et sicut olim iussa Ionan obuio excepit ore belua et hiulca late lubricum per guttura transmisit in uentrem suum, incolume corpus dente suspenso uorans et quem uorabat non edens: sic hunc (ab) alta naue in undas cernuum suscepit occurrens scapha tutoque uexit fida per noctem sinu, donec referret portui. sed mentione magni uatis edita, in quo pii mysterii imago mortem triduani funeris reduci salute praetulit, paucis reflexo carminis uestigio. recurrere ad Ionan libet. commenta domini mira; mersus aequore intactus undis fluctuat. uiuit uoratus, quique glutiuit manet uiuente ieiunus cibo, et praeda cum sit, esca non est beluae domoque uentris utitur. o digna sancto claustra fugitiuo dei! capitur mari, quo fugerat, altumque uastae missus in uentrem ferae uiuo tenetur carcere. de naue (iactus) perit et undis nauigat, exul soli, hospes sali; spatiatur antro beluini corporis captiuus et liber reus.
nam liber undis, intra mare (et) exter maris, natat in natante belua, claususque quam(quam) corpore exit ad deum uolans propheta spiritu. corpus tenetur corpore, at mentis fugam terrena uincla non tenent. inclusus aluo carcerem rumpit prece auresque pertingit dei; orationi liber et uinctus fugae fide sua sese arguit. nam qui putarat per mare euadi deum et naue celari deo, nunc iste et intra beluam mersam mari adesse credat arbitrum. iam me referre flexilis uerbi pedem oportet ad Ionan meum, quem more coeti cumba suscepit capax uteroque conclusum suo uexit trementem frigore et formidine saluumque terrae reddidit. mirum renarrat se per illud temporis,- cum puppe praeceps ardua saliens in illam decidisset nauculam eoque uenisset loci, quo cumba multam duxerat rimis aquam olente sentinae lacu, statim fouente frigidos artus deo quiete sopitum sacra nudumque et udum, fugere quae somnus solet, dormisse lecto mollius, spatioque toto, quo relatus litori est, somno fuisse deditum,
nec aqua excitatum qua madebat nec gelu, quod nuditate traxerat; licet esset anni tempus autumnus tepens, sed naufragis hiems erat, quos perditorum dura damna tegminum gelidusque quassabat tremor. aliud stupendum, quo fidelem gratiam Martiniani colligas, dilecte frater, accipe et lauda deum sanctumque fratrem amplectere: ut adlabentem portui sensit ratem stridente harena litoris, abeunte somno fit sui tandem memor recipitque sese, expergitur et adiacentes pectori tangit suo epistolas apostoli. hunc in pauore codicem sed nesciens rebus relictis sumpserat, uel ille codex spiritu uiuens sacro non sentienti adhaeserat. metire, quaeso, quis nisi Christus suo dedit hunc ministro praesulem? testatur iste cogitatum nec sibi illo pericli tempore, ut inplicatam sarcinis membranulam meminisset illinc tollere. quod si subisset in metu mentem suam, non et uacasset quaerere. sed in suarum litterarum corpore Paulus magister adfuit amansque puro corde lectorem sui
de mortis abduxit manu; iterum eximendos e maris fundo uiros largitus est Paulo deus. quae quondam in ipso nauigante apostolo fuit potestas gratiae, haec nunc per eius suffragata litteras Martiniano et ceteris, qui Christianis tunc cohaeserunt fuga, discrimen a discrimine tutum parauit, ut fideles inpiis discriminarat naufragos. ergo ut biremis adplicata litori exposuit umentes uiros, uitam tenentes et requirentes simul, opem saluti flagitant, ne saeuiori fluctibus terrae dati algu perirent et fame. sed propter inde posita Gallorum solo Massilia Graium filia, alumna sanctae ciuitas ecclesiae, pandebat humanos sinus. urbem hanc petentes naufragi casum indicant, ali tegique postulant. Martinianum suscipit fraternitas tectoque apricat et cibo. sed copiosa caritate pauperes stipem pusillam commodant. exigua largus pensat affectus data, orando ditant hospitem et spiritali diuitem uiatico
cum pace dimittunt sua. tamen iste caligis uilibus donatus est, ne nautico erraret pede, qui maluisset confoueri excalcius quam calciari frigidus. sed ire terra quamlibet passus mare nudi pudore respuit, reputans et illud, ne putaretur lucri amore nudum fingere, si ueste Teucer pannea peruaderet castella uicos oppida, quali uagari per mare et terras solent auara mendicabula, qui deierando monachos se uel naufragos nomen casumque uenditant. uerum iste noster Christianus quamlibet et naufragus uere foret, similis putari praecauens fallentibus aliosque se falli negans, non uult uiator esse, ne nomen nonum adquirat inpostor sibi, mauultque uitae ferre iactum nauigans quam frontis aestum inambulans. panno ergo sordens, calciamento nitens, fluitare rursus eligit repetitque portum et terreae tuto uiae praeuertit intutum maris,
ut naue tectus usque uoti litora uelut expeditus nauita -de nuditatis nauticae consortio nudi pudorem euaderet. fauens fideli rex deus constantiae prosequitur audacem fidem uicesque mutans dura succedentibus aduersa pensat prosperis solidoque nauem paginatam robore ad peruehendum praeparat; pacem procellis inperat, nubes fugat cursumque in aura dirigit, tali quiete temperans caelum et mare, ne pace cursus haereat, . periculosa nec ratem flatu graui perurgeat uelocitas.
sic iste Christo blandiente molliter emensus asperum mare longinquiorem portum ab urbe adlabitur, cui Centum Cellas nomen est, abinde nauis promouenda longius intraret ut portum phari. uix iste credens se potitum litore telluris optatae sibi, naui relicta laetus insultat solum Romamque festinat pedes; illic amica tecta fratrum ciuium optatus hospes inuenit. respirat animo, conquiescit corpore, dat accipitque gaudia, patriam fruentes inuicem reddunt sibi, deo fatentur gratias.
Martinianus maesta gaudens indicat, tolerata narrans fratribus. lacrimas in ipsis gratulationibus miscent profuso pectore. Theridius aberat inde tunc mecum meus uir, munus a Christo mihi, uir pacis et uir legis et uir gratiae, requies uoluptas mens mea; huius cohospes mente Paulinus pia in urbe seruabat domum. Martinianum hic ueste nudat naufraga et ueste coperit sua donumque tunicae, qua sodalem ornauerat, geminat cucullae munere. largitor ipse tunc uicissim ut naufragus in ueste mansit unica. post haec et ad nos pergere inceptat uiam, qua sternit aggerem silex, cui munitor Appius nomen dedit. terit terentem tramitem; qui ueste trita nauigator uenerat pedes uiator et terit. sed ne uel ista penitus inmunis uia solitis uacaret casibus, inpune pigram non tulit sententiam, qua tendere ingressum piget.
ab urbe Capua, quae loco sedis meae bis dena distat milia, nanctus uacantem sarcina mulum, ut solent iumenta reuocari domum,
paruo per iter breue aere conductum sedet; medioque mox spatio uiae muli pauore sessor excussus procul uectore subducto cadit. in ora lapsus ora non laedit sua, in saxa fusus et rubos, nec sente uultum nec lapide artus contudit, Felicis exceptus manu; qui iam propinquantem aedibus fratrem suis non passus occursu mali suis periclum in finibus capessere hostem remouit inuidum, et hunc fidelis conpotem uoti suis confessor induxit locis nostrisque iuxta sedibus gratum intulit Felix patronus hospitem. patriam hic rogatus indicat, casus refert, de te beata nuntiat. referensque paucos de tuis scriptis logos, quasi labra melle asperserit, sic de fauorum mihi tuorum guttulis dulcissimum gustum offerens, magis coegit quas auenti non dabat desiderari litteras; sed cum ipse causa litterarum uenerit, et litteras uidi tuas, non atramento calami sed mentis stilo in fratre praescriptas bono. ignotus ante mox ut esse cognitus coepit, fit et carissimus. ab intus eius emicabat gratia sermone mentis nuntio.
bonus, inquit, omnis de bono profert bona, et arborem fructu uides; sic iste uerbo suauis et castus fide et fronte honesta lucidus, dulci benignae caritatis flumine in nostra fluxit uiscera. super haec amicum merito se iactans tuum, quo plus amaretur, dabat. nec enim ulla nocti et lumini concordia est, lupus nec agno congruit. hinc et propheta, sicut, inquit, alites pares in unum conuolant, sic semper apta qualitate moribus iustitia concurrit bonis. Martinianum sic tibi longe parem germana mens contexuit, speculumque mentis et fidei instar tuae est talium dilectio. benedictus auctor fonsque sanctorum deus non stulta iam tantum neque infirma mundi defluentis eligit, ut alta mundi destruat; sed, ut ipse dixit, cuncta iam sursum trahens et alta mundi uindicat. quoniam ipse fecit et pusillum et maximum, utrosque iungit gratia, et quos creator opere in uno condidit, hos recreat uno munere. communis omnes clausit infidelitas, mediatur ut cunctis fides,
ut fiat omnis subditus mundus deo omnisque lingua et dignitas super omne Iesum nomen unum in gloria regnare fateatur patris. huic iam et potentes saeculi curuant genu deduntque ceruices deo, regemque Christum confitentur principes et sceptra submittunt cruci. coeunt in unum purpurae et panni gregem pastore concordes deo. commune regnum, sanguis unus omnibus, summis et imis, Christus est, qui te decorum gloriosis saeculi, honore litteris domo, ditauit humili corde, ut aeternam tibi conferret altitudinem et ut coheres diuitum caeli (fores), istic amator pauperum. beatus es nunc mente pauper (sed) spei diues, qua gaudent pauperes, qui defrudati lubricis mundi bonis, caeli fruentur gaudiis. hos inter alto in Abrahae patris sinu secretum ab igne diuitum et refrigerantem roribus uitae locum deus uiuorum praeparat. insigne tantae iam spei certum tibi magno coruscat pignore, plantata domino in atriis Hierusales tui propage germinis.
namque ut fideli te patri conponeret, a te poposcit filium, in semine Isac semen adscribens tuum ipsumque ut Isac expetens, quem tu Abramiae caritatis aemulus uiuam dedisti uictimam deoque tradens iam peremisti tibi, ut saluum haberes firmius. nunc iste uobis exter et uester manet, terrestris exsors saeculi. de matris aluo promptus, antequam patrem matremque cognosset suam bonumue saperet aut malum discerneret, beatus elegit bonum. et nunc in aula paruulus ludit dei et ore lactanti canit: de uentre matris et die prima mihi tu, Christe, protector meus. audistis et uos, quod beatis dicitur: potens erit semen tuum. habes et illud: uentris a fructu tui in sedibus ponam meis. qui sermo Dauid quamlibet Christum sonet, in Christo et illis concinit, qui Christiani corporis collegio in sede ponentur dei. uobis et Annae sternitur consortium infantis exemplo sacri. Samuel et iste creuit in templo dei, nunc agnus et pastor dehinc. contexat illi sedulae matris manus
ephod staturae congruum, quem spiritalis in dei uerbo sacris doctrina tegat liciis. sitque in superna ueste reginae aureis intextus ipse fimbriis, sanctumque Christo Nazarenus uerticem pastis adornet crinibus, - animaeque pulchrum crine uirtutis caput armetur operosa fide. nec huius umquam desecans nouacula ascendat in damnum comae. et ut ille Samso ui capillorum potens, uirtute crinitus sacra, sternat leonem strangulatum fortibus orationum brachiis dulcemque fructum nobilis uictoriae decerpat ore mortui. sed ab hoc triumpho caueat exemplo sibi aliena adire foedera. allophyla mulier est mihi lex carnea blandis dolosa retibus. si lege mentis ista sit lex fortior, in iura peccati trahet; malesuada uerbis fraudis arte dulcibus animum uirilem effeminat; excaecat oculos mentis et radit caput, spolians et exarmans fidem. hac parte Samso nolo sit noster puer,
ne misceatur copulae, quam consequatur protinus captiuitas infirmitas et caecitas, licet ille fortis postea receperit robur recretis crinibus manuque ductus de mola ad ludibrium hostilis exultantiae in caecitate corporis mente intuens uocarit ultorem deum. et restituto mox capillis robore prostrauit hostilem domum; cuius columnas fortior saxis manus ut clausit amplexu graui, conlapsa fulcris tecta subductis humo cecidere in ipsum; sed tamen et morte (in) ipsa praepotens heros dei hostes ruinae miscuit et gloriosa morte pensauit sibi uitae subactae dedecus. qui seraus hoste gloriante uixerat, hoste obruto uictor cadit et plura morions interemit milia, quam uiuus interfecerat. imitetur istam filius noster uolo sic morte mortem, ut permanens in carne carnem uincat et uiuat deo, peccata carnis opprimens. sed nolo carnis gaudiis ut noxiae dolis subactus feminae addicat animum, postea fiat hostium,
uirtute nudus gratiae. Samuel in ista parte sit, qua iugiter sanctus neque accisus comam per tota uitae tempora inrupto sacrum pertexat aeuum stamine et inchoatam seruitute infantiam usque ad senectam pensitet. occidat Amalech et pie saeuus deo peccata carnis immolet, quibus peremptis interierit zabulus, inuisus aeternum deo. Saul in hoc deficiat et regnet Dauid; pusillus altum destruat, ut non sit altus spiritu superbiae nec liuidus zeli malo, sed corde in humili celsa uirtutum gerens ascendat in regni thronum, et illa Samso gesta, quae priora sunt, sequatur, ut restes nouas ceu fila rumpat, nec fidem prodat suam, ne perdat ignauus comam. crinitus operum uiribus caelestium, praetenta rumpet uincula, palos refiget, mille prosternet uiros una subactos dextera, quia nostra uirtus et caput Christus deus, qui dextera et uirtus dei est; eius potentes mille serpentem dolis nos adpetentem uincimus. sit fortis anima mortificans asinum suum,
pigri iumentum corporis. decoctus umor sobriis laboribus pallore uultum liuidet, et tribulata carne uictrix castitas consumat ignes criminum. exterior etenim noster ut corrumpitur terente continentia, tunc innouatur qui intus est uicti potens infirmitate corporis. tunc mille a latere, dena (a) dextris milia arente maxilla cadent, si mala nostra salua fiat otio, quae est usu edendi mobilis, quia suculenti corporis licentia retunditur ieiuniis. et tunc triumphus fonsque nobis nascitur in arefactis ossibus. maxilla telum proelianti quae dedit dat aestuanti poculum ieiuna suci carnis ossa mortuae sancto rigante spiritu. sed quae ante sanctis in figuram gesta sunt, nobis in actum scripta sunt, ut quod parentes gestitarunt corpore nos actitemus spiritu. fluxere uetera, cuncta facta sunt noua, uacuauit umbram ueritas. adest salutis iam dies, hiems abit
et terra uernat floribus. audita iam uox turturis tempus canit incisionis adfore. epulemur ergo uetere fermento sine in ueritatis azymis, .. quia Pascha nostrum Christus inmolatus est intraque nos regnum dei est. quare uetustis absoluti legibus iam non in umbra degimus, quos nube legis et statutorum iugo quasi comarum sarcina Christus leuauit ipse, filius dei, factus redemptis in caput. quo capite liberi super taetrum caput dracone uicto incedimus. illos decebat inpedimentum comae umbraculumque uerticis, quibus tegebat corda uelamen sacra obnubilans mysteria. at nos remoto litterae uelamine in luce corporis sui enubilatam ueritatem cernimus, faciem reuelati fide. puer ergo noster legis atque gratiae alumnus ex utroque sit in spiritalem conparatus gloriam, ut uetera promat et noua. fortis pudicis actibus crines agat ferrumque damni nesciat, ut a machaera noxiorum dogmatum
conseruet intactam fidem. sed rursus idem et euangelico desuper mentem retectus lumine, ponat capillos oneris et uelaminis seruus fidei et liber fide. hunc lacte primo per prophetarum ubera lex paedagoga nutriat, hunc angelorum pane dulcis gratia et melle de petra cibet. inebrietur sobriante poculo de fonte sancti spiritus. et ipse tu mox copulatus filiis ut palma florescas deo. et ecce coniux in iugo Christi tua ut uitis exundat bona, domi deoque costa fortis haec tibi lateribus in domus tuae, curas mariti sustinens, curans fidem, sancti corona coniugis, in castitate liberos enutriens uitam nouellantes deo. hunc namque uestra uite fusum palmitem sic credo firmandum deo, radicis ipse ramus ut radix suae secum suam stirpem trahat. ut ille quondam prouidentia dei distractus in seruum puer ad arua frugum missus est, ut et patrem praeiret et fratres suos, qui mox per orbem consecutura fame patris altor et fratrum foret,
sic iste forsitam in sacram panis domum uos antecessit filius, ut et parentes pascat et fratres suos in istius mundi fame, ubi terra tribulos parere nobis largior eget bonorum frugibus. et hic spadoni uenditus dici potest, quia castitatis seruus est, et qui in Seueri ius manumque est traditus spadonis ob regnum dei, quo nutriente roboratus in fidem et castitatem masculam, inretientis saeculi pompam inlicem ut inpudentem feminam casto superbus respuet fastidio nudaque uitabit fuga et anteuertet gaudiis letalibus poenas salutares pati. ut ille quondam, sic modo iste carcerem pro castitate perferat, ut a iuuenta. singulariter sedens tacitaque seclusus domo amet quietae tecta solitudinis, spinis et aures sepiat. domibus ciborum praeferat luctus domum, ut gaudium fletu serat seseque duris sponte nectat legibus, culpae ut resoluat uinculis patientiaeque conpedem inponat sibi, nec sede nec sensu uagus.
et tunc ab humili celsa promerebitur, quia qui superbos deprimit humiles inaltat dansque paruis gratiam resistit adrogantibus. sic ille Ioseph ante paruus factus est, ut magnus esset, et nisi seruus fuisset, non fuisset in sui tellure seruitii potens. ubi sustinuerat seruitutem et carcerem, ibi regnum opesque nactus est, et sustinendo iniquitatis uincula iustitia cepit praemia. sit et hic probatus corporis custos sui, ut claustra teneat carceris. si uitia carnis strinxerit Christi metu, quasi uinculatis praeerit, aliisque mundi carcere inclusis adhuc et adligatis saeculo, ut liber ipse iamque commissus sibi magister et custos erit. namque ille iure qui suam seruauerit aliorum habet custodiam, non ut tenebris permanere carceris seu liberos uinctos uelit, sed ut receptos doceat exemplo suo mundi catenis exui. et facile propriis absolutus uinculis solui docebit crimine, bonusque mentis uir gubernator suae et eclesiae nauem reget. nam quomodo ille praesidebit proximis praeesse qui nescit sibi?
sed sermo lapsus decucurrit longius, reuertar ad Ioseph meum. castus beatae flore uernet gratiae ut paradisi lilium et corde puro caelitis prudentiae potum pudicus hauriat; responsa dubiis exerat mortalibus arcanus interpres dei et emicante gloria famae bonae notescat in regis domo, placitusque regi spiritu prudentiae, sumatur in regni ducem. possessionis regiae princeps eat praefectus in magna domo, stolam sed iste byssinam et torquem aureum gerat, apta Christo insignia; textam supernae gratiae uestem induat, stolatus innocentia. contexta bysso uestis inruptam fidem signat ualenti stamine; nam fila byssi fortiora et sparteis feruntur esse funibus. pro torque collo caritatis aureae , praedulce circumdet iugum, quod suaue Christo nec molestum pondere adstringit colla, non premit. haec inter idem dona sumat, regii insigne iuris, anulum,
comptusque trino trinitatis munere curru uehatur regio. regalis etenim currus est Christi caro corpusque sanctum ecclesia, quo uehitur ipse milibus laetantium agitator Israel deus. imitare Christum; fac bonum, uita malum, caeli uitam in terris age. et ipse te rex ponet in currum suum regnique consortem dabit. et summa regni iura committet sui pandetque thesauros suos. sed ante digna largietur pignora, ut regiis insignibus ornatus altum regis ascendas thronum reseresque regales penus,. sapientiae monile, gloriae stolam fideique gestans anulum. sed ut ille totam uir per Aegyptum potens fuit exter Aegypti solo, et iste mundi uiribus potentior sit fortis Aegyptum super, Aegyptiorum sed peregrinus domo sic mixtus, ut non mixtus sit, distetque sanctum, sede communi licet, de gente non sancta genus; nam nunc in isto tamquam in Aegypto situs sic demoretur saeculo,
alienus ut sit saeculi negotiis caelestis urbis incola. in carne uiuens uita carnis exulet in lege mentis ambulans totamque regni crediti terram sibi peragret in libris sacris. et sicut ille uir dei Ioseph pius Memphiticos fines obit et ampliatis horreis laetas opes fecunditatis congerens, exuberantum diues annorum bonis ieiuna pauit tempora: sic iste noster in sacratis litteris perambulet regnum dei. scriptura namque sancto flata spiritu regni perennis mater est, et iste cura spiritali prouidens struat ampla mentis horrea, ut dilatato larga uitae perpetis alimenta condat pectore; et cum uitali diuitem substantia perfecerit terram suam, tunc tu, ut fruaris filii potentia, tamquam Israel ibis senex et introibis laetus accito simul cognationis agmine. pascetque natus in domo regis tuam partis senectam panibus, ut pullus aquilae dicitur repascere cura parentes mutua, quos uis senectae rursus inplumes facit
nidoque pascendos refert, donec replumi uestiantur corpore pennisque florescant nonis. uersi uicissim more naturae nouo sunt filiis pulli senes. at cum ueterno defaecata fecerit nouos iuuenta praepetes, desueta pennarum remigia denuo natis magistris inchoant mixtique pullis conuolant altoribus leni per auras inpetu; liquidum sereno tractibus lentis iter secare sublimi iuuat, placideque sudum uentilantes aerem, ala pares inmobili- dum se sequuntur et uicissim praeeunt, serto coronant circulo. ultroque regni caelitis mysteria mutae loquuntur alites: sacrum potentis ejplicant instar crucis suspensa pennis corpora; uolatus autem circumactus ambitu spondet laboris praemium. sic iste pullus gratiarum filius, uestrae salutis praeuius, auium per alta commeantum nubila . sit spiritalis aemulus, cornibus et alis arduae fultus crucis uolet in coronam gloriae,
qui fonte proprio est deriuatus, ut suam fons totus in uenam fluat; uestrumque proni riuulum sequamini, ut flumen e cunctis eat, benedicta prolis sanctae radix, ut bonae rami feraces arboris. deo dedistis nutriendum filium, et ille sic uobis alit, uti uicissim nutriat canos puer, senibus magister paruulus, pietatis admirabili mysterio factus parens parentibus. deinde cuncti, tota sanctorum cohors, ad corpus illud uerticis, quo sicut aquilae congregabuntur pii, et uos uolantes ibitis, quod non ualebunt, quos humo tolli uetant patrimoniorum pondera. cum prima signum suscitandis mortuis caelo tuba intonauerit, hi nunc obesi spiritu superbiae et opibus inflati canis, humi manebunt conpediti nec suis sese explicabunt uinculis, quibus infideles nunc ligantur, ut uolunt, tunc adtinendi, ne uolent, quia sarcinatos et graues rebus suis mundi caduci diuites portare tenera non ualebunt nubila
ad regis occursum dei; sed haesitantes in luto faecis suae opumque pressos molibus meridiano incendio mundi repens ruina mortis opprimet. ne quaeso dominus talium uirgam deus admittat in sortem suam, neque nos in horum diuitum fructus sinat manus iniquas tendere. uos ergo, magna cura pectoris mei, paramini Christo leues iamque expediti sarcinis angentibus laxate uinculis pedes; ut copiosa luce uestiamini, estote nudi saeculo, ueniens ut huius saeculi princeps nihil inueniat in uobis suum. et uos prementum mole rerum liberos et labe puros criminum facile adleuantes perferant tenui sinu nubes piorum baiulae, sponsique regis obuiam uectos deus fulgore perfundat suo, ut sempiternae clara uitae gloria mortale uestrum sorbeat, et ad supernam restituti imaginem,. erile conformes decus, aeuum perenne perpetes ut angeli cum rege uiuatis deo.
XXV.
Concordes animae casto sociantur amore, uirgo puer Christi, uirgo puella dei. Christe deus, pariles duc ad tua frena columbas et moderare leui subdita colla iugo. namque tuum leue, Christe, iugum est, quod prompta uoluntas suscipit et facili fert amor obsequio. inuitis grauis est castae pia sarcina legis, dulce piis onus est uincere carnis opus. absit ab (his) thalamis uani lasciuia uulgi, Iuno Cupido Venus, nomina luxuriae. sancta sacerdotis uenerando pignora pacto. iunguntur; coeant pax pudor et pietas. nam pietatis amor simul est et amoris honestas paxque deo concors copula coniugii. foederis huius opus proprio deus ore sacrauit diuinaque manu par hominum statuit. quoque indiuiduum magis adsignaret amorem, ex una fecit carne manere duos. nam sopitus Adam costa priuatus adempta est moxque suo factam sumpsit ab osse parem,' nec lateris damnum suppleta carne uicissim sensit et agnouit quod geminatus erat; seque alium ex sese sociali in corpore cernens ipse propheta sui mox fuit ore nouo.
haec, inquit, caro carne mea est, os ab ossibus istud nosco meis, haec est costa mei lateris. nunc igitur, prisca quoniam sub imagine sanctum foedus Aaroneis pignoribus geritur, sobria tranquillis agitentur gaudia uotis, Christus ubique pii uoce sonet populi. nulla per ornatas insultet turba plateas; nemo solum foliis, limina fronde tegat, nec sit Christicolam fanatica pompa per urbem; nolo -profana pios polluat ambitio. nulla peregrinis fragret nidoribus aura; cuncta pudicitiae munditias oleant. unguentum sanctis unum est, quod nomine Christi diffusum casto spirat odore deum. nulla superuacuis ornentur fercula donis; moribus ornatur, non opibus probitas. sancta sacerdotis nurus et matrona sacrati iam pueri dotem luminis accipiat. horreat inlusas auro uel murice uestes; aurea uestis huic gratia pura dei est. respuat et uariis distincta monilia gemmis, nobilis ut domino gemma sit ipsa deo. ceruicem Christi domini iuga ferre dicatam non premat inuisae pondus auaritiae. interiore magis mundo placitura colatur compta salutiferis dotibus ingenium.
non cupiat lapidum pretium neque uellera Serum in cassum reditus dilapidare suos; ornetur castis animam uirtutibus, ut sit non damnosa suo, sed pretiosa uiro. namque ubi corporeae curatur gloria pompae, uilescit uitio depretiatus homo, et male mens praui caecata libidine uoti sordescit nitidis corporis exuuiis, nec sentit quam turpe decus gerat improbus, ut sit ueste sua leuior qui sibi ueste placet. absit ut idolici uideatur filia templi, gentis apostolicae filia facta domo, non fucis male ficta cutem neque lumina nigro puluere nec flauo tincta colore comam. purum naturae decus aspernata superbo crimine diuinum in se sibi damnat opus. frustra haec se mulier iactauerit esse pudicam, quae se tam uariis ornat adulteriis. uos autem, iuuenes Christi, fugite omnia, quorum in damno pretium est, usus in interitu. credite diuinis uerbis de cultibus istis poenalem cupidis surgere materiam; Esaias rigida cingendas reste minatur, quae modo purpureis serica mixta gerunt, quae tunicas ostro rutilas auroque crepantes fluxis talari fine trahunt sinibus; funibus accinctae saccos sine fine gerentes grandia pistrini carcere saxa molent.
quaeque caput pastis cumulatum crinibus augent, turpe gerent nudo uertice caluitium. talibus ornari fuge dotibus, o noua sancti nupta uiri; uacuis sensibus ista placent. tu neque odoratis uaga uestibus atque capillis naribus agnosci, qua gradiare, uelis, aut inplexarum strue tormentoque comarum turritum sedeas aedificata caput. ne multis splendore tuo male sollicitatis pestiferae nequam sis caput inlecebrae. sed neque uel proprio per corporis incrementum tu cupias mentem foeda placere uiro. tu quoque, sancte puer libris deuote sacratis, corporei curam sperne decoris amans. conpensauit enim Christus tibi largiter ornans perpetuis pulchram diuitiis animam, uosque simul castis ornauit dotibus ambos spe pietate fide pace pudicitia. sermo dei argentum est, et sanctus spiritus aurum, mentibus et gemmae clara bonorum operum. si tenuis cultus mentes offendit honestas et pretio ambiri corda superba iuuat, submoueant istum sanctorum exempla pudorem castaque primorum simplicitas hominum. adspicite antiquos paradisi in sede parentes, quorum totus erat mundus et unus ager. attamen his ouium pelles tegumenta fuerunt; nunc uti neto uellere texta pudet? pulchra Rebecca sacrum cum sponsa ueniret ad Isac, simpliciter uelo tecta pudoris erat. non legitur uariis uenisse ornata lapillis, sed superobducto praedita palliolo,
quo pudibunda suum texit uelamine uultum, oblatam sponsi uirgo pauens faciem. an magis Herodias saltatrix uirgo placebit, 'baptistae mortem nancta (pedum) pretio? inpia maternae sic ulta libidinis iram, ut caput acciperet luxuriae pretium, illud nempe caput, de quo clamauerat index uox populis agnum propter adesse dei. unde nefas tantum meruit nisi ab inlice cultu inpia saltatrix, filia digna patre? quem tamen hoc uicit scelere inuitumque coegit in facinus placiti corporis inlecebris. conuiuas etenim dignos dape regis iniqui duxit in adsensum mobilis arte pedum. nam nisi fulua leues texisset bractea plantas, calcibus ut pictis luderet inprobius, et fluidam crispo duxisset syrmate uestem, fronte micans gemmis, pone refusa comam: non ita corruptis spectantum mentibus intrans callida ad infandum praeualuisset opus. ipse quoque Herodes regali ueste superbus sacrilegis demens flatibus intumuit elatusque habitu diuinum oblitus honorem uulnere uermifluo foetidus interiit, digna luens meritis, ut sordidus ulcere obiret qui se crediderat uestis honore deum. sed, cedo ut insani deceant regalia flatus pectora, quae nobis cum Pharaone manus? dissidet a nostris caua mundi gloria regnis, nec coit aduersis lux pia cum tenebris. clericus uxorem Christo comente decoram diligat et pulchram lumine cordis amet auxilioque uiri diuino munere factam lector caelesti discat ab historia;
inque uicem mulier, sancto sit ut aequa marito, mente humili Christum in coniuge suscipiat, crescat ut in sanctum texta conpagine corpus, ut sit ei uertex uir, cui Christus apex. tali coniugio cessauit seruitus Euae, aequauitque pium libera Sara uirum. tali lege suis nubentibus adstat Iesus pronubus et uini nectare mutat aquam. his Mariam sponsis domini decet adfore matrem, quae genuit salua uirginitate deum. namque deus placitum sacrata in uirgine templum ipse sibi arcano condidit inpluuio, descendens tacito adlapsu, uelut imber ab alta nube super uellus rore silente cadit. nam nemo arcani fuit huius conscius umquam, quo deus adsumpsit uirgine matre hominem. o noua ad humanam domini commenta salutem ! fit sine concubitu femina feta uterum. sponsa uiro tantum non est subiecta marito, et genitrix partu nec mulier coitu. foedere erat coniunx, sed corpore non erat uxor, intemerata uiro, mater erat puero. grande sacramentum, quo nubit eclesia Christo et simul est domini sponsa sororque sui. sponsa quasi coniunx, soror est, quia subdita non est. * * * * * * * * * * * * inde manet mater aeterni semine uerbi concipiens populos et pariter pariens. hinc soror et coniunx, quoniam sine corporis usu mente coit cui uir non homo sed deus est. hac genitrice senex aeque generatur ut infans; aetatem et sexum non habet haec soboles. haec etenim est benedicta dei generatio, quae non
seminis humani sed generis superi est. inde magister ait, quia iam nec femina nec mas in Christo, sed idem corpus et una fides. namque omnes unum corpus sumus, omnia Christo membra quibus Christus corporis in caput est. et quia iam Christum induti deponimus Adam, protinus in speciem tendimus angelicam. propterea hoc opus est cunctis baptismate natis, perfectum ut capiat sexus uterque uirum, et commune caput stet in omnibus omnia Christus, tradens in regnum rex sua membra patri. nubere uel nubi fragilis iam deserit aetas omnibus aeterno corpore conpositis. ergo mei memores par inuiolabile semper uiuite; sit uobis crux ueneranda iugum. illius ut matris nati, quae sponsa sororque est, sumite digna piis pectora nominibus, et uobis fratres sponso concurrite Christo, sitis ut aeterni corporis una caro. hic uos nectat amor, quo stringit eclesia Christum quoque uicissim illam Christus amore fouet. ipse pater uobis benedicat episcopus, ipse praecinat hymnisonis cantica sancta choris. duc, Memor alme, tuos domino ante altaria natos commendaque precans sanctificante manu. sed quis odor nares adlabitur aethere manans? unde meos stringit lux inopina oculos? quis procul ille hominum placidis se passibus adfert, plurima quem Christi gratia prosequitur? quem benedicta cohors superis circumdat alumnis angelici referens agminis effigiem? nosco uirum, quem diuini comitantur odores
et cui sidereum splendet in ore decus. hic uir hic est, domini numeroso munere Christi diues, uir superi luminis, Aemilius. surge, Memor, uenerare patrem, conplectere fratrem, uno utrumque tibi nomen in Aemilio est. iunior et senior Memor est. mirabile magni munus opusque dei! qui minor, hic pater est; posterius natus senior, quia sede sacerdos gestat apostolicam pectore canitiem. filius est fraterque Memor; laetatur adesse communem sibimet pignoribusque patrem. iustitia et pax se gemina uice conplectuntur, cum Memor Aemilio iungitur unanimo. infula pontifices diuino iungit honore; humano pietas iungit amore pares. hinc Memor, officii non immemor, ordine recto tradit ad Aemilii pignora cara manus. ille iugans capita amborum sub pace iugali uelat eos dextra, quos prece sanctificat. Christe, sacerdotes exaudi, Christe, precantes et pia note sacris annue supplicibus. imbue, Christe, nouos de sancto antistite nuptos perque manus castas corda pudica iuua, ut sit in ambobus concordia uirginitatis aut sint ambo sacris semina uirginibus. notorum prior hic gradus est, ut nescia carnis membra gerant; quod si corpore congruerint, casta sacerdotale genus uentura propago, et domus Aron sit tota domus Memoris christorumque domus sit domus haec Memoris. esto et Paulini Therasiaeque memor, et memor aeternum Christus erit Memoris.
XXVI.
Ecce dies nobis anno reuolnta peracto inlustrem reuehit Felicis nomine lucem. tempus erat laetis modo promere gaudia uerbis, anxia si laetas paterentur tempora uoces. sed tamen ista dies licet inter proelia nobis laetitiae pacisque dies erit; horrida longe bella fremant, nostris pax libera mentibus adsit. laetitiae dulcem non obliuiscitur usum mens adsueta piis sua soluere pectora uotis et domino festis caste gaudere diebus. quare inportunam quamuis sub tempore maesto pellite tristitiam; bona gaudia, dulcia uerba, omne pium laetumque die Felicis amemus, natali sine fine die, quia natus in ista est perpetuis Felix saeclis, qua corporis aeuum functus ad aeternam migrauit in aethera uitam. ergo metus abeant tristes redeantque refectis gaudia pectoribus; fugiant decet omnia sanctum maesta diem, tanti quem gloria confessoris insignem cunctis per tempora tota diebus elucere facit populisque frequentibus ornat. hunc ego, si Geticis agerem male subditus armis, inter et inmites celebrarem laetus Alanos,
et si multiiugae premerent mea colla catenae, captiuis animum membris non iungeret hostis, pectore non uincto calcaret triste superba seroitium pietas. licet inter barbara uincla liber amor placitis caneret mea nota loquellis. nunc igitur quamuis uarias uaga fama per oras terrificis pauidas feriat rumoribus aures, nos tamen in domino stabilis fiducia Christo roboret et recto fixis pede mentibus armet, nec panor ater in hanc obducat nubila lucem, quam deus aetherio Felicis honore serenat. legifer ut quondam Pharii tellure tyranni pascha sacrum Moyses prima sub lege dicauit sanctaque tunc Iudaea, domo licet inpius illos maturare fugam ualida ui cogeret hostis, libertate tamen deuoti pectoris audax nec turbante metu iussum sollemne reliquit, sed trepidans fugiensque licet diuina peregit festa, salutifero laetis epulatus in agno coetibus et ficto Christi iam sanguine uictor, duxit ouans laetas uicto Pharaone choreas (inde fugae memores etiam nunc azyma sumunt Iudaei solo retinentes nomine gentem, infermentatis pulsi quia panibus olim
Aegypto fecere fugam; paribus modo signis per patrios, sed iam per inania sabbata, ritus antiqui recolunt uestigia grata timoris; nam frustra ueterem uacua sub imagine legem exercent, uerum nobis quia pascha repleuit unus pro cunctis patri datus hostia Christus, et quia corpus adest uitae, perit umbra figurae): sic igitur modo nos turbato in tempore laeti, mente pia festum dilecti martyris omnes conlatis hilarae studiis pietatis agamus. forte magis pietas nobis dabit ista salutem, si nostras ideo libeat deponere curas, ut confessori laetantia corda feramus, cuius honore deus gaudet, quia martyr honorem contempsit proprium domini pro nomine Christi, uilior ipse sibi, ut Christo pretiosior esset. propterea tali placeat gaudere patrono natalemque diem sopiti pace beata martyris expositis laetantes ducere curis. hoc quoque deuotis aderit, si fortior extet nunc ad laetitiam affectus quam causa timoris ad consternandas obducto pectore mentes. credite non armis neque uiribus esse timendos allophylum populos, quos propter crimina nostra offensi mouet ira dei, ut formidine mortis excitet ad curam uitae torpentia corda. ergo deum mitem saeuo timeamus in hoste, absit ut hoste metus, quem formidare meremur
non metuendo deum; placida quem pace remissi neglegimus saltem ui conpellente tremamus, placemus maerore humiles quem laeta ferentem spernimus ex ipsa mox prosperitate superbi. prisca retractemus sanctorum exempla parentum, qui merita inmissis tolerantes uerbera bellis, non armis sibi nec muris capienda putabant praesidia. humanis opibus sperare salutem nulla salus. nec enim mortem mortalia pellent. ergo quibus curae tempus sit cura precandi caelestem dominum, quo maesta aut laeta parantur, qui solus praestare potest dicione superna, rursus ut exactis renouentur gaudia curis. hoc etenim regit et uariat deus arbiter usu res hominum, ut semper succedant nubila sudis atque iterum fugiant imbres redeunte sereno. quanta precum uirtus, quae sit medicina parenti flere deo, doceat luctu seruata Nineue et senis inpensa Moysi prece uictus Amalec et maledictus Aman sanctae prece perditus Esther, qui bene poenarum uersa uice quae mala sanctis miscuerat solus bibit inpius et cruce iusta, quam famulo domini praefixerat, ipse pependit. ergo fides innixa deo trepidantia firmet pectora et in maesto securum tempore tempus
praesumat confisa deo, quia non metuendi causa timere deum, quem quisquis non timet unum omnia iure timet. fidant legionibus illi perfugioque parent reparatis moenia muris, nulla salutiferi quibus est fiducia Christi; nos crucis inuictae signum et confessio munit, armatique deo mentem non quaerimus arma corporis; et quamquam membris uideamur inermes, arma tamen gerimus, quibus et sub pace serena contra incorporeos animis decernimus hostes. nunc opus adiutore deo, solusque timendus, quo sine et arma cadunt, per quem firmantur et arma; ipse intra muros turris tibi, qui sine muris murus erit. recolamus abhinc signata sacratis gesta patrum libris, et perspice qui potiore praesidio fuerint, quos urbs circumdata magnis absque deo muris an quos sine moenibus urbis uallabat socio uirtus diuina fauore. illam dico urbem quam perdidit acer Iesus, mutatus proprium uirtutis nomine nomen, quam non militiae solito de more subegit, ut solitum est, longa dux obsidione laborans; uerum ope diuina sacra per mysteria uibrans tela nec exercens tacitis exercitus armis lustrauit cessante manu septemque diebus septenos iterans sibi circa moenia gyros. obtinuit captos numeri uirtute potentis atque sacerdotum lituis clangore tremendo
fulmineos superae tonitrus imitantibus irae. tunc qui diuitiis populus fidebat et urbe, interiit mixtis inter sua tecta sepulchris. sola Rahab meretrix, castam quae gessit iniqua gente fidem, non freta suis euadere muris, sed pietate dei meritum pietatis adepta est, qua famulis domini tuto fuit hospita tecto celatisque pie ciues inlusit iniquos, fraude bona fallax, animo mentita fideli. hospitibus quia fida piis, infida profanis ' ciuibus extiterat, uitam patriamque domumque praelato contempta deo mox cuncta benigno repperit in domino; quae si posuisset in urbe praesidium, patriis cecidisset mixta ruinis indefensa deo; meretrix sed mystica Christum prouida pollutas empturum sanguine gentes, puniceo proprium signauit uellere tectum excepitque suam patria pereunte salutem, significans illos mundo labente tegendos, quos crucis inuictae signat cruor. hinc cape quantum ipse cruor ualeat, cuius saluabat imago. semper in omne bonum ualuit confidere Christo, credere cuncta deo uirtutum, ponere solum omnia summa deum; talis super omnia semper arma fides ualuit; tali puer ille pusillus robore grandis erat, qui spretis fortior armis perculit armatum silicis uirtute gigantem.
arma fide semper, numquam cognouimus armis indiguisse fidem. rupit mare uirga fidelis, quod uacua arma fide cum principe mersit iniquo. femineas quoque personas uirtute uirili induit alma fides, mulier qua sancta peremit terribilem Sisaram transfixum tempora palo; terrentem magnos late populos Holofernem arte pudicitiae deceptum callida Iudith risit, in inpuro quae non polluta cubili barbara truncato uictrix duce castra fugauit. nuda fides armata deo est; uirtute fidei fortior Ezechias paucis quam milibus ille Sennacherib, cuius Babylon et opima Nineue regnum erat. Assyrias uires et Medica regna mouerat et magnis legionibus omnia circum regna terens sacram domini tendebat ad urbem atque unam tota bellorum mole petebat. dum parat hoc bellis retinentibus inpia uota inpediente deo, praemisit scripta superbis dura minis, quae sumpta dolens altaria coram intulit Ezechias domino, lacrimisque profusis dum recitat fera uerba lauans prostratus et orans atrata cum plebe, deum permouit, et una tam grauis exitii nictor prece perculit absens Assyrios pugnante deo, conpendia tanta promeritus, ne nosset eum quem uinceret hostem.
nam post Ezechiae querulos trans sidera fletus et de corde humili missas super astra querellas uoce pia inpulsis summi patris auribus, altae ut patuere fores caeli, delabitur ales angelus halantem qua labitur aera ducens, armatus uerbi gladio ferit inpia castra et sopitorum taciturna strage triumphans centum octoginta dedit uno milia leto, et nox una fuit tam magni conscia belli. mane minax rex surgit adhuc, et mox miser armis milite deleto uacuis fugit agmine raro, Ezechiam fugiens alio procul orbe diremptum, cui modo praesenti fuerat sua uincla minatus. tunc uelut Ezechiae fuit interuentor Esaias, ad dominum nobis isto sit tempore Felix. iactemus nostras et transfundamus in istum curas atque metus. leuis illi sarcina nostrum pondus erit, quia quod paruis onus hoc leue magnis. sic deus ipse hominum gessit peccata nec hausit, et mortem passus non pertulit in cruce culpam. perdidit ille meam repararet ut in cruce uitam; ille reus factus, ne sim reus; inter iniquos condemnatus obit, nos ut discernat iniquis. morte pia dominus mihi mortuus, ut sibi uiuam et merear semper uiuentis uiuere uitam. sic potiora eius uenerando in corpore membra martyres, e quibus est insigni robore Felix
inter diuini capitis sacra lumina fulgens, iure deo ualidi, quia Christo proxima passi. concurramus ad hunc spe conspirante patronum; suscipiet nostras placida pietate querellas, et dum natalem ipsius celebramus ouantes, ille preces nostras meritis pius adseret altis inque uicem flebit nobis, quia mente dicata nos laetamur ei. non est cura haec noua sanctis exorare deum pro peccatoribus aegris uique boni meriti meritum superare sinistrum. si legimus Moysen populo peccante precatum extinxisse graues aeterni uindicis iras, et cum Pentapolim perfunderet igneus imber, exiguam Segor Sodomis discernit iniquis Lot fugiens castaque potens prece liberat urbem electamque domo sumit, quia sede pudica integer incestae permanserat incola terrae, permixtus Sodomae tectis sed moribus exter. quid loquar Eliae precibus clusum atque reclusum caelum et sanctiloquo sublimis in ore prophetae terrarum mansisse famem, rediisse salutem? ut quondam hos habuit uetus aetas, sic modo nostra Felicem sortita salus petat omne quod audet quodque cupit tali speret confisa patrono. sancte deo dilecte, dei tu dextera, Felix, esto, precor, nobis tu munitissima turris. nam deus Abraham deus est tuus et deus Isac
et deus Israel tuus est deus; ille Rubentis diuisor pelagi et dulcator fontis amari, ille dator mannae caelo, dator ortygis austro et sitientis humi percussa rupe rigator, ipse tuus deus est, qui per deserta sequentem praecessit populum et praetentam nocte dieque temporis alterna mutauit lege columnam quique quater denos inter deserta per annos, angelico plebem de caelis pane cibauit et rupta in fluuios sitientem cote refecit. posce, precor, placidum nostris accedere Christum partibus; ipse tuus deus est, quo fortis Iesus stare suis iussit solem lunamque triumphis, et tibi cum dominus Romani prospera regni adnuerit, famulis elementis praecipe, Felix, ad nostrum seruire bonum; procedat et astris stantibus aucta dies; stet sol tibi lunaque concors haereat obfixo suspendens sidera cursu, - dum Romana suum capiat uictoria finem. sicut in Assyria Daniel Babylone leones effusa domuit uictor prece, sic tibi, Felix, effera barbaries Christo frangente dometur et tua captiui iaceant uestigia circum. - sic aliquando ferae circum iacuere prophetam orantisque pedes linguis mulsere benignis, naturam mutante deo, ut damnaret acerba mente feros homines humana pace ferarum. sic et crudelem confudit flamma tyrannum sanctis spectantem pueris seruire caminos
atque suos cantare reos, ardere ministros. quonam se miseri poterunt defendere reges, qui tam degeneres humanae mentis in illos saeuierint, quibus et feritas et flamma pepercit? sed uelut aeternos pueris recinentibus hymnos roscidus accensos discussit spiritus ignes, sic nobis placido Felicis gratia flatu adspirante deo bellorum temperet ignes ortaque Romuleis reprimens incendia terris sollicitos placida iam pace refrigeret aestus fessaque restinctis absoluat pectora curis. sed cur insipiens, tamquam tibi sim rudis hospes oblitusque tui, ueterum te posco parentum exemplis, ut opem tribuas in rebus egenis, quam tibi dante deo facies tu cedere nobis? sat mihi sunt, Felix, uirtutum exempla tuarum, nec tibi pauperior Christus caelestia fundit munera quam patribus, quorum generosa propago es. nam patriarcharum, Felix, et filius aeque stirpis apostolicae es, tanti non degener heres seminis; ut sanctae legis simul atque fidei confessor patriis uirtutibus aemula sanctus signa geris, nec, si species operum tibi dispar, non similis uirtus; diuersa est gratia nobis, gloria par, quoniam sanctis fons omnibus unus et regnum commune dei; non una prophetis martyribusque sacris opera, ut diuersa fuerunt
tempora, nec coeunt signis distantia causis gesta; dei per dona sibi caelestia distant aequales meritis. si non eadem omnia Felix quae Daniel gessit uel pertulit et lacus istum non habuit nec terribiles cinxere leones: nec Daniel eadem pro nomine passus erili est, uerbera uincla metus et noctem carceris atri, quae Felix horrenda tulit. qui rostra ferarum clausit adoranti faciens mansueta prophetae, qui fecit gelidos pueris orantibus ignes umidaque in mediis dedit indumenta caminis, ipse dedit celso Felicem iure potentem pestiferis Satanae legionibus inperitare, in quibus iste feras omnes conpescit et ignes. nam quae non serpens, quae non hac belua turba est? denique de multis unum loquar, ut sit ab uno discere daemoniis sensus constare ferinos. quidam homo, non longum tempus, tam prodigiali daemone distentus fuit, ut iam non modo notos ille cibos hominum, uel si congesta daretur multa mensa dape, in facili consumeret haustu, uerum et gallinas habitantum limine raptas, mox ut sustulerat, rabido discerperet ore et pluma incoctas non suffocante uoraret. quin et funeream saniem sitiebat et ossa
lambebat, pecudum proiecta cadauera mandens, obscenus conuiua canum. hic modo daemone tanto sobrius ecce procul conductum exercet agellum et curante deo sancta Felicis in aula redditus ipse sibi claro satis indice monstrat Felicem meritis et Christi nomine fortem inmanes domitare feras et uincere flammas. dicite qui testes operum Felicis adestis, nonne feras ignesque domat, cum daemonas urget, qui uitiis animas et morbis corpora frangunt, qui desideriis hominem flammantibus urunt peccatisque uorant? istos cruciansque fugansque nonne feras ignesque domat? fremit igneus ultor agminis igniferi Felix flammamque nocentem opprimit igne dei; tenebrarum uincitur ignis luminis igne pio; daemon fugit, et deus intrat; et fit homo bene uersa domus, felicior aula, possessore deo taetrum infitiata colonum. candidus et medicans ignis deus; hoc meus igne feruet, ut incensum restinguat daemona, Felix laxatumque hominem flagrante refrigeret hoste. mira manus et uirga potens et celsa potestas intra unum mixtis inimico foedere corpus spiritibus Felix interuenit inter operta pectoris et tenues dirimit subtilior auras, daemone discernens animam, quo libera pulso mens hominem recipit. par hoc operi est opus illi, quo merram tristem sacri dulcedine ligni in populi potus crucis inmutauit imago.
sic Felix pietate potens, quia nobilis altae confessor crucis est, ipsum quasi tristia merrae pocla hominem mutat. qui nunc inflatus acerbo daemone uipereum per spumea labra saporem, concussu laterum et singultu gutturis ampli saepius adsiliens flatus ructabat amaros, iam totus uel solus homo in sua iura reuersus dulce sapit, sanum spirat placidumque profatur. ergo et Felicem uirtutis dextera cingit. inde potens uarias tenebrosi principis artes deuorat ut magicos Moseia uirga dracones. cernimus ecce pares domini caelestis adesse ad meritum Felicis opes, operum quoque formas congruere et quaecumque patres in corpore sancti ediderint documenta dei sine corpore uiuum in Christo Felicem agere insignique potentem mente animam, positi dum corporis ossa quiescunt, ante diem reditus claris praetendere signis, qualem pro meritis sit gestatura coronam, cum steterit toto rediuiuus corpore Felix. omnes quisque suo radiabunt lumine sancti dissimili fulgore pares nec iudice Christo alter in alterius meriti dispendia crescent; Christus erit cunctis regnum lux uita corona. cernite distinctos actu sed honore iugatos testamentorum ueterisque nouique magistros, in quibus una dedit geminas sapientia leges.
atque ita uirtutes uarias par gloria pensat. non Petrus inrupit uirga mare, sed neque Moyses aequoris incessit liquido; tamen unus utrique fulget honos, unus quoniam fuit auctor utrique scindere aquas uirga, pedibus calcare fluenta, qui deus est ueterum in sanctis, deus ipse nouorum; quo data lex domino est, ex ipso gratia uenit; ille deus Danielis et ille trium puerorum Felicis deus ipse deus nec se minor ipse est in sancto Felice deus, per quem bona dona et medicas exercet opes terraque marique. omni namque die testes sumus undique crebris coetibus aut sanos gratantia. reddere uota aut aegros uarias petere ac sentire medellas. cernimus et multos peregrino a litore uectos ante sacram sancti prostratos martyris aulam, dum referunt grates, tolerata referre pericla, testantes ualidis conlisa naue procellis se raptos miserante deo Felicis et ipsa educente manu Maris emersisse profundo et desperatam placidos cepisse salutem, Felicis meritis et aquas et cedere flammas. praeterita ut taceam meriti documenta potentis, nouimus experti, pauor e terrore recenti uibrat adhuc memores animos, recolentibus illa quae tulimus paene absumptis incendia tectis; quamlibet extinctae recalent uestigia flammae
mentibus et magni cumulant Felicis amorem, quem prope corporeo praesentem uidimus actu obiectare manus flammis et nostra tueri limina iuncta suis, quae tamquam territa sancti obstantis facie prope tangens flamma pauebat pulsaque de nostri rapiendo culmine tecti, comminus in tuguri uicina strage perarsit. mira loquar, stetit inmotus sine flatibus aether nec nemorum foliis ullum dedit aura tremorem, ne posset rapidus procedere longius ignis per contexta uolans sociarum tigna domorum, sed uentis deserta cadentibus ire negaret flamma et consumpto moreretur languida pastu. consimili modo nos, Felix, ope solue periclis, nec domibus nostris propient mala, pulsaque per te horrida sanguineo longe sonet ira flagello. illam etiam uirtutem arcendis indue bellis, qua male labentem uicinis montibus amnem, qui subitis aucto pluuiis torrente redundans, sic tua praecipitans in limina saepe ruebat, ut tectis coniuncta tuis habitacula uastis quassaret uiolentus aquis, ita flumine uerso fecisti mutare uias, ut nunc nouus illum alueus insolita ducat regione furentem nostraque longinquo uitantem tecta meatu: sic modo bellisono uenientes flumine pugnas de. nostris auerte locis. manus inpia sacris finibus absistat, quibus est tua gratia uallum, atque tuam timeant hostes quasi daemones aulam, nec cruor haec uiolet quae flamma uel unda refugit.
XXVII.
Nascere, quae tardo semper mihi redderis ortu mox et in occasum properans fugis, aegra redire, ales abire, dies. nam te per longa morantem. tempora, dum tardi nitens rota uertitur anni, sustineo intentis adfecto pectore uotis. quam cuperem totis mihi te lucere diebus, uel si quando uenis, ita conpensare moras, ut aestiuis posses spatiis producere lucem aut illum pensare diem, qui sistere iussis sideribus longo lassauit lumine mundum, humanos duplicans dilata nocte labores. nunc te, cara dies, rapido nimis aere nobis temporis hiberni lex subtrahit et breuiatas cogit hiems horas cita lumine, pigra tenebris. sed bene quod tibi sol, Felix, cui gratia perpes, inlustrante micat Christo propriumque coruscat natali iubar ipse suo neque conditur umquam
casibus occiduis aeterni splendor honoris. i, fugitiua dies, elabere, non reuocabo, nec te iam querar esse breuem, quia te sine Felix semper inextincto praesens mihi lumine fulget. si natalis abest, plus est quod iugiter ipse lux huius natalis adest. nec enim ille die fit sanctus, cuius honor celebrandi causa diei est. quod si natalem reliquis praestare diebus turba facit, solito quae densius ad sacra currit limina, conferta prope semper plebe uidemus natalem Felicis agi. nam quae, rogo, uotis cassa dies oritur uel magnis rara cateruis?
sed tamen hanc speciale decus retinere fatebor iure diem, expleto quondam qua contigit aeuo ponere terrenos habitus et ad alta uocari sidera Felicem retinendum sede beata. ..-- firmat enim ratio ista fidem, quae tempora certis distinguit titulis sacrosque per annua signat festa dies, quibus ad domini miracula quondam antiqui tremuere patres, horrenda sinistris et semper celebranda piis, quia commoda sanctis, dura fuere malis. testis Memphitica tellus et mare tunc factum sanctis humus, aequor iniquis,
ceteraque his paria Aegypto multasque per oras gesta deo memori nobis recoluntur amore. sic aeque diuina feruntur munera Christi: ut ueneranda dies cunctis, qua uirgine natus pro cunctis hominem sumpsit deus, utque deinde, qua puerum stella duce mystica dona ferentes subpliciter uidere magi, seu qua magis illum Iordanis trepidans lauit tinguente Iohanne sacrantem cunctas recreandis gentibus undas, siue dies eadem magis illo sit sacra signo, quo primum deus egit opus, cum flumine uerso permutauit aquas praedulcis nectare uini. '-,..r quid paschale epulum? nam certe iugiter omni pascha die cunctis ecclesia praedicat oris, contestans domini mortem cruce, de cruce uitam cunctorum; tamen hoc magnae pietatis in omnes grande sacramentum praescripto mense quotannis totus ubique pari famulatu mundus adorat, aeternum celebrans rediuiuo corpore regem.
hoc sollemne dies sequitur (septem numeramus hebdomadas, et lux populis festiua recurrit), qua sanctus quondam caelo demissus ab alto
spiritus ignito diuisit lumine linguas, unus et ipse deus diuersa per ora cucurrit omnigenasque uno sonuit tunc ore loquellas, omnibus ignotas tribuens expromere uoces, quisque suam ut gentem peregrino agnosceret ore externamque suo nesciret in ore loquellam. barbarus ipse sibi non notis nota canebat uerba, suis aliena loquens; sed in omnibus unum uoce deum uaria laudabat spiritus unus. ut citharis modulans unius uerbere plectri dissona fila mouet uel qui perflantia textis labra terit calamis, licet unum carmen ab uno ore ferat, non una sonat uariosque magistra temperat arte sonos, arguta foramina flatu mobilibusque regit digitis clauditque aperitque, ut rapida uice dulcis eat redeatque cauernis currens aerio modulabilis aura meatu, explicet inruptos animata ut tibia cantus: sic deus omnisonae modulator et arbiter unus harmoniae, per cuncta mouet quam corpora rerum, et naturae opifex deus omnis et artis, in omni fons opere et (finis), faciens bona factaque seruans, ipse manens in se media pietate uicissim, qua pater in uerbo, qua filius in patre regnat,
quo sine nil factum, per quem sata cuncta in eodem consistunt, idem nouat omnia principe uerbo, qui cruce purpurea pretiosi sanguinis ostro arduus ascensu uolucri penetrauit in alta nube super Cherubin uolitans seditque parenti dexter et inde suis caelestia dona profudit,. spiritum ab unigena sanctum (et) patre procedentem, qui deus ipse deo ueniens licet adsit ubique, conspicuo tamen adlapsu ruit igneus illic, pubis apostolicae concors ubi coetus agebat, moxque nouo sonitu multis ex urbe coactis omni ex gente uiris sedit quasi flamma per omnes et simul in cunctis spiramine dissonus uno, ut lyricas facili modulatus pectine chordas, diuiduis eadem cecinit praeconia linguis, incutiens uarias humana per organa uoces. talis ubi lectas inpleuit crapula mentes, ructauere sacras ieiuno gutture laudes ebria corda deo; quis me miseratus ab isto flumine potabit, quod sobriat ebrietate? ergo uelut caelum stellis et floribus arua
temporibusque annos dominus, sic ipsa diebus tempora distinxit festis, ut pigra diurnis ingenia obsequiis saltem discrimine facto post interuallum reduci sollemnia uoto sancta libenter agant residesque per annua mentes festa parent domino, quia iugiter intemeratos iustitiae seruire piget, delinquere suetis parcere peccato labor est. decurritur omni ualle, per ascensum non est euadere cursu. hinc uia labendi procliuior et uia uitae durior; illa capax multis, haec ardua paucis. \\ inde bonus dominus cunctos pietatis ut alis contegat, inualidis niti uirtutis ad arcem congrua sanctorum dedit interualla dierum, ut saltem officiis mediocribus ultima Christi uestimenta legant, et eos uel fimbria sanet, qui non extorres penitus regione salutis intra perpetuae stabulant praesepia uitae, longinqui primis, non longo fine secundis. primus enim uitae gradus est pertexere cunctos continua bonitate dies et tempore toto pascha sacrum Christi cultu celebrare pudico. quod si mixta seges tribulis mihi germinat et cor incultum stimulat terreni spina laboris,
uel festis domino studeam me offerre diebus, ut uel parte mei tangam confinia uitae, corpore ne toto trahar in consortia mortis. quamquam igitur iugi nos, qui statione propinqua adcolimus, sancti potiamur honore patroni, quem et sine natali denote frequentia semper concelebrat, tamen ut proprii per erilia uernae festa relaxemur curis et uota canamus, huius laetitiae princeps psallentibus ibo fratribus et socium ducam quasi signifer agmen. nam licet e uaria populi regione frequentes conparibus uotis hodie pia gaudia fundant, me tamen uberius decet atque insignius isto exultare die, quia nemo obstrictior est me debitor huic, cui priuato specialius astro ista dies tantum peperit sine fine patronum. salue, cara dies, salue, mihi lux mea, salue, semper festa mihi; sed in hoc mihi clarior anno orta refulsisti, quia cum Felicis honore I 1/ Nicetam reuehis, sanctorum ut amore duorum- binum habeam natalem hodie, quo corpore sumpti martyris excessum celebrans et corpore prompti ecce sacerdotis reditum satiatus adoro, suscipiens humili metantem in pectore Christum.
/ exultet mea nunc anima edicatque quod olim sponsa canebat amans domino uocalis amanti: imber abit, discessit hiems, uox turturis altae in nostra tellure sonat, dat uitis odorem, florida et in terris miramur lilia caeli. unde repente, precor, uersa uice temporis annus uer agit et gelidis flores uisuntur in agris? iunctus adest domini Christi comitatus amicis Nicetes; hinc uernat hiems, hinc undique nobis spirat odoratos uegetabilis aura uapores; hoc de corde uenit benedicti spiritus agri. uita pudicitiae et liquido mens candida uero Nicetam faciunt, flores et aromata Christi. munere quid tanto dignum uel corde uel ore pauper et insipiens et paruulus edere possim? ipso nunc Felice opus est et in hoc mihi munus, sumat ut a Christo, mihi quas inpertiat ipse, ut digne sibi grater, opes. et nunc mihi uellem uiua perennis aquae manarent flumina uentre, ut non ore meo sed Christi munere possem
laetitiam enarrare meam, quae munere Christi uberius solito placidum mihi pectus inundat natalemque mihi duplicat Felicis amore multiplici. uideo praesenti lumine coram Niceten ridere mihi, uisoque parente, 'l.-, cuius prae cunctis amor in me regnat, et ipse Nicetes fio, benedicti nominis instar mente gerens, quae nunc uoto uictore triumphat. hunc ego conspiciens longo post tempore longe natali uenisse tuo, clarissime Felix, nonne tua ducente manu aduentasse fatebor? nam quis tam claro poterit non cernere signo hoc prece mi uenisse tua, ut, quod sumere uotis uix poteram aut ipso saltem mihi fingere somno, Nicetam rursus coram Felicis in ipso natali uisu simul amplexuque tenerem atque iterum sub eo canerem mea debita, Felix, auditore tibi. sed quid faciam rogo. pauper diuitis adsideo mensae et miser audeo magnis insertare manum dapibus; neque cogito quod me talia consimili uice, qualia sumo, parare conueniat dignumque isto dare iudice uerbum. quare inopi da, sancte, tuo, ut te digna patrono
et pariter condigna tuo loquar ausus amico. posco tuos, Felix, tecum ad tua uota parentes. quae tua uota loquor, mea sunt et uerius haec sunt uota mea; at tibi celsus honor terrena recusat gaudia. sed quia nostra tuae sunt gaudia palmae et tua dignaris tibi ducere uota tuorum, ergo tuos etiam, Felix, inploro parentes; hic quoque ades, mihi nunc poscas ut adesse uocatos. qui colitis laetos paradisi caelitus hortos quique sub excelsa domini requiescitis ara, pulcher apostolici chorus agminis et patriarchae, gens prior, ambo chori procerum, quos agmine bino per duodena deus signauit nomina patres gentibus et populis regnum ad caeleste uocandis, uos etiam, sancti, subplex deposco, prophetae, in nostra qui carne deum fore praececinistis, uos quoque corporibus caesis et sanguine fuso occisum et uiuum testati martyres agnum, omnes diuinis a fontibus una propago, quos pius Abraham sacer Isac lenis Iacob progenuere deo per inenumerabile semen et bifidum meritis caelestibus atque caducis,
aequantes his astra poli, his telluris harenam. credo equidem uos officio pietatis ad istum undique conuenisse diem Felicis amore, ut confessoris socii celebretis honorem. non autem tanti mihi sum praesumptor honoris, ut sanctos idcirco meis modo protinus omnes sensibus adspirare precer quasi munere tanto dignus, ut illa meo resonet uox turturis ore, quam totum tellus audiuit laeta per orbem, sed quia uox diuina decet Felicis honorem et quia Nicetes, domini puer atque sacerdos, i, longinqua tellure mihi modo missus ad istum łI ecce diem uenit, uir tam bonus ore magistro quam sacer est uictore animo uel corpore uicto. o mihi fulminea Cherubin si forcipe sumptum carbonem ex ipsa domini procul efferat ara et peccatoris male pinguia labra perurat, ut defaecato concretis sordibus ore, . non ut ab ore meo, sed ut auditoris ab ore, ipsius hausta meo depromam dignius ore, ne peccatoris stolidi sermo asper et aeger et uiolet castas et doctas uerberet aures! sed quoniam lateri meus adsidet ipse magister,
comminus e regione situm uenerante frequenter lumine conspiciam; forsan sapientis ab ore, ut quondam effetae pecudes pastoris Iacob, concipiam sterili fecundos pectore sensus. namque et Nicetes domino benedictus ut ille mitis, ut Israel ouibus quoque pastor et haedis ante lacum uiuentis aquae sedet; hic etiam tres '1: corde pari trina sibi legit ab arbore uirgas, quis in aqua positis pecus aduocat et coeuntes ingrauidat uirgisque tribus concepta colorat, ut de interrasa uariatis cortice uirgis insignita gregis sancti fetura probetur. at pecori Laban non est nota. sed nota uitae; nam nota mortis erit Christo non esse notatos. sic animas steriles in nomine gratia trino innouat, et uerbi coitu uir spiritus inplet conceptosque deo notat intus eclesia fetus uirgineo fecunda utero materque salutis, dum uirgis intenta tribus bibit uuida uerbi semina et aeterni signatur lumine uultus.
hinc sterilis peperit septem et defecit abundans dilatante deo tenues, tenuante superbos. sic ego Niceta uiso quasi fonte reperto sicut ouis sitiens ad uiua fluenta cucurri aridus et sensi mea protinus ubera tendi, adtentusque diu pascentis in ora magistri inspexi docto uarias in pectore uirgas conspectumque bibi per lumina fixa colorem, et me diuinis sparsit mens roscida guttis. sed tamen in tribus his, quia uenit mentio, uirgis, si placet, inspiciamus adhuc mysteria regni. tres patriarcha sibi trina legit arbore uirgas, spirantem storacis, leuem platano, nuce firmam. spiritus in platano est, uirgo in storace, in nuce Christus. nam patulos platanus ramos expandit in umbras; sanctus inumbrata formauit uirgine Christum spiritus, et storacis puto uirga sit arbore Dauid prompsit odoratum quae uirgo puerpera florem. uirga nucis Christus, quoniam in nucibus cibus intus, testa foris et amara super uiridi cute' cortex. cerne deum nostro uelatum corpore Christum,
qui fragilis carne est, uerbo cibus et cruce amarus; dura superficies, uerbum crucis et crucis esca est, caelestem Christi claudens in carne medullam. sed cruce dulcis item, quia protulit arbore uitam uita deus noster; ligno mea uita pependit, ut staret mea uita deo. quid, uita, rependam pro uita tibi, Christe, mea? nisi forte salutis accipiam calicem, quo me tua dextra propinet, ut sacro mortis pretiosae proluar haustu. sed quid agam? neque si proprium dem corpus in ignes uilescamque mihi, nec sanguine debita fuso iusta tibi soluam, quia me reddam tibi pro me, et quicquid simili uice fecero, semper ero inpar, Christe, tibi, quia tu pro me mea, non tua, Christe, debita soluisti, pro seruis passus iniquis. quis tibi penset amor? dominus mea forma fuisti, ut seruus tua forma forem; et res magna putatur' mercari propriam/de re pereunte salutem? perpetuis mutare caduca et uendere terram, . 1.. caelum emere? ecce deus quanto me carius emit morte crucis? passus, deiectus imagine serui, ut uiles emeret pretioso sanguine seruos. ^ sed quid agam? intuto temerarius euehor alto, ausus in excelsum fragili me credere pinna;
martyris egregii natalem, qui meus est mos, materia leuiore canens, in summa repente emicui, super astra uolans mentemque procacem ad rerum fontem misso sermone tetendi. unde mihi hos animos? quae me leuat aura superbum? non agnosco tumens mea pectora; maior agit mens. sentio Nicetam, dum proximus adsidet et me tangit et adiuncto lateri uicinus anhelat. acer anhelantis iuxta me spiritus intrat insolitumque potens meditanti suscitat ignem, frigentes animans admoto fomite fibras. sed reprimam tumidos flatus nec magna super me exiguus spirabo loqui referarque relicta paruus humo et plano modici pede carminis ibo. quamuis Felicis meritum sublime profari non possim sine laude dei, tu, sancte, paterno suscipe me, Niceta, sinu, et dum pectore docto sustineor caput in blando mihi corde reclinans, sal tuus insulsum me condiat et sitientes diues uena riget riuo mihi perpete sensus. dicam iterum gaudens et adhuc uix muneris huius credulus ingeminabo rogans: dic, quaeso, redisti teque ipsum teneo Nicetam, in quo hactenus aeger
noctes atque dies anima tabente pependi? uenisti tandem quarto mihi redditus anno? sed grates Christo, quia te uel sero reuexit. quam metui ne te mediis regionibus hostis disclusum opposita bellorum nube teneret! sed desideriis superantibus obuia nobis uincula rupisti, nec te mare nec labor ullus nec Gothici tenuere metus nec frigora longis dura uiis; uere in tantis, Niceta, fuisti casibus adfectu uictus uictorque benigno, fortis et infirmus pariter, sed utrumque potenter. uictus amicitia, uictus Felicis amore, . uicisti duros tenera pietate labores. nunc age, sancte parens, aurem mihi dede manumque; nodemus socias in uincula mutua palmas inque uicem nexis alterno foedere dextris sermones uarios gressu spatiante seramus. enarrare libet simul et monstrare parenti sollicito nostros toto quo defuit actus tempore. nam cui iure magis mea gesta retexam Felicisque manu nobis operata reuoluam, quam cui cura sumus? gemino qui iure magistri et patris ut bene gesta probet, sic inproba damnet, corrigat errata et placidus disponat agenda;
inperfecta iuuet precibus, perfecta sacerdos dedicet, atque ita se Felicis in aedibus ultro atque citro referat, tamquam ipsum pectore toto Felicem gerat et patria se iactet in aula. ergo ueni, pater, et socio mihi iungere passu, dum te circumagens operum per singula duco. ecce uides istam, qua ianua prima receptat, porticus obscuro fuerat prius obruta tecto; nunc eadem noua pigmentis et culmine creuit. ast ubi consaeptum quadrato tegmine circa uestibulum medio reseratur in aethera campo, hortulus ante fuit male culto caespite, rarum area uilis holus nullos praebebat ad usus. interea nobis amor incidit hoc opus isto aedificare loco; namque hunc res poscere cultum ipsa uidebatur, uenerandam ut martyris aulam eminus aduersa foribus de fronte reclusis laetior inlustraret honos et aperta per arcus lucida frons bifores perfunderet intima largo lumine, conspicui ad faciem conuersa sepulchri, quo tegitur posito sopitus corpore martyr, qui sua fulgentis solii pro limine Felix atria bis gemino patefactis lumine ualuis spectat ouans gaudetque piis sua moenia uinci
caetibus atque amplas populis gaudentibus aulas, laxari densas numerosa per ostia turbas. ipsaque, qua tumulus sacrati martyris extat, aula nouos habitus senio purgata resumpsit. trina manus uariis operata decoribus illam excoluit, biiuges laqueari et marmore fabri, pictor imaginibus diuina ferentibus ora. ecce uides quantus splendor uelut aede renata rideat insculptum camera crispante lacunar. in ligno mentitur ebur, tectoque superne pendentes lychni spiris retinentur aenis et medio in uacuo laxis uaga lumina nutant funibus, undantes flammas leuis aura fatigat. quaeque prius pilis stetit, haec modo fulta columnis, uilia mutato spreuit caementa metallo. sed rursum redeamus in atria. conspice sursum inpositas longis duplicato tegmine cellas porticibus, metanda bonis habitacula digne, quos huc ad sancti iustum Felicis honorem duxerit orandi studium, non cura bibendi. nam quasi contignata sacris cenacula tectis
spectant de superis altaria tuta fenestris, sub quibus intus habent sanctorum corpora sedem. namque et apostolici cineres sub caelite mensa depositi placitum Christo spirantis odorem pulueris inter sancta sacri libamina reddunt. hic pater Andreas, hic qui piscator ad Argos missus uaniloquas docuit mutescere linguas; qui postquam populos ruptis erroris iniqui retibus explicuit traxitque ad retia Christi, Thessalicas fuso damnauit sanguine Patras. hic et praecursor domini et baptista Iohannes, idem euangelii sacra ianua metaque legis, hospes et ipse mei ueniens Felicis ad aulas, parte sui cineris fraternum funus honorat. hic dubius gemino Didymus cognomine Thomas adiacet; hunc Christus pauidae cunctamine mentis pro nostra dubitare fide permisit, ut et nos hoc duce firmati dominumque deumque trementes uiuere post mortem uero fateamur Iesum corpore, uiua suae monstrantem uulnera carnis, ut ueniente die, qua iam manifestus aperta
luce deus ueniet, cruciata in carne coruscum agnoscant trepidi quem confixere rebelles. hic medicus Lucas prius arte, deinde loquella, bis medicus Lucas; ut quondam corporis aegros terrena curabat ope, et nunc mentibus aegris conposuit gemino uitae medicamina libro. his socii pietate fide uirtute corona martyres Agricola et Proculo Vitalis adhaerens et quae Chalcidicis Euphemia martyr in oris signat uirgineo sacratum sanguine litus. Vitalem Agricolam Proculumque Bononia condit, quos iurata fides pietatis in arma uocauit parque salutiferis texit uictoria palmis corpora transfixos trabalibus inclita clauis. hic et Nazarius martyr, quem munere fido nobilis Ambrosii substrata mente recepi; culmina Felicis dignatur et ipse cohospes fraternasque domos priuatis sedibus addit. quamuis sancti omnes toto simul orbe per unum sint ubicumque deum, quo praesentantur ubique
corporis ut sua membra deo, sed didita sanctis sunt loca corporibus, neque tantum, qua iacet ora totum corpus, ibi positorum gratia uiuit; sed quacumque pii est pars corporis, et manus extat contestante deo meriti documenta beati, magna et in exiguo sanctorum puluere uirtus clamat apostolici uim corporis indice uerbo. his igitur uicinus erit quicumque supernis castus aget tectis et qui procul aduena recto percitus adfectu sanctas properarit ad aedes; cum uelit oratum Christo secretus adire, siue die seu nocte uelit sua promere uota,. inpiger adtiguo de limine prodeat hospes. hoc etiam mirare, domus quod martyris alta lege sacramenti per limina trina patescit (fassus enim est unum trino sub nomine regnum). et quod contextae iunctis sibi molibus aedes iure pio signant, quoniam, etsi culmina plura sint domibus structis, sanctae tamen unica pacis est domus et multis unum concordia membris corpus agit, cui conpago stat uertice Christi. forsitan haec inter cupidus spectacula quaeras,
unde replenda sit haec tot fontibus area diues, cum procul urbs et ductus aquae prope nullus ab urbe exiguam huc tenui dimittat limite guttam. respondebo, nihil propria nos fidere dextra, nil ope terrena confidere, cuncta potenti deposuisse deo et fontes praesumere caelo. denique cisternas adstruximus undique tectis, capturi fundente deo de nubibus amnes, unde fluant pariter plenis caua marmora labris. quod si etiam interdum obueniat defectus aquarum, ordine disposito uarias distincta figuras concharumque modis et pictis florida metis forte erit et siccis spectabilis area uasis. namque tenes etiam magna Salomonis in aede quam fuerit decori siccum mare, quod sapiens rex aere dedit solido et tauris suspendit aenis. aspice nunc aliud latus: ut sit porticus una, et paries mediis spatio bipatente columnis culmine discretas aditu sibi copulat aulas. . tempus in hanc transire oculis peragrantibus aedem, quae longum reserata latus, cum lumine caeli adquirit spatium tecti, quod in atria iuncta panditur, insertos socians disiuncta per arcus
et populis rigui praebet spectacula campi, quem tamen includunt structo circumdata saepto moenia, ne pateant oculis sacra tecta profanis uestibulumque patens aurae defendant operta. nec mirere sacras spatiis adcrescere caulas; crescit ubique potens aeterni gloria Christi, sanctorum cumulatur honor, deus omnibus unus noscitur, inlustrat quia sanctus spiritus orbem, cumque coaeterno regnat patre filius heres, inde propagato pia gratia lumine ueri multiplicat populis aeternae semina uitae. et quia pastor oues auget bonus, ampla redemptis crescere cum gregibus fauet altus ouilia Christus. ingredere haec psalmis recinens, antistes, et hymnis et mea uota refer domino et tua gaudia uotis iunge meis, celebrans communis festa patroni. tempore oportuno pro peccatore rogabis gaudentem dominum de confessoris honore. hoc duce procliui tua tramite uota ferentur, Felix diuinas tibi praeuius ibit ad aures, teque sacris psalmisque simul deuota litante obsequia placido descendet numine Christus, ut populum templumque sacra caligine uelet,
infundens niueam per operta sacraria nubem. nunc uolo picturas fucatis agmine longo porticibus uideas paulumque supina fatiges colla, reclinato dum perlegis omnia uultu. qui uidet haec uacuis agnoscens uera figuris non uacua fidam sibi pascit imagine mentem. omnia namque tenet serie pictura fideli, quae senior scripsit per quinque uolumina Moyses, quae gessit domini signatus nomine Iesus, quo duce Iordanis suspenso gurgite fixis fluctibus a facie diuinae restitit arcae. uis noua diuisit flumen; pars amne refuso constitit et fluuii pars in mare lapsa cucurrit destituitque uadum, et ualidus qua fonte ruebat inpetus adstrictas alte cumulauerat undas et tremula conpage minax pendebat aquae mons, despectans transire pedes arente profundo et medio pedibus siccis in flumine ferri puluerulenta hominum duro uestigia limo. iam distinguentem modico Ruth tempora libro, tempora Iudicibus finita et Regibus orta, intentis transcurre oculis; breuis ista uidetur historia, at magni signat mysteria belli,
quod geminae scindunt sese in diuersa sorores. Ruth sequitur sanctam quam deserit Orpha parentem; perfidiam nurus una, fidem nurus altera monstrat: praefert una deum patriae, patriam altera uitae. nonne, precor, toto manet haec discordia mundo parte sequente deum uel parte ruente per orbem? atque utinam pars aequa foret necis atque salutis! sed multos uia lata capit facilique ruina labentes prono rapit inreuocabilis error. forte requiratur quanam ratione gerendi sederit haec nobis sententia, pingere sanctas raro more domos animantibus adsimulatis. accipite et paucis temptabo exponere causas. quos agat huc sancti Felicis gloria coetus, obscurum nulli; sed turba frequentior hic est rusticitas non cassa fide neque docta legendi. haec adsueta diu sacris seruire profanis uentre deo, tandem conuertitur aduena Christo, dum sanctorum opera in Christo mirantur aperta. cernite quam multi coeant ex omnibus agris quamque pie rudibus decepti mentibus errent. longinquas liquere domus, spreuere pruinas non gelidi feruente fide; et nunc ecce frequentes
per totam et uigiles extendunt gaudia noctem, laetitia somnos, tenebras funalibus arcent. uerum utinam sanis agerent haec gaudia uotis nec sua liminibus miscerent pocula sanctis. quamlibet et ieiuna cohors potiore resultet obsequio, castis sanctos quae uocibus hymnos personat et domino cantatam sobria laudem inmolat: ignoscenda tamen puto talia paruis gaudia quae ducunt epulis, quia mentibus error inrepsit rudibus; nec tantae conscia culpae simplicitas pietate cadit, male credula sanctos perfusis halante mero gaudere sepulchris. ergo probant obiti quod damnauere magistri? mensa Petri recipit quod Petri dogma refutat? unus ubique calix domini, est cibus unus et una mensa domusque dei. discedant uina tabernis; sancta precum domus est ecclesia; cede sacratis liminibus, serpens. non hac male ludus in aula debetur, sed poena tibi; ludibria misces subpliciis, inimice, tuis. idem tibi discors tormentis ululas atque inter pocula cantas. Felicem metuis, Felicem spernis inepte, ebrius insultas, reus oras; et miser ipso iudice luxurias, quo uindice plecteris ardens.
propterea uisum nobis opus utile totis Felicis domibus pictura ludere sancta, si forte adtonitas haec per spectacula mentes agrestum caperet fucata coloribus umbra, quae super exprimitur titulis, ut littera monstret quod manus explicuit, dumque omnes picta uicissim ostendunt releguntque sibi, uel tardius escae sint memores, dum grata oculis ieiunia pascunt, atque ita se melior stupefactis inserat usus, dum fallit pictura famem; sanctasque legenti historias castorum operum subrepit honestas exemplis inducta piis; potatur hianti sobrietas, nimii subeunt obliuia uini. dumque diem ducunt spatio maiore tuentes, pocula rarescunt, quia per miracula tracto tempore iam paucae superant epulantibus horae. quod superest ex his, quae facta et picta uidemus, materiam orandi pro me tibi suggero poscens, rem Felicis agens ut pro me sedulus ores. et decet, ut quem mente pia comitaris eundem et mentis facie referas animoque sequaris par in amore mei; nec enim miser ambigo amari
martyre, uel modici dignatus amore catelli, cum mihi uita domus res gratia gloria panis sit Felix donante deo. quo praefcule posce montibus in sanctis mea fundamenta locari et coeptam peragi inrupto molimine turrem. de Genesi, precor, hunc orandi collige sensum, ne maneam terrenus Adam, sed uirgine terra nascar et exposito ueteri noua former imago. educar tellure mea generisque mei sim degener et sponsae festinem ad mellea terrae flumina, Chaldaei seruatus ab igne camini. sim facilis tectis quasi Lot fore semper aperta, liberer ut Sodomis; neque uertam lumina retro, ne salis in lapidem uertar sale cordis egenus. hostia uiua deo tamquam puer offerar Isac et mea ligna gerens sequar almum sub cruce patrem. inueniam puteos, sed ne, precor, obruat illos inuidus et uiuentis aquae caecator Amalech. sim profugus mundi, tamquam benedictus Iacob fratris Edom fugitiuus erat, fessoque sacrandum subponam capiti lapidem Christoque quiescam.
sit mihi castes amor, sit et horror amoris iniqui, carnis ut inlecebras uelut inuiolatus Ioseph effugiam uinclis exuto corpore liber criminis et spolium mundo carnale relinquam. tempus enim longe fieri conplexibus, instat summa dies, prope iam dominus, iam surgere somno tempus et ad domini pulsum uigilare paratos. sit mihi ab Aegypto bonus exitus, ut duce lege diuisos penetrans undosi pectoris aestus fluctibus euadam rubris dominique triumphum demerso Pharaone canam, cui subplice uoto exultando tremens et cum formidine gaudens ipsius pia dona, meos commendo labores. adsere, Niceta, prece quod precor, et simul omnes, qui simul huc sancta pro religione coistis, deuoti domino et gratantes dicite mecum: haec tibi, Christe deus, tenui fragilique paratu pro nobis facimus; nec enim te, summe creator, facta manu capiunt, toto quem corpore mundus non capit, angustum cui caelum terraque punctum est. sed sanctis sine fine tuis deuota ferentes obsequia exiguo magnos ueneramur honore,
sperantes illis exoratoribus, ut tu in nobis operum ponas perfecta tuorum culmina et extructis habitator mentibus adsis.
XXVIII.
In ueteri nobis nona res adnascitur actu, et solita insolito crescunt sollemnia uoto, materiamque simul mihi carminis et simul almi natalem geminant Felicis in aedibus eius nata recens opera haec, quae molibus undique celsis cernitis emicuisse pari splendentia cultu. istic porticibus late circumdata longis uestibula incluso tectis reserantur operto et simul astra oculis, ingressibus atria pandunt. illic adiunctis sociantur moenibus aulae diffusoque situ simul et coeunte patentes aemula consertis iungunt fastigia tignis et paribus uarie speciosae cultibus extant marmore pictura laquearibus atque columnis, inter quae et modicis uariatur gratia cellis;
quas in porticibus, qua longius una coactum porticus in spatium tractu pertenditur uno, adpositas lateri tria comminus ora recludunt trinaque cancellis currentibus ostia pandunt. martyribus mediam pictis pia nomina signant, quos par in uario redimiuit gloria sexu. at geminas, quae sunt dextra laeuaque patentes, binis historiis ornat pictura fidelis. unam sanctorum conplent sacra gesta uirorum, Iob uulneribus temptatus, lumine Tobit; ast aliam sexus minor obtinet, inclita Iudith, qua simul et regina potens depingitur Esther.
interior uariis ornatibus area ridet, laeta super tectis et aperta luce serenis frontibus atque infra niueis redimita columnis. cuius in exposito praelucens cantharus extat, quem cancellato tegit aerea culmine turris. cetera dispositis stant uasa sub aere nudo fonticulis, grato uarie quibus ordine fixis dissidet artis opus, concordat uena metalli, unaque diuerso fluit ore capacibus unda. basilicis haec iuncta tribus patet area cunctis,
diuersosque aditus ex uno pandit ad omnes, atque itidem gremio diuersos excipit uno a tribus egressus, medio spatiosa pauito; quod tamen ordinibus structis per quinque nitentum agmina concharum series denseta coacto marmore mirum oculis aperit, spatiantibus artat; sed circumiectis in porticibus spatiari , copia larga subest interpositisque columnas cancellis fessos incumbere et inde fluentes aspectare lacus pedibusque madentia siccis cernere nec calcare sola et certamine blando mirari placido salientes murmure fontes. non solum hiberno placitura in tempore praesto est commoditas, quia sic tecti iuuat umbra per aestum, sicut aprica placent in frigore siccaque in imbri. parte alia patet exterior quae cingitur aeque area porticibus, cultu minor, aequore maior.
ante sacras aedes longe spectabile pandit uestibulum, duplici quae extructis tegmine cellis per contextarum coeuntia tigna domorum castelli speciem meditatur imagine muri conciliisque forum late spatiabile pandit. quale loco signum Felix uenerandus in isto
ediderit nuper, celeri narrabo relatu. in medio campi contra uenerabilis aulae limina de ligno duo texta tegilla manebant, inportuna situ simul et deformia uisu, quae decus omne operum perimebant inproba, foedo obice prospectum caecantia; namque patentis ianua basilicae tuguri breuis interiectu obscurata fores in cassum clausa patebat. haec amoliri cupientibus obuia nobis uerba dabant tectis qui metabantur in illis iurabantque prius uitam se posse pacisci quam cogi migrare locis. temnenda quidem uox ista uidebatur; sed erat, fateor, mihi id ipsum inuidiae; taedebat enim uel uincere rixa. interea quadam primam iam nocte quietem carpere sopitis coeptantibus, ecce relictis prosiliens scintilla focis conflauit in una cellarum ipsarum latebra de stramine faeni, quo forte inciderat, subitum ignem; moxque per ipsam fusa casam uires alimenta per arida cepit ingentem et fragili rapuit de fomite flammam, tum facili lapsu per putria ligna uetusti
culminis erumpens; magnis incendia torsit turbida uerticibus calidamque per aera nubem miscuit et nigro subduxit sidera fumo. ipsaque terribilem dabat insuper ira fragorem, materiae fragilis crepitu grauiore resultans, cunctaque uicanis circum metata colonis atque etiam uico submotos longius agros sic uapor adflabat, sic horrida lux feriebat, sic prope, sic longe sita culmina respergebat scintillis late uolitantibus igneus imber, ut subito exciti nos planctibus undique maestis et circumfusis inmani lumine tectis omnia circa nos lucere ut aperta uidentes, cuncta putaremus flammis correpta cremari ipsaque sanctorum simul igne palatia tanto feruere et a tectis simul omnibus illa referri - fulgora, quae sparsis etiam longinqua replebant ignibus et magno torrebant rura uapore, ut quasi uicinas omnes sibi quisque timeret ad sua tecta faces, ardentem comminus aestum infectasque trahens diris nidoribus auras. nos trepidi ut nostris domibus propiore periclo nil ope de nostra praesumimus; unde etenim uis
et manus infirmis foret illam extinguere molem sufficiens, cum flamma suis incensior iret fomitibus paruoque exorta repente tegillo culmina cuncta simul perfunderet igne minaci? currimus ergo fide tantum et prece subplice nixi ad uicina mei Felicis limina et inde contiguam paribus uotis adcurrimus aulam atque ab apostolici cineris uirtute medellam poscimus, inpositis subiecti altaribus ora. ipse domum remeans modicum sed grande saluti de crucis aeternae sumptum mihi fragmine lignum promo tenensque manu aduersis procul ingero flammis, ut clipeum retinens pro pectore, quo tegerem me arceremque hostem conlato umbone relisum. credite nec donate mihi, sed reddite Christo grates et iustas date laudes omnipotenti; nostra salus etenim cruce Christi et in nomine constat, inde fides nobis et in hoc cruce nixa periclo profuit, et nostram cognouit flamma salutem. nec mea uox aut dextra illum, sed uis crucis ignem terruit inque loco, de quo surrexerat ipso,
ut circumsaeptam praescripto limite flammam sidere et extingui fremitu moriente coegit et cinere exortam cineri remeare procellam. quanta crucis uirtus! ut se natura relinquat, omnia ligna uorans ligno crucis uritur ignis. multa manus crebris tunc illa incendia uasis aspergens largis cupiebat uincere limphis; sed licet exhaustis pensarent fontibus imbres, ui maiore tamen lassis spargentibus omnem uicerat ignis aquam. nos ligno extinximus ignem, quamque aqua non poterat uicit breuis astula flammam. post ubi decessit metus optatumque reduxit lux operosa diem, processimus acta uidere noctis et extinctae quamuis fumantia late securis spectare oculis uestigia flammae. et credebamus nos plurima damna domorum uisuros, magni memores terroris et ignis; sed cito conspectis decreuit opinio rebus, et nihil exustum nisi quod debebat aduri cernimus ex illisque unum flagrasse duobus hospitiis, quae nostra manus, nisi flamma tulisset, abstulerat. sed et hoc Felicis gratia nobis
munere consuluit, quod praeueniendo laborem utilibus flammis operum conpendia nobis praestitit inde, parem incensae quia liquerat illic flamma domum, non ut pateretur stare uel ipsam obstantem simili bipatentibus obice ualuis, uerum ut et hoc illum puniret flamma colonum, conseruans illi quod mox euerteret ipse. nam sua qui sanctis nuper gurgustia tectis praetulerat, primum flamma multatus in uno, mox aliud propria ipse manu uastare tegillum incipit et celeri peragit sua damna furore dilectasque domos et inanes plangit amores. qui simul aspiciens incensa et diruta tecta, dissimiles simili miratur in aggere labes ruderis et cineris iuncti bicolore ruina. hunc nobis sine lite uidens cessisse triumphum, se tantum miser accusat, quem gratia nulla manserit obsequii et maneat confusio poenae. nunc quia dimoto patuerunt obice frontes, eloquio simul atque animo spatiemur in ipsis gaudentes spatiis sanctasque feramur in aulas miremurque sacras, ueterum monumenta, figuras et tribus in spatiis duo testamenta legamus, hanc quoque cernentes rationem lumine recto,
quod noua in antiquis tectis, antiqua nonis lex pingitur; est etenim pariter decus utile nobis in ueteri nouitas atque in nouitate uetustas, ut simul et noua uita sit et prudentia cana, et grauitate senes et simplicitate pusilli temperiem mentis gemina ex aetate trahamus, iungentes nostris diuersum moribus aeuum. est etiam interiore situ maioris in aulae insita cella procul quasi filia culminis eius, stellato speciosa tholo trinoque recessu dispositis sinuata locis; medio pietatis fonte nitet mireque simul nouat atque nouatur. namque hodie bis eam geminata nouatio comit, dum gemina antistes gerit illic munera Christi; in geminos adytum uenerabile dedicat usus, castifico socians pia sacramenta lauacro; sic pariter templum nouat hostia, gratia fontem, fonsque nouus renouans hominem, quod suscipit, et dat munus siue magis, quod desinit esse per usum, tradere diuino mortalibus incipit usu. nam fons ipse semel renouandi missus in usum desinit esse nouus; sed tali munere semper utendus numquam ueteres renouare facesset.
hoc domini donum, hanc speciem, qua munere Christi idem homo fit nouus et uetus interit, ecce refectis cernite culminibus gemina Felicis in aula. quae fuerant uetera, et noua nunc extare uidentur; nam steterant uasto deformibus agmine pilis. nunc meliore datis eadem uice fulta columnis et spatii cepere et luminis incrementa depositoque situ reducem sumpsere iuuentam. namque his et duplex spectandi gratia fulget, qua renouata nouis aequali lumine certant culmina culminibus; tectorum dissidet aetas, concordat species; ueterum manus atque recentum conuenit; in facie simili decor unus utrumque ornat opus; coeunt olim fundata nouellis. nec discrimen adest oculis, nitet una uetustas annosis rudibusque locis; niger abditur horror, et senibus tectis iuuenem pictura nitorem reddidit infuso uariorum flore colorum. hinc operum tempus confunditur et nitet extra parietibus nouitas, latet intus operta uetustas; fronte iuuentatis tegitur fucata senectus, in pueram faciem ueterana refloruit aetas;
suntque simul uetera et noua, nec noua nec uetera aeque, non eadem simul atque eadem, quae forma futuri praesentisque boni est; namque et nunc utile nobis deterso ueteris uitae squalore nouari mente pia Christumque sequi regnisque parari. tunc quoque cum dabitur redeunte resurgere uita, ille resurgentum potior numerabitur ordo, qui super inlustri carnem perfusus amictu seruilem domini mutabit imagine formam conformemque deo conregnaturus honorem accipiet Christo similis, sed munere Christi. haec eadem species ueterem deponere formam et gestare nouam monet et retro acta abolere inque futura dei conuersam intendere mentem, congrua praeteritis obliuia ducere curis caelestumque animo regnorum inducere curam rebus et humanis et moribus istius aeui mente prius quam morte mori neque corporis ante — nexibus absolui quam criminis. ergo nouemur sensibus et luteos terrestris imaginis actus discutere a nostro properemus corpore longe uestibus excussis, puros ut sorde recussa corporis atque animae nitidi reddamus amictus. nec modo commissum peccati sed meditatum, sicut morbiferam de labe cadaueris auram,
naribus obstnictis tristem fugiamus odorem. ut faciem colubri Salomon peccata timeri horrerique monet dicitque armata leonis dentibus; et uere, leonis uelut ore ferino saeua norant animam, quam uicerit aegra uoluptas corporis euictemque suae draco duxerit escae, qui uorat Aethiopum populos non sole perustos, sed uitiis nigros et crimine nocticolores. tales Aethiopas serpens edit, in quibus escam, quam capere est, damnatus habet, quia peccatorem serpentisque cibum deus uno nomine terram dixit, et nomine uorans peccata dracone uoratur. tempus adest mutare uias, exurgere somno et tandem uigilare deo, dormire uicissim actibus his, quibus inuigilat mens mortua Christo. si nobis doctrina dei deus lumine uerbi non aperit sensum, saltem capiamus ab ipsis aedibus exempla, et lapides ac ligna magistri sint stolidis, ut quale manu confecimus istic quale fide faciamus opus; licet absit ab uno mentis opus manuumque labor, sed ab inpare causa par operis trahitur ratio; ecce uidete, probabo
dissimiles simili specie concurrere formas. qua noua tecta sedent, multi meminere locorum; nam breue tempus id est, ex quo sunt omnia coepta, quae modo facta manent; annis sudata duobus tertius explicuit prece sanctorum atque ope Christi. pars spatii breuis hortus erat, pars ruderis agger, quem conlata manus populo curante remouit et uiles holerum cum sentibus eruit herbas, ut nitido purgata patesceret area dorso, quae modo marmoreis ornato iugere saxis late strata nitet, cultus oblita priores. quam bene mutauit speciem! post stercoris usum marmoris ornatum; Parias post uilia conchas brassica fert et splendet aquis quae sorde nitebat. quonam igitur nunc ista modo mihi fabrica formam praebebit, qua me colere aedificare nouare sensibus et Christo metandum ponere possim? prompta quidem ratio est, quae sit mea terra, quod in me rudus et unde meo spinae nascantur in agro. terra cor est, culpae praui sunt rudera cordis; luxus iners, inpurus amor, maculosa libido rudera sunt animae; sic corporis anxia cura, liuor edax et auara fames, grauis ira, leuis spes,
prodiga et ambitio proprii, sitiens alieni, spinae sunt animo, quia semper inanibus angunt ancipites animas stimulis, quas iugiter urit defectus miseri metus et miser ardor habendi. atque ita et inter opes inopes quasi Tantalus ille inter aquas sitiunt nec habent quod habere uidentur. nam partis uti metuunt, seruata relinquunt, dumque alimenta parant, uiuendi tempora perdunt. has igitur spinas, haec rudera mentibus hirtis* egerere est opus et primam hanc euellere fibris cunctorum stirpem scelerum, qua pullulat arbor infelix; domini radicitus illa securi icta cadat, nostris ut numquam germinet aruis. haec si praeciso de nobis fomite radix aruerit, cadet omne nefas, uitium omne peribit, matricisque suae casum mala cuncta sequentur, et moriente sua simul arbore poma peribunt. tunc bene purgato domus aedificabitur horto et uiuo fundata solo bene surget in altum fabrica diuini moliminis. ipse columnas eriget in nobis Christus ueteresque resoluet obstructae pilas animae, spatiumque sibi rex
sensibus efficiet nostris, ut inambulet illis, tamquam in porticibus Salomonis quinque solebat ore pio medicos sapientia ducere gressus, corpora tangendo sanans et corda docendo. non igitur simus ueteres inter noua tecta, ut qui corde habitat Christus noua corda reuisat. peior enim scissura nouo ueterique coactis redditur, et noua uina nouos bene dantur in utres. uita prior pereat, pereat ne uita futura. sponte relinquamus mundum, non sponte carendum, sponte nisi fugimus; moriamur, ne moriamur; letalem uitam uitali morte tegamus. terrena intereat, subeat caelestis imago, et Christo uertatur Adam; mutemur et istic, ut mutemur ibi; qui nunc permanserit in se idem, et in aeternum non inmutabitur a se.
XXVIIII.
Ver age carminibus, fluat articulata modestis uox numeris. ades, o diues mihi causa loquendi Felix, et tacito mea corda inlabere flatu. spiritus ore meo curret tuus. esto meis fons eloquiis; ego uero tuis ero fistula riuis, quos mihi praebueris diuini a flumine uerbi.
Surge igitur blandoque meum spiramine pectus ingredere, o Felix pater et domine atque patrone, tu domus et medicina mihi et sapientia, Felix; tu nunc obtusam mihi longa per otia mentem exacue, ignito uegetans mea lumine corda. Sed mihi non isto fundendus in aequore sermo est, ut per sanctorum merita aut miracula curram et quae per sanctos omnes ab origine rerum praestat agitque deus uersu detexere coner, quae nec mens humana capit nec lingua profari. et quid in hoc mirum, si charta uolumine toto non capiat quae nec mundus capit omnia totus? maior enim (mundo) mundi sator, ipse deus rex, qui terram caelumque implet; quem non capit iste mundus, eum capiunt sancti, non corporis amplo, sed pietate humiles et mundo corde capaces. Nunc itaque ut diuina mei bene gesta patroni Felicis referam uel quae mihi commoda uitae contulerit uel quae multis ope caelite praestans muneribus conferre piis non desinit omni paene die, uariis tribuens pia munera signis, Christum laudari meritorum postulat ordo; non hominem sed eum potius laudare uidebor, quo Felix auctore potens uenerabile nomen optinet et medicas dat opes, quibus aegra reuisit corpora captiuasque animas ui daemonis atri absoluit superante deo. nec in hac ope tantum munificus Felix operatur munera Christi et de uipereo fortissimus hoste triumphat.
XXX. (BASILIOAE VETERIS INSCRIPTIONES.)
. Felicis penetral,! prisco uenerabile cultu lux noua diffusis nunc aperit spatiis. angusti memores solii gaudete uidentes praesulis ad laudem quam nitet hoc solium.
Paruus erat locus ante sacris angustus agendis supplicibusque negans pandere posse manus, nunc populo spatiosa sacris altaria praebet officiis medii martyris in gremio. cuncta deo renouata placent, nouat omnia semper Christus et in cumulum luminis amplificat. sic et dilecti solium Felicis honorans et splendore simul protulit et spatio.
XXXI.
Ante puer patribus claris et nomine auito Celsus erat, sed nunc celsus agit merito,
quem dominus tanto cumulauit munere Christus, ut rudis ille annis et nouus iret aquis, atque bis infantem spatio aeui et fonte lauacri congeminata deo gratia proueheret. heu! quid agam? dubia pendens pietate laboro, gratuler an doleam? dignus utroque puer; cuius amor lacrimas et amor mihi gaudia suadet, sed gaudere fides, flere iubet pietas. tam modicum patribus tam dulci e pignore fructum defleo in exiguo temporis esse datum. rursus ut aeternae bona uoluo perennia uitae, quae deus in caelo praeparat innocuis; laetor obisse breui functum mortalia saeclo,. ut cito diuinas perfrueretur opes, nec terrena diu contagia mixtus iniquis duceret in fragili corporis hospitio, sed nullo istius temeratus crimine mundi dignius aeternum tenderet ad dominum.
ergo deo potius quam nobis debitus infans, uerum et pro nobis ille deo placitus, coeperat octauum producere paruulus annum, prima citis agitans tempora curriculis.. iam puerile iugum tenera ceruice ferebat,. grammatici duris subditus imperiis, quaeque docebatur puer, admirante magistro sorbebat docili nobilis ingenio. gaudebant trepido praesagi corde parentes, dum metuunt tanti muneris inuidiam. nec mora longa fuit, placitam deus aethere Christus arcessens merito sumpsit honore animam et rapuit terris subitum, quia dignior esset
adsociata piis uiuere conciliis. causa fuit leti suffusus faucibus umor, quo grauis inflauit lactea colla tumor, inde repressus abit, sed lapsus ad intima fugit corporis et uitam uisceribus pepulit. terra suam partem tumulata carne recepit, spiritus angelico uectus abit gremio. deserti uacuum funus duxere parentes, Celsus in excelso laetus agit nemore. parcite quaeso, pii, multis peccare, parentes, fletibus, in culpam ne pietas ueniat. inpia nam pietas animam lugere beatam gaudentemque deo flere nocens amor est. nonne patet quantum tali pietate trahatur peccatum? arguimur fraude tenere fidem aut reprobare dei leges errore rebelli, ni placeat nobis quod placuit domino. iustius est istas hominum lugere tenebras, quas facimus nostrae degeneres animae, inmemores primi caelestis imaginis ortus, quam reuocat miserans ad sua regna pater.
cuius amore meos suscepit filius artus, uirgine conceptus, uirgine natus homo, cuncta gerens hominum, cunctos et corpore in uno cunctorum dominus suscipiens famulus. factus enim serui forma est, qui summus agebat, forma dei regnans cum patre rege deus. suscepit formam serui culpamque peremit, qua poenae et mortis quondam homo seruus erat. et libertati famulum sub imagine serui nostra caro effectus restituit dominus,
ut mihi per Christum caelestis imago rediret, qui cruce terrenum despoliauit Adam. carnem igitur mortemque meam meus ille creator pertulit et carum morte redemit opus. multa mihi dederat prius et promissa salutis et praecepta, quibus per bona dirigerer. sed quia nec legis posito medicamine primi inueterata patris uulnera dilueram et neque praemissis diuino ex ore prophetis expectare dei munera credideram, et genus humanum passim sine luce fidei desperata salus merserat in tenebras, regnabatque simul peccatum in corpore nostro, mors in peccato, daemon in interitu, captiuumque hominem tristis metus et miser error altius in mortem praecipitare dabant: interea pater ipse polo miseratus ab alto errantum lapsus pestiferos hominum serpentemque truci dominantem in morte cadentum non tulit et natum misit ad omne bonum. paruit ille libens, deus omnia cum patre concors, communem curans rem pietate pari.
aduenit et fit homo et mixtum perfectus utroque ostendit fragili carnis inesse deum. utitur officiis hominis, sed et intus operti signa dei medicis exerit inperiis. uoce hominis diuina docet, mortalia uero extra peccatum corporeus peragit. quippe sui rem tantum operis sibi reddere curans, naturam uenit sumere, non uitium.
namque bonum natura. hominem bonus ad bona fecit. mente sua lapsus se uitiauit homo. quare opifex hominum mortali in corpore uenit, non et mortali crimine factus homo. nam neque deleret culpas nisi liber ab illis nec laxare reos posset et ipse reus, nec peccatori mors cederet utpote uinctum peccati uinclis legitime retinens. iure igitur cessit rumpenti tartara Christo, in quo quod posset nectere non habuit. ipsaque iudicii iniusti rea facta uicissim per scelus occiso iure subacta homini est. palluit inuidia serpens, inferna reducto claustra homini uersa lege reclusa uidens inque uicem uincta mortalem morte resolui excussumque sua surgere corpus humo, insuper et caelos rediuiuum scandere cernens,. dente truci frustra liuidus infremuit. et modo tabescit, cum crebrescente piorum agmine per Christum perditor ipse perit. ergo mei uitiosa animi sanauit et aegra corporis excepit, matre homo, patre deus. imbecilla quidem, sed naturalia carnis gessit et affectus corporis exhibuit. sensibus humanis edit et bibit et sua somno lumina declinat, lassat eundo uiam.
tamquam homo defuncto lacrimas inpendit amico, quem mox ipse deus suscitat e tumulo. nauigio uectatur homo, et deus imperat austris, et uirtute dei ambulat aequor homo.
mente hominis trepidat uicinae mortis ad horam, mente dei nouit tempus adesse necis. in cruce fixus homo est, deus e cruce terruit orbem. mortem homo, uerum mors ipsa deum patitur. in cruce pendet homo, deus e cruce crimina donat et moriens uitam criminis interimit proque reis habitus peiorque latrone putatus, quem Iudaea pio praeposuit domino, credenti donat regnum caeleste latroni, clausus adhuc terris iam paradisum aperit. nos igitur firmare animos, attollere mentem ignauosque decet trudere corde metus, pro quibus ecce animam posuit simul atque resumpsit filius ille dei cuncta manente deo. de nostra uictor deus egit morte triumphum et nostrum secum corpus in astra tulit, non sat habens, quod pro nobis mortalia cuncta hausit, ut auferret uulnera nostra suis. sed ne me dubiae suspenderet anxia mentis cura, resurrexit corpore quo cecidit. clara fides oculis patuit mortalibus, ipse post obitum uisus qualis et ante obitum. nam se discipulis dubitantibus obtulit ultro rimandumque oculis praebuit et manibus. nec sine mente dei dubitauit apostolus olim, uiuere post mortem nullus ut ambigeret. firmauit dubitando fidem; dum comminus anceps arguitur Thomas, omnis homo instruitur.
cernere quod Thomas coram et palpare iubetur, constanter stabili credere disco fide
mortem hominum Christi crucifixi morte subactam spemque resurgendi corporibus positam, corporibus nostris, quia Christus uictor in ista carne resurrexit, quam gero, qua morior. meque docens pro me dubitantibus ingerit artus et solidam carnem structa per ossa probat, insuper et lateris, manuum quoque uulnera monstrat et dubium digitos his iubet inserere. cerne, inquit, latus ecce meum, palmasque pedesque; ecce crucis clauuos, cuspidis ecce uiam. ecce ipsam toto conpagem corpore uiuam stare patet neruis ossibus ore cute. ergo tenete fidem, quam cernitis, insuper et quam tangitis, et dubios pellite corde animos, et testes tantae cunctis estote salutis cunctorumque hominum soluite corda metu. omnibus intereat mortis timor, et simul omnes ista resurgendi spes animet populos. credentum tamen ista salus, qui corde fideli suscipient quae uos lumine conspicitis. ecce in me cunctorum hominum discrimine nullo mors superata abiit, stat rediuiua salus. uitam ex morte dedi, mortem moriendo subegi et genus humanum sanguine restitui; peccatum carnis superans in carne peremi materiam culpae, iustitiam peperi. corpore mors cecidit, surrexit corpore uita; qua prius occiderat, carne reuixit homo. et nunc ecce meo rediuiuum in corpore portans
praefero uictorem mortis et anguis Adam. quae, rogo, sufficient nobis solacia uel quae sanabit fessos iam requies animos, si nec tanta potest aegris medicina mederi, quae uitas obita morte redire docet? maeror, abi; discede, pauor; fuge, culpa. ruit mors, uita resurrexit, Christus in astra uocat, morte mea functus mihi mortuus et mihi uictor, ut mors peccati sit mihi uita dei. denique seruatum iam de cruce duxit aperto limite latronem, qua pa.ra.disus adest, munere quo signum dedit et peccata piare et nemoris uetiti uincere saepta fide. talibus exemplis, tanto sponsore salutis erectos laetis uertere maesta decet. pellamus querulos ingrato corde dolores et redeant tersis lumina pura oculis. credamus Christo, quod in ipso uidimus, isdem nos quibus occidimus surgere corporibus, inde superfusa diuini ueste decoris sumere mutatos angelicam speciem. quod si tanta animis nox caligantibus obstat et piger obtunso corpore sensus hebet, ut, quia corporeis oculis diuina teguntur, nullam dicatis scripta tenere fidem: sed doceat Paulus quia non aeterna uidentur, aeterna humanis abdita sunt oculis. insipiens, terrena uide, caelestia crede, obtutu mundum conspice, mente deum. hinc pretiosa fides; nam sicut gratia iam non
gratia, si meritis adtribuatur, erit,. sic et nulla fides nisi quae quod non uidet illud credit et aeternam spe duce rem sequitur. mortales miseri, querulum genus, impia tandem pectora mollitis mentibus exuite. heu! quonam, precor, usque grani mendacia corde quaeritis et uani lubrica diligitis? commutate uias, dirumpite uincula mortis et date praedulci libera colla iugo. sumite diuinas pro libertate catenas, crimine quae soluunt et pietate ligant. qui sequeris tenebras, in aperto lucis oberras, et qui nocte uides, lumine caecus agis. ergo oculos mentis Christo reseremus et aures, ut mens peccato clausa deo pateat. namque et corporeis sua iam promissa reuelat uisibus et claris monstrat operta deus. cuncta resurgendi faciem meditantur in omni corpore et in terris germina et astra polo. noctes atque dies, ortus obitusque uicissim alternant; morior nocte, resurgo die. dormio corporeae sopitus imagine mortis, excitor a somno sicut ab interitu. quid sata, quid frondes nemorum, quid tempora? nempe legibus his obeunt omnia uel redeunt. uere resurgenti cunctis noua rebus imago post hiemis mortem uiuificata redit. quod semel est facturus homo, cui subdita mundi corpora, sub caelo cuncta frequenter agunt.
sed quaerunt quonam reparetur mortuus omnis corpore quoue modo fiat homo ex cinere. si non sufficiunt sacris signata prophetis, muta fidem clamant, credite conspicuis. cernite nulla suis emergere semina campis, ni prius intereant tabe soluta putri. nuda seris, uestita legis; iacis arida grana atque eadem fructu multiplicata metis. o peruersa fides et diffidentia nobis, credere nos terris et dubitare deo! et certe nil terra mihi spondere nec ausa est nec potuit; quin et saepe fefellit ager uix commissa sibi reddens sata; nec tamen illi credere deceptus spem segetis dubito, nec piget incertis certum sudare laborem fructibus et nudo credere nuda solo. quod si terra potest corruptum reddere semen, quod tamen aeterni lege facit domini, difficile omnipotentis opus fore creditur, ut nos ex nihilo factos ex aliquo reparet? nullus eram, et faciente deo sum natus ut essem; nunc iam de proprio semine rursus ero. nam licet in tenuem redigantur et ossa fauillam, corporis integri semina puluis habet, cumque etiam cineres uacuatis terra sepulchris cognato inmixtos caespite sorbuerit, tunc quoque corporeis hominum uanescere uisos luminibus solidos continet omnipotens,