Apophthegmata patrum (alphabetical version)

Coptic	Rendering	Count	First
no glossary terms recorded

novel:1 · narrativehigh

Source

Page of edition: 8 Line of edition: 1 ანბანური პატერიკი Line of edition: 2 Ms. page: B_275r სწავლანი მამათა სკიტელთანი გამოკრებილნი და Line of edition: 3 მამისა ანტონისნი* Line of edition: 4 ჰკითხა ვინმე მამასა ანტონის და ჰრქუა: რაჲ დავიმარხო და Line of edition: 5 ვცხონდე? მიუგო ბერმან და ჰრქუა მას: რომელი გამცნო, დაიმარხე: Line of edition: 6 ვიდრეცა ხჳდოდი, ღმერთი გაქუნდინ თუალთა წინაშე მარადის, Line of edition: 7 და რასაცა იქმოდი საქმესა, გაქუნდინ საღმრთოთაგან წიგნთა Line of edition: 8 Ms. page: B_275v წამებაჲ და რომელსა ადგილსა შჯდე, ადრე ნუ აღიძრვი, არამედ Line of edition: 9 დაადგერ ადგილსა მას. სამი ესე დაიმარხე და სცხონდე. Line of edition: 10 თქუა მამამან პიმენ, ვითარმედ: ნეტარმან მამამან ანტონა Line of edition: 11 თქუა, რამეთუ ესე არს დიდი საქმარი კაცისაჲ, რაჲთა ბრალი თჳსი Line of edition: 12 თავსა თჳსსა ზედა-დაიკრიბოს წინაშე ღმრთისა და მოელოდის განსაცდელთა Line of edition: 13 ვიდრე სულისა აღმოსლვადმდე.

English

Someone asked Abba Antony and said, “What shall I keep and be saved?” The elder answered and said to him, “Keep what I have taught you: as long as you live, have God always before your eyes; and in whatever work you do, have the testimony of the divine Scriptures; and in whatever place you sit, do not move quickly, but remain in that place. Keep these three things and you will be saved.” Abba Pimen said, “Blessed Abba Antony said, ‘This is the great work of a man: to lay his own blame upon himself before God and to await trials until the departure of the soul.’

Commentary

structuretext

The passage consists of two distinct sayings: the first is a question-and-answer between an unnamed monk and Abba Antony; the second is a saying of Abba Pimen quoting Antony. The Georgian text marks the second with 'თქუა მამამან პიმენ' (Abba Pimen said).

termtextსცხონდე

The Georgian verb 'სცხონდე' (to be saved) corresponds to the Coptic ⲥⲱⲧⲉ (sōte) or Greek σῴζω, reflecting the monastic concern with salvation through ascetic practice.

backgroundtext

The threefold advice (keep God before eyes, rely on Scripture, remain in place) echoes common themes in early Egyptian monasticism, emphasizing constant mindfulness, scriptural authority, and stability (stabilitas loci).

scripturetextსაღმრთოთაგან წიგნთა

The phrase 'testimony of the divine Scriptures' (საღმრთოთაგან წიგნთა წამებაჲ) likely alludes to the use of biblical proof-texts in monastic teaching, though no specific verse is quoted.

paralleltext

The saying of Abba Pimen (laying blame on oneself before God and awaiting trials) is attested in other versions of the Apophthegmata, e.g., in the Greek alphabetical collection (PG 65, 317).

cautiontext

The Georgian text may reflect a secondary compilation; the phrase 'სამი ესე დაიმარხე' (keep these three) is a summary not present in all Coptic or Greek witnesses, possibly a scribal addition.

Open questions · 1

The identity of the 'someone' (ვინმე) is unspecified; the reading assumes an anonymous disciple. The phrase 'ვიდრეცა ხჳდოდი' (as long as you live) could also be interpreted as 'while you are alive' or 'as long as you are present'.

novel:2 · narrativehigh

Source

Line of edition: 14 ჰკითხა მამამან პანბო მამასა ანტონის და რქუა: რაჲ ვყო? Line of edition: 15 ჰრქუა მას ბერმან: ნუ ხარ მოსავ სიმართლესა შენსა, ნუცამცა ინანი Line of edition: 16 საქმესა ზედა წარსრულსა და ეკრძალე ენასა და მუცელსა. Line of edition: 17 თქუა მამამან ანტონი, ვითარმედ: ვიხილენ ყოველნი საფრჴენი Line of edition: 18 მტერისანი, განმარტებულნი ქუეყანასა ზედა, და სულთ-ვითქუენ Line of edition: 19 და ვთქუ: ვინ-მე თანა წარჰჴდეს ამათ? და მრქუა მე: სიმდაბლჱ Line of edition: 20 თანა-წარჰვლით მაგათ და არცაღა შეეხებიან მას. Line of edition: 21 მერმე თქუა: არიან ვიეთნიმე, თუალთა შეიკაფნეს ჴორცნი Line of edition: 22 თჳსნი მონაზონებასა და რამეთუ არა პოვეს განკითხვაჲ, და განეშორნეს Line of edition: 23 საღმრთოჲსა მისგან გზისა. Page of edition: 9

English

Abba Pambo asked Abba Antony and said, “What shall I do?” The elder said to him, “Do not trust in your own righteousness, nor grieve over a deed that is past, and guard your tongue and your belly.” Abba Antony said, “I saw all the snares of the enemy spread out upon the earth, and I said with a sigh, ‘Who can pass through these?’ And a voice said to me, ‘Humility passes through them, and they do not even touch it.’” Again he said, “There are some who have worn out their bodies in the monastic life, but because they did not find discernment, they have departed from the divine way.

Commentary

structuretext

This passage combines three distinct sayings attributed to Abba Antony, linked by the introductory formula 'Again he said' (მერმე თქუა). The first saying is a response to Abba Pambo, the second is a vision, and the third is a general observation.

termtextსიმდაბლჱ

The Old Georgian term 'სიმდაბლჱ' (simdable) translates Greek ταπείνωσις (humility). In the Apophthegmata, humility is the key virtue that allows one to pass through the snares of the enemy untouched.

termtextგანკითხვაჲ

The Old Georgian 'განკითხვაჲ' (gank'it'khvay) corresponds to Greek διάκρισις (discernment). The saying warns that without discernment, even ascetic labor leads away from the divine path.

backgroundtext

The saying about the snares of the enemy is a well-known logion of Antony, found in Greek and Latin versions of the Apophthegmata. The image of snares spread on the earth symbolizes the many temptations of the spiritual life.

cautiontext

The Georgian text of the first saying (lines 14–16) differs from the English draft: the Georgian has 'Do not trust in your own righteousness' (ნუ ხარ მოსავ სიმართლესა შენსა), while the English draft reads 'Do not trust in your own righteousness'. The correspondence is close, but the Georgian adds 'nor grieve over a deed that is past' (ნუცამცა ინანი საქმესა ზედა წარსრულსა).

receptiontext

The saying on humility passing through snares is frequently cited in monastic literature, including in the works of John Cassian and in the Rule of Benedict, indicating its wide reception in Western monasticism.

Open questions · 2

The identity of 'Abba Pambo' in the Georgian (line 14: მამამან პანბო) is clear, but the English draft introduces him as 'Abba Pambo' while the previous passage ended with 'Abba Pime'. This may be a textual confusion in the English draft or a variant in the Georgian tradition.
The phrase 'სულთ-ვითქუენ' (line 18) is obscure; it may be a scribal error or a rare compound. The English draft renders it 'with a sigh', but the Georgian literally means 'with a sigh' or 'with a groan'.

novel:3 · narrativehigh

Source

Line of edition: 1 მერმე თქუა: მოყუსისაგან არს ცხორებაჲ და სიკუდილი. Line of edition: 2 უკუეთუ შევიძინოთ ძმაჲ, ღმერთი შევიძინოთ. უკუეთუ დავაბრკოლოთ Line of edition: 3 ძმაჲ, ქრისტჱს მიმართ ვცოდავთ. Line of edition: 4 მერმე თქუა ბერმან: ვითარცა თევზი რაჲ გამოჴდის წყლისაგან Line of edition: 5 და მოკუდის, ეგრეცა მონაზონმან, უკუეთუ ყოვნოს გარეშე Line of edition: 6 სენაკსა თჳსსა. Line of edition: 7 იტყოდა მამაჲ ნეტარი ანტონი, ვითარმედ: რომელი ზინ Line of edition: 8 უდაბნოსა გარე, სამისა ბრალისაგან თავისუფალ იქმნის: სმენისაგან Line of edition: 9 და ხედვისა და სიტყჳსაგან, გარნა ერთი ხოლო აქუნ გულის-სიტყუათა Line of edition: 10 მიმართ. Line of edition: 11 ძმამან ვინმე ჰრქუა მამასა ანტონის: ლოცვა ყავ ჩემთჳს, ხოლო Line of edition: 12 მან ჰრქუა მას: არცა მე შეგიწყალო, არცა ღმერთმან, უკუეთუ Line of edition: 13 არა თავით შენით ისწრაფდე და ითხოვდე მისგან.

English

Then he said: “Life and death come from one’s neighbor. If we acquire a brother, we acquire God. If we hinder a brother, we sin against Christ.” Then the elder said: “Just as a fish that comes out of the water dies, so also a monk, if he remains outside his cell.” The blessed father Antony said: “He who dwells in the desert is freed from three faults: from hearing, from seeing, and from speech; but he has only his thoughts to contend with.” A certain brother said to Father Antony: “Pray for me.” And he said to him: “Neither I nor God will have mercy on you, unless you yourself strive and seek from Him.

Commentary

sensetextმოყუსისაგან

The Georgian word 'moq'usisagan' (from the neighbor) is a key term in the first saying, emphasizing the communal dimension of monastic life: life and death are mediated by one's fellow monk.

termtextსენაკსა

The term 'senaksa' (cell) in the second saying is the standard Georgian rendering of the Greek 'kellion' or Coptic 'ⲕⲉⲗⲗⲓⲟⲛ', denoting the monk's private dwelling, essential for ascetic stability.

backgroundtext

The fish metaphor in the second saying is a common ascetic trope in the Apophthegmata, illustrating the necessity of solitude for the monk's spiritual life, paralleled in other collections.

structuretext

This passage consists of four distinct sayings, each introduced by a formula ('Then he said', 'Then the elder said', 'The blessed father Antony said', 'A certain brother said'), typical of the alphabetical collection's compilation.

receptiontext

The final saying, where Antony refuses to pray for a brother unless he strives himself, reflects the emphasis on personal effort in the Georgian monastic tradition, as seen in later translations and adaptations.

Open questions · 2

The identity of the speaker in the first saying ('Then he said') is ambiguous; it may be Abba Antony continuing from the previous passage, or another elder. The Georgian text does not specify.
The phrase 'three faults' in the third saying is ambiguous: the Georgian lists 'hearing, seeing, and speech', but the Coptic original may have a different enumeration.

novel:4 · narrativemedium

Source

Line of edition: 14 თქუა მამამან ანტონი, ვითარმედ: მოვალს ჟამი, რომელსა Line of edition: 15 შინა კაცნი ბორგდენ და ოდესმე იხილონ რომელნი არა ბორგდენ, Line of edition: 16 აღდგენ და ეტყოდიან, ვითარმედ ბორგდით ამისთჳს, რამეთუ არა Line of edition: 17 მსგავს მათა ეყოს. Line of edition: 18 თქუა მამამან ანტონი: ვიცნი მონაზონნი, რომელნი მრავლით Line of edition: 19 ჟამით შემდგომად Ms. page: B_276r დაეცნეს და გონებაჲ მიეღო ამისთჳს, Line of edition: 20 რამეთუ საქმეთა თჳსთა ესვიდეს, ვითარმედ სათნო არიან Line of edition: 21 ღმრთისა და შეურაცხ-ყვეს მცნებაჲ იგი. ვითარმედ ჰკითხე მამასა Line of edition: 22 შენსა. გითხრას შენ და მოხუცებულთა შენთა გაუწყონ შენ. Line of edition: 23 მერმე თქუა: უკუეთუმცა შესაძლებელ იყო, რავდენგზის Line of edition: 24 ფერჴი წარდგას, გინა რავდენი ნაწუეთი წყლისაჲ სუას ძმამან სენაკსა Line of edition: 25 შინა, უთხრისმცა ბერთა, უკუეთუ ნანდვილვე არა სცთების Line of edition: 26 მას შინა.

English

Abba Antony said: “A time will come when men will be sick, and when they see those who are not sick, they will rise up and say to them, ‘You are sick because of this, for you are not like them.’” Abba Antony said: “I know monks who fell after a long time, and their mind was taken because of this, for they boasted in their own works, thinking they were pleasing to God, and they despised that commandment. Ask your own father; he will tell you, and your elders will inform you.” Then he said: “If it were possible, however many times a foot is set down, or however many mouthfuls of water a brother drinks in his cell, he would tell the elders, if he were truly not deceived in that.

Commentary

sensetext

The first saying predicts a future time when the sick will accuse the healthy of being unlike them, a reversal of expected ascetic values.

termglossarymonazonni

The Old Georgian 'monazonni' (monks) reflects the Greek 'monachoi', but the term here is used generically for ascetics, not necessarily cenobitic.

structuretext

The passage comprises three distinct sayings attributed to Antony, each introduced by 't'kua mamaman Antoni' (Abba Antony said) or 'merme t'kua' (then he said), typical of the alphabetical collection's format.

cautiontext

The third saying is grammatically conditional and its conclusion is missing in the Georgian; the English draft supplies a plausible sense, but the original may be corrupt or elliptical.

backgroundtext

The theme of boasting in one's own works and despising the commandment echoes the ascetic danger of pride, a common topos in the Apophthegmata.

Open questions · 1

The third saying's protasis is clear but the apodosis is implied; the English draft interprets it as a hypothetical about reporting every action to elders, but the Georgian may be incomplete.

novel:5 · narrativehigh

Source

Line of edition: 27 მერმე თქუა: მე არღარა მეშინის ღმრთისა, არამედ მიყუარს, Line of edition: 28 რამეთუ სიყუარულმან გარე განდევნის შიში. Page of edition: 10 Line of edition: 1 მერმე თქუა: ძმამან პოვა ადგილი, უდაბნოსა გარე, განყენებული Line of edition: 2 ფრიად, და ევედრა ძმასა თჳსსა, რაჲთამცა უბრძანა და რქუა Line of edition: 3 მას: ვესავ ღმერთსა და ლოცვასა შენსა, რამეთუ შრომაჲ ვყო ფრიად. Line of edition: 4 და არა განუტევა იგი, არამედ რქუა მას: ვიცი ჭეშმარიტად. Line of edition: 5 რამეთუ ფრიად დაშურე, არამედ ამისთას, რამეთუ ბერნი არავინ Line of edition: 6 გაქუნდეს, ვისმცა უთხარ შრომაჲ შენი, უკუეთუ სათნო არს ღმრთისა Line of edition: 7 და ყოლადვე-ღა ესვიდე თავსა შენსა, რამეთუ საქმჱ მონაზონებისაჲ Line of edition: 8 მიქმნიესო და წარიწყმიდო საქმჱცა და გონებაჲცა.

English

Then he said: “I no longer fear God, but I love Him, for love has driven out fear.” Then he said: “A brother found a place, very remote in the desert, and begged his own brother to give him a command and said to him: ‘I trust in God and in your prayer, for I have labored greatly.’ And he did not let him go, but said to him: ‘I know truly that you have labored greatly, but because of this—that you have no elders to whom you can tell your labor—if it is pleasing to God, you should rather remain in your own place, for the work of monks has been given to you, and you would destroy both the work and the mind.’

Commentary

sensetextმე არღარა მეშინის ღმრთისა, არამედ მიყუარს

The first saying shifts from fear of God to love, a common theme in desert spirituality where love supersedes fear as a motive for asceticism.

termglossaryძმა

The Georgian term 'ძმა' (dzma) can mean 'brother' in the biological sense or 'fellow monk'; here it likely refers to a spiritual brother, given the monastic context.

backgroundbackgroundუდაბნოსა გარე

The phrase 'very remote in the desert' reflects the eremitic ideal of the Apophthegmata, where isolation was sought for ascetic practice, but also risked lack of spiritual guidance.

structuretext

This passage is a narrative unit following a series of sayings by Abba Antony; it introduces a new character (a brother) and a dialogue, typical of the alphabetical collection's mix of sayings and stories.

cautiontextწარიწყმიდო საქმჱცა და გონებაჲცა

The final phrase 'destroy both the work and the mind' is ambiguous: 'work' (საქმჱ) may refer to ascetic labor or monastic vocation, and 'mind' (გონებაჲ) to reason or spiritual focus; the Coptic Vorlage might clarify.

Open questions · 1

The identity of the 'brother' (biological or spiritual) is not specified; the reading assumes a spiritual relationship. The phrase 'destroy both the work and the mind' is open to interpretation regarding what 'work' and 'mind' specifically denote.

novel:6 · narrativehigh

Source

Line of edition: 9 მერმე თქუა: უკუეთუ მონაზონი მცირეთა დღეთა შურებოდის Line of edition: 10 და მერმე დაჴსნდეს და უდებ იყოს, ესევითარი არარას იქმს, Line of edition: 11 ვერცა მოიპოოს მოთმინებაჲ. მერმე თქუა: არასადა კეთილ არს კაცისა, Line of edition: 12 დაღათუ უნდეს კეთილის ყოფის, უკუეთუ არა ღმერთმან Line of edition: 13 დაიმკჳდროს მის შორის, რამეთუ არავინ არს სახიერ, გარნა მხოლოჲ Line of edition: 14 ღმერთი. მერმე თქუა: პირველნი იგი მამანი განვიდეს უდაბნოდ, Line of edition: 15 განიკურნეს და მკურნალ იქმნეს. და მოიქცეს და სხუათა Line of edition: 16 ჰკურნებდეს, ხოლო ჩუენგანი თუ ვინმე განვიდის, ვიდრე თავისა Line of edition: 17 კურნებადმდე, სხუათაჲ ჰნებავნ კურნებაჲ და ესრჱთ კუალად-იქცის Line of edition: 18 სალმობაჲ იგი და იქმნის უკუანაჲსკნელი იგი უძჳრჱს პირველისა. Line of edition: 19 ამისთჳს. მკურნალო, პირველად განიკურნე თავი შენი.

English

Then he said: “If a monk is zealous for a few days and then relaxes and becomes negligent, such a one accomplishes nothing, nor can he acquire patience.” Then he said: “It is not at all good for a man, even if he wishes to do good, unless God dwells within him, for no one is good except God alone.” Then he said: “The early fathers went out into the desert, healed themselves, and became healers. And they returned and healed others. But if one of us goes out, before he has healed himself, he desires to heal others, and thus that sickness returns and he becomes worse than before. Therefore, O healer, first heal yourself.

Commentary

sensetextმცირეთა დღეთა

The phrase 'for a few days' (mtsireta dgeta) indicates a brief period of initial fervor, contrasting with sustained ascetic discipline.

termglossaryმკურნალ

The term 'healer' (mk'urnal) is used metaphorically for a spiritual guide; the passage plays on the literal and figurative senses of healing.

structuretext

The passage consists of three sayings linked by 'then he said' (merme tkua), each developing a theme: initial zeal, divine goodness, and the priority of self-healing.

backgroundexternal

The motif of the desert fathers healing themselves before others is common in early monastic literature, emphasizing the necessity of personal spiritual maturity.

named: Ward 1975

receptionexternal

The final admonition 'first heal yourself' became a proverbial expression in Georgian spiritual writings, often cited in later ascetic manuals.

Open questions · 1

The Georgian text does not specify whether the 'early fathers' (pirvelni igi mamani) refers to a specific generation or is a general term for the first monks.

Citation. Tergwame, “Apophthegmata patrum (alphabetical version)”, novel:1, machine-draft, 2026. https://naxiai.com/christian/works/novel#s1

Colophon. Source: titus · licence: This text is part of the TITUS edition of Apothegmata Patrum (alph.). Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 10.2.2010. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder. · model: deepseek/deepseek-v4-flash:floor · provider: Relace · cost: $0.0029 · generated 2026-11-15.

Apophthegmata patrum (alphabetical version)

Summary

Historical context

Annotation and terms

Pipeline notes

Term index