The Cultivation of Bodhicitta

༄༅༅། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། བདག་མེད་གཉིས་ཉིད་བདེ་གཤེགས་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཆོས་དབྱིངས་སྐུ་བརྙེས་པ། ། ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ཞི་བ་འདི་ལ་གསལ་ཞིང་བླ་མེད་ལམ་མཆོག་སྟེ། ། མི་ལྡོག་ས་ལ་སོགས་ཏེ་དབང་བཅུ་རྒྱལ་བ་ཀུན་དང་གཅིག་བརྙེས་པ། ། གནས་གསུམ་མཉམ་ཉིད་དེ་ལ་མཚན་མེད་ཡིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དད་པས་མོས། ། སྟོན་པ་འཇིག་རྟེན་སྒྲོན་མར་གྱུར་པ་ཀུན་གྱིས་མཚུངས་པར་རབ་བསྔགས་པ། ། ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུ་སྙིང་པོ་ཉིད། ། བདེ་གཤེགས་མ་ལུས་ཡུམ་དུ་གྱུར་པས་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ལམ་གཅིག་གོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ལམ་སྤྱོད་པ་རྒྱ་མཚོའི་གཞིར་གྱུར་པ། ། རྣམ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བསྒོམས་དང་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ནི། ། བློ་ལྡན་ནམ་ཞིག་སེམས་ཀྱི་དམ་པ་དེ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན། ། དེ་ལ་སྐུ་གསུམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་རྒྱལ་བས་གསུངས། ། ཤེས་བྱེད་དམ་པར་གྱུར་པ་ཤེས་རབ་སྤྱན་ཞེས་ཀྱང་ནི་དེ་ལ་བྱ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་མཆོག་ཉིད་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། ། ཇི་སྙེད་འཕགས་པའི་རྣམ་གྲོལ་ཆོས་སུ་བསྙད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཉིད་རྫོགས་པས་དེ་ཡི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་དེ་ལས་བྱུང་། ། འཕགས་པའི་རིགས་ཆེན་འཆི་མེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། དེ་མེད་མི་འབྱུང་དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་རྣམ་གྲོལ་མཆོག་གི་ལམ་ཉིད་དོ། ། དེ་ནས་ཀུན་དུ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཅི་འདྲར་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་འགྱུར། །

The Meditation on Bodhicitta Homage to the noble Mañjuśrī Kumārabhūta. The Sugatas, having attained the dharmakāya—the non-conceptual wisdom of the dharmadhātu and the two kinds of selflessness—have realized this peaceful nature of all things, the supreme and unsurpassed path. Having attained the irreversible stages and the ten masteries, they are one with all the Victors. With a mind free of signs and with deep faith, I take refuge in that equality of the three abodes. The Teacher, who has become the lamp of the world, is praised equally by all. Mañjuśrī Kumārabhūta is the very essence of the Dharma, the heart of all phenomena. Since he is the mother of all Sugatas without exception, he is the single path of all the Victors. The practice of the path of the perfections, such as ethical discipline, is the foundation of the ocean of conduct. By meditating on the nature of the pure bodhicitta, one gains extraordinary qualities. When the wise person manifests that supreme mind, the Victors declare it to be the dharmakāya, the most excellent of the three bodies. It is also called the "eye of insight," the supreme means of knowing. It is also the supreme vajra peak, the non-conceptual wisdom itself. All the various dharmas of liberation described by the Noble Ones arise from the perfection of bodhicitta; all their qualities originate from it. Without it, the great lineage of the Noble Ones and all the immortal Bodhisattvas would not exist. Therefore, it is the very path of supreme liberation. Then, how should one meditate on Vajrasattva in all respects?

(ཕ་,ཕྲ་)ཞིང་ཤེས་དཀའ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའི་ལམ་འདི་མི་རྟོག་རྟོག་ལས་འདས། ། བརྟག་པར་དཀའ་ཞིང་བསྟན་པར་དཀའ་ལ་བརྗོད་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་དང་བྲལ། ། ཚིག་གིས་མི་ཕེབས་གཞན་དང་བྱིས་པ་ཀུན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཡང་། ། སྟོན་པ་ངེས་པའི་ལུང་དང་བླ་མ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གདམས་ངག་དེ་ཉིད་དོན་འདིར་བལྟ། ། མངོན་སུམ་ལ་སོགས་རྒྱུ་ཡི་དངོས་པོ་འཇིག་ཅིང་གྲུབ་པའི་མཐའ་དཔྱོད་པ། ། དེ་ཉིད་རྟོག་པའི་རྒྱུན་འབྲངས་དཔྱོད་ཡུལ་ཚད་མར་བཞག་ནས་བློ་ཡིས་འཇིག་བྱེད་དེ། ། རྟོག་མཐའ་མེད་ཕྱིར་དཔྱོད་མཐའ་མེད་དེ་སྙིང་པོ་མེད་ན་ཚད་མར་གང་། ། དེ་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་བརྟགས་པའི་ཐ་སྙད་རྣལ་འབྱོར་ལམ་འདིར་མི་དགོས་སོ། ། དངོས་པོ་མཐའ་ཡི་རྒྱུ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དག་ལས་ལམ་འདིར་བརྟག་པར་བྱ། ། སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱི་སེམས་ལ་མངོན་སྣང་ཕྱི་ནང་གྲགས་པའི་ཆོས་འདི་ནི། ། འཛིན་པ་དྲུག་གི་ཇི་ལྟར་མཐོང་ཞིང་བརྟགས་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་འཁྲུལ། ། རང་གི་རྟོག་པས་མྱོས་ཤིང་གཟུང་བ་དེ་བཞིན་བདེན་གྱུར་ན། ། དེ་དག་དངོས་པོ་མེད་རྟོགས་དགྲ་བཅོམ་འདྲ་བར་གྲོལ་འགྱུར་བ་ཡི་རིགས། ། དེ་དག་དུས་དགྲས་འཇོམས་དང་སྡུག་བསྔལ་ཉེན་ལས་དེས་འཁྲུལ་མངོན་པར་འགྱུར། ། གཞན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་སྒོ་ནས་རིག་པ་དེ་དག་ཚད་མར་གྱུར་ན་ནི། ། དེ་ཉིད་ཚད་མར་གྱུར་པས་འཕགས་པའི་ལམ་དེ་སུ་ལ་དགོས་མི་འགྱུར། ། ལམ་དེ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དུ་བསྟན་ཅིང་དབང་པོའི་ཤེས་པས་མི་ཐར་ཏེ། ། སྡུག་བསྔལ་འགའ་ཡང་མི་འཇིལ་རྣམ་རིག་ཤེས་ཏེ་ཉོན་མོངས་འབྱུང་བའི་གནས། ། དེ་ཕྱིར་སྐྱེ་བོས་མཐོང་བ་དེ་དག་འཁྲུལ་པར་མངོན་ཞེས་རྒྱལ་བས་གསུངས། །

Subtle and difficult to know, this path of the Great Sage is non-conceptual and transcends thought. It is difficult to examine, difficult to teach, and free from the conventions of verbal expression. It cannot be reached by words and is not the domain of others or of the childish. Nevertheless, one should look to the definitive scriptures of the Teacher and the instructions of the sublime gurus for the meaning of this reality. Those who analyze the established tenets by destroying the causal entities of direct perception and so forth, follow the stream of conceptualization and take the object of analysis to be valid, thereby destroying it with the intellect. Since conceptual extremes are endless, the limits of analysis are endless; if there is no essence, what is valid? Therefore, the conventionalities of worldly analysis are not required for this path of yoga. The causes of the extremes of entities should be examined in this path through historical accounts. These phenomena, which appear directly to the minds of all beings and are renowned as external and internal, are not as they are seen and analyzed by the six modes of apprehension; they are delusions. If what is grasped by one’s own conceptual intoxication were truly real, it would be logical that they would be liberated like the Arhats who realize the non-existence of entities. Yet, they are destroyed by the Enemy of Time and are threatened by suffering; thus, their delusion is made manifest. Otherwise, if those cognitions through the doors of the sense bases were valid, then since that itself would be valid, who would need the Noble Path? That path is taught as the path of liberation, yet it cannot be attained through sensory consciousness. It does not pacify any suffering; rather, by cognizing representations, it is the source from which afflictions arise. Therefore, the Victor has taught that what is seen by ordinary beings is manifest delusion.

དེ་ན་དེ་ལས་འདི་དག་འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་ཇི་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ། ཀུན་དུ་རྟོག་ཅན་ཡན་ལག་མ་ཡིན་ཀུན་དུ་རྟོག་པས་རྩོལ་མེད་ཉམས། ། བློ་གྲོས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་མ་རིག་རྐྱེན་གྱི་དབང་སོང་བས། ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་ལུས་གསུམ་དོན་དུ་སྣང་བ་ཡིན། ། འདུ་བྱེད་སྣ་ཚོགས་དག་གིས་བག་ཆགས་བསགས་ལས་གང་གོམས་མཐུ་བརྟས་ཚེ། ། སེམས་ཉིད་ཡུལ་དང་ལུས་འདྲར་སྣང་བ་རུས་པས་གང་བ་བཞིན་དུ་སྣང་། ། བག་ཆགས་བསགས་པའི་རྒྱུན་ལ་དམིགས་སྐྱེས་ཡིད་ལ་བརྟགས་པའི་བདག་མེད་པ། ། འདུ་བྱེད་མཐུ་ཡིས་བསྒྲིབས་ཤིང་ཕྲ་བ་མ་མཐོང་དེ་ལས་རྣམ་རིག་སྐྱེ། ། རྒྱུན་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱི་མཐུ་ནི་མ་རྟོགས་རྟོག་པའི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། དེ་ལས་ཟག་བཅས་རང་བཞིན་རྟོག་པས་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་རྒྱས་པར་བྱེད། ། ལྡན་པར་འབྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བར་རྒྱུ་བ་དེ་ནི་མ་མཐོང་ལས། ། བདག་ཏུ་ལྟ་ལ་སོགས་པ་མུ་སྟེགས་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེ་ཞིང་ཐར་པ་རྟོག། སེམས་འདི་ལས་རྣམས་མཐའ་ཡས་གནས་གྱུར་བག་ཆགས་མཐའ་མེད་ངེས་པ་མེད། ། བག་ཆགས་བརྟས་ཤིང་སད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཡང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཏེ། ། རྐྱེན་འགས་བག་ཆགས་འགའ་ཞིག་སྨིན་ནས་མི་ཡི་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་སྣང་བ། ། རྐྱེན་གཞན་དག་གིས་བག་ཆགས་གཞན་སད་བྱས་ཚེ་འགྱུར་བའི་མཐུ་མཐོང་ནས། ། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་བྱེད་པར་འདོད་དེ་ཉེས་པ་ལམ་དེ་མི་ཞི་གྲོལ་མི་འགྱུར། ། རྣལ་འབྱོར་ལམ་སླད་ཐེ་ཚོམ་རྒྱུན་འདི་ཕྲ་བ་མ་རྟོགས་སྐྱེས། ། བདག་ཏུ་བརྟགས་པས་བསྒྲིབས་ཏེ་འཕགས་པའི་རིགས་དང་རྣམ་པར་བྲལ། །

In that regard, if one asks how these appear through the power of delusion: The conceptualizing [mind] is not a [real] limb; through conceptualization, effort is lost. When the intellect has become inverted and has fallen under the power of the condition of ignorance, Mind and mental factors themselves appear as the objects of the three bodies. When the power of whatever has been familiarized is strengthened by the accumulation of various latencies (vāsanā) through various formations (saṃskāra), The nature of mind itself appears like an object or a body, appearing like [a skeleton] filled with bones. In the continuum of accumulated latencies, the self imputed by the mind that arises from an object is non-existent; Obscured by the power of formations and not seeing the subtle, from that, cognition (vijñapti) arises. Not realizing the power of the mind that possesses a continuum, and following after conceptualization, From that, through conceptualization of a contaminated nature, the self and phenomena are elaborated. Because that which arises in association and moves extremely subtly is not seen, Various non-Buddhist views such as the view of a self arise, and one conceives of liberation. From this mind, infinite actions arise; the latencies are limitless and indeterminate. The conditions that strengthen and awaken the latencies are also of various kinds. When some latencies ripen through certain conditions, the body of a human continuum appears. When other conditions awaken other latencies, and one sees the power of transformation, One asserts a creator such as Īśvara; that path of faults is not pacified, and one will not be liberated. For the sake of the yogic path, this subtle continuum of doubt arises from not realizing [the truth]. Obscured by the imputation of a self, one is separated from the lineage of the Noble Ones.

ཆོས་སུ་བཏགས་པས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ཞིང་ངན་སོང་སྲིད་པར་འགྱུར། ། རྣམ་ཤེས་དེ་ཡང་འདུ་བྱེད་རྒྱུན་ལ་མཚན་མ་ཐ་དད་འཛིན་པས་ན། ། ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དག་གིས་བརྒྱད་དུ་སྣང་གི་རིགས་ལ་ཐ་དད་མེད། ། དེ་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དེ་ལ་ལུས་དང་ཆོས་ཀུན་གནས། ། དེ་ལ་བསམ་པ་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ན་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་དེ་ལ་སྣང་། ། རང་སེམས་རྒྱུན་ལས་འཕགས་པ་སྐྱེ་བོ་ཆོས་ནི་གཞན་ན་ཡོད་མ་ཡིན། ། རྒྱུད་དྲུག་རིགས་ལས་དེ་ཡང་སྣ་ཚོགས་དེ་དང་རང་གི་ཏིང་འཛིན་ནོ། ། སེམས་རྒྱུན་དེ་ལས་ཕྱོགས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་མེད་པས་གཅིག་ལ་བརྟེན་མེད་དེ། ། དེ་ལ་ཕྱོགས་མེད་ཕྱིར་ན་མཐའ་ཡས་ཞིང་རྣམས་བདག་གི་ལུས། ། བདག་གི་ལུས་ནི་མཐའ་ཡས་ཞིང་དང་སྐྱེ་བོའི་ལུས་སུ་རབ་སྣང་ཡང་། ། སེམས་དང་བག་ཆགས་གཅིག་མིན་ཐ་དད་མ་ཡིན་བརྟག་པར་རབ་ཏུ་དཀའ། ། འདི་ཀུན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་ཚུལ་ཏེ་སྐྱེ་དང་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་པ། ། ཚིག་པའི་ས་བོན་བཞིན་དུ་མེད་ལས་མེད་པ་མི་འབྱུང་རྒྱུ་འབྲས་མེད། ། དངོས་པོར་ཞེན་ཅིང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་རྟོག་པའི་སེམས་ཉིད་ནི། ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དུ་སྣང་སྟེ་དེ་གཉིས་མེད་ཕྱིར་སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་མེད། ། སྐྱེ་འཇིག་མེད་ཕྱིར་བདག་གཞན་མེད་དེ་འཆི་འཕོ་མེད་ཕྱིར་རྟག་ཆད་མེད། ། དེས་ན་འཁྲུལ་འཁོར་མེད་ཅིང་མྱ་ངན་འདས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མངོན། ། གནས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ནམ་ཡང་མི་འབྲས་དེ་ཚེ་མཉམ་འགྱུར་དེ་མེད་མེད། ། ཡང་དག་མ་ཡིན་རྟོག་པས་བསྐྱེད་ཕྱིར་བག་ཆགས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་དང་། ། སྤྱོད་ཡུལ་མེད་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་མེད་ཅིང་རྣམ་རིག་དེ་ཡང་མེད་པ་བཞིན། །

By designating things as "phenomena" (dharma), various sufferings arise and the existence of the lower realms occurs. Since that consciousness also grasps at the distinct signs within the continuum of formative factors (saṃskāra), it appears as eight through the distinctions of karma, yet there is no difference in their nature. Therefore, within that first moment of mind, all bodies and phenomena abide. Because of the attachment of the intention toward them, they appear to each subsequent moment. Noble beings do not find phenomena existing elsewhere than in the continuum of their own minds. From the six classes of beings, those various [appearances] are their own meditative absorption (samādhi). Since there is not even the slightest direction apart from that mental continuum, it is not dependent on a single thing. Because it is without direction, the infinite realms are my own body. Although my body appears as infinite realms and the bodies of beings, mind and habitual tendencies are neither one nor different, and are extremely difficult to analyze. All of this is the manner of dependent origination; as for the claim that things arise and cease, it is like a burnt seed: from non-existence, non-existence does not arise, and thus cause and effect do not exist. The very nature of mind, which clings to things as real and conceptualizes cause and effect, appears as causes and conditions; since those two do not exist, there is no arising or perishing. Because there is no arising or perishing, there is no self or other; because there is no death and transition, there is no permanence or nihilism. Therefore, it is evident that there is neither a cycle of delusion nor a nirvāṇa. The moment of abiding never ceases, and at that time, there is no "equality" that is not itself non-existent. Because they are produced by incorrect conceptualization, habitual tendencies do not exist; because there is no objective domain, the universal ground (ālaya) does not exist, and likewise, even "cognition" (vijñapti) does not exist.

ཕྱོགས་རྣམས་མེད་ཅིང་དམིགས་དང་གནས་མེད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ། ། དེ་ཕྱིར་སེམས་འདི་ཡོད་མེད་མཐའ་ལས་འདས་ཤིང་གཅིག་དང་དུ་མར་བྲལ། ། བདེ་གཤེགས་བྱང་ཆུབ་མེད་ཕྱིར་དེ་ཡི་རྫུ་འཕྲུལ་སྒྱུ་འདྲ་འཁྲུལ་ལ་སྣང་། ། དེ་བཞིན་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་དགེ་བའི་རྒྱུན་ཉིད་དང་། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་ནི་དེ་དག་དམིགས་ཤིང་སྐྱེ་བར་བརྟགས་པ་ཡང་། ། རྡོ་རྗེའི་གནས་མེད་ཕྱིར་ན་མཉམ་གནས་རང་བཞིན་འདྲར་འགྱུར་དང་། ། ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་དེ་དག་ཕྱོགས་ཉིད་མེད་པས་སྐད་ཅིག་མིན། ། དག་པའི་དགེ་རྩ་གཟུགས་བརྙན་མེད་པས་འཇིག་རྟེན་ཡེ་ཤེས་ཡོད་མི་འགྱུར། ། དེ་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་མ་ཆུབ་མཚན་ཉིད་མེད་པར་གཅིག་པས་བླང་དོར་མེད། ། དོན་དེའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་དམ་རྣམ་གྲངས་སྐྱེ་འགག་མེད་དང་མཉམ་ཉིད་དང་། ། གཉིས་མེད་བསམ་འདས་ཆོས་དབྱིངས་བརྗོད་དང་ཐ་སྙད་བྲལ་ལ་སོགས། ། བསྟན་པ་དེ་ཀུན་ཐ་སྙད་ཡིན་ཏེ་དོན་དམ་མེད་ཅིང་ཀུན་སྒྲིབ་མེད། ། དོན་དམ་ཚུལ་གྱི་ལམ་འདྲ་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་ཀུན་སྒྲིབ་ཡིན། ། ཐེ་ཚོམ་ཡོད་མེད་ཆོས་ནི་གང་ལའང་སྤོང་ཞིང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། སྒོམ་པ་དང་ནི་ཆོས་དབྱིངས་མེད་ཕྱིར་སོམ་ཉི་མེད་ལ་དམ་པར་བལྟ་བ་ལ་ཡང་མེད། ། དེ་ལྟར་དངོས་པོ་མཐའ་རྣམས་རྟག་དང་རང་བཞིན་སྒྱུ་མའང་མེད་གྱུར་ཕྱིར། ། ཡོད་ལ་ལྟོས་པའི་མེད་པའང་མེད་དེ་མེད་པའང་མེད། ། མཐའ་རྣམས་མེད་ཕྱིར་དབུས་མེད་དབུས་ལའང་གནས་པར་མི་བྱེད་ལ། ། གང་ལ་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་པདྨ་ཀུན་ཀྱང་མི་སྤོང་འདྲར་མཉམ་གནས། །

Without directions, without objects of observation, and without a basis, how could cognition arise? Therefore, this mind transcends the extremes of existence and non-existence and is free from being one or many. Since the enlightenment of the Sugatas does not exist, their miraculous displays appear to the deluded like illusions. Likewise, those pure wisdoms are the very stream of supreme virtue; even the conceptualization that they arise by observing the dharmadhātu itself is, because the vajra has no location, of a nature equal to that which abides in sameness. Since the vajra peak of the dharmadhātu has no directions, it is not momentary. Because pure roots of virtue lack a reflected image, mundane wisdom does not exist. Therefore, since the characteristics of enlightenment and non-enlightenment are one and the same, there is nothing to be accepted or rejected. In this manner, the enumerations of the ultimate—such as non-arising and non-ceasing, equality, non-duality, the inconceivable, the dharmadhātu, and that which is free from expression and convention—are all conventional teachings; the ultimate does not exist, and there is no total obscuration. The so-called "path similar to the mode of the ultimate" is itself a total obscuration. One should abandon and not dwell upon any phenomena, whether characterized by doubt or its absence. Because there is no meditation and no dharmadhātu, there is no uncertainty, nor is there a view of the sublime. Thus, since all extremes of entities—permanence and even the nature of illusion—do not exist, there is no non-existence that depends upon existence, nor is there existence. Since the extremes do not exist, there is no middle, and one does not dwell even in the middle. In this, the world, Ishvara, and Padma all abide equally, without being rejected.

ཆོས་ལ་འཁྲུལ་པར་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་འཁྲུལ་པ་ཡིན་པར་རབ་རྟོགས་ཏེ། ། དྲུག་གིས་བསྟན་པ་བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱང་མི་འདོར་ངན་དུ་མི་རྟོག་གོ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་སྤྱོད་ལ་མི་གནས་ཕྱིར་ན་བདུད་ཀྱི་འདྲ་བར་སྤྱོད། ། རང་གི་ཤེས་པ་དམ་པར་བྱས་པ་ཀུན་ལས་རྒྱལ་ཏེ་དེ་བསྙེམས་ནས། ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་ནས་རྩོད་འབྱུང་གཏི་མུག་ཡིན་ཏེ་དོན་མི་མཐོང་། ། ཇི་སྲིད་ཡིད་ཀྱི་གཡོ་བ་དེ་སྲིད་བདུད་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ་ཕྲ་བའི་ལམ། ། གཡོ་དང་མི་གཡོ་ཐ་སྙད་མི་གནས་གནས་པ་ལ་ཡང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། སྣང་མེད་དབུ་མའི་ལམ་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བདེ་གཤེགས་གསུངས། ། གཟུགས་དང་མཚན་མ་སྨོན་པར་འཛིན་པ་རབ་ཏུ་སྤངས་ནས་ནི། ། རྣམ་ཐར་གསུམ་པོ་བསྒོམ་པའང་བདུད་ཀྱི་ལས་ཏེ་གཟུགས་ཉིད་སྟོང་པའོ། ། འཁོར་བའི་ལམ་གསུམ་སྤོང་ཞིང་མྱ་ངན་འདས་ལམ་བསྒོམ་པའང་བདུད་ཉིད་དེ། ། དེ་ཉིད་རང་བཞིན་མ་ཞི་རང་བཞིན་བརྩལ་སྤངས་གར་མི་གནས། ། འཕགས་པ་ཀུན་གྱི་ཡུལ་དང་གནས་ཀྱང་འདས་སོགས་ལམ་ཉིད་གཞན་ན་མེད། ། ལྡང་དང་མི་ལྡང་ཆེད་དུ་མི་སྤོང་སེམས་རྟེན་མི་འཆའ་མངོན་དུ་མིན། ། འཇམ་དཔལ་མ་ཡིན་རྡུལ་ཙམ་གཡོ་བ་དེ་ཡིན་དེར་མི་གནས། ། བསྒོམ་པའི་ས་མི་རྙེད་ཕྱིར་བསྒོམས་པས་རྙེད་ཕྲད་མི་འགྱུར་ཏེ། ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཤེས་པ་དེ་དག་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན། ། རྣམ་བྲལ་གང་ལ་མཆོག་དང་ཐ་མ་མེད་པར་ལམ་མཆོག་འདི་བསྒོམ་མོ། ། འདུ་བྱེད་མ་སྐྱེས་ཆོས་ཀུན་འབྱུང་མེད་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་མྱ་ངན་འདས། ། དངོས་མེད་དེ་ཚེ་ཀུན་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་དགྲ་བཅོམ་རབ་འབྱོར་ཡིན། །

To perceive phenomena as delusive is itself delusion; having thoroughly realized this, one does not reject or disparage even the six teachings of Māra. Because one does not abide in the conduct of wisdom and skillful means, one acts like a Māra. By taking one's own cognition as supreme, one is defeated by all; through that arrogance, attachment and aversion arise, leading to conflict, which is ignorance and a failure to see the truth. As long as there is movement of the mind, that is the domain of Māra, the subtle path. One does not abide in the conventions of movement or non-movement, nor does one even abide in abiding. The Sugatas have taught that the Middle Way, free from appearances, is the bodhicitta. Having utterly abandoned grasping at forms, signs, and aspirations, even meditating on the three doors of liberation is the work of Māra; form itself is emptiness. Abandoning the three paths of saṃsāra and meditating on the path to nirvāṇa is also Māra himself. That very nature is not pacified; it is the nature that is free from seeking and does not abide anywhere. The domain and abode of all the Noble Ones is not found elsewhere than in the path itself, such as the transcendence of sorrow. One does not intentionally abandon arising or non-arising; one does not establish a support for the mind, nor does one manifest it. Mañjuśrī, there is not even a speck of movement; one does not abide in that. Because a stage of meditation cannot be found, one will not find or encounter it through meditating. Knowing the sphere of activity of the mind is the dharmatā of all phenomena. Free from distinctions, without superior or inferior, one meditates on this supreme path. Since conditioned phenomena are unarisen and all dharmas are without origin, they are by nature in nirvāṇa. At that time, when there is no substantiality, all is the dharmadhātu; this is the Arhat Subhūti.

ནམ་མཁའ་མི་དམིགས་མིང་ཙམ་དགེ་དང་མི་དགེར་འབྱེད་མེད་སྐྱེ་བ་འང་མེད། ། རྩོལ་བ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་གང་ལ་འང་སེམས་མེད་ཤེས་དང་མི་ཤེས་བྲལ། ། དྲན་དང་འབྱེད་མེད་གང་ལའང་འགའ་དང་མཚུངས་མེད་མི་གནས་མི་དམིགས་ཤིང་། ། མཉམ་ནས་གཉིས་སུ་བརྟག་མེད་བརྗོད་བྲལ་བྱ་དང་མི་བྱ་མེད་དེ་སོགས་བྲི་མེད། ། ཆེད་དུ་རྩོལ་བར་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་ཅིས་ཀྱང་མི་འཁྲུགས་མཉམ་ཤེས་དང་། ། གང་ལ་འང་ཆགས་དང་ཡུལ་གྱིས་མྱོས་སྐྲག་མེད་དེ་མི་འབྲལ་མི་གནས་ཤིང་། ། མི་འཕྲོགས་མཉམ་ཤེས་བཞི་པོ་ཕྱོགས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་རྣམས་དེར་ཤེས་ཏེ། ། སེམས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་གོམས་པས་ལམ་འདི་གཞན་དུ་བསྒོམས་པས་འོད་གསལ་མི་འགྱུར་རོ། ། བརྡ་ཅན་ཡང་དག་ལེན་པ་འང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེས་སྟོན་པས་རབ་གསུངས་ཕྱིར། ། དེ་ལ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཉིད་བསྐྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ། ། ཏིང་འཛིན་གསུམ་པོ་བསྟན་པར་བྱས་ནས་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་གསུམ་བཅིངས་ནས། ། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོར་སེམས་ཉིད་སྐྱེད་དེ་སྙིང་པོ་བརྗོད་ཅིང་བསྒོམ་པའི་གནས། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བསྒོམས་པས་ལམ་ཀུན་མ་ནོར་བསྒོམས་པ་ཡིན། ། ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པས་མ་ཟིན་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་གང་ཡང་རུང་། ། ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པའང་བདུད་ཀྱི་ལས་ཏེ་ཟད་ཅིང་མཐར་ཐུག་འགྱུར། ། དེ་དང་ལྡན་པའི་ལས་ནི་བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་པར་གསུངས། ། དོན་འདིར་མོས་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེས་རྒྱལ་བས་རབ་ཏུ་བསྔགས། ། གནས་འདིར་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་བླ་མར་བཅས་པ་ཡིས། །

Space is unobservable, a mere name; it is without the distinction of virtue and non-virtue, and without birth. It is without effort or mental engagement, without mind toward anything, and free from both knowledge and ignorance. Without recollection or discrimination, it is peerless in any respect; it does not abide and is not observed. Being equal, it is without dualistic conceptualization, inexpressible, and without anything to be done or not done—thus it is without decrease. By not mentally engaging in deliberate effort, one is in no way disturbed; this is the knowledge of equality. Without attachment to anything, and without intoxication, fear, or terror regarding objects, one neither separates nor abides. This unassailable knowledge of equality—these four are the directions and the perfections; know them to be therein. By habituating oneself to the expanse of the mind, this path is not to be meditated upon elsewhere; the luminosity will not change. Because the Teacher has clearly taught that even the symbolic and authentic reception is great enlightenment, this is the state for generating and meditating upon the very nature of bodhicitta. Having demonstrated the three samādhis and bound the three seals of the signs, one generates the nature of mind as the Great Seal of Dharma; this is the state for reciting the essence mantra and meditating. By meditating on Vajrasattva, one meditates upon all paths without error. Any virtuous dharma that is not embraced by the conduct of Samantabhadra is merely the activity of Māra; even the conduct of Samantabhadra will be exhausted and reach its end. However, an action endowed with that [conduct] is taught to be the conduct of enlightenment, even if it is the activity of Māra. The Victorious One has highly praised even devotion to this meaning as great enlightenment. By merely generating it in this state, the three worlds, together with their superiors, [are overcome].

མཆོད་ནས་ཉན་ཐོས་བདུད་ཀྱི་སྡེ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཞེས་སངས་རྒྱས་གསུངས། ། ཐབས་ཆེན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གསང་བའི་སྤྱོད་པ་འདི་ཉིད་དོ། ། འདི་མེད་རྒྱལ་བ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཐེག་པ་གསུམ་སྟོན་མི་སྲིད་དོ། ། སྐད་ཅིག་ཙམ་དུ་དད་པའི་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་ཡང་མྱུར་དུ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་འགྱུར། ། དཀྱིལ་འཁོར་གསང་བར་ཞུགས་ཤིང་ཐེག་ཆེན་དམ་ཚིག་མཆོག་ཀྱང་གསུངས་པ་ཡིན། ། ཚུལ་ཁྲིམས་སྡོམ་པ་ཀུན་ཀྱང་སྲུངས་ཤིང་སྦྱིན་གནས་དམ་པར་རབ་ཏུ་བསྔགས། ། དེ་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་དེ་ལ་གཟུགས་ཡོད་ན། ། ནམ་མཁའ་བར་སྣང་དེ་ཡང་སྣོད་དུ་ཆུགས་ཞེས་རྒྱལ་བས་མཚུངས་པར་གསུངས། ། སྐྱེ་བོ་སྐྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་དག་ལས་སྐྱེས་ཤིང་སྐྱེ་འགྱུར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་གྱི་དབང་སོང་བ། ། རྟོག་མཐའ་མི་ཤེས་རྟོག་པས་བསླུས་ཤིང་རྟོག་པའི་རྒྱུན་འབྲངས་འཁྲུལ་པའི་རྟོག་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་མེད་གྱུར་པ། ། སྒྱུ་མའི་སྒྱུ་ཤེས་དག་ཅིང་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་འདྲ་བར་སྒྱུ་མས་རྨོངས་པའི་སྒྱུ་མ་རྣམས། ། རྨི་ལམ་གྱིས་བསླད་བཞིན་དུ་རྨི་ལམ་བདེན་པ་ཉམས་ཤིང་རྨི་ལམ་དབང་དུ་སོང་བའི་རྨི་ལམ་པ། ། ལམ་འདི་སྤོང་ཞིང་མཐའ་དང་ལམ་གཞན་ལམ་དུ་བལྟས་ནས་མ་ནོར་ལམ་ཞེས་སྟོན་པ་དེ། ། དེ་དག་རྡོ་ལ་གསེར་བཞིན་ཐུགས་རྗེར་རུང་ཞིང་ཐུགས་རྗེའི་ཐུགས་རྗེས་ཀྱེ་མ་འབྲོས་པ་ཡིན། ། ཤིན་ཏུ་མ་སྦྱངས་དུས་ཀྱིས་མནར་བའི་སྐྱེ་བོ་ལྔ་བརྒྱ་ཐ་མ་ལ། ། གསུང་རབ་དྲི་མེད་རྟོགས་དཀའ་དག་ལ་སྒྲ་བཞིན་སྤྱོད་དང་ཚུལ་བཞིན་མིན། ། རང་གི་བློ་གྲོས་སྟོབས་བཞིན་འཇུག་པ་ལ་སོགས་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་དག།

The Buddha taught that by making offerings, one overcomes the hosts of śrāvakas and māras. This is the very secret conduct of the bodhisattvas of great skillful means. Without this, the Victorious One Vairocana could not possibly teach the three vehicles. Even by generating the force of faith for a mere moment, one will swiftly become the youthful Mañjuśrī. Having entered the secret maṇḍala, the supreme samaya of the Mahāyāna was also proclaimed. One should guard all the vows of ethical discipline and be highly praised as a sublime object of offerings. Therefore, the Victorious One taught that if the merit of the bodhicitta had a physical form, even the expanse of space would be contained within it. Beings born from various births, born and to be born, are under the power of the stream of birth. Deceived by conceptualization and ignorant of the limits of thought, they follow the stream of thought and never turn back from deluded conceptions. Like those deluded by an illusion, they are like illusory elephants; they are illusions deluded by illusion. Like those corrupted by dreams, they experience the truth of dreams and are under the power of dreams. Those who reject this path and, looking toward other paths and extremes, teach them as the "unmistaken path"—toward them, the Compassionate One acts with compassion, just as one treats gold found in stone. Alas, they flee from the compassion of compassion! In the final five-hundred-year period, when beings are utterly unrefined and oppressed by time, they treat the stainless scriptures—which are difficult to realize—literally and incorrectly. They engage in various views according to the strength of their own intellects and so forth.

མི་ཤེས་ཆུ་བོས་གཡེངས་ཤིང་གསུང་གི་ཉིང་གུ་བདུད་རྩི་རྣལ་འབྱོར་བྲལ། ། དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བས་གསུངས་པའི་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་འདི། ། ཀུན་དུ་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཡང་། ། གོམས་པའི་མཐུ་ཡིས་མི་འགལ་ཚུལ་དུ་ཚད་མ་དག་ལས་རབ་བསྒྲུབས་ཏེ། ། འགྲོ་བའི་དོན་དུ་མི་གཉིས་ལམ་མཆོག་འདི་ནི་རབ་བགྱིས་པས། ། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་སྐད་ཅིག་ཏུ། ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་ཉམས་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ཐུགས་འདི་རབ་རྒྱས་ཤོག། འཇམ་དཔལ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། །

Swept away by the river of ignorance, the yogis lack the nectar of the essence of the speech. Therefore, this secret of the Victor’s mind, though the uncommon domain of the Victors’ hearts, has been thoroughly established through valid cognition in a manner that is not contradictory, by the power of familiarity. Having thus composed this supreme, non-dual path for the benefit of beings, may the heart of all Victors flourish in every birth and at every moment, never to be diminished by opposing factors. This concludes the work composed by Mañjuśrīmitra.