A Teaching on the Twelve Meanings of Cultivating Bodhicitta

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བོ་དྷི་ཙིཏྟ་བྷཱ་བ་ཨཪྠ་དྭ་ད་ཤ་ནིར་དེ་ཤ། བོད་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པ་དོན་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། འདིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པ་ནི། དོན་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། ཅི་ཞིག་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། ། གང་གིས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། ། གང་ལ་བརྟགས་ཏེ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། བརྟགས་ནས་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་དང་། ངེས་པའི་དོན་ལ་བསྒོམ་པ་དང་། ། བརྒྱུད་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ངེས་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་མ་ཟིན་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་ཐོབ་ཅིང་དགེ་བ་ཆུད་ཟ་བར་བསྟན་པ་དང་། མོས་པ་ཙམ་སྐྱེས་པས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་མང་པོ་ཐོབ་པ་དང་། ལོག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་བསྟན་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྔོ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི། སློབ་དཔོན་འཇམ་དཔལ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་བརྩམས་པ་ལ་བགེགས་མི་འཇུག་ཅིང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི། བདག་མེད་གཉིས་ཉིད་བདེ་གཤེགས་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཆོས་དབྱིངས་སྐུ་བརྙེས་པ། ། ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏེ། གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་གཉིས་ཉིད་མ་ནོར་བར་རྟོགས་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། ཡེ་ཤེས་དེ་ཐོབ་པས་དེའི་ཤེས་བྱ་དེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སྐུ་ཡང་བརྙེས་པའོ། ། ཆོས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི།

In the language of India: Bodhicittabhāvanārthadvādaśanirdeśa. In the language of Tibet: Byang chub kyi sems bsgom pa don bcu gnyis bstan pa (The Teaching on the Twelve Points of Meditating on Bodhicitta). Homage to the Three Jewels. Here, the meditation on bodhicitta is taught through twelve points: homage; the purpose for which it is to be realized; what is to be realized; that by which it is to be realized; that upon which one relies to realize it; the teaching on the definitive meaning once it has been analyzed; meditating on that definitive meaning; realizing the definitive meaning through the gradual methods; the teaching that if one is not embraced by bodhicitta, liberation will not be attained and virtue will go to waste; the attainment of many qualities even by generating mere aspiration; the teaching on the occasion for generating compassion for those who have entered onto wrong paths; and the dedication of the roots of virtue. Regarding homage, there are three aspects. Homage to the Buddha, Dharma, and Sangha is taught in a single verse in order to prevent obstacles to the work composed by the master Mañjuśrīmitra and to ensure its completion. Among these, homage to the Buddha is taught by the verse: "Having attained the body of the dharmadhātu, the non-conceptual wisdom of the Sugatas, which is the very nature of the two kinds of selflessness." This teaches that the unerring realization of the two kinds of selflessness—the selflessness of persons and the selflessness of phenomena—is the non-conceptual wisdom of the Sugatas. By attaining that wisdom, one also attains the body that is inseparable from its object of knowledge, the dharmadhātu. Homage to the Dharma is...

ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ཞི་བ་འདི་ལ་བསལ་ཞིང་བླང་མེད་ལམ་མཆོག་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ནི། ། སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཞི་བ་སྟེ། འདི་ལ་སྐྱོན་བསལ་ཞིང་ཡོན་ཏན་བླང་དུ་མེད་དེ། བླང་དོར་མེད་པ་ནི་ཐར་པའི་ལམ་གྱི་ནང་ན་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། དགེ་འདུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི། མི་ལྡོག་ས་ལ་སོགས་པའི་དབང་བཅུ་རྒྱལ་བ་ཀུན་དང་གཅིག་བརྙེས་པ། ། ཞེས་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། ས་དང་པོ་འཁོར་བར་མི་ལྡོག། ས་བརྒྱད་པ་མཚན་མར་མི་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་ཏེ། ས་བཅུ་པ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཚེ་ལ་དབང་བ་དང་ལས་ལ་དབང་བ་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་དབང་བ་ལ་སོགས་ཏེ། དབང་བཅུ་ཐོབ་པས་རྒྱལ་བ་ཀུན་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པར་གཅིག་པས་གཅིག་བརྙེས་པའོ། ། གནས་གསུམ་མཉམ་ཉིད་དེ་ལ་མཚན་མེད་ཡིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དད་པས་མོས། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ་ཕྱག་གི་གནས་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་མོ། ། ཆོས་ཉིད་ནི་མ་ནོར་བའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་ཁྱད་པར་མེད་ཅེས་འབྱུང་བས་མཉམ་པ་དང་། དོན་དམ་པར་གཉིས་སུ་མེད་པས་མཉམ་པ་དེ་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་པའི་ཡིད་ཀྱིས་དང་པའི་དད་པ་དང་། དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་བཟུང་བའི་མོས་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དོན་གཉིས་པ་སྟོན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར། རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཕན་ཡོན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཕན་ཡོན་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྒྱུར་གནས་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པ་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕན་ཡོན་དང་།

Regarding the statement, "This nature of all is peace; it is the supreme path, free from rejection and acceptance," the nature of all that is thoroughly afflicted and all that is purified is the pacification of all signs of conceptual elaboration. In this, there are no defects to be removed and no qualities to be acquired; this absence of acceptance and rejection is the supreme among the paths to liberation. Regarding the homage to the Saṅgha, it is stated: "Those who have attained the ten masteries, such as the irreversible stage, are one with all the Victors." This means that from the first stage, where one does not return to saṃsāra, to the eighth stage, where one does not return to signs, and so forth, the bodhisattvas dwelling on the tenth stage have attained the ten masteries—such as mastery over life, mastery over karma, and mastery over requisites. Because they have attained these ten masteries, they are "one with" all the Victors in their realization of the dharmadhātu, and thus they are "attained as one." Regarding the statement, "With a mind free of signs, one should have faith and devotion toward that equality of the three bases," the bases of homage are the Three Jewels. The nature of phenomena (dharmatā) is the unerring path and is that which is to be known. The Buddhas and bodhisattvas are those who make it known. Since it is said that there is no distinction between the knower and the known, they are equal. Because they are ultimately non-dual, one pays homage with a mind that does not grasp at signs, with faithful devotion, and with the conviction that ascertains the meaning exactly as it is. The second point is shown: why should this be realized? It is because of its great benefits. Furthermore, there are three types of benefits: the benefit of abiding in the cause, the benefit of the excellence of the manifest result, and... [the text continues].

རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ལམ་གྱི་མཆོག་ཏུ་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་རྒྱུར་གནས་པའི་ཕན་ཡོན་ནི། སྟོན་པ་འཇིག་རྟེན་སྒྲོན་མར་གྱུར་པ་ཀུན་གྱིས་མཚུངས་པར་རབ་བསྔགས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་སྟོན་པ་འཇིག་རྟེན་ཕྱི་ནང་གི་མུན་པ་སེལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲོན་མར་གྱུར་པ་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་འདྲ་ཞིང་མཚུངས་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བར་བསྔགས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་བསྔགས་ཤེ་ན། ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་སྙིང་པོ་འདི། ། དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་ཡེ་ནས་གནས་པའི་ཆོས་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་ནི། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་འཇམ་ཞེ་ན། ཟུག་རྔུ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཇམ་པ་དང་། དེ་རྟོགས་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་དཔལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། གཞོམ་པ་ནི་གཙང་བའི་དོན་ཏེ། སྐྱོན་དང་དྲི་མས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྙིང་པོ་གོང་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇམ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ནོར་བར་རྟོགས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་མ་ལུས་པའི་འབྱུང་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ། བདེར་གཤེགས་མ་ལུས་ཡུམ་དུ་གྱུར་པ་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ལམ་གཅིག་གོ། ། ཞེས་སྨོས་ཏེ། ལམ་འདི་མ་རྟོགས་པར་ལམ་གཞན་གྱིས་འཚང་མི་རྒྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ལམ་སྤྱོད་པ་རྒྱ་མཚོའི་གཞིར་གྱུར་པ། །

This teaches the supreme basis and path for all the fruits of complete liberation. Regarding the benefits of abiding in the cause, it says: "The teachers who have become lamps for the world all praise it equally," and so forth. All the teachers of gods, humans, and others—who have become lamps of wisdom that dispel the outer and inner darkness of the world—likewise and equally praise the great benefits of bodhicitta. How is it praised? It is said: "This essence of Mañjuśrī, the essence of the Dharma among all dharmas." Whether Tathāgatas appear or do not appear, the nature of phenomena (dharmatā) that has existed from the very beginning as the essence of all things is called "Mañjuśrī." Why is it "Mañju"? Because it is "mañju" (gentle) due to being free from the sting of suffering; because when realized, it becomes the glory of all sentient beings; and because "śrī" (glory) means "invincible," as it is unstained by faults or defilements. It is the essence because the very essence taught above is the essence of all dharmas. As for the name "Mañjuśrī," realizing the characteristics of bodhicitta without error is the source of all Buddhas without exception. It is said: "It is the mother of all Sugatas without exception, the single path of all the Victors." This is because without realizing this path, one cannot attain enlightenment through any other path. It is the foundation for the ocean-like conduct of the paths of the perfections, such as ethical discipline.

ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་ཏེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་མ་ཟིན་ན། སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པའི་ཚོགས་སུ་མི་འགྲུབ་པས། སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པར་ཡང་སྟོན་ཏོ། ། མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ་འབྲས་བུའི་དུས་ན་ཡང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟན་པ་ནི། རྣམ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བསྒོམ་དང་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྤྲོ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནམ། ངང་ཚུལ་མ་ནོར་བར་བསྒོམས་ཏེ། མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་དག་ཐོབ་ཅེ་ན་བློ་དང་ལྡན་ན་ནམ་ཞིག་སེམས་ཀྱི་དམ་པ་དེ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན། དེ་ལ་སྐུ་གསུམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་རྒྱལ་བས་གསུངས། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་བློ་དང་ལྡན་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ལ་སོགས་ཏེ། སྐུ་གསུམ་གྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ལ་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ལ་ཡོན་ཏན་དང་ལེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། ཤེས་བྱེད་དམ་པར་གྱུར་པས་ཤེས་རབ་སྤྱན་ཞེས་ཀྱང་ནི་དེ་ལ་བྱ། ། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ནང་ན། དམ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤེས་བྱ་ཀུན་གྱི་ནང་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཉིད་ནི་དམ་པ་ཡིན་པས། དེ་རྟོགས་པའི་ཤེས་བྱེད་ཀྱང་དམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤའི་སྤྱན་དང་ལྷའི་སྤྱན་ལ་སོགས་ཏེ།

If the ten perfections, such as ethical discipline, and all virtuous phenomena are not embraced by the bodhicitta, they will not be established as the accumulations for attaining buddhahood. Thus, it is shown that bodhicitta is the foundation of all the accumulations of merit that result in the attainment of buddhahood. To demonstrate that it is especially exalted even at the time of the manifest result, it says: "The nature of the pure bodhicitta, its cultivation, and its extraordinary qualities," and so forth. If one asks what kind of extraordinary qualities are attained when one has cultivated the nature or disposition of the pure bodhicitta without error and it has become manifest: "When the wise one manifests that supreme mind, the Victorious One has declared it to be the supreme Dharmakāya among the three bodies." For one endowed with the wisdom of insight, that manifestation of bodhicitta is called the Dharmakāya—the supreme among the three bodies, such as the Saṃbhogakāya and others. Since the Dharmakāya is the foundation of all qualities and excellences within that bodhicitta, it is the most supreme. Because it is the supreme means of knowing, it is also called the "eye of insight." Among all that makes one know all objects of knowledge, the supreme is the eye of insight. Why is that? Because among all objects of knowledge, the nature of phenomena (dharmatā), which is the essence of all phenomena, is the supreme; therefore, the means of knowing that is also called supreme. This is distinct from the fleshly eye, the divine eye, and so forth.

སྤྱན་ལྔའི་ནང་ན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་མཆོག་ཉིད་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་སྲ་བ་དང་གཅོད་པ་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་ཤིགས་པའི་ཕྱིར་སྲ་བ་དང་། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་གཅོད་ཅིང་སྤོང་བ་ཡིན་པས་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱ་སྟེ། སོ་སོར་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་ནན་ཏན་ལ་སོགས་པ་ཡེ་ཤེས་བཞིའི་ནང་ན་ཡང་མཆོག་གམ་རྩེ་མོར་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ལམ་གྱི་མཆོག་ཏུ་བསྟན་པ་ནི། ཇི་སྙེད་འཕགས་པའི་རྣམ་གྲོལ་ཆོས་སུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏེ། ཇི་སྙེད་དུ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་སུ་བསྟན་ཅིང་བསྙད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཉིད་རྫོགས་ལས་དེ་ཡི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་དེ་ལས་བྱུང་། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྫོགས་ཤིང་མཐར་ཕྱིན་པར་རྟོགས་པ་ལས་ཡོན་ཏན་རྫོགས་པར་འབྱུང་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འབྲིང་དང་། ཆུང་ངུ་རྟོགས་ན་ཡང་། ཡོན་ཏན་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བྱུང་ཞིང་ཐོབ་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མ་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི། གྲོལ་བ་ཐར་པ་ཆུང་ངུ་ཙམ་ཡང་མི་ཐོབ་སྟེ། དེ་བས་ན་འདི་ནི་གྲོལ་བ་ཐར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡང་ཡིན། འབྲས་བུ་མཆོག་གྲུབ་པའི་ལམ་ཡིན་པས་ཐར་པའི་ལམ་གྱི་ནང་ན་ཡང་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

Among the five eyes, the eye of insight (prajñā-cakṣus), which is characterized by the manifestation of bodhicitta, is the most supreme. That very non-conceptual wisdom (nirvikalpa-jñāna), which is the pinnacle of the Vajraśekhara, is also that itself. "Vajra" means firm and cutting; it is called "firm" because it cannot be destroyed by opposing factors, and it is called "cutting" because it severs and abandons all obscurations. Thus, it refers to wisdom. Among the four wisdoms—such as the wisdom of individual discernment and the wisdom of accomplished activity—the supreme or pinnacle is non-conceptual wisdom, and that is precisely the manifestation of bodhicitta. Regarding the teaching that it is the supreme basis and path for all the fruits of liberation, it is shown by the passage beginning: "However many noble qualities of liberation are taught..." This means that however many qualities of the fruit of liberation from the three realms are taught and described for the Hearers (śrāvaka), Solitary Realizers (pratyekabuddha), and so forth, all of them arise from the perfection of bodhicitta itself; those qualities emerge from it. When bodhicitta is realized in its perfection and culmination, the qualities emerge in their perfection. Even if one realizes bodhicitta only to a middling or small degree, those qualities likewise emerge and are attained. For those who have not realized bodhicitta, not even the slightest liberation or freedom is attained. Therefore, this is the basis of all liberation and freedom. Since it is the path for accomplishing the supreme fruit, it is also the most supreme among the paths to liberation. Why is that?

འཕགས་པའི་རིགས་ཆེན་འཆི་མེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་འཕགས་པའི་རིགས་ཀུན་གྱི་ནང་ན། འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་རིགས་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་། དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་རྣམ་གྲོལ་མཆོག་གི་ལམ་ཉིད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ནི་དེ་མེད་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་མི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ནི། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཀུན་གྱི་ནང་ན་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། དོན་གསུམ་པ་སྟོན་ཏེ། ཅི་ཞིག་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། དེ་ཡང་བསམ་པ་དང་བརྗོད་པ་ལས་འདས་པས་བརྟགས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། དེས་ན་ཀུན་དུ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཅི་འདྲར་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་འགྱུར། ། གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་ཕན་ཡོན་ཆེ་ན། དུས་དང་གནས་ཀུན་དུ་ཅིས་ཀྱང་མི་ཤིགས་ལ། དེ་རྟོགས་ན་སྒྲིབ་པའི་དྲ་བ་གཅོད་པས་རྡོ་རྗེ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་མ་ནོར་བར་རིག་པ་ལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་རིག་པའི་བླ་ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དུ་སྣང་ལ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ནོར་བའི་རྡོ་རྗེ་ལ་སེམས་པ་དེའི་ཚེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་སུ་ཡང་སྣང་བས། བསྒོམ་པར་བྱ་གང་གིས་མ་ནོར་བསྒོམ་པར་འགྱུར། ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་དུ། ཕྲ་ཤིང་ཤེས་དཀའ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའི་ལམ་འདི་མི་རྟོག་རྟོག་ལས་འདས། །

All those bodhisattvas of the great noble lineage, the deathless ones, are also called the "Great Vehicle" because it is the most exalted of all the noble lineages, such as those of the śrāvakas and others, due to its great fruit. Because they intend for unsurpassed great enlightenment, they are called "bodhisattvas" (beings of enlightenment). None of them can arise without that [bodhicitta]; therefore, it is the very path of supreme liberation. Since those bodhisattvas cannot arise without that bodhicitta, bodhicitta is the most excellent among all paths to liberation. The third point is shown: what is it that should be realized? It is bodhicitta. Furthermore, because it transcends thought and expression, it is shown to not be an object of conceptualization. Thus, how is one to meditate on Vajrasattva in all respects? If the benefits are as great as those shown above, then because it is indestructible at all times and in all places, and because it cuts the web of obscurations when realized, it is "Vajra." The unerring awareness of the nature of the mind (cittadharmatā) is also called "Vajrasattva" and "bodhicitta." Through the guise of ignorance regarding the characteristics of the mind, it appears as all the phenomena of total affliction (saṃkleśa); yet, when one contemplates the unerring vajra of the mind's nature, it also appears as the perfect fruits of liberation. Therefore, in response to the question, "What is to be meditated upon, and how is it to be meditated upon without error?" it is said: "This path of the great sage is subtle, difficult to know, and transcends non-conceptualization and conceptualization."

བློ་རྩིང་ཞིང་ཤེས་རབ་ཞེན་པས་མི་རྟོག་པས་ཕྲ་ཞིང་ཤེས་པར་དཀའ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་དང་པོའི་ལམ་དུ་འཇུག་ཅིང་ཞུགས་པའི་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་འདི་ནི་རྟོག་པའི་ཡུལ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ། མི་རྟོག་པའི་ཡུམ་ཡང་མ་ཡིན་པས། རྟོག་པ་དང་མི་རྟོག་པ་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བརྟག་པར་དཀའ་ཞིང་བསྟན་པར་དཀའ་ལ་བརྗོད་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་དང་བྲལ་ཏེ། སེམས་ཀྱིས་བརྟག་པར་དཀའ་ཞིང་ཚིག་གིས་བསྟན་པར་ཡང་དཀའ་ལ། ཚིག་གིས་དོན་ཡང་སྟོན། ཚིག་དེ་དོན་མ་ཡིན་པས་བརྗོད་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གིས་མི་ཕེབས། གཞན་དང་བྱིས་པ་ཀུན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཡང་། ། དོན་ནི་ཐ་སྙད་ལས་འདས་པ་ཡིན་པས། ཚིག་གིས་མི་ཕེབས་ཤིང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལས་གཞན་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཡང་ཤེས་ཤིང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ནི་ཡོད་དོ། ། དོན་བཞི་པ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ཡོད་ན་གང་གིས་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། འཁྲུལ་པའི་རྟོག་པ་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་པས། འཕགས་པ་དང་མཁས་པའི་ལུང་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་བརྟགས་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། སྟོན་པའི་ངེས་པའི་ལུང་དང་། བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་མན་ངག་དེ་ཉིད་དོན་འདིར་བལྟ། ། སྟོན་པས་བཀྲི་བའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་གྱི་ངེས་པའི་དོན་དུ་བསྟན་པའི་ལུང་དང་། བླ་མ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ནོར་བར་རྟོགས་པའི་ཉམས་ཀྱི་མན་ངག་དང་། དེ་ཉིད་ལ་མ་ནོར་བའི་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པ་སྐབས་འདིར་བལྟའོ། །

Because the intellect is coarse and lacks the insight to be non-conceptual, it is subtle and difficult to understand. This path of the Buddha, the great sage who enters and has entered the path of self and others, is neither an object of conceptual thought nor an object of non-conceptualization. Thus, it transcends both conceptual and non-conceptual states. For that reason, it is difficult to examine, difficult to demonstrate, and free from the conventions of verbal expression. It is difficult for the mind to examine and difficult for words to demonstrate; yet, while words demonstrate the meaning, the words themselves are not the meaning. Because it is free from the conventions of verbal expression, words do not reach it. Although it is not the domain of others or of ordinary beings, since the meaning transcends conventions, it is not reached by words. Furthermore, although it is not the domain of the Śrāvakas and others, nor of ordinary childish beings, there is a means to know and realize it. The fourth point is shown: if there is such a means to realize it, by what is it to be realized? Since deluded conceptualization is not a valid cognition, it is shown that realization is to be achieved by examining the history of the authentic scriptures of the Noble Ones and the wise, and the actual nature of things. One should look to the definitive scriptures of the Teacher and the pith instructions of the gurus regarding this very meaning. It is not taught merely for the sake of leading others, but is the definitive meaning. One should look to the scriptures taught as the definitive meaning and the pith instructions of the experience of learned gurus who have realized it without error. In this context, one should look to the meditation on bodhicitta as the unerring meaning of that very reality.

འཁྲུལ་པའི་རྟོག་པ་ཚད་མ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། མངོན་སུམ་ལ་སོགས་རྒྱུ་ཡིས་དངོས་པོ་འཇིག་ཅིང་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྤྱོད་པ། ། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་རྒྱུས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་འཇིག་ཅིང་སྤྱོད་དེ་ཐ་མར་ཡོད་པ་ཞིག་དུ་གྲུབ་བམ། མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་མཐའ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་འགྱུར་ཞེས་དཔྱོད་པ་ནི། དེ་ཉིད་རྟོག་པ་རྒྱུན་འབྲངས་སྤྱོད་ཡུལ་ཚད་མར་གཞག་ནས་བློ་ཡིས་འཇིག་བྱེད་དེ། ། གོང་མ་ལྟར་དཔྱོད་པ་དེ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོག་པའི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། ནོར་བའི་རྟོག་པས་ལོག་པར་མཐོང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཚད་མར་བཟུང་ནས། ལོག་པའི་བློ་ཡིས་འཇིག་ཅིང་སྤྱོད་དེ། དཔེར་ན་ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་དུ་མཐོང་བའི་ཚེ། བདག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བས་ཅིའི་ཕྱིར་སྦྲུལ་མེད་ཅེས་རང་གི་འཁྲུལ་པ་མངོན་སུམ་ཚད་མར་བཟུང་བ་ནི་ཚད་མར་མི་རུང་བ་དང་འདྲའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟོག་མཐའ་མེད་ཕྱིར་དཔྱོད་མཐའ་མེད་དེ་སྙིང་པོ་མེད་ན་ཚད་མ་གང་། ། རྟག་པའི་སེམས་ཉིད་ཡང་དག་པའི་མཐར་ན་ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེས་སྤྱོད་པ་ལྷག་ལ་ཡོད་པས་དཔྱོད་མཐའ་མེད་དེ་སྙིང་པོར་བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་ན་ཚད་མར་གང་གཞག། དེ་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་བརྟགས་པའི་ཐ་སྙད་རྣལ་འབྱོར་ལམ་འདིར་མི་དགོས་སོ། ། ཚད་མར་མི་རུང་བ་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་འཁྲུལ་པ་སྣང་བའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཚེ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱིས་བརྟགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་ཚད་མར་འཇོག་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་རྣལ་འབྱོར་དུ་སྦྱོར་བའི་ལམ་གྱི་སྐབས་འདིར་ནི།

This demonstrates that deluded conceptualization is not valid cognition (pramāṇa). By means of causes such as direct perception (pratyakṣa) and so forth, one analyzes and engages with the entities of the philosophical tenets (siddhānta). When one analyzes whether the entities of affliction (saṃkleśa) and purification (vyavadāna) are ultimately established as existent or non-existent by means of the causal reasons of direct perception, inference (anumāna), and so on, one is destroying and engaging with them by positing the domain of that very conceptual stream as valid cognition. As it says: "By following the stream of inverted conceptualization, one destroys and engages with the domain of erroneous perception through a mistaken intellect, taking it to be valid." For example, when a rope is seen as a snake, to think, "I see this directly, so why should there be no snake?" and to take one's own delusion as direct valid cognition is inappropriate as valid cognition. Why is this? "Because conceptual limits are endless, the limits of analysis are endless; if there is no essence, what is valid cognition?" Since the nature of mind (cittatā) is the ultimate reality and is not established as anything whatsoever, there is no further analysis to be made. If there is no essence to be grasped, what can be posited as valid cognition? Therefore, the conventional designations analyzed by the world are not required here on this path of yoga. Because they are not suitable as valid cognition, although there are instances where the conventional designations analyzed by the world are posited as valid when considering the power of conventional delusive appearances, in this context of the path of yoga applied to the ultimate reality:

འཇིག་རྟེན་འཁྲུལ་པའི་ཐ་སྙད་དག་མི་དགོས་སོ། ། དོན་རྣམ་པ་ལྔ་དངོས་པོ་གང་བརྟགས་ཏེ་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟག་པར་བྱའོ། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བརྟག་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་བརྟག་པ་དང་འཁྲུལ་པ་སྣང་བར་བརྟག་པའོ། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་བརྟག་པ་ནི། དངོས་པོ་མཐའ་ཡི་རྒྱུ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དག་ལས་ལམ་འདིར་བརྟག་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་བརྟག་པའི་རྒྱུ་ནི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བརྟགས་པ་མ་ནོར་བའི་ལམ་གཏན་ལ་ཕབ་པར་གྱུར་པས། བླ་ན་མེད་པའི་ལམ་ཚོལ་བའི་སྐབས་འདིར་དེ་ལྟར་བརྟག་པར་བྱས་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་གཤེར་བའི་མཚན་ཉིད་ནི། ཆུའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། ལུང་ལས་ཀྱང་། རྟོག་པའི་བློ་དང་ལྡན་རྣམས་ལ། ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་ཏེ། ཞེས་འབྱུང་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིག་ཅིང་རྟོག་པ་ཉིད་མ་ནོར་བའི་ལམ་ཡིན་པས། དངོས་པོའི་ལོ་རྒྱུས་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་ལམ་བཙལ་བར་དགོས་སོ། ། སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱི་སེམས་མངོན་སྣང་ཕྱི་ནང་གྲགས་པའི་ཆོས་འདི་ནི། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་རིག་ཅིང་ཡུལ་དུ་སྣང་བའི་ནང་གི་དབང་པོ་དྲུག་དང་། ཕྱིའི་ཡུལ་དྲུག་ཡོད་པར་གྲགས་པའི་ཆོས་འདི་ནི། འཛིན་པ་དྲུག་གིས་ཇི་ལྟར་མཐོང་ཞིང་བརྟག་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་འཁྲུལ། །

The conventions of worldly delusion are not required. If one asks, "What are the five aspects of the entities that should be examined and realized?" there are two: one should examine the entities of thorough affliction and complete purification. Regarding the examination of thorough affliction, there are also two aspects: examining the definition of thorough affliction and examining the appearance of delusion. As for examining the definition of thorough affliction, it is taught by such passages as: "The cause of the ultimate entity should be examined in this path through its history." This means that the cause for examining the philosophical tenets of entities is to establish the unerring path by examining how the history of the entities themselves actually exists. In this context of seeking the unsurpassed path, one must examine in that manner. For example, the definition of water as being moist is shown by the history of water's own specific characteristics. As it is said in scripture: "To those possessing the conceptual mind, the phenomena of entities are taught." Since the very act of knowing and examining the entities of affliction and purification exactly as they are is the unerring path, it is necessary to seek the path by means of examining the history of entities. These phenomena, renowned as the internal and external appearances of the minds of all beings, are the six internal faculties and the six external objects that appear as objects known by the minds of sentient beings. These phenomena are delusory; they are not as they are perceived and examined by the six modes of grasping.

འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གིས་མཐོང་ཞིང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ཡུལ་དུ་བརྟག་པ་སྟེ། ཅི་སྣང་བ་རྣམས་དེ་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རང་གི་རྟོག་པས་མྱོས་པའི་དེ་བཞིན་བཟུང་བ་བདེན་འགྱུར་ན། ། མ་རིག་པའི་རྟོག་པས་མྱོས་པའི་ལོག་པར་མཐོང་བ་རྣམས། དེ་བཞིན་བདེན་པར་གྱུར་ན་ནི། དེ་དག་དངོས་པོ་མི་རྟོག་དགྲ་བཅོམ་འདྲ་བར་གྲོལ་བར་འགྱུར་བའི་རིགས། ། སྐྱེ་བོ་དེ་དང་དགྲ་བཅོམ་གཉི་གས་ཀྱང་། ། བདེན་པ་མཐོང་བར་བྱེ་བྲག་མེད་པས། གཉི་གས་ཀྱང་འདྲ་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ན། དེ་དག་དུས་དགྲས་འཇོམས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཉེན་ལས་དེ་འཁྲུལ་མངོན་པར་འགྱུར། ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་ན་བ་དང་འཆི་བ་ལ་སོགས་པ་དུས་ཀྱི་དགྲས་འཇོམས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་བརྒྱད་ཀྱིས་ཉེན་པ་དེས་ན། སེམས་ཅན་གྱིས་མཐོང་བ་རྣམས་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། ། གཞན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་སྒོ་ནས་རིག་པ་དེ་དག་ཚད་མར་གྱུར་ན་ནི། འཁྲུལ་པས་ལས་གཞན་དུ་འགལ་ཏེ། གལ་ཏེ་མ་འཁྲུལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རིག་པ་དེ་དག་ཚད་མ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ཉིད་ཚད་མར་གྱུར་པར་འཕགས་པའི་ལམ་དེ་སུ་ལ་དགོས་མི་འགྱུར། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལམ་དེ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དུ་བསྟན་ཅིང་དབང་པོའི་ཤེས་པས་མི་ཐར་ཏེ། ། སེམས་ཅན་འཁྲུལ་པས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དུ་འདོད་པ། དབང་པོ་བེམས་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་པས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་མི་ཐར་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

The six engaging consciousnesses examine the objects of perception, such as what is seen and heard; however, whatever appears does not exist in that way, because it is a delusion. If what is grasped as such by one’s own conceptual intoxication were true, then those who see erroneously, being intoxicated by the concepts of ignorance, would likewise be true. If that were so, it would follow that they would be liberated like Arhats who do not conceptualize entities. Since there would be no difference between those ordinary beings and Arhats in terms of seeing the truth, it would follow that both would equally attain the fruit of liberation. Yet, those beings are destroyed by the enemy of time and oppressed by suffering; thus, it is evident that what beings perceive is a delusion. Otherwise, if those cognitions through the doors of the sense bases were valid, it would contradict the fact that they are otherwise due to delusion. If those cognitions through the twelve sense bases of sentient beings were valid and not deluded, then who would need the Noble Path, since that very [perception] would have become valid? This is because the Noble Path would already be spontaneously present for sentient beings. That path is taught as the path of liberation, yet one is not liberated by the consciousnesses of the sense faculties. If one asserts that what is seen by deluded sentient beings is the path of liberation, one would not be liberated from the sufferings of saṃsāra by a consciousness that relies on material sense faculties. Why is that?

སེམས་ཅན་གྱི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་སུ་མཐོང་བའི་ཤེས་པས་ནི། སྡུག་བསྔལ་འགག་ཡང་མི་འཇིལ་རྣམ་རིག་ཤེས་ཏེ་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བའི་གནས། ། སྡུག་བསྔལ་སྤོང་བའི་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བོས་མཐོང་བ་དེ་དག་འཁྲུལ་པར་མངོན་ཞིང་རྒྱལ་བས་གསུངས། དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱིས་མཐོང་བ་རྣམས་ནི་རིག་པས་ཀྱང་འཁྲུལ་པར་མངོན་ཞིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལུང་ལས་ཀྱང་འཁྲུལ་པ་ཡིན་པར་གསུངས་སོ། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བརྟག་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ལས། གཉིས་པ་འཁྲུལ་པ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་དགུས་བསྟན་ཏེ། གང་སྣང་བ་དང་ཅི་ཕྱིར་སྣང་བ་དང་། སྣང་བའི་ཉེས་པ་དང་སྣང་བའི་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། ཚུལ་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དང་། སྣང་བའི་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་དང་། སྣང་བའི་དངོས་པོ་མ་གྲུབ་པ་དང་། སྣང་བའི་གཞི་སེམས་ཉིད་ཀྱང་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་གང་སྣང་ཞེ་ན། འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་སེམས་ཉིད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བར་སྟོན་ཏེ། དེ་ན་དེ་ལ་འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་འདི་དག་ཇི་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར། ། འཁྲུལ་པ་ཡིན་པར་མངོན་པ་དེས་ན། སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་འདི་དག་ཅི་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་རྟོག་ཅན་ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་དུ་རྟོག་པས་རྩོལ་མེད་ཉམས། ། སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཅན་ཡིན་ལ།

Through the cognition that perceives the various signs of sentient beings, one recognizes that although suffering is ceased, it is not suppressed; rather, it is the basis for the arising of afflictions. Since this is the basis for the arising of suffering, how could there be a view that abandons suffering? Therefore, the Victorious One taught that what ordinary beings perceive is evident as delusion. Thus, what sentient beings perceive is evident as delusion through reasoning, and the Buddha’s scriptures also state that it is delusion. Furthermore, in the analysis of the thoroughly afflicted, there is a division into two parts; the second, called "the appearance of delusion," is taught through nine aspects: what appears, why it appears, the faults of appearance, the teaching that the basis of appearance is the characteristic of consciousness, and the manner in which it appears. Since everything is contained within the appearing mind, there is nothing to be attained; and in response to the question of why, if everything is the characteristic of the mind, things appear to arise from other causes and conditions, the text teaches that appearing entities are not established and that the very ground of appearance, the mind itself, is also not established. Regarding that, if one asks what appears: it is shown that by the power of delusion, the mind itself appears in various forms. In that regard, how do these appear to them by the power of delusion? Because they are manifest as delusion, if one asks how these appear to those sentient beings by the power of delusion: "The conceptualizing [mind], through unreal conceptualization, is lost to effortlessness." The mind of sentient beings is by nature conceptualizing.

གང་དུ་རྟོག་ཅེ་ན་ཡང་བ་མ་ཡིན་པའི་ལོག་པའི་རྣམ་པར་ཀུན་དུ་རྟོག་པས། ཐོག་མའི་རྩོལ་བ་མེད་པ་ནས་བདེན་པ་མཐོང་བ་ལས་ཉམས་ཤིང་། བློ་གྲོས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་མ་རིག་རྐྱེན་གྱི་དབང་སོང་བས། ། ཡང་དག་པའི་དོན་མ་མཐོང་བས། བློ་གྲོས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། བདེན་པ་མཐོང་བའི་སྟོབས་དང་མི་ལྡན་པས། མ་རིག་པའི་དབང་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་ལུས་གསུམ་དོན་དུ་སྣང་བ་ཡིན། ། སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བརྒྱད་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདུ་བྱེད་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། རང་གི་སེམས་དག་ཉིད་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་ལུས་གསུམ་གྱི་དོན་ལྟར་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། ། འདུ་བྱེད་སྣ་ཚོགས་དག་གི་བག་ཆགས་བསགས་ལས་གང་གོམས་མཐུ་བརྟས་ཚེ། ། དགེ་སྡིག་གི་ལས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བག་ཆགས་བསགས་པ་གོམས་པས། སྔ་མའི་བག་ཆགས་སྨིན་ཅིང་བརྟས་ཏེ། འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཚེ། ། སེམས་ཉིད་ཡུལ་དང་ལུས་འདྲར་སྣང་བ་རུས་པས་གང་བ་བཞིན་དུ་སྣང་། ། རང་གི་སེམས་ཉིད་ཕྱིའི་ཡུལ་དང་། ནང་གི་ལུས་འདྲ་བར་སྣང་བ་ནི། དཔེར་ན་མི་གཙང་བ་བསྒོམས་པས། ས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་རུས་པས་གང་བར་བསྒོམ་པ་ཡུན་རིང་དུ་བསྒོམས་ཏེ། མཐུ་བརྟས་པའི་ཚེ། ས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་རུས་པས་གང་བ་བཞིན་དུ། རང་གི་སེམས་ཉིད་རུས་པར་སྣང་སྟེ། ལུས་གསུམ་ལས་དེ་ཡན་ཆད་དང་པོ་བསྟན་ཏོ། །

If one asks where they conceptualize: it is through the pervasive conceptualization of an unreal, non-light [state]. From the very beginning, without effort, they have fallen away from seeing the truth; their intellect has become inverted and they have fallen under the power of the condition of ignorance. Because they do not see the authentic reality, their intellect has become inverted. Lacking the power of seeing the truth, and having fallen under the sway of ignorance, the mind and mental factors themselves appear as the objects of the three bodies. The "mind" refers to the eight collections of consciousness, and the "mental factors" refer to the fifty-one formations. One's own mind itself appears as the objects of the three bodies that will be explained below. Through the accumulation of the habitual tendencies of various formations, when the power of what has been familiarized has increased: through the accumulation and familiarization with the habitual tendencies of various formations of virtuous and non-virtuous karma, when the previous tendencies have ripened and increased, and possess the power to produce a result, the mind itself appears as objects and bodies, appearing like a place filled with bones. The way in which one's own mind itself appears as external objects and an internal body is, for example, like meditating on the foul. By meditating for a long time on the entire ground and environment as being filled with bones, when the power of that meditation has increased, the entire ground and environment appear as if filled with bones. In this way, one's own mind itself appears as bones. This concludes the first of the three bodies.

གཉིས་པ་ནི་བག་ཆགས་བསགས་པའི་རྒྱུན་ལ་དམིགས་སྐྱེས་ཡིད་ལ་བརྟགས་པའི་བདག་མེད་ཀུན་གཞི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་ལ་བདག་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་དམིགས་པ་སྐྱེས་པ་ཡིད་ལས་མ་གཏོགས་པས་བདག་གོ་སྙམ་པའི་ནན་གྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་ནི་མེད་དོ། ། དཔེར་ན་ཐག་པ་ཁྲ་བོ་ལ་སྦྲུལ་ལོ་སྙམ་པའི་རྟོག་པ་སྐྱེས་ཀྱང་། སྦྲུལ་ལོ་སྙམ་པའི་རྟོག་པ་ཙམ་ལས་མ་གཏོགས་པར་སྦྲུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐག་པ་ལ་མེད་པ་དང་འདྲ། ལུས་གསུམ་པ་ནི། འདུ་བྱེད་མཐུ་ཡིས་བསྒྲིབས་ཤིང་ཕྲ་བ་མ་མཐོང་དེ་ལས་མ་རིག་སྐྱེ། ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་རགས་པར་སྣང་བས། ཀུན་གཞི་ཕྲ་བ་བསྒྲིབས་ཏེ། མ་མཐོང་བ་དེ་ལས་ཤེས་པ་དང་རིག་པ་སྐྱེ་བས་འདྲ་བར་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན་སྨིག་རྒྱུ་ཡིན་པར་མ་ཤེས་པ་ལས་ཆུའི་རྟོག་པ་སྐྱེ་བ་དང་འདྲ། དགུར་ཕྱེ་བ་ལས་གཉིས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་སྣང་ཞེ་ན། ཀུན་གཞི་མཚན་ཉིད་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེ་ཐག་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་མཐོང་བ་ལས། སྦྲུལ་དུ་འཁྲུལ་པ་འབྱུང་བ་དང་འདྲ་བར། རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱི་མཐུ་ནི་མ་རྟོགས་རྟོག་པའི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། ཀུན་གཞི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་མཐུ་ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བར་ནི་མ་རྟོགས་པས། སྣང་བ་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོར་ཡོད་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། དེ་ལས་ཟག་བཅས་རང་བཞིན་རྟོག་པས་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་རྒྱས་པར་བྱེད། ། ལོག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་དེ་ལས་ཁམས་གསུམ་དུ་ཟག་ཅིང་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རྟོག་པས་བླ་ཐབས་སུ་བརྟགས་པའི་བདག་དང་། ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་སུ་ལོག་པའི་རྟོག་པས་རྒྱས་པར་བྱེད།

The second [point] is that there is no self imputed through persistent conceptualization, such as thinking "I am" with respect to the continuum of the ālaya together with its habitual tendencies (vāsanā), which is merely an object of observation arising from the mental consciousness that focuses on the continuum of accumulated habitual tendencies. For example, although the thought "it is a snake" arises toward a multicolored rope, there is no defining characteristic of a snake on the rope other than the mere thought that it is a snake. Regarding the third body: "Obscured by the power of formations (saṃskāra), the subtle is not seen; from that, ignorance arises." Because coarse phenomena of formations appear, the subtle ālaya is obscured. From that non-seeing, consciousness and awareness arise, appearing as similar [to the obscured]. For example, it is like the arising of the thought of water from not knowing it is a mirage. If one asks why the second [of the nine divisions] appears: it is because the characteristics of the ālaya are not seen. Just as the delusion of a snake arises from not seeing the rope's nature as it actually is, so too, without realizing the power of the mind together with its causes, one follows after conceptualization. Because one does not realize that the various appearances arise from the power of the ālaya together with its habitual tendencies, one follows after the distorted conceptualization that all appearances exist as their own essence. From that, through the conceptualization of the nature of contaminated things, one elaborates upon the self and phenomena. Following after that error, one elaborates through distorted conceptualization upon the self imputed as a mere convention and upon internal and external phenomena, which become the cause for leaking into and wandering within the three realms.

ལྡན་པར་འབྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་རྒྱུ་བ་དེ་ནི་མ་མཐོང་ལས། ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་མུ་སྟེགས་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེ་ཞིང་ཐར་བར་རྟོགས། ། ཀུན་གཞིའི་ཕྲེང་བ་མ་མཐོང་བ་ལས་མུ་སྟེགས་ཀྱི་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་འབྱུང་བར་ཡང་སྟོན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་ཞེ་ན། སེམས་འདི་ལས་རྣམ་པ་མཐའ་ཡས་གནས་གྱུར་བག་ཆགས་མཐའ་མེད་ངེས་པ་མེད། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་གཞི་ནི་དགེ་སྡིག་གི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་མཐའ་ཡས་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པས། ཀུན་གཞི་ལ་བག་ཆགས་གནས་པ་ཡང་མཐའ་མེད་པས། བག་ཆགས་འདི་དག་མི་གནས་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་དུ་ནི་མེད་དོ། ། བག་ཆགས་བརྟས་ཤིང་སད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཡང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཏེ། ། ཀུན་གཞི་ལ་བག་ཆགས་གནས་པ། དགེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བའི་བག་ཆགས་སད་པར་བྱེད་ལ། ཉོན་མོངས་ཤིང་མི་དགེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི། ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་བག་ཆགས་སད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་ཡང་སྣ་ཚོགས་ཏེ། རྐྱེན་འགའ་བག་ཆགས་འགའ་ཞིག་སྨིན་ནས་མིའི་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་སྣང་ལ། ། ཚེ་སྔ་མ་ལ་མིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་འགས་མིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་ལ་སྔ་ནས་གནས་པ་སད་ཅིང་སྨིན་པར་བྱས་ནས། ཚེ་འདི་ལ་མིའི་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་ཐོབ་ཅིང་སྣང་ལ། རྐྱེན་གཞན་དག་གིས་བག་ཆགས་གཞན་སད་བྱས་ཚེ་འགྱུར་བའི་མཐུ་མཐོང་ནས། ། མི་ལས་གཞན་པ་ལྷར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་དག་གིས་མི་ལས་གཞན་པའི་ལྷར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་ལ་སྔ་མ་ནས་གནས་པ་སད་ཅིང་སྨིན་པར་བྱས་པའི་ཚེ། མི་ལས་ལྷར་འགྱུར་བ་མཐོང་ནས།

Because that extremely subtle movement of co-emergence is not seen, the various views of the non-Buddhists, such as the view of a self, arise and are conceived as liberation. It is also shown that many various views of the non-Buddhists arise from not seeing the continuum of the ālaya. Why do they arise? From this mind, infinite modes of transformation and infinite, indeterminate habitual tendencies (vāsanā) exist. Because the so-called mind, the ālaya, has become the locus for infinite habitual tendencies of virtuous and non-virtuous karma, the habitual tendencies residing in the ālaya are also infinite; thus, there is no certainty that can be grasped that these habitual tendencies do not reside there. The conditions that nourish and awaken the habitual tendencies are also diverse: the habitual tendencies residing in the ālaya are awakened by virtuous conditions to produce rebirth in the higher realms, while by afflictive and non-virtuous conditions, the habitual tendencies for rebirth in the lower realms are awakened. There are also various other conditions; when certain conditions ripen certain habitual tendencies, the body of a human continuum appears. When certain conditions from a previous life that lead to human birth awaken and ripen the habitual tendencies for human birth that have long resided in the ālaya, one obtains and perceives the body of a human continuum in this life. Seeing the power of transformation when other conditions awaken other habitual tendencies, when conditions for rebirth as a god other than a human awaken and ripen the causal habitual tendencies for rebirth as a god other than a human that have long resided in the ālaya, one sees the transformation from human to god.

དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་བྱེད་པར་འདོད་དེ་ལམ་དེ་མི་ཞི་གྲོལ་མི་འགྱུར། ། མི་ལས་ལྷར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཁོ་ནས་དེ་ལྷར་སྐྱེ་བ་ནི་མ་རྟོགས་པའི་སྒོ་ནས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་པོ་ཞིག་གིས་བྱ་བར་སེམས་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཐར་པའི་ལམ་དུ་འདོད་པ་ཉིད། སྡུག་བསྔལ་མ་ཞི་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྐྱོན་ལས་ཀྱང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། རྣལ་འབྱོར་ལམ་བསླད་ཐེ་ཚོམ་རྒྱུ་ཡང་རྒྱུན་འདི་ཕྲ་བ་མ་རྟོགས་སྐྱེས། ། ཡང་དག་པའི་དོན་རྣལ་འབྱོར་པའི་ལམ་ལས་ལོག་པར་གྱུར་ཏེ། བསླད་པ་དང་ཡིད་གཉིས་ཟ་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཀུན་གཞི་ཕྲ་རབ་རྒྱུ་བ་དེ་མ་རྟོགས་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་སྐྱེ་སྟེ། དཔེར་ན་ཐག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་རྟོགས་པ་ལས་སྦྲུལ་དུ་འཛིན་པའམ། སྦྲུལ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་འདྲའོ། ། དེ་ལྟར་འཁྲུལ་པས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་ན་ཡང་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དགུར་ཕྱེ་བའི་གསུམ་པ་སྣང་བའི་ཉེས་པ་སྟོན་ཏེ། བདག་ཏུ་བརྟགས་པས་བསྒྲིབས་ཏེ། འཕགས་པའི་རིགས་དང་རྣམ་པར་བྲལ། ། འཕགས་པའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི། བདག་ཏུ་རྟོག་པ་མི་མངའ་བས་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་བརྟགས་པས། འཕགས་པའི་རིགས་དང་བྲལ་ཞིང་འབྲས་བུ་མི་ཐོབ་པའི་ཉེས་པ་ཡོད་དོ། ། ཆོས་སུ་བརྟགས་པས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ཞིང་ངན་སོང་སྲིད་པར་འགྱུར། ། ཆོས་སྣ་ཚོགས་བརྟགས་པས་ལས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྤྱད། ལས་སྣ་ཚོགས་པས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་མྱོང་བར་འགྱུར་ལ། མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ངན་སོང་གསུམ་ཡང་སྲིད་པར་འགྱུར་རོ། །

Desiring a creator such as Īśvara, that path is not peaceful and will not lead to liberation. As for the birth of humans as gods, although this is seen through worldly clairvoyance, because the specific causes and conditions by which one is born as a god are not realized, one conceives of a creator such as Īśvara as the agent. To rely upon such a creator is itself asserted as the path to liberation; however, because suffering is not pacified, one will not be liberated from the defects of the three realms. The cause of the yogic path being corrupted and the arising of doubt is also the failure to realize this subtle continuum. Having strayed from the yogic path of the ultimate reality, the cause of corruption and the arising of hesitation also occur and are produced from not realizing the subtle movement of the ālaya. This is, for example, like perceiving a rope as a snake due to non-realization, or like feeling doubt, wondering whether it is a snake or not. If one asks, "Even if various appearances arise through such delusion, what is the fault?" the third of the ninefold division, the fault of appearance, is shown: "Obscured by the imputation of a self, one is separated from the lineage of the noble ones." Those who belong to the lineage of the noble ones do not possess the conceptualization of a self; therefore, by imputing a self where there is no self, one is separated from the lineage of the noble ones and incurs the fault of not attaining the fruit. "By the imputation of phenomena, various sufferings arise and one comes to exist in the lower realms." By imputing various phenomena, one engages in various actions; through various actions, one will experience various sufferings, and through non-virtuous actions, one will also exist in the three lower realms.

དགུར་ཕྱེ་བའི་ལས་བཞི་པ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་ཤེས་དེ་དང་འདུ་བྱེད་རྒྱུན་ལ་མཚན་མ་ཐ་དད་འཛིན་པས་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཛིན་པས་ན། ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དག་གིས་བརྒྱད་དུ་སྣང་གི་རིགས་ལ་དུ་མ་མེད། ། གཟུགས་མཐོང་བར་བྱེད། སྒྲ་ཐོས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་བརྒྱད་ཡོད་པས་ཤེས་པ་ཡང་བརྒྱད་དུ་གཞག་གི། ཤེས་ཤིང་རིག་པའི་རིགས་སུ་གཅིག་པས་རིགས་ལ་དུ་མ་མེད། ། དགུར་ཕྱེ་བ་ལས་ལྔ་པ་དེ་ལྟར་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་དེ་དག་ཀུན་གཞི་ལ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དེ་ལ་ལུས་དང་ཆོས་ཀུན་གནས། ། གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་སེམས་ལ་ཐ་དད་དུ་མ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར། ཀུན་གཞིའི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཁོ་ན་ལ་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་དང་། མ་ལུས་པའི་ཆོས་ཀུན་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྔ་མ་དང་མཐུན་པར་ཅི་ཕྱིར་སྣང་ཞེ་ན། དེ་ལ་བསམ་པ་ཞེན་ཕྱིར་ཕྱི་མ་དེ་ལ་དེ་འབྱུང་དེ་ལ་སྣང་། ། དངོས་པོར་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པའི་དབང་གིས་སྣང་བ་ཡིན་པར་བསྟན་པས། སྔ་མ་དེ་དག་ལ་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེན་པ་ལྟར། ཕྱི་མ་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་མཐུན་པར་སྣང་བར་འབྱུང་ངོ་། ། དགུར་ཕྱེ་བ་ལས་དྲུག་པ་སྣང་བའི་གཞི་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་འཐོབ་པར་བྱ་བ་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། རང་སེམས་རྒྱུན་ལས་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་ནི་གཞན་ཡོད་མ་ཡིན། །

Regarding the fourth of the ninefold division, if one asks what the characteristic of the consciousness that is the basis of all appearances is: because that consciousness and the continuum of formations grasp at distinct signs, there is the grasping of consciousness at the distinct characteristics of formations such as form, sound, and so forth. Thus, through the distinctions of karma, they appear as eight, yet there is no multiplicity in their nature. Because there are eight objects of consciousness to be known—the signs of formations such as seeing forms, hearing sounds, and so forth—consciousness is also established as eightfold; however, because it is one in the nature of knowing and cognizing, there is no multiplicity in its nature. Regarding the fifth of the ninefold division, if one asks how those various appearances abide within the ālaya (all-basis): therefore, all bodies and phenomena abide in that first moment of mind. Because there is no multiplicity in the mind as explained above, all bodies together with the sense faculties and all phenomena without exception abide in the very moment of the ālaya mind. If one asks why they appear in a manner consistent with the preceding moments in the subsequent moments of mind: because of the attachment of intention, the latter arises and appears as that. Since it is taught that appearances occur through the power of attachment and clinging to things as real, just as one clings to those preceding moments in whatever way, the subsequent moments likewise arise appearing in accordance with that. Regarding the sixth of the ninefold division, it is shown that because everything is subsumed within the mind—the basis of appearances—there is nothing to be attained: there are no phenomena of noble beings that transcend the continuum of one's own mind.

གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལས་མ་ལུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུན་དྲུག་རིགས་ལའང་སྣ་ཚོགས་དེ་དག་རང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་རིགས་དྲུག་ཡོད་ལ། རིགས་གཅིག་པ་ཡང་སྣ་ཚོགས་སུ་གནས་པ་དེ་དག་ཀྱང་། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་འདྲིས་ཤིང་གོམས་གོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བདག་ཡིན་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་ཅེ་ན། སེམས་རྒྱུན་དེ་ནི་ཕྱོགས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་མེད་པས་གཅིག་ལ་རྟེན་མེད་དེ། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་སེམས་ཡིན་ལ། སེམས་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་དེ་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་དང་། ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་དང་ཤར་ནུབ་དང་། བླ་འོག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་དང་ཤར་ནུབ་དང་། བླ་འོག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ལ་འདི་འདྲ་བ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་དུ་མེད་པས། གཅིག་ལ་བསྟན་པ་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལ་ཕྱོགས་མེད་ཕྱིར་ན་མཐའ་ཡས་ཤིང་རྣམས་བདག་གི་ལུས། ། ཕྱོགས་གཅིག་ཡོད་ན་ནི་གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་དུ་མི་རུང་སྟེ། དངོས་པོ་ལྟ་ཅི་སྨོས། དངོས་པོ་མེད་པ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ཡང་ནམ་མཁའ་སྟོང་པའི་ཤར་དང་། ནུབ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་དང་དབུས་དང་། མཐའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་མི་རུང་ངོ་། ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་ཡང་དག་པར་ན་ཅི་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་ཀྱང་མ་ཡིན་པས། ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

As explained above, this is because all phenomena without exception abide within a single moment of mind. Regarding the six classes of beings, those various [appearances] are one's own meditative absorption (samādhi). There are the six classes of the mental continua of sentient beings, such as gods and humans; and even those of a single class that abide in various ways are appearances through the power of meditative absorption, having been familiarized and cultivated since beginningless time. If one asks, "Why is it that because the characteristic of all things is the self (ātman), they are indivisible and without distinction?"—it is because that mental continuum does not have even the slightest spatial direction, and thus it has no basis in a single [location]. All phenomena of both affliction (saṃkleśa) and purification (vyavadāna) are one's own mind. That continuum of momentary mind cannot be shown as a single thing in terms of directions such as existence, non-existence, or both existence and non-existence, nor in terms of spatial directions such as east, west, above, or below. Since it cannot be pointed out as being "like this" or "of such a kind" as a single entity, there is no indication of a single [direction]. Because it has no direction, it is infinite, and all things are my own body. If there were a single direction, it would be impossible to show it as having the characteristic of a single [entity]. Not to mention material things, even if one were to say it is a non-entity like space, space is differentiated by the distinctions of the directions of the empty sky—east, west, and so forth—as well as the center and the periphery; therefore, it is not suitable to be a single [entity]. Since the continuum of mind is, in reality, not any kind of direction at all, it is indivisible and without distinction.

དམིགས་སུ་མེད་པར་གཅིག་པས་དག་པ་དང་མ་དག་པའི་ཞིང་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། ། བདག་གི་ལུས་འདི་མཐའ་ཡས་ཞིང་དང་སྐྱེ་བའི་ལུས་སུ་རབ་སྣང་ཡང་། ། སེམས་དང་བག་ཆགས་ཐ་དད་མ་ཡིན་གཅིག་མིན་བརྟག་པར་རབ་ཏུ་དཀའ། ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདག་ཡིན། བདག་ཀྱང་བདག་ཡིན། བདག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཡིན་པས། གདོད་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་མེད་དོ། ། སེམས་དང་བག་ཆགས་ཀྱང་གཅིག་ཅེའམ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཞེས་བརྟག་པར་རབ་ཏུ་དཀའ་སྟེ། གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཉིས་གཅིག་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་། ཐ་དད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་བ་དང་འདྲའོ། ། དགུར་ཕྱེ་བ་ལས་བདུན་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་སྣང་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། འདི་ཀུན་རྟེན་འབྲེལ་འབྱུང་ཚུལ་ཏེ་སྐྱེ་དང་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ཚིག་པའི་ས་བོན་བཞིན་ཏེ། མེད་ལས་མེད་པ་མི་འབྱུང་རྒྱུ་འབྲས་མེད། ། ཆོས་འདི་ཀུན་རྒྱུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་ལ་གནས་པའི་རྟེན་མེད་ན་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ཟེར་བ་ནི་དཔེར་ན་ཚིག་པའི་ས་བོན་ལས་འབྲས་བུ་མི་སྐྱེ་བ་དང་འདྲ་བར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་པར། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྲས་བུ་མེད་པ་མི་འབྱུང་བས། འདི་ནི་རྒྱུ་འདི་ནི་འབྲས་བུ་ཞེས་གཞག་ཏུ་ཡང་མེད་དོ། ། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འདྲ་བར་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་སྣང་ཞེ་ན། དངོས་པོར་ཞེན་ཅིང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་རྟོག་པའི་སེམས་ཉིད་ནི། ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དུ་སྣང་བ་སྟེ།

Because they are indivisible in their non-apprehensibility, they are the nature of both pure and impure realms. Although this body of mine appears as infinite realms and bodies of birth, the mind and its habitual tendencies are neither different nor identical, and are extremely difficult to analyze. Thus, all is self, the self is all, and since the self is also all, there is no dharma to be attained that was not already attained from the beginning. It is extremely difficult to analyze whether the mind and habitual tendencies are one or different; they are neither identical nor distinct. For example, it is just as inappropriate to say that color and shape are one, or that they are different. Regarding the sevenfold division, if the seventh is the characteristic of all mind, one might ask: "Why do they appear to arise from other causes and conditions?" The response is: "All these are the manner of dependent origination; they arise and cease like a burnt seed." From what is non-existent, nothing non-existent arises, and there is no cause and effect. These phenomena arise as effects depending on causes, and if the supporting basis is absent, they cease. This is like a burnt seed from which no fruit arises; since all phenomena are not established by way of their own nature, a non-existent effect does not arise from a non-existent cause. Thus, one cannot even posit, "This is the cause" and "This is the effect." If one asks, "Then why does it appear to all sentient beings that an effect arises in dependence upon a cause?" It is the very nature of the mind, which clings to things as real entities and conceptualizes cause and effect, that appears as causes and conditions.

ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་ཞེན་ཅིང་རྟོག་པའི་སེམས་ཉིད། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་སྣང་བར་ཟད་དོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མེད་པ་ལས་སེམས་ཉིད་དེ་ལྟར་སྣང་བར་ཅི་ལྟར་བཏུབ་ཅེ་ན། རྨི་ལམ་ན་ཆང་འཐུངས་པའི་རྒྱུ་ལས་ར་རོ་བའི་འབྲས་བུ་སྣང་བ་དང་། ཞིང་རྨོས་པ་ལས་ལོ་ཐོག་སྐྱེ་བར་རྨིས་པ་རྣམས་ཀྱང་། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དངོས་པོ་མེད་བཞིན་དུ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་རྟོག་པའི་དབང་གིས་རྨི་ལམ་ན་སྣང་བ་དང་འདྲའོ། ། དགུར་ཕྱེ་བ་ལས་བརྒྱད་པ། སྣང་བའི་དངོས་པོ་མ་གྲུབ་པར་སྟོན་པ་ནི། དེ་གཉིས་མེད་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དེ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར། ། རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་མེད། ། མ་སྐྱེད་ན་ཅི་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ཏེ། འཇིག་པ་ཡང་མེད་དོ། ། སྐྱེ་འཇིག་མེད་ཕྱིར་བདག་གཞན་མེད་དེ་འཆི་འཕོ་མེད་ཕྱིར་རྟག་ཆད་མེད། ། སྐྱེ་བ་མེད་དང་འཇིག་པ་མེད་ན་གང་ལ་བདག་ཅེས་བྱ། ། གང་ལ་ནི་གཞན་ཞེས་བྱ། བདག་དང་གཞན་མེད་ན་སུ་ཞིག་འཆི་སུ་ཞིག་ནི་འཕོ། དེ་ལྟར་འཆི་བ་མེད་པས་ཆད་པ་མེད། ། འཕོ་བ་མེད་པས་རྟག་པ་མེད། ། དེས་ན་འཁྲུལ་འཁོར་མེད་ཅིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་ནོ། ། སྐྱེ་འཆི་དང་རྟག་ཆད་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་དེས་ན། གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཁྲུལ་ཅིང་འཁོར་བ་ཡང་མེད་པས། འཁོར་བ་ལ་བརྟེན་པའི་མྱ་ངན་འདས་པ་ཡང་མེད་པར་མངོན་ནོ། ། དགུར་ཕྱེ་བ་ལས་ཐ་མ་སྣང་གཞི་སེམས་ཉིད་ཀྱང་མ་གྲུབ་པར་སྟོན་ཏེ།

From beginningless time, the very nature of the mind has clung to and conceptualized things as being the essence of cause and effect; thus, they merely appear as cause and effect. If one asks, "How can that very nature of the mind appear in such a way if cause and effect do not exist?" it is like the appearance of the result of intoxication from the cause of drinking alcohol in a dream, or dreaming of crops growing from plowing a field; these appear in a dream through the power of conceptualizing cause and effect from beginningless time, even though the entities of cause and effect do not exist. From the ninefold division, the eighth, showing that the appearing entities are not established: Because those two do not exist, there is no arising or ceasing. Because those two—cause and effect—do not exist, There is no arising of an effect based upon a cause. If there is no arising, what is there to cease? Thus, there is also no ceasing. Because there is no arising or ceasing, there is no self or other; because there is no death or transition, there is no permanence or nihilism. If there is no arising and no ceasing, what is called "self"? What is called "other"? If self and other do not exist, who dies and who transitions? Thus, because there is no death, there is no nihilism; because there is no transition, there is no permanence. Therefore, it is evident that there is neither a cycle of delusion nor a nirvāṇa. Since birth, death, permanence, nihilism, and so forth do not exist, there is also no cyclic existence of wandering from one state to another; thus, it is evident that there is also no nirvāṇa dependent upon cyclic existence. From the ninefold division, the final section shows that even the nature of the mind, the basis of appearance, is not established:

གནས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་དེ་ཚེ་མཉམ་གྱུར་དེ་ཡང་མེད་བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་ཀུན་གཞི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། བག་ཆགས་གཉིས་ནི་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་ཏེ། ཀུན་གཞི་མེད་བག་ཆགས་ཡོད་པར་མི་རུང་། བག་ཆགས་མེད་པར་ཀུན་ཡོད་པར་མི་རུང་སྟེ། དཔེར་ན་ཁ་དོག་མེད་པ་དང་དབྱིབས་ཡོད་པར་ཡང་མི་རུང་། དབྱིབས་མེད་པར་ཁ་དོག་ཡོད་པར་ཡང་མི་རུང་བས། ཡོད་ན་ཡང་གཉིས་ཀ་ཡོད་མེད་ན་ཡང་གཉིས་ཀ་མེད་པར་མཉམ་པར་འགྱུར། བག་ཆགས་མེད་པར་ཀུན་གཞི་ཡང་མེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡང་དག་མ་ཡིན་རྟོག་པས་བསྐྱེད་ཕྱིར་བག་ཆགས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་དང་། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྟོགས་པས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། ། བག་ཆགས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་། ། བག་ཆགས་དེ་མེད་ན། སྤྱོད་ཡུལ་མེད་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་མེད་ཅིང་རྣམ་རིག་དེ་ཡང་མེད་པ་ཡིན། ། ཀུན་གཞིའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་བག་ཆགས་ཡིན་ན་བག་ཆགས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ཡུལ་མེད་དེ། ཡུལ་མེད་ན་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བས། སྤྱོད་ཡུལ་ལ་བརྟེན་པའི་ཀུན་གཞི་ཡང་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ཕྱོགས་རྣམས་མེད་ཕྱིར་དམིགས་དང་གནས་མེད་རྣམ་ཤེས་རིག་པ་ཅི་ལྟར་སྐྱེ། ། གོང་དུ་གང་གི་ཕྱོགས་ལྟར་ཡང་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དམིགས་པའི་བག་ཆགས་དང་། གནས་པའི་ཀུན་གཞི་གཉི་ག་མེད་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་འདི་ཡོད་མེད་མཐའ་ལས་འདས་ཤིང་གཅིག་དང་དུ་མར་བྲལ། ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཅི་ལྟ་བུར་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལས་འདས་པ་ལ་ནི་གཅིག་ཅེས་བྱར་མི་རུང་།

At that time, the locus and the moment are never separate, and thus they are equal; yet that [locus] also does not exist. The locus of habitual tendencies, the ālayavijñāna, and the habitual tendencies themselves are never separate. It is not possible for habitual tendencies to exist without the ālayavijñāna, nor is it possible for the ālayavijñāna to exist without habitual tendencies. For example, it is not possible for there to be shape without color, nor is it possible for there to be color without shape. If they exist, both exist; if they do not exist, both are equally absent. Without habitual tendencies, the ālayavijñāna also does not exist. Why is this? Because they are produced by unreal conceptualization, habitual tendencies do not exist; and because they are produced by erroneous cognition, it is not tenable to say that habitual tendencies exist. If those habitual tendencies are absent, then because there is no objective domain, the ālayavijñāna does not exist, and representation (vijñapti) also does not exist. If the objective domain of the ālayavijñāna is habitual tendencies, then in the absence of habitual tendencies, there is no objective domain. Since consciousness does not arise without an object, the ālayavijñāna that depends upon an objective domain does not exist, and all representations are likewise non-existent. Since the directions do not exist, there is no focal point or locus; how then could consciousness or awareness arise? Because it has been shown above that [consciousness] is not established according to any of the aforementioned positions, if both the focal point of habitual tendencies and the locus of the ālayavijñāna are absent, how could the representations that depend upon them arise? Therefore, this mind transcends the extremes of existence and non-existence and is free from being one or many. Since the mind and mental factors are not any [of those things], it is not tenable to call that which transcends existence and non-existence "one."

དུ་མ་ཞེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། ། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་བརྟགས་པ་ལ་ཡང་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་བྱང་བ་འཁྲུལ་པ་ཉིད་ལ་སྣང་བར་བསྟན་པ་དང་། སྣང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་འཁྲུལ་པ་ལ་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྣང་བ་གང་གིས་བསྟན་ཞེ་ན། བདེར་གཤེགས་བྱང་ཆུབ་མེད་ཕྱིར་དེ་ཡི་རྫུ་འཕྲུལ་སྒྱུ་འདྲ་འཁྲུལ་ལ་སྣང་། ། ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏེ། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱང་ཡང་དག་པར་མ་གྲུབ་པས། དེའི་རྫུ་འཕྲུལ་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བ་དེར་འཁྲུལ་པ་རྣམས་ལ་སྣང་བར་མངོན་ནོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལས། གང་གིས་ང་ལ་གཟུགས་སུ་མཐོང་། ། གང་གིས་ང་ལ་སྒྲར་ཤེས་པ། ། ལོག་པར་སྤོང་ལ་ཞུགས་པ་སྟེ། ། སྐྱེ་བོ་དེ་ཡིས་ང་མི་མཐོང་། ། འདྲེན་པ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། ། ཆོས་ཉིད་དུ་ནི་སངས་རྒྱས་བལྟའོ། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། ། རྣམ་པར་བྱང་བ་སྣང་བ་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པ་དང་། དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་གྲུབ་པར་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཇི་ལྟར་མ་གྲུབ་ཅེ་ན། དེ་བཞིན་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དག་ཤིན་ཏུ་དགེ་བའི་རྒྱུན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་ནི་དེ་དག་དམིགས་ཤིང་། དེ་དག་སྐྱེ་བར་བརྟགས་པ་ཡང་། ། སེམས་ཇི་ལྟར་མ་གྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་མ་གྲུབ་སྟེ། ཅི་ལྟ་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་དག་ནི། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཚད་མེད་པའི་རྒྱུན་དང་།

It is also not tenable to speak of "multiplicity." Regarding the examination of what constitutes purification, there are two parts: showing that purification appears to delusion itself, and showing that even those appearances are not established. In that regard, if one asks how it is shown that purification appears to delusion, it is shown by the statement: "Because the awakening of the Sugata does not exist, his miraculous displays appear to delusion like an illusion." This means that since even the Buddhahood of the Sugata is not truly established, his miraculous displays, which are like an illusion, appear to those who are deluded. Thus, it is as stated in the Vajracchedikā: "Whoever sees me as form, whoever perceives me as sound, has entered upon a mistaken path; such a person does not see me. The Guides are the Dharmakāya; one should view the Buddha as the nature of phenomena (dharmatā)." Furthermore, the demonstration that the appearance of purification is not established also has two aspects: showing that non-conceptual wisdom (nirvikalpa-jñāna) is not established, and showing that even pure mundane wisdom (śuddha-laukika-jñāna) is not established. If one asks how non-conceptual wisdom is not established, it is because: "Likewise, pure wisdom and the stream of supreme virtue, and the basic space of phenomena (dharmadhātu) itself—when these are observed and when their arising is imputed, just as the mind is not established, so too wisdom is not established." How so? Because the non-conceptual wisdom of the Buddhas, which is free from all signs of conceptual elaboration, is a stream of immeasurable roots of virtue.

ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མ་ནོར་བ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེ་བར་སེམས་ཤིང་བརྟགས་པ་ཡང་རྡོ་རྗེ་གནས་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་མཉམ་གནས་རང་བཞིན་འདྲར་གྱུར་དང་། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུའམ་གནས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཡིན་ན། གོང་དུ་སེམས་ཉིད་མ་གྲུབ་ཅིང་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་པ་དང་འབྲས་བུ་ཡང་མི་འབྱུང་བས་གཉི་ག་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་དུ་མཉམ་པར་གནས་པས། སེམས་མ་གྲུབ་པ་དང་འདྲ་བར་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་མ་གྲུབ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་དོན་དམ་པར་ཡོད་དོ་ཟེར་བ་ཡང་མི་འགྲུབ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་དེ་དག་ཕྱོགས་ཉིད་མེད་པས་སྐད་ཅིག་མིན། ། ཆོས་དབྱིངས་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྡོ་རྗེ་འདྲ་བ་མཆོག་གམ། མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བ་མཆོག་གམ། རྩེ་མོར་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི། ཅི་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་ཉིད་དུ་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་ཞེས་ཇི་སྐད་བྱ། དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཅིའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་ཅེ་ན། དག་པའི་དགེ་རྩ་གཟུགས་བརྙན་མེད་པ་འཇིག་རྟེན་ཡེ་ཤེས་ཡོད་མི་འགྱུར། ། འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་སྟེ་མེད་པས། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། སྤྱི་དོན་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ལས། དྲུག་པ་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསམ་པ་མཉམ་པ་དང་། སྤྱོད་པ་མཉམ་པ་དང་། དོན་སྟོན་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། །

Focusing on the unerring expanse of phenomena (dharmadhātu), one considers and examines how [wisdom] arises from conceptualization; yet, because the vajra is without a location, it becomes equal to the nature of abiding in sameness. As for what is called "vajra," if the cause or location of non-conceptual wisdom (nirvikalpa-jñāna) were the mind of sentient beings, then because the nature of mind was previously shown to be unestablished and non-existent, there would be no cause and consequently no result would arise. Thus, since both are unestablished in the manner of equality, just as the mind is unestablished, wisdom also becomes unestablished. The claim that a momentary non-conceptual wisdom exists ultimately as an object of consciousness is also not established. Why is this? Because those vajra peaks of the expanse of phenomena have no directionality, they are not momentary. Whether it be the supreme vajra-like aspect of conceptualizing the expanse of phenomena, or the supreme vajra-like non-conceptual wisdom, or those that have become the "peaks"—since they cannot be observed as having any direction whatsoever, how can they be called "momentary"? If one asks why pure mundane wisdom is not established: "Pure roots of virtue are like reflections; without them, mundane wisdom will not exist." Since the roots of virtue that are completely pure of the three spheres are like reflections and thus non-existent, how could the pure mundane wisdom that depends upon them possibly exist? Regarding the teaching through the twelve general topics, the sixth, the teaching on the definitive meaning through individual analysis, also has three aspects: the equality of intention, the equality of conduct, and the teaching on the meaning, which is shown as the definition of bodhicitta.

དེ་བསམ་པ་མཉམ་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བླང་དོར་མེད་ཅིང་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མི་རྟོག་པས་མཉམ་པ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་བདེན་རྫུན་མཉམ་པ་དང་། མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་བས་དམིགས་པ་མེད་པས་མཉམ་པའོ། ། དེ་ལ་བླང་དོར་མེད་ཅིང་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མི་རྟོག་པས་མཉམ་པ་ནི། མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་བདེན་རྫུན་མཉམ་པ་དང་། མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་བས་དམིགས་པ་མེད་པས་མཉམ་པའོ། ། དེ་ལ་བླང་དོར་མེད་ཅིང་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མི་རྟོག་པས་མཉམ་པ་ནི། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་མ་ཆུབ་མཚན་ཉིད་མེད་པར་གཅིག་པས་བླང་དོར་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏེ། གོང་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་གཉི་ག་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པ་དེའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སྟེ་སངས་རྒྱས་པ་དང་། བྱང་མ་ཆུབ་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་གཉི་ག་མཚན་ཉིད་མེད་པར་གཅིག་པས། སངས་རྒྱས་བླང་དུ་མེད་དོ། ། སེམས་ཅན་དོར་དུ་མེད་དོ། ། དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱང་མེད་ན། དོན་དམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་པའི་ཚིག་རྣམས་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་དེ། དོན་དེ་ཚུལ་གྱིས་དོན་དམ་རྣམ་གྲངས་སྐྱེ་འགག་མེད་དང་མཉམ་ཉིད་དང་། ། གཉིས་མེད་བསམ་འདས་སྟོང་ཉིད་ཆོས་དབྱིངས་བརྗོད་དང་ཐ་སྙད་བྲལ་ལ་སོགས། ། བསྟན་པ་དེ་ཀུན་ཐ་སྙད་ཡིན་ཏེ་དོན་དམ་མེད་ཅིང་ཀུན་སྒྲིབ་མེད། ། དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱང་མེད་ན། དོན་དམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་པའི་ཚིག་རྣམས་ལྟ་ག་ལ་ཡོད། དོན་དེའི་ཚུལ་གོང་དུ་དོན་ཅི་སྐད་བསྟན་པའི་ཚུལ་གྱིས།

That equality of intention also has three aspects: equality through being without acceptance or rejection and not conceptualizing the two truths; equality through the truth and falsehood being equal because there is no craving for concordant phenomena and no aversion toward discordant phenomena; and equality through being without an object of observation because of being free from the four extremes. Regarding that, equality through being without acceptance or rejection and not conceptualizing the two truths is shown by the statement, "Because awakening and non-awakening are one in being without characteristics, there is no acceptance or rejection," and so forth. Since it was previously taught that both affliction and purification are not established, therefore, because both awakening—the state of a buddha—and non-awakening—the state of a sentient being—are one in being without characteristics, there is no buddha to be accepted and no sentient being to be rejected. If even the so-called "ultimate" does not exist, how could there be words to teach that "the ultimate is like this"? In that manner, the ultimate is described through synonyms such as "without arising or ceasing," "equality," "non-dual," "beyond thought," "emptiness," "the expanse of phenomena," and "beyond expression and convention." All such teachings are merely conventional; the ultimate does not exist, and there is no obscuration. If even the so-called "ultimate" does not exist, how could there be words to teach that "the ultimate is like this"? The manner of that meaning is according to the way it was taught above.

དོན་དམ་པའི་རྣམ་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་འགག་མེད་བྱ་བ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་དང་། བསམ་པ་ལས་འདས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་བརྗོད་པ་དང་། ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀུན་བཀྲི་བའི་ཐ་སྙད་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་ངེས་པའི་དོན་ལ་ནི། དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་ཅིང་། ཀུན་སྒྲིབ་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། དོན་དམ་ཚུལ་(ཀྱིས་,གྱིས་)ལམ་ཉིད་འདི་འདྲ་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་ཀུན་སྒྲིབ་ཡིན། ། དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འམ། ཀུན་སྒྲིབ་ཅེས་བྱ་བ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྒྲིབ་པའི་ཐ་སྙད་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངང་ལ་བདེན་པ་གཉིས་སུ་དབྱེར་ག་ལ་ཡོད། མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་མེད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་བདེན་རྫུན་མཉམ་པར་སྟོན་པ་ནི། ཐེ་ཚོམ་ཡོད་མེད་ནི་གང་ལ་སྤོང་ཞིང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། བདེན་པའི་དོན་མ་མཐོང་སྟེ་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པ་དང་། ། བདེན་པ་མཐོང་སྟེ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་ཆོས་ནི་གང་ལ་ཡང་བདེན་རྫུན་གཉིས་མེད་པས། རྫུན་པ་སྤོང་ཞིང་བདེན་པ་ལ་གནས་པར་བྱེད་པ་ཡང་མེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒོམ་པ་དང་ནི་ཆོས་དབྱིངས་མེད་ཕྱིར་སོམ་ཉི་མེད་ལ་དམ་པར་ལྟ་བའང་མེད། ། རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་སྒོམ་པ་པོ། ། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གཉི་ག་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་མི་གནས་གང་གིས་ཅི་ཞིག་རྟོགས་ཏེ། སོམ་ཉི་མེད། དེ་བས་སོམ་ཉི་མེད་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་མེད་དེ། ལུང་ལས་ཀྱང་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་མཐུན་ནོ། ། མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་ཞིང་མི་དམིགས་པར་མཉམ་པ་ནི།

Regarding the enumerations of the ultimate: terms such as "without arising or ceasing," "equality," "non-duality," "beyond thought," "emptiness," "the expanse of phenomena" (dharmadhātu), and "free from conventions" are all merely provisional designations. In the definitive sense of the ultimate, there is neither that which is called "the ultimate" nor that which is called "concealment." The very notion that the path of the ultimate is "like this" is itself a concealment. Terms such as "the ultimate" or "concealment" are conventional expressions for obscuration; in reality, within the state of non-duality, how could there be a division into two truths? Because there is no craving for concordant phenomena and no aversion toward discordant phenomena, the teaching that truth and falsehood are equal means that one neither abandons nor dwells in doubt. Since the truth has not been seen, there is doubt; and since the truth is seen, there is no doubt. In a state where neither truth nor falsehood exists, there is no abandoning of the false or dwelling in the true. Why is this? Because there is no meditator and no expanse of phenomena, there is no doubt and no supreme view. Since both the meditator who realizes and the expanse of phenomena to be realized do not exist in the ultimate sense, who could realize what? Thus, in the absence of doubt, there is no supreme view. This accords with the scriptural teaching: "One abandons craving for concordant phenomena." Being equal in the non-apprehension that is free from the four extremes—this is the state.

དེ་ལྟར་དངོས་པོའི་མཐའ་རྣམས་བརྟགས་པ་དང་རང་བཞིན་སྒྱུ་མའམ་མེད་འགྱུར་ཕྱིར། གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་བརྟགས་ན། ། རང་བཞིན་སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཡོད་ལ་ལྟོས་པའི་མེད་པའང་མེད་དེ་མེད་པ་ལའང་མེད་པ་མེད། ། དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་གྲུབ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཡོད་པ་ཉིད་མ་གྲུབ་ན། མེད་པ་དེ་སུའི་མེད་པ་ཡིན་དེ་བས་ན་ཡོད་པ་ཉིད་མ་གྲུབ་ན་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་མེད་པར་གདགས་པར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། ། འོ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་ཤིང་ཡོང་གིས་མེད་པ་དེ་ལ་མེད་ཅེས་བྱར་རུང་ངམ་ཞེ་ན། མི་རུང་སྟེ། མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་ཡང་མེད། གང་གིས་ངོ་བོར་ཡང་མི་གནས་དེ་ལ་སུ་ཡང་མེད་ཅེས་མི་སེམས་མི་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། མེད་པ་ལའང་མེད་པ་མེད་དོ། ། མཐའ་རྣམས་མེད་ཕྱིར་དབུས་ལའང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། གོང་དུ་ཡོད་མེད་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་རྣམས་མེད་པར་བསྟན་པས་ན། མཐའ་མེད་ན་སུའི་དབུས་ཏེ། དབུས་ཀྱང་མེད་དོ། ། དབུས་མེད་པས་དབུས་ལ་ཡང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། སྤྱོད་པ་མཉམ་པ་ནི། གང་ལའང་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་པདྨོ་ཀུན་ཀྱང་མི་སྤྱོད་འདྲར་གནས། ཆོས་གང་ཡང་རུང་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་བྱ་བ་རྣམས་བདོག་པ་ལ་ནི་དབང་ཞེས་བྱ་བདོག་ཅིང་ཡོད་པ་དེ་སྤྱོད་ཀྱང་ནུས་ཏེ། སེར་སྣ་མེད་པ་ནི་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དངོས་སུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་པདྨོ་དམར་པོ་ཚོན་གྱིས་བསྒོས་པ་ལྟར་སྣང་ན་ཡང་། ཚོན་སར་པས་བྲིས་ཤིང་བསྒོས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །

Thus, because the extremes of entities are examined and their nature is like an illusion or non-existent, as shown above: "When the extremes of entities are examined, because their nature is not established as even a mere illusion, there is no non-existence that depends upon existence, nor is there non-existence in non-existence." If one asks, "If existence is not established in that way, is it then non-existence?" If existence itself is not established, whose non-existence would it be? Therefore, if existence itself is not established, it is also improper to designate it as "non-existent" in dependence upon existence. If one then asks, "Is it appropriate to call that which is inherently unarisen and fundamentally non-existent 'non-existent'?" It is not appropriate. Because there is nothing seen or heard, and because it does not abide as any essence whatsoever, no one thinks or says of it, "It is non-existent." Thus, there is no non-existence even in non-existence. "Because the extremes do not exist, one does not abide even in the middle." Since the extremes such as existence and non-existence were shown above to be non-existent, if there are no extremes, whose middle could there be? Thus, the middle also does not exist. Because the middle does not exist, one does not abide in the middle either. Regarding "equal conduct": "In whatever way the Lord of the World, like a lotus, abides without acting, [so should one abide]." Regarding any phenomenon whatsoever, "possessing" refers to having mastery over the objects of the world's desires; even if one is able to enjoy what is possessed and exists, being without stinginess is called "wealthy." This refers to the actual enjoyment of the qualities of desire. Just as a red lotus may appear to be stained by dye, it is not actually painted or stained by fresh dye.

དེ་དང་འདྲ་བར་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་སྤྱོད་པ་ཡང་ཉེས་པས་གོས་པ་འདྲ་བར་སྣང་ན་ཡང་། པདྨོ་ལ་ཚོན་གྱིས་མ་གོས་པ་བཞིན་དུ་ཉེས་པས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་པདྨོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་པདྨོ་ལ་ཆུ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པས་མི་གོས་པ་ལྟར། གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་རྟོགས་ན་ཉེས་པས་མི་གོས་པས་དབང་ཕྱུག་པདྨོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། པདྨོ་ལྟར་མི་གོས་ན་འདོད་འདོད་པ་ལྔ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་མི་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡང་ཡིན་ནོ། ། འདྲར་མཉམ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་དུ་བྱ་བ་དང་སྐྱོན་དུ་བྱ་བ་རྣམས། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཁྱད་པར་མེད་དེ་འདྲ་བའི་ཕྱིར། མི་འབྱེད་ཅིང་མཉམ་པས་མི་སྤོང་སྟེ་གནས་པར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ལ་འཁྲུལ་པར་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་འཁྲུལ་པ་ཡིན་པར་རྟོགས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཉིད་ཀྱང་མ་གྲུབ་ན་སུ་ཞིག་འཁྲུལ་པར་འགྱུར་ཏེ། འཁྲུལ་པ་མེད་པར་འཁྲུལ་བར་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་འཁྲུལ་བ་ཡིན་པར་རབ་རྟོགས་ཏེ། དེ་བས་ན་དྲུག་གིས་བསྟན་པ་བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱང་མི་འདོར་ངན་དུ་མི་རྟོག་གོ། མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་དྲུག་གིས་བསྟན་པ་དང་། དགེ་བའི་སྲོག་གི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་ལས་སོགས་པ་ཡང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་འདོར་ཞིང་ནང་དུ་མི་རྟོག་གོ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཡང་མི་གནས་ཕྱིར་ན་བདུད་ཀྱི་འདྲ་བར་སྤྱོད། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་སྤྱོད་པའང་ཅི་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་དུའང་མ་གྲུབ་པར་གནས་པར་བྱ་བའི་གཞི་མེད་དེ། བདུད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། གཉི་ག་ཡང་མ་སྐྱེས་པར་མཉམ་པའི་ཕྱིར་འདྲ་བར་སྤྱོད་དོ། །

Similarly, although the enjoyment of the five sensory qualities of the world may appear to be stained by faults, because one is unstained by faults—just as a lotus is unstained by dye—it is called the "Lotus Lord" (Padmeśvara). Alternatively, just as a lotus is not stained by the faults of water and so forth, when the meaning explained above is realized, one is unstained by faults; thus it is called the "Lotus Lord." This also means that if one is unstained like a lotus, one enjoys the five sensory desires without abandoning them. Regarding the phrase "abiding in equality": because virtues and faults are, in the ultimate sense, without distinction and are similar, one does not differentiate them; by abiding in equality, one does not abandon them. Realizing that the very perception of phenomena as delusive is itself delusive—if even sentient beings themselves are not established, who could be deluded?—one thoroughly realizes that the very perception of delusion in the absence of delusion is itself delusive. Therefore, one does not discard nor conceptualize as evil even the "works of Māra" taught by the six [heretics]. Because the teachings of the six non-Buddhist teachers, the afflictions that interrupt the life-force of virtue, the works of Māra, and so forth are also non-apprehendable, one does not discard them nor conceptualize them internally. Because the conduct of wisdom and skillful means also does not abide, one acts in a manner similar to Māra. Since the conduct of wisdom and skillful means is not established as having any characteristic whatsoever, there is no basis for it to abide; because both the conduct of Māra and [the conduct of the Buddha] are equal in being unborn, one acts in a similar manner.

རང་གི་ཤེས་པ་དམ་པར་བྱས་ཤིང་ཀུན་ལས་རྒྱལ་ཏེ་དེ་བསྙེམས་ནས་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་ནས་རྩོད་འབྱུང་གཏི་མུག་ཡིན་ཏེ་དོན་མི་མཐོང་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་ལྟ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལས། ལྟ་བའི་འཛིན་པ་ནི་སྐྱོན་ཏེ། ཡང་དག་པར་ན་བདེན་རྫུན་གཉི་ག་ཡང་མ་གྲུབ་ན། རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བདེན་པ་རྟོགས་སོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་གྱིས་ལྟ་བ་བསྙེམས་ནས་རང་གི་ཕྱོགས་ལ་ནི་ཚིགས་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ནི་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་ནས་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པ་ལས་རང་གི་ལྟ་བ་ནི་བདེན་པ་ཞེས་ཟེར། རྫུན་པ་མེད་པ་ལ་གཞན་གྱི་ལྟ་བ་ནི་རྫུན་ཏེ་ནོར་ཞེས་རྩོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་ནི་གཏི་མུག་ཡིན་ཏེ། བདེན་རྫུན་གཉི་ག་མི་དམིགས་པའི་དོན་མ་མཐོང་ངོ་། ། དོན་བསྡུས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ནི། ཇི་སྲིད་ཡིད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གཡོ་བ་དེ་སྲིད་བདུད་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ་ཕྲ་བའི་ལམ། ། གཡོ་དང་མི་གཡོ་ཐ་སྙད་མི་གནས་གནས་ལའང་གནས་པ་མེད། ། སྣང་མེད་དབུ་མའི་ལམ་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བདེ་གཤེགས་གསུངས། ། རྟོག་པ་དང་མཚན་མ་གཡོ་ཞེའམ་མི་གཡོ་ཞེས་ཐ་སྙད་གང་ལྟར་ཡང་གདགས་སུ་མེད་པའི་གནས་ལ་ཡང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། དེ་ཉམས་སུ་ཚོར་བ་དང་། ཚོར་བ་འགག་པའི་སྣང་བ་དང་། འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གཟུང་བའི་སྣང་བ་མེད་པ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། དོན་དེ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་དུ་སེམས་པས། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགྲུབ་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བདེ་བར་གཤེགས་པས་གསུངས་སོ། ། བཅུ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་ལས། དོན་བདུན་པ་ངེས་པའི་དོན་ལ་བསྒོམ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།

"Having made one's own cognition supreme and triumphing over all, if one becomes conceited and, through the arising of attachment and aversion, conflict occurs, that is ignorance; it is the failure to see the ultimate meaning. To be free from all views is to see the authentic meaning." As it is said, the grasping at views is a fault. In reality, since neither truth nor falsehood is established, to think with pride, "I have realized the truth through my own wisdom," and to become conceited about one's view, thereby generating attachment for one's own position and aversion toward the positions of others, is to claim that one's own view is "truth" when there is no such thing as truth, and to claim that the views of others are "false" or "erroneous" when there is no such thing as falsehood. To engage in such dispute is ignorance, for one has not seen the meaning in which neither truth nor falsehood is observed. To summarize, the definition of bodhicitta is taught as follows: "As long as the world of the mind wavers, so long is it the domain of Māra, the subtle path. Neither wavering nor non-wavering, not abiding in conventions, and even in abiding there is no abiding. This non-appearance, the Middle Way, is called 'bodhicitta'—thus the Sugata has spoken." Whether conceptualization and signs are said to "waver" or "not waver," one does not abide even in a state where no such conventions can be applied. The absence of appearances grasped by perception—such as the experience of that state, the appearance of the cessation of experience, or the perception that "it is like this"—is the Middle Way. By contemplating that meaning in such a manner, one accomplishes unsurpassed enlightenment; therefore, the Sugata has called it "bodhicitta." Regarding the teaching in twelve parts, the seventh point, meditation on the definitive meaning, also has two aspects:

བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་དོན་མ་ནོར་བར་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པ་ནི། གཟུགས་དང་མཚན་མ་སྨོན་པར་འཛིན་པ་རབ་ཏུ་སྤངས་ནས་སུ། རྣམ་ཐར་གསུམ་པོ་བསྒོམས་པའང་བདུད་ཀྱི་ལས་ཏེ་གཟུགས་ནི་སྟོང་པའོ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་བསྒོམ་པ་ནི་བླང་དོར་མེད་པ་ཡིན་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གསུམ་སྤོང་ཞིང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ལ་གནས་ཤིང་བསྒོམས་ན། བླང་དོར་གྱི་མཐར་ལྟུང་བས་བདུད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། མཚན་མ་ཉིད་མཚན་མ་མེད་པ། སྨོན་པ་ཉིད་སྨོན་པ་ཡིན་པས་སྤོང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཁོར་བའི་ལམ་གསུམ་སྤོང་ཞིང་མྱ་ངན་འདས་ལམ་བསྒོམ་པའང་བདུད་ཀྱི་ལས་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་རང་བཞིན་མ་ཞི་རང་བཞིན་བཙལ་སྤངས་གར་མི་གནས། ། འཁོར་བ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་འཁོར་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ་སྤོང་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཚོལ་ཞིང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ཡང་བདུད་ཀྱི་ལས་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་མ་རྟོགས་པ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་བཙལ་བ་དང་། འཁོར་བའི་ལམ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་གཉི་ག་ཡང་མ་གྲུབ་ཅིང་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཕགས་པ་ཀུན་གྱི་ཡུལ་དང་གནས་ཀྱང་འདས་སོགས་ལམ་ཉིད་གཞན་ན་མེད། ། འཕགས་པ་ཀུན་གྱིས་གཟིགས་པའི་ཡུལ་དང་། གྲུབ་པའི་གནས་ཀྱང་མི་མཐུན་པའི་སྐྱོན་མ་གོས་ནས་སྨོས་པ་རྣམས་ཀྱང་སྤངས་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་ཏེ།

This consists of two parts: showing the discordant factors of meditation and showing the unerring meaning of meditation. Regarding that, the discordant factors of meditation are as follows: having thoroughly abandoned the grasping at form, signs, and aspirations, even to meditate on the three doors of liberation is the work of Māra. Form is emptiness. If the meditation on non-conceptuality is the absence of acceptance and rejection, then to abandon the three discordant factors—form and so forth—and to abide in and meditate upon the three doors of liberation—emptiness, signlessness, and wishlessness—is to fall into the extremes of acceptance and rejection; thus, it is the work of Māra. This is because form itself is emptiness, signs themselves are signlessness, and aspirations themselves are wishlessness, and therefore there is nothing to be abandoned. Even to abandon the three paths of saṃsāra and to meditate on the path to nirvāṇa is itself the work of Māra. "That very [reality] is not peaceful by nature; it is not found by seeking; it does not abide anywhere." That which brings about the formation of saṃsāra is called the "path of saṃsāra." To abandon the three—attachment, aversion, and ignorance—and to seek and meditate upon the path to nirvāṇa is also the work of Māra. Such conduct is the failure to realize that the characteristic of all phenomena is natural peace. This is because both seeking the path to nirvāṇa and abandoning the path of saṃsāra are unestablished and do not abide. "The domain and abode of all the Noble Ones is also not elsewhere than the path of nirvāṇa and so forth." The domain perceived by all the Noble Ones and the abode of their realization are also free from the stains of discordant faults. Having abandoned those things previously mentioned, [they abide in] nirvāṇa and so forth.

ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་འཐོབ་པའི་ལམ་འདིར་ཅི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལས་གུད་ན་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པའི་ལམ་གཞན་མེད་དོ། ། བསྒོམ་པའི་དོན་མ་ནོར་བར་བསྟན་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསྒོམ་པའི་དོན་མདོར་བསྟན་པ་དང་། དེ་ལྟར་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བཤད་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་གྲུབ་པས་དེ་ལྟར་བསྒོམ་མོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པའི་རྟགས་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་བསྒོམ་པའི་དོན་མདོར་བསྟན་པ་ནི། ། ལྡང་དང་མི་ལྡང་ཆེད་དུ་མི་སྤོང་སེམས་རྟེན་མི་འཆའ་མངོན་དུ་མིན། ། མཚན་མ་དང་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་ཆེད་དུ་མི་སྤོང་། ། མི་ལྡང་བ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་མི་འཆའ། ། འབྲས་བུའི་ཟེར་རམ་བདེན་པའི་དོན་མངོན་དུ་མི་བྱེད་དོ། ། གོང་མ་ལྟར་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་ཞེ་ན། འཇམ་དཔལ་མ་ཡིན་རྡུལ་ཙམ་གཡོ་བ་དེ་ཉིད་དེ་ཡིན་དེར་མི་གནས། ། ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྤོང་མི་གནས་ཤེ་ན། འཇམ་དཔལ་ནི་ཆོས་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་ནི་ཟུག་རྔུ་མེད་པས་འཇམ་ལ། དེ་རྟོགས་ན་དཔལ་དུ་འགྱུར་བས་འཇམ་དཔལ་ཏེ། ཆོས་ཉིད་དམ་འཇམ་དཔལ་མ་ཡིན་པ་མཚན་མའི་རྟོག་པའི་སྐྱོན་རྡུལ་ཙམ་ཞིག་གཡོ་བའམ། ཡོད་པར་མཐོང་ན་ཡང་དེ་ཉིད་ཆོས་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེ་ལས་མི་གཞན་པས་སྤོང་དུ་མེད་དོ། ། འོ་ན་ཆོས་ཉིད་དེ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཅི་ལྟ་བུ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ཆོས་ཉིད་དམ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རང་བཞིན་ལ་ཡང་གནས་པར་བྱ་བའི་གཞི་མེད་པས་དེར་མི་གནས་ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། ། བསྒོམ་པའི་ས་མི་རྙེད་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།

Apart from the path as it has been taught here for attaining the specific qualities, there is no other path for achieving buddhahood. Furthermore, the unerring teaching on the meaning of meditation has four aspects: a brief presentation of the meaning of meditation; an explanation of the logical reasons for meditating in that way; a presentation of how one should meditate based on those established reasons; and a presentation of the signs of meditating correctly. Regarding the brief presentation of the meaning of meditation: "Do not intentionally abandon arising or non-arising; do not establish a mental support, nor manifest [the result]. Do not intentionally abandon that which is associated with signs and conceptualization. Do not establish a mental support for non-arising. Do not manifest the result, the rays, or the meaning of the truths." If one asks why one should meditate in the manner described above: "Mañjuśrī is not [anything]; even a speck of movement is that very [reality], yet it does not abide there." If one asks why one does not abandon or abide [in that way]: "Mañjuśrī" refers to the nature of phenomena (dharmatā). Because it is free from the sting of suffering, it is "gentle" (mañju); because realizing it becomes "glory" (śrī), it is "Mañjuśrī." If even a speck of the fault of conceptualizing signs—anything other than the nature of phenomena or Mañjuśrī—is seen to move or exist, that very [fault] is also the nature of phenomena, and since the nature of the noble Mañjuśrī is not other than that, there is nothing to abandon. If one asks what that nature of phenomena is like: Since it is not like anything at all, there is no basis for abiding even in the nature of phenomena or the nature of Mañjuśrī; therefore, it is said that "one does not abide there." Because the ground of meditation cannot be found, one will not find it through meditation.

སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཤེས་པ་དེ་ལ་དེ་དག་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་མངོན་དུ་མི་བྱ་ཞེ་ན། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་། སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་སེམས་གཉི་ག་མ་གྲུབ་པས། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ས་འམ་གཞི་མི་རྙེད་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་སུ་ཞིག་གིས་གང་ཞིག་ལ་བསྒོམས་པས་འབྲས་བུ་ཅི་ཞིག་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་མངོན་དུ་བྱར་མེད་དོ། ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་ལ་དེ་དག་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན། ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་གང་སྣང་། སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་ཅི་སྐྱེ་ཡང་ཆོས་ཉིད་ལས་མི་གཞན་པས། སྐྱོན་མེད་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་གང་སྣང་བ་དེ་དག་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དམིགས་པའི་ཡུལ་གང་ཡང་སྣང་ཡང་སྐྱོན་མེད་དོ། ། སྐྱོན་མེད་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་འཁོར་ཞེ་ན། མཚན་མ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མཚན་མའི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་མི་འཁོར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་བྲལ་གང་ལའང་མཆོག་དང་ཐ་མའང་མེད་པར་ལམ་མཆོག་འདི་བསྒོམ་མོ། ། རྣམ་པ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡུལ་འགགས་ན་ཡང་དེའི་རྣམ་པ་ཡིད་ལ་བཀྲ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། ཡུལ་མངོན་སུམ་ན་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་འབྱུང་བ་ལ་འཛིན་ཅིང་ཤེས་པ་སྐྱེས་པས་རྣམ་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་དོན་བསྒོམ་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ལ་ཡང་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་བྲལ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཅི་ལྟ་བུར་ཡང་མི་འཛིན་པ་ལ་ནི། མཆོག་དང་ཐ་མར་ཡང་མི་དམིགས་པས་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ནི་ལམ་གྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །

The knowledge of the sphere of activity of the mind is the dharmatā of those phenomena. If one asks why it is not to be manifested: because both the dharmatā to be meditated upon and the meditating mind are unestablished, one finds no ground or basis for meditation. Since they do not exist, who could meditate upon what, and what result could be obtained? Therefore, it is not to be manifested. Within that sphere of activity of the mind, those are the dharmatā of phenomena. Whatever aspect of an object appears, and whatever conceptualization of the mind arises, they are not other than dharmatā. To show that there is no fault, whatever object appears as a focal point within that sphere of activity of the mind is the dharmatā of phenomena; thus, no matter what focal object appears, there is no fault. If there is no fault, why do sentient beings wander in saṃsāra? It is because they grasp at various types of signs (nimitta). To show that those free from signs do not wander, one should meditate on this supreme path in which there is neither superior nor inferior, being free from signs. What is the nature of "signs"? When an object has ceased, the vivid mental image of it is what is meant. Even when an object is present, the arising of a cognition that grasps such an image is what is meant by "consciousness of signs"; because meditating on the authentic reality does not grasp at any such image, it is called "free from signs." Thus, for one who does not grasp at any sign whatsoever, not perceiving even superior or inferior, meditating in that way is the supreme path.

སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་ཅི་སྐྱེ་ཡང་སྐྱོན་མེད་པ་ནི། འདུ་བྱེད་མ་སྐྱེས་ཆོས་ཀུན་འབྱུང་མེད་ཤིན་ཏུ་ཆོས་རྣམས་མྱ་ངན་འདས། ། དངོས་མེད་དེ་ཚེ་ཀུན་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་དགྲ་བཅོམ་རབ་འབྱོར་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་ཀྱང་མ་སྐྱེས། རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་གྱིས་ཀྱང་མི་འབྱུང་བས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་རིག་ཅིང་རྟོགས་པའི་ཚེ་ཤེས་པའམ་རྟོག་པ་ཇི་སྙེད་སྐྱེ་བ་ཀུན་ཀྱང་སྐྱོན་མེད་དེ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པ་ལ། དགྲ་བཅོམ་རབ་འབྱོར་གྱི་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ནི་མི་ཤེས་པའི་རབ་རིབ་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡིན་པས། དགྲ་བཅོམ་རབ་འབྱོར་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། ། ནམ་མཁའ་མི་དམིགས་མིང་ཙམ་དགེ་དང་མི་དགེར་དབྱེར་མེད་སྐྱེ་བ་མེད། ། གོང་དུ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ཞེས་མིང་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་མིང་གིས་མཚོན་པའི་དོན་ནི་ཅི་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡང་མི་དམིགས་པས། དགེ་དང་མི་དགེ་ལ་སོགས་ཏེ། གཉིས་སུ་མི་འབྱེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟར་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་གྲུབ་པས་དེ་ལྟར་བསྒོམ་མོ་ཞེས་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི། རྩོལ་བར་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་གང་ལའང་སེམས་མེད་ཤེས་དང་མི་ཤེས་བྲལ། ། སྤོང་བའམ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་རྩོལ་བ་ཡང་ཡིད་ལ་མི་བྱེད། དམིགས་པའི་ཡུལ་གང་ལ་ཡང་སེམས་པ་མེད། སེམས་ཉིད་ཀྱང་མ་གྲུབ་པས་ཤེས་པ་དང་མི་ཤེས་པར་མི་རྟོག་པས་ཤེས་དང་མི་ཤེས་བྲལ་ཞེས་བྱའོ། །

Regarding the fact that whatever conceptual thoughts arise in the mind are without fault: "All conditioned phenomena are unarisen; all phenomena are without origin and are utterly in nirvāṇa. At that time, all things being without entity, they are the dharmadhātu; this is the Arhat Subhūti." Thus it is said. Since all conditioned phenomena are unarisen by their own nature and do not arise through other causes and conditions, they possess the characteristic of nirvāṇa. When one realizes and understands this, whatever cognitions or conceptual thoughts arise are all without fault. To realize and know the dharmadhātu is what is meant by "the Arhat Subhūti." Alternatively, because he is an Arhat who has conquered the enemy of the cataracts of ignorance, he is called "the Arhat Subhūti." "Space is unobservable; it is a mere name. Virtue and non-virtue are indivisible; there is no arising." The meaning of what was taught above is, for example, like space. Space is merely a verbal expression; the referent indicated by the name cannot be observed as having any characteristic whatsoever. Therefore, not distinguishing between virtue and non-virtue and so forth is due to the absence of arising. As established by the reasoning taught above, one should meditate in that way. To explain this in detail: "Without mental engagement in effort, there is no mind regarding anything; it is free from knowing and not knowing." One does not mentally engage in the effort of either abandoning or accomplishing. There is no mental focus on any object of observation. Since the nature of mind itself is not established, one does not conceptualize in terms of knowing or not knowing; thus, it is said to be "free from knowing and not knowing."

དྲན་དང་འབྱེད་མི་སྤོང་ལེན་གང་ལའང་དགའ་དང་མཚུངས་མེད་མི་དམིགས་ཤིང་། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་མཐུན་པ་དང་། གཉེན་པོ་དབྱེར་མེད་པས། གཉེན་པོ་དྲན་པར་བྱ་བ་མེད་ཅིང་། སྤོང་ལ་དགའ་བའམ། ལེན་པ་ལ་དགའ་བ་ཡང་གང་ཟག་དེ་ལ་མེད་དོ། ། མི་མཐུན་པ་དང་གཉེན་པོ་གཉི་ག་མཉམ་ཞིང་མཚུངས་པར་བཞག་པའང་མེད་དེ། ཅིར་ཡང་མི་དམིགས་ཤིང་མཉམ་ན་གཉིས་སུ་བརྟག་མེད་བརྗོད་བྲལ་བྱ་དང་མི་བྱ་མེད་དེ་སོགས་འབྲི་མེད། འདོད་པ་མེད་མི་འདོད་པ་མེད་པས་མཉམ་པར་གནས་ལ། ཐ་དད་དུ་མི་འབྱེད་པས་གཉིས་སུ་བརྟགས་པ་ཡང་མེད། འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་འཛིན་པ་མེད་པས་ཅིར་ཡང་མི་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་དང་བྲལ། དོན་དུ་གཉེར་བ་མེད་པས་བྱ་བ་མེད། སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་ལས་སྐྱོན་དུ་མི་ལྟ་བས་མི་བྱ་བ་ཡང་མེད་དེ། ཚོགས་རྣམ་གཉིས་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ཡང་མེད་དེ། ཆོས་ཉིད་ལ་བྲི་བའམ་འཕེལ་བ་མེད་ཅེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། ། ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྒོམས་པའི་རྟགས་ཇི་ལྟ་བུ་དག་འབྱུང་ཞེ་ན། ཆེད་དུ་རྩོལ་བྲལ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་ཅེས་ཀྱང་མི་འཁྲུགས་མཉམ་ཤེས་དང་། དེ་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་མ་ནོར་བར་བསྒོམས་ཏེ། མཉམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྟགས་འདི་ལྟ་བུ་དག་འབྱུང་བ་སྟེ། གང་ལ་ཆགས་དང་ཡུལ་གྱིས་མྱོས། ། སྐྲག་མེད་མི་འབྲལ་མི་གནས་ཤིང་། ། དངོས་པོ་གང་ལ་(ལང་,ཡང་)ཆགས་ཤིང་འདོད། ། ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིགས་པས་མྱོས་ཤིང་གཏི་མུག་པ་ཡང་མེད། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པས་གང་ལ་ཡང་མི་འདོད་པའང་སྐྲག་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གང་དང་ཡང་བྲལ་བར་མི་བྱེད་པ་དང་།

Regarding mindfulness, discernment, non-abandonment, and non-acceptance, there is no attachment to any of them, nor is there any peerless non-apprehension. Because they are in accord with the ultimate reality and the antidotes are indivisible, there is no mindfulness of an antidote to be applied, nor does that person have any delight in abandoning or delight in accepting. There is no placing the discordant factors and the antidotes in a state of equal equilibrium, for when nothing is apprehended and all is equal, there is no dualistic conceptualization, it is beyond expression, and there is nothing to be done or not done, and so forth. Since there is no desire and no lack of desire, one abides in equanimity. Since there is no differentiation into distinct categories, there is no dualistic conceptualization. Since there is no grasping at the thought "it is like this," it is beyond expression because nothing can be said. Since there is no striving for an objective, there is no activity. Since one does not view the actions of the three doors as faults, there is also nothing not to be done; thus, there is no need to complete the two accumulations, as it is said: "In the nature of phenomena, there is no decrease or increase." If one asks what signs arise from meditating in such a proper manner: it is said, "Effortless, without mental engagement, undisturbed, and knowing equality." By meditating without error just as it was taught above, one knows equality, and signs such as these arise: "Without attachment or intoxication by objects, Without fear, without separation, and without abiding, One is not attached to or desirous of any entity." One is not intoxicated by objects through reasoning, nor is one deluded. Since even their own essence is not [inherently existent], there is no lack of desire for anything, and thus no fear. Therefore, one does not separate from anything.

གང་ལ་ཡང་དགའ་ཞིང་ཆགས་པ་མེད་པས་ཆོས་གང་ལ་ཡང་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། མི་འཕྲོགས་མཉམ་ཤེས་བཞི་པོ་ཕྱོགས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་རྣམས་དེར་ཤེས་ཏེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་མཉམ་པའི་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལ་སོགས་ཏེ་རྣམ་པར་དཀའ་བའི་ཕྱོགས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་ཅི་སྙེད་ཡོད་པ་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ནི། བསྒོམ་པའི་དོན་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་དེར་འདུས་ཤིང་འུབ་པར་རང་གི་རིག་པས་ཤེས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་བསྒོམས་པས་ལམ་གྱི་གཞན་དུ་བསྒོམས་པས་འོད་གསལ་མི་འགྱུར་རོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཀྱི་ངང་དུ་འདུས་པས། སེམས་ཉིད་ལ་གོང་དུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་དོན་ལྟར་བསྒོམས་པས་མ་ནོར་བའི་ལམ་དུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་ཞིག་ཏུ་བསྒོམས་ན་གང་ལྟར་བསྒོམས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་གསལ་ཞིང་རིག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བཅུ་གཉིས་ལས་བརྒྱད་པ། བརྒྱུད་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ངེས་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བརྡ་ཅན་ཡང་དག་ལེན་པའང་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ཞེས་སྟོན་པས་རབ་གསུངས་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལག་པ་གཡས་པའི་ལག་བརྡས་ཚུར་འོང་བའི་བརྡ་མཚོན་པའི་དོན་སྟོན་ཅིང་ལེན་པ་ལྟར། སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་བྱ་བས་བྱ་བ་མེད་པའི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། བྱང་ཆུབ་ཡིན་ཞེས་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཉིད་བསྐྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ།

Because there is no delight or attachment toward anything, one does not abide in any phenomenon whatsoever. One should understand that the four types of wisdom—the knowledge of equality that is not stolen away and the four perfections—are contained therein. The four wisdoms of the knowledge of equality, which is the nature of phenomena (dharmatā) that cannot be stolen by opposing factors; the thirty-seven factors of enlightenment; the ten perfections and so forth, including all the various aspects of the difficult path and the vast qualities of the result without exception—all these are gathered and condensed within the meaning of the meditation as it has been taught. By knowing this through one's own awareness, one meditates within the expanse of the mind (cittadhātu). If one meditates on the path elsewhere, the clear light will not be realized. Since all phenomena are gathered within the state of the mind, by meditating on the nature of mind (cittatā) according to the meaning taught above, it becomes the unerring path. If one meditates elsewhere, no matter how one meditates, one will not clearly perceive or realize the authentic meaning. Regarding the eighth of the twelve: if one asks what the method is for realizing the definitive meaning through the method of the lineage, it is said: "Because the Teacher has clearly taught that even the symbolic reception is enlightenment." For example, just as one indicates the meaning of coming here with a hand gesture of the right hand and receives it, so too, the realization of the meaning of non-action exactly as it is through the activity of one-pointed mind is what accomplishes enlightenment. Because the Teacher, the Buddha, has taught that this is enlightenment, this is the state for generating and meditating upon the very nature of the mind of enlightenment (bodhicitta).

འོག་ནས་འབྱུང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཕྱག་རྒྱ་ནི་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའི་རྒྱུའམ་གནས་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་པོ་བརྟན་པོར་བྱས་ཤིང་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་གསུམ་བཅིངས་ནས། བྱ་བ་མེད་པའི་དོན་ཉིད་ལ་མ་བབ་ཅིང་། རྩེ་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་བསྒོམ་པ་དང་། ཀུན་དུ་སྣང་བ་ནམ་མཁའ་ལྟར་བསྒོམ་པ་དང་། རྒྱུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཨ་འམ་ཨོཾ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ཞེས་བྱ། བརྟན་པ་ནི་ཏིང་འཛིན་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ལྟར། མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་གྱི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བ་ལ་བྱ། རྟགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་རྟགས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཡིན་པས། རྒྱལ་པོའི་ལས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕྱག་རྒྱས་བྱེད་པ་དང་འདྲ་བར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱས་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་བྱེད་དེ། སྐུའི་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། ། ཐུགས་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། ཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་སྟེ། རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དེ་གསུམ་བཅིངས་ཤིང་བསྒོམས་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་གི་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོར་སེམས་ཉིད་བསྐྱེད་དེ་དེའི་སྙིང་པོ་བརྗོད་ཅིང་བསྒོམ་ཞེས་བྱ་བས་སྟོན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཕྱག་རྒྱ་རྣམས་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཐ་མི་དད་པར་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་ལྷ་གང་བསྒོམས་པའི་སྙིང་པོ་བརྗོད་ཅིང་བསྒོམ་པ་ཡང་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། གོང་མ་ལྟར་ཡུན་རིང་དུ་བསྒོམས་ཏེ།

The meditative absorptions (samādhi) and mudrās that appear below are the causes or the basis for generating and cultivating the ultimate bodhicitta. Having stabilized the three meditative absorptions and bound the three symbolic mudrās, one meditates with one-pointed non-conceptuality without falling into the state of non-action; one meditates on the all-illuminating [absorption] like space; and one meditates on the causal meditative absorption, such as the syllable A or Oṃ. These are called the "three meditative absorptions." "Stabilized" means that, according to the characteristics of the three meditative absorptions, one does not fall under the influence of adverse conditions. Regarding "symbolic mudrās": for example, since a king’s symbol is a seal, all of a king’s activities are performed by means of that seal. Similarly, by means of the symbolic mudrās of a Buddha, all the Buddha’s enlightened activities are performed. The symbolic mudrā of the body is the mahāmudrā. The symbolic mudrā of the mind is the samayamudrā. The symbolic mudrā of enlightened activity is the karmamudrā. Having bound and meditated upon these three symbolic mudrās, the symbolic mudrā of the Buddha’s speech is taught by the instruction to generate the nature of mind as the dharmamudrā and to recite and meditate upon its essence-mantra. The meditative absorptions and mudrās are the dharmatā (the nature of phenomena); they are inseparable. By generating the mind and reciting and meditating upon the essence-mantra of whichever deity one is practicing, the ultimate bodhicitta will arise. If one asks how it arises: it arises by meditating for a long duration as described above.

ཇི་ལྟར་བསྒོམས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་སྣང་བའི་ཚེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་སེམས་ཁོ་ན་སྣང་བ་(ལམ་,ལ་མ་)གཏོགས་པ་གཞན་མེད་པ་ལྟ་ཞིག་ཅེས་རང་གི་རིག་པ་འབྱུང་ཞིང་། དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། གོང་མ་ལྟར་བསྒོམ་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་འབྱང་ཚོགས་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རྟོགས་པར་འབྱུང་ངོ་། ། དོན་དགུ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱིས་མ་ཟིན་ན། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་ཐོབ་ཅིང་དགེ་བ་(ཆུང་,ཆུད་)ཟ་བར་བསྟན་པ་ནི། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བསྒོམས་པས་ལམ་ཀུན་མ་ནོར་བསྒོམས་པ་ཡིན། ། གོང་དུ་བསྟན་པ་དང་འདྲ་སྟེ། ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེའོ། ། དེ་ལ་མ་ནོར་བར་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ། ལོག་པར་མཐོང་བའི་སེམས་ཉིད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སུ་སྣང་ལ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་སེམས་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་སུ་ཡང་སྣང་བའི་ཕྱིར། ལམ་ཀུན་མ་ནོར་བསྒོམས་པ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པས་མ་ཟིན་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་གང་ཡང་རུང་། ། གོང་དུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་ཅིང་རྟོགས་ན། སྤྱོད་དོ་ཅོག་ཀུན་ཏུ་བཟང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་བཟང་བ་དང་། ཅི་ལྟར་མ་ལས་བུ་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མོ་སྟེ། གོང་མའི་དོན་ཉིད་ལྷ་མོར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། ཀུན་ཏུ་བཟང་མོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་འདོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དངོས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལ་བྱས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་ཟིན་ན། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པའང་བདུད་ཀྱི་ལས་དེ་ཟད་ཅིང་མཐར་ཐུག་འགྱུར། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཐབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི། །

When all phenomena appear as they have been meditated upon, one’s own awareness arises, thinking, "It seems that all phenomena are nothing other than the appearance of one’s own mind alone," and the meaning is realized. Furthermore, realization arises through the aforementioned meditation and by way of purifying obscurations and generating the accumulations. Regarding the ninth point, the teaching that if one is not embraced by bodhicitta, liberation will not be attained and virtue will go to waste: "By meditating on Vajrasattva, one meditates on all paths without error." This is similar to what was taught above. Since the nature of the mind is the dharmatā (the nature of phenomena), it is the "Vajra." In that regard, the "Sattva" is Vajrasattva when one is unerring. This is because the very nature of the mind appears as the afflictions when seen erroneously, whereas the very nature of the mind appears as liberations when seen as it truly is; thus, it is taught that "one meditates on all paths without error." "Any virtuous dharma whatsoever, if not embraced by the conduct of Samantabhadra..." If one knows and realizes this as it was taught above, then because every single action is "all-good" (samantabhadra), it is Samantabhadra. Furthermore, just as a child is born from a mother, it is the source from which all qualities without exception arise; thus, the aforementioned meaning itself is blessed as the goddess and is also designated as "Samantabhadrī." In actuality, this refers to the essence of insight (prajñā). If one is not embraced by insight, even the conduct of Samantabhadra becomes the work of Māra, and it will be exhausted and reach its end. "The conduct of the Mahāyāna methods..."

བདག་དང་གཞན་ཀུན་ལ་བཟང་བའི་ཕྱིར། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་ཞེས་བགྱི། ཡང་ན་གོང་མ་ལྟ་བུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟིན་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ཀུན་ཀྱང་བཟང་བས། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན། གོང་མ་ལྟ་བུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་ཟིན་ན། སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་བཟང་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཐབས་གྱི་སྤྱོད་པ་ཀུན་ཀྱང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པས་ཟད་ཅིང་མཐར་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་དང་ལྡན་པའི་ལམ་ནི་བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་པར་གསུངས། ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་དང་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ། གཅིག་ཏུ་ཆད་ཅིང་ངེས་པ་མེད་དེ། ཤེས་པ་དང་མི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལས། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་བཅུ་པ་མོས་པ་ཙམ་སྐྱེས་པས་ཀྱང་། ཡོན་ཏན་མང་པོ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་ནི། དོན་འདིར་མོས་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཞེས་རྒྱལ་བས་རབ་ཏུ་བསྔགས། གོང་དུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་དོན་འདིར་མོས་ཤིང་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ལ། ཡིན་པ་ཁོ་ནར་ཤེས་ཤིང་མོས་པ་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྔགས་པ་མཛད་དོ། ། གནས་འདིར་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་བླ་མར་བཅས་པ་ཡི། ། མཆོད་གནས་ཉན་ཐོས་བདུད་ཀྱི་སྡེ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཞེས་སངས་རྒྱས་གསུངས། ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་གནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འདི་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཇི་སྙེད་པའི་གཙོ་བོའམ། ། བླ་མ་བརྒྱ་བྱིན་ཚངས་པར་བཅས་པའི་མཆོད་གནས་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཡིན་པས།

Because it is excellent for both oneself and all others, it is called "Samantabhadra" (All-Good). Alternatively, if all activities of the three doors are embraced by the aforementioned insight, they are all excellent, and thus it is called "Samantabhadra." If, however, they are not embraced by the aforementioned insight, then all activities will not become excellent; even all the activities of the means for the benefit of oneself and others will only achieve the results of worldly desire, becoming exhausted and ultimately finite. It is said that for one endowed with that [insight], even the deeds of Māra become the conduct of awakening. Regarding external and internal things and the activities of the three doors, there is no single fixed certainty; for it is solely from knowledge or ignorance that they become the causes of either total affliction or complete purification. Regarding the tenth point, showing that even the mere arising of interest gains many qualities: In this context, the Victor has highly praised that interest as "Great Awakening." The Blessed One praised the very knowledge and interest that recognizes and believes in this aforementioned point as being Great Awakening itself. It is said: "By merely generating this state, one outshines the three worlds along with their superiors—the objects of worship, the Śrāvakas, and the hosts of Māra—so the Buddha has taught." By merely generating this bodhicitta, the source from which all qualities arise, one becomes the chief or superior of as many sentient beings as there are in the three worlds, and an object of worship for the superiors, including Śakra and Brahmā, while the Śrāvakas are [the objects of worship for] the [worldly] hosts of Māra.

དེ་ལྟར་མཆོད་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་བདུད་ཀྱི་སྡེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཐབས་ཆེན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསང་བའི་སྤྱོད་པའང་འདི་ཉིད་དེ། ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགྲུབ་པའི་ཐབས་ཆེན་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་རིག་ཅིང་སྤྱོད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་རིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་གྱིས་གསང་བའི་ཡོན་ཡང་འདི་ཉིད་དོ། ། འདི་མེད་རྒྱལ་བས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཐེག་པ་གསུམ་སྟོན་མི་སྲིད་དོ། ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འདི་མ་རྟོགས་ཤིང་མེད་ན་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ། སངས་རྒྱས་མེད་ན་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་ཐེག་པ་གསུམ་སྟོན་མི་སྲིད་དོ། ། སྐད་ཅིག་ཙམ་དུ་དད་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་དེ་ཡང་མྱུར་དུ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་འགྱུར། ། འཇམ་དཔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡང་དེ་ཡིན་ལ། འདི་རྟོགས་པས་ཀྱང་འགྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་གསང་བར་ཞུགས་ཤིང་ཐེག་ཆེན་དམ་ཚིག་མཆོག་ཀྱང་བསྲུངས་པ་ཡིན། ། ཚུལ་ཁྲིམས་སྡོམ་པ་ཀུན་ཀྱང་བསྲུངས་ཤིང་སྦྱིན་གནས་དམ་པར་རབ་ཏུ་བསྔགས། ། གོང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་ལེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ལུས་པ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་མ་འདུས་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ལས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཐོབ་སྟེ། ཅི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་དེ་ལ་གལ་ཏེ་གཟུགས་ཡོད་ན། ། ནམ་མཁའ་བར་སྣང་དེ་ཡང་སྣོད་དུ་ཆུང་ཞེས་རྒྱལ་བས་མཚུངས་པར་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །

Thus, it is said that one will outshine all those who have become objects of veneration—the śrāvakas—as well as all the hosts of Māra. This very [bodhicitta] is also the secret conduct of the bodhisattvas of great skillful means. This is the great skillful means for accomplishing unsurpassed enlightenment, for it is known and practiced by bodhisattvas, whereas it is not known by śrāvakas and the like; therefore, this is also the naturally secret quality. Without this, it is impossible for the Victorious One, Vairocana, to teach the three vehicles. If this aforementioned bodhicitta is not realized and is absent, one will not achieve buddhahood. If there is no buddha, it is impossible for anyone else to teach the three vehicles. Even by the force of faith for a mere moment, one will quickly become the youthful Mañjuśrī, for that is the nature of Mañjuśrī, and accomplishment is achieved through realizing this. One has entered the secret maṇḍala and has also guarded the supreme samaya of the Mahāyāna. All ethical discipline and vows have been guarded, and one is highly praised as a supreme object of offerings. This has been shown above, for it is taught that there are no excellent qualities whatsoever that are not included within bodhicitta. In that way, one obtains an immeasurable accumulation of merit from bodhicitta. Why is that? As it is said: "If the merit of bodhicitta were to have a physical form, even the expanse of space would be too small a vessel for it," so the Victorious One has taught.

དོན་བཅུ་གཅིག་པ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་སྙིང་རྗེའི་གནས་སུ་བསྟན་པ་ནི། སྐྱེ་བོ་སྐྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་པ་དག་སྐྱེ་ཞིང་སྐྱེ་དང་སྐྱེ་འགྱུར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་གྱིས་དབང་སོང་བ། ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སོ་སོར་སྐྱེ་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སྟེ། ། རྒྱུད་དྲུག་གི་སྐྱེ་བ་སྣ་ཚོགས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་ཅིང་སྔོན་ཡང་སྐྱེས། དེ་ཡང་སྐྱེ་ཕྱིས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་མི་འཆད་པས་སྐྱེ་བའི་དབང་དུ་སོང་བའོ། ། རྟོག་མཐའ་མི་ཤེས་རྟོག་པས་བསླུས་ཤིང་རྟོག་པའི་རྒྱུན་འབྲངས་འཁྲུལ་པའི་རྟོག་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་མེད་གྱུར་པ། སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ང་དག་པའི་མཐའ་མི་ཤེས་པས་ལོག་པའི་རྟོག་པས་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་བསླུས་ཏེ། ལོག་པའི་རྟོག་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པས། འཁྲུལ་པའི་རྟོག་པ་ལས་ལྡོག་ཅིང་ཡང་དག་པའི་དོན་ཤེས་པའི་དུས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི། དཔེར་ན་སྒྱུ་མས་བསླུས་པའི་ལྟད་མོ་བ་དང་། རྨི་ལམ་གྱིས་བསླུས་པའི་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མའི་སྒྱུ་ཤེས་དག་གིས་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་འདྲ་བར་སྒྱུ་མས་རྨོངས་པའི་སྒྱུ་མ་རྣམས། རྨི་ལམ་གྱིས་བསླུས་བཞིན་དུ་རྨི་བའི་བདེ་བ་ཉམས་ཤིང་རྨི་ལམ་དབང་དུ་སོང་བར་རྨི་ལམ་འདྲ། ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལམ་འདི་སྤོང་ཞིང་ལམ་གཞན་དུ་བལྟས་པས་མ་ནོར་ལམ་ཞེས་སྟོན་པ་དེ། དེ་དག་རྡོ་ལ་གསེར་བཞིན་ཐུགས་རྗེའི་ཐུགས་རྗེས་ཀྱེ་མའོ་འཕྲོགས་པ་ཡིན། གོང་དུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་ལམ་འདི་སྤོང་ཞིང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ལྕོགས་ཏེ། མཐར་ལྟུང་བའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པ་དང་།

The eleventh point, showing those who have entered erroneously as objects of compassion, is as follows: Beings of various types are born, have been born, and will continue to be born, under the power of the stream of birth. Because they are born individually through the power of karma, they are "ordinary beings" (pṛthagjana). The various births of the six realms are transmitted from one to another; they have been born in the past, and they will be born again in the future. Because the stream of birth is uninterrupted, they have fallen under the power of birth. Not knowing the ultimate limit of conceptualization, they are deceived by thought and follow the stream of thought, never turning back from deluded conceptualization. Because they do not know the limit of purity through these very conceptualizations of the mind, they deceive themselves with erroneous thoughts. Since the stream of erroneous thought is uninterrupted, there is no time when they turn back from deluded thought to know the authentic reality. This is, for example, like a spectator deceived by a magical illusion, or like a dreamer deceived by a dream. Just as those who know the trick of an illusion [see] the illusory elephant as such, those deluded by illusion are like illusions; just as one is deceived by a dream, the pleasure of dreaming fades and one falls under the power of the dream—thus it is said. Abandoning this path and looking toward other paths, they are shown the "unerring path" [by the Teacher]. Yet, like gold in stone, they are captivated by compassion. Abandoning this path as previously explained, they are unable to follow the Mahāyāna path as it truly is, and thus they possess the fault of falling into extremes.

ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ལམ་དུ་བལྟས་པས་མ་ནོར་བའི་ཞེས་སྟོན་པ་དེ་ནི་དཔེར་ན་རྡོ་ལས་གསེར་ཞེས་ཟེར་བ་དང་འདྲ་སྟེ། ཐུགས་རྗེར་རུང་ཞིང་འཕགས་པ་ཐུགས་རྗེ་མངའ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེས་རང་དབང་མེད་པར་གདུང་བ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔེར་ན་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཡེངས་ཏེ། འཇུག་པ་ལ་རང་དབང་མེད་པ་ལས། ཡུལ་གྱིས་ཡིད་འཕྲོགས་ཞེས་སམ། སེམས་འཕྲོགས་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་འདྲ་བར་ཐུགས་རྗེ་མངའ་བ་རྣམས་ཐུགས་རྗེས་སེམས་འཕྲོགས་ཏེ། རང་དབང་མེད་པར་གདུང་བ་སྐྱེ་བ་ལ་ཐུགས་རྗེས་འཕྲོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཤིན་ཏུ་མ་སྦྱངས་པའི་དུས་ཀྱིས་མནར་བའི་སྐྱེ་བོ་ལྔ་བརྒྱ་ཐ་མ་ལ། གསུང་རབ་དྲི་མེད་རྟོགས་དཀའ་དག་ལ་སྒྲ་བཞིན་སྤྱོད་དང་ཚུལ་བཞིན་མེད། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་བློ་མ་སྦྱངས་པས་དུས་ཀྱིས་མནར་ཏེ་ལྔ་བརྒྱ་ཐ་མ་ལ། ཆོས་ལ་དཔྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་མ་ནོར་བ་དྲི་མ་མེད་པར་བསྟན་པའི་དོན་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་རྣམས་ལ་ཅི་སྐད་བསྟན་པའི་སྒྲ་བཞིན་དུ་དཔྱོད་ཅིང་འཛིན་གྱི། དོན་གྱི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དཔྱོད་པར་མི་བྱེད་དེ། དོན་ནི་མུན་ཁུང་ན་གསེར་འདུག་པ་དང་(འད་,འདྲ)། ཚིག་ནི་སྒྲོན་མ་དང་མཚུངས་ཏེ། ཚིག་གི་སྒྲོན་མས་དོན་གྱི་གསེར་བཙལ་བ་ཡིན་གྱིས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་སྒྲོན་མ་དེ་གསེར་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་ཚིག་ནི་དོན་མ་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ། ཚིག་ལ་དོན་གྱི་ངོ་བོར་གཟུང་བ་དང་། རབ་ཀྱི་བློ་སྟོབས་བཞིན་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་དག།

To claim that the path of the Mahāyāna is not unerring because it is viewed through various perspectives that deviate from it is like calling a stone "gold." The meaning is that the compassion of the Noble Ones who possess compassion causes them to feel an involuntary, poignant yearning. For example, when the mind is distracted by a pleasing object and engages with it involuntarily, one says the object has "captivated the mind" or the mind has been "stolen away." Similarly, the Noble Ones who possess compassion have their minds captivated by compassion, and they experience an involuntary, poignant yearning; this is called being "captivated by compassion." In the final five-hundred-year period, when beings are tormented by a time of extreme lack of training, they treat the stainless scriptures—which are difficult to realize—literally and without proper method. Because their intellects have not been trained by insight, they are tormented by the times. In this final five-hundred-year period, those who analyze the Dharma take the difficult-to-realize meanings of the Tathāgata’s stainless and unerring scriptures and analyze or grasp them only according to the literal sounds as they were taught. They do not analyze them according to the actual mode of the meaning. The meaning is like gold in a dark room, while the words are like a lamp. Although one uses the lamp of the words to search for the gold of the meaning, just as the lamp itself is not the gold, one should understand that the words are not the meaning. Yet, they grasp the words as the essence of the meaning and engage in various views, such as applying their intellectual power [literally] as if it were the [lamp's] light.

མི་ཤེས་ཆུ་(བསོ་,བོས་)གཡེངས་ཤིང་གསུང་གི་ཉིང་གུ་བདུད་རྩི་རྣལ་འབྱོར་བྲལ། ། རང་གི་འཁྲུལ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་རང་དོན་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་བཟུང་བ་ནི་མི་ཤེས་པའི་ལྟ་བའི་ཆུ་བོས་གཡེངས་ཏེ་ཁྱེར་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ངེས་པའི་དོན་དུ་གསུངས་པའི་གསུང་རབ་བདུད་རྩི་དང་འདྲ་བ་ལམ་ནོར་བར་རྣལ་འབྱོར་དུ་སྦྱོར་ཞིང་བསྒོམ་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དོན་བཅུ་གཉིས་པ་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྔོ་བ་ནི། དེའི་ཕྱིར་རྒྱལ་བས་གསུངས་པའི་ལམ་མཆོག་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་དམ་པ་ནི། ། ཀུན་ཏུ་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཡང་། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ལྟར་མཁྱེན་པ་ལྟར། ། སློབ་དཔོན་འཇམ་དཔལ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཀྱང་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཡང་། གོམས་པའི་མཐུ་ཡིས་མི་འགའ་ཚུལ་དུ་ཚད་མ་དག་ལས་རབ་བསྒྲུབས་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་དུ་གོམས་པར་བྱས་ཏེ། བསྒོམས་པའི་མཐུ་དང་ལུང་དང་མན་ངག་གི་ཚད་མ་དག་གིས་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ། འགྲོ་བའི་དོན་དུ་མི་གཉིས་ལམ་མཆོག་འདི་ནི་རབ་བགྱིས་པས། ། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་སྐད་ཅིག་ཏུ། ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་ཉམས་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ཐུགས་འདིར་རབ་རྒྱས་ཤོག། འགྲོ་བའི་དོན་དུ་གཉིས་སུ་མེད་པ་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གཤེགས་ཤུལ།

Disturbed by the waters of ignorance and devoid of the nectar of the core of the speech of yoga, those who engage in the practice of their own self-interest through the power of their own deluded intellects have grasped various perverted views. Being swept away and distracted by the river of the view of ignorance, they are devoid of the meditation and application of yoga to the nectar-like scriptures spoken by the Tathāgata as the definitive meaning, having taken the wrong path. The twelfth point, the dedication of the roots of virtue, is as follows: Therefore, the supreme path spoken by the Victor, the sacred secret of the mind, is the uncommon domain of all the Victors. Although it is not known even by the master Mañjuśrīmitra in the same way that the Buddhas know it, and is thus uncommon, through the power of familiarity, some individuals have established it through valid cognition. Having long familiarized himself with the authentic meaning of the secret of the Buddhas' minds, the master himself, through the power of meditation and the valid cognition of scripture and pith instructions, has definitively established this supreme non-dual path for the benefit of beings. In all places of birth, at every moment, may this mind of all the Victors never decline due to opposing factors, but flourish here. For the benefit of beings, this is the non-dual path traversed by the Buddhas of the three times.

ལམ་གྱི་མཆོག་འདི་མདོར་བསྟན་ཅིང་བགྱིས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དུས་དང་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་བསམ་པ་མི་ཉམས་ཤིང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་འདི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟོགས་ཤིང་རྒྱས་པར་ཤོག་ཅིག་ཅེས་བསྔོ་བ་ཡིན་ནོ། ། བྱམས་པའི་ཞལ་བཟང་མངོན་དུ་མ་མཐོང་ཡང་། ཐུགས་རྗེ་མན་ངག་བརྒྱུད་པའི་སེར་བུ་ཡིས། ། འཁྲུལ་གདོང་གཏིང་ནས་བདག་བློ་ཟེར་བསྐྱེད་པ། ། འཇམ་དཔལ་འཇམ་དཔལ་བཤེས་གཉེན་བཅས་ལ་འདུད། ། ལོང་བ་ལ་ཡང་དམིགས་སུ་ཚོལ། ། མི་མཐོང་བཞིན་དུའང་མཚོན་པར་སྩོལ། ། མཐུ་ཆུང་ནན་ལ་བཏབ་པ་བཞིན། ། རང་དབང་མེད་པར་བཙལ་བྱས་པ། ། གང་ཡང་འདི་ལ་རྟེན་པར་མི་བྱེད་ངེས་ན་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དུའང་མི་འགྱུར་གྲང་། ། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་མེད་ཕན་པའི་སེམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་སྐྱོན་ཡང་ཡང་དུ་བླངས་ནས་སུ། ། ལེགས་འདོད་ཕན་སེམས་ཙམ་གྱིས་སྩོལ་བའི་དོན་ངོར་བྱས་པ་ལྟར་ཡང་བརྩམས་པ་ཡིན། ། འགྲོ་བ་ཀུན་ཀྱང་གཞན་དོན་སེམས་ཤིང་དོན་ཡོད་མྱུར་དུ་མཐུ་དང་ལྡན་པར་ཤོག། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པ་དོན་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་ལུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་སེང་གེ་གླིང་གི་སློབ་དཔོན་འཇམ་དཔལ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཚིགས་བཅད་བཞི་བཅུ་པ་རྫོགས་སོ། ། ། །

By briefly teaching and composing this supreme path, I dedicate the merit so that, at all times and in all circumstances, the authentic resolve of all sentient beings may never decline in the face of any adverse conditions, and that all beings may realize and expand upon this essential heart of the meaning realized by all the Buddhas. Though I have not beheld the noble face of Maitreya, the gentle breeze of the lineage of compassionate instructions has stirred the rays of my own intellect from the depths of its deluded countenance. I bow to Mañjuśrī and Mañjuśrīmitra. Like a blind man searching for an object, though I do not see, you grant me the means to point it out. Like pressing a weak person with urgency, I have sought this without autonomy. If anyone does not rely upon this, it will surely not become an obscuration for them. Nevertheless, with a motiveless altruistic mind, I have repeatedly taken upon myself the fault of ignorance and composed this work for the sake of the meaning, as if offering it with a mere desire for excellence and a beneficial intent. May all beings likewise contemplate the welfare of others and swiftly possess the power of meaningful accomplishment. This concludes the forty verses composed by the master Mañjuśrīmitra of Siṃhaladvīpa, which follow the scriptures and teach the twelve points of meditating on bodhicitta.