A Commentary on the Difficult Points of “The Recitation of the Names of Mañjuśrī”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨཱརྱ་མཉྫུ་ཤྲཱི་ནཱ་མ་སངྒཱི་ཏི་པཉྩི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་དཀའ་འགྲེལ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། གང་ཞིག་རང་དང་གཞན་དང་གཉི་གའི་གཞི། ། གང་འདི་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་ནུས་མིན་ཉིད། ། འགའ་ཡིས་ངེས་པར་ཤེས་རྟོགས་རང་བཞིན་ཕྱིར། ། གང་དེའི་ཆེད་དུ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། གང་ཞིག་སྲིད་པ་གསུམ་ན་ཟབ་མོ་བརྗོད་མེད་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། བདག་ཉིད་གཅིག་པུ་ཚིག་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་མཛད་ལ་གསལ་བའི་བློ་ལྡན་པ། ། དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་རིང་ནས་གོམས་ཤིང་གནས་པའི་ཡིད་ཀྱི་མུན་པ་མུན་ནག་དག། གཞོམ་པར་བྱ་དང་བདག་གི་བསམ་པ་སྐྱེ་མེད་བློ་ལ་གཟུང་བར་བྱ་ཕྱིར་རོ། ། མཚན་ནི་ཡང་དག་བརྗོད་པ་ཡི། ། དོན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་བསྡུས་བྱས་ནས། ། དབུ་མ་ལ་ནི་དགའ་བ་ཡིས། ། དཀའ་འགྲེལ་ཉུང་ངུ་འདི་ནི་བྲི། ། འདིར་རིགས་ཀྱི་བུ་གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་བསྐལ་པའམ་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པར་བརྗོད་ལ། དད་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཞིག་གིས་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་མཚན་ལན་ཅིག་བཟུང་ན། འདིས་ནི་སྔ་མ་ལས་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་སྐྱེད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇམ་དཔལ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་འཇམ་དཔལ་གྱིས་སྔོན་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་།

In the language of India: Āryamañjuśrīnāmasaṅgītipañjikā. In the language of Tibet: ’Phags pa ’jam dpal gyi mtshan yang dag par brjod pa’i dka’ ’grel (The Commentary on the Difficult Points of the Noble Mañjuśrī-nāmasaṅgīti). Homage with devotion to Mañjuśrī, the Youthful. That which is the basis of self, other, and both, which cannot be described as "this is it," and which is the nature of certain realization by some—to that I prostrate. To the Blessed One, who in the three realms of existence is the profound, inexpressible Great One; who alone clarifies the analysis of words and possesses lucid intelligence; and who, likewise here, shall destroy the dense darkness of the mind long habituated and abiding, and for the sake of holding my own intention within the unborn intellect—to him I prostrate. Having condensed most of the meanings of the Nāmasaṅgīti, I shall write this brief commentary (pañjikā) out of a delight in the Middle Way (madhyamaka). In this regard, if some son of noble family were to recite the names of as many Tathāgatas as there are grains of sand in the river Ganges for an eon or more than an eon, and another son of noble family with faith were to hold the name of Mañjuśrī, the Youthful, once, saying "Homage to Mañjuśrī, the Youthful," the latter would generate far more merit than the former. Why is that? Because Mañjuśrī has become the spiritual friend (kalyāṇamitra) of infinite Tathāgatas. Furthermore, in the past, Mañjuśrī generated the mind of enlightenment (bodhicitta) before as many Blessed Buddhas as there are grains of sand in the river Ganges.

སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་གཞག་པས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་རབ་ཏུ་བསྔགས་པ་གསུངས་པ་ལ། ལ་ལ་དག་ཅི་འདི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་གུས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྟོད་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ་དེ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རྣམ་པ་གསུངས་པ་ནི། དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་རེ་ཞིག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ལའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་རྒྱུད་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ལེའུར་དཀྱིལ་འཁོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རྣམ་འགྲེལ་ལོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་སྐབས་རྙེད་པ་དང་། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དེ་གསུངས་པ་ནི། དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་རེ་ཞིག་ཉན་པ་པོ་སྐྱེ་བོ་འཇུག་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བརྗོད་བྱ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱའོ། ། ཏ་ཐཱ་ཧི། དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྗེ་བཙུན་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ།

Regarding the statement by Śākyamuni, who established [beings] in buddhahood through the sequence of the perfections such as generosity, some may wonder: "Is this the actual meaning, or was it spoken as a praise merely to generate devotion?" To dispel such doubts, Vajrapāṇi requested the Tathāgata to speak the Bhagavān-nāmasaṃgīti, which is introduced by the words: "Then the glorious Vajradhara..." and so forth. Such is the approach according to the system of the perfections (pāramitānaya). In the system of mantra (mantranaya), within the "Samādhi Chapter" of the great Māyājāla-tantra, the Blessed One spoke the commentary on the specific samādhis of all the maṇḍala deities. Following that, in order to teach the essence of all the samādhis of the venerable Mañjuśrī by way of the Nāmasaṃgīti, the great bodhisattva Vajrapāṇi made a request to the Tathāgata, which is expressed by the words: "Then the glorious Vajradhara..." and so forth. In this context, first, as a limb for engaging the audience, the subject matter and other elements must be presented. Tathā hi. In that regard, the subject matter (abhidheya) is the venerable Lord of Speech (Vāgīśvara), whose nature is the utterly pure dharmadhātu, the essential nature of the meaning of the Nāmasaṃgīti, which is the nature of the qualities of all the buddhas.

དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་གཞུང་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་(འགྲེལ་,འབྲེལ་) པའོ། ། མཚན་གྱི་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་བསྒོམ་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་ན་བདག་ཉིད་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་གཟུགས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་ནི་དགོས་པའོ། ། དེ་གྲུབ་ནས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་པས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་མུན་ནག་སེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པའོ། ། དེ་ལ་དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། སྤྱན་སྔར་འདུག་སྟེ་འདི་སྐད་གསོལ། ། ཞེས་འབྲེལ་ཏེ་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི། དཔའ་བར་འགྲོ་བ་དང་ནམ་མཁའ་མཛོད་དང་དྲི་མ་མེད་པ་དང་སེང་གེ་རྣམ་པར་རོལ་པ་དང་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྔ་པོ་གཅིག་པ་སྟེང་དང་འོག་ཏུ་རྩེ་མོ་ལྔ་པའི་རྡོ་རྗེ་ལག་མཐིལ་དུ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་མཛད་པར་བསྟན་ཏེ་དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། སྲ་ཞིང་སྙིང་པོ་ཁོང་སྟོང་མེད། ། མི་ཆོད་མི་ཕྱེད་མཚན་ཉིད་ཅན། ། བསྲེག་ཏུ་མེད་ཅིང་གཞོམ་དུ་མེད། ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེར་བརྗོད། ། དེ་བཞིན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེར་བརྗོད། ། དེ་བཞིན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་ཞེས། ། རབ་གསུངས་རྡོ་རྗེའི་མཚན་ཉིད་ཉོན། ། དག་པའི་བློ་ནི་ཟླ་བ་བཞིན། ། ནམ་མཁའ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བརྗོད་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ལ་དག་པའི་བློ་ཞེས་པ་ནི་དོན་དམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །

The text that teaches this, the Nāmasaṃgīti, shall now be explained. The relationship between these [elements] is defined by the nature of the expressed meaning and the expressing words. The purpose is the complete perfection of one’s own being in the form of the venerable Mañjuśrī, once any of the meanings of the names has been meditated upon to the ultimate limit. The ultimate purpose is that, having accomplished that, through non-abiding nirvāṇa itself, the various rays of emanated light dispel the pitch-black darkness of ignorance of all wandering beings without exception. In this regard, the connection is as follows: "Then the glorious Vajradhara, sitting before [him], spoke thus." The wisdoms, such as the mirror-like and so forth—namely, the śūraṅgama, gaganagañja, vimala, siṃhavikrīḍita, and vajropama—are shown to be manifested as a single five-pointed vajra, like one placed in the palm of the hand, with its five points above and below. Because he holds that as his very identity, he is Vajradhara. As it is said: "Solid, essential, and without hollows, Characterized by being uncuttable and indivisible, Incombustible and indestructible— Emptiness is called the vajra. Likewise, the vajra is called a vajra; Likewise, the vajra is called a vajra. Listen to the characteristics of the vajra as they are well-spoken: The pure mind is like the moon; Space is called the vajra." In this context, "pure mind" refers to the ultimate bodhicitta.

གཟུགས་ཀྱི་སྐུར་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་འགྲུབ་པའི་རྒྱུའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་དཔལ་ཏེ་དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། ཤིན་ཏུ་གདུག་པའི་སེམས་ཅན་ལ། ། ཞི་བ་ཉེ་བར་མི་སྦྱར་ཏེ། ། ཞེས་པས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་གདུལ་དཀའ་བ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གནས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རང་གི་དབང་དུ་བྱེད་ཅིང་འདུལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གདུལ་དཀའ་བ་འདུལ་བ་པོའོ། ། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ལྷ་མ་ཡིན་གདུལ་དཀའ་བ་འདུལ་བ་པོ་ཡིན་ཡང་དེ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ན་མཆོག་གོ། ། དེ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ངང་ཚུལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་དཔའ་བས་ན་དཔའ་བོ་སྟེ་མཆོག་ཅེས་པ་འདིར་ཡང་སྦྱར། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། གསང་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྣང་བ་དང་དབྱེར་མེད་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ནི་གསང་བར་བཤད་དེ་དེའི་གསལ་ཞིང་འབར་བའི་ཕྱིར་གསང་བའི་རྒྱལ་པོའོ། ། གསང་བའི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་ནི་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། ཐུགས་ཀྱི་རིགས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཁྱབ་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་གོ། ། འདིས་ནི་སྐུ་དང་གསུང་གི་རིགས་དག་ལས་ཐུགས་ཀྱི་རིགས་གཙོ་བོར་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། ། གཞན་དུ་གསང་བའི་རྒྱལ་ཞེས་པ་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན་ལན་སྨྲས་པ།

The accumulation of merit and primordial wisdom, which are the causes for accomplishing the form body (rūpakāya) and the truth body (dharmakāya), is "glory" (śrī); that which exists as the very nature of that is "the Glorious One" (śrīmān). Regarding the statement, "One does not apply pacification to extremely fierce sentient beings," he brings under his own power and subdues those who are difficult to tame, such as Maheśvara and others, in order to establish them in the state and the result through his identity with great compassion; thus, he is "the Tamer of the Difficult to Tame." Although Nārāyaṇa and others are also tamers of the difficult-to-tame asuras, he is "supreme" because he is superior to them. Because his nature is to be completely victorious over the three worlds, he is "Victorious over the Three Worlds." Because he is exceedingly heroic, he is a "Hero," and the term "supreme" should also be applied here. If one asks what he is like, it is said: "Secret," and so forth. The body, speech, and mind, which are the nature of the three realms, are inseparable from the utterly pure, non-dual appearance; these are explained as the "Secret." Because they are luminous and blazing, he is the "King of Secrets." Regarding the cause of the King of Secrets, it is said: "Vajra," and so forth. "Vajra" is an illustration of the Vajra family, meaning the Mind family. Because he is the pervasive lord of that, he is the "Vajra Lord." By this, the Mind family is expressed as being primary over the Body and Speech families. If it is argued that the explanation of "King of Secrets" as the "King of Yakṣas" is incorrect, the response is stated:

གསང་དབང་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་བར་འདི་ཉིད་གནོད་སྦྱིན་གྱི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་རྒྱལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་རབ་འཕྲོ་བ། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པས་སྒེག་པ་དང་། ཁྲོ་བས་འདུལ་བས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་ཐབས་གསུངས་ཏེ། རྣམ་རྒྱས་པདྨ་དཀར་པོ་ནི་ཆུ་སྐྱེས་དཀར་པོའོ། ། གང་གི་སྤྱན་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། པདྨ་རྒྱས་འདྲའི་ཞལ་མངའ་བ་ནི་ཞལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་མཐའ་དག་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་དག་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། ། འདི་ཡང་སྤྱན་དང་ཞལ་རྣམ་པར་རྒྱས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པས་ནང་གི་དགའ་བ་བརྙེས་པ་མཚོན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། བྱ་བ་མཉམ་པས་རང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འཁོར་རྣམས་དང་ལྡན་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། གསོར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་རང་གི་ལག་གིས་གསོར་བྱེད་པ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དྲེགས་པ་གཞོམ་པའི་ཕྱིར། ཡང་དང་ཡང་དུ་གསོར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་རང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འཁོར་གྱི་ཁྱད་པར་གསུངས་པ། ཁྲོ་གཉེར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཁྲོ་གཉེར་རིམ་པར་ལྡན་ལ་སོགས། ། སོགས་པ་གང་རྣམས་ཡིན་ན་འདོད་པ་དང་དབྱུག་སྔོན་ཅན་དང་སྟོབས་པོ་ཆེ་དང་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ནི་མཐའ་ཡས་པ་སྟེ་ནམ་མཁའ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་རྣམས་སོ། །

This is because, as will be explained regarding the secret empowerment, he is clearly the lord of the yakṣa family. From the words "Victorious One" (vijaya) and so forth, up to "the vajra tip radiating intensely," the methods for taming sentient beings through the taming of charm and wrath are taught. "Fully blossomed white lotus" refers to a white water-born flower; his eyes are likewise beautiful. "Possessing a face like a blossomed lotus" refers to the entire mandala of his face being described in that way. This blossoming of the eyes and face should be understood as symbolizing the attainment of inner joy through the realization of suchness (tattva). To show that the Blessed One (bhagavān) pays homage to himself, accompanied by a retinue consistent with his own activity, the passage beginning with "brandishing" is explained: the previously mentioned natural Vajradhara brandishes [the vajra] with his own hand, brandishing it again and again to crush the pride of those to be tamed. Thus, the specific qualities of the retinue consistent with himself are described, beginning with "frowning" and so forth: "possessing successive rows of frowns" and so on. Who are these? They are Kāma, Nīladaṇḍa, Mahābala, Acala, and the rest. These are infinite, pervading the entirety of space.

སེམས་ཅན་ལ་འཚེ་བའི་གདུག་པ་འདུལ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་དཔའ་བ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིགས་སུ་རུང་བ་དང་མི་སྡུག་པའི་གཟུགས་འཛིན་པས་ན་དཔའ་ཞིང་འཇིགས་རུང་གཟུགས་ཅན་དང་ངོ་། ། རང་གི་ལག་གིས་གསོར་བྱེད་པ། ། ཞེས་པར་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་ལྷག་མའོ། ། འདི་ཡང་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱེད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་རབ་འཕྲོ་བ། ། ཞེས་པ་འདིས་ནི་ལག་མཐིལ་ན་གནས་པའི་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་མཐའ་ཡས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཐབས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པས་ཞུགས་ཏེ་མི་གཡོ་བར་བྱེད་པའོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྐང་གི་ཁོང་ནས་མཛྫ་ག་ཏཱ་སྡུག་བསྔལ་དང་དེའི་རྒྱུ་ལས་ཀུན་དུ་འབྱིན་པར་འདོད་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཐབས་ཀྱང་ཡིན་ཞིང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ཏེ། དེ་རྣམས་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་ཐབས་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་ཚིག་གཅིག་ཏུ་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོའོ། ། དགའ་པའི་བསམ་པ་ནི་རྒྱུའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་དམིགས་པས་སོ། ། མགུ་བའི་བསམ་པ་ནི་རྒྱུའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་ཉེ་བར་དམིགས་པས་ན་དགའ་མགུའི་བསམ་པའོ། ། རངས་པ་ནི་དེ་གཉི་ག་རྫོགས་པར་མཐོང་ངོ་། ། ཁྲོ་བར་བྱེད་པས་ཁྲོ་བོ་སྟེ། ཁྲོ་བོ་རྣམས་ལྟ་བུའི་ལུས་དང་གཟུགས་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པའོ། ། དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཁྲོ་བོའི་ལུས་ཀྱི་གཟུགས་ལྡན་པ་སྟེ་གདུག་པ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་དུ་ཁྲོ་བོའི་ལུས་ཀྱི་གཟུགས་ལྡན་པའོ། །

Because he is exceedingly heroic in subduing the malice that harms sentient beings, he assumes a terrifying and unattractive form; thus, he is "the one with a heroic and terrifying form." Regarding the phrase "wielding it with his own hand," the word "vajra" is to be supplied as the remainder. This is also explained by way of two distinct terms. The phrase "the vajra with its tips radiating intensely" indicates that the vajra held in the palm of the hand is an infinite garland. Insight is the primordial wisdom (jñāna) that realizes all phenomena to be without intrinsic nature. Method is the engagement in the skillful discernment of the two truths, which brings about immovability. Great compassion is the Bodhisattvas' desire, from the very marrow of their bones, to completely extract sentient beings from suffering and its causes. The compound is to be analyzed as: "that which is both insight and method, and also great compassion." These perform the welfare of wandering beings. Alternatively, one may take "method" and "great compassion" as a single term. That itself is the supreme or the principal. The "intention of joy" arises from perceiving the excellence of the result of the cause. The "intention of delight" arises from closely perceiving the excellence of the result of the cause; thus, it is the "intention of joy and delight." "Rapture" is the seeing of both of those as perfected. He is a "wrathful one" (krodha) because he causes wrath. The body and form of the wrathful ones is the aspect of a terrifying body. That which possesses this is "one possessing the form of a wrathful body," meaning he possesses the form of a wrathful body for the purpose of subduing the malicious.

དེས་ནི་ཁྲོ་བོ་རྣམས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་ཕྲིན་ལས་བྱེད་པ་ཞེས་པ་སྟེ་ཐབས་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མགོན་ནོ། ། ལུས་བཏུད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། ། མགོན་པོ་བཅོམ་ལྡན་དེ་བཞིན་གཤེགས། ། རྫོགས་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ། ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བྱས་གྱུར་ནས། ། འདི་སྐད་གསོལ་ཞེས་འཆད་པར་བྱེད་པ་ལ་སྤྱན་སྔར་འདུག་སྟེ་ཞེས་པ་ནི་གུས་པ་མ་ཡིན་པ་སྤང་བའི་དོན་དུ་ལོགས་དང་རྒྱབ་ཏུ་འདུག་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་ཞིག་གསོལ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། བདག་ལ་སྨན་པ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བདག་ལ་སྨན་པ་དང་བདག་གི་དོན་དུ་ཞེས་ཚིག་གཉིས་སུ་དྲངས་ཏེ་དེ་ནི་འདི་དང་ཕྱི་མའི་རྣམ་པར་དག་པའི་འབྲས་བུ་རྫོགས་པའི་དོན་དུ་གསུངས་སོ། ། ཐུགས་བརྩེའི་ཕྱིར་ནི་དེ་གཉི་ག་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ནི་མ་རིག་པས་སྤྲུལ་པའི་ཁམས་གསུམ་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། དེ་ཉིད་དམིགས་པ་མེད་པར་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཡང་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བདག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བདག་ལ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཐོབ་ནས་དོན་ཅི་ཞིག་བྱེད་ཅེ་ན་གསུངས་པ་མི་ཤེས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

This is intended to show that the wrathful deities possess the intention of great compassion. Regarding that very point, it is said: "Performing the activities of a Buddha" means that by means of great skillful methods, they perfectly accomplish the benefit and happiness of sentient beings. For that very reason, they are "Protectors." "Together with those who bow their bodies, To the Protector, the Blessed One, the Tathāgata, The Perfect Buddha, I prostrate, And having joined my palms, I make this request," it is said. Regarding the phrase "sitting before him," this is for the purpose of avoiding a lack of respect; it means not sitting to the side or behind, but rather in a position of reverence. What is the request? It is said: "For my benefit," and so forth. The two phrases "for my benefit" and "for my sake" are drawn together; this is spoken for the sake of perfecting the pure results of this and future lives. "Out of compassion" means for the sake of bringing both of those to completion. "Māyā" refers to the city of the three realms emanated by ignorance. Because that very [city] is unified in the absence of objective reference, "perfect awakening" is the wisdom of the emptiness of the nature of all phenomena in all their aspects; this is the meaning. "May I also attain that very [awakening]," and thus, "Please correctly explain to me the Mañjuśrī-nāma-saṃgīti of the Perfect Buddha," is how it should be connected. If one asks what is to be done after attaining that, it is said: "I do not know," and so forth.

མི་ཤེས་འདམ་དུ་བྱིང་བ་ནི་ལོག་པའི་ཤེས་པས་ཟིལ་གྱིས་མནན་པའོ། ། དེ་ཉིད་མི་བདེན་པ་དང་བདེན་པའི་འདུ་ཤེས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པས་སེམས་དཀྲུགས་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕན་པ་ཉིད་གསུངས་པ། བླ་མེད་འབྲས་བུ་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར། ། ཞེས་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱིས་གཞན་ལ་ཕན་པ་ནི་ཡང་དག་པའོ། ། ཡང་དག་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། དེའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་པ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་དང་བདུད་ལ་སོགས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ནི་བཅོམ་པ་སྟེ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པས་བཅོམ་ལྡན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་གསོད་བྱེད་དེ། ། དེ་ཕྱིར་ཤེས་རབ་བཅོམ་ཞེས་བརྗོད། ། ཅེས་སོ། ། དེ་ཉིད་འགྲོ་བ་རྗེས་སུ་འཆོས་པའི་ཕྱིར་སྟོན་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་བླ་མའོ། ། དེའི་ཡང་རྒྱུ་གསུངས་པ། དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་མཁྱེན། ། དབང་པོ་བསམ་པ་རིག་པ་མཆོག། ཅེས་པ་སྟེ། དེ་ལ། དཀྱིལ་འཁོར་ངེས་པ་དུས་དང་བརྡ། ། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ལྷ་རྣམས་དང་། ། གྲུབ་མཐའ་རྣམས་ལ་དམ་ཚིག་ཅེས། ། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་པ་འདི་ནི་དམ་ཚིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དབང་པོ་རྣམས་དང་བསམ་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར། དམ་ཚིག་ཆེན་པོའི་དེ་ཉིད་མཁྱེན། ། དབང་པོ་བསམ་པ་རིག་པ་ཡང་ངོ་། །

Sinking into the mire of ignorance means being overwhelmed by distorted cognition. This is for the sake of benefiting those whose minds are agitated by afflictions, precisely because of the perception of the unreal as real. Regarding the benefit itself, it is said: "In order to attain the unsurpassed fruit." This connects to the phrase "in order that all sentient beings may attain perfectly complete buddhahood." Benefiting others through insight and skillful means is the authentic [path]. One is a "perfectly complete buddha" (saṃbuddha) because of having realized the authentic meaning. The cause of that is stated: "The Blessed One" (bhagavān). Because he definitively discerns all phenomena and eliminates the afflictions, the māras, and so forth, his insight is "victorious" (bhaga); because he possesses that as his very nature, he is the "Blessed One" (bhagavān). As it is said: "Insight slays the afflictions; therefore, insight is called 'victorious' (bhaga)." He is the "Teacher" (śāstṛ) because he reforms wandering beings. For that reason, he is the "Guru of the World." The cause of that is also stated: "He knows the suchness of the great samaya; he is the supreme knower of the faculties and intentions." In this context: "The maṇḍala, the definitive [teachings], the time, the symbols, the mantras, the mudrās, the deities, and the philosophical tenets—these are called 'samaya' by the Victors." This is the suchness of all samayas. Because he fully knows the faculties and intentions, he "knows the suchness of the great samaya" and is also the "knower of the faculties and intentions."

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་འགྲོ་བ་རྗེས་སུ་མཆོད་པའི་བླ་མ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དབང་པོ་རྣམས་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། བསམ་པ་རྣམས་ནི་མངོན་པར་འདོད་པའོ། ། སུའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་ཅེ་ན་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་དེ་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། བདེ་གཤེགས་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད། ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་འཕགས་པའི་ཕྱིར་གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོའོ། ། ཚིག་གི་བདག་ནི་ཚིག་གི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངག་ཐམས་ཅད་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་མངའ་བདག་ཅེས་པའི་བར་རོ། ། འཇམ་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། ། དཔལ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཚུལ་གྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་ཡིན་ལ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཡིན་པར་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། རྣམ་པར་སྤྱད་པ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་གང་གི་སྐུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་སྐུའོ། ། དེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་དུ་དམིགས་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པས་རང་བྱུང་ངོ་། ། ལྷའི་རྣམ་པ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་ལ། དེའི་ཐུགས་ཀའི་མཚན་མའི་ནང་དུ་གནས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པོའི་ཁྱད་པར་རོ། ། མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལ་ནི་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །

For that very reason, the meaning of "the guru who is the object of worship for all those who follow that supreme path" is as follows. The "faculties" are faith and so forth. The "intentions" are the aspirations. If one asks whose name is being perfectly recited, it is said: "The wisdom of the Blessed One," and so on. The wisdom body of the Buddha Blessed Ones is the wisdom body of the Blessed One himself, which is Mañjuśrī, because he is of that very nature. Accordingly, it is said: "The stainless wisdom of the Sugata is explained as the Sharp Vajra." Because he is superior to all things, he is the "Great Uṣṇīṣa." The "Lord of Speech" is the Sovereign of Words, meaning the master who enters into all the speech of all sentient beings within the three realms. "Gentle" means pleasing. "Glorious" refers to the excellence of the body, speech, and mind through the profound and vast ways of caring for all sentient beings; he is both wisdom and a being, thus the terms are to be construed. When analyzed, because external objects do not exist, that whose body is wisdom alone is the "Wisdom Body." Because he is not born from perceiving external objects, he is "Self-Arisen." The deity's form, the Mahāmudrā, is the wisdom body, and that which dwells within the symbol at his heart is called the "Wisdom Being"—this is the distinction between the two. In the Mañjuśrīnāmasaṃgīti, however, there is no such distinction.

དོན་ཟབ་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དོན་ཟབ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་ཆེན་ནི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་རང་བཞིན་མངོན་པར་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་མཚུངས་མེད་ནི་མཉམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞི་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐོག་མར་དགེ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། བར་དུ་དགེ་བ་ནི་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུའི་ལམ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐ་མར་དགེ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་དབྱེ་བས་ཐོག་མ་བར་དང་མཐར་དགེའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་མཆོག་གོ། ། མཚན་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཆོས་དང་དོན་དང་ངེས་པའི་ཚིག་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཡང་དག་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བརྗོད་པས་ན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་དུ་གསོལ་ལོ། ། ངེས་པར་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་དུ་མཛད་པར་རིག་པར་གསུངས་པ་འདས་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དུས་གསུམ་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་རྟག་ཏུ་སྟོན་པར་མཛད་དགོས་ཏེ། ཆོས་སྟོན་པས་འགྲོ་བའི་དོན་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དགོངས་སོ། །

Regarding the phrase "profound meaning" and so forth: "profound meaning" is so called because it teaches emptiness and the like. "Vast meaning" is so called because it clearly elucidates the saṃbhogakāya, which is the nature of the vast qualities of a buddha. "Great meaning" is so called because it expresses the nature of Samantabhadra, which consists of both the profound and the vast. Therefore, it is "unparalleled" because there is nothing equal to it. It is "peaceful" because it perfectly teaches the path to nirvāṇa. It is "virtuous in the beginning" because it is the very cause of the enlightenment of the śrāvakas. It is "virtuous in the middle" because it clearly elucidates the path that is the cause of pratyekabuddha enlightenment. It is "virtuous in the end" because it leads to the attainment of perfectly complete enlightenment. Alternatively, it is virtuous in the beginning, middle, and end through the divisions of hearing, reflecting, and meditating. For that very reason, it is "supreme" because it is preeminent among all things. It is "perfectly expressed" because it is expressed correctly and without error through the divisions of name, expression, dharma, meaning, etymology, and so forth; thus, it is requested that this be made perfectly clear. Regarding the statement "the past" and so forth, which speaks of making it definitively clear: since it is the very object taught by the tathāgatas of the three times, you, O Tathāgata, must also constantly teach it. The intention is that teaching the dharma to benefit wandering beings is the fruit of a tathāgata.

དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྐྱེས་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ངོ་། ། འདིར་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་རྒྱུད་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་པར་ཡང་དག་པར་གླུར་བླངས་པ་དེ་རབ་ཏུ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། བསྟན་པའི་འབྲས་བུ་གསུངས་པ། དགྱེས་བཞིན་དུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་བདག་ཀྱང་ཞེས་པ་ཀྱང་ཡིག་གིས་ནི་འདི་བདག་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་པའོ། ། དགྱེས་བཞིན་དུ་ཞེས་པ་ཁྲོ་གཉེར་རིམ་པར་ལྡན་ལ་སོགས་པ་གསང་སྔགས་འཛིན་པ་དག་ཏུ་མེད་པ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་དོན་དང་གཞུང་ལས་གཟུང་བར་བགྱི་ཞིང་མ་འོངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་དག་ཀྱང་ཅི་ནས་ཀྱང་འཛིན་དུ་གཞུག་པར་བགྱིའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུངས་པ། ངེས་པར་འབྱུང་གི་བར་དུ་ནི། ། ཞེས་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་མཐར་ཐུག་པའོ། ། བསམ་པ་བརྟན་པོས་ཞེས་པ་བརྩོན་འགྲུས་བརྟན་པོ་ཉིད་ལ་བརྗོད་དེ་བརྩོན་འགྲུས་བརྟན་པོ་དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་བརྟན་དེར་བརྗོད་དོ། ། གཟུང་བར་བགྱིའོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཅི་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསང་བ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་བ་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསང་བ་འཛིན་པར་བདག་ཅི་ནས་ཀྱང་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་གཟུང་བར་བགྱིའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཤད་པར་བྱ།

It is said, "It was not spoken by the Tathāgata alone," and so forth, beginning with the words "Māyājāla" (The Net of Illusion). This refers to the Great Vajradhara, the progenitor of the Tathāgatas. Here, the connection is: "Please explain that which was perfectly sung in the sixteen-thousand-verse Māyājāla Tantra." Regarding the result of the teaching, it says "with joy," and so forth. The word "also" in "I also" implies that it is not I alone. "With joy" means that together with the holders of the secret mantra, such as Bhṛkuṭīkrama and others, I shall uphold the meaning and the text, and I shall ensure that other future bodhisattvas also uphold it; this is the intention. Regarding the specific time, it says "until definitive emergence," which means until the ultimate point of definitive emergence. "With firm intention" refers to firm diligence itself; that firm diligence is described as the firm intention of desiring to attain nirvāṇa. Regarding the statement "I shall uphold," it says "by all means," and so forth. This is explained as upholding that which is the secret of the perfectly complete Buddhas, in which body, speech, and mind have become of one taste. The intention is: "I shall uphold it in such a way that I may by all means become a holder of the secret of the perfectly complete Buddha." Therefore, I shall explain that perfection of one's own welfare to sentient beings.

དེ་ཡང་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་བཞིན་དུ་སྟེ་གང་གི་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དོན་ཅི་ཞིག་གི་ཕྱིར་འཆད་པ་ན་གསུངས་པ། མ་ལུས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བཤད་པ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་མ་ལུས་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སེལ་བའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། མི་ཤེས་པ་ལུས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་རིག་པའོ། ། དེ་སྤངས་པ་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེ་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཏབ་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུའོ། ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས། གསང་དབང་ལ་ནི་སླར་གསུངས་པ། ། ཞེས་སྦྱར་ཏེ། ལྷ་དང་མི་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྐང་གཉིས་མཆོག་གོ། ། ཅི་ལྟར་མཛད་ནས་ལན་གསུངས་ཤེ་ན་གསུངས་པ། རྐྱོང་མཛད་དེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་རྐྱོང་པ་ནི་ངེས་པར་ཕྱུང་བའོ། ། ཉིད་ཀྱི་ལྗགས་ནི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། སྲིད་དུ་རིང་བས་ན་རིང་བའོ། །

Furthermore, this is according to the distinctions of their intentions; that is to say, it is for the sake of being understood by those who are distinguished by the divisions of dull, medium, and sharp faculties. For what purpose is it explained? It is said: "Without exception," and so forth. Regarding the explanation of the "afflictions of the afflictions, karma, and birth," the "afflictions" refer to those of the Śrāvakas and so on. For Bodhisattvas, however, conceptualization itself is the affliction; it is for the sake of eliminating those without exception. The cause for eliminating that is stated: "In order to abandon the body of ignorance," and so forth, which refers to ignorance. The abandonment of that is for the sake of abandoning desire and so forth that precede it; this means for the sake of abandoning the cognitive obscurations along with the afflictions and their habitual tendencies. The passage beginning with "Thus it was said" is easy to understand. "Then," and so forth, means immediately after that was requested. "Śākyamuni replied to the Lord of Secrets" is how it should be connected. He is the "Supreme among Bipeds" because he is preeminent among gods and humans. If one asks how he replied, it is said: "Extending," and so forth. "Extending" means drawing it forth. His own tongue is not connected to other sentient beings through [ordinary] blessings. Because it is vast in length, it is "long."

ཞེང་དང་ལྡན་པས་ཡངས་པ་སྟེ་རིང་ཞིང་ཡངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དཔྲལ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཞལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་ཁེབས་པ་ཆེ་ཞིང་སྲབ་པ་ལས་ཟངས་ཀྱི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཉིད་ཀྱི་ཞལ་ནས་ཏེ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་སེམས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ཁ་ནས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་མང་པོ་ལས་ངེས་པར་འཁྲུངས་པའི་ཕྱིར་བཟང་བ་སྟེ་ཤིན་ཏུ་འབར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་ལྗགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏེ་དེ་ཡང་བསྐལ་པ་ཉུང་ངུ་མ་ཡིན་པ་ནས་བདེན་པར་གསུང་བར་གོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སླུ་ཞིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ། ། ཉིད་ཀྱི་ལྗགས་བརྐྱང་བ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི་འཛུམ་པ་བསྟན་པ་ཡང་མཛད་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འཛུམ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན་གསུངས་པ། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་ངན་སོང་གསུམ། ། སྦྱོང་བར་བྱེད་ཅེས་པ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། ངན་སོང་གསུམ་ནི་དམྱལ་བ་དང་ཡི་དྭགས་དང་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེར་འཛུམ་པ་ཞལ་ལས་ངེས་པར་འཐོན་པའི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བསྟན་ནས་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་རྒྱུན་འཆད་དེ་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྣལ་འབྱོར་དུ་གནས་པ་ཐོབ་ནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་ལྷ་དང་མི་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ་ངན་སོང་གསུམ་སྦྱོང་བའོ། །

Because it is endowed with breadth, it is wide; by being both long and wide, it completely covers the maṇḍala of the face up to the hairline. Being large and thin, it is said to be endowed with the marks of a Great Being, such as the color of copper and so forth. It is from his own mouth—that is, through miraculous power, and not taught from the mouths of other sentient beings. Because it is definitively born from a vast accumulation of merit, it is "excellent," which means it is "extremely radiant." Furthermore, this is a specific quality of the tongue; it should be understood that this arises from having practiced speaking the truth for many eons, and thus it teaches the Dharma to all sentient beings without deception and without error. It should be explained that this refers to the realization of the Dharma itself. One should observe that he does not merely extend his tongue, but also displays a smile. If one asks what kind of smile it is, it is said: "It purifies the three lower realms of the worlds." This connects with the phrase "of the worlds." The three lower realms are the very nature of the states of hell, hungry ghosts, and animals. By perfectly displaying various colored light rays that emerge from the face in the form of a smile, the sufferings of the hells and so forth are pacified and their continuity is severed. Having attained a state of composure in body, speech, and mind, they gradually attain the status of gods and humans by taking refuge in the Three Jewels and so forth; therefore, it is said to "purify," meaning it purifies the three lower realms.

ཡང་ན་ངན་སོང་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བས་ན་ངན་སོང་གསུམ་སྦྱོང་བའོ། ། ཡང་འཛུམ་པ་ཅི་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་ཤེ་ན། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་སྣང་བར་བྱེད་པ་སྟེ་ཁམས་གསུམ་ཀུན་སྣང་བར་བྱེད་པའོ། ། བདུད་བཞི་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་འཆི་བདག་དང་ལྷའི་བུའི་བདུད་ཅེས་གྲགས་པ་རྣམས་ཏེ་དེ་དག་ཉིད་ནི་དགྲ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་འདུལ་བར་བྱེད་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ལས་སྤྲོ་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་བདུད་བཞིའི་དགྲ་རྣམས་འདུལ་བྱེད་པའོ། ། ཅི་ཡིས་ལན་གསུངས་ཤེ་ན་གསུངས་པ་ཚངས་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚངས་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེའི་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཚངས་པའོ། ། དེའི་གསུང་དེ་ནི་ངེས་པར་ཚངས་པའི་གསུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཡུལ་ཉེ་བར་གནས་པ་དག་གིས་ཐོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་གནས་པ་དག་གིས་ཀྱང་ཐོས་ཏེ། གམ་ན་གནས་པ་དབང་པོ་གནོད་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོས་པར་མ་ཟད་ཀྱི། ཐག་རིང་པོར་གནས་ལ་དམན་ཅིང་རྣ་བ་མི་གསལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྙན་ཅིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་རྣམ་པར་གསལ་བའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། ། དེའི་རང་བཞིན་གསུངས་པ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཀུན་བཀང་ནས། ། ཞེས་པ་སྟེ་སྙན་པ་ཡིད་ཅེས་པ་ནི་དོན་དང་སྒྲ་ལས་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གསང་དབང་ཞེས་པ་ནི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་བདག་པོ་སྟེ། འདིས་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་འདུལ་བའི་དོན་དུ་དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་སུ་གཟུང་སྟེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པར་བསྟན་པའོ། །

Alternatively, because it purifies the causes of the three lower realms—attachment, aversion, and ignorance—it is the "purifier of the three lower realms." Furthermore, in what manner does it smile? It illuminates the three worlds, meaning it makes the entire threefold realm manifest. The four māras are those renowned as the māra of the aggregates, the māra of the afflictions, the māra of the Lord of Death, and the māra of the son of the gods; these are the enemies. To subdue them means to draw them away from their own domains and to definitively train them in the path to enlightenment; thus, it is the "subduer of the enemies, the four māras." If one asks by what means it speaks, it is said: "The speech of Brahmā," and so forth. "Brahmā" refers to non-dual wisdom. That which possesses the cause of this is "Brahmā." His speech is the "definitive speech of Brahmā." Just as those situated nearby hear it, so too do those dwelling in other world systems hear it. Not only is it heard by those nearby with unimpaired faculties, but even those dwelling at a great distance, who are lowly and have dull hearing, perceive its meaning with clarity through its melodious and pleasing nature. Its nature is described as: "Having filled the entire three worlds," and "melodious and pleasing to the mind." "Pleasing to the mind" means that it captivates the mind through both its meaning and its sound. "Lord of Secrets" refers to the master of the yakṣas; he is shown to be the Vajra Holder, having been taken into such a lineage for the purpose of subduing the yakṣas.

སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་མཐར་སོན་པས་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་དུ། སྟོབས་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སོ། ། ལན་དུ་ཅི་གསུངས་ཤེ་ན་གསུངས་པ། ལེགས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཀྱེ་གསང་བ་པའི་བདག་པོ་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཆང་གང་ཡིན་པ་ཁྱོད་ཅེས་བྱའོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་བསགས་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེ་དང་ལྡན་གྱུར་ཅིང་ངོ་། ། དེ་ནི་དོན་ཆེན་སྡོང་དོན་དམ་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཀློག་ཅིང་འདོན་པ་ལ་སོགས་པས་སྡིག་པ་སེལ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གཙང་བར་བྱེད་པས་ན་དག་པར་བྱེད་ཅིང་ངོ་། ། འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སྐུ་ཡི་མཚན། ། ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ཁྱོད་འགྲོ་བ་ལ་ཕན་པའི་དོན་དེའི་ཆེད་དུ། ང་ལས་ཉན་པར་བརྩོན་པ་ནི། ། ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་རབ་ཏུ་དགོས་པས་གཉིས་མངོན་པར་བརྗོད་པའོ། ། དེའི་དོན་དུ་ལེགས་སོའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ་བཞི་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར། མགོན་པོ་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི། ། གསང་འཛིན་ཅི་ནས་བདག་ཀུན་གྱི། ། ཞེས་ཁྱོད་ཀྱིས་མངོན་པར་སྨྲས་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུང་གཅིག་ཅི་ནས་ཀྱང་ཟུང་ཤིག། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་གསང་བ་ཅི་ནས་ཀྱང་ཟུང་ཤིག། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟ་བར་རབ་ཏུ་གསལ་བར་གྱིས་ཤིག། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཉོན་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། ཅི་ལྟར་ཉན་ཞེ་ན་གསུངས་པ། རྩེ་གཅིག་ཡིད་ཀྱིས་ཏེ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་དེ་ནི་ལེགས་ཞེས་གསོལ། །

Because he has reached the culmination of the perfection of power, Vajrapāṇi is the "Great Powerful One." Accordingly, the venerable Nāgārjuna stated in a prayer: "May I become like Vajrapāṇi in power." In response to this, he said: "Excellent," and so forth. "O Lord of Secrets, you who are the glorious Vajradhara"—this is what is meant. Having perfectly accumulated the collections of merit and wisdom, you are endowed with great compassion. This [text] clarifies the great purpose, the ultimate truth. By reading, reciting, and so forth, it clears away negativity. Therefore, because it makes one pure, it is "purifying." "The mantra of Mañjuśrī’s wisdom body, The perfect expression— You, Vajrapāṇi, for the sake of benefiting beings, Are diligent in listening to me from me. Excellent, excellent!"—this is said out of great necessity, and the word "excellent" is expressed twice. For that purpose, the word "excellent" is applied in the dative case. Why? Because you have declared: "May I be the holder of the secrets of all the Protector, Perfect Buddhas." Therefore, this was spoken: "In that way, you must certainly hold this well-spoken word; you must certainly hold the secret of all the Perfect Buddhas; make it clearly manifest to sentient beings just as it is." Therefore, "Listen!" is the connection. If one asks how to listen, it is said: "With a one-pointed mind," meaning with a mind free from distraction. "The Blessed One, 'Excellent,' he replied."

ཞེས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལེགས་སོ་ཞེས་གསོལ་བ་སྟེ། ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསོལ་བའོ། ། གུས་པས་བསྐུལ་ཏེ་ཉན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་སེམས་དང་དད་པ་བསྐྱེད་པས་ལྷག་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བར་ནུས་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འདི་ཡང་མ་འོངས་པའི་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་དོན་དུ་གསུངས་ཀྱི། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ལ་ནི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་མེད་དེ་ཞེས་མ་ཡིན་པ་མི་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། རབ་ཏུ་དམའ་བའི་སྟན་ལ་འདུག། དུལ་བའི་དཔལ་ནི་རྣམ་པར་བསྐྱེད། ། དགའ་དང་ཚིམ་པའི་རྣམ་པར་བལྟ། ། ཚིག་གི་བདུད་རྩི་འཐུང་བ་བཞིན། ། ཞེས་བསྐྱེད་དེ་རྩེ་གཅིག་ཏུ། ། དང་ཞིང་དྲི་མེད་ཡིད་ལྡན་པས། ། ནད་པས་སྨན་པའི་ཚིག་བཞིན་དུ། ། བཀུར་སྟི་བྱས་ཏེ་ཆོས་མཉན་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་བསླབས་ནས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་སྟོན་ཞེ་ན་དེ་གསུངས་པ། དེ་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་ཤཱཀྱ་ཐུབ། ། ཚིག་གི་བདག་པོས་ཚིགས་བཅད་གསུངས། ། ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཤཱཀྱ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཐུབ་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པ་ཐུབ་པ་ཡང་འདི་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཇི་ཞིག་མཛད་ནས་གསུངས་ཤེ་ན་གསུངས་པ། མཐའ་དག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སྐྱོབ་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་གསང་སྔགས་ཏེ།

Thus, the Blessed One replied, "Excellent." This means he said, "Excellent." The sense is that he listened, having been exhorted with devotion. The intention is that by generating a mind free from distraction and inspired faith, one is able to achieve superior realization. Furthermore, this was spoken for the sake of training future disciples; it should not be thought that the Vajra Holder lacks a mind in meditative equipoise. Accordingly, it is said: "Sit on a very low seat, Manifest the splendor of discipline, Look with a sense of joy and satisfaction, As if drinking the nectar of the words. Thus, with one-pointedness, Possessing a pure and stainless mind, One should listen to the Dharma with reverence, Just as a patient follows the physician's instructions." Having thus trained, what is it that is taught? That is stated: "Then," and so forth. The connection is: "Then the Blessed One, Śākyamuni, the Lord of Speech, spoke these verses." Because he arose from the Śākya clan, he is a Śākya; and because he possesses the ascetic discipline of a sage in body, speech, and mind, he is a Sage (Muni); thus he is so described. Because he possesses supreme sovereignty and so forth, he is the Blessed One (Bhagavān). What did he do before speaking? It is said: "All," and so forth. With a mind that realizes the expanse of phenomena (dharmadhātu), in order to protect the realm of sentient beings, the inseparability of emptiness and compassion is the bodhicitta, which is the secret mantra.

དེ་ལས་བྱུང་བ་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལིའི་རང་བཞིན་ཧཱུཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་གསང་སྔགས་སོ། ། མཐའ་དག་ནི་བྱ་བ་དང་སྤྱོད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྐྱེད་པའི་གནས་སྐབས་སོ། ། སྔགས་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ནི་རྒྱུད་ཅེས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོའོ། ། དེ་དང་དབྱེར་མི་ཕྱེད་ཀྱང་བརྗོད་བྱའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའི་ཉེ་བར་བརྟག་པ་གསུངས་པ་ཡང་མཐའ་དག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བསྟན་པའི་དུས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། ། གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་ནི་གྲུབ་པའི་གསང་སྔགས་རྣམས་དང་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་འཆང་བ་སྟེ་གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ནི་རྒྱུད་དོ། ། མཐའ་དག་ཅེས་པ་འདིར་ཡང་སྟེ་མཆོག་ལ་སྦྱར་བར་ཡང་བྱའོ། ། རིགས་གསུམ་ཞེས་པ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རིགས་ཏེ་རིགས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པར་གྱུར་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་རིགས། ། ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་རིགས་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་རིགས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་སྣང་བྱེད་རིགས་ནི་དེ་གཉི་གའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པ་རིགས་པའི་རྒྱལ་མོ་རྣམས་སོ། ། དེའི་རིགས་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི་གསང་སྔགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་པའོ། ། རིགས་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ནི་གཙུག་ཏོར་ཡི་གེ་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཀྱི་སྟོབས་ལས་སྐྱེས་པའི་ལྷའི་ཁྱད་པར་གཞན་དང་གཞན་ནོ། །

That which arises from it—the nature of the vowels and consonants, the syllable Hūṃ, and so forth—is also secret mantra. All of these belong to the stages of generation in the Action, Performance, and Yoga Tantras, and so on. The "lineage" (gotra) of these mantras is the "tantra," the essence of the dharmadhātu. Although it is indivisible from that, the analytical designations distinguished by the various phenomena to be expressed are also called "all." Because it pervades the time of teaching and so forth, it is "great." Secret mantra and knowledge mantra (vidyā-mantra) refer to the accomplished secret mantras and those who uphold them, namely the yogis such as Yamāntaka and others. Their lineage is the tantra. Here too, "all" should be applied to the supreme. The "three lineages" are the lineages of body, speech, and mind, which perfectly subsume all lineages. "The worldly and transcendent lineages" refers to the worldly secret mantra lineages and the transcendent secret mantra lineages. The "lineage that illuminates the world" consists of both of these. The "Great Mudrā" refers to the Queens of Knowledge (vidyārājñī) such as Locanā and others. Their lineage is the secret mantras arising from them, and the causal connection born from the mudrās. The "Great Lineage of the Uṣṇīṣa" refers to various other specific deities born from the power of mantras such as the Single-Syllable Uṣṇīṣa.

རྣམ་པར་གཟིགས་ཞེས་པ་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལ་ངེས་པར་རྟོགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ཞེས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པ་ཡོད་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཨཱ་ལི་གཙོ་བོར་རྟོགས་པའི་དོན་ཏོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཤེས་རབ་ཉིད་ཐབས་སོ་ཞེས་པས་སོ། ། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དྲུག་ལྡན་ནོ། ། ཞེས་པ་ནི་ཨོཾ་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དྲུག་ལྡན་ནོ། ། འདིར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲའི་ཚིག་ལ་མ་ཡིན་པར་དོན་ལ་རྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་སྒྲ་དོན་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཚིག་ལ་རྟོན་པ་ཁ་ཅིག་རྒྱལ་པོའི་སྒྲའི་སོ་སོར་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ། རྒྱལ་པོ་རྗེས་སུ་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་རྗེས་སུའི་སྒྲའོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་པ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་གི་ངོ་བོའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ལ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་གཡོ་བ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་རང་བཞིན་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་གཅིག་པའི་སེམས་ནི་དེར་བརྗོད་དེ་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཨ་བིརྦྷ་ཝཏྱ་སྨཱ་དི་ཏི་གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱུང་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཡོད་པས་མི་སྐྱེ་ཆོས་ཅན་ནོ།

The term "Vipaśyin" means that he causes those who possess the fortune of mantras, mudrās, and so forth, to realize with certainty; this is the meaning. The word "this" refers to the verse beginning with the syllable A, which is to be explained. Although there is a second verse, it is referred to as "the verse." The meaning is that the nature of insight (prajñā) is primarily realized through the āli vowels. This is because, in the ultimate sense, insight itself is the method (upāya). "Endowed with the six kings of secret mantra" refers to the six kings of secret mantra, such as Oṃ vajratīkṣṇa and so forth. Here, one should understand the meaning of the word "king" by relying on the meaning rather than the literal expression of the word. Some who rely on the literal expression apply the word "king" to each [syllable], understanding it as the word "anuvartate" (follows/possesses), as in "endowed with the king." Regarding "arising non-dually," "non-dual" refers to the nature of method and insight—the inseparability of emptiness and compassion within the system of mantra—which is the essence of great bliss arising from non-dual meditative absorption (samādhi). In the system of the Perfections (pāramitā), it is described as the mind that is one with the svābhāvikakāya, the nature of the selflessness of all phenomena, free from all mental fluctuations such as the grasping at "I" and "mine." In terms of the actual meaning, it is "arising non-dually" (advayodbhava). Therefore, because it expresses the phenomenon of non-arising, it is "possessing the nature of non-arising."

། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ཡང་ལུང་དང་རིགས་པ་ལས་ངེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ལུང་ནི་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་ངས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་གྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཡང་རང་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་སྟེ།

That all phenomena are without arising is to be ascertained through both scripture and reasoning. Regarding that, first, the scripture is taught in the Saṃdhinirmocana Sūtra: "With reference to the lack of nature in terms of characteristics, the lack of nature in terms of arising, and the lack of nature in terms of the ultimate, I have said that all phenomena are without entity, without arising, without cessation, primordially peaceful, and by nature in nirvāṇa." In that context, what is the lack of nature in terms of characteristics? It is the characteristic of the imputed nature. Why is that? Because it is a characteristic established by names and conventions, but not by way of its own characteristic. Since the aggregates, elements, and so forth—both conditioned and unconditioned—are empty of their own and general characteristics, it is called the "lack of nature in terms of characteristics." What is the lack of nature in terms of arising? It is the dependent nature of phenomena. Why is that? Because it arises through the power of other conditions and not by itself. That which does not exist by itself is without arising, and since that which is without arising lacks an intrinsic nature, it is therefore called the "lack of nature in terms of arising." What is the lack of nature in terms of the ultimate? It is the thoroughly established nature of phenomena; that is also called the "lack of nature in terms of the ultimate." Why is that? Because the selflessness of phenomena is the ultimate.

དེ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ན་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ། ། སྒྱུ་མ་བྱས་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ། ། ནམ་མཁའ་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་དང་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། ཆོས་བདག་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བས་སོ། ། ལུང་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་རིགས་པས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་གི་རང་བཞིན་ཡོད་མིན་པ། ། དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་དག། ཡོད་པ་མིན་ཏེ་ཅི་ལྟ་ཞིག། གང་ཞིག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡི། ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། ། དེ་ཡི་སྐྱེ་བ་ཇི་ལྟ་བུ། ། མོ་གཤམ་བུ་སོགས་ཇི་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་དངོས་རྣམས་ཀྱི། ། རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་སོགས་ཀྱི། ། རང་བཞིན་འགའ་ཡང་མི་ལྡན་ཕྱིར། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། གཅིག་དང་དུ་མ་ཉི་ཚེ་དང་། ། ཉི་ཚེ་མ་ཡིན་འགའ་ཡང་མེད། ། དུ་མ་མེད་ཅིང་གཅིག་ཀྱང་མེད། ། མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གསུངས་ཤེ་ན་བདེན་ཏེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་རྟོགས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། རྟེན་ནས་སྐྱེས་དང་མ་སྐྱེས་པར། ། གསུངས་པ་ནམ་མཁའི་དེ་ཉིད་རིག། ཅེས་སོ། ། ཡང་གསུངས་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གང་ཡིན་པ། །

Furthermore, because they lack intrinsic nature, they are called the "ultimate lack of intrinsic nature." Just as a flower in the sky, so is the lack of intrinsic nature in terms of characteristics. Just as a magical illusion, so is the lack of intrinsic nature in terms of production. Just as space—which is the mere absence of the intrinsic nature of form and is all-pervading—so is the ultimate lack of intrinsic nature, because it is distinguished by the selflessness of phenomena and is all-pervading. Not only through scripture, but also through reasoning, this non-production is to be demonstrated: That which has no nature of its own Is a non-entity. How could the entities of cause and effect Possibly exist? That which lacks the entities of cause and effect— How could it have production? It is just like the son of a barren woman and so forth. Therefore, the intrinsic nature of things Does not exist, Because they do not possess any nature Such as being one or many. Thus, the noble Nāgārjuna said: Neither one nor many, Neither partial nor non-partial, Without many and without one— Even non-existence itself does not exist. If one asks, "How then did the Blessed One teach dependent origination?" it is true that the realization of non-production itself is what he taught as dependent origination. As it is said: "Dependent arising and non-arising Are taught as the reality of space." And again: "That which is dependent origination..."

དེ་ཡི་རང་བཞིན་སྐྱེ་མེད་ཕྱིར། ། གང་གི་རང་བཞིན་སྐྱེ་མེད་པ། ། དེ་ཡི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་ཅི། ། དངོས་པོ་རང་ལས་མི་སྐྱེ་ཞིང་། ། གཞན་དང་གཉི་ག་ལས་ཀྱང་མིན། ། མེད་དང་ཡོད་མེད་མི་འགྲུབ་པ། ། དེ་ཡི་འབྱུང་བ་གང་ཅི་ཞིག། གསུང་རབ་དག་ལས་ཀྱང་། གང་ཞིག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་མ་སྐྱེས། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་ཡོད་མ་ཡིན། ། རྐྱེན་ལ་རག་ལས་གང་དེ་སྟོང་པར་བཤད། ། གང་གིས་སྟོང་ཉིད་མཐོང་དེ་བག་ཡོད་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གལ་ཏེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཁས་བླངས་པའི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུའི་རང་བཞིན་དཔལ་ངེས་པར་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ལས་རེ་ཞིག་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ན། ཅིའི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། གཞན་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ལས་སམ། གཉི་གར་གྱུར་པ་ལས་སམ། གཉི་ག་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཞིའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ་པ་ནི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་སྐྱེ་སྟེ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་པའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་འབྲས་བུའོ། ། དེ་གཉིས་ཀ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་ན་མཐའ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་ཐལ་མེད་པར་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། །

Because its nature is unborn, What is the so-called "birth" of that whose nature is unborn? A thing does not arise from itself, Nor from another, nor from both, Nor is it established as non-existent or both existent and non-existent; What, then, is its arising? Also from the scriptures: "That which is born from conditions is unborn; It has no nature of birth. Whatever depends on conditions is explained as empty. Whoever sees emptiness is heedful." Thus it is said. Furthermore, if one were to say: "In that way, the natures of the accepted effect and cause must be examined. In that regard, when an effect is produced from the nature of a cause, does it arise from a cause that is of the nature of the effect, or from one that is a different entity, or from one that is both, or from one that is neither? These are the four possibilities. In that regard, it does not arise from a cause that is of the nature of the effect. Why? Because if the effect has already arisen, its nature as an effect is already established as the very nature of the cause and effect. Therefore, an effect that is already established as such a nature does not arise from a cause that is of the nature of the effect, because the effect already exists. Furthermore, the result of the activity of a thing is its own attainment. If it were to arise from both of those established [natures], it would follow that there is an infinite regress of births."

དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ཉིད་སླར་ཡང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པ། དེ་ཕྱིར་ཕན་པའི་དངོས་པོ་ལ། ། ཡོན་ཏན་འགའ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། ། སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་ཉིད་སྐྱེ་བ། ། དེ་ལྟར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཉིད། ། ཅེས་སོ། ། གཞན་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་འབྲས་བུ་མེད་དེ། གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དངོས་པོ་གཉིས་ལ་ལྟོས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ལ། དངོས་པོ་གཉིས་པ་འདི་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་དུས་ན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ཡོད་པའི་དུས་སུ་ཡང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་ཉིད་དུ་དོན་དམ་པར་ཁས་ལེན་ཏེ། བ་ལང་གི་རྭ་ལ་ལྟོས་པའམ། རི་བོང་གི་རྭ་ལ་ལྟོས་ནས་རྟའི་རྭའི་གཞན་པ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། མངོན་པར་འདོད་པའི་རྒྱུ་མིག་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མངོན་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐྱེད་པ་པོ་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། མངོན་པར་འདོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ར་ཎ་ཌི་ཀ་བཞིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། རང་གི་ངོ་བོ་མ་བྱུང་བར། ། གང་ཞིག་གང་ལས་གཞན་དུ་འདོད། ། བ་ལང་རྭ་འམ་མི་རྭ་ལས། ། རྟའི་རྭ་བཞིན་དུ་འདོད་མ་ཡིན། ། རྐྱེན་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་མིག་ལ་སོགས་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་གྱུར་པས་བཱི་ར་ཎ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། གཉིས་ཀ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་ཏེ། ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་དག་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

In that regard, that which has already arisen does not have the capacity to arise again as its own identity. As the venerable Candrakīrti stated: "Therefore, in an entity that has already arisen, there is no quality whatsoever to be gained; thus, for it to arise again is simply illogical." Furthermore, arising from another is also fruitless. The term "other" is explained in dependence upon two entities. This second entity is the effect, and it does not exist at the time the cause exists, nor does the cause exist at the time the effect exists. In dependence upon what, then, could one conventionally accept "otherness" in an ultimate sense? There is no "otherness" in the horse's horn in relation to the cow's horn or the rabbit's horn. The intended causes, such as the eyes, do not produce the intended effects, such as the eye-consciousness, because they are other than the producer, just like an unintended raṇḍika (a type of plant or object). As it is said: "If its own essence has not yet emerged, how can it be asserted as other than something else? It is not asserted to be like a horse's horn in relation to a cow's horn or a rabbit's horn." Furthermore, even through other conditions, the eye and so forth do not ultimately produce the eye-consciousness, because they are other, just like vīraṇa grass and the like. Arising from both is also illogical, because the natures of being distinct and being non-distinct are characterized by mutual contradiction, and thus their merging into one is impossible.

གཉི་ག་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་རིགས་པ་འདིས་ངེས་པར་དཔྱད་ན་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ལ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་གང་དེ་ཉིད་ནི་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་གཟུགས་དོར་བ་སྟེ་དེ་ཉིད་ནི་ཐ་དད་པའོ། ། དེ་དགག་པ་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ། དངོས་པོ་རྣམས་རྣམ་པ་གཞན་གང་ཞིག་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་ཏེ། རྒྱུ་མེད་པ་ནི་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་ཡོད་པའམ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རེས་འགའ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། ། གཉིས་ལས་མ་ཡིན་རྒྱུ་མེད་མིན། ། དངོས་པོ་གང་དག་གང་ན་ཡང་། ། སྐྱེ་བ་གང་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། བདག་ལས་ཞེས་པ་ནི་གྲངས་ཅན་པའོ། ། གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སངས་རྒྱས་པ་ཁ་ཅིག་དང་བྱེ་བྲག་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཉི་ག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྤྱོད་པ་དང་གཅེར་བུའོ། ། རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་ཕན་པ་དང་རང་བཞིན་རྒྱུར་སྨྲའོ། ། ཅི་འདི་ལ་དངོས་པོ་སྐད་ཅིག་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ན་ཅི་རྒྱུ་འདས་པ་ལས་སྐྱེའམ། མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལས་སྐྱེས་ཞེས་རྣམ་པར་བརྟག་པ་གསུམ་མོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་ཞིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་འོངས་པ་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །

The position that it is inexpressible in the manner of being neither [of the two] is also untenable when analyzed by this same reasoning. In that regard, because an inexpressible nature transcends the conceptual constructions of difference and non-difference, to say "this is not that" is to discard its form, which is precisely what constitutes difference. Its negation is non-difference. From what other mode could entities possibly arise? It is also illogical for them to arise from no cause; since that which lacks a cause is independent of anything else, it would follow that it must either exist eternally or not exist at all. This was stated based on the reasoning that entities which possess dependence arise only occasionally. As the noble Nāgārjuna said: "Not from self, not from another, not from both, and not without a cause: nowhere and at no time is there any entity whatsoever that arises." Regarding this statement: "from self" refers to the Sāṃkhyas. "From another" refers to certain Buddhists, the Vaiśeṣikas, and so forth. "From both" refers to the Cārvākas and the Nirgranthas. Those who propound "without a cause" are the Lokāyatas and those who assert that primordial nature (prakṛti) is the cause. In this regard, when the effect of momentary entities arises, there are three possibilities to be analyzed: does it arise from a past cause, or does it arise from a future or a present cause? First, it does not arise from the past, because that which has already ceased is not a cause. Nor does it arise from the future.

དེ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ད་ལྟར་བ་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཉི་ག་ནི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་། ཕྱེད་ཀྱིས་གྲུབ་དང་ཕྱེད་ཀྱིས་ནི། ། མ་གྲུབ་ད་ལྟར་བྱུང་བར་བརྗོད། ། དེ་ལ་གང་ཕྱེད་གྲུབ་པ་དེ་ནི་འདས་པའོ། ། གང་མ་གྲུབ་པ་དེ་ནི་མ་འོངས་པའོ། ། ཕྱོགས་གཉི་ག་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པ་ཡང་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་མེད་དོ། ། གལ་ཏེ་རྒྱུ་ཞིག་པའི་དུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཁོ་ན་ལ་འབྲས་བུ་འབྱུང་གི་སྔོན་དང་ཕྱི་མར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། རྒྱུ་ཞིག་པ་འདི་ནི་ཅི། རྒྱུའི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་ཅི་གནས་སུ་སྨྲའམ་དངོས་པོ་ཉིད་སྐད་ཅིག་མར་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཞིག་པའམ། ཡང་ན་རྒྱུ་ཞིག་པ་ཅི། དེ་ལ་གལ་ཏེ་རྒྱུའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ན་ནི་ཅིག་ཅར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེས་ན་རྒྱུ་ཞིག་པའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག། འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་པ་ཡིན་ན་ནི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རང་དེ་ལ་མེད་པ་ཞིག་པ་དེའི་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་དོ། ། ད་ནི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ལ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། འབྲས་བུ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ན་ཅི། འབྲས་བུ་མེད་པ་ཉིད་སྐྱེའམ། འོན་ཏེ་མེད་པའམ། ཡོད་མེད་དམ། དེ་ལས་གཞན་པ་ཞིག་ཅེས་རྣམ་པར་བརྟག་པ་བཞིའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་མི་སྐྱེ་སྟེ་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་གལ་ཏེ་སྐྱེ་ན་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡང་སྐྱེའོ། །

That is because, by virtue of being unarisen, there is no actual attainment. Nor is it from the present, because since the nature of an entity is not established, it cannot be a cause. Alternatively, both the past and the future are distinct in nature. Furthermore: "Half is established and half is unestablished; this is what is called the present." In that regard, that which is half-established is the past, and that which is unestablished is the future; thus, both sides are distinct. Therefore, since the third moment is also not a cause, the arising of the effect of entities does not occur. If it is argued that the effect arises only at the very moment the cause has ceased, and not before or after, then what is this "cessation of the cause"? Do you assert that the very nature of the cause remains, or is it the cessation of the entity itself as a phenomenon that has arisen momentarily? Or, what is this "cessation of the cause"? In that regard, if it were the nature of the cause, then because it would be simultaneous, that is not accepted. Therefore, what kind of reason is there for the "cessation of the cause"? If it is the cessation of that which possesses the effect, then because it lacks an inherent nature, there is no such thing as the arising of an effect that possesses that which has ceased. Now, the nature of the effect shall be analyzed: when effects arise, do they arise as something non-existent, or as something existent, or as both existent and non-existent, or as something other than those? These are the four possibilities. In that regard, first, that which exists does not arise because it already exists. If that which exists were to arise, then what has already arisen would arise again.

མེད་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་སྟེ་བོང་བུ་ལ་རྭ་སྐྱེས་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་གང་ལས་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངེས་པ་དག་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པ་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པ་པོ་སོ་སོར་ངེས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནུས་པ་དེ་རྐྱེན་ལས་ཐ་དད་པའམ། ཐ་དད་མ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཐ་དད་ཡིན་པ་ལས་སྐྱེ་ན་དེའི་ཚེ་རྐྱེན་ཅི། དེ་ཉིད་སྐྱེ་ན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནུས་པ་ཙམ་མམ་རྐྱེན་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། ། ནུས་པ་ཙམ་སྐྱེད་པ་པོ་ཡིན་ན་དེ་ཁོ་ན་སྐྱོན་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཏེ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་ཉིད་སྐྱེ་བ་པོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཇི་སྙེད་ལྡན་ཡང་ག་ལ་རིགས། རིགས་པ་གཞན་གྱིས་སོ་ཞེ་ན། གནས་སྐབས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ནུས་པ་ལ་བརྟག་པ་འདིས་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མི་སྐྱེ་ཞིང་། ཡོད་མེད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་གསུངས་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་རང་བཞིན་ཐ་དད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་རྐྱེན་བརྟག་པ་ལས། གང་ཚེ་ཆོས་ནི་ཡོད་པ་དང་། ། མེད་དང་ཡོད་མེད་མི་གྲུབ་པ། ། ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་ཞེས་བྱ། ། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་མི་རིགས་སོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་པོ་དུ་མ་དང་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་ནི།

That which is non-existent also does not arise, because it is untenable for a donkey’s horn to arise. If that were the case, since everything would have a single cause, the certainty of cause and effect—namely, that a specific thing arises from a specific cause—would be lost. If one then argues: "Because the capacities of things are individually determined, the producers of the effect are individually determined; therefore, everything does not arise from everything," then is that capacity distinct from the conditions or not distinct? If it arises from conditions that are distinct, then what are those conditions? If it arises from those very [conditions] themselves, then it is not distinct; in that case, it would be either the capacity alone or the conditions alone. If the capacity alone is the producer, that is precisely the fault. If one argues that the conditions themselves are the producers because they possess the capacity, that is not so; for how could it be logical for them to possess it [in that way]? If one argues it is by another reasoning, that is not the case, because it is not a possible state. Therefore, by this analysis of capacity, an existent effect does not arise; and since the faults stated for the positions of existence and non-existence would follow, there is no arising from both. Because existence and non-existence are mutually contradictory, they do not exist as one; and because the position of existence and non-existence having distinct natures does not exist, it is strictly partless. As it is said in the Examination of Conditions: "When a phenomenon is established neither as existent, nor as non-existent, nor as both existent and non-existent, how can it be called a 'producing cause'? If that were so, it would be illogical." As for the proponents of multiple creators such as Īśvara and the proponents of a single creator:

རྟག་ཏུ་རིམ་པ་དང་ཅིག་ཅར་དག་ལས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཚད་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བཅོམ་པ་ཉིད་དོ། ། ཚོགས་པ་ཙམ་ཁོ་ནའི་རིམ་པས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་མཐོང་བས་དེའི་ཕྱིར་གང་གི་ཚེ་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་བརྟག་མི་བཟོད་དོ། ། འོ་ན་མངོན་སུམ་དུ་རིགས་པའི་སྐྱེ་བ་འདི་ལ་གནོད་པ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ངེས་པའི་ཐབས་གང་ཞིག་ཡོད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པས་བསྒྲུབས་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེའོ། ། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡང་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པ་དག་བསྡུས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ལ་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་རེ་ཞིག་ཡུལ་བྱས་པའི་སྣང་བ་དང་བྲལ་ན་དོན་དུ་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་འདིས་ཤེས་སོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མི་རིགས་སོ། ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་རྣམ་པའི་དོན་མེད་པ་ལ་ཡང་རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ་དངོས་པོར་གྱུར་པས་ཁྱབ་པ་མེད་དེ། རི་མིའི་རྣམ་པ་སྦོམ་པོ་དང་གཅིག་པ་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་མཚུངས་པ་ཉིད་པས་མི་རིགས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཤེས་པས་ཡུལ་ནི་འཛིན་པ་ཡི། ། རྣམ་པ་མེད་པའང་མི་རིགས་ཏེ། ། རྣམ་པ་ཚད་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར། ། ཅིག་ཤོས་ཀྱང་ནི་རིགས་མ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཤེས་པས་ཐབས་གཞན་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་ཐབས་གཞན་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ཡང་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །

By the statement, "Always, from either sequentially or simultaneously," and so forth, all [claims to] being valid cognition are utterly refuted. Since it is observed that an effect arises only through the sequence of the mere collection [of causes], for that reason, however one analyzes the arising of things, they are found to be incapable of withstanding scrutiny. If one asks, "What kind of contradiction is there to this arising that is directly perceived?"—it is true that this is so; nevertheless, what means of ascertainment is there? For it is said that the relationship of cause and effect must be asserted after establishing it through direct perception and inference. However, it is unreasonable to maintain that direct perception and inference apprehend [their objects] as either possessing aspects (sākāra) or being aspectless (nirākāra). Regarding the aspectless position: if there is an absence of an appearance that serves as the object, then because there is no entity that apprehends the object, it is unreasonable to establish the convention, "This is known by this [consciousness]." Regarding the position of possessing aspects: even if the object of the aspect does not exist, there is no pervasion [of the aspect] by being a real entity in conditions such as dreams and the like. This is because it is unreasonable [to claim] that the aspect of a mountain, for instance, is identical to the gross [object], since they are equally devoid of consciousness. As it is said: "It is also unreasonable for consciousness to apprehend an object without an aspect; because the aspect is not a valid measure, the other [position] is also not reasonable." Thus, since consciousness is established as the means through direct perception and inference themselves, any other means of establishing the nature of the effect through analysis is likewise not the case.

དེ་ལ་འདིར་ཚིག་གི་བདག་པོས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་བརྗོད་བྱར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཡོད་པས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཚིག་གི་བདག་པོ་འདི་ཡིས་ཞེས་དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་ཅན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དབུ་མ་ལས་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་གང་། ། དེ་ནི་གང་འདིའི་རང་བཞིན་ཡིན། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རང་བཞིན་མེད། ། འགྲོ་བ་འདི་ཡི་རང་བཞིན་མེད། ། ཅེས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་པ། རྟག་སྟེ་སྐྱེ་མེད་ཆོས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས། ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ཀྱང་བདེ་བར་གཤེགས་དང་མཚུངས། ། བྱིས་པའི་བློ་ཅན་མཚན་མར་འཛིན་པ་རྣམས། ། འཇིག་རྟེན་དག་ན་མེད་པའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད། ། ཅེས་སོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། འགག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཞེས་ཀྱང་ཐོས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བ་མངོན་དུ་སོང་བ་ལས་འགག་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། གང་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། སྐྱེ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ལ། ། དེ་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་སོ། ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་པ་ཡང་དོན་དམ་པར་མེད་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་གསུམ་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་རྒ་ཤི་ལ་སོགས་པ་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མེད་པར་གསུངས་སོ།

In this context, because the Lord of Speech takes the non-arising of phenomena as his subject matter, this is a verse concerning the non-arising of phenomena. One should understand that all phenomena are [expressed] by this Lord of Speech. Furthermore, the Blessed One is the embodiment of the wisdom-nature of all Tathāgatas, because he is the very essence of the nature of all phenomena. As it is said in the Madhyamaka: "Whatever is the nature of the Tathāgata, that is the nature of this [world]. The Tathāgata is without nature; this world is without nature." The Blessed One also said: "The Tathāgata is the eternal, unborn phenomenon; all phenomena are equal to the Sugata. Those with the intellect of a child who grasp at signs practice in the world with phenomena that do not exist." The term "possessing the nature of non-arising" is an illustration; one will also hear of "possessing the nature of non-ceasing," for cessation follows upon arising. As it is said: "When the arising of all phenomena is not tenable, then the cessation of all phenomena is also not tenable." Because there is no arising or cessation, the Blessed One taught that the abiding of all phenomena also does not exist ultimately. Since all phenomena abide in the three characteristics, there is also no aging, death, and so forth that do not depend upon them. Because those do not exist, he taught that all conditioned things and so forth also do not exist.

། དེ་ལྟར་གྱུར་ན་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་པ་འདི་ཅི་ཞེ་ན་བདེན་ཏེ། འོན་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་ཀྱང་ཐ་སྙད་དུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར། རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་སྒྱུ་མ་བཞིན། ། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ཇི་བཞིན་དུ། ། དེ་བཞིན་སྐྱེ་དང་དེ་བཞིན་གནས། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་འཇིག་པར་བརྗོད། ། ཅེས་སོ། ། གང་དེ་ལྟར་ཡང་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་ནི། འདིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དང་དེ་ལས་གཞན་པའང་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེས་ན་འདི་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རིག་པར་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་སོ་སོར་སྣང་བ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར། རྒྱུད་དག་པར་གྱུར་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྒོམ་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར། གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ། ཨ་ཨཱ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མཆོག་པར་བྱེད་པའི་དབྱངས་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཀ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་གསལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྣང་བར་བྱེད་པའོ། །

If that is so, one might ask: how can there be the conventional designations of birth and so forth? This is true; however, they occur just like illusions and the like. Just as with an illusion, although things do not arise ultimately, one should understand that in every respect, birth and so forth exist conventionally. Thus: "Just as a dream, just as an illusion, Just as a city of gandharvas, So too are arising, so too is abiding, And so too is ceasing described." In that which is thus non-existent, there is here no nature of non-duality, nor is there anything else whatsoever. Therefore, the meaning is that by comprehending and realizing this, one is free from the appearance of all entities of the three realms without exception. Thus, for the sake of ordinary beings whose continuums have been purified through the thorough knowledge of the suchness of illusion-like phenomena, and who have attained supreme insight through the stages of hearing, reflection, and meditation, the King of Secret Mantra verses beginning with the syllable A and possessing the six kings are spoken: A Ā, and so forth. By means of the twelve vowels, which bring about the supreme bodhicitta of all, the thirty-four consonants beginning with Ka are clarified, thereby making manifest the very non-arising of all phenomena.

དེ་རྣམས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་ལོར་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ངེས་པའོ། ། དེ་(ལས་,ལ་ས་)དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངེས་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་དབྱངས་བཅུ་གཉིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་ལ་གོམས་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཅུ་གཉིས་ནི་ས་རྣམས་ཏེ་ལུང་ལས་བཀླག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་རིན་ཆེན་པདྨའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ། ། ཨཱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་མི་འཇིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཨི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་དང་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །

The secret mantra deities who are perfectly endowed with these should be meditated upon as the wheel of insight, for they are the cause for the arising of the wisdom of the non-duality of method and insight; this is the certainty. Furthermore, the twelve vowels were taught by the Blessed One in order to facilitate the individual realization of the certainty of the grounds and the perfections. Moreover, when one reaches the ultimate limit of familiarity with the twelve perfections, the twelve specific states of mind that have become fully ripened are the grounds, as should be read from the scriptures. In that regard, the syllable A is the ground of engagement through aspiration, which is the nature of the mind of liberation—the ultimate bodhicitta characterized by non-arising and so forth. It brings about the individual realization of the pure bodhicitta and also symbolizes the perfection of the precious lotus. The syllable Ā clarifies the perfection of generosity, which has reached the ultimate limit and is characterized by the giving of Dharma, material goods, and fearlessness; it also symbolizes the ground of Perfect Joy (pramuditā). The syllable I clarifies the superior practice of the perfection of ethical discipline, which is characterized by the vows, the authentic gathering of Dharma, and acting for the benefit of sentient beings, because it is free from the conceptualization of birth; it also symbolizes the ground of Stainless (vimalā).

ཨཱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་བཅད་ཀྱང་བཟོད་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པ་དང་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་འོད་བྱེད་པའི་ས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཨུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ཚོགས་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱིས་རྗེས་སུ་བཅིངས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྤྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་གྱི་ས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཨཱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལྷག་པ་དང་ཆད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱོན་དང་བྲལ་བ་དང་། གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་འབྱོར་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་བའི་ས་ཡང་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། ཨེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྙོག་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ས་ཡང་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། ཨི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དབྱིངས་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རང་གི་སྐྱོན་སྤོང་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་དང་།

The syllable Ī clarifies the superior practice of the perfection of patience, which is characterized by the three aspects of being indifferent to suffering even when one's limbs and extremities are severed, enduring harm inflicted by others, and the certain reflection on the Dharma; it also symbolizes the Radiant Ground (Prabhākārī-bhūmi). The syllable U clarifies the superior practice of the perfection of diligence, which is characterized by enthusiasm for the three aspects of accomplishing the collection of dharmas of the body, speech, and mind, being bound by the welfare of sentient beings, and completely purifying the Buddha-fields; it also symbolizes the Ground of Radiant Light (Arciṣmatī-bhūmi). The syllable Ū clarifies the superior practice of the perfection of meditative concentration, which possesses the three characteristics of being free from faults, remaining stable, and being endowed with yogic accomplishment because all phenomena are without addition or subtraction; it also symbolizes the Ground Difficult to Conquer (Sudurjayā-bhūmi). The syllable E clarifies the superior practice of the three types of insight arising from hearing, reflection, and meditation, through the realization that all phenomena are peaceful because they are entirely free from all turbidity; it also symbolizes the Manifest Ground (Abhimukhī-bhūmi). The syllable Ai clarifies the superior practice of the three aspects of abandoning one's own faults, engaging in the welfare of sentient beings, and entering the spontaneously present, non-conceptual expanse; it also symbolizes the Ground of Presence (Sādhumatī-bhūmi).

མྱུར་དུ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་རིང་དུ་སོང་བའི་ས་ཡང་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། ཨོ་ཡིག་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆུ་བོ་ལས་རྒལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་སྟེ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པ་ནས་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་མི་གཡོ་བའི་ས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཨཽ་ཡིག་ནི་དཔེ་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཅན་སྨྲ་བ་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ཟློག་པར་བྱེད་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་བདུད་དང་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཟློག་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཉིད་འཆད་པར་བྱེད་ཅིང་ས་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཨཾ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའི་མཐར་སོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བའི་ཐབས་ལ་ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་སོན་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱིས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །

The syllable Oṃ clarifies the superior practice of the perfection of method, which possesses three characteristics that bring about swift and manifest enlightenment, and it also characterizes the stage of Far-Gone (dūraṃgamā). The syllable Auṃ clarifies the superior practice of the perfection of aspiration, which possesses three characteristics—crossing the river of conceptualization, accomplishing the accumulations, benefiting sentient beings, and completely purifying the buddha-fields—and it also characterizes the Immovable stage (acalā). The syllable Aḥ explains the superior practice of the perfection of power, which possesses three characteristics—reversing karma through being a speaker of the dharma that transcends examples, abandoning the afflictions, and repelling Māras and adversaries—and it also characterizes the stage of Excellent Intelligence (sādhumatī). The syllable Aṃ analyzes the perfection of wisdom that has reached its ultimate limit, which possesses three characteristics—being free from conceptualization due to having reached the end of the bodhisattva stages, realizing the equality of non-conceptuality, and being unobscured regarding the means to benefit sentient beings—and it also characterizes the Cloud of Dharma stage (dharmameghā).

ཨཿཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བའི་ངོ་བོ་གཡོ་བ་མེད་ཅིང་མི་ཕྱེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་སོན་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་བྱ་བ་མཐའ་དག་ལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་གསལ་བར་འཇུག་པ་དང་། ཀུན་དུ་འོད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་མཚོན་པར་ཡང་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་དང་ས་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱང་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་པོས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ཀུན་ནས་ཕྱིའི་མུ་ཁྱུད་ཐམས་ཅད་ལ་སྟེ། དེ་ཡང་ཕྱི་རོལ་དུ་ནི་ཀ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཀྵའི་མཐར་ཐུག་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ལ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་དྲུག་པའི་ལྟེ་བ་ལ་མུཿ ཨོཾ་ཞེས་པ་ཡི་གེ་གསུམ་མོ། ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་རྩིབས་རྣམས་ལ་གཡས་སྐོར་གྱིས་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ལ་སོགས་པའི་གསང་སྔགས་དྲུག་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁ་དོག་དཀར་པོ་ལུས་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བྱེད་པ་སྙིང་གར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་བསམ་པར་བྱའོ། ། རྩིབས་བཅུ་གཉིས་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་ཨོཾ། དེ་ནས་མདུན་དུ་ཧཱུཾ། རྒྱབ་ཏུ་ཧྲཱིཿ། གཡས་སུ་ཨཾ། གཡོན་དུ་ཨཿཞེས་བྱའོ། ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་རྩིབས་རྣམས་སུ་རིམ་པས། བཛྲ་ཏཱིཀྵྞཱ་ཡ། དུཿཁ་ཙྪེ་དཱ་ཡ། པྲཛྙཱ་ཡ། ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡཱ་ཡ། ཝཱ་གཱི་ཤྭ་རཱ་ཡ། ཨ་ར་པ་ཙ་ནཱ་ཡ། བཱ་ར་དཱ་བཛྲཱ་ཡ། ཤཱུ་ནྱ་ཏཱ་གརྦྷཱ་ཡ། ག་ག་ནོདྡྷ་བཱ་ཡ། ཛྙཱ་ན་སམྦྷ་ཝཱ་ཡ། བུདྡྷ་སམྦྷཱ་ཡ།

The syllable Aḥ is the essence of the manifestation of the wisdom of omniscience (sarvākārajñatā-jñāna), which is unwavering, indivisible, and of the nature of non-dual suchness (tathatā). Because it has accomplished its task through the supreme realization of the tathāgata-nature, the perfection of vajra activity (vajra-karmapāramitā), it engages spontaneously and clearly in all activities for the benefit of sentient beings, and it also symbolizes the Buddha-ground of Universal Radiance (samantaprabhā-buddhabhūmi). The twelve perfections (pāramitā) and the twelve grounds (bhūmi) are also clearly indicated by the twelve vowels within the wheel of insight (prajñā-cakra). On the entire outer rim, the consonants from ka to kṣa are to be applied. In the center of the six-spoked wheel, the three syllables Muḥ, Oṃ, and Aḥ are placed. On the spokes in the east and so forth, the six secret mantras beginning with Vajratīkṣṇa are to be applied in clockwise order. All of these are white in color, illuminating the entire body, and should be visualized upon a moon mandala at the heart. In the center of the hub of the twelve-spoked wheel, place Oṃ. Then, in front is Hūṃ, behind is Hrīḥ, to the right is Aṃ, and to the left is Aḥ. On the spokes in the east and so forth, in sequence, are: Vajratīkṣṇāya, Duḥkhacchedāya, Prajñāya, Jñānakāyāya, Vāgīśvarāya, Arapacanāya, Vāradavajrāya, Śūnyatāgarbhāya, Gaganodgatāya, Jñānasambhavāya, and Buddhasambhavāya.

དྷརྨ་དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་གཱི་ཤྭ་རཱ་ཡ་ཞེས་པ་སྔགས་བཅུ་གཉིས་པོའི་དང་པོར་ཨོཾ་ཡིག་དང་ན་མཿཞེས་བྱ་བ་མཐར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། འཁོར་ལོ་དེ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་སྙིང་པོ་ཅན་ས་བཅུ་གཉིས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བསགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བའི་ངོ་བོ་དེ་སྙིང་གར་ཟླ་བའི་སྟེང་དུ་རྣམ་པར་བསམས་ལ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་དཀར་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཀྱི་ཚོགས་འཕྲོ་ཞིང་འཐོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་ནང་སྣང་བར་བྱས་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་འཐོན་ཏེ་མཐའ་ཡས་པའི་ནམ་མཁའི་ཁོང་ན་གནས་པའི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་དངོས་པོ་མཐའ་དག་རབ་ཏུ་གསལ་བར་སྣང་བར་བྱས་ཏེ། ཤེས་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཐའ་དག་དྲི་མ་མེད་པའི་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟ་བུར་ཤིན་ཏུ་འོད་གསལ་བར་བདག་ཉིད་དུ་བསྒོམས་པས་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ། སྠི་ཏོ་ཧྲྀ་དི་ཛྙཱ་ན་མཱུརྟྟི་ར་ཧཾ་བུདྡྷོ་བུདྡྷཱ་ནཱཾ། ཏྱདྷྭ་ཝརྟྟ་ནིཾ། ཞེས་པ་ནི་དུས་གསུམ་པའི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་ལ་ཨོཾ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་བུ། བ། ཛྲ། ཏཱི། ཀྵྞ། མེ་ལ་སོགས་པའི་མཚམས་རྣམས་སུ། ཝཱ། གཱི། ཤྭ། རཱ། ཡང་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་ལ། ཁཾ། ཕྱོགས་རྣམས་སུ། དུཿ། ཁ། ཙྪེ། དཱ། ཕྱོགས་བྲལ་རྣམས་སུ། མ། ཧཱ། ཝཱ། ཙ།

Regarding the phrase dharmadhātu-vāgīśvarāya, one should contemplate the syllable oṃ at the beginning of each of the twelve mantras and the word namaḥ at the end. These wheels also contain the essence of the five tathāgatas and consist of the twelve grounds, the twelve perfections, and the twelve links of dependent origination. One should visualize at the heart, upon a moon disc, the essence of the manifestation of the wisdom of omniscience (sarvākārajñatā-jñāna), which accumulates all the qualities of a buddha. From that, masses of white, red, and other colored light rays radiate and emerge, illuminating the interior of the body and then exiting to make all stable and moving entities dwelling within the infinite expanse of space appear with extreme clarity. By meditating on oneself as the identity of the entire maṇḍala of objects of knowledge, as utterly luminous like a stainless mirror-maṇḍala, one will swiftly attain omniscience. Likewise, sthito hṛdi jñānamūrtir ahaṃ buddho buddhānāṃ tryadhvavarttinām means that because the nature of the manifestation of wisdom of the three times pervades all things, it dwells in the hearts of all sentient beings. In the center of an eight-spoked wheel is oṃ. In the directions, starting from the east, are bu, ba, dza, rī, and kṣṇa. In the intermediate directions, starting from the southeast, are vā, gī, śva, and rā. Furthermore, in the center of another eight-spoked wheel is khaṃ. In the directions are duḥ, kha, cche, and dā. In the intermediate directions are ma, hā, vā, and ca.

ཡང་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་ལ་དྷཱི། ཕྱོགས་རྣམས་སུ། པྲ། ཛྙཱ། ཛྙཱ། ན། མཚམས་རྣམས་སུ། ཨ། ན། ནྟ། གཱི། ཡང་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་ལ་ཨོཾ། ཕྱོགས་རྣམས་སུ། ཛྙཱ། ན། ཀཱ། ཡ། ཕྱོགས་བྲལ་རྣམས་སུ། མ། ཧཱ། ཝཱ། དཱི། ཡང་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་ལ། ཨཿཕྱོགས་རྣམས་སུ། ཝཱ། གཱི། ཤྭ། ར། མཚམས་རྣམས་སུ། ཝ། དི། སི། ཧཾ། ཡང་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་ལ། ཨ། ཕྱོགས་རྣམས་སུ། ར། པ། ཙ། ན། ཕྱོགས་བྲལ་རྣམས་སུ། ཝ། ཙ། སྤ། ཏི། རྩིབས་བརྒྱད་པའི་འཁོར་ལོ་དྲུག་པོ་དེ་རྣམས་སུ་ཡི་གེ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་ལྷག་པར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་དཀར་པོར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ། ། ད་ནི་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དེ་ལེགས་པར་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མཚན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོའི་དོན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེན་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྒྱུ་མའི་ཆོས་ཀྱི་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་གསུངས་པ་ནི། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གྱི་སྒྲ་ནི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་སྟོན་པའོ། ། ཡང་ན་ལན་གྱི་སྐབས་སུ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། དེ་ངེས་པར་བསྟན་པར་བྱའི་ཞེས་པ་སྟེ་དེ་ནི་སྒྲའི་རིམ་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་ཞེས་པ་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། ། ཅི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནམ་ཞེས་གསུངས་པ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་ཞེས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ།

Furthermore, in the center of the eight-spoked wheel is dhī. In the cardinal directions are pra, jñā, jñā, and na. In the intermediate directions are a, na, nta, and gī. Again, in the center of the eight-spoked wheel is oṃ. In the cardinal directions are jñā, na, kā, and ya. In the intermediate directions are ma, hā, vā, and dī. Again, in the center of the eight-spoked wheel is aḥ. In the cardinal directions are vā, gī, śva, and ra. In the intermediate directions are va, di, si, and haṃ. Again, in the center of the eight-spoked wheel is a. In the cardinal directions are ra, pa, ca, and na. In the intermediate directions are va, ca, sp, and ti. These syllables located upon the six eight-spoked wheels should be meditated upon as white in color in order to generate superior insight. Now, immediately following the supplication, in order to correctly express the meaning of the essence of the Name, the Blessed One, relying upon the two truths and taking hold of the illusory nature of phenomena, spoke as follows: "In this way," and so forth. The word "in this way" (evam) indicates that which arises everywhere. Alternatively, in the context of a response, it refers to that which is accepted, meaning "that shall certainly be shown"; this is the sequential meaning of the word. He spoke of that very thing: "The Blessed One," and so forth. The meaning of the phrase is "the Buddha arisen from the syllable a." One might ask, "Is this a Buddha such as a Śrāvaka?" To which he replied, "the Perfect Buddha" (saṃbuddha), which means "the perfectly complete Buddha." He spoke of that very thing: "The Blessed One," and so forth, as it is said:

ཇི་ལྟར་རྒྱལ་བས་དབང་ཕྱུག་སོགས། ། ཐམས་ཅད་འདུལ་ཞིང་འཇོམས་མཛད་པ། ། དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་ཤེས་བྱ་སྟེ། ། དེས་ན་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་བརྗོད། ། ཅེས་སོ། ། དེ་ལ་རྒྱལ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བདུད་བཞི་བཅོམ་པ་དང་ལྡན་པས་བཅོམ་ལྡན་ནོ། ། ན་ཡིག་ཕྱིས་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་ལས་སོ། ། དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཇི་ལྟར་གནས་པ་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པས་སངས་རྒྱས་སོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་མེད་པར་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཥྵིའི་རྐྱེན་ཅན་ནོ། ། དེ་ཡང་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་བུ་དྷི་ལ་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་ནིཥྛཱ་རབ་ཏུ་འགྱུར་བར་གསུངས་ཏེ། རྟག་པ་དང་ནི་ཆད་པ་བྲལ། ། མཚོན་བྱ་དང་ནི་མཚན་ཉིད་སྤངས། ། གཙོ་བོས་རྨི་ལམ་སྒྱུ་སོགས་བཞིན། ། འཁོར་བ་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ལགས། ། ཞེས་སོ། ། ཨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དངོས་པོའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ས་བོན་ལས་ཨ་ཡིག་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨ་ཡིག་ལས་མ་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་བྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། དེས་ཉེ་བར་མཚོན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ།

"Just as the Victor subdues and destroys all, such as Maheśvara and the rest, so too should it be understood here; therefore, he is called the Blessed One (Bhagavān)." Thus it is said. In this context, "Victor" (Jina) means the Truly Perfect Buddha (Samyaksambuddha). Alternatively, he is the "Blessed One" (Bhagavān) because he possesses the destruction of the four māras, such as the aggregates (skandha) and so forth. The elision of the letter na is according to etymological rules. He is a "Buddha" because he possesses the realization of the suchness (tathatā) of things as they abide. He is a "Perfect Buddha" (Samyaksambuddha) because he possesses the perfect realization of all aspects as being aspectless; the suffix niṣṭhā is applied because of his agency. Regarding this, the venerable Ārya Nāgārjuna stated: "Free from permanence and nihilism, abandoned of the characterized and the characteristics, the cycle of existence is definitively realized by the Principal One, like a dream, an illusion, and so forth." As for the syllable A, it is the gateway to all phenomena because they are unarisen. Through such statements, the nature of the wisdom of non-dual non-arising of all functional phenomena is the seed of the Perfection of Wisdom (Prajñāpāramitā). Because the immutable syllable A is perfected from that seed, conventionally, all things arise from the syllable A. Ultimately, however, one should understand that the Blessed One, whose nature is the expanse of phenomena (dharmadhātu), arises as not having arisen from the syllable A. By way of that illustration, one should realize that all phenomena also arise from the syllable A, because they are of that same nature. As it is said:

དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་གང་། ། འགྲོ་བ་དེ་ཡི་རང་བཞིན་དེ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡི་གེ་དུ་མ་ལས་བྱུང་ཡང་ཨ་ཡིག་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཨ་ཡིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཅི་ལྟར་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ཡིན་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཡི་གེ་དམ་པ་ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དམ་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མི་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེའོ། ། འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཆོག་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོའི་དོན་འབྱུང་བས་ན་དོན་ཆེན་ཏེ། དོན་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་བདག་པོར་གྱུར་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་། འགྲོ་རྣམས་ཞི་བའི་ལས་རྣམས་ནི། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མགོན་པོ་བྱམས་པས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་དུ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་ཕྲིན་ལས་ནི། ། རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་བདུན་དུ་བཞེད། ། ཅེས་པ་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་པོ་དེ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་ནི་མང་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་མི་བྲིའོ། ། དོན་ཆེན་པོ་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཨ་ཡིག་ཀྱང་དོན་ཆེན་པོའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་ཨ་ཡིག་ཅེས་པ་མི་བསྐྱོད་པ་དང་འོད་དཔག་མེད་དོ། ། ཁ་དོག་ཀུན་གྱི་མཆོག་ཅེས་པ་ལ། དཀར་པོ་དང་ནག་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ནི་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་ཀུན་གྱི་མཆོག་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། དོན་ཆེན་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ཏེ།

"What is the nature of the Tathāgata, that is the nature of beings," and so forth. Although it arises from many syllables, it is taught with the syllable A as the primary one, stating: "The syllable A," and so on. If one asks how it is the supreme of all letters, it is said: "The supreme letter." It is "supreme" because it is preeminent among all things. It is a "letter" because the dharmadhātu is of an unchanging nature. Thus, it is explained as the supreme, unchanging dharmakāya. Furthermore, because the great welfare of sentient beings arises from it, it is "of great significance." Being both of great significance and the very lord of the dharmakāya, it is the perfect welfare of sentient beings. This very point was also taught extensively by the Protector Maitreya in the Abhisamayālaṃkāra: "The activities of the dharmakāya are asserted to be twenty-seven types." These twenty-seven types of activity should be understood; however, they are not written here for fear of being too wordy. Because it clarifies that great significance, the syllable A is also of great significance. In the system of mantra, the syllable A is Akṣobhya and Amitābha. Regarding "the supreme of all colors," since the supreme of all colors such as white, black, and so forth is the variegated, the supreme of all colors is Amoghasiddhi. "Of great significance" is Ratnasambhava.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ཆེན་པོ་གང་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་འཆང་བ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། ། ཡི་གེ་དམ་པ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཡི་གེ་མེད་པས་ན་ཞེས་སྦྱར་ཏེ་སངས་རྒྱས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་པ་སྦྱར་ཏེ། དེ་ཉིད་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་སྲོག། དེ་ཉིད་མཆོག་ཏུ་མི་འགྱུར་བ། ། དེ་ཉིད་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་པོ། ། དེ་ནི་ལུས་ཅན་ཀུན་ལ་གནས། ། ཞེས་པའི་རིགས་པས་ཀུན་ལ་གནས་ཞེས་པའི་རིགས་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངེས་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་ཆེན་པོའོ། ། སྔར་གསུངས་པའི་རིགས་པས་གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཨ་ཡིག་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། དངོས་མེད་ལས་བྱུང་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་གནས་པ་དང་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་རྣམས་ཟད་ཅིང་བྲལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྣམ་པར་དབྱེར་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྤངས་པའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་། སེམས་ཅན་བསམ་པའི་དབང་གིས་ན། ། དེ་ལ་བདག་པོ་ཡོད་མིན་ཡང་། ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་རྩིག་པ་སོགས། ། རྣམས་ལས་ཀྱང་ནི་ཆོས་སྟོན་འབྱུང་། ། ཞེས་པའི་རིག་པས་སོ། ། བརྗོད་པ་ཀུན་གྱི་རྒྱུའི་མཆོག་སྟེ་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ལུགས་མངོན་པར་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡང་ཡིན་ལ།

Because he holds the precious wish-fulfilling jewel from which the great benefit of all sentient beings arises, he is Ratnasambhava. "The supreme syllable" refers to Vairocana; since he is the very nature of the vajra body of all tathāgatas and is thus without syllables, he is to be understood as the embodiment of the five buddhas. Applying the term "that very [reality]," it is said: "That very [reality] is the life-force of living beings; that very [reality] is the supreme unchanging; that very [reality] is the all-pervading; it dwells within all embodied beings." By this reasoning, it is the great life-force whose nature is the certainty of non-duality. By the reasoning previously explained, because it is primordially unborn, the syllable A is the unborn; and because the Blessed One arises from that, he too is unborn. Therefore: "I bow to you who arise from the non-existent." Thus, because he abides in the unborn, coming, going, and departing are exhausted and absent; and because he is indivisible from conceptual thought, he is beyond verbal expression. Nevertheless, according to the reasoning: "By the power of the intentions of sentient beings, although there is no master over it, the teaching of the Dharma arises even from walls and the like, just as one desires." He is the supreme cause of all expression, serving as the cause for the explicit articulation of the modes of nature and so forth.

གཙོ་བོར་གྱུར་པས་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ་རྗེ་བཙུན་ནི་བརྗོད་པ་ཀུན་གྱི་རྒྱུའི་མཆོག་སྟེ་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་གསུངས་པའོ། ། ཚིག་ཀུན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འགྲོ་བ་དྲུག་གི་སེམས་ཅན་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཀྱང་ཡིན་ལ་གསུང་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་པའི་ཚིག་ཅེས་པ་ནི་ཚིག་ཀུན་ནོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དུ་འཕྲོ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་ཚིག་ཀུན་ནི་ལྷ་དང་ཀླུ་དང་གནོད་སྦྱིན་དང་སྲིན་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཡོངས་སུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་འཕྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་ངང་ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ཚིག་ཀུན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་ཚིག་གཅིག་ཏུ་བྱའོ། ། གང་སྲོག་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་འགའ་ཞིག་འཆད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་ཅེས་པས་གཞན་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བར་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་རྗེ་བཙུན་ལ་ཡང་ཐོས་སོ་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོར་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཆོད་པའི་སྒྲ་ནི་སྤྲོ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་དགའ་སྟོན་ལ་རང་གི་འདོད་པ་བཞིན་འཇུག་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་བར་རོ། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཆེའོ། །

Because he is the principal, he is also supreme; the Venerable One is the supreme cause of all speech, and is taught to be the very nature of the result. Regarding the phrase "all words" and so forth: because they relate to the sentient beings of the six realms, they are "all," and because they are the nature of the Vajra Speech, they are "words"—thus, "all words." Because the radiance of naturally pure insight radiates everywhere, it "makes [them] perfectly clear." Alternatively, "all words" refers to the languages of gods, nāgas, yakṣas, rākṣasas, and so forth; because it causes the Dharma to be fully revealed through these, it radiates, and thus, "it makes all words perfectly clear"—this should be read as a single phrase. As for the statement "the great life-force," some explain that it arises from the syllable A, but that is not the case, as it is distinct from what is called "perfect." For it is heard that the Blessed One, who is taught to have arisen from the syllable A, is likewise the Venerable One. Now, the Blessed One demonstrates that even the nature of the afflictions is itself the great self by way of being a limb of bodhicitta, in the passage beginning with "the great offering." The word "offering" (pūjā) has the sense of "emanating." That is to say, it engages according to one's own desire, up to the point of saying, "just as desire increases and expands." Since that which is the "great offering" is also "great passion," it is "the great offering, great passion."

མཐར་ཕྱིན་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་ནི་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། འོ་ན་ལྷ་ཆེན་པོ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ལྷའི་ལོ་སྟོང་དུ་འཁྲིག་པ་ཆེན་པོ་བསྟེན་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ན་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འདི་ཅི་ཞེ་ན་གསུངས་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་གཟུགས་དང་བཅས་པའི་དགའ་བ་ལས་ཕྱུང་ནས། ཟག་པ་མེད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱེད་པའོ། ། ལྷ་ཆེན་པོ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཽ་རཱི་གཅིག་པུ་ཡང་དགའ་བར་བྱེད་མ་ནུས་ཞེས་པའོ། ། འདིས་ནི་འདི་སྐད་སྟོན་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ཅིག་ཅར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སོ་སོར་གནས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའི་ནང་དུ་ཆུད་པའི་མཆོད་པ་ཆེན་པོའི་བཀོད་པའི་རང་བཞིན་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོའི་ཆུ་སྐྱེས་སུ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པའི་རྡོ་རྗེ་ཀུན་དུ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཆེ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱེད། ། ཅེས་སོ། །

The attainment of the perfection of desire that has reached its ultimate limit is the meaning of "great desire." One might then ask: "Is not the Great God (Mahādeva) also one of great desire, since he engages in great sexual union for a thousand divine years?" To this, it is said: "He who delights all sentient beings," and so forth. Having drawn all sentient beings out from the pleasure associated with form, which is the cause of saṃsāra, he delights them through the nature of supreme joy—untainted, uninterrupted, and sublime. Therefore, he is "he who delights all sentient beings." The Great God is not like this, because he does not fully understand the suchness that generates joy. Even Gaurī alone is unable to delight [beings in that way]. This also teaches the following: Simultaneously, within the maṇḍala circles situated within each of the atoms of the infinite world systems, he delights through the uninterrupted and supreme great bliss born from the vajra contact perfectly entering the lotuses of the goddesses, Locanā and the others, who are the nature of the array of the great offering. Thus it is said: "The great offering of great desire, he who delights all sentient beings."

དེ་ལ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དང་པོར་སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཧོ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་མདའ་ལས་གྲུབ་པ་བདག་ཉིད་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་གཟུགས་དམར་སེར་སྒེག་པའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ། རོལ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གནས་པ། ཞལ་བཞི་པ། ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་དམར་སེར། གཡས་པ་གུར་གུམ་ལྟར་དམར་བ། རྒྱབ་ཞལ་པདྨ་ལྟར་དམར་བ། གཡོན་པ་དམར་སེར། ཕྱག་གཉིས་ན་མདའ་དང་གཞུ་བསྣམས་པ། གཞན་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཞགས་པ་དང་ལྕགས་ཀྱུ་འཛིན་པ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གླེགས་བམ་དང་རལ་གྲི་འཛིན་པ། ཡང་གཞན་གཉིས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བསམས་ལ། ཅོད་པན་གྱི་རྩེ་(བྲན་,ཕྲན་)ལས་བྱུང་བའི་འོད་ཟེར་རྣམས་སྟེང་དུ་སོང་སྟེ་སྣང་བར་བྱེད་པས་ཤས་ཆེར་ཆགས་ཤིང་ལས་ཀྱིས་འདུད་པར་ཡང་དག་པར་བལྟ་བར་བྱ་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་ཤར་དང་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་དང་འོག་གི་ཕྱོགས་རྣམ་པར་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཞལ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དང་ཞབས་ཀྱི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གང་ཞིང་རྗེས་སུ་གང་བར་བྱས་ནས། རང་གི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ལས་བཞག་པར་ཡིད་ཀྱིས་བསམས་ནས། བར་བར་དུ་སྔགས་བཟླས་པར་བྱས་ཏེ་དེ་ལ་སྔགས་ནི་འདི་ཡིན་ནོ། ། ཨོཾ་མ་ཧཱ་རཱ་ག་བཛྲ་རཱ་ག་ཡ་སརྦྦ་སཏྭཱ་ན་ཧོ། དེ་ལས་ངེས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ངེས་པའི་བློ་དང་ལྡན་པས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་སྐུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །

Regarding that, the samādhi called "Bringing All Sentient Beings Under Control" is as follows: First, preceded by the meditation on emptiness, one should visualize oneself as the form of Great Passion, arisen from the syllable Ho upon a moon maṇḍala. One is orange-red, possessing a graceful and seductive expression, abiding in a playful power. One has four faces and eight arms. The first face is orange-red; the right face is red like saffron; the back face is red like a lotus; and the left face is orange-red. The two [central] hands hold a bow and an arrow; the other two hold a noose and a hook; likewise, the next two hold a volume of the Prajñāpāramitā and a sword; and the final two hold a vajra and a bell. From the tips of the crown, light rays emanate upward, illuminating and causing all to be intensely impassioned and to bow down in submission through their karma. One should correctly visualize this. Likewise, the first, second, third, and fourth faces, as well as the light rays of the feet, completely fill and pervade those abiding in the directions of the east, south, west, north, and below. Having mentally visualized them as having come under one's own control, one should recite the mantra from time to time. The mantra is as follows: Oṃ mahārāga-vajra-rāgaya sarvasattvān hoḥ. With the certain conviction that all sentient beings will thereby be brought under control, one should meditate on the body of the venerable Mañjuśrī in the form of Great Passion.

ཡང་ན་མཆོད་པ་ཞེས་པ་ཤེས་རབ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཆེན་པོར་གྱུར་པས་ན་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཆོད་པ་ཆེན་པོའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་ཞེན་པ་ཆེན་པོ་ལས་མངོན་པར་འབྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྙིང་རྗེས་ཀུན་དུ་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའོ། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གང་འདི་ཡིན་ལ་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། འདོད་ཆགས་ཆེན་པོས་ཉེ་བར་ཆགས་པ་སྙིང་རྗེ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱེད། ། ཅེས་པ་ཉེ་བར་ཐོབ་པོ། ། དེ་བཞིན་དུ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་སྡང་ཆེ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་བ་བཤད་པར་བྱ་ཞིང་ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། ཞེ་སྡང་ཆེ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་སྟེ། དེ་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་དབང་དུ་གྱུར་པས་ལྷ་མ་ཡིན་ཐམས་ཅད་གསོད་པར་བྱེད་པས་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་ནི་བྱ་མི་ནུས་སོ། ། རྗེ་བཙུན་ནི། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་སྡང་ཆེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་གྱི་དགྲ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་ཞེ་སྡང་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མི་བསྐྱོད་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོ་ཡིན་ཏེ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་བྱུང་བའི་སྐུ་མདོག་ནག་པོ་ཞལ་བཞི་ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་ཁྲོ་བ་དང་བཅས་ཤིང་སྒེག་པ་ནག་པོའོ། ། གཡས་པ་དྲག་པོ་སྟེ་ཞལ་གདངས་པ་སེར་པོའོ། ། གཡོན་པ་འཇིགས་སུ་རུང་བ་སྟེ་མཆེ་བས་མ་མཆུའི་སྒྲོས་མནན་པ་སྔོ་བསངས་སོ། །

Alternatively, "offering" is the nature of wisdom (jñāna) inseparable from insight (prajñā). Because it has become great, that which is great is the "great offering." That which is characterized by compassion that completely delivers all sentient beings from great attachment is "great passion" (mahārāga). Since this is both the great offering and great passion, it is explained in that way; the meaning is the body whose nature is compassion and insight, thoroughly impassioned by great passion. Therefore, the phrase "delighting all sentient beings" is obtained. Likewise, the passage beginning with "The great offering is great hatred" and so forth will be explained, and the specific distinctions should also be stated. "Great hatred" refers to Viṣṇu; because he is under the power of hatred, he slays all the asuras, yet he is unable to eliminate the afflictions of his own mind. The Venerable One, however, because he is the great offering of great hatred, is the great enemy of all afflictions belonging to the continuums of others. In this context, "hatred" is the Venerable Vajratīkṣṇa, the embodiment of great compassion and the form of Akṣobhya. He arises from the syllable HŪṂ upon a sun mandala, born from a vajra, with a black body, four faces, and eight arms. His first face is wrathful and black with a seductive expression. The right face is fierce, gaping, and yellow. The left face is terrifying, with fangs pressing against the lips, and dark blue.

རྒྱབ་ཞལ་དཔའ་བ་སྟེ་གདུག་པ་ཅན་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་དམར་པོའོ། ། ཕྱག་གཡས་པ་རྣམས་ན་རལ་གྲི་དང་རྡོ་རྗེ་དང་མདའ་དང་ལྕགས་ཀྱུ་བསྣམས་པ། གཡོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདུག་པ་སྡིགས་པར་བྱེད་པ་དང་དྲིལ་བུ་དང་གཞུ་དང་ཞགས་པ་བསྣམས་པ། གཡོན་བརྐྱང་བའི་གནས་པས་བཞུགས་པ། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་ནས་ངེས་པར་འཐོན་པའི་རྡོ་རྗེ་མེ་ལྟར་འབར་བའི་རྩེ་མོ་རྣམས་ཀུན་དུ་འབར་བས་ཁམས་གསུམ་པ་མེས་བཀྲུ་བའི་གོས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྦྱངས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། གཏི་མུག་ཆེ་བ་ནི་ཚངས་པ་སྟེ། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ་སྲོག་ཆགས་ལ་འཚོ་བ་དང་ལྡན་པའི་མཆོད་སྦྱིན་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གཏི་མུག་ཆེ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་དཔྱད་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་མ་རྟོགས་པའི་ངོ་བོ་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་གི་བློའོ། ། གཏི་མུག་སེལ་བ་ནི་མི་ཤེས་པ་དང་ལོག་པར་ཤེས་པའི་གཏི་མུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཞུགས་པའི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཆོས་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་སེལ་བར་བྱེད་ཅིང་ཟད་པར་བྱེད་པས་ན་གཏི་མུག་བློ་སྟེ་གཏི་མུག་སེལ་བའོ། ། གཏི་མུག་བློ་ཞེས་ཀློག་པར་གྱུར་བ་ལ་ཁྱད་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པ་ནི་གཏི་མུག་བློ་སྟེ་གཏི་མུག་སེལ་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཨོཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་འཁོར་ལོ་ལས་གྲུབ་པ་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་ཞལ་བཞི་ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་གསེར་མདོག། གཡས་ནག་པ།

The back face is heroic and red, terrifying the malevolent. In his right hands, he holds a sword, a vajra, an arrow, and a hook; in his left hands, he holds a threatening gesture, a bell, a bow, and a noose. He stands in the posture with the left leg extended. One should meditate that from every pore, vajras emerge like blazing fire, and by their universal conflagration, the three realms are purified like a garment washed in fire, and are then firmly established in the awakening of a buddha. Great delusion is Brahmā; he is born from delusion and is characterized by the sacrificial offerings that involve the slaughter of living beings. The Blessed One, the Lord of Speech, is the great offering of great delusion as before. When analyzed, the essence of not realizing that all phenomena are without intrinsic nature is the nature of delusion; thus, it is the "intellect of delusion." The "dispeller of delusion" refers to that intellect which, having entered into the perversions of ignorance and false knowledge, realizes the selflessness of phenomena, dispels them, and exhausts them; thus, it is the "intellect of delusion" that dispels delusion. Regarding the reading "intellect of delusion" (mohabuddhi), the distinction is that the realization of all phenomena is the "intellect of delusion" which is itself the dispelling of delusion. Furthermore, upon a moon maṇḍala, the Great Vairocana is produced from the syllable OṂ and formed from a wheel. He is golden in color, with four faces and eight arms. His first face is golden, the right is black...

གཡོན་སེར་བ། རྒྱབ་ཞལ་དམར་པོའོ། ། ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་ཕྱག་རྒྱ་མཛད་པ། གཡས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དང་མདའ་དང་རལ་གྲི་འཛིན་པ། གཡོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲིལ་བུ་དང་གཞུ་དང་ཞགས་པ་འཛིན་པ། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་པ། བ་སྤུའི་བུ་ག་ནས་འཐོན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་བསལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་གཞག་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཁྲོ་བ་ཆེ་ནི་ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་གཟའ་རྣམས་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཁུ་བ་རྣམས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེའི་བློ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཟག་པ་མེད་པའི་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོ་བོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁྲོ་བ་ཆེན་པོའི་སྒྲའོ། ། དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཁྲོ་བ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་དྲུངས་ནས་འབྱིན་ཅིང་འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱང་འདི་ཡིན་ལ་འཇིགས་བྱེད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། ། ཁྲོ་བ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞལ་བཞི་ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་མཆེ་བ་གཙིགས་པ། མདོག་ལྗང་གུ་གཡས་སེར་པོ། གཡོན་དཀར་པོ། རྒྱབ་དམར་པོ། ཕྱག་གཡས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རལ་གྲི་དང་རྡོ་རྗེ་དང་མདའ་དང་ལྕགས་ཀྱུ་བསྣམས་པ། གཡོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདུག་པ་སྡིགས་པར་མཛད་པ་དང་དྲིལ་བུ་དང་གཞུ་དང་ཞགས་པ་བསྣམས་པ། གཡོན་བརྐྱང་བའི་གནས་པས་བཞུགས་པ།

The left face is yellow and the rear face is red. With two hands he performs the mudrā of supreme enlightenment. The right hands hold a vajra, an arrow, and a sword; the left hands hold a bell, a bow, and a noose. He sits in the vajra posture. One should visualize that the light rays of the tathāgatas emerging from the pores of his skin dispel the darkness of ignorance within the mental continuums of all sentient beings and establish them in the enlightenment of a buddha. "Great Wrath" refers to those who are hostile toward the planets such as the Sun and the sentient beings such as the nāgas. The Blessed One Vajramati is, as before, the great uncontaminated offering; because he is the wrathful nature of the great compassions, he is called "Great Wrath." Because he uproots and terrifies the contaminated wrath along with its habitual tendencies that belong to the mental continuum, he is that very one; and because he is superior to Mahābhairava and others, he is "Great." That Great Wrath is Amoghasiddhi, born from the syllable HŪṂ upon a sun disk and from a crossed vajra. He has four faces and eight arms. His first face has bared fangs. He is green in color, with a yellow right face, a white left face, and a red rear face. The right hands hold a sword, a vajra, an arrow, and a hook. The left hands hold a threatening gesture, a bell, a bow, and a noose. He stands in the posture with the left leg extended.

བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་ནས་ཕྱུང་བའི་ཁྲོ་བོ་འབར་བ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཁྲོ་བ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་རབ་ཏུ་བཞག་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ང་དང་ང་ཡི་ཞེས་བྱ་བ་དང་བདག་དང་བདག་གིར་གང་ཤིན་ཏུ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། ཆགས་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཆགས་པ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་ཆེན་པོ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ཆགས་པ་ཆེན་པོ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ཏྲཱཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཆ་བརྒྱད་པ་ལས་གྲུབ་པ། ཞལ་བཞི་ཕྱག་བརྒྱད་པ་ཞལ་གྱི་དབྱེ་བ་སེར་པོ་དང་ནག་པོ་དང་དཀར་པོ་དང་དམར་པོའོ། ། གཡས་པ་དང་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་ཕྱག་རྣམས་ན་རྡོ་རྗེ་དང་རལ་གྲི་དང་མདའ་དང་གཞུ་ལྕགས་ཀྱུ་དང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུའི་རྒྱལ་མཚན་དང་དྲིལ་བུ་དང་གཞུ་དང་ཞགས་པ་བསྣམས་པ། རྒྱལ་པོའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་པ། བ་སྤུའི་བུ་ག་ཐམས་ཅད་ནས་ངེས་པར་འཐོན་པའི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་སྤྲིན་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་མཛད་ཅིང་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་ཆར་ཕབ་པས་ཆགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བར་མཛད་དེ། དེ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བར་བསམ་པར་བྱའོ། །

One should visualize that the blazing wrathful deities emerging from all the pores of the skin incinerate all the afflictions of anger, along with their habitual tendencies, within the mental continua of all sentient beings, and establish them in the awakening of a buddha. Likewise, the nature of intense attachment to "I" and "mine," to "self" and "what belongs to self," constitutes all the attachments of sentient beings. The Blessed One is the one who eliminates all such attachment, along with its habitual tendencies, through the very greatness of the great offering of great attachment. For that reason, the term "great" is also applied here. It is as follows: Great Attachment is Ratnasambhava, born from the syllable TRĀṂ, formed from an eight-faceted jewel, with four faces and eight arms. The colors of his faces are yellow, black, white, and red. In his right and left hands, he holds a vajra, a sword, an arrow, and a bow; a hook, a victory banner of the wish-fulfilling jewel, a bell, and a noose. He sits in the royal posture. One should visualize that clouds of Ratnasambhava emerging from all his pores fulfill the aspirations of sentient beings and pacify the suffering of attachment by raining down jewels and so forth, thereby definitively establishing them in buddhahood.

འདིས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ཁྲོ་བ་དང་ཆགས་པ་རྣམས་དམིགས་པ་མེད་པའི་བརྩེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བསྒྱུར་ནས་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐབས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་འཇམ་དཔལ་གྱི་སྐུ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་དོན་ཐམས་ཅད་མཛད་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཐབས་ཆེན་རིགས་པ་རྣམས་ལ་ནི། ། ཉོན་མོངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འགྱུར། ། འཁོར་བའང་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་པས། ། དེ་ཕྱིར་བདག་ཉིད་བསམ་མི་ཁྱབ། ། ཅེས་པའི་གསུང་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ང་རྒྱལ་གྱིས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ལྷག་པར་མོས་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དཔལ་གྱི་ཁྱད་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་འགོད་པའི་བཞེད་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་འདོད་པ་ཆེན་པོ་སྟེ་འདོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཡང་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་པས་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པས་འདོད་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདོད་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཡང་ན་གང་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་རབ་ཏུ་འགྲོ་བ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཕྱི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དགའ་བ་ཆེན་པོའོ། །

This demonstrates that desire, hatred, delusion, anger, and attachment are transformed into the nature of great non-referential compassion, and thus become the very embodiment of Mañjuśrī Vajradhara, who possesses the great means of the five tathāgatas—the essence of the five wisdoms—and who manifests in diverse forms to accomplish the welfare of all beings. For this very reason, it is taught that there is no contradiction with the way of mantra when the tathāgatas, through the pride of illusion-like conviction, teach desire and so forth, according to the statement: "For those who possess the logic of great means, the afflictions become branches of enlightenment; since even saṃsāra is of the nature of peace, one's own nature is therefore inconceivable." Now, the specific qualities of the inconceivable glory of the Blessed One through the nature of the mental phenomena will be explained, beginning with "Great Desire" and so forth. "Great Desire" refers to the aspiration to establish all sentient beings in buddhahood itself; that is the desire. Alternatively, because all sentient beings are the cause of buddhahood by virtue of their very nature as tathāgatas, it is both a desire and great, and is thus "Great Desire." The five great desires, such as form and so forth, are what constitute "Great Desire." Because it is of that nature, it is "Great Bliss." Alternatively, it is "Great Bliss" because great bliss arises from sentient beings; in whatever way sentient beings proceed, it is "Great Joy" because its nature is one of ever-increasing delight.

ཡང་ན་དགའ་བ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཞེས་འབྱེད་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་མགུ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཡང་ན་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་འདོད་པ་ཆེན་པོ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ལྷ་མོ་རྣམས་ལ་འདོད་པར་རོལ་པའོ། ། འདི་རྣམས་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཨེ་མ་བདེ་བའི་གནས་སྐབས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་དབང་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་བདེ་བ་ཆེའོ། ། ཨཪྵཱི་ད་དྭཱི་ད་ཙ། རང་ཉིད་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་དགའ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཉིད་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་བར་མཚམས་མེད་པས་མགུ་བ་ཆེའོ། ། ད་ནི་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ཆེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱང་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པའི་དོན་དུ་སྤྲུལ་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཆེན་པོ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ཆེ་བའོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་བའི་སྤྲུལ་པ་ནི་ལྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ལུས་ཆེ་ཞིང་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཆེ་བའོ། ། ཁ་དོག་མེད་ཀྱང་དཀར་པོ་དང་ནག་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁ་དོག་གི་རང་བཞིན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་ཆེ་བའོ། ། ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་རྒྱུ་ལས་མཛེས་པའི་སྐུ་ཆེན་པོ་འཕྲོ་བར་མཛད་པས་ལུས་བོང་ཆེ་བའོ། །

Alternatively, the phrase "that which is great joy" is to be analyzed as a genitive construction. For that very reason, because it possesses the nature of the characteristics of great joy and mental bliss, it is "great delight." Alternatively, it is explained as such because it has become great. Alternatively, "great desire" refers to the playful enjoyment of the goddesses through the yoga of the maṇḍala lord. Together with these very [goddesses], the empowerment of the bodhicitta during the state of "Ema" bliss is "great bliss" by way of the mode of great bliss. Arṣīdadvīdaya. Because they themselves are of the nature of great joy, and because they have become of that same essence, it is "great joy." Because joy and bliss are uninterrupted and without interval, it is "great delight." Now, it shall be distinguished by way of the body and so forth. Regarding "great form" and so on: although he is formless, for the sake of the intentions of sentient beings to be tamed by form, he performs emanations; therefore, the aspect of form that is the most excellent of all, being exceedingly beautiful, is "great form." The emanation blazing with the major and minor marks is "great body" because it is larger than even the gods and so forth, and because it pervades everywhere. Although he is colorless, because he causes the appearance of various colors such as white, black, and red, it is "great color." Because he outshines all and radiates a great body beautiful by its very cause, it is "great physical stature."

འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་སུ་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྐད་དང་མིང་དང་བརྡ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་མིང་ཆེ་བའོ། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཡངས་པའི་ཕྱིར་རྒྱ་ཆེ་བའོ། ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ཡངས་པའོ། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་ལོར་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་གང་ཡིན་པ་དེ། དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ཡངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་པའོ། ། མཚོན་ཆ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། ། ཡང་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆེན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་མཚོན་ཆ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་རྣམས་སེལ་ཞིང་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆེན་འཆང་བ་པོ། ། མཆོག་ཅེས་ཀྱང་སྦྱར་རོ། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱང་ཡིན་ལ་མཚོན་ཆ་ཡང་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། དེ་འཛིན་པས་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆེན་འཆང་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གླེགས་བམ་དང་རལ་གྲི་འཛིན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཉོན་མོངས་ཆེན་པོ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམས་གླང་པོ་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་ལྕགས་ཀྱུ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་ཅེས་པ་གཙོ་བོའོ། ། ཡང་ན་ལྕགས་ཀྱུ་དང་ལྡན་པས་ལྕགས་ཀྱུ་སྟེ་ལྕགས་ཀྱུས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཞགས་པ་ཡང་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ།

He is "Great in Name" because he teaches various languages, names, and conventions that accord with all the worlds throughout the diverse world-systems. He is "Vast" because his great insight is extensive and wide. He is the "Vast Great Maṇḍala" because that very [insight] pervades all world-systems. Alternatively, the maṇḍala of the various emanations within the wheel of insight is the "Vast Great Maṇḍala." Regarding the distinction of the weapons: "The great weapon of insight" and so forth. That very great insight which definitively discerns all phenomena is the weapon; because it dispels and destroys the enemies that are the afflictions, he is the "Wielder of the Great Weapon of Insight." The term "supreme" should also be applied here. Alternatively, since it is both insight and a weapon, it is the "weapon of insight"; and since that is also "great," it is explained in that way. Because he holds that, he is the "Wielder of the Great Weapon of Insight," which means he holds the volume of the Perfection of Insight and the sword. The "great afflictions" are attachment and so forth, because they overwhelm living beings. Because they are to be tamed like great elephants, [the hook] is analogous to an iron hook. "Supreme" means the principal. Alternatively, because it possesses a hook, it is a "hook"; and by the hook, the lasso indicated by it should also be understood.

དེས་ནི་གླེགས་བམ་དང་རལ་གྲི་དང་ལྕགས་ཀྱུ་དང་ཞགས་པ་བསྣམས་པའི་རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོ་ནི་འདོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ཁྱད་པར་དེ་ཡང་གང་ཡིན་གསུངས་པ། གྲགས་ཆེན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རང་དང་གཞན་གྱི་སྡེ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གྲངས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྲགས་ཆེན་དང་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོའོ། ། ནང་གི་ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྣང་བ་ཆེའོ། ། ཕྱི་རོལ་དུ་འབར་བ་དང་གསལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསལ་བ་ཆེའོ། ། སྤྲུལ་བའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་གསུངས་པ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ནི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་པ་སྟེ་དེ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པར་མཁྱེན་པའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་བསྟན་པས་སེམས་ཅན་དེ་རྣམས་འདྲེན་པར་མཛད་ཅིང་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་པའི་རང་བཞིན་ནི། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོས་དོན་བསྒྲུབ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ནི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དགའ་བའོ། ། དེ་ལ་དགའ་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཞེས་པ་སྟེ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དགའ་བས་དགའ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་མིག་འཕྲུལ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། །

Thus, the Venerable Vajratīkṣṇa, who holds a book, a sword, a hook, and a lasso, should be viewed as distinguished by the attributes of "Great Desire" and so forth. As for what those attributes are, it is said: "Greatly Renowned" and so on. His nature is "Greatly Renowned" and "Greatly Illustrious" in accordance with how it is well-known among both our own and other schools. He is "Great Illumination" because his nature is the clarity of inner primordial wisdom (jñāna). He is "Great Radiance" because he externally displays miracles such as blazing and shining. Regarding the distinction made by way of emanation, it is said: "Becoming the Great Illusion" and so forth. "Great Illusion" refers to the emanation of forms that accord with the dispositions of the sentient beings to be trained; he is described as such because he assumes those forms. "The Wise One" means that he knows even such an illusion to be without intrinsic nature. Nevertheless, his nature is to lead those sentient beings by teaching the dharma of the illusory nature and to establish them in buddhahood itself; this is described as "Accomplishing the Purpose through the Great Illusion." Performing the welfare of sentient beings is the "Joy of the Great Illusion." In that context, "Joy" means "thoroughly"; he is joyful through the joy of the Great Illusion. For that very reason, he is called "The Master of the Great Illusion’s Magic."

ད་ནི་ས་བཅུ་ལ་རབ་ཏུ་བཞུགས་ཤིང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གསུངས་པ། སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ལ་ནི་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་གཙོ་བོ་ཞེས་པ་ཟད་མི་ཤེས་ཤིང་གཞལ་དུ་མེད་པའི་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་མི་འཇིགས་པ་རྣམས་སྦྱིན་པས་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོའི་ལས་ཡོངས་སུ་མཐར་སོན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་རྒྱ་ཆེར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དྲི་མ་མེད་པའི་ས་ལ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བའི་མཆོག་སྟེ་མཆོག་ཉིད་ནི་སྡོམ་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་བྱེད་པའོ། ། འོད་བྱེད་པ་ལ་ནི་བཟོད་ཆེན་འཆང་བ་སྟེ་ཚད་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཇི་མི་སྙམ་པ་དང་། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པ་དང་། གཞན་གྱི་གནོད་པ་བྱས་པ་བཟོད་པའི་ལས་ཡོངས་སུ་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་གཡོ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་བརྟན་པའོ། ། འོད་འཕྲོ་བ་ལ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་ཆེད་དུ་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོས་ཕ་རོལ་གནོན་པས་ན་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་ཕ་རོལ་གནོན་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་བ་ལ་ནི་བསམ་གཏན་ཆེན་པོ་ཏིང་འཛིན་གནས་ཏེ་བསམ་གཏན་ནི་བཞི་པོ་རྣམས་སོ། ། བསམ་པའི་རྣམ་པ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེ་བ་སྟེ་དེ་རྣམས་ལ་རྩེ་གཅིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། དེ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །

Now, the great beings who dwell perfectly upon the ten grounds and whose nature is preeminent through the qualities that are the maturation of the perfections, such as generosity, are described. Regarding the phrase "Great Patron" and so forth: on the ground of Pramuditā (The Joyous), one is the "foremost Great Patron." This means that by giving the inexhaustible and immeasurable Dharma, material goods, and fearlessness, one has brought the activity of a Great Patron to its ultimate completion. The praises of generosity and the other perfections should be understood in detail from the Mahāyāna sūtras. On the ground of Vimalā (The Stainless), one is the "supreme holder of great ethical discipline." This supremacy consists of the ethical discipline of restraint, the ethical discipline of acting for the benefit of sentient beings, and the ethical discipline of correctly gathering the Dharma. On the ground of Prabhākārī (The Luminous), one is the "holder of great patience." This involves being indifferent to immeasurable suffering, reflecting with certainty upon the Dharma, and performing the activity of enduring harm inflicted by others. Because this is unshakable, one is "stable." On the ground of Arciṣmatī (The Radiant), one is the "great diligence that overcomes the other shore." This is because, for the sake of the welfare of all sentient beings, one exerts great diligence through an uninterrupted continuity of physical, verbal, and mental effort, thereby overcoming the other shore. On the ground of Sudurjayā (The Difficult to Conquer), one "abides in the samādhi of great meditative concentration." Here, "meditative concentration" refers to the four dhyānas. It is "great" because the aspect of the intention is great; it is the one-pointed samādhi directed toward those [dhyānas]. Because one abides in that, it is explained in that way.

མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོའི་ལུས་འཆང་བ་སྟེ་འདི་ཡང་བསམ་པའི་རྣམ་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་གཉི་ག་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ལུས་ཏེ་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། བདེ་གཤེགས་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད། ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་སོ། ། རིང་དུ་སོང་བ་ལ་ནི་ཐབས་ཆེན་པོ་སྟེ་ཐབས་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། དེ་ཡང་དེ་ལ་ཆེས་ལྷག་པར་སྤྱོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐབས་ཆེན་པོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། མི་གཡོ་བ་ལ་ནི་མཐའ་ཡས་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ལ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་བྱེད་པས་ཆེན་པོ་སྟེ། མོས་པ་དང་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་བསྒོམ་པ་དང་བཟོད་པ་དང་ཡེ་ཤེས་དང་སྤོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་སྤོབས་པ་དང་བསོད་ནམས་དང་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོབས་བཅུ་པོ་རྣམས་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ལ་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པས་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྒྱ་མཚོ་དང་ཆོས་མཐུན་ཏེ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་གཏིང་དཔག་དཀའ་བ་ཉིད་དང་། རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་། ལེགས་པར་བཤད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་མཐའ་དག་གི་འབྱུང་གནས་ཉིད་དང་། སེམས་ཅན་མཐའ་ཡས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། སྟོབས་པོ་ཆེ་ལ་ཐབས་ཆེ་བ། །

Regarding the stage of Manifestation (Abhimukhī), it is the "body of great insight" (mahāprajñā-kāya). This is because of the greatness of its intention, and because both types of insight arising from hearing, reflection, and meditation—the insight of penetration (nirvedha-prajñā)—are great; thus, it is "great insight." That itself is the "body," and because it is maintained, it is so described. As it is said: "The stainless insight of the Sugata is explained as the Sharp Vajra." Regarding the stage of Far-Reaching (Dūraṃgamā), it is "great method" (mahopāya), for method is the perfection of method (upāya-pāramitā). One will practice that even more extensively there; therefore, it is so described as "great method." Regarding the stage of Immovable (Acalā), because it is endowed with the perfection of infinite aspiration (praṇidhāna-pāramitā), the Blessed One has called it "aspiration." Regarding the stage of Excellent Intelligence (Sādhumatī), it is "great" because it excels in the perfection of power (bala-pāramitā). The ten powers—namely, interest, individual explanation, meditation, patience, primordial wisdom (jñāna), abandonment, hearing, eloquence, merit, and accomplishment—are the "Great Powers." Regarding the stage of Cloud of Dharma (Dharmameghā), because one excels in the perfection of primordial wisdom (jñāna-pāramitā), it is an "ocean of primordial wisdom." The Blessed One is analogous to an ocean: he is difficult for śrāvakas and others to fathom; he is of a single taste; he is the source of all the jewels of well-spoken teachings; and he is the support for infinite sentient beings. "Great power and great method..." (as the verse continues).

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཅིངས་པའི་ཀློག་པའི་རིམ་པས་བཤད་པ་དང་། འདིར་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རིམ་པས་བཤད་པ་ནི་འགལ་བ་མེད་དོ། ། ད་ནི་ཚངས་པའི་གནས་བཞིའི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བྱམས་ཆེན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། གནས་པ་ནི་དེའི་ཆེད་དུའོ། ། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་དང་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པའོ། ། དམིགས་པ་མེད་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བུ་གཅིག་པ་དང་འདྲ་བར་སྡུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་བྱམས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱམས་ཆེན་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནམ་མཁའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལས་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། ། འདིར་ཡང་དཔག་ཏུ་མེད་ཅེས་སྦྱར་རོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཉིད་བློ་ཡང་ཡིན་ལ་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་བློ་མཆོག་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་རོ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཤེས་རབ་རང་བཞིན་མེད་གནས་དང་། ། བརྩེ་བ་ཆེན་པོ་རང་བཞིན་མེད། ། ལྷན་ཅིག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི། ། ནམ་མཁར་ནམ་མཁའ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་སོ། ། དགའ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

Thus, there is no contradiction between the explanation given here through the sequence of the bhūmis and pāramitās and the explanation given through the sequence of the verses beginning with those words. Now, in order to demonstrate the very nature of the four brahmavihāras, the text says "Great Loving-kindness" and so forth. Brahmā is nirvāṇa; "abiding" means for the sake of that. Loving-kindness and the others are also categorized as those focused on sentient beings, those focused on phenomena, and those without an object. Because the nature of loving-kindness is characterized by cherishing all sentient beings like an only child without an object of reference, it is "Great Loving-kindness." Because that very [loving-kindness] reaches the limits of space, it is "immeasurable." Likewise, because it is unshakable from great compassion, it is "Great Compassion." Here too, the term "immeasurable" should be applied. Since the nature of great compassion is both the intellect and the supreme, it is "Supreme Intellect"; this means it is the nature of the non-dual wisdom of all tathāgatas, the single taste of insight and method. As it is said: "The nature of insight is non-abiding, And great compassion is non-abiding; Their becoming one together Is like space within space." Regarding the statement that it is the nature of great joy, the text says "Great Insight" and so forth.

ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་ཞིང་སོ་སོར་རབ་ཏུ་དང་བའི་དགའ་བ་དང་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དགའ་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་དམན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། རབ་ཏུ་དགའ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པས་བློ་ཆེན་ལྡན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཞེས་པར་པྲཛྙཱ་ཞེས་ཀློག་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ནི་མ་རྟོགས་མོད་ཀྱི། བཀླགས་པ་ན་ཆོས་མང་དུ་མཐོང་བ་ནི་རང་གི་དོན་ཅན་གྱི་དེ་ཕན་གྱི་རྐྱེན་ཅན་ཏེ་ཚིག་གོང་མ་ལ་འགྲེལ་བ་བྱས་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གསུངས་པ། ཐབས་ཆེ་བ་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བཏང་སྙོམས་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐབས་ཆེན་པོར་བཤད་དོ། ། བཏང་སྙོམས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བཏང་སྙོམས་དང་། བདག་དང་གཞན་རྗེས་སུ་སྲུང་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོས་སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་བྱེད་པ་ནི་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐབས་ཆེ་བའོ། ། དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་ཤིན་ཏུ་བརྩོན་ཞིང་རིགས་པ་དང་ལྡན་པས་མཁས་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་བྱམས་པས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕན་པ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོར་བའོ། ། སྙིང་རྗེས་ནི་བདེ་བའོ། ། དགའ་བས་ནི་དགའ་བ་ལའོ། ། བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་རོ་ཞེས་པ་རིམ་པའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྒེག་མོ་སྟེ།

By perfectly comprehending all phenomena, one truly establishes all sentient beings in happiness. That joy characterized by individual clarity and supreme delight is called "great insight" because it is not of inferior insight. Its cause is stated: "Because one performs the welfare of sentient beings through that very supreme delight, one possesses great intelligence." Regarding the reading of prajñā as "great insight," although the explanatory perspective of the mantra system to be discussed later has not been understood, when reading it, the frequent observation of dharma indicates the suffix taddhita expressing "one's own," which functions as an adjective for the preceding term. The nature of equanimity is stated: "Possessing great skillful means," and so forth. In sequence, the Blessed One, whose nature is great equanimity, is explained as possessing great skillful means. Equanimity is also of three types: equanimity toward the afflictions, equanimity in protecting oneself and others, and equanimity regarding the timely and the untimely. Because performing the welfare of diverse sentient beings through the essence of these three types of equanimity is the nature of skillful means, he is "possessing great skillful means." Because he is extremely diligent in the welfare of sentient beings and possesses reason, he is "greatly wise." In that regard, the sequence is: through loving-kindness, one definitely establishes sentient beings in benefit; through compassion, in happiness; through joy, in delight; and through equanimity, one establishes them in the equality of phenomena. In the mantra system, the perfection of generosity is Lāsyā.

དེའི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་གཙོ་བོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་ནི་ཕྲེང་བ་མ་སྟེ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བ་མཆོག་གོ། ། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གླུ་མ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནི་བཟོད་ཆེན་འཆང་བ་བསྟན་པའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གར་མ་སྟེ། དེ་ནི་ཕྱོགས་སུ་བརྩོན་ཞིང་རྟུལ་ཕོད་པས། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་ཕ་རོལ་གནོན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མེ་ཏོག་མ་སྟེ། དེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཆེན་པོ་ཏིང་འཛིན་གནས་སོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མ་ནི་བདུག་པ་མ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོའི་ལུས་ཆོས་འབྱུང་གི་ངོ་བོ་དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་དགའ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འཛིན་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ཐབས་ཆེན་ནི་རྡོ་རྗེ་མར་མེ་མ་སྟེ་དེའི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཐབས་ཆེན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་དྲི་ང་འཇིགས་པས་ན། ། སྨོན་ལམ་རྡོ་རྗེ་དྲི་ཆབ་མ། ། དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོའོ། ། གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་གྲགས་པའི། ། སྒོ་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་པ་བཞི། ། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་ངོ་བོ། ། དེ་རྣམས་སྟོབས་ཆེན་ཕ་རོལ་གནོན། ། དེ་རྣམས་དང་ནི་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ། བཅོམ་ལྡན་འཇམ་དཔལ་སྟོབས་ཆེན་ནོ། ། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དེ་བཞིན་དྲི། ། རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་ཏེ། ། མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ། ། དེ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཆེ་རང་བཞིན། ། བསྟན་མཛད་ཡེ་ཤེས་ཆེ་རང་བརྒྱའོ།

Because he is their master, he is the Great Patron, the Principal One. Likewise, the perfection of ethical discipline that has reached its culmination is Mālā; because she holds that as her very nature, she is the supreme bearer of great ethical discipline. The perfection of patience is Gītā; she is taught as the bearer of great patience. The perfection of diligence is Nṛtyā; because she is diligent and courageous in all directions, she is the one who overcomes others through great diligence. Likewise, the perfection of meditative concentration is Puṣpā; because she abides in meditative equipoise, she dwells in the samādhi of great meditative concentration. The perfection of wisdom is Dhūpā; because she holds the very essence of the source of phenomena (dharmodaya), the body of great wisdom, in order to accomplish universal joy, she is explained in that way. Great skillful means is Vajradīpā; because he is her master and is in union with her, he is great skillful means. Likewise: Because she destroys the foul odor of the afflictions, She is the Vajra Perfume of Aspiration. Because she possesses that, she is the Great Aspiration. The four who guard the gates, renowned through the maṇḍala of dhāraṇīs, Are the essence of the specific perfect knowledges (pratisaṃvid). They are the great powers that overcome others; Because he possesses them, the Blessed Mañjuśrī is the Great Power. Form, sound, and likewise smell, Taste, and the elements of touch— These goddesses of offering possess great miraculous power. They are the nature of great wisdom; He who demonstrates them is the hundredfold nature of great wisdom.

། ཞི་བའི་ལས་མཆོག་སྒྲུབ་བྱེད་པས། ། སངས་རྒྱས་སྤྱན་མ་བྱམས་ཆེན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་སྒྲོལ་བར་རབ་གྲགས་པས། ། མཱ་མ་ཀཱི་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེ། ། འདི་དག་ལྷན་ཅིག་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར། ། བྱམས་ཆེན་རང་བཞིན་དཔག་ཏུ་མེད། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བློ་ཡི་མཆོག། འོད་དཔག་མེད་དང་གོས་དཀར་མོ། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཉིད་སྦྱོར་བས། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་བློ་ཆེན་ལྡན། ། བཏང་སྙོམས་ཆེ་དང་བློ་ཆེན་ལྡན། ། ལྷ་མོ་སྒྲོལ་མའོ་དེ་ལྡན་ཕྱིར། ། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཐབས་ཆེ་བ། ། ཞེས་པ་སྟེ་འདིས་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་དང་། སྒྲ་དང་བརྡ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་སྟེ་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། ། སྟོབས་ནི་ནུས་པ་སྟེ་བདུད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྐྱོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་དེ་དང་ལྡན་པས་ཆོས་ཉིད་ལས་གཡོ་བ་མེད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་གི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཤུགས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་ཤུགས་ཆེན་ནོ། ། ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པས་མགྱོགས་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའོ། ། ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་པས་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །

Because she accomplishes the supreme activity of pacification, Buddhalocanā is Great Love. Because she is renowned for liberating from suffering, Māmakī is Great Compassion. Because these are joined together, the nature of Great Love is immeasurable. Great Compassion is the supreme intellect. Amitābha and Pāṇḍaravāsinī, through their union with Great Wisdom, possess Great Wisdom and the Great Intellect. Because the goddess Tārā possesses Great Equanimity and the Great Intellect, she is the Great Skillful Means of the wise. Thus, it is said that the Blessed One Mañjuśrī is also the one who performs the offerings for all maṇḍalas. Now, in order to correctly describe how he cares for sentient beings to be tamed through miracles and emanations, the passage beginning with "Great Miraculous Power" is spoken. This refers to the three types of miraculous power of body, speech, and mind: manifesting various forms everywhere, teaching the Dharma through various sounds and symbols, and knowing the minds of others. "Power" refers to capability, being unshakable by any māras. Because he possesses the power of great miraculous power, although he does not waver from the nature of phenomena (dharmatā), he manifests his own body everywhere; thus, because he possesses great force, he is "Great Force." Because he possesses the meditative absorption (samādhi) called "Swift as Thought," he is "Great Speed." That itself is the Great Miraculous Power. Because it is both great and primary, it is explained as "Renowned as Great," and it is described in that way.

ཆེན་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཡང་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། སྟོབས་ཆེན་པོས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་བརྩོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་སྟོབས་ཆེན་ཕ་རོལ་གནོན་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་གཞིག་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སྲིད་པའི་རི་བོ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཆེན་པོ་སྟེ། འཁོར་བའི་རི་བོ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་དེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་ཡང་དག་པར་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་རི་བོ་ཆེན་པོ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་དེ་དེའི་བདག་ཉིད་འཛིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་དེ་ཉིད་ཁོང་སྟོང་དུ་མ་ཡིན་པས་མཁྲེགས་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་སྲ་ཞིང་ཕྲ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དགྲ་རྣམས་རྩད་ནས་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་དྲག་པོ་ཆེན་པོ་སྟེ་འཆིང་བ་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པོ་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དྲགས་ཤུལ་ཅན་རྣམས་ནི་འཇིགས་བྱེད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་འདུལ་བའི་དོན་དུ་ཤིན་ཏུ་དྲག་ཤུལ་ཆེ་བའི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་ནི་རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་དེ། འཚོ་བ་མེད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མེད་པ་དང་། འཆི་བ་དང་ངན་འགྲོ་དང་འཁོར་གྱི་བག་ཚ་བ་རྣམས་ཏེ་དེའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱང་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་སྒྲ་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པ་སྟེ་ཆེན་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ། སྲིད་པས་སྐྲག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་པས་འཇིགས་པ་ཞེས་པ་སྟེ་འཇིགས་མེད་ཆེན་པོ་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡང་སྙིང་རྗེ་དང་ཁྲོ་བ་དག་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིགས་ཆེན་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། རིག་པ་དང་གསང་སྔགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།

The term "Great" (Mahā) is also to be applied as "having mastery." Because he exerts himself for the benefit of others through great power, he is the "Great Powerful Subduer of Others." Because he is extremely difficult to destroy, the mountain of existence is "Great"; since he completely crushes that mountain of cyclic existence along with its habitual tendencies by means of the vajra of non-dual wisdom, he is described as such because he holds the identity of that great vajra of the wisdom of the emptiness of all phenomena. Because that very vajra of the wisdom of emptiness is not hollow, it is "hard." Because it uproots the enemies of the extremely firm and subtle habitual tendencies of the afflictions, it is the "Great Fierce One" (Mahogra), which renders the most stable bonds non-existent. Those who are "fierce" are Mahābhairava and the others; for the sake of subduing them, the "Great Fear" of the most extreme ferocity is explained in five aspects: the fear of lack of livelihood, lack of praise, death, the miserable realms, and intimidation by the retinue. Because the Dharma that is their antidote is their very nature, it also causes them to be afraid. Alternatively, "fear" (bhaya) means fearlessness; since he is both "Great" and "fearless" regarding existence, he is called "Fear," meaning the "Great Fearless One who causes fear." Furthermore, because compassion and wrath are one and the same, he is the "Great Fear who causes fear." This is taught in order to demonstrate the nature of awareness and secret mantra.

རིག་སྔགས་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རིག་པ་ཆེན་མོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མའི་གཟུགས་ཅན་སྔགས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་དང་མཉམ་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིག་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་རིག་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་ཅེས་ཏེ་རིག་པ་ཆེ་མཆོག་གོ། ། མགོན་པོ་ནི་ཡང་དག་པར་གསུངས་པའི་ལམ་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་འགྲོ་བ་རྗེས་སུ་འཁྲིད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ནི་རིག་མཆོག་ཆེན་པོ་སྟེ། རིག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱོབ་པའི་དོན་གྱིས་མགོན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། གསང་སྔགས་ཆེ་བའི་དོན་ཞེས་པ་སྟེ། མ་ན་ཤེས་པ་ལའོ། ། ཏྲེཾ་སྐྱོང་བ་ལའོ། ། མ་ན་ནམ་ཡིད་དོ། ། ཏྲ་ཎ་ནམ་སྐྱོབ་པའོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་གསང་སྔགས་ཀྱང་ཡིན་པས་གསང་སྔགས་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་ཅེས་པ་སྟེ་གསང་སྔགས་ཆེ་བའི་མཆོག་གོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་གསང་སྔགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བླ་མའོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱི་མཆོག་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ཡང་དེ་ལ་གནས་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་ལ་གནས། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ནི་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

It is said, "The great vidyā-mantra," and so forth. The "great vidyā" is the mantra-body in the form of the Perfection of Insight (Prajñāpāramitā). Because one is endowed with that, it is the "great vidyā"; it is to be understood as "that which is both great and a vidyā." For that very reason, it is "supreme," meaning the "supreme great vidyā." The "Protector" (Nātha) is one who leads beings by demonstrating the path of authentic speech; this is the conventional meaning. In the ultimate sense, however, that which has become inseparably merged with non-dual wisdom (jñāna), free from all conceptual elaborations, is the "great supreme vidyā"; it is to be understood as "that which is both a great vidyā and supreme." Because of the purpose of protecting all sentient beings, he is the "Protector." Regarding that, it is said: "The meaning of the great secret mantra." Man means "to know"; tra means "to protect." Man is the mind, and traṇa is protection. That awareness which is the essence of those two is the "great secret mantra" (mahāmantra); it is the non-dual wisdom in which emptiness and compassion are inseparable. For that very reason, it is "supreme," meaning the "supreme great secret mantra." Because the Blessed One (Bhagavān) teaches the way of such a great secret mantra, which is the nature of method and insight, he is the "Guru." The supreme way of the Mahāyāna is the way of secret mantra. Since the way of the Perfections (Pāramitā) also abides therein, one abides in the way of the Mahāyāna. That which is taught as the very nature of that [mantra] by way of the nature of phenomena (dharmatā) is expressed by the words "great," and so forth.

ཇི་སྲིད་ཐེག་པའི་འབྲས་བུའི་བར་དུ་འདི་ཡིས་མངོན་པར་འདོད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ཕན་ཚུན་ཏེ་ལམ་མོ། ། དེ་གཉི་གའི་ཚུལ་ནི་ཐེག་པའི་ཚུལ་ཏེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གོ་སྐབས་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆེན་པོ་དང་མཆོག་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ལམ་དང་འབྲས་བུ་དག་དོན་དམ་པར་དབྱེ་བ་མེད་ཀྱང་གདུལ་བྱ་ལ་སོ་སོར་སྣང་བའི་དབང་གིས་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་འདིར་ཐ་དད་པ་ཉིད་དོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དོ། ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལས་འདས་ཤིང་ཡང་དག་པར་སྡོམ་པས་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཐུབ་ཆེན་ལྡན་ནོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གསང་བ་གསུམ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དག་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་སྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཟླ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རང་གི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ལྷའི་གཟུགས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། གསང་སྔགས་ཚུལ་ཆེན་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ལྷ་དང་སྔགས་དག་དབྱེར་མེད་པས་ན། གསང་སྔགས་ཚུལ་ཆེན་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གསང་སྔགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་སའི་བདག་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ནི།

Because this brings about and leads to the attainment of the desired goal up until the fruit of the vehicle, it is a "path" (yāna) in the sense of mutual guidance. The "way" (naya) of both of these is the "way of the vehicle" (yānanaya), because it provides the opportunity for all sentient beings. It is "great" (mahā) and "supreme" (uttama) because it is preeminent above all others. It is thus explained as the "way of the Great Vehicle" (Mahāyānanaya) because it is both that and supreme. Although the path and the fruit are ultimately inseparable, Buddhas and Bodhisattvas appear as distinct entities here due to the power of how they appear to those to be trained. Ultimately, the Buddha is the Great Vairocana, the venerable Mañjuśrī himself. Because his body, speech, and mind have transcended the ten non-virtues and are perfectly restrained, he is the "Great Sage" (Mahāmuni); because he possesses these, he is "Endowed with the Great Sage." Because he causes all sentient beings to know the suchness of the three secrets, he is the "Great Sage." With these two phrases, the single identity of the accumulations of merit and wisdom is taught. Because one first meditates on emptiness and then the form of the deity is established from the complete transformation of one's own seed-syllable upon a moon disc, it is "arisen from the great way of Secret Mantra" conventionally. Ultimately, since the deity and the mantra are inseparable, it is said: "The nature of the great way of Secret Mantra." This means that whatever is the way of the Great Secret Mantra, that is the nature of suchness itself. As for the description of the essence of the perfections and the lords of the stages:

ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་དོན་དུ་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རིམ་གྱིས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་གོམས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་སྟོན་པས་ན་ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུ་ཐོབ་པའོ། ། རང་གི་ངོ་བོས་ནི་དེ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཐོབ་པས་ན། དེ་ཉིད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལ་གནས་པའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུ་དག་པ་སྟེ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་པའི་སྒྲ་ཉིད་དོ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གཉིས་གས་འདྲེན་ཅིང་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན། དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་ཚུལ་ལོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་ཐོབ་པ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་ས་བཅུ་པོ་རྣམས་སུ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་གནས་ངན་ལེན་དང་བྲལ་ཏེ་གཙོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་བཅུ་པོ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁྲིད་པར་བྱེད་པས་ན་མགོན་པོའོ། ། ས་དེ་དག་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་པས་ན། ས་བཅུ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་གནས་པའོ། ། ཤེས་པ་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་གསུངས་པ། ཤེས་བཅུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་ལ་ཤེས་པ་བཅུ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་། ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་དང་། ཆོས་དང་། རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་།

Regarding the phrase "the ten perfections" and so forth: in order to care for those to be trained, he demonstrates the attainment of enlightenment through the prior cultivation of the perfections, such as generosity, by means of the gradual purification of the three spheres. Thus, he has attained the ten perfections. In terms of his own essence, because he is the nature of non-dual primordial wisdom (jñāna), and because he has attained the ten perfections for the sake of sentient beings, he abides in those very ten perfections. Because the nature of the ten perfections is utterly pure, he is the purity of the ten perfections; he is the Blessed One Mañjughoṣa himself. Because he leads and teaches by way of both the conventional and the ultimate, he is the way of the ten perfections. Because he has attained the nature of the purity of the ten perfections, and as the maturation of that, he is free from delusion and the predispositions of negative tendencies (dauṣṭhulya) upon the ten grounds, such as the Joyous (pramuditā), thereby attaining sovereignty; thus, he is the Lord of the Ten Grounds. For that very reason, because he leads sentient beings who desire to attain those ten grounds, he is the Protector. Because he dwells upon those grounds in the manner of a bodhisattva, he is firmly established in the ten grounds. Regarding the nature of the ten knowledges and so forth, it is said: "the ten knowledges" and so forth. In that context, the ten knowledges are: the knowledge of suffering, the knowledge of origin, the knowledge of cessation, the knowledge of the path, the knowledge of exhaustion, the knowledge of non-arising, the knowledge of phenomena (dharma), the subsequent knowledge (anvaya), the conventional knowledge, and...

འདྲིས་པ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་དེའི་བདག་ཉིད་དུའམ་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེ་རྣམས་ནི་ཤེས་བཅུ་རྣམ་དག་གོ། ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ་དེ་དེ་བཞིན་པས་ན། ཤེས་བཅུ་རྣམ་དག་འཆང་བའོ། ། རྣམ་པ་བཅུ་པོ་ཞེས་པ་ནི། བདེན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱི་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དང་། ཕྱེ་སྟེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་དང་། དངོས་པོའི་དང་། ནུས་པའི་དང་། ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་དང་། ལམ་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལ་ཕྱེ་སྟེ་རྟོགས་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ལོངས་པར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་མི་སླུ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པ་ཡིན་པས་ཕྱེ་སྟེ་རྟོགས་པའི་བདེན་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་དག་གི་ཆར་གྱུར་པའོ། ། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེ་ལྟར་བཅུ་པོ་དེ་རྣམས་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དོན་དང་བསྒྲུབ་པས་བྱ་བའི་ངོ་བོའི་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་དོན་བཅུའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་དོན་བཅུ་པོ་དེ་རྣམས་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ལ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་གྱི་རྒྱུད་ཡིན་པས་ན་དོན་བཅུའི་དོན་ཞེས་པ་སྟེ་རང་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་བཤད་པའོ། །

These are the cognitions of familiarity. That which is their very nature or their purified nature is suchness. These are the ten purified cognitions. The cognition of things as they are is called omniscience; because it is such, it is the "bearer of the ten purified cognitions." Regarding the "ten aspects": the ten aspects of truth are the conventional truth, the ultimate truth, the truth of characteristics, the truth of differentiation, the truth of discerning realization, the truth of entities, the truth of capacity, the truth of exhaustion, the truth of non-arising, the truth of entering the path, and the truth of the origin of the Tathāgata’s wisdom. Because they perform the function of aspecting, they are called "aspects." In that context, "discerning realization" is the thorough realization of all objects of knowledge. Because that is also non-deceptive, it is a truth; thus, it is the "truth of discerning realization." The "truth of the origin of the Tathāgata’s wisdom" is that which constitutes the rain of the Cloud of Dharma and the Tathāgata stages. The remainder is easy to understand. Since those ten are to be sought, they are the "purpose of the ten purposes" because they are the results of the purpose of the nature of what is to be accomplished through practice. Alternatively, since those ten purposes are the continuum of the purpose that brings completion to the mental continuums of sentient beings, they are called the "purpose of the ten purposes," which explains the perfection of the welfare of oneself and others.

ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ན་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོར་གྱུར་པས་ཐུབ་དབང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་བཅུ་དང་། སྟོབས་བཅུ་པོ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་དང་། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ཁམས་སྣ་ཚོགས་དང་། མོས་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། སྔར་བཤད་པའི་སྟོབས་རྣམས་ནི་ས་དགུ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པར་བཤད་ལ། འདིར་སླར་ཡང་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་རྣམས་སོ། ། སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ཁྱབ་བདག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་གྱི་དོན་ནི་མ་ལུས་བྱེད་པའོ། ། དབང་བཅུ་པོ་ཚེ་དང་། སེམས་དང་། ཡོ་བྱད་དང་། ལས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་དང་། མོས་པ་དང་། སྨོན་ལམ་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། ཆོས་རྣམས་ཏེ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བཅུ་པོ་དེ་རྣམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ནོ། ། དབང་བཅུ་པོ་དེ་རྣམས་རང་དབང་དུ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པའི་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྔར་སྐྱེ་བ་དགག་པའི་སྐབས་སུ་ཐོག་མ་མེད་པ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྤྲོས་མེད་བདག་གོ། །

He is the Lord of Sages because he has become a sovereign lord among the Munis, such as the Śrāvakas and others. He possesses the ten powers of a Tathāgata, and thus he is the "Ten-Powered One." What are these ten powers? They are: the power of knowing what is possible and what is impossible; the power of knowing the ripening of karma; the power of knowing the various elements; the power of knowing the various inclinations; the power of knowing the superior and inferior faculties; the power of knowing the paths leading everywhere; the power of knowing the meditative concentrations, liberations, absorptions, and meditative attainments; the power of knowing the recollection of former abodes; the power of knowing death and rebirth; and the power of knowing the exhaustion of the outflows. It is explained that the powers previously described belong to Bodhisattvas on the nine stages, whereas those explained here are the powers of a Tathāgata. Because he possesses the ten powers and has become the chief of all, he is the "Pervasive Lord." Therefore, he accomplishes the welfare of all without exception. He is the "Possessor of the Ten Masteries" because he possesses the ten masteries: over life, mind, requisites, karma, birth, miraculous powers, aspiration, prayer, wisdom, and phenomena. Because he possesses these ten masteries with autonomy, he is "Great." Because he is perfectly expressed as the essence of the nature of phenomena (dharmatā), the word "etcetera" is used in the phrase "beginningless, etc."; as previously established in the context of refuting arising, he is beginningless. For that very reason, he is the "Self without Elaboration."

དེ་ལ་དག་པའི་བདག་གི་གཏན་ཚིགས་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་ཉིད་བདག་ཅེས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་དོན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པ་པོ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ། ཡང་དག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཡང་དག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་སྨྲ་བའི་ངང་ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་སྨྲ་བའོ། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྫོགས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་སྨྲ་བ་དེ་བཞིན་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གཞན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རང་ཉིད་ཀྱང་དེ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན། ཇི་སྐད་སྨྲ་བ་དེ་བཞིན་བྱེད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་གནས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཞན་མེད་པའོ། ། གཉིས་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་ལ་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉིས་མེད་དོ། ། ཇི་ལྟར་གཉིས་མེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མ་གྲུབ་པོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གང་ལྟོས་གྲུབ། ། དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ལྟོས་ན་ནི། ། ལྟོས་བྱ་གང་ཡིན་དེ་འགྲུབ་ན། ། གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་ཞིག་འགྲུབ། ། དངོས་པོ་ལྟོས་འགྲུབ་གང་ཡིན་པ། ། དེ་མ་གྲུབ་ན་ཇི་ལྟར་ལྟོས། ། ཇི་སྟེ་གྲུབ་པ་ལྟོས་ཤེ་ན། ། དེ་ནི་ལྟོས་པར་མི་རིགས་སོ། ། ཞེས་སོ། ། མ་ལྟོས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའོ། །

Regarding that, the reason for the pure self is stated as "suchness as the self." He is described as the very teacher of the suchness of the meaning as it was realized. This is expressed by the words "perfect" and so forth; "perfect" refers to the way of the Dharma. Because he possesses the disposition of speaking that suchness, he is the "Perfect Speaker." Because he has fulfilled his vow to attain enlightenment in order to benefit wandering beings, he is "one who acts as he speaks." Alternatively, because he himself engages in those very things—generosity, ethical discipline, and so forth—that he teaches to others, he is "one who acts as he speaks." Because he makes the suchness of the Dharma as it exists perfectly clear, he is "one without other words." "Duality" refers to the apprehended and the apprehender, the knower and the known, and so forth; that in which duality does not exist is "non-dual." If one asks how it is non-dual: the duality of the apprehended and the apprehender and so forth is not established because they exist only in mutual dependence. As it is said: "If a thing is established in dependence, And that very thing is also dependent, If that which is to be depended upon is not established, Upon what could anything be established? If a thing is established through dependence, How can it depend if it is not established? If you say it depends once it is established, Then dependence is not logical." Since there is no entity that is independent, all phenomena are dependently originated.

རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གང་ཕྱིར་རྟེན་འབྱུང་མ་ཡིན་པའི། ། ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། ། དེ་ཕྱིར་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི། ། ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པར་བཤད་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པར་མེད་ཅིང་གཉིས་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་པར་གསུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པ་གསུང་བ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་བྱེད་པའི་སྒྲའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་ཙམ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་སྟེ། རྒྱུ་ཡང་རྒྱུ་ཙམ་དུ་བྱ་བ་བྱེད་དོ། ། དེ་བྱ་བ་དང་བྲལ་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བཞིན་དུ་གདུལ་བྱའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་མཛད་པར་སྣང་སྟེ། རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཁམས་གསུམ་པ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་གང་། ། དེ་ནི་འགྲོ་འདིའི་རང་བཞིན་ཡིན། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྔར་བཤད་དོ། ། ཡང་དག་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའོ། ། དེའི་མཐའ་ནི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ།

Because they are dependently originated, all phenomena are empty. As it is said: "Since there is no phenomenon whatsoever that is not dependently originated, there is no phenomenon whatsoever that is not empty." Thus, the Blessed One Mañjuśrī, whose nature is the non-dual suchness of the two purities, is explained as non-dual conventionally. Ultimately, however, because neither duality nor non-duality exists, how can he be said to speak of non-duality? He speaks the truth because he is free from conceptualization and analysis, and because he is beyond verbal expression, being of a non-conceptual and non-dual nature. He is not of the nature of sound, which functions by following or reversing conceptualization. Nevertheless, he is connected to mere causes; the cause also performs its function as a mere cause. Even though he is devoid of activity, like a wish-fulfilling jewel, he appears to accomplish the desired aims of those to be trained. This is taught as "speaking of non-duality" regarding that which is born from conditions. The meaning is that not only is the Blessed One of a non-dual nature, but the three realms are also said to be of a non-dual nature. As it was previously explained: "Whatever is the nature of the Tathāgata, that is the nature of this world." Furthermore, "authentically" means truly. Its "limit" means the ultimate.

དེ་ལས་གཞན་པའི་བདེན་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གནས་པས་ན་ཡང་དག་མཐའ་ལ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། ། ཡང་དག་མཐའ་ནི་ཞེས་ཀློག་པ་ལྟར་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རྟག་ཏུ་གནས་སོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ། ། བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་ཕྱིར་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདག་དང་བྲལ་བས་བདག་མེད་པ་སྟེ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པའོ། ། དངོས་པོ་བདག་མེད་པ་ལ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་སེང་གེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀུན་དུ་སྐྲག་པར་བྱེད་པའི་སྒྲ་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། བདག་མེད་སེང་གེའི་སྒྲ་དང་ལྡན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མུ་སྟེགས་རི་དྭགས་ངན་འཇིགས་བྱེད་དེ། མུ་སྟེགས་ངན་པའི་ལམ་དང་ལྡན་པ་དེ་རྣམས་ནི་རི་དྭགས་དང་འདྲ་བས་རི་དྭགས་སོ། ། དེ་རྣམས་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། མུ་སྟེགས་ངན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚད་མ་དང་འགལ་བར་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པའོ། ། དེ་ཡང་རེ་ཞིག་ཁམས་དྲུག་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་མེད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། ས་མིན་ཆུ་མེ་རླུང་མ་ཡིན། ། ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་སྐྱེས་བུ་མིན། ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པའི། ། གཞན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ། བཤད་ཅེས་པ་ལྷག་མའོ། ། སྐྱེས་བུ་ཞེས་པ་བདག་གོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་དེ་དག་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ཕུང་པོ་བདག་མིན་དེ་ལས་གཞན། ། མ་ཡིན་དེ་ལ་ཡོད་པ་ཡིན། ། མེ་དང་བུད་ཤིང་ལྟར་འདྲེས་མིན། དེ་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཡོད་པ་ཅི། ། ཞེས་རྣམ་པར་དཔྱད་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། །

There is no truth other than that. Because it abides as the very nature of that, it abides in the bhūtakoṭi (the limit of reality). If one reads it as bhūtakoṭi, it should be explained that because the limit of reality is the dharmadhātu (the expanse of phenomena), one therefore abides in it perpetually. In order to discipline sentient beings who are attached to a self, he taught "selflessness" and so forth; being devoid of a self, it is "selfless," which refers to the selflessness of persons and phenomena. That which clarifies the selflessness of things and emits a roar that terrifies others like a lion is "possessing the lion's roar of selflessness." That very [roar] is the one who strikes fear into the wild beasts of the non-Buddhists; those who follow the paths of evil non-Buddhists are like wild beasts, and thus they are "wild beasts." It is that which terrifies them. If one asks what those evil non-Buddhists are like: they are those who, in contradiction to valid cognition, assert selflessness [while clinging to a self]. Furthermore, for the time being, a person consisting of the six elements does not exist, as it is said: "It is not earth, water, fire, or wind; it is not space or consciousness. What other person is there besides all those?" This is the remainder of the explanation. "Person" refers to the self. The appropriated aggregates are also not that, as it is said: "The aggregates are not the self, nor is it other than them; it is not in them, nor are they in it. Like fire and fuel, they are not mixed. Therefore, what is the existence of the aggregates?" The intention is that when analyzed in this way, it does not exist.

དེ་ཡང་གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་བདག་ཡིན་ན་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ཕུང་པོ་རྣམས་བདག་མ་ཡིན་ཞིང་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་པའང་མ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་བདག་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་ན། བདག་དང་ཕུང་པོ་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་དེ་ལས་གཞན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བོང་བུའི་རྭ་བཞིན་མཚན་ཉིད་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། མཚན་ཉིད་མེད་པས་ནམ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་དེ། བདག་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། ། བདག་གི་མཚན་ཉིད་མེད་པས་ང་ཡིར་བྱེད་པའང་མེད་དེ། ང་ནི་སྦོམ་པོའོ་ང་ནི་ཕྲ་མོའོ་ང་ནི་དཀར་པོའོ་ཞེས་པ་ཡང་ཕུང་པོའི་ཡུལ་ལ་སྦྱར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ང་ཡིར་བྱེད་པ་སྦོམ་པོ་དང་ཕྲ་མོའི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཀྱང་མེད་དོ། ། བདག་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་མེད་ཅིང་ཕུང་པོ་རྣམས་ལའང་བདག་མེད་དོ། ། ཕུང་པོ་རྣམས་བདག་དང་ལྡན་པ་ཡང་མི་རིགས་སོ། ། འདི་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་ཡོད་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ལྔ་ཡང་ནང་དུ་འདུས་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་བ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པར་གྲུབ་པས། བདག་མེད་སེང་གེའི་སྒྲ་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དོན་དམ་པར་འགྲོ་བ་མེད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལས་སོ། ། སྣང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ།

Furthermore, if the aggregates were the self, it would be subject to arising and ceasing, because the aggregates are phenomena characterized by arising and ceasing. Thus, for the time being, the aggregates are not the self, nor is the self something other than the aggregates. If the self were other than the aggregates, the self and the aggregates would have discordant characteristics; for the aggregates have the characteristics of arising, abiding, and ceasing. If the self were to have characteristics other than those, it would be unconditioned and, like a donkey's horn, would be without characteristics. Since it lacks characteristics, it would never be a functional entity; thus, the self does not exist at all. Because the self lacks characteristics, there is no sense of "mine" either. Just as expressions such as "I am fat," "I am thin," or "I am white" are applied to the objects of the aggregates, there is likewise no self that is the nature of "mine" in the form of being fat or thin. The aggregates do not exist in the self, nor does the self exist in the aggregates. It is also illogical for the aggregates to possess the self. Since it is untenable for it to exist through these three modes of division, the five entities are also included within the positions of identity and otherness. Thus, because it is not found when sought in these five ways, selflessness is established; hence it is said: "Possessing the lion's roar of selflessness." Although there is no ultimate going, it is "all-pervading" because it appears simultaneously to all beings to be trained.

ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་མ་གཏོགས་པ་ནི་ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་རིགས་པས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། དོན་ཡོད་སྟོབས་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་སྟེ་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡིད་མགྱོགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་སོ། ། རྒྱལ་བ་ནི་ནང་གི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྒྱལ་བ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྡིག་པའི་ཆོས་ལས་ང་རྒྱལ་ཏེ། ། དེ་བས་ཉེར་འགྲོ་ང་རྒྱལ་བས། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བདུད་ལས་རྒྱལ་བས་ན་དགྲ་རྒྱལ་ལོ། ། དེ་གཉིས་ཀ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ངང་ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྒྱལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མཛད་པས་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའོ། ། ཚོགས་གཉིས་ལས་ངེས་པར་འཁྲུངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་དང་ལྡན་པའོ། ། སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ། ཚོགས་རྗེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་གྱི་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོགས་མཆོག་གོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་བསླབ་པ་ཉིད་ཀུན་སྤྱོད་འཛིན་དུ་འཇུག་པས་ན་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ནོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་རྗེའོ། །

There is no phenomenon whatsoever that exists apart from the dharmadhātu; thus, it is all-pervasive by virtue of this pervading logic. "Amoghasiddhi" means that the result is not in vain, for he pervades all things by perfectly fulfilling the needs of those to be trained exactly as they are. Because his nature is the tathāgata’s meditative absorption of "swift as thought," he is "swift as the mind of a tathāgata." A "Victor" (jina) is one who has triumphed over internal afflictions; as the Blessed One said, "I have triumphed over sinful phenomena; therefore, O Upagupta, I am a Victor." Because he has triumphed over the Māras, he is the "Conqueror of Enemies." Because he possesses the disposition of being completely victorious over both of these, he is the "Utterly Victorious." For that very reason, because he turns the wheel of the Dharma that cannot be overwhelmed, he is the "Universal Monarch" (cakravartin). He is accompanied by a retinue of Bodhisattvas, wrathful deities, and so forth, who have been definitively born from the two accumulations. One who possesses the perfection of power is likewise the "Great Powerful One." He is described as the lord of all in the passage beginning with "Lord of the Assembly" (gaṇapati); because he is the chief of the Bodhisattva Saṅgha, he is the "Supreme of the Assembly." Because he causes the Śrāvakas and others to adopt the training of their conduct, he is the "Preceptor of the Assembly." Because he has become the chief of the assembly of gods who possess great miraculous powers, he is the "Lord of the Assembly."

དེ་ལས་གཞན་པའི་གནོད་སྦྱིན་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་སྐྱོང་བར་མཛད་པས་ན་ཚོགས་བདག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་དབང་དང་ལྡན་ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདི་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་སྦྱར་རོ། ། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ནི་ཁྲོ་བོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དྲག་པོས་གནས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་འཛིན་དུ་འཇུག་པའོ། ། ཚོགས་ཀྱི་རྗེ་ནི་ཚུ་རོལ་འཇིག་རྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་དབུས་སུ་བཞུགས་ནས་ད་ནི་སྟོན་པའོ། ། གཙོ་བོའི་དབང་པོའོ་ཞེས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་མཛད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཚོགས་བདག་ནི་གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གཟུངས་མའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱིས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་ཅིག་ཅར་དབང་ཐོབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དབང་ལྡན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཐུ་ཆེན་ཏེ་འདི་ལ་མཐུ་ཆེན་པོ་མངའ་བས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྲིན་ལས་ལ་གཅེས་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་གཅེས་པ་འཛིན་པའོ། ། དེ་ཉིད་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་འཕེན་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་པའོ། ། ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འདིས་གོ་སྐབས་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ།

Because he has become the leader and protector of the hosts of yakṣas, asuras, and so forth, other than those [previously mentioned], he is the "Lord of the Host" (gaṇapati). For that reason, he is described as "possessing power." This means he is the chief of all these. Alternatively, "the supreme of the hosts" refers to the great maṇḍala of the Tathāgata. The Tathāgata is to be understood as the supreme of the hosts of bodhisattvas and so forth. The "Master of the Host" (gaṇācārya) is one who, abiding in the wrathful maṇḍala with ferocity, causes others to adopt the conduct of a bodhisattva. The "Lord of the Host" (gaṇeśa) is the Teacher who, abiding in the center of the maṇḍala within the worldly maṇḍala of this side, bestows blessings by being the "Lord of the Sovereign Chief." The "Lord of the Host" (gaṇapati) abides as the master who generates joy in the entire host of dhāraṇī-consorts within the dhāraṇī maṇḍala. Thus, because he has attained mastery simultaneously in all respects, he is "possessing power." Because he pervades all things, he is "of great might"; he is described as such because he possesses great power. Because he cherishes the enlightened activity of the Tathāgata, which is characterized by acting for the benefit of sentient beings, he is "cherishing." Because he engages spontaneously through the force of the impetus of his previous aspirations, he is "not dependent on others." Because he provides space for all sentient beings like the sky, he is also "Great."

སྔགས་ལ་སོགས་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ཡང་ཡིན་པས་ན་ཚུལ་ཆེན་ནོ། ། ཚིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གསུངས་པ། ཚིག་རྗེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ངེས་པར་བསྟན་པ་རྣམས་དང་མི་ཟད་པ་ངེས་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་གི་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཚིག་བརྗོད་དོ། ། ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་ལྷག་པར་རྟོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིའི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་རྣམས་འདིས་མཁྱེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་པོ་རྣམས་སྐད་ཅིག་ཐ་དད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ངེས་པར་སྟོན་པ་ལ་ཚིག་གི་མངའ་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཚོགས་ཀྱི་བདག་པོའོ། ། རིགས་པ་དང་གྲོལ་བར་སྨྲ་བའི་ནུས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པས་འདུལ་བའི་ཐབས་མཐའ་ཡས་པས་སེམས་ཅན་མཐའ་ཡས་པའི་ཡིད་རབ་ཏུ་ཚིམ་པར་མཛད་ཅིང་སྤོབས་པ་མཐའ་ཡས་པས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཚིག་གི་རྒྱུན་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་མཐའ་ཡས་པའོ། ། འདིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་མགོན་པོ་འཇམ་པའི་དཔལ་ནི་ཟད་མི་ཤེས་པའི་ཚིག་གི་མཛོད་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕན་ཞིང་མི་སླུ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་བདེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། བདེན་པ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་གསུངས་པའི་ངང་ཚུལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདེན་པར་སྨྲ་བའོ། །

Because it is also the nature of the path characterized by the Mahāyāna, such as the mantras and so forth, it is the "Great Way." The Great Being, who has attained mastery over all words, spoke: "Lord of Words," and so forth. Through the superior realization of the analytical knowledge of meaning, he speaks words that have attained mastery over language, definitively teaching the meanings of all things—such as emptiness, signlessness, and wishlessness—as well as the inexhaustible definitive teachings. Through the superior realization of the analytical knowledge of phenomena, he knows the eighty-four thousand mental engagements of the conduct of sentient beings; because he definitively teaches the eighty-four thousand heaps of Dharma through various distinct moments, he is the "Lord of the Assembly." Through the superior realization of the analytical knowledge of eloquence, which is characterized by the power of speaking with logic and liberation, he completely satisfies the minds of infinite sentient beings through infinite means of training. That which is the emergence of an uninterrupted stream of words through infinite eloquence is "infinite speech." By this, the Blessed Lord Mañjuśrī is shown to be the very treasury of inexhaustible words. That which is true speech, being solely beneficial and non-deceptive toward sentient beings, is "suchness." Truth is non-abiding nirvāṇa; because he has the nature of speaking that, he is the "Speaker of Truth."

ངང་གི་སྒྲ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏོ། ། བདེན་པ་བཞི་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ཞེས་བཤད་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྐྱེན་དང་། འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་དང་། ངེས་འབྱུང་དང་། ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་རྣམས་སོ། ། འཕགས་པ་རྣམས་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་བདེན་པས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན། བདེན་པ་བཞི་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་ལྡན་པས་མི་མཐུན་པས་གཟིར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ། དེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་སྟེ་སྲེད་པ་དང་། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་བ་སྟེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ནས་སླར་མི་འབྱུང་བ་ནི་ལོག་པ་སྟེ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཁོ་ནར་མངོན་དུ་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ལམ་སྟེ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཁོ་ནར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བསམ་པར་བྱ་ཞིང་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ།

The word "ngang" (itself) has the sense of a restrictive particle. Regarding the four truths—suffering, origin, cessation, and path—as they are explained, each one has four aspects: for suffering, impermanence, suffering, emptiness, and selflessness; for origin, source, production, and condition; for cessation, peace, excellence, and renunciation; and for the path, path, reasoning, achievement, and renunciation. Because the Noble Ones perceive them as true in exactly that way, they are the "Noble Truths." Because they teach them without error, exactly as they exist, the four truths are the "Teacher." Furthermore, the five appropriated aggregates are suffering because they are oppressed by discordance, being possessed of the three types of suffering. Because they are dependently originated, they are to be thoroughly understood as lacking intrinsic nature. The cause of suffering is the origin, characterized by craving, karma, and the afflictions; as before, it is to be abandoned through thorough understanding. The state of being separated from suffering and not arising again is cessation; that is to be realized exactly as it is. The eightfold noble path that leads to the cessation of suffering is the path, characterized by achievement; that too is to be contemplated and meditated upon exactly as it is by Bodhisattvas. For the Śrāvakas and others, suffering is to be thoroughly understood through aspects such as impermanence.

ངེས་པར་འབྱིན་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ནས་ཀུན་འབྱུང་བས་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པས་མཚན་ཉིད་སྤངས་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་འཆང་བའི་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་ལམ་བསྒོམས་ནས་མར་མེ་བཞིན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ལམ་སྟོན་པས། བདེན་པ་བཞི་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་པ་ནི་རྟོག་པ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའོ། ། རང་གི་དོན་ལ་དེ་ཕན་གྱི་རྐྱེན་དང་ཚིག་སྔོན་མ་ལ་འཕེལ་བའོ། ། ས་བརྒྱད་པ་གནས་པའི་ཤེས་རབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་བཤད་དོ། ། ཕྱིར་མི་འོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་སློབ་མ་ལ་བརྗོད་དེ་འདོད་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཉིད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཕྱིར་མི་འོང་བའོ། ། བསེ་རུའི་རྭ་ཅན་བཞིན་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཏེ་བསེ་རུ་ཞེས་བརྗོད་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་བསེ་རུ་དང་འདྲ་བས་ན་བསེ་རུ་སྟེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་དོན་དུ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བདག་ཉིད་སྟོན་པར་གསུངས་སོ། ། འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་ནི་སོ་སོར་འདྲེན་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ། སོ་སོ་སོ་སོ་ནི་རེ་རེའི་འདྲེན་པ་སྟེ་འདི་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྦྱོར་རོ། །

Because they lead to definitive emergence, they turn their backs on the welfare of sentient beings; having abandoned the characteristics of the origin of suffering, such as craving and so forth, they manifest the cessation that holds all aggregates in check. By meditating on the path, they show the way to nirvāṇa like a lamp; thus, the four truths are the Teacher. "Irreversible" means not turning back from conceptualization, and for that very reason, they are irreversible. In the context of one's own welfare, the suffix taddhita is applied to the preceding word to indicate an increase. A Bodhisattva abiding on the eighth level is explained as irreversible. "Non-returner" refers to a disciple abiding in the fruit of the Śrāvaka vehicle; having exhausted the afflictions, they do not return to the desire realm and pass into parinirvāṇa. In the Mahāyāna, however, whoever is irreversible is precisely the non-returner. A Pratyekabuddha who wanders alone like a rhinoceros horn is called a "rhinoceros" in conventional terms. Ultimately, they are called "rhinoceros" because they are like a rhinoceros in being non-dual. It is taught that for the sake of taming those sentient beings to be tamed by a Buddha, they manifest themselves in the form of a Pratyekabuddha assembly. The Pratyekabuddha as a "Leader" is called a "separate leader," meaning a leader for each individual; this is also applied conventionally.

དོན་དམ་པར་ནི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སོ་སོར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདྲེན་པར་གྱུར་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སོ་སོ་འདྲེན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བསྟན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངེས་འབྱུང་སྣ་ཚོགས་ངེས་འབྱུང་བ་སྟེ་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བར་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱུ་གཅིག་པ། ། ཞེས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྒྱུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལིངྒ་སྱཱ་ཏནྟྲ་ཏྭཱ་ཏ་པུཾ་སྟྲཾ། ཡང་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་དེ་ལྟ་བུར་རྒྱུ་གཅིག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནི་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཞིང་སྐྱེ་བ་དེ་ལྟར་དེས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་སྒྲ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་བཅོམ་པས་དགྲ་བཅོམ་པ་སྟེ། འདི་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པའོ། ། དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག་ཅེས་བྱ་བ་དང་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་ངོ་། ། ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་བྲལ་བའོ། ། ཡུལ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་འགོག་པས་ན་དབང་པོ་ཐུལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དེ།

In the ultimate sense, he is the guide for all sentient beings in each of the world systems, leading them individually to attain the factors of enlightenment. This is also taught to those sentient beings who are to be disciplined through the forms of śrāvakas and so forth. For that very reason, he is the one who brings about various forms of renunciation, because he enters into all paths according to their respective inclinations in order to cause all sentient beings to attain all forms of nirvāṇa. Regarding the phrase "the single cause of the great elements": the "great elements" are earth and so forth. The non-dual cause of these is the bodhicitta, because it accomplishes everything. Alternatively, the grammatical construction may be understood as: "that which is the cause for making known that the great elements are thus a single, non-dual cause." As for the great elements, it means that they are produced in the very manner in which they arise and are born. The term "path to nirvāṇa" refers to the afflictions; because these are destroyed by the noble path, one is an arhat. This is established by the definition of the etymological derivation. It is the exhaustion of the internal afflictions. One is a monk (bhikṣu) because of the "Come, monk" [ordination] or the full ordination through the ritual of the motion and three proclamations. One who is free from the attachment of the three realms is "free from attachment." One who has subdued the senses by ceasing engagement with sense objects is likewise so called. Thus, in the conventional sense, he is the Blessed One himself.

དེའི་གཟུགས་དང་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཁམས་གསུམ་པས་མཆོད་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའོ། ། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ་འདི་ཡང་བདུན་བརྒྱ་པ་ལས་གསུངས་པ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་རྣམས་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པས་ཡིན་གྱི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་བཞིན་ཉོན་མོངས་པའི་ཟག་པ་ཟད་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ནུབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི་ཟད་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ། ། གང་དག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ན། ། ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྤོང་བར་འགྱུར། ། ཡོད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད། ། གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ། ། གང་དག་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་ན། ། ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྤོང་བར་འགྱུར། ། མེད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དགེ་སློང་ངོ་། ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་ཆགས་བྲལ་ལོ། ། ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔའི་དབང་དུ་གྱུར་པས་དབང་པོ་ཐུལ་བའོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་གནས་ངན་ལེན་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་རྙེད་པ་དང་འཇིགས་མེད་ཐོབ་པའོ། ། རང་གི་རྒྱུད་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་རྒྱུད་ཆད་པའི་ཕྱིར་བསིལ་བར་བྱེད་པའོ། ། བསིལ་བར་བྱེད་པས་བསིལ་བ་སྟེ་བསིལ་བ་མ་ཡིན་པ་བསིལ་བར་གྱུར་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །

His form and his manner of teaching are displayed in such a way. In the ultimate sense, he is an arhat because he is worthy of being honored by the three realms. He is the one for whom the āsravas (contaminations) have been exhausted by the śrāvakas, pratyekabuddhas, and bodhisattvas. Regarding this, the Saptashatika Prajñāpāramitā states: "The exhaustion of one's own āsravas is through the exhaustion of the āsravas of the enlightenment of śrāvakas and pratyekabuddhas; it is not merely the exhaustion of the āsravas of the afflictions (kleśa) in the manner of one who is free from passion." Because of the very nature of dependent origination, the afflictions have utterly subsided; such a state is "exhaustion." As it is said: "If the afflictions of someone existed by way of their own nature, how could they be abandoned? Who can abandon that which exists? If the afflictions of someone did not exist by way of their own nature, how could they be abandoned? Who can abandon that which does not exist?" Alternatively, he is a bhikṣu (monk) because he has conquered the afflictions. He is "free from attachment" because he is detached from both cyclic existence (saṃsāra) and nirvāṇa. He is "one who has tamed the faculties" because he has gained mastery over the five faculties, such as faith, which are conducive to liberation. He has "attained bliss and found fearlessness" because he is free from the afflictions and the dysfunctional tendencies (dauṣṭhulya) that are closely observed. Because his own continuum is free from all afflictions and the continuum of all afflictions has been severed, he is "one who brings coolness." He is "cool" because he brings coolness; the phrase should be understood as "having become cool, that which was not cool."

ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་མར་མེ་ཤི་བ་ལྟ་བུའི་བསིལ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་རྙོག་པ་མེད་པའོ། ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་རིག་པའོ། ། ཡན་ལག་ལྷག་མ་བདུན་པོ་རྣམས་ནི་རྐང་པ་སྟེ་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིག་པ་དང་རྐང་པར་ལྡན་ནོ། ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ནི་མཛེས་པར་གཤེགས་པས་གཟུགས་མཛེས་པའི་བུ་མོ་བཞིན་དང་མི་མཐུན་པར་གཤེགས་པས་བུམ་པ་ལེགས་པར་གང་བ་བཞིན་དང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་གཤེགས་པས་རིམས་ནད་ལེགས་པར་བྱང་བ་བཞིན་ནོ། ། འདི་དག་གིས་ཀྱང་གཤེགས་པ་ནི་མཁྱེན་པའི་དོན་ཏེ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང་། ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཉམས་པ་རྣམས་དང་གྲངས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། ། འགྲོ་བའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ས་དང་རི་བོ་དང་རྒྱ་མཚོ་དང་གླིང་གི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། ཤ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱན་ལྔ་པོས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རིག་ཅིང་མཐོང་བས་ན་འཇིག་རྟེན་རིག་གོ། ། ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་འཇིགས་པ་དང་མི་འཇིགས་པའི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་རིག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་དང་གཞན་གྱི་སྡེ་རྣམས་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདག་འདིའོ་ཞེས་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་བདག་གིར་མི་འཛིན་པའོ། །

It is not like the Śrāvakas and others who attain a coolness like the extinguishing of a lamp. Because it is free from the turbidity of conceptual construction, it is "unturbid." Among the eight branches of the noble path, right view is "knowledge" (vidyā). The remaining seven branches are the "feet" (pada); because he possesses these, he is "endowed with knowledge and feet." The Sugata is so called because he has gone beautifully, like a beautiful maiden; because he has gone without discord, like a well-filled vase; and because he has gone without returning, like a fever that has been thoroughly cured. By these terms, "gone" (gata) signifies the sense of "knowing": having realized the unerring path, having realized all objects of knowledge, and having realized the nature of phenomena (dharmatā) without decline; these are to be applied according to their respective order. The world (loka) consists of the sentient beings and the vessel-world, distinguished by the various types of birthplaces of beings and the divisions of lands, mountains, oceans, and continents. Because he knows and sees these exactly as they are with the five eyes, such as the flesh-eye and so forth, he is the "Knower of the World" (lokavid). Alternatively, the five aggregates are explained as the "world"; because he thoroughly understands them to be, in the ultimate sense, devoid of the nature of both perishing and non-perishing, he is the "Knower of the World." For that very reason, because he is preeminent among his own and other schools, he is "Supreme" (anuttara). Because his nature is non-dual wisdom, he is free from the conceptualization of "I am this" and does not grasp at a self or what belongs to a self.

བདག་རྐྱེན་དུ་གཟུང་བའི་བདག་ཉིད་ནི་ཚད་མས་གནོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་བདག་གིར་མི་འཛིན་པའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་འདི་ལ་བདག་གིར་མི་འཛིན་པ་དང་ངར་མི་འཛིན་པ་ཡང་མེད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། ང་དང་ང་ཡིར་འཛིན་མེད་གང་། ། དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། ང་དང་ང་ཡིར་མི་འཛིན་པར། ། གང་གིས་མཐོང་བ་དེ་མི་མཐོང་། ། ཞེས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚུལ་འདི་དག་ཕན་ཚུན་མི་འགལ་ལམ་ཅི་ཞེ་ན། བདེན་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོའོ། ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ཚུལ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་པོ་འཇམ་པའི་མགོན་པོ་སྟེ། དེ་ཉིད་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྣང་བར་མཛད་པས་ན་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་མི་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་ཏེ་ཁྱད་པར་ནི་དེ་ཡོད་དོ། ། དེ་ལྟར་ལང་ཀར་གཤེགས་པར་གསུངས་པ། ང་ཡི་ཚུལ་ནི་རྣམ་གཉིས་ཏེ། ། བསྟན་པ་དང་ནི་གྲུབ་མཐའོ། ། བྱིས་པ་རྣམས་ལ་སྨྲ་བ་བསྟན། ། རྣལ་འབྱོར་ཅན་ལ་གྲུབ་པའི་མཐའ། ། ཞེས་སོ། ། གནས་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བ་ལ་ཡང་སྦྱར་རོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གསུངས་པ། འཁོར་བའི་ཞེས་པ་ལས་སོགས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ལས་བྱུང་བའི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་རྒ་ཤིས་རབ་ཏུ་བཅིངས་པའི་ངོ་བོ་ནི་འཁོར་བའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །

The self that is apprehended as a dominant condition is not grasped as "mine" because it is not accepted as being [established] by valid cognition. In the ultimate sense, however, there is neither the grasping of "mine" nor the grasping of "I" in this regard. As it is said: "That which is without grasping for 'I' and 'mine' Does not exist even as such. Whoever sees without grasping for 'I' and 'mine' Does not see [anything at all]." If one asks, "Are these modes of the Blessed One not mutually contradictory?" he says, "The truths," and so forth. The two truths are the conventional and the ultimate natures. Among them, the mode of conventional truth is the way in which the paths of the Śrāvakas and Pratyekabuddhas are realized, abiding by way of the afflictions, the purified phenomena, and so on. The ultimate truth is the Lord Mañjughoṣa, the master of the nature of the dharmadhātu free from conceptual proliferation. Because he causes that very [nature] to appear in such and such ways to those to be trained, he abides by way of not abiding in the modes of the two truths; such is the distinction. As it is stated in the Laṅkāvatāra Sūtra: "My mode is twofold: The teaching and the tenet. The teaching is spoken for the childish; The tenet is for the yogis." The "abiding" should also be applied to what will be explained later. Regarding the great nature of the accumulations of merit and wisdom, he says, "Samsara," and so forth. Samsara is the essence of the five classes of beings arising from afflictions and karma, which are thoroughly bound by aging and death. The "perfection" is nirvāṇa.

དེ་དག་གི་མཐའ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དེ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱེ་བ་གཉིས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་ནི་མི་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཤེས་པས་སྲིད་ལ་མི་གནས་ཤིང་། ། སྙིང་རྗེས་ཞི་ལ་མི་གནས་དང་། ། ཐབས་མ་ཡིན་པས་རིང་བ་དང་། ། ཐབས་ཀྱིས་རིང་བ་མ་ཡིན་ཉིད། ། ཅེས་སོ། ། དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་མཐའ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གནས་ཉིད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟག་པར། ། འཁོར་བ་མྱ་ངན་འདས་པ་ལས། ། ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། ། མྱ་ངན་འདས་པའང་འཁོར་བ་ལས། ། ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། ། མྱ་ངན་འདས་མཐའ་གང་ཡིན་པ། ། དེ་ནི་འཁོར་བའི་མཐའ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་གཉིས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་དེ། ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུར་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན་གསུངས་པ། བྱ་བ་བྱས་པ་ཞེས་པ་སྟེ་བྱ་བ་ནི་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པར་སྤྱོད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྐྱེད་དོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། བྱ་བ་དེ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། བྱ་བ་དེ་བྱས་ནས་སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གཡང་ལས་འདས་ཤིང་ཐམས་ཅད་ལས་འཕགས་པས་སྐྲག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་སྐམ་སར་གནས་པའོ། ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ནི་འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་ལ་བཤད་དེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་དེ་ལྟར་སྣང་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།

Their limit is the very absence of intrinsic nature; this is the meaning of the statement that there is no duality between the divisions of saṃsāra and nirvāṇa. To abide in that is to abide in the manner of non-abiding. As it is said: "Through wisdom, one does not abide in existence; Through compassion, one does not abide in peace. Through lack of skillful means, one is distant; Through skillful means, one is not distant." The state of the nature of phenomena (dharmatā) is the indivisible limit. As it is said: "Nirvāṇa is not at all different From saṃsāra; Saṃsāra is not at all different From nirvāṇa. Whatever is the limit of nirvāṇa, That is the limit of saṃsāra. Between these two, there is not even The slightest difference, however subtle." If one asks how it is explained in such a way, it is said: "One who has done what was to be done." "What was to be done" refers to the essential nature of the activities through which bodhisattvas act for the benefit of all sentient beings without exception. It is characterized by the complete perfection of the accumulations of merit and wisdom, as well as the stages (bhūmis) and the perfections (pāramitās). One who has done that is "one who has done what was to be done." Having done that, because one has transcended the precipices of both existence and nirvāṇa and is exalted above all, one abides in a state free from all fear; thus, one "abides on dry land." In the Śrāvaka vehicle, "the far shore of saṃsāra" and so forth is explained as the attainment of nirvāṇa, and thus nirvāṇas appear in that way. "Wisdom alone" means non-duality.

། འབའ་ཞིག་པ་ཉིད་ནི་ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་པ་སྟེ་དེས་ངེས་པར་བསལ་ཏེ་ཕྱུང་བས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་ངེས་པར་འཁྲུངས་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་གྲངས་ཅན་པ་དང་། ཕྱོགས་ཀྱི་གྲངས་ཅན་པས་ཐར་པའི་རྒྱུར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ནི་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་གོ། ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བས་ངེས་པར་ཕྱུང་བ་སྟེ་འཇུག་པའི་གནས་ངེས་པར་གསལ་ཞིང་མེད་པར་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། ངེས་ཕྱུང་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་པ། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་མཚོན་ཆ་ཞེས་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ་དེ་ཉིད་མཚོན་ཆའོ། ། གང་གི་ཞེས་དབྱེ་བས་དོན་དམ་པར་ནི་དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་མཚོན་ཆའོ། ། ལིངྒཾ་ཏྭ་ཏནྟྲ། དེ་ཉིད་ཕཊ་ཀྱི་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལོག་པའི་བློ་གྲོས་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་འཇོམས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་ངེས་གསལ་བ་དང་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆ་ཞེས་ཀློག་པ་ཡང་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། དམ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སོ། ། ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ནི་དམ་ཆོས་ཏེ་དེ་ལ་གོམས་པས་དེ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཀྱིས། སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འཛིན་པའི་ཆོས་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བས་མཛེས་པས་ན་ཆོས་རྒྱལ་ལོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསལ་བར་ལྡན།

"Purely" means purely wisdom; because he has definitively cleared away and extracted [all else] by means of that, the meaning is that the Blessed Mañjuśrī is definitively born from the non-dual wisdom of the Tathāgata. Alternatively, that which is imputed as the cause of liberation by the Sāṃkhyas and the Digambara Sāṃkhyas is a certain consciousness. That is definitively extracted by the light of extremely sharp insight; that which has made the locus of engagement definitively clear and non-existent is explained in that way. The meaning is: "The purely extracted consciousness." For that very reason it is said: "The weapon of insight." Insight is the wisdom that definitively discriminates phenomena, and that itself is the weapon. By the distinction of "whose," in the ultimate sense, that itself is the weapon whose nature is insight. Liṅgaṃ tantre. It is "the Destroyer" because it destroys the false intellect of those who argue with the phaṭ [syllable]. Reading it as "purely wisdom definitively clear" and "the weapon of insight" is also easy to understand. "Sublime ones" refers to the Bodhisattvas. The Blessed Mañjuśrī, whose nature is the root of the Dharma and generosity and so forth, is the "Sublime Dharma" (saddharma); through familiarity with that, he is established as that very state. As Jñānapāda said: "I take refuge in the Dharma that upholds the excellence of all sentient beings without exception." For that very reason, because he is beautified by the light of the Bodhisattvas' Dharma, he is the "Dharma King." Therefore, he is "endowed with clarity."

འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཚོགས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའི་འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་ལྡན་ནོ། ། གཞན་ཡང་གསལ་ལྡན་ནི་འཇིག་རྟེན་སྣང་བས་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གླིང་བཞི་པ་ཙམ་སྣང་བར་བྱེད་ཀྱི་ཕྱིའི་འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་མི་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། མཆོག་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའོ། ། ཆོས་ཀྱིས་རང་དང་གཞན་གྱི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་མི་ཟད་པའི་མཛོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། ཡང་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་ལ་རག་ལས་པར་འཇུག་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་ལོ། ། དེའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་ལམ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ཉིད་སྟོན་པ་ཉིད་དེ། འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མྱ་ངན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ་དོན་ནི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་གང་གི་ཕྱིར་འདི་ནི་དོན་གྲུབ་པོ། ། ཅི་ལས་ཤེ་ན་གསུངས་པ། བསམ་པ་གྲུབ་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བསམ་པ་ནི་སྨོན་ལམ་སྟེ་སྔར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་སྟེ། ལས་དང་པོ་པའི་གནས་སྐབས་ན་སྨོན་ལམ་མཐའ་ཡས་པ་བཏབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་གྲུབ་ཅིང་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ན་བསམ་པ་གྲུབ་པོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས། །

The "Assembly that Illuminates the World" is radiant by means of the very mass of light rays that dispel the darkness of ignorance inherent in the mental continua of all sentient beings dwelling in all world systems. Furthermore, "Illuminating the World" means to pervade the world entirely with light; it is not like that which illuminates only the four continents but does not illuminate the outer world. "Supreme" means distinguished. Because he accomplishes the happiness of himself and others through the Dharma, he is the Sovereign of the nature of an inexhaustible treasury, the "Sovereign of Dharma" (Dharmeśvara). Alternatively, because he exercises mastery over all phenomena, all phenomena function in dependence upon him; thus, he is the "Sovereign of Dharma." For that very reason, because he tames all sentient beings through the Dharma, he is the "King of Dharma." Therefore, the "Excellent Path" is the very teaching of the manner of non-abiding nirvāṇa, because it teaches a nirvāṇa that is not fruitless. "Accomplishment" means complete perfection. "Meaning" refers to the characteristics of the higher realms and the definitive excellence of those to be trained; because this is the accomplishment of that meaning, he is "Accomplished in Meaning." If one asks why, it is said: "Accomplished in intention," and so forth. "Intention" refers to the aspiration, the previous generation of the mind of enlightenment. Because those infinite aspirations made during the stage of a beginner have been accomplished and have ripened, he is "Accomplished in Intention." For that very reason, it is said: "Having abandoned all conceptual constructions."

ཞེས་པ་ནི་རིམ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་གོམས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཤིང་དོར་བས་སྐབས་མི་འབྱེད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་ཚིག་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མངའ་བརྙེས་པས། བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ནི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་གྱི་སྒོ་ནས་སྒྲའི་ཚོགས་རྣམས་བྱུང་བར་ཤེས་ཤིང་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་པས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། དེ་ཡི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཙམ་གྱིས། ། སྐྱེས་བུ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟར། ། རྩིག་པ་ལ་སོགས་རྣམས་ལས་ཀྱང་། ། ཇི་ལྟར་འདོད་བཞིན་སྟོན་པ་འབྱུང་། ། དེ་ཡི་དོན་རྣམས་དཔྱད་ནས་ནི། ། མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ཤེས་ཏེ། ། ཕན་པ་རྣམས་ལ་ཅི་རིགས་པར། ། མྱུར་བ་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། བསྟོད་པ་བཞི་པར་ཡང་གསུངས་པ། མགོན་པོ་སེམས་པ་མི་མངའ་ཞིང་། ། རྣམ་རྟོག་གཡོ་བ་མི་མངའ་ཡང་། ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇིག་རྟེན་དུ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་མཛད་པ་འཇུག། གཙོ་བོ་ཁྱེད་ཀྱིས་འགའ་ཞིག་ཏུ། ། ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་མ་གསུངས་ལ། ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་མ་ལུས་རྣམས། ། ཆོས་ཀྱི་ཆར་གྱིས་ཚིམ་པར་མཛད། ། ཅེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྣམ་པར་མི་རྟོག་དབྱིངས་མི་ཟད། ། དེ་ཡང་གང་ཡིན་ཞེ་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ།

This means that, by the very nature of gradually becoming familiar with the expanse of reality (dharmadhātu), all conceptual constructions (vikalpa) along with their habitual tendencies (vāsanā) are abandoned and discarded, such that no opportunity for them to arise is left. Thus, when teaching the Dharma, although he utters words that engage with various conceptualizations for the sake of others, the Blessed One has attained mastery over the nature of the expanse of reality, which is in suchness free from all conceptualization. The appearance of teaching the Dharma in accordance with the specific intentions of those to be trained arises from the conditions of the disciples themselves. These disciples, moreover, perceive a collection of sounds emerging from the Blessed One’s mouth and establish the convention that "he is teaching the Dharma"; therefore, there is no contradiction. As it is said: "By his mere blessing, Like a wish-fulfilling jewel, Even from walls and the like, Teachings appear just as desired. Having analyzed their meaning, People come to understand it all; According to their needs, They are swiftly applied to their benefit." And in the Fourfold Praise, it is also said: "O Protector, though you have no thought And no movement of conceptualization, The Buddha’s activities proceed in the world Spontaneously and effortlessly. O Lord, though you have not uttered Even a single syllable to anyone, You satisfy all beings to be trained With the rain of the Dharma." For that very reason, it is said: "The non-conceptual expanse is inexhaustible." If one asks what that is, it is the expanse of reality (dharmadhātu).

ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་རིགས་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལས་མཆོག་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་དམ་པའོ། ། དངོས་པོ་གང་ཞིག་གནས་ཞེས་པ། ། འགྲིབ་དང་འཕེལ་བ་མི་རིགས་སོ། ། ཞེས་པའི་རིགས་པས་ཟད་མི་ཤེས་པའོ། ། བསོད་ནམས་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ལ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་ནི་གཉིས་ཀར་གཏོགས་སོ། ། དེ་ལ་བསོད་ནམས་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སོ། ། བསོད་ནམས་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཡེ་ཤེས་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་ཆེ། ། ཞེས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་གཉིས་སུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་ཞེས་པ་རྟགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེའི་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྡན་པའོ། ། ཡང་ན་ཡེ་ཤེས་ཉིད་འབྱུང་གནས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་གནས་གང་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ཏེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་གོམས་པ་ཉིད་ལས་དེ་སྐྱེས་པས་ན་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་སོ། ། ཡོད་མེད་ཤེས་པ་ནི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་རོ་གཅིག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ལྡན་པའི་འཇམ་པའི་དཔལ་ནི་ཡོད་མེད་ཤེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཡང་དག་པར་བསགས་པའོ། ། ། ། ད་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།

The dharmadhātu (expanse of phenomena) is the lineage from which all phenomena arise. Therefore, because it is the most supreme and excellent of all, it is "sublime" (parama). Regarding the statement, "Whatever entity abides, decrease and increase are illogical," by this reasoning it is inexhaustible. Regarding the phrase "possessing merit" (puṇyavān): the three perfections of generosity and so forth are the accumulation of merit; the five beginning with the perfection of wisdom are the accumulation of wisdom; and diligence and meditative concentration belong to both. In that context, "possessing merit" refers to the causal stage, while "accumulation of merit" refers to the resultant stage. Likewise, the phrase "wisdom, the great source of wisdom" should be applied as two terms in the sense of cause and result. Because it is the continuum of the sign (liṅga), the term "source of wisdom" is neuter. Because it is the source of wisdom itself, the wisdom that has become its result is "possessing wisdom." Alternatively, the phrase is to be analyzed as "wisdom itself is the source," meaning the place of birth; since it arises from the very cultivation of non-dual wisdom, it is the "source of wisdom." "Knowing existence and non-existence" means realizing that existence and non-existence are of one taste through their profound and vast nature; Mañjuśrī, who possesses that as his very identity, is the "knower of existence and non-existence." Therefore, he has perfectly gathered the two accumulations of merit and wisdom. Now, [regarding] the essence of the deities of the mantra system, their meditative absorptions (samādhi), and...

སྔགས་དང་། ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། རྟག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་སྟེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བསྒྲུབ་པས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་རྒྱལ་པོ་སྟེ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་ཅན་ཏེ་འདོད་ཆགས་རྡོ་རྗེའོ། ། བསམ་གཏན་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པ་པོ་དང་བསམ་པར་བྱ་བ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། བསམ་བྱ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་མཐའ་ཡས་པའི་དགའ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་སྟེ་འདི་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བློ་ལྡན་བདག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་པོ་དྲུག་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་རང་བཞིན་ཏེ་འདི་ཡང་འཇམ་པའི་དཔལ་ཉིད་དོ་ཞེས་མངོན་པར་བརྗོད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། བདེ་གཤེགས་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད། ། འཇམ་པའི་དབྱངས་སུ་དེ་བཤད་དོ། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་རྣམས་དཔྱད་ན། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ལ་བདག་མེད་ཀྱང་། ། བདག་གི་དབང་དུ་འཇུག་འགྱུར་བ། ། ཨེ་མའོ་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་གང་གིས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། གསུངས་པ།

To show that he dwells everywhere in order to care for those to be trained through forms such as mantras and wrathful deities, it says "the eternal" and so forth. He is the eternal Vairocana because he acts uninterruptedly in all respects. He is the King of Variety, Amoghasiddhi, because he is beautiful in accomplishing the deeds of a buddha through various forms. He is the Yogin, Rāgavajra, because he possesses the yoga characterized by the meditative union of method and insight. He is the non-conceptual Akṣobhya, whose nature is compassion, because he is "meditative concentration" (dhyāna) free from the meditator, the object of meditation, and the act of meditating. He is Ratnasambhava, the object of meditation, because he is to be meditated upon as the cause of the continuum of infinite joy for those who seek buddhahood. Likewise, the wise one says, "I am the nature of the sixth Vajradhara, the lord of the wisdom of the five Tathāgatas, and I am Mañjuśrī himself." As it is said: "The Sugata’s stainless insight Is explained as Mañjughoṣa. When entities and non-entities are analyzed, Although there is no self in any buddha, That which comes under the power of the self— Aho! Such is the nature of phenomena." If one asks, "By what means and in what manner is such an essence to be realized?" it is said:

སོ་སོ་རང་རིག་ཅེས་པ་སྟེ་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མ་གཏོགས་པར་གང་གིས་ཇི་ལྟར་ཡང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཧི་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ངོ་བོ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་སྟེ། རང་བཞིན་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་གཡོ་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རི་བྲགས་ལྟར་གནས་ནས་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་མི་གཡོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། མཆོག་གི་དང་པོ་ཞེས་པ་སྟེ་མཆོག་གི་དང་པོ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། དེ་སྐད་དུ་ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཀྱིས། མཆོག་གི་དང་པོ་སྙིང་གར་འབྱུང་བ་ཡི། ། རླུང་གང་ནོར་བུའི་གཟུགས་ཅན་དེ་རྡོ་རྗེ། ། ཞེས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་མཆོག་ཀྱང་འདི་ཡིན་ལ་དང་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་དབྱེར་མེད་ཀྱང་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མངའ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རིགས་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་སྐུ་གསུམ་དུ་གདུལ་བྱ་ལ་སྣང་བ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སྐུ་གསུམ་འཆང་ཞེས་པ་སྟེ། སྐུ་གསུམ་ནི་ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། སྐུ་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་རིགས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་དང་། ཆོས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་ལྔར་སྣང་བས་ན། སངས་རྒྱས་སྐུ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་འཆང་དུ་བཤད། ། ཅེས་གསུངས་པའོ། ། དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྐུའོ། །

"Self-cognizing" means that it cannot be realized by anything whatsoever in any way other than through the very essence of self-cognizing awareness itself. The particle hi is used for emphasis. In the ultimate sense, it is "unwavering" because its nature does not change into anything else; the meaning is that it is without movement because its nature is the absence of intrinsic nature. This is not an unwavering permanence like that of a mountain crag. For that very reason, it is said: "The supreme first," which refers to the supreme first, Vajradhara. As Jñānapāda stated: "The wind that arises in the heart as the supreme first, having the form of a jewel, is the Vajra." Because it is preeminent among all things, it is "supreme," and because it is the "first," it is the very source that gives birth to all buddhas and bodhisattvas. Although it is thus indivisible, because it is the sovereign of the dharmakāya, it appears to those to be trained as the three bodies possessing the nature of the three families; this is what is meant by "holder of the three bodies." The three bodies are the dharmakāya, the sambhogakāya, and the nirmāṇakāya. Since those very three bodies appear in five aspects—by way of the divisions of svābhāvikakāya, sambhogakāya, nirmāṇakāya, dharmakāya, and jñānakāya, which are the nature of the five families—it is said: "The nature of the five buddha bodies," which refers to Vajradhara. As it is said: "The Buddha is explained as Vajradhara." In that context, the "nature" is the dharmatākāya.

སྐུ་བཞི་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚུལ་ནི་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཤིན་ཏུ་འབར་བ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། སྤྲུལ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ་ཞེས་པ་ཁྱད་པར་སྟེ། མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ལ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་ཤེས་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཐའ་དག་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཚུལ་དུ་སྣང་བས་ན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཚུལ་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སོ་སོ་རང་རིག་པར་བྱེད་པས་ན་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་སྣང་བས་ན་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གནས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཁམས་གསུམ་པའི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཉིད་དོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་སྟེ།

The nature of the four bodies is not within the sphere of experience of others. The saṃbhogakāya is intensely radiant with the major and minor marks, and is the sphere of experience of the lords of the ten grounds, the bodhisattvas. The nirmāṇakāya is the sphere of experience of the śrāvakas and so forth. The dharmakāya is the nature of the dharmas to be cultivated, such as the factors conducive to enlightenment. The jñānakāya is characterized by the realization of the welfare of sentient beings; this is the distinction, for it appears individually through the nature of the five wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so forth. That very [body] is the nature of the five wisdoms. In that regard, because the entire maṇḍala of objects of knowledge appears in the manner of reflections within the mirror-like stainless wisdom, it is the mirror-like wisdom. The realization of all phenomena as equality in that manner is the wisdom of equality. Because that very [wisdom] is the individual self-cognition of the fact of dependent origination, it is the discriminating wisdom. Because that very [wisdom] appears as the accomplishment of the welfare of all sentient beings without exception, it is the all-accomplishing wisdom. Although it abides in that way, because it is naturally stainless, it is called the wisdom of the utterly pure dharmadhātu. Thus, the Blessed One Mañjuśrī, the glory of the three realms, is the very nature of the five wisdoms. In the system of mantra, it is the uninterrupted aspect of great bliss, the non-duality of method and insight.

ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་འབྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་མཐོང་བའི་དབྱེ་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་གཟུགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅེས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཟུགས་དེ་རྣམས་དེའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཁྱབ་པས་ན་ཁྱབ་བདག་གོ། ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུས་རྒྱས་གདབ་སྟེ། ། འབྲས་བུ་ལ་ཡང་རྒྱུས་རྒྱས་གདབ། ། ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། རྒྱུའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ལྔས་རྒྱས་གདབ་པ་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་ལྔ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཅོད་པན་གྱིས་ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་དུ་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ལྔ་བདག་ཅོད་པན་ཅན་ནོ། ། ཤའི་དང་། ལྷའི་དང་། ཆོས་ཀྱི་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དངོས་པོ་སོ་སོར་ངེས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཏེ། སྤྱན་ལྔ་པོ་རྣམས་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ན། སྤྱན་ལྔ་ཆགས་པ་མེད་པ་འཆང་བ་སྟེ། ཆགས་པ་མེད་པའི་སྤྱན་ལྔ་འཆང་། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་སྤྱན་ལྔ་ཞེས་ཚིག་ཐ་དད་པ་སྟེ། འདི་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྔ་རྣམས་དང་སྤྱན་རྣམས་ནི་སྤྱན་ལྔ་སྟེ་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དོ། ། ཀུན་སྡུད་པའི་བསྡུ་བ་སྦྱར་ཏེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་ཆགས་པ་མེད་པ་འཛིན་པས་ན་ཆགས་མེད་འཆང་བའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་།

Through the distinction of seeing the very wisdom that arises from the source of phenomena (dharmodaya) which is utterly purified, he is explained as being the nature of the five wisdoms because he is the very form of the five Tathāgatas. For that very reason, since those various forms are pervaded by that nature, he is the "Pervasive Lord" (Vibhu). As it is said: "The cause is sealed by the fruit, and the fruit is also sealed by the cause." Therefore, it is taught that the causal Vajradhara is sealed by the five resultant Buddhas. Regarding the phrase "the five Buddhas" and so forth: because he is consecrated into the sovereignty of the Dharma of the three realms by the crown that is the nature of the five Buddhas, he is "the one with the crown of the five Buddhas." The so-called "five eyes"—the flesh eye, the divine eye, the Dharma eye, the insight eye, and the Buddha eye—are the subjects that respectively ascertain individual entities, perceive the death, transition, and birth of all sentient beings, conceptualize all phenomena, realize all noble beings, and manifestly and perfectly awaken to all phenomena in all their aspects. When these five eyes perceive without attachment and without obstruction, he is "the one who holds the five unattached eyes," which is the meaning of "holding the five unattached eyes." Alternatively, "five eyes" is a separate term; these five Blessed Ones and the eyes are the "five eyes," which is Mañjuśrī himself. By applying the collective compound, because he holds that which is unattached due to the absence of any object of attachment in all things, he is "the holder of the unattached." Thus it is said:

བདེ་སྡུག་བདག་དང་བདག་མེད་དང་། ། རྟག་དང་མི་རྟག་ལ་སོགས་པ། ། ཐ་དད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས། ། གཙོ་ཁྱོད་བློ་ནི་ཆགས་མ་ལགས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འཁྲུང་བར་འདོད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་བློའོ་ཞེས་གསུངས་པས་ན། འཇམ་དཔལ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་སེམས་ཅན་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་རྣམས་སངས་རྒྱས་ལ་བཞག་ཅེས་པ་ལས་སོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་སྟེ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་སླར་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དོན་གྱིས་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་མ་ལུས་པའི་དོན་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་པས་ཐུགས་ལས་སྐྱེས་པའི་སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། མཆོག་ཅེས་པ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་སྲིད་པ་སྐྱེད་པའི་གནས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་བའི་སྐུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཤེས་རབ་སྲིད་འབྱུང་ངོ་། །

"Regarding pleasure and pain, self and selflessness, permanence and impermanence, and so forth—O Lord, your mind is not attached to such diverse conceptualizations." Thus it is said. Because the nature of bodhicitta is itself vajra, it is the progenitor of all tathāgatas, and therefore the progenitor of all buddhas. In the system of the pāramitās, it is held that all tathāgatas are definitively born from the perfection of insight (prajñāpāramitā). Since it is stated that "the perfection of insight is the vajra-mind," Mañjuśrī himself is explained as the progenitor of all buddhas. Likewise, in the manner of a bodhisattva, through the stages of generating the mind of enlightenment and so forth, he establishes sentient beings as numerous as the sands of the river Ganges in buddhahood. Nevertheless, he is the "Son of the Buddha," because he constantly remains for the sake of all sentient beings through the purpose of a bodhisattva. If one asks what kind of Son of the Buddha he is, he is called "Sublime" (sattva), meaning he performs the deeds of a buddha characterized by acting for the benefit of the entire assembly of sentient beings without exception; thus, he is the "Son of the Buddha" born from the heart. For that very reason, it is said he is "Supreme," meaning he knows all phenomena to be of the nature of reality through insight. That itself is the source that gives rise to existence; therefore, the emergence of the body blazing with the major and minor marks is "the arising of existence from insight."

དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་གནས་ཀྱང་སྲིད་པ་དང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་བྲལ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཞེས་པ་སྟེ་ཆོས་འབྱུང་གི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་སོ། ། ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་གནས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ལའང་འགལ་བ་མེད་དོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་པས་སྲིད་པ་མཐར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མཐར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། གཅིག་པུ་སྲ་མཁྲེགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཁྲེགས་པ་ནི་ཁོང་སྟོང་མ་ཡིན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་མཁྲེགས་ན་གཅིག་པུ་སྟེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པས་ཆ་ཤས་མེད་པའོ། ། གཅིག་པུ་ནི་འདི་རྣམས་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་གསུངས་པའོ། ། སྲ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་གཅིག་པུ་སྲ་མཁྲེགས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་བདག་སྟེ་འདིའི་བདག་གི་རང་བཞིན་ནི་རྡོ་རྗེའི་བདག་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་མཆོག་ལ་ནི་ཧཱུཾ་མཛད་རྡོ་རྗེའི་བདག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་བའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེའི་བདག་གོ། ། རྡོ་རྗེ་མཁྲེགས་པ་ནི་སྲ་བ་སྟེ་མི་ཕྱེད་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཅིག་པུ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཙོ་བོའོ། ། སྲ་ཞིང་བརྟན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པུ་སྲ་མཁྲེགས་སོ། །

Likewise, the "place of birth" is also free from the place of birth of existence, karma, and the afflictions. Therefore, it is said: "the place of birth of phenomena." Because it is the very nature of the source of phenomena (dharmodaya), it is the place of birth of all phenomena; thus, it is the "place of birth of phenomena." Alternatively, there is no contradiction in saying that because the dharmadhātu is by nature without a cause, it is not a place of birth at all. Because it teaches the Dharma that is the essence of method and insight, it brings existence to an end; thus, it is "the end-maker." If one asks what that is like, it is said: "solely, solid, and firm," and so forth. "Firm" means not being hollow. How is it firm? It is "solely," because, being the essence of suchness, it is non-dual and without parts. "Solely" refers to the teaching that these are non-dual with suchness. Because it is both solid and the supreme of all, it is "solely, solid, and firm." For that very reason, it is the "vajra-self," because its own nature is the vajra-self; thus it is explained. Regarding the supreme form body (rūpakāya), Hevajra is the vajra-self; since he is the saṃbhogakāya blazing with the major and minor marks, he is the vajra-self. "Vajra-firm" means solid, because it acts to make things indivisible. "Solely" means the principal, because it is preeminent among all. Because it is solid and stable, it is "solely, solid, and firm."

ཡང་ན་ཁོང་སྟོང་ལྟ་བུའི་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པུ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་མཁྲེགས་པ་སྟེ་དེ་ནི་རང་རིག་པ་མ་རྟོགས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་མེད་པས་ན་གཉིས་མེད་ཉིད་དེ། གཉིས་པ་ནི་ཚད་མ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་ལྟར་མི་ཕྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་བདག་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་ནི་འཕྲལ་དུ་སྐྱེས་པ་འགྲོ་བའི་བདག་སྟེ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་བུ་ཐུ་བོ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནམ་མཁའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཡེ་ཤེས་བདག་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་བའོ། ། གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་དབང་གིས་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་རང་བྱུང་བས་ན་རང་བྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་ན་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བས་དེར་གཏོགས་པའི་ཉེས་པའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བར་དོགས་པ་ལ་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བུད་ཤིང་སྲེག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མེའོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ཤིང་ཞི་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། འགྲོ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། ། རྣམ་ཤེས་མེ་ཡི་བུད་ཤིང་འདོད། ། དེ་དག་ཇི་བཞིན་རྣམ་དཔྱད་པས། ། འབར་ཞིང་སྲེག་པས་ཉེ་བར་ཞི། ། ཞེས་སོ། །

Alternatively, because there is no second [entity] such as an internal hollowness, it is singular and non-dual, and thus solid. Since there is nothing to be known by failing to realize self-awareness, it is non-duality itself. Because a second [entity] contradicts valid cognition, it is essence-less. Therefore, because its nature is indivisible like a vajra, it is the Vajra-Self, Mañjuśrī himself; this is the meaning of "Vajra-Holder." For that reason, the Vajra-Hūṃ is the self of beings born in the immediate moment, like the eldest son of a universal monarch; such is the intended meaning. Although there is no birth by way of intrinsic nature, conventionally it is like space. Because it arises from the form body (rūpakāya) which is the nature of the three vajras—the nature of emptiness and primordial wisdom (jñāna) like space—it is "arisen from space." Because it arises spontaneously through great compassion in various forms according to the inclinations of those to be trained, it is "self-arisen." In that case, one might fear that because it has gone to all beings, it would be possessed of the defects and faults belonging to them. To address this, it is said: "Insight" and so forth. Insight and primordial wisdom are the realization that all phenomena lack intrinsic nature. Because that very [wisdom] burns the fuel of the aggregates and so forth, it is "fire." Because it is the nature of supramundane, peaceful, and utterly pure primordial wisdom, it is "great." As it is said: "All phenomena of beings are asserted to be the fuel for the fire of consciousness. When these are analyzed just as they are, they are extinguished by blazing and burning."

དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོའི་རྒྱུད་ལ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ལམ་མེ་བ་སྟེ་རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱེད་པས་ན་འོད་ཆེན་པོའོ། ། འོད་ཆེན་པོ་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་བེམས་པོ་ལྟ་བུ་ནི་ནམ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་སྣང་བས་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ལམ་མེ་བའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སྣང་བར་མཛད་པ་ན་ཉི་མ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་སྣང་བར་བྱེད་དམ། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེ་ན་དེ་ཉིད་གཅིག་པུས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འགྲོ་བའི་མར་མེ་ཞེས་པ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཅིག་ཅར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་གདུལ་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་འཆར་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་མར་མེ་སྟེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གསལ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མེའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་མཐའ་དག་གི་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་མུན་ནག་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོ་འོད་གསལ་བའོ། ། ད་ནི་དྲག་པོས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གནོད་མཛེས་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ།

For those two reasons, because he makes that very reality manifest in the mental continuums of those to be trained in various ways, he is "blazing" (lam-me), meaning he makes it clearly appear. Because he makes the nature of phenomena (dharmatā) appear throughout all world systems, he is "of great light" ('od chen-po). To show that this great light is never like external inanimate matter, it is said: "wisdom" (ye-shes) and so forth. Because he is the nature of the intensely clear appearance of wisdom, he is the "blazing appearance of wisdom." When he manifests in that way, does he illuminate a single world system like the sun? If one asks whether it is all of them, it is said: "by that very one alone." Because he is the "lamp of beings"—since he is free from the obscurations of afflictions and the knowable—he causes the appearance of wisdom to dawn simultaneously in the mental continuums of all those to be trained throughout all world systems; thus, the meaning is that he is not an external object. Because the very wisdom that illuminates the entire expanse of space is clear as its own nature, he is the "lamp of wisdom." Because, as the wisdom body (jñānakāya) of all the Tathāgatas, he utterly destroys the pitch-black darkness of ignorance in all the aggregates of sentient beings, he is the "great majesty of clear light." Now, in order to show the specific distinctions of those who have become the nature of the mantra deities of the Universal Monarchs, such as Ucchuṣma and others, for the sake of caring for sentient beings who are to be tamed through wrathful means, it is said:

རིག་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རིག་པའི་རྒྱལ་པོ་ནི་གནོད་མཛེས་སོ། ། ཧཱུཾ་ཡིག་བཞི་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔགས་བདག་དབང་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ཁྲོ་བོའི་སྔགས་ཀྱི་མངའ་བདག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་སྟེ་བྷྲཱུཾ་ཡིག་གོ། ། དེའི་རང་བཞིན་འཇམ་དཔལ་ཏེ་གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོའོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེན་པོའོ། ། ཀུན་དུ་སྣང་བའི་གཙུག་ཏོར་གྱི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་གི་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དོན་ཆེན་བྱེད་པའོ། ། ཡི་གེ་གཅིག་པོས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རང་བཞིན་པའི་ཕྱིར་གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོའོ། ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བའི་ཕྱིར་རྨད་བྱུང་གཙུག་ཏོར་རོ། ། གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོ་རྨད་བྱུང་གཙུག། ཅེས་མཐའ་དག་བཀླགས་པ་ན། རྨད་བྱུང་གཙུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བོའི་ཁྱད་པར་རོ། ། མཐའ་དག་བཀླགས་པ་ནི་སྡེ་ཚན་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་འདོད་དོ་ཞེས་གནས་སོ། ། གཟི་བརྗིད་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཏོ། ། གཙུག་ཏོར་གྱེན་དུ་འཕགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ནམ་མཁའི་བདག་པོའོ། ། གསང་སྔགས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གཙུག་ཏོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་དངོས་པོ་མཆོག་གོ། ། ཡང་ན་གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པ་རིག་མའི་དབུས་སུ་མཛེས་པས་རིག་པའི་རྒྱལ་པོའོ། ། ཁྲོ་བོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དེའི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྔགས་དྲག་གདབ་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངའ་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོའོ། །

Regarding the phrase "King of Vidyās" and so forth: the King of Vidyās is Ucchuṣma. Because he is the nature of the four hūṃ syllables, he is the Lord of Mantras. Because he is the sovereign of the mantras of the wrathful deities, he is the King of Secret Mantras, which is the syllable bhrūṃ. His nature is Mañjuśrī, the King of Secret Mantras. Because he is connected to the great aggregates of sentient beings, he is "Great." Because he acts for their benefit in the manner of the uṣṇīṣa that illuminates all, he is the "Benefactor of Great Purpose." Because he is the nature of a universal monarch (cakravartin) through a single syllable, he is the "Great Uṣṇīṣa." Because he is the universal monarch who dispels the afflictions, he is the "Marvelous Uṣṇīṣa." When the entire sequence "Great Uṣṇīṣa, Marvelous Uṣṇīṣa" is recited, the term "Marvelous Uṣṇīṣa" refers to a specific type of wrathful deity. It is established that the "entire recitation" is intended as a complete category. Because he has become the essence of the mass of splendor, he "Displays Diversity." Because he has become the essence of the upward-rising uṣṇīṣa, he is the "Lord of Space." Because he has become the lord of all uṣṇīṣas in the treasury of secret mantras, he is the "Supreme Reality, the Lord of All Buddhas." Alternatively, in the dhāraṇī maṇḍala, he is the "King of Vidyās" because he is beautiful in the midst of the vidyā-consorts such as Locanā and the others. In the wrathful maṇḍala, he is the "Fierce Mantra" because he is their sovereign. In the dharma maṇḍala, he is the "King of Secret Mantras" because he is the master of all secret mantras.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་ཆེན་བྱེད་དོ། ། གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྔགས་རྣམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་པས་ན་གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོ་རྨད་བྱུང་གཙུག་གོ། ། འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པའི་ངང་ཚུལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཏོ། ། ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནམ་མཁའི་བདག་གོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་དངོས་པོ་མཆོག་གོ། ། དེ་ལྟར་མཉམ་པར་ལྟ་བས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་མིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། གདུལ་བྱ་དང་མཐུན་པའི་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་སྤྲུལ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ནོ། ། གདུལ་བྱ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་འདིས་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་བའི་གཟུགས་བརྙན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེད་པ་པོའོ། ། དང་ནི་སྡུད་པའོ། ། དེ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་བླ་མའི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོད་ཅིང་(བརྗེད་,བརྗོད་)པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དྲང་སྲོང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབུས་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་རིགས་གསུམ་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་འཛིན་པས་ན་རིགས་གསུམ་འཆང་བའོ། །

For that very reason, he performs great benefit. Because he abides by way of the secret mantras of the twelve Uṣṇīṣacakravartins and the marvelous distinctions of meditative absorption (samādhi) and so forth, he is the "Great Uṣṇīṣa, the Marvelous Crown." Because his nature is to display various [forms] in the maṇḍala for taming beings, he is the "Displayer of Variety." Because he is the very essence of that Ākāśagarbha maṇḍala, he is the "Lord of Space." Because he has become the nature of the great mudrās and so forth of the great maṇḍalas of the five Tathāgatas, such as Mahāvairocana, he is the "Supreme Reality, the Self of All Buddhas." Thus, the eye that brings universal joy to beings through the view of equality is explained in that way. Because he emanates various forms in accordance with those to be trained, he is the "One of Various Forms." Because he generates the reflection of the former Victors for ordinary beings to be trained, he is the "Generator." The word "and" (ca) is for the purpose of inclusion. Because he is the guru of the three realms, he is the "Worshipful One" (vandyah). Because he has directly realized the suchness (tathatā) of all phenomena in every aspect, he is the "Great Sage," being supreme in the midst of all supramundane sages. Because he assumes the nature of the forms of the three families known as Tathāgata, Vajra, and Padma, he is the "Holder of the Three Families."

རིགས་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་སྔགས་འཛིན་པས་གསང་སྔགས་ལྡན་ནོ། ། མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་སྔགས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཆང་བར་མཛད་པས་ན། གྲུབ་མཐའ་ཆེན་པོའི་གསང་སྔགས་འཛིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚུལ་དུ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གསང་སྔགས་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཅིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དེ་འཆང་བར་མཛད་པས་ན། དམ་ཚིག་ཆེན་པོའི་གསང་སྔགས་འཛིན་ནོ། ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་དོན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་ཅིང་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་འཛིན་པའོ། ། ཐེག་པ་གསུམ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། ཐེག་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དེ་དང་དེ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་མཆོག་གསུམ་སྟོན་པ་པའོ། ། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཇིགས་བྱེད་ཆེན་པོའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞེངས་ནས་ལྷ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྷ་ཁྲོ་བ་རྣམས་གདུལ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཀྱི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དོན་ཡོད་ཞགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། (སྐྲ་,སྒྲ་)དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་པའི་མཐར་ཐུག་པས་གསུངས་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བཀུག་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལས་མི་གཡོ་བར་བྱེད་པས་དོན་སྟོན་ཅིང་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཞགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་ཡོད་ཞགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་མུ་སྟེགས་དང་བདུད་ཀྱི་དགྲ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ངང་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ལོ། །

He is "Possessed of Secret Mantra" because he upholds the secret mantras of all the families included within the three families. He is called "Holder of the Secret Mantra of the Great Tenet" because he acts as the primary teacher of the secret mantras of all philosophical tenets, as in the phrase mahāsamaya. Alternatively, the "Great Samaya" is the teaching in the manner of the Vajra; the secret mantra of these is the wisdom of the unity of method and insight, and because he upholds that, he is the "Holder of the Secret Mantra of the Great Samaya." Because he depends upon clearly illuminating and teaching the meaning of the Three Jewels, he is the "Principal Holder of the Three Jewels." The "three vehicles" refer to those of the Śrāvakas and so forth; because he teaches those various classifications of vehicles in their respective ways, he is the "Teacher of the Three Supreme Vehicles." Now, to demonstrate how he terrifies the three worlds: the Blessed One, appearing in the form of the Noble Yamāntaka in order to subdue the wrathful deities such as Maheśvara and others, is described from the passage beginning with "Amoghapāśa" and ending with "the supreme among those possessing [the sound of] sgra." Because he summons all sentient beings and causes them to remain unshakable from the Mahāyāna, he reveals the meaning; the "lasso" (pāśa) which is the nature of great compassion, together with its result, is the "Amoghapāśa." Because his very character is to be completely victorious over the enemies of the non-Buddhists and Māras, he is "Victorious" (Vijaya).

དེའི་ཕྱིར་བྱམས་པའི་ཞགས་པས་བཀུག་ནས་དབང་དུ་གྱུར་པར་བཀོད་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་དང་། དབྱེར་མི་(ཕྱིད་,ཕྱེད་)པའི་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཞགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་ཞགས་སོ། ། སྟོབས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགུག་པ་དང་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ལྕགས་ཀྱུའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུའོ། ། སྟོབས་ཀྱིས་བཀུག་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ངེས་པར་སྦྱོར་བས་ན་ཞགས་པ་ཆེའོ། ། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གདུལ་དཀའ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇིགས་པར་བྱེད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་འཇིགས་པར་བྱེད་དེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དང་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་གཤིན་རྗེ་མཐར་ཕྱིན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ཁྲོ་བོའི་གཙོ་བོའོ། ། ཡང་ན་ཁྲོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མཛེས་ཤིང་གསལ་བས་ན་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་འདིའི་ཞལ་དྲུག་ཡིན་པས་གདོང་དྲུག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཞལ་གྱི་དབྱིབས་ནི་དུ་མ་སྟེ། ། དགྲ་ནི་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུགས་དང་འདྲ། ། ཁ་ཅིག་བཞད་ཅིང་ཁ་ཅིག་ཞི། ། ཁ་ཅིག་འཇིགས་པར་བགྲང་བའི་ཞལ། ། ཁ་ཅིག་ཞལ་ནི་གདངས་པ་སྟེ། ། ལྗགས་ཀྱང་བསྐྱོད་པར་མཛད་པ་དང་། ། ཁ་ཅིག་ཀྱང་ནི་མཆེ་བ་གཙིགས། ། ཞེས་པའི་རིགས་པས་སོ། ། འཇིགས་པ་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བའོ། །

Therefore, having summoned [beings] with the noose of loving-kindness and established them under one's power, one perfectly gathers all sentient beings. That which is the vajra-like noose, the nature of the four means of gathering that are indivisible, is the Great Grasper, the Vajra Noose. Because it accomplishes through power the summoning of the Tathāgatas and so forth, as well as all sentient beings, the wisdom that is the nature of indivisible great compassion is the Vajra Hook, due to its hook-like nature. Because it definitively joins the sentient beings summoned through power with the nature of the non-duality of method and wisdom, it is the Great Noose. Because it terrifies difficult-to-tame sentient beings with the form of Vajrabhairava, it is the Vajrabhairava-Terrorizer; it is Yamāntaka, who is indivisible from the venerable Mañjuśrī himself. For that very reason, he is the King of Wrathful Ones, the chief of wrathful deities. Alternatively, because he is beautiful and radiant in his very wrath, he is the King of Wrathful Ones. Because his six faces are the nature of the six perfections, he is called the Six-Faced One. Regarding the various shapes of his faces: "The enemy is like a turbulent ocean; some are laughing, some are peaceful, some are faces counted as terrifying, some have gaping mouths, and they even move their tongues; some also bare their fangs"—this is the reasoning. "Terrifying" means to be fearsome.

མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་མཐོང་བའི་བདག་ཉིད་མི་སྡུག་ཅིང་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་སྤྱན་དྲུག་དཔྲལ་བའི་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་དྲུག་གོ། ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དང་ལྷ་རྣམས་དང་སྐྱབས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ཕྱག་དྲུག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལག་དྲུག་གོ། ། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་རྣོན་པོའི་མཆེ་བ་གཙིགས་པའི་ཚེམས་མཐོན་པོ་མངའ་བས་ན་མཆེ་བ་གཙིགས་པའོ། ། མི་མགོ་རློན་དང་སྐམ་པོའོ། ། ཡི་དྭགས་ཕྲེང་བས་རྣམ་བརྒྱན་པ། ། དེ་ལྟའི་མགོན་པོ་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཀེང་རུས་ཀྱི་རྒྱན་དང་ལྡན་པས་ཀེང་རུས་སོ། ། མཆེ་བ་གཙིགས་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་ཀེང་རུས་ཀྱང་ངོ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། ལྟ་བ་དང་། མཆེ་བ་དང་། ཁ་ཆུ་དང་། རེག་པའི་དུག་དང་ལྡན་ཏེ། མེ་འབར་བ་ལྟར་དུག་འབར་ཞིང་རྣམ་པར་འཕྲོ་བས་གཟེངས་པ། མིག་ཤིན་ཏུ་གདུག་པ། ལྕེ་ཤིན་ཏུ་བསྐྱོད་ཅིང་གློག་ལྟར་འགྱུ་བ། ཤིན་ཏུ་འཇིགས་སུ་རུང་བ། དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་ནོར་བུའི་གདེངས་ཀ་ཅན་གྱི་གླུ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་ཧ་ལཱ་ཧ་ལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྲ་བཅིངས་པ་དང་། དཔྲལ་བར་དར་དཔྱང་དང་། རྣ་རྒྱན་དང་། མགུལ་རྒྱན་དང་། མཆོད་ཕྱིར་ཐོགས་དང་། དཔུང་རྒྱན་དང་། གདུ་བུ་དང་། ལུས་ལ་སྐ་རགས་དང་། ཞབས་གདུབ་དང་། རྒྱན་རྣམས་སུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཧ་ལཱ་ཧ་ལ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་བརྒྱ་སྙེད་ཀྱི་གདོང་རྣམས་གང་ལ་ཡོད་པ་ནི།

The six eyes are those located on the forehead, consisting of the six superknowledges (abhijñā) whose nature is to perceive all things without exception, and which are unattractive and terrifying. The six arms are those whose nature is the six recollections (anusmṛti) of the Buddha, the Dharma, the Saṅgha, the gods, and refuge. Because he possesses the fangs of sharp, definitive insight (nirvedha-prajñā) endowed with the five powers (bala) such as faith, he is "baring his fangs." He is adorned with a garland of hungry ghosts (preta) consisting of fresh and dry human heads, as it is said: "Adorned with a garland of hungry ghosts, one should meditate upon such a Protector." Thus, because he is adorned with the ornaments of skeletons, he is "the Skeleton." The compound is to be analyzed as: "He is both the one with bared fangs and the Skeleton." He possesses the poisons of the gaze, the fangs, the saliva, and touch; the poison blazes and radiates like a blazing fire, making him formidable. His eyes are extremely fierce, and his tongue flickers like lightning. He is utterly terrifying. The great nāgas with jeweled hoods of various shapes and colors are called halāhala; because they form his hair-ties, the silk streamers on his forehead, his earrings, his necklaces, his sacrificial threads, his armlets, his bracelets, his waist-bands, his anklets, and his bodily ornaments, he is the one who possesses a hundred such faces of the halāhala nāgas.

ཧ་ལཱ་ཧ་ལ་གདོང་བརྒྱ་པ་སྟེ་གཤིན་རྗེ་ཁོ་ན་མཐར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཡང་མཐར་བྱེད་ཅིང་འཛིན་པར་བྱེད་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་དོ། ། ཡང་ན་གཤིན་རྗེའི་སྒྲ་ནི་གཉིས་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་མཐར་བྱེད་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་བསྟན་པས་འཇོམས་པ་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་བགེགས་སོ། ། དེའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བགེགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་གནས་པའི་བགེགས་རྣམས་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། གདུལ་བྱ་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གོ། ། གདུལ་དཀའ་བའི་སེམས་ཅན་འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འཇིགས་བྱེད་པའོ། ། ཁམས་གསུམ་པ་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པས་གྲགས་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་མི་ཕྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་ཡང་འདི་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པའོ། ། ཡང་ན་སྐྲགས་པ་རྣམ་པ་མང་པོའི་སྒྲ་ནི་གྲགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་མི་ཕྱེད་པ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྟེ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པའོ། ། ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྙིང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་ལོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་འཕྲུལ་རྡོ་རྗེའོ། ། ཡང་ན་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་རྡོ་རྗེ་སྟེ་ཁམས་གསུམ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྒྱུ་འཕྲུལ་རྡོ་རྗེའོ། །

Halahala is the hundred-faced one, the sole vanquisher of Yama. Because he vanquishes, seizes, and subdues, he is Yamāntaka. Alternatively, the term "Yama" refers to duality; because he destroys that by teaching the non-dual Dharma, he is so described. Obstacles are those that destroy the specific desired aims of sentient beings. Because he is the primary among them, he is the King of Obstacles, who eliminates all obstacles dwelling in every world system. Because he directs [beings] toward the samādhi that is unimpeded and as swift as thought in order to care for those to be trained, he is the Supreme Vajra. Because he terrifies sentient beings who are difficult to subdue, he is the Terrifier. Because he proclaims a sound that utterly terrifies the three realms, he is Renowned; and because he is indivisible, he is also the Vajra, thus he is the Vajra-Renowned. Alternatively, "renowned" refers to the sound of many types of terrors; because that very sound is indivisible and destructive, it is the Vajra, and whoever possesses that is the Vajra-Renowned. Because his nature is the Vajra of Mind, he is the Vajra-Essence. He emanates an illusory display in the form of a Vajra-Wrathful One. Because he pervades all world systems, he is the Vajra-Illusion. Alternatively, the very nature of illusion is the Vajra; that which is the wisdom of the emptiness of the three realms is the Vajra-Illusion.

གང་གི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། གདུག་པ་འདུལ་བའི་ཕྱིར་གསུས་ཁྱིམ་ཆེ་ཞིང་འཇིགས་པས་ན་གསུས་པོ་ཆེའོ། ། ཡང་ན་ཆེན་པོ་ནི་དྲི་མ་མེད་ཅིང་མཐའ་ཡས་པའི་ནམ་མཁའ་ཡིན་ལ། གསུས་པ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁམས་གསུམ་པའི་ཁོང་སྟེ་དེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་རྡོ་རྗེའི་བདག་གོ། ། ཡང་ན་རིགས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་སྟེ་འདོད་པ་འབྱུང་བར་བྱེད་པས་རྡོ་རྗེའི་བདག་གོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་རྡོ་རྗེ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྐྱེ་གནས་སོ། ། ཡང་ན་རྡོ་རྗེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ནི་སྐྱེ་གནས་ཏེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་འབྱུང་བའོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཡིན་པ་སྟེ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཉིང་ཁུ་སྟེ་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉིང་ཁུ་སྟེ་སྙིང་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་གོ་སྐབས་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་གོས་པས་ན་ནམ་མཁའ་འདྲ་བའོ། ། ས་ཕྱིས་པས་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་མི་གཡོ་བས་ན་མི་གཡོ་བའོ། །

Because the wisdom of emptiness alone is joined with the term "vajra." He is Mahodara because his belly is large and terrifying for the sake of subduing the wicked. Alternatively, "great" refers to the stainless and infinite space, and "belly" refers to the womb of the three realms, which is the nature of the mirror-like wisdom; he is so described because he is that. He is the Lord of Vajras because he is the chief of the vajra family. Alternatively, the "family" is the vajra of the wisdom of emptiness, and he is the Lord of Vajras because he causes desires to arise. He is the Source of Vajras because the Tathāgatas arise from the vajra that is the nature of bodhicitta. Alternatively, "vajra" is non-dual wisdom. That is the "source," for it is from that very non-dual wisdom that sentient beings arise. Alternatively, as the Son of the Buddhas, the vajra is that which is the source of the Tathāgatas; thus the words are to be construed. For that very reason, Vajragarbha is the "vajra essence"; the vajras, which are the nature of the mirror-like and other wisdoms, are the essence or "quintessence" of the Tathāgatas—this is the meaning. Because it provides space for all phenomena and is unstained by any faults due to its lack of intrinsic nature, it is like space. "Sphuṭita" is an etymological explanation. For that very reason, that which is born from it is "immovable," because it does not waver from the nature of the dharmadhātu.

ཡང་ན་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་དེ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ལས་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའོ། ། ཧི་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའོ། ། རལ་པ་རྣམས་བསྒྱིངས་པ་ནི་ནམ་མཁར་རྣམ་པར་འཕགས་པའི་རལ་པའི་ཚོགས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གཅིག་ནི་མི་མཉམ་པའི་རལ་པ་བསྒྱིངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཡང་ན་ཁྲོ་བོ་རལ་པ་གཅིག་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཁྱབ་པས་བསྒྱིངས་པ་སྟེ། གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་ཀུན་དུ་འཇོམས་པར་རྩོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རལ་པ་གཅིག་བསྒྱིངས་པའོ། ། ཚོགས་ཀྱི་བདག་པོའི་གླང་པོའི་པགས་པ་རློན་པའི་ན་བཟའ་འཆང་བས་ན་གླང་ཆེན་ཀོ་རློན་གོས་སུ་གྱོན་པ་སྟེ། རློན་བཅས་གླང་པོའི་པགས་པའི་གོས་འཆང་བ། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གདུག་ཅིང་གདུལ་དཀའ་བའི་སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཀུན་དུ་སྐྱོད་པར་བྱེད་པ་ཧཱ་ཧཱ་དང་། ཧཱི་ཧཱིའི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ་ཆེན་པོ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་སྔགས་ཀྱི་དབྱངས་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་སྒྲོགས་པས་ན། དྲག་ཆེན་ཧཱ་ཧཱ་ཞེས་སྒྲོགས་པས། ། ཧཱི་ཧཱི་ཞེས་སྒྲོགས་འཇིགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་པ་སྟེ་ཧཱི་ཧཱི་ཞེས་སྒྲོགས་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་སྐྲག་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་བའི་དོན་ཏེ། ཆེན་པོ་ཡིན་ལ་གད་མོ་ཡང་ཡིན་པས་གད་མོ་ཆེན་པོ་གད་རྒྱངས་ཅན་ནོ། ། དེ་གཉེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གཞིག་པར་དཀའ་བ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་གད་མོ་དང་ལྡན་པས་རྡོ་རྗེ་གད་མོའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་གད་མོའི་སྒྲ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཆེར་སྒྲོགས་པའོ། །

Alternatively, because that which is like space is not moved from the welfare of all sentient beings due to being impassioned by great compassion, it is "immovable" (acala). Hi is for the purpose of emphasis. "The mass of matted locks raised aloft in space" is the meaning of "the matted locks are bristling." "The one" refers to the bristling of the uneven matted locks. Alternatively, it is "bristling" because it is pervaded by the form of the wrathful One-Matted-Lock (Ekajaṭī); that which undertakes the total destruction of those difficult to subdue is the "bristling of the single matted lock." Because he wears the garment of the fresh elephant hide of the Lord of the Host (Gaṇapati), he is "clad in the raw elephant hide," meaning he wears the garment of the moist elephant hide. Because he utters the loud, terrifying melodic tones of mantra in the nature of the sounds hā hā and hī hī, shaking all the three worlds in order to subdue fierce and difficult-to-tame sentient beings, it says: "Proclaiming the great hā hā, / Proclaiming hī hī, he causes terror." This is the grammatical construction: that which proclaims hī hī is also that which causes terror. Because he generates terror in all by that very means, it has the sense of "extreme." Being both great and a laugh, it is the "great laugh" or "boisterous laughter." Because he possesses the laugh that destroys what is difficult to destroy by its very nature as the antidote, it is the "vajra laugh." Because he possesses the sound of laughter that pervades all world systems, it is "proclaiming loudly."

རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་རྡོ་རྗེས་སོ་སོར་འཇོམས་ཤིང་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། དེ་ཡང་བརྩེ་བས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེ་ལེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མི་ཕྱེད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་མཛེས་པའམ། རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོའོ། ། མཆོག་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་ཞིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་ངོ་བོར་གྱུར་པའམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེ་ཆགས་པའི་གཟུགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེའོ། ། སེམས་ཅན་ཤིན་ཏུ་གཏུམ་པོ་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲག་ཅིང་གཞིག་པར་དཀའ་བའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་གཏུམ་པོའོ། ། གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དགའ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་ཀྱང་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་དགའ་བ་ཆེའོ། ། ཁམས་གསུམ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་ས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་ཧཱུཾ་ཞེས་སྒྲོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི། རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཧཱུཾ་ཞེས་སྒྲོགས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་ན་གནས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གོ་ཆ་ཆེན་པོ་བགོས་ཏེ། མི་ཕྱེད་པའི་མདའ་དང་གཞུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་མཚོན་དུ་རྡོ་རྗེ་མདའ་ཐོགས་པའོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པའི་མི་ཤེས་པ་མ་ལུས་པ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་རལ་གྲིའོ། །

He is Vajrasattva because he individually destroys with the vajra of analytical investigation and because the nature of his mind is indivisible. Furthermore, he is a Mahāsattva because he acts solely for the benefit of sentient beings out of compassion, or because he is the very essence of the Bodhisattva Vajrasādhu within the maṇḍala of Bodhisattvas. He is Vajrarāja because he is beautiful in an indivisible form resembling a vajra, or because he assumes the form of the vajra hook. He is Mahāsukha because he is the essence from which the most sublime and spontaneously present bliss arises, or because he is the very form of the Bodhisattva Vajrarāga. He is Caṇḍavajra because he assumes a fierce and indestructible form in order to subdue extremely wrathful sentient beings. He is Mahārati because he generates joy in the sentient beings to be trained and because he himself has become the embodiment of joy. He is Vajrahūṃkāra Hūṃkāra because he proclaims the sound "Hūṃ" while pervading all lands in the form of Trailokyavijaya Vajrahūṃkāra. He is Vajraśara because he dons the great armor to be victorious over the battle of the afflictions dwelling in the three realms, and because he holds an indivisible bow and arrow. He is Vajrakhaḍga because he cuts through all ignorance of objective perception without exception.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་ཤེས་པ་བཅད་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་རྣམས་མ་ལུས་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་གྱི་དགྲ་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པ་བཅད་དེ་ཡེ་ཤེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པས་ན་མ་ལུས་གཅོད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་ནི་ཞི་བར་གྱུར་པར་རྟག་གོ། ། རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་བཅུ་གསུམ་པ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ཀུན་འཆང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ནི་ཏྱ་ཡོ་གེ་པྲ་སཾ་ཤཱ་ཡཱ་མྦཱ་མ་ཏྭ་ཐཱི་ཡཿ། དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེའི་གཙོ་བོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་གཅིག་པུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཡུལ་སེལ་བའོ། ། འཐབ་པར་བྱེད་འཁྲུག་པར་བྱེད་པས་ན་གཡུལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་དེ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སེལ་བར་བྱེད་འདོར་བར་བྱེད་ཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་སེལ་བའོ། ། ཁ་སནྟོ་ནི་པཱ་ཏཿ རྡོ་རྗེ་འབར་བས་ཁ་རྣམ་པར་གྱེས་པ་ཤིན་ཏུ་དྲག་ཅིང་དམར་ལ་སེར་སྐྱ་དང་དམར་སེར་གྱི་སྤྱན་མི་བཟད་པ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་འབར་བ་མི་བཟད་དོ། ། རྡོ་རྗེ་འབར་བ་དང་རྡོ་རྗེ་མེ་དང་རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་སྟེ་ཁྲོ་བའི་གཟུགས་འབར་ཞིང་འཕྲོ་བས་གཅིག་ཏུ་དྲག་པོའི་བཀའ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མགོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་འབར་བ་སྟེ་ཞེས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་དག་པས་ལྷག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་འབེབས་པས་ན་རྡོ་རྗེ་འབེབས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་འབེབས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་འབེབས་པ་ཆེན་པོའོ། ། ནམ་མཁའ་སྒྲོན་མ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྒོམ་པ་བཞིན་དུ་འཕྲོ་བའི་མིག་གྲངས་བརྒྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་བརྒྱ་པའོ། །

For that very reason, having severed ignorance, he severs all the afflictions—the enemies of the path to enlightenment—without exception for the sake of all sentient beings. Because he distinguishes himself through primordial wisdom (jñāna), he is known by the term "Severer of All" (Ma-lus gcod-pa), and is thus understood to be in a state of peace. Because he holds the thirteen-point vajra by the very nature of the vajra activity, he is the "Holder of All Vajras" (Vajradhara). For that reason, he is called "the Vajra-Holder" (Vajrin). Because he possesses the very essence of the principal vajra, he is the "Sole Vajra" (Ekavajra). For that very reason, he is the "Dispeller of Battle" (Saṃgrāma-hārin). "Battle" (saṃgrāma) refers to the afflictions that cause conflict and turmoil; because he dispels, casts away, and turns back those afflictions that belong to the continuum of the natural state through the wisdom of emptiness, he is the "Dispeller." Khasantopātaḥ: He possesses terrifying eyes that are intensely fierce, red, pale-yellow, and reddish-yellow, with mouths wide open by the blazing vajra; thus he is the "Terrible Blazing Vajra." Because he possesses a single fierce command through the blazing and radiating wrathful forms of the blazing vajra, the vajra fire, and the vajra sun, he is the "One with Blazing Vajra Hair." Because he brings down the thorough discernment of all phenomena through the purity of the vajra, he is the "Vajra-Bringer-Down" (Vajrāveśa). For that very reason, because he is the great bringer-down, he is the "Great Bringer-Down" (Mahāveśa). Because he possesses the meditative absorptions (samādhi) such as the "Lamp of Space" and so forth, he has a hundred eyes that radiate like meditation; thus he is the "Hundred-Eyed One" (Śatākṣa).

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་རྡོ་རྗེ་མེ་ལྟར་འབར་བའི་སྤྱན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེའི་མིག་གོ། ། ཡང་ན་རྡོ་རྗེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དེ་འདིའི་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། རྡོ་རྗེ་ལྟར་མི་ཕྱེད་པའི་བ་སྤུ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ནི་རེངས་ཤིང་རྣོ་བའི་ཕྱིར་མྱུ་གུ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་བ་སྤུའི་མྱུ་གུའོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་བ་སྤུའི་མྱུ་གུའི་ལུས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ་རྡོ་རྗེའི་སྤུ་ནི་ཞེས་པའོ། ། དེ་ཡང་གཅིག་པུ་སྟེ་གཉིས་སུ་མེད་པས་འཇིགས་བྱེད་ཆེན་པོ་དང་མིའི་སེང་གེ་ལ་སོགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ལུས་ཅན་ཏེ། དེ་འདིའི་སྐུ་ཡིན་པས་ན་ལུས་གཅིག་པུའོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟར་སྲ་བའི་རྩེ་མོ་གང་ཡིན་པའི་སེན་མོ་སྟེ་སེན་མོས་བརྩམས་པ་སྟེ། གདུག་པ་ཅན་རྣམས་ཉེ་བར་རྩོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་སེན་མོས་བརྩམས་ཞེས་པའོ། ། གཞིག་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའོ། ། སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པའི་པགས་པ་སྟེ། པགས་པའི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་པགས་པ་མཁྲེགས་སོ། ། དཔའ་བོའི་དར་དཔྱངས་བཞིན་དཔྲལ་བའི་སྟེང་དུ་ཕྲེང་བས་དབང་བསྐུར་བའི་ངོ་བོ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྲེང་བ་འཛིན་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་ཐོགས་སོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དེ། དེའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱན་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཇི་ལྟ་བར་བརྒྱན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ།

For that very reason, those which have become eyes blazing like vajra-fire are the "vajra eyes." Alternatively, "vajra" is non-dual wisdom; because that belongs to him, it is explained in that way. Those body hairs which are indivisible like a vajra, being stiff and sharp, have become like sprouts; these are the "vajra hair-sprouts." The body that has become thus is the "vajra hair-sprout body." For that very reason, it is said: "the vajra hair." Furthermore, because he is singular and non-dual, he is the one who possesses a body that overpowers Mahābhairava, the Man-lion, and so forth; because that is his physical form, he is the "single-bodied one." The "vajra-tipped nails" refers to the nails which are tips as hard as a vajra; that which is undertaken by the nails—that is, the undertaking against the malevolent—is what is meant by "undertaken by vajra-tipped nails." Because it is difficult to destroy, it is the "vajra essence." It is the skin that is firm and hard; the sense-faculty of the skin which is thus is the "hard vajra-essence skin." Like the silk streamers of a hero, the nature of being consecrated by a garland upon the forehead is the "vajra garland." Because he holds the garland of the Tathāgatas, he is the "vajra-garland-wearer." Because he is perfectly endowed with all the Tathāgatas, he is "Glorious" (Śrīmān). That vajra is all the Tathāgatas; because he is adorned in their respective places with ornaments of that nature, it is explained in that way.

། གདུག་པའི་རྒྱུད་གནོན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱིས་བསྐྱོད་དུ་མེད་པའི་ཧཱ་ཧཱ་ཞེས་བྱ་བ་སྒྲོགས་པའི་རང་བཞིན་དོན་ཤིན་ཏུ་ཐོས་པས་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དྲག་ཏུ་བཞད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གད་རྒྱངས་ཧཱ་ཧཱའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ངེས་པར་སྒྲོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ངེས་སྒྲོགས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་སྒྲ་སྒྲོགས་པས་རྡོ་རྗེའི་སྒྲའོ། ། ཨོཾ་ཝཱ་ཀྱེ་དཾ་ན་མཿ། ཨོཾ་ཝཱ་གཱི་ཤྭ་ར་མུཿ། ཨོཾ་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་དྷྭཾ། ཨོཾ་མཉྫུ་གྷོ་ཥ་མུཾཿ། ཞེས་པ་སྟེ་ཡི་གེ་དྲུག་པའི་སྔགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཡི་གེ་དྲུག་མའོ། ། འཇམ་པ་ནི་སྐྲག་པ་ཐམས་ཅད་འཕྲོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་སྙན་པའི་སྒྲས་ཆོས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་གསལ་བར་བྱེད་པས་འགྲོ་བ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་སྒྲོགས་པས་སྒྲ་ཆེ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་གཅིག་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྒྲ་ཚངས་པའི་དབྱངས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གཅིག་སྒྲའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་གཅིག་པུ་དེས་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ལ་ཆོས་སྟོན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། ། དེ་སྐད་དུ། གསུང་གཅིག་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། ། དུ་མ་ཉིད་དུ་མཚོན་པར་བྱེད། ། དེ་ལྟར་དམ་པས་བསྟན་པ་ནི། ། སྐྱེ་བོ་ཀུན་དུ་མི་འགྲོ་མིན། ། ཞེས་སོ། ། ཆེ་བ་ཉིད་ནི་ནམ་མཁའ་མ་ལུས་པ་ཁྱབ་པའི་དབྱངས་ཉིད་ཀྱིས་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་སྒྲའོ། །

In order to suppress the continuums of the malevolent, he utters the sound "Hā Hā," which is unshakeable by the three worlds. Because he tames beings by making the profound meaning heard, his intense laughter is the "Ha-ha Laughter." Because he proclaims the reality of phenomena without error, he is the "Proclaimer." Because he proclaims the sound of the Vajra Mantra method, he is the "Vajra Sound." Oṃ vākyedaṃ namaḥ | Oṃ vāgīśvara muḥ | Oṃ vajratīkṣṇa dhvaṃ | Oṃ mañjughoṣa muṃ | These are the six syllables of the mantra; because they are of the nature of the six syllables, he is the "Six-Syllable One." He is "Gentle" because he removes all fear. Because he teaches the Dharma with a pleasant and melodious voice, he is "Mañjughoṣa" (Gentle Melody). Because he clarifies the selflessness of all phenomena, he proclaims the sound of the Dharma that pervades all beings, and is thus the "Great Sound." Therefore, he is the "Single One in the Three Worlds." Because that non-dual sound is the Brahma-melody, he is the "Single Sound of the Three Worlds." For that very reason, because he performs the activity of teaching the Dharma to the great mass of sentient beings with that single sound, he is "Great." As it is said: "Though spoken as a single voice, It is manifested as many. Thus, the teaching of the Sublime One Is not something that does not reach all beings." His "Greatness" is the sound that reaches the limits of the realm of space, because his melody pervades the entirety of space without exception.

དེའི་ཕྱིར་སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཏེ་ངག་གི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གང་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ། ། ད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཚན་རྣམས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཙམ་དྲུག་གིས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་དེ། ཡང་དག་བདག་མེད་དེ་བཞིན་ཉིད། ། ཡང་དག་མཐའ་སྟེ་དེ་བཞིན་ཞེས་པ་ལ། ཚིག་འདི་རྣམས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་ཀྱང་ཚིག་སོ་སོ་བའོ། ། དོན་གཅིག་ཚིག་གང་གིས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་དེ་ལྟར་གཞན་དུ་ཡང་ཇི་ལྟར་རིགས་པ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་དེ་བཞིན་ཁོ་ན་ཉིད་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པ་དང་། དེ་བཞིན་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་དེ་ཉིད་དང་། དེའི་མཐའི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྗོད་དུ་མེད་པས་ན་ཡི་གེ་མེད་པའོ། ། འདི་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བའི་ངང་ཚུལ་དང་ལྡན་པས་ན་སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱུ་མཆོག་སྟེ། རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་སྟེ། །

Therefore, he is the supreme or chief among those who possess speech and who possess the conceit of being the very lord of speech. For that very reason, he is called Mañjuśrī. Now, the names of the Blessed One will be correctly expressed by means of six verses, according to the manner of the suchness of phenomena and so forth: "Perfect selflessness, suchness, the limit of reality, and likewise." These words are synonyms for emptiness; thus, although the meaning is one, the words are distinct. If one asks how a single meaning is to be understood through these various words: it is to be understood that all [words] convey the meaning of all [others]. In that way, in other instances as well, one should understand them according to what is appropriate. Furthermore, because it is always just so, it is "suchness" (tathatā); because it is authentic, it is "the authentic" (bhūta); because it is just so, it is "likewise" (tathā); because it is without self, it is "selflessness" (nairātmya); because it is without intrinsic nature, it is "the suchness of the authentic" (bhūtatathatā); and because it is the ultimate limit of that, it is "the limit of reality" (bhūtakoṭi). The meaning is that there is no suchness other than that. Because it cannot be expressed by any letters, it is "letterless" (anakṣara). This is the awakening that is the nature of unerring emptiness. Because he possesses the disposition of speaking the emptiness endowed with the supreme of all aspects, he is "the speaker of emptiness" (śūnyatāvādin). For that very reason, he is the "bull among men" (vṛṣabha), meaning the chief among all opponents. He is the bull among the speakers of emptiness.

ཞེས་ཐམས་ཅད་ཀླག་པ་ན་ཉི་ཚེ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བའི་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པའོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་ནི། སེམས་ཅན་རྣམས་སླུ་བའི་རྒྱུའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལྟ་ཉེས་ན། ། ཤེས་རབ་ཅུང་རྣམས་ཕུང་བར་འགྱུར། ། ཇི་ལྟར་སྦྲུལ་ལ་བཟུང་ཉེས་དང་། ། རིག་སྔགས་ཉེས་པར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན། ། ཞེས་སོ། ། ཆོས་མ་ལུས་པའི་སྟོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་རྫོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དུང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན། ཆོས་ཀྱི་དུང་སྟེ་སྒྲ་ཅན་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་དུང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་བདུན་པོ་དཀར་པོའི་སྟེང་དུ་པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་གེ་སར་དང་བཅས་བའི་ལྟེ་བར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འཆི་བ་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་པ། གསལ་བར་བྱེད་པའི་མྃ་གི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་འཇམ་དཔལ་གྱི་གཟུགས་དཀར་པོ་ཕྱག་གཉིས་པ། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གི་སྟེང་དུ་ཕྱག་གཉིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པ། གཞོན་ནུའི་རྒྱན་ཅན་ཟུར་ཕུད་ལྔ་པ། དངས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བསྒོམས་ལ། རང་གི་སྙིང་གའི་ཟླ་བའི་སྟེང་དུ་པདྨ་ལ་ཡི་གེ་ཁཾ་ལས་དུང་། དེའི་དབུས་སུ་ཨོཾ་བཛྲ་ཛི་ཧྭ་རཾ་ཞེས་པས་རྡོ་རྗེའི་ལྕེ།

Thus, when all [these qualities] are recited, he is explained as the foremost of the non-Buddhists who propound a limited and erroneous emptiness. Because he is the preeminent leader among those who propound emptiness, he proclaims the sound of the profound and vast, teaching the dharma of unerring emptiness, which is the nature of insight and method endowed with the excellence of all aspects. Teaching a dharma of erroneous emptiness is a cause for deceiving sentient beings. As it is said: "If emptiness is viewed incorrectly, those of slight wisdom will be ruined, just as by grasping a snake incorrectly or by improperly performing a mantra." Because the sounds of the dharma that teach all phenomena without exception are the cause for the meditative absorption of the Perfect Dharma Conch, he is called "the one possessing the sound of the Dharma Conch." In that regard, the meditative absorption of the Dharma Conch is as follows: upon a white sevenfold mandala of water, in the center of an eight-petaled lotus with its filaments, one meditates on the form of Mañjuśrī, white in color and two-armed, arisen from the seed syllable maṃ which clarifies that "all phenomena are free from death." He is seated in the vajra posture with his two hands in the gesture of meditative absorption, adorned with the ornaments of a youth and five topknots, clear and stainless, the nature of primordial wisdom (jñāna). Upon a moon disk at one's own heart, on a lotus, from the syllable khaṃ comes a conch; in its center, with the mantra oṃ vajra jihvā raṃ, comes a vajra tongue.

ལྕེའི་སྟེང་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་པདྨ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་དོ། ། དེའི་སྟེང་རྐན་ཡི་གེ་བཾ་ལས་བདུད་རྩིའི་ཐིགས་པ་ཐུར་དུ་ཁར་འཛགས་པར་གྱུར་ཏེ་དེ་ལྟ་བུའི་རིམ་པས་ཟླ་བ་ཕྱེད་དམ། ཟླ་བ་གཅིག་གམ། ཟླ་བ་དྲུག་གི་བར་དུ་བསམ་པར་བྱའོ། ། དངོས་གྲུབ་ཀྱི་མཚན་མ་རྙེད་པ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་བར་བྱ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་དུ་གྲུ་བཞི་སྒོ་བཞི་བ། སྒོ་སྐྱོང་རྣམས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ཕྱིའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ལྷ་མོ་སྒེག་མོ་དང་ཕྲེང་བ་མ་དང་གླུ་མ་དང་གར་མ་དང་མེ་ཏོག་མ་དང་བདུག་སྤོས་མ་དང་མར་མེ་མ་དང་དྲི་ཆབ་མ་རྣམས་དགོད་པར་བྱའོ། ། དེའི་ནང་ཟླུམ་པོ་དཀར་པོ་རེ་ཁཱ་གཅིག་གིས་བསྐོར་བ་སྒོ་མེད་པའོ། ། དེའི་དབུས་སུ་པདྨ་དཀར་པོ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་བྲིས་ནས་སྟོན་ཟླ་ཐ་ཆུང་ངམ། དཔྱིད་ཟླ་ར་བའམ། དཔྱིད་ཟླ་ཐ་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཟླ་བ་ཉ་བ་ལ་མཆོད་པ་དབུལ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་གཏོར་མ་ཕུལ་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་འདུག་ནས་མཉམ་པར་གཞག་སྟེ། བདག་ཉིད་འཇམ་དཔལ་གྱི་གཟུགས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྐུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་མཉམ་པ་འོད་གསལ་བ་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་བྱོན་ཏེ་རང་གི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་ཤིང་བརྟན་པོར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བརྟན་པོར་བསམས་ལ། རང་གི་སྙིང་གར་ཟླ་བ་དང་པདྨ་ལ་གནས་པའི་དུང་ལ་གསལ་བར་བལྟ་ཞིང་།

Upon the tongue is a precious lotus, upon which is the Buddha Amitābha, absorbed in meditative equipoise. Above that, from the syllable vaṃ on the palate, drops of nectar descend into the mouth. One should visualize in this manner for half a month, one month, or up to six months. Once the signs of accomplishment are attained, one should draw the maṇḍala. The outer maṇḍala is square with four gates, perfectly endowed with gatekeepers. On the exterior, one should arrange the goddesses Lāsyā, Mālā, Gītā, Nṛtyā, Puṣpā, Dhūpā, Dīpā, and Gandhā. Inside that is a white circle surrounded by a single line and devoid of gates. In its center is a white lotus. Having drawn it in this way, on the full moon of the last month of autumn, the first month of spring, or the last month of spring, and so forth, preceded by the presentation of offerings and the like, one should offer the bali cake. Sitting in the vajra posture in the center of the maṇḍala and remaining in meditative equipoise, one should meditate that one’s own form completely transforms into the Buddha Amitābha, whose body is equal to the dharmadhātu and is of the nature of clear light. Then, one should contemplate with stability that the mudrās of the body, speech, and mind of all the Tathāgatas arrive from all directions and enter and become firmly established within one’s own body, speech, and mind. Then, one should clearly visualize a conch resting upon a moon and lotus at one’s own heart.

དེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བར་གནས་པའི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གེ་སར་གྱི་ཐིག་ལེ་རྣམས་ལས་ངག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་སུ་གྱུར་ཏེ། ལྐོག་མའི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་དབྱངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ལ་དབྱངས་ལས་ནཱ་ད་སྒྲ་ཙམ་ལས་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ནས་ལྕེར་ཕྱིན་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་སུ་གྱུར་ནས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་ནམ་མཁའི་ཁམས་མ་ལུས་པར་བྱེད་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲོས་ལ་སྒྲའི་རྣམ་པ་ལ་བསམ་ཞིང་ནམ་མཁའ་དབྱངས་ཀྱིས་གང་བར་བསམས་ཏེ། ཨོཾ་ཝཱ་ཀྱེ་དཾ་ན་མཿ། ཞེས་པའི་སྔགས་བཟླས་པར་བྱ་སྟེ། སྐྱིལ་ཀྲུང་མ་བཤིག་པར་མཚན་མོ་མཐའ་དག་བཟླས་བརྗོད་བྱས་ན་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་མཚན་མར་འགྱུར་ཏེ། ལྕེ་ལ་འོད་ཟེར་འཕྲོ་བ་དང་། གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཐོས་པ་དང་། མཆུ་དང་སོ་དག་ལས་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཇི་ལྟར་བསམ་པའི་ཚིག་དང་། ངག་དང་སྡེབ་སྦྱོར་སྣ་ཚོགས་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། གསང་སྔགས་དང་། རིག་སྔགས་དང་། སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དུང་ལས་འབད་པ་མེད་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། མ་རྟོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་འགྱུར་བས་ན། ཆོས་ཀྱི་དུང་སྟེ་སྒྲ་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དུ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒྲའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་གཎྜཱིའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒྲའི་སྣང་བ་སྐྱེད་པས་ན་སྒྲ་བོ་ཆེའོ། །

All the syllables situated in that surrounding circle, by nature the bindus of the filaments, become the subtle particles of speech. Upon reaching the region of the throat, they take on the essence of vowels. From the vowels, through the mere sound of the nāda, they take the form of syllables. Reaching the tongue, they take on a vajra-like shape. Interpenetrating one another, they pervade the entire expanse of space without obstruction. One should contemplate the aspect of sound and imagine space filled with vowels, and then recite the mantra: Oṃ vākyedaṃ namaḥ. If one performs the recitation throughout the entire night without breaking the cross-legged posture, the signs of accomplishment will arise: light rays radiating from the tongue, hearing the sound "Accomplished!" (siddha), and various light rays emerging from the lips and teeth. From that point on, whatever words one intends, various speeches, compositions, verses, secret mantras (mantra), knowledge mantras (vidyā), essences (hṛdaya), and so forth, will emerge effortlessly from the conch. Even treatises not previously understood will be understood. Since omniscience itself will be attained before long, it is said: "The Dharma conch, possessing the great sound." Because it serves as the cause for the sound of teaching the Dharma everywhere without obstruction, it is the "Dharma gaṇḍī." Because it generates the illumination of the sound of teaching the Dharma in all world systems, it is the "Great Sound."

ཁ་ཅིག་ཏུ་སྒྲ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་གནས་པ་དང་གནས་པར་བྱེད་པ་གང་དང་གང་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡོད་པ་དེ་ལ་མི་གནས་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དགོངས་པ་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པའི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ནི་མ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མེད་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། གང་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པ་རྨི་ལམ་དང་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་དཔལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། དེ་སྐད་དུ། མྱ་ངན་འདས་མེད་མ་འདས་སུ། ། འཇིག་རྟེན་མགོན་པོས་བསྟན་པ་སྟེ། ། ནམ་མཁས་བྱས་པའི་མདུད་པ་ནི། ། ནམ་མཁའ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བ་བཞིན། ། འགའ་ལའང་གནས་པ་མ་ཡིན་པ། ། ཀུན་དུ་སངས་རྒྱས་གནས་པ་ཉིད། ། ནམ་མཁའ་ཀུན་དུ་གནས་པ་བཞིན། ། དེ་ནི་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའོ། ། ཞེས་སོ། ། བསྟོད་པ་བཞི་པར་ཡང་གསུངས་པ། རྟག་ཅིང་བརྟན་ལ་ཞི་བ་ཡི། ། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ། ། རྒྱལ་བ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་རྣམས། ། གདུལ་ཕྱིར་མྱ་ངན་འདས་པའང་བསྟན། ། གྲངས་མེད་ཇི་སྐད་ཁམས་རྣམས་སུ། ། འདས་དང་བལྟམས་དང་མངོན་བྱང་ཆུབ། ། འཁོར་ལོ་མྱ་ངན་འདས་གཤེགས་རྣམས། ། ཁྱོད་གུས་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ཡང་མཐོང་། ། ཞེས་དང་། རིང་ཞིང་ཉེ་བ་མ་ལགས་ཤིང་། ། ནམ་མཁའ་མ་ལགས་གནས་མ་ལགས། ། འཁོར་མིན་མྱ་ངན་འདས་མ་ལགས། ། གནས་མི་མངའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད། ། ཞེས་སོ། །

In some instances, whatever sound there is does not exist in that way. Regarding saṃsāra and nirvāṇa and so forth, wherever there is a state of abiding or that which causes abiding, not abiding in that which is nirvāṇa is explained as the intentional nirvāṇa, but not as the ultimate great parinirvāṇa. In the ultimate sense, the absence of passing into nirvāṇa is nirvāṇa; that which is naturally pure and has the nature of a dream or an illusion is the non-abiding nirvāṇa, the glory of the non-conceptual Blessed One Mañjuśrī. As it is said: "Neither passed into nirvāṇa nor not passed, Thus the Protector of the World has taught. Just as a knot made in space Is released by space itself, Not abiding in anything at all, The Buddha abides everywhere, Just as space abides everywhere— That is the utterly non-abiding." And in the Fourfold Praise, it is also said: "The nature of phenomena, your body, Is permanent, stable, and peaceful. O Victor, in order to train beings, You have also shown the passing into nirvāṇa. In countless realms, as they have been told, The passing, the birth, and the manifest enlightenment, The turning of the wheel and the departure into nirvāṇa— Those who are devoted to you see these again and again." And: "Neither far nor near, Neither space nor a location, Neither saṃsāra nor nirvāṇa— I prostrate and bow to you who have no abode."

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ཡང་གཞན་དུ་རིགས་པ་ཆེས་མང་པོ་དག་གིས་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་གསུང་ལྕི་བའི་འཇིགས་པས་རྒྱས་པར་མ་སྤྲོས་སོ། ། ལུང་དུ་གསུངས་པ་ཅུང་ཟད་བྲི་བར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་དགོངས་པ་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་མཐར་འགྲོ་བའི་དང་། གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་སྐྱེ་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་གནས་གྱུར་པ་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དབྱེར་མེད་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་བསམ་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་དེའི་དངོས་པོ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་མཉམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་མཉམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །

Although this non-abiding nirvāṇa of the Blessed One is established through many other extensive reasonings, I have not elaborated on them here for fear of making the text too burdensome. I shall, however, write down a few scriptural citations. Regarding the intentional nirvāṇa, it is taught in the Dharmasaṃgīti: "Noble son, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas, Arhats, and perfectly complete Buddhas through ten ways of entering the dharma-method: reaching the culmination of abandoning all afflictive and cognitive obscurations; realizing the selflessness of persons and phenomena; attaining the transformation of the basis of birth and phenomena; attaining the spontaneous and uninterrupted performance of the Buddha-activities for all sentient beings; attaining the indivisibility of the dharmakāya of all Tathāgatas; the non-duality and freedom from conceptual thought regarding saṃsāra and nirvāṇa; the purity that is the root of all phenomena; meditating on the reality of all phenomena as being without arising or cessation; attaining the wisdom that is equal to suchness, the dharmadhātu, and the limit of reality; and attaining the wisdom that the nature of all phenomena is equal to the nature of nirvāṇa. Noble son, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas through these ten ways of entering the dharma-method."

རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་སྨོན་པ་ཡིན་ཏེ། སྨོན་པས་བྱུང་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ནི་སྨོན་པ་མེད་དེ། དེ་སྨོན་པ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྨོན་པ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་གང་ཡང་མི་ལེན་ཏོ། ། མི་ལེན་པས་མི་སྲིད་མི་ལྡོག་གོ། ། ལེན་པ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་ཆད་པ་དེ་ནི་མི་འགག་གོ། ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་དང་བྲལ་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་དེ་ནི་ཅིར་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བདག་དང་སེམས་ཅན་མེད་དེ། ཆོས་ཙམ་འདི་སྐྱེ་ཞིང་འགག་པས་ཆོས་གནས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་གློ་བུར་བའི་ཆོས་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་འོང་བ་མེད་ཅིང་འགྲོ་བ་མེད་པས་དེ་གློ་བུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བདེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

Furthermore, son of noble family, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the tathāgatas through ten ways of entering the dharma-method. What are the ten? The root of all afflictions is aspiration; they arise from aspiration. The tathāgata, however, is without aspiration. Because he is without aspiration, the tathāgata is said to be in parinirvāṇa. Because he is without aspiration, the tathāgata does not take up any phenomenon. Because he does not take them up, he neither exists nor ceases. Because there is no taking up, the tathāgata is said to be in parinirvāṇa. That in which entering and ceasing are severed does not cease. Because he is free from arising and ceasing, the tathāgata is said to be in parinirvāṇa. That which is without arising and ceasing cannot be described as anything at all. Because it is indescribable, the tathāgata is said to be in parinirvāṇa. There is no self and no sentient being; because only these phenomena arise and cease, and because the dharma abides, the tathāgata is said to be in parinirvāṇa. The afflictions and secondary afflictions are adventitious phenomena. Since the dharmadhātu neither comes nor goes, it is neither adventitious nor abiding. Because he realizes the very dharmadhātu as equality, the tathāgata is said to be in parinirvāṇa. The essence of truth is suchness; that is why the tathāgata is said to be in parinirvāṇa.

ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པ་ཆོས་བཞིན་སྤྲོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་བདེན་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ནི་མི་བདེན་པ་ལོག་པ་རྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ་ཡང་དག་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་དེ། ཡང་དག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ཆོས་བཅུས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གིར་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

The limit of reality is the nature of phenomena, free from conceptual proliferation. Because he possesses this limit of reality, the Tathāgata is said to be "parinirvāṇized." Non-arising is the truth; other phenomena such as arising and so forth are untrue, false, deceptive, and characterized by delusion. The Tathāgata is not characterized by falsehood or delusion; the very essence of truth is what is called the Tathāgata’s parinirvāṇa. That which is incorrect is volitional formation, whereas the correct is the absence of volitional formation. The correct is the dharmakāya of the Tathāgata; the unconditioned is what is called parinirvāṇa. By these ten points, the great parinirvāṇa of the Buddhas should be understood. Furthermore, the great parinirvāṇa of the Buddhas should be understood through another ten points. What are these ten? Generosity and the fruit of generosity are without self and without what belongs to a self. Through the thorough knowledge of generosity and its fruit, the transformation of conceptualization into the non-erroneous is what is called the Tathāgata’s parinirvāṇa. Likewise, ethical discipline, patience, diligence, meditative concentration, and the fruit of insight are without self and without what belongs to a self. Through the thorough knowledge of insight and its fruit, the transformation of conceptualization into the non-erroneous is what is called the Tathāgata’s parinirvāṇa.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་བྲལ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་བདག་ལ་སྡུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཚོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཚོལ་བ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་སོ། ། བདག་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ཞིང་ཚོལ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མི་མོངས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདུས་བྱས་ནི་ཚད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། འདུས་མ་བྱས་ནི་ཚད་མེད་པའོ། ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཞིང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐོབ་པ་ཚད་མེད་པའི་ཆོས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་གང་སྟོང་པ་ཉིད་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་སམ་སེམས་ཅན་གང་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་སོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་དགོངས་པ་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། འགའ་ཞིག་གིས་ཀྱང་གསུངས་པ། སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་ངེས་གྲོལ་ཕྱིར། ། མཛད་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་རྫོགས་ཕྱིར། ། སངས་རྒྱས་རྟག་ཏུ་མྱ་ངན་འདས། ། མྱ་ངན་འདས་པའང་མིན་པར་འདོད། ། ཀུན་ཀྱང་འདྲེས་པའི་ཕྲིན་ལས་ཅན། །

All sentient beings are sentient beings, and all phenomena are selfless. To be free from the misconception of perceiving sentient beings [as real] and to be free from the misconception of perceiving phenomena [as real] is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Whatever is dear to oneself will be sought; that seeking is an affliction. Because he is free from suffering for himself and free from all seeking, he is without affliction. To be without affliction is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Conditioned phenomena are limited, whereas unconditioned phenomena are immeasurable. To be liberated from conditioned phenomena and to have attained the immeasurable phenomena of the unconditioned is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. The Tathāgata does not perceive any phenomenon or any sentient being other than emptiness; emptiness is the phenomenon. The dharmakāya is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Noble son, by means of these ten ways of entering the dharma, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas, the Arhats, the perfectly complete Buddhas; thus is the intentional teaching on nirvāṇa. As some have said: "Because he is definitively liberated from all obscurations, And because his activities are never exhausted, The Buddha is eternally in nirvāṇa, Yet is also held to be not in nirvāṇa. All [Buddhas] possess activities that are intermingled."

རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་འདྲ་རྒྱལ་བ་རྣམས། ། བྱས་སོ་བྱེད་དོ་བྱའོ་ཞེས། ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་དགོངས་པ་མེད། ། སྣོད་ཆག་པ་ཡི་ཟླ་བ་བཞིན། ། རང་གི་ཉེས་པས་མི་སྣང་ངོ་། ། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཉི་མ་བཞིན། ། དེ་དག་ཆོས་འོད་ཁྱབ་པ་མཛད། ། ལ་ལར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟོན། ། ལ་ལར་མེ་བཞིན་མྱ་ངན་ལས། ། ནམ་ཡང་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་པའི་སྐུ། ། གང་དུའང་རྣམ་པར་དཔྱོད་མི་མངའ། ། གནས་རྣམས་ཀུན་ནས་མཐོང་མོད་ཀྱི། ། དབང་པོ་དྲུག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། ཉོན་མོངས་ཐུལ་ལ་སྤངས་པ་མེད། ། སྔགས་ཀྱིས་གསད་པའི་དུག་དང་འདྲ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པས། ། ཉོན་མོངས་ཟད་པས་ཀུན་མཁྱེན་ཞེས། ། ཐབས་ཆེན་རྣམས་ནི་ལྡན་པ་ལ། ། ཉོན་མོངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ལྡན། ། འཁོར་བ་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་དེ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་བསམ་ཡས། ། ཁམས་གཅིག་ན་ནི་གཉིས་མེད་ཕྱིར། ། དཔག་མེད་ལྷན་ཅིག་ཚོགས་བསགས་ཕྱིར། ། རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་མི་རིགས་ཕྱིར། ། སངས་རྒྱས་མང་པོར་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་སོ། ། མི་གནས་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་སུ་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒྲའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་བཅུའི་ཆོས་ཀྱི་རྔ་བོ་ཆེའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གཟུགས་མེད་དོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་བའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུགས་ལྡན་ནོ། ། དམ་པ་ནི་མཆོག་ཅེས་པ་སྟེ།

The Victors are like the waters of the ocean; they have no thought for the welfare of others in terms of "I have done," "I am doing," or "I will do." Like the moon in a broken vessel, they do not appear due to their own faults. Like the sun to the entire world, they cause the light of the Dharma to pervade. To some they show perfect enlightenment; to some, like fire, they pass into nirvāṇa. Yet they are never non-existent, for the Tathāgatas possess an eternal body. They do not engage in conceptual analysis anywhere. Although they are seen from all locations, they are not the domain of the six sense faculties. Afflictions are subdued but not abandoned; they are like poison neutralized by mantra. Because the Buddhas [transform] afflictions, they are called "Omniscient" through the exhaustion of afflictions. Possessing great skillful means, afflictions are endowed with the branches of enlightenment. Saṃsāra is the very nature of peace; therefore, the Tathāgatas are inconceivable. Because there are no two in a single realm, because immeasurable [Buddhas] have gathered the accumulations together, and because it is illogical for them to appear sequentially, many Buddhas are renowned. Because of non-abiding nirvāṇa itself, they are the cause of the sound of teaching the Dharma without interruption, according to the fortune of beings, in the world systems of the ten directions; thus, they are the great drum of the Dharma in the ten directions. Because of the dharmakāya itself, they are formless. Because of the nature of the saṃbhogakāya, blazing with the major and minor marks, they possess form. "Sublime" means supreme.

འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་གཙོ་བོ་བཞིན་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་སྐུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་སྣ་ཚོགས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུར་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ནོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དབྱེར་མེད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ལས་སྐྱེས་སོ། ། སེམས་ཙམ་དུ་གྲགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཀྱང་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་པའི་དཔལ་འཕྲོ་བར་བྱེད་ཅིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྣང་བའི་དཔལ་ལོ། ། ཡང་ན་གཟུགས་རྣམས་ཏེ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་ཅིང་སོ་སོར་གསལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དཔལ་ཏེ། མེ་ལོང་གི་ངོས་བཞིན་དངས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། གཟུགས་བརྙན་མ་ལུས་འཆང་བ་པོ། ། ཞེས་པ་སྟེ་གཞན་དུ་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཆུ་ལ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གཟུགས་བརྙན་འཆར་བའི་སྣང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་བརྙན་མ་ལུས་འཆང་བ་པོ། ། ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་དོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཚུགས་པ་མེད་པའོ། ། དེའི་རྒྱུ་གསུངས་པ་ཆེ་བར་གྲགས། ། ཞེས་པ་སྟེ། འདོད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་ན།

The meaning of "the body of Mañjuśrī, as exceedingly beautiful as the Lord of the Three Worlds" is as follows: because he emanates in form bodies (rūpakāya) that accord with the diverse dispositions of those to be trained, he is "possessing diverse forms." Although these three aspects are inseparable, because there is no external object, he is "born of the mind"; this is the meaning of the well-known term "Mind-Only" (cittamātra). Although his nature is that of the mind, because he possesses various forms, he is the "glory that radiates and brings to perfection the manifestation of all forms." Alternatively, "glory" refers to that which makes all forms—everything included within the elements—manifest and individually clear; it is the accomplishment of the body of profound and vast wisdom, which is as clear and stainless as the surface of a mirror. Therefore, it is said: "He who holds all reflections without exception." This is explained as follows: because he generates the appearance of reflections arising in whatever way is necessary within the stainless water of the intentions of sentient beings who have diverse inclinations, he is "the holder of all reflections without exception." Because he possesses all powers that are unimpeded in every respect, he is "unassailable." The cause for this is stated as: "Renowned as great," meaning that because he brings about the fulfillment of all desires.

དེ་ནི་གཞན་དབང་ཕྱུག་གི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་དབང་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དབང་ཆེ་བ་སྟེ་དབང་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གྲགས་ཤིང་གྲགས་པ་ལྟར་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆེ་བར་གྲགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་དང་ཚར་གཅོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཁམས་གསུམ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའོ། ། འཕགས་ལམ་ནི་འདིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དེ་དེ་ཡང་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་རྣམས་སོ། ། ཤིན་ཏུ་མཐོ་ལ་གནས་པའི་སྟེ་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་གྱི་ལམ་སྟེ་དེ་ལ་གནས་པའོ། ། དེ་ཡང་ཅི་ཞེ་ན་ཆོས་ཀྱི་ཏོག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་མཐའ་ཡས་པའི་དཔལ་ཏེ་མཐོ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ཆེར་འབྱུང་བ་ནི། ཁམས་གསུམ་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེན་པོར་འབྱུང་བ་གང་གིས་ཡིན་པ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། ཆེན་པོ་འདི་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བས་ན་ཆེར་འབྱུང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་གཅིག་(བུ་,པུ་)སྟེ་གཉིས་པ་མེད་པར་ཤིན་ཏུ་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཉིད་ཀྱི་གཞོན་ནུའི་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་གཞོན་ལུས་གཅིག་གོ། ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་དུ་རིང་མོ་ནས་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་མཆོག་དང་།

Because he is more powerful than even those who possess the pride of power over others, he is the "Powerful One" (Maheśvara); and because he is renowned as such and established in accordance with that renown, he is the "Greatly Renowned One." Because he is the cause for the guidance and subjugation of all, he is the "Great Lord of the Three Realms" (Mahātrilokeśvara). Here, the "Noble Path" refers to the Noble Eightfold Path, which consists of the nature of right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration. "Abiding on the highest peak" means abiding on that path of the Master (Ācārya). What is that? It is called the "Dharma Banner" (Dharmaketu), the infinite glory of the victory banner of the Mahāyāna Dharma—the noble and venerable Mañjuśrī. His "great emergence" is to be understood as that by which he emerges as great through having transcended the three realms; since all sentient beings emerge from this greatness, he is the "Greatly Emergent One." He is the "Sole Youthful Body in the Three Worlds," meaning that in the three worlds there is no second, and his body is a youthful form that is utterly captivating. Furthermore, because he has long ago become the Master of the infinite stages of the Bodhisattvas of the Tathāgatas through the sequence of generating the mind of enlightenment and so forth, and because he is the supreme Elder (Sthavira) of the Saṅgha...

མཆོད་པར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་པ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བགྲེས་པའི་ཕྱིར་རྒན་པོའོ། ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ལམ་ཉེ་བར་སྟོན་པས་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་དོན་གྱི་ཆོས་བསྟན་པས་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་རྣམས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པ་དང་སྐྱེ་དགུའི་བདག་སྟེ་དོན་དམ་པར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དོ། ། ཕྱག་ཞབས་འཁོར་ལོས་མཚན་དང་རུས་སྦལ་ཞབས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མགོན་པོ་བྱམས་པས་གསུངས་པ་རྣམས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ལས་ངེས་པར་འཁྲུངས་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམས་འཆང་བས་ན་མཚན་འཆང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཐུབ་པའི་སེན་མོ་ཟངས་མདོག་དང་། ། མདོག་སྣུམ་མཐོ་དང་སོར་མོ་རྣམས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུར་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་བརྒྱན་པའི་རྒྱན་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་མཛེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་སྡུ་གུའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཤེས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དེ་འགྲོ་བའི་སྐྱེ་གནས་དང་མདོག་དང་དབྱིབས་དང་ཚད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་འདི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་ལེགས་པའོ། ། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་ནི་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་པོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་སློབ་དཔོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་བླ་མ་ཡིན་པས། འཇིག་རྟེན་ཤེས་ལེགས་སློབ་དཔོན་ཏེ། ། ཞེས་པ་སྟེ།

Because he is worthy of offerings, he is the Elder (Sthavira). Because he is the eldest in terms of wisdom among the entire Saṅgha of Śrāvakas, Pratyekabuddhas, and Bodhisattvas, he is the Senior. By demonstrating the path of merit, he protects the six classes of beings by teaching the Dharma of the ultimate meaning through forms such as Brahmā to those in the three realms of existence, such as the hells; thus he is the Lord of Beings (Prajāpati). In the ultimate sense, he is the Blessed One (Bhagavān) himself. "He has wheels on his hands and feet, and his feet are like a tortoise," and so forth; these are the qualities spoken of by the Protector Maitreya. Because he bears the thirty-two major marks that have arisen from the unsurpassed accumulation of merit, he is the "Bearer of Marks." Likewise, "The Sage’s nails are copper-colored, glossy, and high, and his fingers..." and so forth; with these eighty minor marks as explained, all his limbs are adorned, making him beautiful in the three worlds. Because he is pleasing to the minds of all beings in every respect, he is the "Charming One." The "world" consists of the nature of sentient beings and the environment. "Knowledge" is the thorough understanding of the nature of all things, such as the birthplaces of beings, their colors, shapes, and dimensions. Because of this thorough knowledge, he is "All-Knowing" and so forth, which is excellent. In this context, the "Teacher" (Ācārya) is the one who correctly instructs; therefore, he is the "Teacher of the World," the Guru of the three worlds. Thus: "The Teacher of the World, the Excellent Knower."

ཚད་མ་དང་འཐད་པས་གྲུབ་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པས་ན་འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་སེམས་གཡོ་བ་མེད་ལ་ཤིན་ཏུ་སྤུངས་ཆེ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་མགོན་པོ་སྟེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་ལྷག་མའོ་སྐྱབས་པ་ཡང་ངོ་། ། འདི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཡིད་གཅུགས་ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཆོས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡིད་གཅུགས་པར་བཟུང་སྟེ་སླུ་བ་མེད་པའོ། ། གཞན་རྣམས་ནི་ལོག་པའི་བདག་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་གྱི་གཙོ་བོ་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ལས་ཉེ་བར་སྟོན་པས་མི་སླུ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཡིད་གཅུགས་པར་འཐད་དོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་བོས་འཇིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་སོ། ། འདི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། སྐྱོབ་པ་ཞེས་པ་སྟེ་སྐྱོབ་པ་ནི་རང་གིས་གཟིགས་པའི་ལམ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་སྐྱོབ་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། སྐྱོབ་པ་ཉིད་གཟིགས་ལམ་གསུངས་པ་ཞེས་པ་སྟེ། ཉིད་ཀྱིས་གཟིགས་པའི་ལམ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ནི་བླ་ན་མེད་པའོ། ། གཞན་ལས་ནི་རྒྱུན་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མགོན་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་རྣམས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་དེ། ། དེ་ལྟར་དུ་ཡང་། ཏཱ་ཡིར་རྒྱུན་དང་སྐྱོང་བ་དག་ལའོ། ། ཞེས་བྱིངས་ཀློག་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་མཁའ་བཞིན་ཁྱབ་པས་ཡོངས་སུ་གང་ཞིང་ཡངས་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པ་སྟེ་མཐའ་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །

Because he teaches all phenomena established through valid cognition and reasoning, he is fearless, his mind is unwavering, and he is exceedingly magnificent; such is the meaning. Therefore, he is the Protector (nātha), and the remainder of the phrase "of migratory beings" implies he is also their refuge. If one asks how this is so, it is said: "He is the trusted one of the three worlds." This means that by teaching the Dharma exactly as it is, he is held in trust and is non-deceptive. Others, however, are deceptive because they are attached to a false nature. The Blessed One’s intention is that he is appropriately called "trusted" because he is non-deceptive in demonstrating the activity that leads to the primary goal, Buddhahood itself. He is the refuge for those who fear the enemies of the afflictions (kleśa). If one asks how this is so, it is said: "He is the Protector (tāyin)." A Protector is one who possesses the teaching of the path he himself has seen; thus, he is a Protector. As it is said: "The state of being a Protector is the teaching of the path he has seen." Because he is the one who teaches the path he himself has seen, he is unsurpassed. Others explain that he protects the realms of helpless sentient beings without interruption through his eternal continuity. Accordingly, the verbal root is read as tāy-i, meaning "continuity" and "protection." Pervading like space, he is completely full and vast; this is "pervading space," which means "limitless."

དེ་ལྟ་བུར་མཐའ་ཡས་པའི་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་མི་འཇིགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཉིད་དེ། དེ་ཁོ་ནས་འདི་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པ་བོང་བུ་ལྟ་བུའི་བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་མ་རིག་པའི་སྒོ་ངའི་སྦུབས་འབྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་གྲིས་སྲིད་པའི་དྲ་བ་འཇོམས་པའོ། ། དེས་ན་ལས་དང་སྐྱེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པ་ཞི་བར་བྱེད་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། མ་རིག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རང་ཉིད་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པ་ཉེ་བར་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་ནུས་ཤེ་ན་གསུངས་པ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་སོན། ། ཞེས་པ་སྟེ་རང་ཉིད་གྲུབ་པས་གཞན་རྣམས་ལ་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པར་བྱས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དག་པར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་སངས་རྒྱས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཅོད་པན་གང་ཡིན་པ་དེ། ཡེ་ཤེས་དང་དབང་བསྐུར་ཅོད་པན་ཅན། ། ཞེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཡང་དག་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྒྱན། ། ཞེས་པ་སྟེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཅོད་པན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་བརྒྱན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ།

The giving of such infinite enjoyments—consisting of the Dharma, material wealth, and fearlessness—to sentient beings is the enjoyment that pervades space. Regarding the phrase "the Omniscient One" and so forth, the wisdoms of omniscience are like an ocean itself; the intention is that by that alone, all of this is generated. For that very reason, the realization that all phenomena are selfless breaks open the shell of the egg of ignorance, such as the delusion of a self that is like a donkey. Therefore, with the sword of insight, one destroys the net of cyclic existence. Thus, it is just so: it pacifies the entirety of the afflictions known as karma, birth, and the mental defilements. In all instances such as "ignorance" and so forth, the terms "one's own" and "of all sentient beings" should be applied. If one asks how such a thing is possible, it is said: "Having reached the far shore of the ocean of saṃsāra." The intention is that by accomplishing it oneself, one will bring it about for others. Wisdom is the nature of the knowledge of all aspects. Being empowered by that means being made stainless. That which perfectly symbolizes this is the crown consisting of the five Buddhas, whose nature is the five wisdoms; thus it is said, "Possessing wisdom and the crown of empowerment." Therefore, it is said, "The ornament of the perfectly complete Buddha." This should be construed as that which adorns by way of the crown of the perfectly complete Buddha.

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་བརྒྱན་པར་བྱེད་ཅིང་རྒྱན་དུ་བྱེད་པས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་འཁོར་ཅན་ཕུང་པོ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ནི་དམྱལ་བ་དང་ཡི་དྭགས་དང་དུད་འགྲོའི་འགྲོ་བར་སོང་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། མངོན་དུ་བྱས་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སྟེ། དེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་མིའི་འགྲོ་བར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། རྒྱུ་གཞན་ལ་རག་ལས་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ་ལྷའི་འགྲོ་བར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། ལྷའི་བདེ་བ་ཡང་མཐར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཞི་བར་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། གསུམ་སེལ་ཞེས་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་མཐར་བྱེད་པས་ན་གསུམ་མཐར་བྱེད་དོ། ། ཡང་ན་སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་གསུམ་དང་། ལུས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་མཐར་བྱེད་པས་ན་གསུམ་སེལ་ལོ། ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་མེད་པས་ན།

The perfectly complete Buddhas are adorned and embellished by the form of the wisdom of omniscience, just as has been explained. Regarding the phrase "of the three sufferings" and so forth, the aggregates that constitute the cycle of suffering are also of three types. The suffering of suffering belongs to those who have gone to the realms of hell-beings, hungry ghosts, and animals. The suffering of conditioning is that which, by being directly realized, leads to the state of being free from suffering; this mostly pertains to those belonging to the human realm. The suffering of change is that which, by depending on other causes, is of the nature of suffering; this pertains to those belonging to the realm of gods, for even the happiness of gods ultimately has suffering as its cause. These are the sufferings that consist of the three types of suffering. To pacify them through the power of the perfections of insight and method is the "pacification of the suffering of the three sufferings." Therefore, it is said: "dispelling the three," meaning that because it brings these three sufferings to an end, it is the "end-maker of the three." Alternatively, it is the "dispeller of the three" because it brings to an end through perfect and complete knowledge the three qualities such as sattva, the three realms such as desire, the three [bases] such as the body, and the three afflictions such as attachment. Because it is non-abiding nirvāṇa, it is free from extremes such as permanence and nihilism.

ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་གྲོལ་བ་དང་ལྷོག་པར་གྲོལ་བས་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གྲོལ་གསུམ་སོན་པ་སྟེ། དེའི་སྣང་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བསྒོམ་པའི་བྱེད་པས་ན་གྲོལ་གསུམ་སོན་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱ་དང་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཁའ་ལྟར་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མནན་པས་ན་ཉོན་མོངས་དྲི་མ་ཀུན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དུས་མེད་པ་དང་དུས་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་གསུམ་སྟེ་དེ་རྣམས་དུས་མེད་པ་ཡང་ངོ་། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་རྟག་པ་ཙམ་གྱི་ལུས་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུས་མེད་པའོ། ། དེ་རྣམས་མ་རྟོགས་པ་ཉིད་རྟོགས་པ་སྟེ། ། བདེ་གཤེགས་གཤེགས་པ་སྤངས་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་རྣམས་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་ནི། ། དུས་གསུམ་དུས་མེད་རྟོགས་པར་གནས། ། ཞེས་པ་སྟེ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐུ་གསུམ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གདུལ་དཀའ་བ་འདུལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་དུ་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པས་ན་གླང་པོ་ཆེན་པོ་སྟེ་གླང་པོ་མྱོས་པ་ཤིན་ཏུ་དུལ་བཞིན་ནོ། ། ཡང་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་འཕྲོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་ཆར་གྱིས་ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་མཐའ་ཡས་ལ་སོགས་པའི་ཀླུ་རིགས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལས་ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཀླུ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ།

Because he cares for those to be trained through the liberation and thorough liberation of the śrāvakas and so forth, he has attained the three liberations; because he acts to generate their vision through the function of meditative cultivation, he has attained the three liberations. Because he is free from the obscurations of afflictions, the knowable, and karma, he is definitively liberated from all obscurations. For that very reason, he abides in the equality that is like space. Therefore, he has transcended all stains of the afflictions along with their habitual tendencies; because he has utterly suppressed them, he has transcended all stains of the afflictions. Time is threefold through the divisions of the past and so forth, but he is also without time. Because those [times] do not exist ultimately, even as a mere body of permanence, he is without time. The non-realization of those very [times] is realization itself, as it is said: "The Sugata has abandoned going." Thus, when those are realized, it is said: "He abides in the realization of the three times as timeless." This is the meaning of the statement that the nature of phenomena (dharmatā) pervades the three bodies. Because he subdues those who are difficult to subdue, he is victorious over the battle of the afflictions conceptualized within the continuums of sentient beings; thus, through meditative equipoise, he is a "great elephant," like a rutting elephant that has been thoroughly tamed. Alternatively, because he acts as the cause for satisfying [beings] with the rain of the nectar of Dharma that robs all sentient beings of the torment of afflictions, he is like a "great nāga," being far superior to the eight classes of nāgas such as the Ananta family.

སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཀླུ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོད་ནི་རྒྱན་ནོ། ། དེ་གང་དག་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཐོད་ཡིན་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་རྣམས་ཀྱང་ཐོད་དུ་བྱེད་པས། ཡོན་ཏན་ཐོད་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐོད། ། ཅེས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་དཔལ་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། ལྷག་མ་ཀུན་ནི་འགྲོ་བ་དྲུག་ཏུ་གཏོགས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་གྲོལ་བས་ན་ལྷག་མ་ཀུན་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་གང་གི་ལམ་ན་ནམ་མཁའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའི་ལམ་སྟེ་མི་གནས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་དེ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་ཅེ་ན་གསུངས་པ། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་མེད་པར་གྱུར་པའི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པས་ན། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཆེན་པོ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཆང་བས་ན་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ཆེན་པོ་འཆང་ཞེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཁྱབ་བདག་རིན་ཆེན་ཀུན་གྱི་མཆོག།

The phrase "the great nāga of all sentient beings" refers to the supramundane qualities, which are their "crown ornaments." If one asks whose crown of qualities these are, they belong to the śrāvakas and others; because the tathāgatas themselves, by virtue of their wisdom body, act as the crown for those [others], it is said: "the crown of those who possess the crown of qualities." This refers to the Blessed One, the glorious Mañjuśrī, who is equal to space. The "remainder" refers to the appropriated aggregates belonging to the six classes of beings. Because they are definitively liberated through the very nature of the dharmadhātu, it is said: "liberated from all the remainder." For that very reason, it is said: "in the path of space," and so forth. One who abides in the path of space is "abiding in the path of space," which means "non-abiding." To be well-established in that is the meaning of "non-referential." If that is so, one might ask: "Since it is like space and thus free from conceptual construction, how does it perform the welfare of sentient beings?" To this it is said: "the wish-fulfilling gem," and so forth. The power of the generosity and other perfections of omniscience is free from the characteristics of an external wish-fulfilling gem; because it is the basis for the perfect welfare of all beings through spontaneous presence, it is the "great wish-fulfilling gem," which is bodhicitta. Because he holds that as his very essence, he is "the holder of the great wish-fulfilling gem." For that very reason, it is said: "the pervasive lord, the supreme of all jewels."

དཔག་བསམ་ཤིང་ཆེན་རྒྱས་པ་སྟེ། ། བུམ་པ་བཟང་པོ་ཆེ་བའི་མཆོག། ཅེས་པ་སྟེ། རིན་ཆེན་ཀུན་གྱི་མཆོག་ནི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུའོ། ། འདིས་ནི་ཁྱབ་བདག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱན་གསུམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཡང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ནི་རང་གི་ས་ཕྱོགས་ནས་བརྩམས་ནས་དཔག་ཚད་སྟོང་གི་བར་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་རྫོགས་པར་བྱ་བར་ནུས་ལ། དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་གིས་ཀྱང་རང་གི་གྲིབ་མའི་ནང་དུ་ཆུད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། བུམ་པ་བཟང་པོ་ཡང་དེར་ལག་པ་ཆུད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་མཐའ་ཀླས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་དང་བྱས་པ་དང་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་དོན་བྱེད་པ་འདིས་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་གསུང་ངོ་། ། དུས་གསུམ་དུ་ཡང་མྱུར་དུ་རྐྱེན་གྱིས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་པ་འདིས་ཀྱང་དེའི་ངང་ཚུལ་ནི་བྱེད་པ་པོ་སྟེ། ཚིག་མཐའ་མས་རྟག་པའི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ཁྱད་པར་རོ། ། སྔར་བཤད་པ་དང་མ་བཤད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་གི་དོན་ཅི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཁྱབ་བདག་ནི་ཁྱད་པར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཕན་འདོད་སེམས་ཅན་མཉེས་གཤིན་པ། ། ཞེས་པ་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་དག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་སྦྱར་ཏེ། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་ཞེས་པ་ངོ་བོའོ། །

"It is the flourishing great wish-fulfilling tree, the supreme great excellent vase." Thus, the wish-fulfilling jewel is the supreme of all precious things. By means of these three metaphors—beginning with the "Pervasive Lord" and so forth, along with their specific qualities—it is shown that bodhicitta is preeminent above all else. Furthermore, the wish-fulfilling jewel is able to perfectly fulfill the desired aims of those situated within a thousand yojanas starting from its own location. The wish-fulfilling tree likewise fulfills the aims of those who enter within its shade. The excellent vase fulfills the aims of those who place their hands within it. However, the king of bodhicitta performs, has performed, and will perform the welfare of all sentient beings throughout the three realms, up to the very limit of buddhahood itself. Thus, it is said that this performer of the welfare of all beings acts as the agent at all times. Because it swiftly accomplishes the welfare of the three times through conditions, it is called the "agent"; this indicates its nature as an agent. The final phrase, however, speaks of it as the "eternal agent"—this is the distinction. How should the meaning of the words be understood in all that has been explained and that which has not? In that regard, "Pervasive Lord" (Khyab bdag) is the meaning of the specific quality. For that very reason, it is said: "Desiring the benefit of beings, affectionate toward them." These two phrases are applied as the nature of the cause and the result; the wish-fulfilling jewel and the others are not like that. "Nature" (rang bzhin) refers to the essence.

སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། དགེ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་དེས་བསྐྱེད་པའི་ལས་ནི་དགེ་བའོ། ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མི་དགེ་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་དུས་གསུམ་པ་ཅན་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོར་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཤེས་པར་མཛད་པས་ན་དགེ་དང་མི་དགེ་ཤེས་པའོ། ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོའི་སེམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཁྱེན་པས་བསྟན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་ཡོངས་སུ་རྒྱལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པས་ན་དུས་ཤེས་པའོ། ། དམ་ཚིག་ནི་བརྡ་སྟེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་དང་སྒྲ་དང་གསང་སྟེ་བཤད་པ་དང་གླུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཆོས་སྟོན་པའི་དོན་དུ་མཁྱེན་པར་མཛད་པས་ན་དམ་ཚིག་ཤེས་པའོ། ། གྲུབ་མཐའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་དམ་ཚིག་དང་ལྡན་པས་ན་དམ་ཚིག་ལྡན་པའོ། ། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་དབང་འབྱོར་པའི་ཕྱིར་ཁྱབ་བདག་གོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རྟུལ་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་སོ་སོར་རྣམ་པ་དགུའོ། ། དེ་རྣམས་མཁྱེན་པས་ནི་སེམས་ཅན་དབང་པོ་ཤེས་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་དུས་ལས་མ་ཡོལ་བར་འདུལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དུས་ཤེས་པའོ། ། ཐུང་ངུར་ཡོད་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར།

The causes for being the very agent who acts for the benefit of all sentient beings and so forth are taught as follows: "Virtue and..." and so on. Virtue consists of the three—non-attachment and the rest—and the actions generated by them. The opposite of these is non-virtue. Those two, pertaining to the three times, bring about happiness and suffering in the higher and lower realms. Because he causes all sentient beings to understand all of these exactly as they are, he is "one who knows virtue and non-virtue." Because he knows the minds of those to be trained exactly as they are, and because he fully knows the distinctions of the times for teaching, for equanimity, and for manifesting complete victory, he is "one who knows the time." "Samaya" refers to symbolic language; it is characterized by the languages, sounds, secret explanations, songs, and so forth of all sentient beings. Because he knows these for the purpose of teaching the Dharma, he is "one who knows the samaya." Because he possesses the samayas established by all philosophical systems, he is "one who possesses the samaya." Because he has mastery in acting for the benefit of all sentient beings at all times, he is the "Pervasive Lord." The faculties of sentient beings, such as faith and so forth, are each of nine types through the divisions of dull and so on. Because he knows these, he is "one who knows the faculties of sentient beings." Because he tames them without missing the proper time for fully knowing sentient beings, he is "one who knows the time." The short vowel [in the term samaya] is used because it is a technical term (śāstra).

ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གསུམ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་ཅིང་མཁས་པས་ན་རྣམ་གྲོལ་གསུམ་ལ་མཁས་པའོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དྲི་མ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་ཡོན་ཏན་ནོ། ། ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཤེས་སོ། ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མཁྱེན་པས་ན་ཆོས་ཤེས་པའོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་རབ་ཏུ་བསྟོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཞི་བའོ། ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་འཇོམས་ཤིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འགུགས་པའི་རྒྱུ་ནི་བཀྲ་ཤིས་སོ། ། འདི་ལས་དེ་འདྲ་བ་དང་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བས་ན་བཀྲ་ཤིས་འབྱུང་ངོ་། ། རང་ཉིད་བཀྲ་ཤིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བཀྲ་ཤིས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཀྲ་ཤིས་ཀུན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་པ་སྟེ། རང་གི་དོན་ལ་དེ་ཕན་གྱི་རྐྱེན་བྱིན་པ་སྟེ། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་གཞན་རྣམས་ལ་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ངོ་བོ་དེ་ཉིད་ནི་གྲགས་པའོ། ། གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་། རང་ཉིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཔལ་མོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རང་དང་གཞན་གྱི་སྡེ་རྣམས་ལ་བསོད་ནམས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་ཞིང་ལེགས་པ་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་སྙན་གྲགས་སོ། ། སྔར།

Because he is skilled in and fully cognizant of the characteristics of the three types of liberation—such as the liberation of the śrāvakas and others—in terms of being free from afflictions and so forth, he is "skilled in the three liberations." "Qualities" refers to the ten powers and so forth. Because he possesses these qualities in a stainless and completely perfected manner, they are called "qualities." Because he brings to full maturity the nature of those qualities and so forth, he is "cognizant of qualities." Because he knows all phenomena—virtuous, non-virtuous, and neutral—by way of being like an illusion and so forth, he is "cognizant of phenomena." Because he is the very embodiment of merit and wisdom, he is "tranquil" through being pleasing and highly praised by gods, asuras, and humans. "Auspiciousness" is the cause that overcomes discordant factors and summons excellence. Because such things as these arise from him, he is "the source of auspiciousness." Because he is the auspiciousness of all auspiciousness himself, he is "the auspiciousness of all auspiciousness"; here, the suffix is applied in the sense of "belonging to oneself." The very essence of his authentic expression, which serves as the cause for generating merit in other assemblies of beings, is "renown." Because he is the cause of excellence for others and is himself of the nature of excellence, he is "Glorious Lady" (Śrī). Likewise, because he is the nature of that in which merit and excellence arise for both his own and others' factions, the Blessed One himself is "Fame." Previously,

གྲགས་ཆེན་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་སྟེ། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་ཚུལ་གྱིས་ཡིན་ལ། འདི་ནི་འབྲས་བུའི་ཚུལ་གྱིས་སྟེ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱིས་གསལ་བས་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་མཛེས་པས་སམ། ཡང་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་དགེ་བའོ། ། མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་འདི་ལས་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་ཀྱང་ཁམས་གསུམ་པའི་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོའོ། ། སྐྲག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ནི་དབུགས་འབྱིན་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དབུགས་འབྱིན་ཆེན་པོ་མཛད་ཅིང་རང་ཉིད་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དབུགས་འབྱིན་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་དགའ་བ་ཆེན་པོ་དང་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རོལ་མོ་ཆེན་པོའོ། ། བཀུར་སྟི་ནི་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་དམ་པར་བྱེད་ཅིང་མཆོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རང་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་བཀུར་སྟི་མཛད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིམ་གྲོའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འབྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཕྱིར་དང་རང་ཉིད་ཀྱང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕྱིར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དགའ་བ་དང་མགུ་བ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་དེའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བའོ། །

"Greatly renowned and of great fame" is in terms of the cause, whereas this is in terms of the result; it is a distinction in the manner of the Nāmasaṃgīti. Therefore, because he is illuminated by the radiance of all qualities and is beautiful within the three realms of existence, or because he has become the cause of virtue for all sentient beings, he is "virtuous" (śubha). Because he teaches the dharma of higher rebirth and definite excellence, and because great joy increases for all sentient beings from this [teaching], and because he himself is the very essence of the great festival of the three realms, he is the "great festival." Being free from all fear is called "attaining relief"; because he grants great relief to all sentient beings and has himself become of that nature, he is "great relief." Because he is of the nature of great joy and great passion, he is the "great music." "Veneration" means being treated as sublime and honored by the world including gods, humans, and asuras; because he himself is of the nature of venerating all tathāgatas, he is "revered." Because he is the cause of all the riches of all sentient beings and because he himself is the embodiment of the accumulation of merit, he is "perfect." Because he is the cause of supreme joy, delight, and intense rapture, and because he himself is of that nature, he is "intensely rapturous."

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱི་དཔལ་ལོ། ། ཞིང་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་གྲགས་པའི་བདག་པོའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་དག་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ལུས་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་ནི་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་ལྡན་པས་མཆོག་ལྡན་ནོ། ། མཆོག་མངོན་པར་འདོད་ཅིང་དོན་དུ་གཉེར་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་མཆོག་སྦྱིན་ནོ། ། མཆོག་སྦྱིན་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཙོ་བོའོ། ། འཁོར་བས་འཇིགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཇིགས་པ་ལས་སྲུང་བས་ན་སྐྱབས་འོས་སོ། ། མཆོག་ཅེས་པ་འདིར་ཡང་སྦྱར་རོ། ། འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་ནས་སྐྱབས་ཀྱི་དམ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འཇིག་ཆེན་དགྲ་སྟེ་རབ་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་པ་ལ་བདུད་བཞི་རྣམས་ནི་འཇིགས་པའོ། ། འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དགྲ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རབ་མཆོག་སྟེ་བག་ཆགས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་བཅོམ་པས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར། འཇིགས་པ་མ་ལུས་སེལ་བ་པོ། ། ཞེས་པའོ། ། ། ། ད་ནི་མུ་སྟེགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་ཆ་བྱད་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་མིང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པས་གསུངས་པ། གཙུག་ཕུད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ནས་གཙུག་ཕུད་ཙམ་གྱི་རྟགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་གཙུག་ཕུད་ཅན་ཏེ། ཀུན་དུ་རྒྱུ་གཙུག་ཕུད་གསུམ་པའི་གཟུགས་འཛིན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །

He is "Glorious" because he is the embodiment of the accumulation of primordial wisdom and because he is the cause of that. He is the "Glory of sentient beings" because he is their own glory. He is the "Lord of Renown" because he expands the field [of merit]. He is "Supreme" because he possesses the Buddha-nature itself, which is the embodiment of qualities completely pure in all aspects. He is the "Bestower of the Supreme" because he grants the supreme to sentient beings who desire and strive for it. He is the "Foremost" because he is preeminent among all bestowers of the supreme. He is the "Worthy Refuge" because he protects all sentient beings who fear cyclic existence from that very fear. The term "supreme" should also be applied here. He is the "Supreme Refuge" because he establishes all sentient beings in non-abiding nirvāṇa, which transcends all fears. For that very reason, regarding the phrase "The Great Destroyer of Fear, the Most Excellent," the "fears" are the four māras. The "enemies" of those great fears are the śrāvakas and so forth. He is the "Most Excellent" among them because he has utterly destroyed all the activity of habitual tendencies. Therefore, he is the "Dispeller of All Fears Without Exception." Now, in order to care for those sentient beings to be tamed by means of the attire imagined by the non-Buddhists, he is described by correctly stating the names and meanings of their ascetic observances, beginning with the words "Crested One" and so forth. He is the "Crested One" because, having shaved off the hair and beard, he maintains the mark of a single crest; this means he assumes the form of the wandering mendicant Tridaṇḍin (the Three-Staffed One).

མངལ་ལས་སྐྱེས་མ་ཐག་པ་བཞིན་དཔྲལ་བ་དང་མགོ་བོའི་དབུས་དང་རྒྱབ་ཀྱི་ཆ་རྣམས་སུ་ཕུད་པུ་གསུམ་འཛིན་པས་ན་ཕུད་བུ་ཅན་ནོ། ། རལ་པ་དང་ཤིང་ཤུན་འཆང་ཞིང་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་དད་པའི་དྲང་སྲོང་གི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་ལྕང་ལོ་ཅན་ནོ། ། སྐྲ་མཐའ་དག་རྩ་ནས་བརྩམས་ཏེ་སྦམས་པའི་རལ་བའི་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རལ་པ་ཅན་ནོ། ། མུཉྫ་ནི་འདིའི་བརྟུལ་ཞུགས་མགོ་ཟླུམ་ཡིན་པས་ཏེ། ཀུན་དུ་རྒྱུའི་རྟགས་དེ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་མུཉྫའོ། ། རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཅིང་སྤྱོད་པ་ན་རྩེ་བྲན་འཆང་བའི་ལྷའི་བུའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཆང་བའི་ཕྱིར་ཅོད་པན་ཐོགས་པའོ། ། གདོང་ལྔ་པ་ནི་བདེ་བྱེད་དོ། ། དེའི་གཟུགས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་འཆང་བས་ན་གདོང་ལྔ་སྟེ། ཕྱོགས་བཞི་དང་སྟེང་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་གདོང་ལྔའི་གྲངས་འདི་ཡིན་པས་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་གདོང་ལྔ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་གདོང་ལྔ་གང་ཡིན། ཕྱོགས་བཞི་དང་སྤྱི་བོ་སྟེ་གཙུག་ཕུད་ལྔ། གཞོན་ནུའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཙུག་ཕུད་ལྔ་པའོ། ། རལ་པ་ཟུར་ཕུད་ལྔ་པའི་ཐོད་ཀྱིས་སྤྱི་བོ་བརྒྱན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟུར་ཕུད་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཐོད་དོ། ། ཞི་བའི་གྲུབ་མཐའ་བཤད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་འཆང་བས་ན་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། །

Because he holds three tufts of hair on the forehead, the center of the head, and the back—just like one born from a womb—he is "the one with tufts" (Śikhin). Because he assumes the form of a sage who wears matted locks and bark garments and has faith in Maheśvara, he is "the one with locks" (Jaṭin). Because he possesses a mass of matted hair bound from the roots of all his hair, he is "the one with matted hair" (Jaṭila). Because his ascetic practice is the "Muñja" (the shaven head), and because he possesses the signs of a wandering mendicant (parivrājaka), he is "Muñja." Because he is adorned with all ornaments and maintains the ascetic practice of a divine youth (kumāra) who wears a topknot while acting, he is "the one who wears a crown" (Maulin). "The five-faced one" is Śaṅkara. Because he maintains the ascetic practice of that form, he is "the five-faced one"; this should be understood as the number of five faces abiding in the four directions and above. In the ultimate sense, the five faces are the doors of liberation: emptiness, signlessness, wishlessness, the unconditioned, and the nature of natural luminosity. As for what those five faces are: they are the four directions and the crown, the five topknots. Whatever ornaments belong to the form of a youth, those are the "five topknots." Whatever adorns the crown with a head-ornament of five-parted matted locks, that is the "head-ornament possessing five topknots." Because he maintains the great ascetic practice to lead in those to be tamed through the explanation of the Śaiva tenets, he is "the one who maintains the great ascetic practice" (Mahāvratadhara).

ཡང་ན་རིག་བྱེད་རེ་རེ་ཞིང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་ནས་ཁྱིམ་ལ་གནས་པར་མི་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་སློང་མོ་སྤྱོད་པ་དང་། ནགས་ན་གནས་པས་གང་ཚེ་ཟད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། ། རྩྭ་མུཉྫའི་སྐེ་རགས་འཆང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་མུཉྫ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པས་ན་མུཉྫ་ཅན་ནོ། ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གང་བསྲུངས་པ་སྟེ་བུད་མེད་དང་འགྲོགས་པ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ། ། ཡང་ན་ཚངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེའི་དོན་དུ་སྤྱོད་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ལྡན་པའི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་འདི་ཉིད་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་སྟེ། རང་བཞིན་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ཉིད་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག། ཅེས་མཐའ་དག་བཀླགས་པ་ནི། བརྟུལ་ཞུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བས་ན་ཐམས་ཅད་དུ་གཞོན་ནུའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པས་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་སྟེ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དཔལ་ལོ། ། རླུང་དང་ཆུ་དང་ལོ་མ་ཟ་དང་མེ་ལྔ་བསྟེན་པ་ལ་སོགས་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཤིན་ཏུ་དྲག་པོའི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་དཀའ་ཐུབ་ཆེའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཀའ་ཐུབ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐར་སོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དཀའ་ཐུབ་མཐར་ཕྱིན་ནོ། ། རིག་བྱེད་རྟོག་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་རྫོགས་པར་ཐོབ་པ་དེ་ནི་གཙང་གནས་སུ་བརྗོད་ལ།

Alternatively, having practiced celibacy for twelve years for each of the Vedas, one who does not dwell in a household but instead lives on alms and dwells in the forest until the end of life is one who maintains the great ascetic observance (mahāvratadhara). The ascetic observance of wearing a girdle of muñja grass is called muñja; because one possesses that, one is a muñjin. Celibacy (brahmacarya) is that which is guarded, so it is called celibacy because it turns one away from consorting with women. Alternatively, brahmā is nirvāṇa; because one practices for its sake, it is explained in that way. Thus, because this very one is the supreme ascetic observance among all non-Buddhists (tīrthika) who possess such observances, it is the "supreme ascetic observance" (vratottama). It is the supreme ascetic observance for the sake of the welfare of all sentient beings by their very nature. Regarding the reading of the entire phrase, "Celibacy is the supreme ascetic observance": the root of all ascetic observances is celibacy. Therefore, because the ascetic observance of lifelong celibacy is utterly pure and has become the very nature of reality (dharmatā), celibacy is the supreme ascetic observance—this refers to the venerable Mañjuśrī. Because he demonstrates the distinctions of extremely fierce austerities, such as subsisting on wind, water, and leaves, or practicing the five fires, he is "of great austerity" (mahātapas). For that very reason, he is "one who has reached the end of austerity" (tapasvin), meaning he has attained the ultimate limit. One who has fully attained the ascetic observance that has gone beyond the conceptualization of the Vedas is called a "pure dweller" (śucivāsas).

བརྟུལ་ཞུགས་ཐམས་ཅད་དང་རིག་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་རབ་ཀྱི་མཐར་སོན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཡང་གཙང་གནས་སུ་བརྗོད་དོ། ། སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བས་རིགས་དང་རུས་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། རིགས་དེ་རབ་དང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཽ་ཏ་མའོ། ། རིགས་རྒྱུད་དེའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་དམ་པའོ། ། ཡི་གེ་ཨ་ནི་སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་དོ། ། ཡི་གེ་ཨུ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་དོ། ། ཨ་ཡིག་ཕྱེད་ནི་ངེས་བརྗོད་ཀྱི་རིག་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཡི་གེ་ཨ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་སྟེ། ། ད་ནི་ཡི་གེ་རྣམས་ལས་ཨ། ། ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་སོ། ། ཨུ་ཡིག་ནི་ཨུ་མའི་བདག་པོའོ། ། ཨ་ཡིག་ཕྱེད་ནི་ཚངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་ཡིག་ནི་སྙིང་སྟོབས་སོ། ། ཨུ་ཡིག་ནི་མུན་པའོ། ། མ་ཡིག་ནི་རྡུལ་ཏེ་དེ་དག་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱི་སྒྲ་ནི་ཚངས་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིགས་པས་ན་ཚངས་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་ངེས་བརྗོད་ཀྱི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་སེམས་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ཨོཾ་ཞེས་བྱ་བ་ཚངས་པ་མཆོག། འབྱུང་པོ་ཀུན་གྱི་སྙིང་ལ་གནས། ། ཡིད་ཀྱི་སྒྲོན་མར་གྱུར་པ་ཡིས། ། མི་གཡོ་བར་ནི་སྣང་བར་བྱེད། ། གློག་དང་ཤེལ་ལྟར་སྣང་བར་བྱེད། ། ཉི་མ་འཆར་ཀ་ལྟ་བུ་ནི། ། གང་གིས་སྙིང་ལ་གནས་མཐོང་བ། ། དེ་ཡིས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚངས་པ་མཐོང་། ། གནས་གསུམ་དང་ནི་ཙམ་གསུམ་དང་། ། ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་ལྷ་གསུམ་དུ། ། གུག་སྐྱེད་དང་བྲལ་གུག་སྐྱེད་བཅས། ། གང་གི་རིགས་དེ་ཚངས་པའི་རིགས། ། ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་བདག་ཚངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།

Because he has reached the ultimate limit on the far shore of all ascetic observances and all the Vedas, the Blessed One Mañjuśrī is also called a "Pure Dweller" (Brahmacārin). Because he took birth to uphold the lineage and clan, and because that lineage is supreme and excellent, he is Gautama. Because he is the foremost of that lineage, he is the Holy One (Parama). The letter a is the Ṛgveda; the letter u is the Yajurveda; the half-letter m is the Sāmaveda. Likewise, from the statement: "The letter a is Viṣṇu; da is the first of the letters," the letter u is the Lord of Umā (Śiva); the half-letter m is Brahmā. Similarly, the letter a is sattva (purity); the letter u is tamas (darkness); the letter m is rajas (passion). The sound of the syllable oṃ, which reveals these, is Brahmā. Because he knows [reality] exactly as it is, he is known as Brahmā. Thus, it is said in the Cittavarga of the Ṛgvedasaṃhitā: "Oṃ is the supreme Brahmā, Dwelling in the hearts of all beings. Having become the lamp of the mind, It shines immovably. It shines like lightning and crystal; Like the rising sun, Whoever sees it dwelling in the heart, By that, they see the Brahmā of the directions. In the three abodes and three measures, In the three qualities and three gods, Whether without or with the vowel-marks, Whose lineage that is, is the lineage of Brahmā." Thus, it is taught that his very self is Brahmā.

མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། དབང་ཕྱུག་གིས་ནི་ལུང་བསྟན་སྲོག། འབྱུང་བ་དབང་པོ་རྣམ་པར་མཛེས། ། གང་གི་རང་བཞིན་ཉི་བཞིན་གསལ། ། འགྲོ་འདི་ཚངས་པའི་སྒྱུ་མ་ཡིན། ། རླབས་དྲུག་མཐར་འགྲོ་ཚངས་པ་སྟེ། ། མ་ཡིན་མ་ཡིན་གང་སྨྲ་བ། ། དགའ་བ་བརྟགས་པ་ཙམ་ཞིག་སྟེ། ། གང་ཞིག་སྨྲ་བ་རྒྱུ་ཡི་མཆོག། དེ་ལས་མཆོད་སྦྱིན་འགྲོ་བའི་མདོ། ། སྔར་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེ་དགུའི་བདག། དབྱིག་གི་སྙིང་པོར་གང་བཤད་པ། ། མ་ལུས་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ། ། ས་ནི་རྐང་པ་ལྷ་ཡུལ་མགོ། ཉི་མ་ཟླ་བ་དག་ནི་མིག། ལྟོ་བ་ནམ་མཁའི་ཁོངས་གང་ཡིན། ། དེ་ནི་རྣམ་མཛེས་མཆོག་གནས་སྐྱེས། ། ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པས། གང་ཚེ་ནང་ནི་ཤེས་གྱུར་པ། ། ཐུབ་ཆེན་སངས་རྒྱས་གྲུབ་པར་འགྱུར། ། དེ་ཚེ་བཞི་པ་རྣམ་ཤེས་པ། ། དབང་ཕྱུག་ཏུ་ནི་རབ་ཏུ་བསྒྲགས། ། བཞི་པ་ལས་འདས་དམ་པའི་བདག། སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་སྤངས་པ་སྟེ། ། བཅིང་དང་གྲོལ་ལས་ངེས་འདས་ཏེ། ། གཙོ་བོ་རྟག་པ་ཀུན་དུ་འགྲོ། ། སད་དང་རྨི་ལམ་གཉིད་མཐུག་དང་། ། བཞི་པ་རྣམས་ལ་མཉམ་པར་གནས། ། གང་དུ་བཞི་པ་ཐིམ་འགྱུར་བ། ། དེ་ནི་རྟག་པའི་ཚངས་མཆོག་ཅེས། ། སྲིད་སྲུང་གི་རིག་བྱེད། བསྡུས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པར་ཡང་། ནམ་མཁའ་འདི་ནི་མཐའ་ཡས་ཏེ། ། དེ་ནི་མི་ཟད་མི་གཡོ་བརྟན། ། སྣ་ཚོགས་སྐྱེ་གནས་ཚངས་པ་མཆོག། འབྱུང་པོ་ཀུན་གྱི་དཔུང་གཉེན་ཡིན། ། མི་ཟད་པ་ཡི་བདག་མཆོག་ནི། ། གང་གིས་བདག་ལ་གནས་མཐོང་བ། ། ཡོན་ཏན་མེད་ཀྱང་ཡོན་ཏན་སྤྱོད། །

From the Yajurveda-saṃhitā-kārikā: "Life is prophesied by Īśvara; the elements and the senses are beautifully adorned. Whose nature is as luminous as the sun, this world is the illusion of Brahmā. Brahmā is that which reaches the end of the six waves; those who say 'it is not, it is not' are merely conceptualizing pleasure. That which is spoken of as the supreme cause—from that comes the path of the world of sacrifice. That which was born first is Prajāpati; that which is explained as the essence of wealth is the cause that brings forth everything without exception. The earth is his feet, the celestial realm his head; the sun and moon are his eyes; his belly is the expanse of space. He is the one born in the supreme, beautiful abode." Likewise, from the Sāmaveda-saṃhitā-kārikā: "When the inner is known, the great Sage becomes a Buddha. At that time, the one who realizes the fourth is proclaimed as Īśvara. Beyond the fourth is the supreme self, free from birth and destruction. Having transcended bondage and liberation, the Lord is eternal and omnipresent. He dwells equally in the states of waking, dreaming, deep sleep, and the fourth. Where the fourth dissolves, that is called the eternal, supreme Brahmā." Also, from the Atharvaveda-saṃhitā-kārikā: "This space is infinite; it is inexhaustible, immovable, and stable. The supreme Brahmā is the source of various births, the protector of all beings. The supreme self is inexhaustible; whoever perceives their own abode in that, though lacking qualities, partakes in qualities."

དེ་དག་འཇུག་ངོགས་རྗེས་སུ་འབྲང་། ། དེ་ཡང་གཞན་ལ་བདག་གཞན་ཅེས། ། དེ་ལྟར་བློ་ངན་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་། ། དེ་ནི་གང་ཡིན་བདག་ཡིན་པར། ། ཤེས་པས་ངེས་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། བདག་ནི་ཚངས་པ་བདག་ཚངས་པར། ། གང་ཞིག་དེ་ཉིད་ཤེས་གྱུར་པ། ། སྲིན་པོའམ་བྱིན་ཟ་དག་དང་ནི། ། ལས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རེག་པ་མེད། ། ཅེས་སོ། ། དོན་དམ་པར་ནི། རིག་བྱེད་དུ་མའི་མཐའ་དཔྱད་སྙིང་པོ་ནི། ། གཅིག་དང་དུ་མ་ཉིད་དུ་རྣམ་རྟོག་སྤངས། ། དེ་ཉིད་བདུད་རྩི་བླ་མའི་ལུང་གིས་ཐོབ། ། རྩེ་གཅིག་བསམ་པས་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱ། ། བསྟན་བཅོས་གཞུང་གཞན་ངེས་པར་བརྟགས་པ་གཞན། ། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཤེས་ཤིང་རྣམ་བརྟག་གཞན། ། རྣམ་རྟོག་སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས་ནི། ། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སེམས་གཞན་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཞེས་པའི་མན་ངག་གི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཚངས་པ་ཤེས་པས་ན་ཚངས་པ་ཤེས་པའོ། ། དཀའ་ཐུབ་ཐོས་པ་སྐྱེ་གནས་ཏེ། ། འདི་གསུམ་བྲམ་ཟེའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་པས་ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་པར་བཤད་པ། མི་ཟད་པའི་དཔལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཡང་། དུས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རིང་མོ་ནས་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པར་མཛད་པ་དང་། ཐོས་པ་མཐའ་ཡས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྐྱེ་གནས་ལས་འཁྲུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་དེ་གསུམ་དང་ལྡན་པས་དོན་དམ་པའི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་བྲམ་ཟེ་ནི་གང་སྡིག་པའི་ཆོས་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་པའི་རིག་པས་སྡིག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའོ། །

They follow the path of engagement; yet, regarding that very [reality], the base-minded perceive it as "self" and "other." By knowing what that is, one will certainly be liberated. "I am Brahmā; I am the Brahmin"—whoever realizes that very [truth] is not touched by rākṣasas, by the fire, or by karmic actions. Thus it is said. In the ultimate sense, the essence of the analysis of the various Vedas is: "Abandoning the conceptualizations of unity and multiplicity, that very nectar is attained through the guru’s oral instructions. One should meditate upon it with one-pointed intention. Having abandoned all other conceptual objects of other treatises and other continuous investigations, one should meditate on the other mind continuously." Thus, because one knows Brahmā, who is the source of these pith instructions, one is a "knower of Brahmā." As it is said: "Austerity, learning, and birth—these three are the causes of a Brahmin." Thus, it is explained that one possessing these three qualities is a Brahmin. The Blessed Mañjuśrī, the glory of the inexhaustible, has also practiced austerities for an immeasurable length of time, possesses limitless learning, and is born from the birthplace of the path of untainted emptiness. Because he possesses these three qualities, he is an ultimate Brahmin. Alternatively, according to the reasoning that "a Brahmin is one who has gone outside of sinful phenomena," he is a Brahmin because he is free from all sinful phenomena.

ཚངས་པས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་གདུལ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་པས་ན་ཚངས་པའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚངས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ཚངས་པའོ། ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཐིམ་ཞིང་དམ་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པ་ནི་ཚངས་པ་མྱ་ངན་འདས་པའོ། ། དེ་ཐོབ་པ་ནི་ལྡན་ནོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་མཆོག་གི་བདག་ཉིད་མཆོག་གི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ལ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གནས་ཤིང་ཐིམ་པ་ནི་ཚངས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། དེ་ཐོབ་པ་ནི་ལྡན་པ་སྟེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། རང་དང་གཞན་གྱི་ལས་དང་སྐྱེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལྡོག་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གྲོལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོལ་བའོ། ། རང་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་གཏི་མུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་འཁོར་བའི་འཆིང་བ་གྲོལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཐར་པའོ། ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་རིགས་པ་ཡིན་པས་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་དེའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་གྲོལ་ལུས་ཞེས་པའོ། ། གཙུག་ལག་ཉིད་ཕྱིར་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སོ། ། ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་རྣམ་པ་དེ་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་ཞེས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་མཐོང་བ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོའོ། ། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བར་བྱེད་པ་ནི་གཉིས་པའོ། །

He is called Brahmā because he emanates in the form of Brahmā in order to discipline those beings who are to be disciplined by Brahmā. In the ultimate sense, the Blessed One alone is Brahmā because he possesses the Brahmā-nature of non-abiding nirvāṇa. Nirvāṇa is Brahmā because it is the cessation of all conceptual proliferation and abides as the supreme self. To have attained that is to be "endowed" with it. In the ultimate sense, the supreme self and supreme nature of all phenomena is emptiness alone; to abide in and dissolve into that as its very self is nirvāṇa as Brahmā. To have attained that is to be "endowed" with it, and that is the venerable Mañjuśrī. He is "liberated" because his nature is liberation, characterized by the reversal of the karma, births, and afflictions of both himself and others, and because he is the continuum of that liberation. He is "freed" because he releases the bonds of saṃsāra, which are of the nature of ignorance, belonging to the continuums of both himself and others. Right view is the reasoning that constitutes the nature of the path and becomes a limb of liberation; because he is endowed with that as his very self and is its very cause, he is called the "body of liberation." He is the "mark of a male" because he is the very scripture itself. Furthermore, because he brings about liberation, there are the eight liberations, as follows: "One possessing form beholds forms," and so forth, up to "having mastered them in those ways, one sees them having mastered them"—this is the first liberation. "One without the perception of internal form perceives external forms in the same way"—this is the second.

སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལུས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་ནི་གསུམ་པའོ། ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ནི་བཞི་པའོ། ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ལྔ་པའོ། ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་དྲུག་པའོ། ། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ནི་བདུན་པའོ། ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་བརྒྱད་པའོ། ། འདི་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དོ། ། དེ་ཉིད་འདིའི་ཡན་ལག་ཡིན་པས་ན་རྣམ་ཐར་ཡན་ལག་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཅན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ་བྱ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་ཉིད་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ལས་སྣ་ཚོགས་པའི་དབྱེ་བ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་ཡང་གསུངས་པ། སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་དེ་བཞིན་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། ། ཤིན་ཏུ་བཀྲ་བ་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་འགོད་པར་བྱེད། ། འགྲོ་བ་ལས་ལས་སྐྱེ་བར་ཐུབ་པའི་དབང་པོས་གསུངས། ། སེམས་ནི་ཀུན་དུ་སྤངས་ནས་ལས་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ནི་ཞི་བ་ཉིད་དོ། ། དེའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ་ཞི་བ་ཉིད་དོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དག་གི་དགེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། ། ཉན་ཐོས་པ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ས་ཏྭོ་པ་ར་ཏའི་མཚན་ཉིད་མར་མེ་ཤི་བ་ལྟ་བུའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རམ།

The third is the liberation of the beautiful, which is fully accomplished and dwelt in by the body. The fourth is the sphere of infinite space. The fifth is the sphere of infinite consciousness. The sixth is the sphere of nothingness. The seventh is the sphere of neither perception nor non-perception. The eighth is the meditative attainment of cessation. These are the eight liberations. Because he is the limb of these, he is the "liberation limb," the Blessed One Mañjuśrī, who possesses the body of wisdom. Because the liberations of the śrāvakas and others are of a diverse nature, and because he is their cause, he is liberation itself—the very nature of the mind as liberation. In the ultimate sense, there is no distinction between various types of karma; as it is said: "The world of sentient beings and likewise the world of the vessel are arranged by the mind itself in its great variety. The Lord of Sages has taught that beings are born from karma; once the mind is completely abandoned, karma does not exist." Thus it is said. Being free from the afflictions and secondary afflictions that cause harm is peace itself. Because he is of that nature and because he is the cause of that, he is the Blessed One, peace itself. Because he is the nature of the equality of all phenomena and because he is the cause of virtue for others, he is peace. Or, because he is of the nature of the nirvāṇa that the śrāvakas desire—the state of stūpāra characterized like the extinguishing of a lamp—[he is peace].

མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་དེའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་བྱ་བ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། ། ལེགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའོ། ། དེ་ནི་ངེས་པའོ། ། ཐེག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་སྟེ་ལེགས་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དོ། ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་མཐར་བྱེད་པས་ན་སེལ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། བདེ་སྡུག་སེལ་བ་ཞེས་སོ། ། ལུང་དང་རིགས་པ་དང་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐར་ཕྱིན་པར་རྟོགས་པས་ཆགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆགས་བྲལ་ཏེ། ཆགས་བྲལ་མཐའ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དོ། ། ཡང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཆགས་བྲལ་མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དམིགས་པའི་དུག་གིས་སུན་ཕྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་མཐའ་ཞེས་པ་དང་ཚིག་དབྱེ་སྟེ། མཐར་སོན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་སྟེ་རབ་ཀྱི་མཐར་སོན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། དེའི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་འཇམ་དཔལ་ལོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ལུས་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་མི་ཟད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཟད་པས་ན་ལུས་ལས་འདས་པ་སྟེ།

Because its nature is non-abiding nirvāṇa and because it is the cause of that, it is nirvāṇa. Because it has the nature of nirvāṇa through having completed all that was to be done and because it is the cause of that, it is nirvāṇa. Likewise, because it thoroughly pacifies all conceptual phenomena and because it is the cause of that, it is peace. "Excellent" refers to the virtue of all sentient beings; that is certain. The "vehicle" is the authentic path, the Blessed One Mañjuśrī himself, who is the one who has excellently and definitively emerged. Because he brings to an end, through knowing exactly as it is in every respect, the karma and habitual tendencies that are the causes of pleasure and suffering, he is the "Dispeller." Therefore it is said: "Dispeller of pleasure and suffering." Because he has realized all phenomena to their ultimate conclusion through being endowed with scripture, reasoning, and analytical investigation, his characteristic of being without attachment is "detachment"; the Blessed One himself is the "limit of detachment." Furthermore, the detachment of the śrāvakas and others is not the ultimate, because they are afflicted by the poison of objective apprehension. Alternatively, the word "limit" (anta) is analyzed as "having reached the end" (anta-gata); thus, "limit" refers to the Perfection of Wisdom, the ultimate limit, and the intended meaning is that Mañjuśrī is of that very nature. "Body" refers to the aggregates; because they are exhausted by way of their own inexhaustible essence, he has "transcended the body."

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་རང་དང་གཞན་གྱི་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་བར་མི་ནུས་པས་ན་ཐུབ་པ་མེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དཔེ་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དཔེ་མེད་པའོ། ། དཔེ་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མི་མངོན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མངོན་པར་གྱུར་པ་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། ། དེའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་མངོན་པའོ། ། གཏན་ཚིགས་གསུངས་པ། མི་སྣང་ཞེས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསལ་བྱེད་མིན། ཨ་ཛྱ་ཏེ་ཨ་ཏནྟ་ཡཱ་བྱགྟི་ཀྲི་ཡ་ཏེ་ཡེ་ན་ཏ་དཉྫ་ཡ་ནཿ། འདིའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་ལས་གྲོལ་བས་ན་གསལ་བྱེད་མིན་ནོ། ། ཆ་ཤས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆ་མེད་དོ། ། རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཀུན་འགྲོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱབ་པ་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྡུལ་ཕྲན་བརྒྱ་སྟོང་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་རྣམས་སུ་ཡང་ཐིམ་པ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མཚོན་པར་དཀའ་བས་ན་ཕྲ་མོའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ས་བོན་ནོ། ། བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པའོ། ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པ་དང་ཆོས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་དབྱེ་བ། སངས་རྒྱས་སྐུ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་སྔར་བཤད་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཚན་རྣམ་པ་ལྔ་རིམ་པ་བཞིན་གསུངས་པ།

The meaning is that the Blessed One is the nature of the wisdom of omniscience, which is utterly pure and the essence of the realization of exhaustion and non-arising. Because he cannot be defeated by any opponents, whether for himself or others, he is "unconquerable." Because there is no example whatsoever for him, he is "without example." To demonstrate this very lack of example, it says "unmanifest" and so forth. The "manifest" refers to the elements such as earth and so on; because he lacks their characteristics, he is "unmanifest." The reason is stated as "invisible," which means he is free from all aspects. For that very reason, he is "not an illuminator." Ajyate atyantāvyakṛtakriyate yena tad ajñānam (that by which it is made known, or made manifest, is not known). Because he is liberated from causes and conditions, he is "not an illuminator." Because he has no parts, he is "partless." Because he is all-pervasive by virtue of having no intrinsic nature, he is "all-pervading." For that very reason, he is called the "pervader." Because he is absorbed even into parts such as hundreds of thousands of atoms, and is difficult even for yogis to point out, he is "subtle." Because he is the essence of the dharmadhātu and the cause of all phenomena, he is the "seed." Because he is free from all afflictions along with their habitual tendencies, he is "untainted." Regarding the divisions of the essence body, the enjoyment body, the emanation body, the dharma body, and the wisdom body, it was previously explained that he is "the nature of the five bodies of the Buddha." To clearly demonstrate their qualities, the five names are taught in succession.

རྡུལ་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་དུ་ཞེན་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྡུལ་མེད་དོ། ། རྡུལ་གྱི་སྒྲ་ནི་དེ་འདྲ་བའི་དོན་དང་། རྡུལ་གྱི་སྒྲ་ནི་ཨ་ཡིག་གི་མཐར་ཇི་ལྟ་བར་དེ་ལྟ་བུ་ཡོང་། རྡུལ་དང་པོ་འདི་ནི་རྡུལ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྡུལ་བྲལ་ལོ། ། བག་ཆགས་དང་བག་ལ་ཉལ་གྱི་དྲི་མ་སྣ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྐྱོན་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་སྤངས་པའོ། ། ནད་དུ་གྱུར་པའི་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བས་ན་སྐྱོན་མེད་པའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་ཚིག་ལྔ་པོས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཡང་ཨོཾ་ཙིཏྟ་པྲ་ཏི་བེ་དྷཾ་ཀ་རོ་མི། ཞེས་པས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བ་མེ་ལོང་ལྟར་དང་བའི་སེམས་མཚམས་སྦྱོར་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་རྡུལ་མེད་དོ། ། ཧ་ཡིག་སྐྱེས་ཞེས་པར་ཀཱའི་སྒྲ་ངེས་པའི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིས་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཨཱ་ལི་ཟླ་བའི་གཟུགས། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཨོཾ་བོ་དྷི་ཙིཏྟ་མུ་ཏ་པཱ་ད་ཡཱ་མི་ཞེས་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་མཉམ་ཉིད་དྲི་མ་མེད་ཅིང་རྡུལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་པར་ངེས་པའི་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྡུལ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཀཱ་ལི་ཐབས་དང་ཟླ་བའི་གཟུགས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །

Regarding the phrase "dustless" and so forth: it is "dustless" because it is free from the dust of clinging to external objects. The word "dust" (rajas) refers to such objects, and the word "dust" appears here just as it does at the end of the syllable a. This initial "dust" is what is called "possessing dust." It is "free from dust" because it is free from the dust of the various conceptualizations arising from the mind. It is "stainless" because it is free from all the various stains of habitual tendencies and latent predispositions. It is "faultless" because it has abandoned the defects of the habitual tendencies of the dysfunctional tendencies of external and internal conceptualization. It is "flawless" because it is free from the connection to the habitual tendencies of clinging to "I" and "mine," which are like a disease. In the system of mantra, these five phrases demonstrate the five aspects of manifest enlightenment. Specifically, with the words oṃ cittaprativedhaṃ karomi, one realizes the connection of the mind that is as clear as a mirror, free from the dust of subject and object; thus, it is "dustless." The syllable ha is derived from the etymological definition of the word kāya (body). This is the meaning of the phrase: "Insight is the form of the moon of the āli vowels." With the words oṃ bodhicittaṃ utpādayāmi, because it is stainless light in the form of a moon maṇḍala, and because it is equal, stainless, and free from dust, it is "free from dust" according to the etymological definition of the phrase "born from that which makes [all things] manifest." This is the meaning of the phrase: "Method is the form of the moon of the kāli consonants."

ཨོཾ་ཏིཥྛ་བཛྲ་བཛྲཱཏྨ་ཀོ྅ཧཾ། ཞེས་པ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལྔ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། མུ་སྟེགས་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་དྲེགས་པའི་དྲི་མ་རྣམས་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། ཨོཾ་ས་མནྟ་བྷཱ་ཨ་ཧཾ། ཞེས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་གཟུགས་སྤྲོས་ཏེ་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱི་ཉེས་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་དག་སྤངས་པས་ཉེས་པ་སྤངས་པའོ། ། ཨོཾ་ཡ་ཐཱ་སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཿ ཏ་ཐཱ་ཨ་ཧཾ། ཞེས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་མཉམ་པ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྲིད་པའི་སྐྱོན་གྱི་ནད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པའོ་ཞེས་མཚན་ལྔའི་དོན་ལྔའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་རབ་སད་དོ། ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་སད་བདག་གོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཐེག་པས་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པས་ལམ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རིག་གོ། ། དམ་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའོ། ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་འདས་ཞེས་པ་སྟེ།

Oṃ tiṣṭha vajra vajrātmako ’haṃ. This means that upon a moon maṇḍala, there is the form of a five-pronged vajra, which is the discerning wisdom. Because it destroys the stains of the pride of various non-Buddhist sects, it is "stainless" (vimala). Oṃ samantabhadrāhaṃ. This means that the form of Samantabhadra, endowed with the excellence of all aspects, is emanated. Because it performs activities, it has abandoned the many types of natural faults and is thus "faultless" (doṣaprahīṇa). Oṃ yathā sarvatathāgataḥ tathāhaṃ. This means that by the nature of the dharmadhātu, which is the essence of the identity of all tathāgatas, it has utterly transcended the disease of the defects of existence and is thus "flawless" (niravadya). These are the five meanings of the five names. Therefore, because it understands all phenomena exactly as they are, it is "thoroughly awakened" (suprabuddha). That which is the realization of the various distinctions of sentient beings—such as those with attachment and those free from attachment—is the "awakened self" (prabuddhātmaka). Because it fully knows all masters through the vehicles of the śrāvakas and so forth, it is "all-knowing" (sarvajña). Because it fully knows all paths through the vehicle of the bodhisattvas, it is "all-cognizing" (sarvavid). "Supreme" (parama) means unsurpassed. Through the vehicle of the perfectly complete buddhas, it is said to have "transcended the nature of consciousness" by means of the omniscience of all aspects.

གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དང་བྱ་བའི་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བརྟགས་པའི་ཆོས་ཉིད་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ། ། དེ་ལས་འདས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འདས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ན་བེམས་པོ་ཡོད་པར་འགྱུར་བར་དོགས་པ་ལ་གསུངས་པ། ཡེ་ཤེས་གཉིས་མེད་ཚུལ་འཆང་བ། ། ཞེས་པ་སྟེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་སྐྱོབ་པ་རྣམས་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྩོལ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། ། དེ་ནི་དུས་གསུམ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལས་བྱེད་པའོ། ། དེ་གཅིག་པུས་ཅིག་ཅར་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཅི་ལྟར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ནི་གནས་པ་སྟེ། ཆོས་གནས་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཚོགས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དག་དང་། ། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་སྤྱོད་པ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་སྟེ། ། སྐུ་ཚེ་རིགས་དང་ཚད་ཀྱིས་མིན། ། ཞེས་གསུངས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལས་བྱེད་པའོ། །

The nature of phenomena (dharmatā) as imputed by consciousness—consisting of the grasped and the grasper, the agent, the action, and the object—is the nature of consciousness. That which transcends this is the perfectly complete Buddha, meaning that which has transcended conceptual construction. To address the concern that [if this were so] it would become inanimate matter, it is said: "He who maintains the mode of non-dual wisdom." This means his nature is non-dual wisdom. One might then inquire: if there is no conceptual construction, how do the Protectors teach the Dharma? It is explained that this occurs through the power of the impetus of previous aspirations, like a wish-fulfilling jewel. Because it is free from the effort of conceptual construction, it is non-conceptual and spontaneously present. Because it is characterized by the activity of the Buddhas of the three times in accomplishing the welfare of sentient beings, it is the "activity of the Buddhas of the three times." If one asks how a single [entity] performs the activity of the Buddhas of the three times simultaneously, it is said: whether Tathāgatas appear or do not appear, this nature of phenomena remains—the persistence of phenomena, the unchanging nature of phenomena, the reality limit, and emptiness. Furthermore, it is said: "In terms of the accumulations and the dharmakāya, and in terms of their conduct for the sake of beings, all Buddhas are equal; they are not equal in terms of lifespan, caste, or stature." Thus, because the dharmakāya is indivisible, it is the activity of the Buddhas of the three times.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་ཐོག་མ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐོག་མ་དང་། ཐ་མར་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་དོན་དམ་སངས་རྒྱས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། གང་དག་ང་ལ་གཟུགས་སུ་མཐོང་། ། གང་དག་ང་ལ་སྒྲར་ཤེས་པ། ། ལོག་པས་སྤོང་བར་ཞུགས་པ་སྟེ། ། སྐྱེ་བོ་དེ་དག་ང་མི་མཐོང་། ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ཉིད་བལྟ་བར་བྱ། ། འདྲེན་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། ། ཆོས་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་མིན་པས། ། དེས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་མི་ནུས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐོག་མ་ནས་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། དེ་ཉིད་གང་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན་རྒྱུ་མེད་པའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་གཅིག་པུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མིག་དེའི་བདག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་མིག་གཅིག་གོ། ། སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཐིམ་ཞིང་བརྒྱལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་འདིར་ལུས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་གང་གི་ལུས་ཡིན་པ་དེ་ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་ཤིན་ཏུ་སད་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་རིམ་པས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་སད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གསལ་བ་སྟེ།

For that very reason, it is said: "The Buddha without beginning," and so forth. That which is without birth or cessation in the beginning or the end is the body of the emptiness of that which is without beginning or end. That itself is the ultimate Buddha. As it is said: "Those who see me as form, Those who know me as sound, Have entered upon a mistaken path; Those people do not see me. The Buddha is to be seen as the nature of phenomena (dharmatā); The guides are the dharmakāya. Since the nature of phenomena is not an object of cognition, It cannot be known by consciousness." And so forth. Because he has been of the nature of such a dharmatā from the very beginning, he is the "primordial Buddha." Because he is not born from anything whatsoever, he is "without cause." The nature of that single, non-dual eye of all-pervading wisdom is the "single eye of wisdom." Because it is unobscured, it is unimpeded everywhere and is thus "stainless." All phenomena are absorbed into and merged with its nature; this is here explained as the "body of all aspects." That whose body is wisdom alone is the "wisdom-bodied one." Because he has realized suchness, he is the "Tathāgata," and the nature of dharmatā is spoken of as Mañjuśrī himself. The system of mantra, beginning with the words "perfectly awakened" and ending with "wisdom-bodied," is to be explained through the sequence of the five stages of manifest enlightenment. The nature of the mirror-like wisdom is "perfectly clear" because it is the state of being perfectly awakened.

རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། ཁྱད་པར་དུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ན་སད་པའི་བདག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་ཞེས་པ་སྟེ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནོ། ། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རིགས་པས་ན་ཀུན་རིག་སྟེ་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དམ་པ་སྟེ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས་འདས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་འཆང་བས་ན་གཉིས་མེད་ཚུལ་འཆང་བའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སངས་རྒྱས་མ་ལུས་པའི་ཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པར་མཛད་པས་ན། རྣམ་པར་རྟོག་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། ། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལས་བྱེད་པ། ། ཞེས་སོ། ། ཐོག་མཐའ་མེད་པའི་སེམས་དཔའ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དགའ་བ་ཆེ། ། ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པ་སྟེ།

The act of making manifest is Vairocana. Because he is the awakened self by virtue of being the nature of the wisdom of the utterly pure dharmadhātu, he is Akṣobhya. Because he makes known all phenomena through the nature of the wisdom of equality that delights in the emptiness of all phenomena, he is "All-Knower" (Kun), which is Ratnasambhava. Because he knows all phenomena through the nature of the wisdom of individual discernment, he is "All-Aware" (Kunrig), which is Amitābha. Because he is supreme over all through the manner of accomplishing the activities of all tathāgatas, he is "Sublime" (Dampa), which is Amoghasiddhi. Thus, the perfection of complete enlightenment through these five aspects is the nature of the five tathāgatas, which transcends the nature of consciousness. "Wisdom" refers to the nature of wisdom. Because he maintains the non-dual manner of the nature of the meditative equipoise of non-dual insight and method, he is "Holder of the Non-Dual Manner." Because he accomplishes the enlightened activities of all Buddhas without exception, spontaneously and without conceptualization, it is said: "Non-conceptual and spontaneously accomplished, performing the deeds of the Buddhas of the three times." Regarding the words, "The being without beginning or end, Vajrasattva, the Great Joy," the Buddha Vajradhara is the primordial Buddha without beginning or end because his nature is bodhicitta. That very [nature] is without any [external] following.

དེ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པས་ན་རིས་མེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་སྤྱན་ལྔས་ཕྲིན་ལས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་མིག་གཅིག་དྲི་མ་མེད་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་གདུལ་བྱ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་གདུལ་བར་མཛད་ཅིང་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་སྨོན་ལམ་གྱི་འཕན་པའི་དབང་གིས་གཤེགས་ཤིང་གསུང་བར་མཛད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྟེ་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་བསྟན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཚིག་གི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པའི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆེན་པོ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དེའི་རང་བཞིན་དུ་སྲུང་ཞིང་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་སྨྲ་བ་ཆེའོ། ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་ཅིང་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་གསུང་སྟེ། ཆེན་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་སྨྲ་བ་ཡང་ཡིན་པས་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྨྲ་བ་ཆེའོ། ། དེ་ཉིད་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབུས་ན་མཛེས་པའི་ཕྱིར་སྨྲ་བའི་རྒྱལ་པོའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དྲག་པོ་དང་ཉེ་དབང་དང་ལྷའི་བླ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་མཆོག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་མི་སླུ་བའི་ཚད་མས་འཐད་པའི་དོན་གསལ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སློབ་མ་དང་།

Because it does not follow after [anything], it is impartial. Since that very [wisdom] perfectly accomplishes enlightened activity through the five eyes, it is the "single stainless eye of wisdom." Because it tames disciples exactly as they are through its wisdom-body, and because it proceeds and speaks by the power of the impetus of such aspirations, it is the "Tathāgata"—this should be applied to Mañjuśrī himself. Having thus shown the nature of the dharmakāya, the nature of the saṃbhogakāya is explained by the words "Lord of Speech" and so forth. He is the "Lord of Speech" because he exercises mastery in teaching the profound and vast Dharma, which is common to the bodhisattvas who are lords of the ten grounds. The wisdom of omniscience is "great" because its essence is the realization of all phenomena in all their aspects; because he protects that nature and teaches the Dharma, he is the "Great Speaker." Alternatively, his speech pervades all world systems and overwhelms all; since he is both "great" and a "speaker," he is the "Great Speaker." Because he is beautiful in the midst of all opponents, he is the "King of Speakers." Because he is the chief among those such as Rudra, Upendra, and the Guru of the Gods, he is the "Supreme Being of Speakers." Because he clearly reveals the meaning established by valid cognition that is unerring and non-deceptive, he is the [Teacher] for disciples...

བསེ་རུ་ལ་སོགས་པའི་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ན་དམ་པའོ། ། འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། མཆོག་གི་གནས་ཞེས་པ་སྟེ་ཆོས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རྒྱལ་དཀའ་བ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་རི་དྭགས་རྣམས་ལ་སེང་གེ་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་ན་སྨྲ་བའི་སེང་གེའོ། ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཐུབ་པ་མེད་ཅེས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བསྟན་ནས་གཟིགས་པ་ཉིད་གསུངས་པ། ཀུན་དུ་བལྟ་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ནས་མཁྱེན་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་གཟིགས་པའི་ངང་ཚུལ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་ཀུན་དུ་བལྟ་བའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ལྡན་པས་ན་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། སྐུའི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་གསུངས་པ། གཟི་བརྗིད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གཟི་བརྗིད་ཀྱི་ཕྲེང་བས་འོད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྐུ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་གཟི་བརྗིད་ཕྲེང་ལྡན་ནོ། ། དེ་ཡང་མཛེས་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་བལྟ་ན་སྡུག་ཅེས་པ་སྟེ། མཐོང་ན་བདེ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་བེའུའི་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཏེ་དཔལ་གྱིས་ངེས་པར་མཚན་པའི་ཕྱིར་དཔལ་བེའུའོ། ། ཡང་ན་རོ་སྟོད་སེང་གེ་ལྟ་བུའི་སྐུ་མངའ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་དཔལ་དང་། མཛེས་པས་བེའུ་ལྟ་བུར་འཁྱིལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔལ་གྱི་བེའུའོ། ། མཛེས་པའི་འོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་མུན་ནག་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འོད་བཟང་ངོ་། །

He is the most sublime among the disciples, such as the rhinoceros-like [pratyekabuddhas]. To clarify this, it is said: "The supreme abode," which means having become the most excellent of all phenomena. Because he is victorious over the difficult-to-conquer, acting like a lion toward the wild beasts of his opponents, he is the "Lion of Speakers." To clarify that, it is said: "Unconquerable." Having taught omniscience, his vision is described as "all-seeing" and so forth. Because he possesses the nature of seeing all aspects, knowing all things in their entirety through unobscured wisdom, he is "all-seeing." Because he possesses the identity of that marvelous, supreme joy arising from the realization of the dharmadhātu as non-dual, he is "supremely joyful." His physical majesty is described as "splendor" and so forth. Because his body is made radiant by a garland of splendor, he is "Garlanded with Splendor." Furthermore, because he is beautiful to behold, he is "lovely to look upon," which means "a joy to behold." Adorned with the minor mark of the śrīvatsa and definitely marked by glory, he is the "Śrīvatsa." Alternatively, because his upper body has a lion-like form, he is "glorious" as being preeminent among all; and because he is beautiful and coiled like a calf, he is the "Śrīvatsa." Because he utterly destroys the pitch-black darkness of ignorance in all sentient beings with his beautiful light, he is "Excellent Light."

ནང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་ཤེས་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཐའ་དག་ཀུན་དུ་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་འབར་བའོ། ། འོད་དེ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་ཞིང་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་དུ་བྱས་པའི་སྐུའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་འབར་ཞིང་གསལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གསལ་ཞིང་འོད་བྱེད་སྣང་བ་པོ་སྟེ། འཁོར་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་གཟི་བརྗིད་ཅན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་གསུངས་ནས་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གསུངས་པ། སྨན་པ་ཆེ་མཆོག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་སུ་གཏོགས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ནད་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་བསྟན་པའི་སྨན་གྱི་སྦྱོར་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནད་གསོ་བའི་ཕྱིར་སྨན་པ་ཆེན་པོའོ། ། གཞི་དང་བཅས་པ་རྩད་ནས་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ནས་ཟུག་པའི་ཟུག་རྔུར་གྱུར་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་རྣམས་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་སྟེ་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའོ། ། སྨན་རྣམས་མ་ལུས་པའི་རང་བཞིན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གསལ་བར་བྱེད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་དུ་ལྗོན་ཤིང་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་ན་སྨན་རྣམས་མ་ལུས་ལྗོན་པའི་ཤིང་ངོ་། ། དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་རྣམས་ལ་དགྲ་བོ་བཞིན་ཏེ་རིགས་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དགྲ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །

It is "blazing" because the inner light of primordial wisdom makes the entire maṇḍala of all that can be known completely clear. That which is blazing and clear through the rays of light of the body, which have been made into a nature that illuminates and makes manifest by those lights, is the "illuminator that makes light clear"; this is the meaning of "possessing the majesty that overwhelms the entire retinue." Having thus described the saṃbhogakāya, the perfection of one's own welfare, the perfection of the welfare of others is described: "The Great Supreme Physician," and so forth. He is the "Great Physician" because he heals the diseases of all sentient beings through the medicinal formulation of teaching the selflessness of persons and phenomena, which thoroughly pacifies all diseases of the dysfunctional tendencies (dauṣṭhulya) belonging to body, speech, and mind. He is "supreme" because he uproots [the disease] along with its very basis. Therefore, he is the "Principal One," the King of Physicians who extracts the thorns of the causes of suffering—such as attachment and so forth—which have become embedded through the succession of beginningless births. For that very reason, he is "unsurpassed." Because he makes manifest the branches of the Buddha-qualities, which are the nature of all medicines without exception, and because he has become like a medicinal tree common to all sentient beings, he is the "Medicinal Tree of All Medicines without Exception." Because he is like an enemy to the diseases of the afflictions, exhausting them along with their lineages, he becomes the "Great Enemy."

ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགྲར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཀྱང་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་ནི་ནམ་ཡང་མི་མངའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སྡུ་གུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱི་དཔལ་འབར་བས་ཡན་ལག་མཛེས་པ་སྟེ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྡུ་གུ་ཞེས་པ་སྐུ་མཆོག་བལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མཛེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་ཐིག་ལེར་བྱེད་ཅིང་རྒྱན་དུ་བྱེད་པས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་མཆོག་ཅེས་པ་སྟེ་དོན་མཐར་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། རྒྱུ་སྐར་རྣམས་དང་འདྲ་བས་རྒྱུ་སྐར་ཏེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ཚོགས་པ་དང་གཞན་གྱི་འདུས་པ་ཐམས་ཅད་དེ། གདུལ་བྱ་དེ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོར་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་གཟུགས་ལྟར་དྲི་མ་མེད་པའི་དཔལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དཔལ་ལྡན་རྒྱུ་སྐར་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་ཏེ་འཇམ་དཔལ་ཏེ་ཕྱོགས་བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་བཅུའི་ནམ་མཁའ་སྟེ། དེའི་མཐའ་ཐུག་པ་ནི་དོན་དམ་པར་མཐའ་མེད་པའོ། ། དེ་རྣམས་སུ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་དགུའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དྲིལ་བུ་གཡེར་ཁའི་དྲ་བས་འཁོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ཆེན་པོ་བསྒྲེང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཕྱོགས་བཅུའི་ནམ་མཁའི་མཐས་གཏུགས་པར། ། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ཆེན་པོ་བསྒྲེང་། ། ཞེས་པ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ཅིང་འགྲོ་བ་ལ་ཁྱབ་པས་འགྲོ་བའི་གདུགས་ཏེ་འགྲོ་བ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །

To demonstrate that although he has become the enemy of all afflictions (kleśa), he never possesses an unattractive form, it is said: "The lovely one," and so forth. Because his limbs are beautified by the blazing splendor of the major and minor marks, he is "Glorious" (Śrīmān). For that very reason, he is "Lovely" (Sundara), because his supreme body is such that one can never look upon it enough. Therefore, because he acts as the tilaka and the ornament of the three worlds, he is the "Supreme of the Three Worlds"—this is the sequential explanation of the meaning. Because he is like the constellations, he is the "Constellation" (Nakṣatra). This refers to his own assembly of śrāvakas, pratyekabuddhas, bodhisattvas, and so forth, as well as all other gatherings. That stainless splendor which appears as the maṇḍala of the retinue of those to be trained (vineya) is like the form of the autumn moon; he is thus the "Glorious One Possessing the Maṇḍala of Constellations," namely Mañjuśrī. The "spaces of the ten directions" refers to the skies of the ten directions; their ultimate limit is, in the ultimate sense, infinite. In those [spaces], the great victory banner of the Dharma, which is the cycle of the teachings of the nine branches of the excellent word, is raised by means of a network of small bells. This is expressed as: "To the limits of the skies of the ten directions, the great victory banner of the Dharma is raised." This is the Blessed One, Mañjughoṣa. Because he shields all beings from the torment of the afflictions and pervades them, he is the "Parasol of Beings" (Jagacchatra), for he pervades all beings.

དེ་ལྟ་བུ་ནི་གཅིག་པུ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་ཡངས་པ་སྟེ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡང་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་ཡངས་པའོ། ། དེས་ན་འགྲོ་བའི་གདུགས་ཀྱང་འདི་ཡིན་ལ་གཅིག་ཏུ་ཡངས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། འགྲོ་བའི་གདུགས་གཅིག་ཡངས་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་ཡངས་པའི་གདུགས་ཞེས་ཐོབ་པ་ལ། སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་དབང་གིས་དེ་ལྟར་བསྡུ་བ་བྱས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ་བྱམས་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དག་གིས་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་འཁོར་ཏེ་ཁེབས་པའི་ཕྱིར་བྱམས་དང་སྙིང་རྗེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་ཏེ། བྱམས་དང་སྙིང་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འདི་ཡིན་པས་ན་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། ཐུང་ངུ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་གོ། ། འཁོར་བའི་འདམ་གྱི་ཉེས་པས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་པདྨ་དང་འདྲ་བས་པདྨ་སྟེ་དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ཡིན་ལ། སྒེག་པ་ལ་སོགས་པའི་གར་གྱི་ཉམས་དགུ་དང་ལྡན་པས་གར་གྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གར་གྱི་དབང་ཕྱུག་སྟེ་གར་མཁན་གྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ན་གར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིད་དང་མིག་ལ་སྡུག་པར་སྣང་བའི་སྐུ་དོ་ཤལ་གྱིས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། འདིས་ནི་འདི་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། དགའ་བ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་རཏྣ། དཀོན་མཆོག་སྟེ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་མོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་བདག་པོའོ། ། མཚན་མར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཀུན་དུ་གདུང་བ་ཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གདུགས་ཏེ་དེ་གང་གི་ཡིན་པ་ནི་རིན་ཆེན་གདུགས་སོ། །

Such a one is both singular and vast, or extensive; thus, it is "singularly vast." Therefore, because it is both the "parasol of beings" and "singularly vast," it is called the "singularly vast parasol of beings." Although the term "parasol singularly vast for beings" would be more precise, it is contracted in this way for the sake of poetic meter. For that very reason, it is said: "Maitreya" and so forth. Because he completely surrounds and covers all world systems in the manner of a maṇḍala through love and compassion, he is "possessing the maṇḍala of love and compassion." Since he is this very maṇḍala whose nature is love and compassion, so it should be applied. "Short" is a term of definition. Because he is unstained by the defects of the mire of saṃsāra, he is like a lotus; thus, he is "Lotus" (Padma). Furthermore, because he possesses the nine dramatic sentiments such as the graceful and so forth, and because he is the "Lord of Dance" (Nṛtyeśvara) who tames the aggregates of sentient beings to be trained through dance, he is the "Lord of Dance" (Nṛtyeśvara), being the chief of dancers. Because his body, which appears beautiful to the minds and eyes of all beings, is adorned with a necklace, he is "Glorious" (Śrīmān). By this, he is described as being the very essence of Amitābha. Because he causes joy to flourish, he is "Ratna" (Jewel). "Ratna" refers to the Three Jewels. Such a one is the sovereign of the kingdom of Dharma. Because he serves as a sign and because he removes the universal torment of all sentient beings, he is a "parasol"; that which possesses this is the "Jewel Parasol" (Ratnacchatra).

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱབ་བདག་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་རིན་ཆེན་དབང་པོ་ཉིད་དོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ན་ཆེ་ཞེས་གསལ་བར་གྱུར་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེ། ། ཞེས་པ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟེ་སྐུ་ལུས་འཛིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། ཞེས་པ་སྟེ་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ལྔའི་རང་བཞིན་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་དཔལ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་དུ་བཤད་དོ། ། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་གདུག་པ་ཅན་རྣམས་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ལ་སོགས་པའི་ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བར་བྱེད་ཅིང་འདིས་མཆོད་པར་བྱེད་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་བསྟན་པ་གཅིག་གོ། ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞི་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འདིས་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་བསྟན་པ་གཅིག་གོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསྟན་པ་གཅིག་པུ་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་བསྟན་པ་གཅིག་སྟེ་རྗེ་བཙུན་ཉིད་དོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་པའི་མངའ་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དཔལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་དབང་བསྐུར་དཔལ་ལོ། ། རིན་ཆེན་ཀུན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ཏེ་དེའི་གཟུགས་ཀྱིས་དབང་བསྐུར་བའི་ངང་ཚུལ་གྱི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཀུན་བདག་དབང་ཕྱུག་གོ། །

For that very reason, the "Great Pervasive Lord" is Ratnendra himself. Since he is clearly the "Great One" in the midst of all the buddhas—Akṣobhya and the others—he is the "Great King of All Buddhas," which is Mahāvairocana. Because he accomplishes the activities of beings through the forms of all the buddhas, he is the "Embodiment of the Nature of All Buddhas" and the "Bearer of the Body," and is thus the "Great Yoga of All Buddhas," which is Akṣobhya. In this way, the venerable Mañjuśrī is explained as the nature of the five buddhas, free from conceptual elaboration. Because he subdues the malevolent ones such as Maheśvara through wrathful forms such as Vajra-Hūṃkāra and makes offerings to them, he is the "Single Teaching of All Buddhas." Alternatively, because he subdues all sentient beings through the peaceful forms of a bodhisattva, he is the "Single Teaching." Since he is the sole teaching of all the buddhas, he is the "Single Teaching of All Buddhas," which is the venerable one himself. "Vajra" refers to all the Tathāgatas. The glory that possesses the characteristic of becoming the sovereign of the three realms through the very empowerment of those [buddhas] such as Ratna is "Vajraratnābhiṣekaśrī." "All jewels" refers to all the Tathāgatas. Their "Lord" is the Primordial Buddha (Ādibuddha); because he has the nature of being empowered by that form, he is "Ratnādhipeśvara."

འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཀུན་ནི་ཞི་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཀུན་གྱི་བདག་སྟེ། ཐམས་ཅད་གདུལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྲོ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཀུན་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་དེ་ལྟར་རོ། ། ཡང་ན་རིན་ཆེན་ཀུན་བདག་ནི། རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གང་ཡིན་པ་སྟེ་དེར་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཀུན་བདག་དབང་ཕྱུག་གོ། ། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཀུན་ནི་འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེར་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཀུན་གྱི་བདག་གོ། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཀུན་ནི་ཁམས་གསུམ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེར་རྗེ་བོ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཆེན་པོའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཀུན་གྱི་རྗེ་བོ་འཇམ་པའི་རྡོ་རྗེའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་རྗེའོ། ། ཕོའི་རྟགས་ཉིད་ནི་འཇམ་དཔལ་གྱི་མཚན་གྱི་ཚུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཐུགས་ཆེན་པོ་གང་གི་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐུགས་ལ་ཁྱབ་པས་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་ལ་གནས་སོ། །

"All World-Lords" refers to all the peaceful bodhisattvas. Because he is their master, he is the "Lord of All World-Lords," for it is he who is able to emanate those bodhisattvas in order to discipline all beings. "All Vajra-Holders" refers to those with wrathful forms, such as Vajrapāṇi and others; because he is their master, he is so designated. Alternatively, "Lord of All Jewels" refers to the maṇḍala of the Jewel family, for he is the principal figure there in the form of Ratnasambhava, and is thus the "Lord of All Jewels." "Lord of All World-Lords" refers to the maṇḍala for disciplining migratory beings, for he is the master there in the form of Amitābha, and is thus the "Lord of All World-Lords." "Lord of All Vajra-Holders" refers to the maṇḍala of the Victory over the Three Realms, for he is the sovereign there in the form of the great Vajra-Hūṃkāra; thus, Mañjuvajra is the "Lord of All Vajra-Holders." He is the "Compassion of All Buddhas" because his very essence is the mind of omniscience, which is the nature of the great compassion of all buddhas. The masculine gender is used because it is the conventional way of naming Mañjuśrī. The phrase should be construed as: "He whose great mind is the nature of all buddhas." Because his mind pervades all through equality with all the Tathāgatas, he "dwells in the minds of all buddhas."

མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུའི་གཟུགས་སུ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་སྟོན་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྐུ་ཆེ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་ཆེ་བ་ཉིད་ཅིག་ཅར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྤྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དབྱངས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱུའི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་གསུང་ཡང་ཡིན་ནོ། ། ཐུང་བ་ཉིད་ནི་མིང་གི་ཚུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་འབྲེལ་པའི་གསུང་གང་ལ་མངའ་བ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉི་མས་ཕྱི་དང་ནང་གི་མི་ཤེས་པའི་མུན་ནག་རྣམ་པར་འཇོམས་ཤིང་སྣང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་སྣང་བ་ཆེའོ། ། མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཟླ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་དུ་གདུང་བ་ཕྲོག་པར་བྱེད་ཅིང་བསིལ་ཞིང་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་གྱིས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ཟླ་བ་དྲི་མེད་འོད་དེ། ཟླ་བ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀྱང་ཡིན་པས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། ཆགས་བྲལ་དང་ཆགས་བཅས་ལ་སོགས་པའི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར། ཆགས་བྲལ་སོགས་པ་ལ་ཤས་ཆེར་ཀུན་དུ་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆགས་བྲལ་ལ་སོགས་ཆགས་པ་ཆེའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་སྟེ་དེ་ཡང་བླ་མ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སྤྲོ་བའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པ་ཤིན་ཏུ་འབར་བའི་འོད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་འབར་བའི་འོད་དོ། །

Because he manifests his entire self in the form of the bodies of all buddhas, adorned with the major and minor marks, he is the great body of all buddhas; this is because he simultaneously emanates the great body of all buddhas for the sake of sentient beings throughout all world systems. Because he is the root cause for engaging in all the branches of melodic resonance, he is also the speech of all buddhas. The term "short" is used because it is a nominal form. Alternatively, the phrase should be construed as: "He who possesses the speech associated with all buddhas." Because the sun of indivisible wisdom utterly destroys the darkness of ignorance, both outer and inner, and serves as the cause of illumination, he is the Vajra Sun of Great Radiance. Because the moon of indivisible wisdom, in the manner of a moon, steals away the torment of the afflictions of all sentient beings and clarifies them with cool, stainless rays of light, he is the Stainless Light of the Vajra Moon. The phrase is construed as: "He is both the moon and the stainless light." In order to care for those to be trained—whether they are free from passion or possessed of passion—the passion characterized by intense attachment to those very states, such as freedom from passion and so forth, is the "Great Passion of Freedom from Passion and so forth." In the system of Mantra, however, it is explained in another way, which should be learned from the guru. Because he emanates the forms of all buddhas, the light that blazes intensely in various colors is the "Blazing Light of Various Colors."

ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་ནི་དབྱེར་མེད་པ་སྟེ་དེ་བཅིངས་ནས་ཁྱད་པར་དུ་ཟུང་དུ་བཅས་པས་བདུད་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བའི་བྱ་བ་མཛད་དེ། དེ་སྐད་དུ། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་ནི། ། བདུད་རྣམས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འཇོམས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་གཡོན་དང་གཡས་པའི་རྐང་པ་དག་གཡོན་དང་གཡས་པའི་བརླ་དག་གི་སྟེང་དུ་བཀོད་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་སྟེ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་རྡོ་རྗེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། སྐྱིལ་ཀྲུང་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཉིད་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལེགས་པར་གནས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། གདན་གྱི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཏེ། དེ་ཁོ་ནས་བདུད་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འབེལ་བའི་གཏམ་སྟེ། དེའི་ཆོས་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་འཛིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཆོས་འཛིན་པའོ། ། འགྲོ་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཕྱིར་དང་། གོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ནི་པདྨ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་པདྨར་སྐྱེས་ཏེ་ཚོགས་གཉིས་ཡང་དག་པར་བསགས་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཛོད་འཛིན་པས་ན། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་མཛོད་འཛིན་པའོ། །

The vajra posture of the perfectly complete buddhas is indivisible; having bound it and especially joined the two together, one performs the activity of conquering all māras. As it is said: "Having assumed the vajra posture, one utterly subdues all māras." Furthermore, the vajra posture of the Blessed Lord Mañjuśrī consists of the left and right legs, which are the nature of pure method and insight, placed upon the left and right thighs; this is the conventional [explanation]. Ultimately, "vajra" is the perfectly complete buddha, and "posture" is the wisdom of the emptiness of all phenomena. Because that itself is the cause for the body, speech, and mind to be perfectly established, the seat upon which one sits is the "vajra posture of the perfect buddha." The intention is that by that alone, one becomes completely victorious over all māras. The "gait of the buddhas" is the discourse on the Dharma; because one discerns that Dharma and maintains the characteristic of all phenomena being without intrinsic nature, one is "the upholder of the Dharma of the buddhas' gait." Because it is uniquely auspicious for beings and because it is unstained, the buddha is like a lotus; therefore, whoever arises from that is "born from the lotus of the buddhas." Because the two accumulations have been perfectly gathered, one is "glorious." Because that very [being] holds the treasury of the wisdom of the omniscient ones, one is "the holder of the treasury of omniscient wisdom."

སྒྱུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་ཨཱ་ལི་ཀ་ཁམས་གསུམ་དུ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་ན། སྒྱུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་འཆང་བའོ། ། དེ་ནི་གཞན་དུ་སོ་སོར་ངེས་པའི་སྤྲུལ་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་། ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པར་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་གཙོ་བོ། ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་འཆང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གསུངས་པ། ཆེ་བ་སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རིག་སྔགས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྤྲུལ་པ་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཆེ་བ་སངས་རྒྱས་རིག་སྔགས་འཆང་ངོ་། ། སྔར་བཤད་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་རྣམས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ཤིན་ཏུ་ཡང་སོ་སོར་རྟོག་པས་རྡོ་རྗེ་ལྟར་རྣོ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོའོ། ། བདག་ཏུ་རྨོངས་པའི་རྩ་བ་ཅན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་ཡལ་ག་དང་ལོ་མ་དང་ལྡན་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་ཆེན་པོ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རལ་གྲི་ཆེན་པོའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། འདི་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། རང་བཞིན་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་མེད་དེ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་མཆོག་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། འདིས་ནི་འདི་ལྟར་བསྟན་ཏེ།

The various magical illusions (māyā) that are displayed throughout the three realms are held to be of the nature of that [deity]; therefore, he is the "Holder of Various Magical Illusions." Furthermore, because he is the creator of emanations that are individually determined and because he is beautiful and cannot be overwhelmed, he is the "King, the Chief." If one asks how the King is the "Holder of Various Magical Illusions," it is said: "The Great Buddha," and so forth. The vidyā-mantra of the Buddhas is the Perfection of Wisdom (prajñāpāramitā); by its power, he holds the great nature that performs supramundane emanations, and is thus the "Holder of the Great Buddha Vidyā-mantra." Because he perfectly completes the names that are the nature of the meaning of the mantra explained previously, it is said: "The Sharp Vajra," and so forth. Because he thoroughly discerns all phenomena as selfless, he is sharp like a vajra, and is thus the "Sharp Vajra." Because he cuts down the great tree of the afflictions—which has the root of delusion regarding a self and the branches and leaves of the view of the transitory collection—he is the "Great Sword." Because he is pure, being free from the stains of various types of conceptualization, he is "Pure." Because this is unsurpassed, it is "Supreme." Because its nature does not change into anything else, it is "Unchanging," the supreme unchanging dharmakāya. By this, it is shown as follows:

ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་བཅད་པས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ཞེས་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་གཉིས་པའི་དོན་གསུངས་པ། སྡུག་བསྔལ་གཅོད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རང་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་སྡུག་བསྔལ་གཅོད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྡོ་རྗེའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྡུག་བསྔལ་གཅོད། ། མཚོན་ཆ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་ཆོས། ། ཞེས་པ་སྟེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། དུཿཁཙྪེ་ད་ཞེས་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། སྔགས་གསུམ་པའི་དོན་གསུངས་པ། ཛི་ན་ཛིཀ་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྙིང་པོ་དེ་ཡང་ཛི་ན་ཛིཀ་སྟེ་དེ་ཡང་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དེ། དེ་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི། ། སྙིང་པོ་ཛི་ན་ཛིཀ་ཏུ་བཤད། ། ཅེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་མི་ཕྱེད་ཅིང་ཟབ་མོར་གྱུར་པའི་བློའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ཟབ་མོ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་རྡོ་རྗེ་བློ་ཡང་ཡིན་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཟབ་མོ་དང་རྡོ་རྗེའི་བློའོ། ། གཱམྦྷིརྨ་ནི་ཟབ་མོར་གྲགས་པའི་དོན་ལ་དེ་ཕན་གྱི་ཡ་ཎ་སྦྱར་བའི་མཐའོ།

The meaning of the mantra vajratīkṣṇa is that, by severing all suffering without exception through the insight that definitively discerns, one realizes the utterly pure dharmakāya and thus becomes non-conceptual. The meaning of the second mantra is explained as "severing suffering" and so forth. Because it severs all suffering belonging to the continuums of oneself and others, it is the "severer of suffering." Furthermore, it is the non-dual nature that reveals the meaning of the Mahāyāna and the dharmatā of the Vajra. This is for the sake of severing the doubts of all sentient beings. That which is grasped as its very essence is expressed as: "The Mahāyāna that severs suffering, the great weapon, the Vajra Dharma." This means that all Mahāyāna teachings reveal the meaning of the dharmatā of the Vajra; this is the meaning of the mantra duḥkhaccheda. The meaning of the third mantra is explained as jinajik and so forth. The essence of the insight and wisdom of all the Buddhas is jinajik, which is the venerable Mañjuśrī himself. As it is said: "The essence of the Buddhas' insight and wisdom is explained as jinajik." Therefore, it is said: "The Vajra," and so forth. Because it is the nature of an intellect that has become profound and indivisible through meditating on the four types of perfect analytical knowledge (pratisaṃvid), it is both the "Profound Vajra" and the "Vajra Intellect"; thus, it is the "Profound Vajra and Vajra Intellect." The term gambhīra is the suffix yaṇ added to the meaning of "renowned as profound."

། དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་ཡང་དག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་དོན་བཞིན་རིག་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་རིག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང་། ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། པྲཛྙཱ་ཛྙཱ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཀུན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཀུན་ནི་རིན་ཆེན་པདྨའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཐར་ཐུག་པ་བཅུ་གཉིས་དང་། ས་རྣམས་ཀུན་ཀྱང་མོས་པ་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཀུན་དུ་འོད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་བཅུ་གཉིས་སོ། ། རང་དང་གཞན་དང་འབྲེལ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཀུན་རྫོགས་པའོ། ། ས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བརྒྱན་པར་བྱེད་པས་ན། ས་རྣམས་ཀུན་གྱི་རྒྱན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། སྔགས་བཞི་པའི་དོན་གསུངས་པ། རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ཡང་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་ན། རྣམ་པར་དག་པ་བདག་མེད་ཆོས་ཏེ་དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་མི་ཤེས་པའི་མུན་ནག་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟླའོ། ། དེ་ཉིད་སྙིང་གི་འོད་དེ་ནང་གི་འོད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྣམ་པར་དག་པ་བདག་མེད་ཆོས། ། ཡང་དག་ཡེ་ཤེས་ཟླ་སྙིང་འོད། །

Because one correctly realizes the suchness of all phenomena exactly as it abides, it is the "knowledge of the object as it is." Thus, the wisdom that individually cognizes all phenomena and realizes all the profound and vast qualities of a Buddha, as well as the realization of the entirety of the knowable, is the meaning of the mantra prajñājñāna. To explain the meaning of the twelve-syllable mantra, it is said: "All perfections," and so forth. "All perfections" refers to the twelve perfections, beginning with the precious lotus perfection and ending with the vajra activity perfection, as well as the twelve stages, beginning with the stage of engagement through aspiration and ending with the Universal Radiance. Because all perfections related to oneself and others are definitively completed, it is "the completion of all perfections." Because it is adorned by all the stages, it is "endowed with the ornaments of all stages"; this is how the phrase "that which is adorned by that very thing" is to be construed. To explain the meaning of the fourth mantra, it is said: "Purified," and so forth. Since that purification is the phenomenon of selflessness, it is "purified selfless phenomena," which is authentic wisdom (jñāna). Because it destroys the darkness of ignorance, it is the "moon." That very heart-light, which is the inner light, is expressed as: "Purified selfless phenomena, / Authentic wisdom, moon-heart-light."

ཅེས་པ་སྟེ་བདག་དང་བདག་གི་བ་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཆོས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་བརྙེས་པས་ན་ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡ་ཞེས་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། སྔགས་ལྔ་པའི་དོན་གསུངས་པ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཉིད་འཆང་ཞིང་འགུགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲ་བའོ། ། དེ་ལ་ཆེར་བརྩོན་པས་ན་བརྩོན་ཆེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྩོན་ཆེན་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའོ། ། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་ལས་རབ་འབྱམས་ལ་སོགས་པ་རྒྱུན་ཆགས་པ་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་རྒྱུད་དོ། ། རྒྱུད་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོའོ། ། མཆོག་ནི་གཙོ་བོ་(སྟ་,སྟེ་)བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཏེ། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁོར་ལོར་སྒྱུར་བ་སྟེ། ཝཱ་གཱི་ཤྭ་ར་ཞེས་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། སྔགས་དྲུག་པའི་དོན་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་གདན་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་མ་ལུས་པ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཨ་ར་པ་ཙ་ནའི་དོན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་མཚན་པའི་མཚན་མ་ཅན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དེ། ཡི་གེ་ལྔས་མཚན་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། །

This means that by realizing the pure dharma of selflessness, which is free from "I" and "mine," one attains the nature of supramundane insight and the body of wisdom (jñānakāya); this is the meaning of the mantra jñānakāya. The meaning of the fifth mantra is explained as "the Net of Magical Illusion" (māyājāla) and so forth. Because it holds the very magical illusion of emanation and serves as the cause for summoning, it is a "net" (jāla). Because one exerts great diligence in that, it is the "Great Diligence Net of Magical Illusion." Because it causes one to specifically realize the continuous flow of mantras, mudrās, maṇḍalas, deity yoga, and the infinite array of activities, it is a "tantra" (tantra). He is the lord of all those tantras. The "Supreme" is the principal Blessed One, Mañjuśrī. Because he acts through various modes of emanation such as mantras, mudrās, and maṇḍalas, and because he has become the lord of the Kriyā, Caryā, and Yoga Tantras and so forth, he is the "Universal Monarch of All," which is the meaning of the mantra vāgīśvara. The meaning of the sixth mantra is explained as "the Vajra Seat" (vajrāsana) and so forth. "All vajras" refers to the Tathāgatas. The Blessed One himself is characterized by the signs of the five aggregates, in the sense of arapacana. The intention is that being marked by these five syllables is the suchness (tathatā) of all phenomena.

དེ་ཡང་ཨ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགོག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཨ་ཡིག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོའོ་ཞེས་སོ། ། ར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྡུལ་དང་བྲལ་བ་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆགས་པས་ཆགས་པ་ཞེས་པའོ། ། པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆགས་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའོ་ཞེས་སོ། ། ཙ་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བར་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཐར་ཐུག་པའོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན། རྡོ་རྗེའི་གདན་ནི་མ་ལུས་ལྡན། ། ཞེས་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་འཇམ་དཔལ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཡི་གེ་ལྔའི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་སྐུ་རྣམས་མ་ལུས་འཆང་བ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་པའི་གཟུགས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བཟང་ཞིང་དགེ་བ་དང་། གང་གི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་བཟང་པོའོ། ། གཞན་ལ་ཕན་པ་སྐྱེད་པའི་བློ་གྲོས་བཟང་པོ་མངའ་བས་ན་བློ་གྲོས་བཟང་པོའོ། ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དགེ་བའི་ས་བོན་བྱེད་པས་སའི་སྙིང་པོ་དང་འདྲ་བས་སའི་སྙིང་པོའོ། ། སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་ངོ་བོའི་འགྲོ་བ་རྣམ་པར་འཛིན་པར་ནུས་པའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་འཛིན་ནོ། ། ཆེན་པོ་ནི་ཡངས་པ་ཡིན་ལ།

Furthermore, A is the gateway to all phenomena because it brings about the individual realization of non-arising, non-cessation, and so forth. Ra signifies that all phenomena are free from dust and are characterized by the passion of great compassion. Pa signifies the ultimate truth because it is the nature of non-arising, the passion of great compassion, insight, and skillful means. Ca signifies being free from the causes of the stages, the perfections, and so forth, as well as former conduct. Da is taught to be the culmination of the dharmakāya, which is free from all obscurations of perception and is like space. Thus, it is said: "The vajra seat possesses everything without exception." Mañjuśrī himself possesses various forms. In this way, because of the mode of the suchness of the five-syllable mantra, he "holds all wisdom bodies without exception," which is the meaning of the phrase "the form of Vajrasattva." He is Samantabhadra because he is excellent and virtuous for all sentient beings in every respect, and because he himself is of a virtuous nature in every respect. He is Sumati because he possesses an excellent intelligence that benefits others. He is Kṣitigarbha because he is like the "essence of the earth" in spontaneously acting as the seed of virtue for all sentient beings. He is Jagatdhara because he is the embodiment of the accumulations of merit and wisdom capable of sustaining the world of sentient beings and the environment. Mahān means vast.

སྙིང་པོ་ནི་དབུས་ཏེ་དེ་གང་ཡིན་པ་ནི་སྙིང་པོ་ཆེའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་སྐུ་ལུས་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ཆེ། ། ཞེས་པ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འདིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ནི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ལུང་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོའོ་ཞེས་དང་། གཞན་ཡང་བཤད་དེ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན། ། ཞེས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ན་འདི་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་ཞེ་ན་གསུངས་པ། སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲུལ་པ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པའོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། དེ་སྤྲོ་བ་དང་བསྡུ་བའི་གནས་བསྟན་པར་གྱུར་པའི་གཞིའི་རྩ་བ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་འཆང་བའོ། ། འདིས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་སྤྲོས་པ་ནི་འཇམ་དཔལ་གྲགས་པ་ལ་སོགས་པས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེས་ཟིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་དཀའ་འགྲེལ་འདིར་ནི་མཚན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མང་པའི་འཇིགས་པས་མ་བྲིས་སོ། ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ནི་གདོད་མ་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོའོ། ། དེའི་མཆོག་སྟེ་ཐམས་ཅད་ལས་བླ་མར་གྱུར་པའི་གཙོ་བོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན་ནོ། །

The "essence" (snying po) is the center; that which is such is the "great essence." Since the dharmatā of all buddhas is the great essence of all bodies, it is said: "The great essence of all buddhas." The intention is that the Blessed One is the essence of all tathāgatas. By this, it is shown that the very nature of all phenomena is the venerable Mañjuśrī. Accordingly, scripture states: "The tathāgata is the essence of all phenomena," and it is further explained: "He holds the nature of all things." If one asks how he is the essence of all buddhas, it is said: "Possessing various emanations," and so forth. That which possesses various emanations is "possessing various emanations." "Wheel" ('khor lo) refers to the maṇḍala. Because he holds the fundamental basis that serves as the locus for the radiation and reabsorption of that [wheel], he is "the holder of the wheel of various emanations." By this, the great maṇḍala of all tathāgatas is symbolized. The elaboration of that has already been analyzed elsewhere by Mañjuśrīkīrti and others; therefore, in this commentary on the Nāmasaṃgīti, I have not written it here for fear of excessive length, so that the names may be understood exactly as they are. The nature of all things is the essence that is primordially unborn. Its "supreme" is the principal one who has become superior to all. For that very reason, he "holds the nature of all things."

ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་བརྟགས་པའི་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་གསུངས་སོ། ། སྐྱེ་མེད་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་དེ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེ་མེད་ཆོས་སོ། ། ཆོས་ནི་ཆོས་ཅན་ལ་བསྟན་པ་མེད་ཀྱི་འདིས་བརྟགས་ན་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གཉིས་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་དོན་དེ་འདི་ལས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བས་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། དངོས་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ལས་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བྱེད་ནུས་པ་མེད་དོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཆོས་ཀུན་ངོ་བོ་ཉིད་འཆང་བ། ། ཞེས་པ་སྟེ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སྐད་ཅིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ལས་རྫོགས་པའི་བློ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་གང་ཡིན་པ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་ཤེས་རབ་ཆེའོ། ། མ་ཧཱ་པྲཛྙཱ་ཞེས་ཀློག་པ་ན་ཐུང་ངུའི་དོན་ནི། རང་གི་དོན་ཅན་གྱི་དེ་ཕན་གྱི་རྐྱེན་ཨ་ཎིའི་མཐའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀུན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་འཆང་བ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཆོས་ཀུན་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཏེ།

The Tattvāloka (Light of Reality) states: "The Tattvāloka explains the analysis of the distinction between the dharma and the dharmin. Regarding the phrase 'unborn' and so forth: 'unborn' refers to the nature of all dharmas being unborn; that which is such is the 'unborn dharma.' This does not indicate that the dharma is taught as something distinct from the dharmin; rather, it is taught that when analyzed, both the dharma and the dharmin are unborn because they lack intrinsic nature. For that very reason, it is connected with the phrase 'the manifold object,' meaning that from this, the manifold arises. The intention is that a dharma possessing substantiality lacks the capacity to differentiate the specific needs of sentient beings who have diverse inclinations. For that very reason, it is said: 'He who upholds the essence of all dharmas.' This is the Blessed One’s intention: the essence of dharmas and dharmins which lack intrinsic nature. For that very reason, it is said: 'In a single instant,' and so forth. The intellect that completes the task of realizing the nature of all dharmas in a single instant is prajñā (insight); that which possesses this is 'great insight in a single instant.' When reading mahāprajñā, the meaning of the short vowel is that it ends in the aṇ suffix, which has the sense of 'belonging to itself.' Therefore, he 'upholds the comprehension of all dharmas'; because he maintains the identity of that jñāna (wisdom) of omniscience which comprehends all dharmas, it is explained in that way. For that very reason, it is said: 'All dharmas are free from attachment,' and so forth. 'All dharmas' refers to those that are mundane and supramundane."

དེ་རྣམས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀུན་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། ། ཡང་དག་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེའི་མཐའ་ནི་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་མཁྱེན་པས་ན་ཡང་དག་མཐར་ཐུག་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། མཆོག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཆོག་ཀྱང་འདི་ཡིན་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བློ་ཡང་ཡིན་པས་ན་བློ་མཆོག་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཡང་ན་མཆོག་དང་བློ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་འབྱིན་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། གནས་ངན་ལེན་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པས་ན་བརྟན་ཞིང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའོ། ། མ་རིག་པ་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བས་ཤིན་ཏུ་རབ་ཏུ་དང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་དང་བའི་བདག་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། ། དྲི་མ་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་བའི། ། ཡེ་ཤེས་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བརྗོད་དེ། ། ཟད་མེད་སྐྱེ་མེད་ཕྱིར་དེ་དག། གོ་རིམ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱམས་པས་གསལ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་ཚུལ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་འདུས་བྱས་ཉིད་འདུས་མ་བྱས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་མི་ཟད་པའོ། ། འདིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་འགྱུར་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། དེ་ཡང་ཟད་པ་ནི་ཟད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཟད་པ་དེ་ཡང་འགྲིབ་པ་མེད་དོ། །

That which is the awakening of the manifest, complete realization of those is the manifest realization of all phenomena. "Correct" (yang dag pa) is suchness (de kho na nyid). Its "limit" (mtha’) is its ultimate point; because he knows that, he is the "one who has reached the correct limit" (yang dag mtha’ thug pa). Therefore, it is said: "Supreme," and so forth. Since this is supreme and is also the intellect that has realized all phenomena, it is the "supreme intellect" (blo mchog), which is the Blessed One (bcom ldan ’das) by virtue of being the very nature of the perfection of wisdom (prajñāpāramitā). Alternatively, the words are to be construed as "that which is supreme and the intellect." Because all dysfunctional tendencies (gnas ngan len) and conceptualizations have been completely abandoned, he is "immovable" (mi g.yo ba) due to being stable and unchanging. Because he is free from the turbidity of ignorance, attachment, and so forth, his nature is that of a mind that is utterly and perfectly lucid; that is the "lucid self" (rab tu dang ba’i bdag). It is the awakening of the perfectly complete Buddha, the knowledge of exhaustion and non-arising. As Maitreya clearly stated: "The wisdom of the exhaustion of stains and non-arising Is called awakening; because they are Without exhaustion and without arising, They should be understood in that order." Therefore, the manner in which all conditioned things are exhausted is emptiness (śūnyatā). Because its very essence is emptiness, conditioned things themselves are unconditioned. Consequently, the equality of all phenomena, both conditioned and unconditioned, is inexhaustible. Here, it should be applied as "all conceptualizations are exhausted." Furthermore, that exhaustion does not become exhausted, for that exhaustion itself does not diminish.

གལ་ཏེ་ཟད་པ་ཟད་པར་གྱུར་ན་འགོག་པ་ཡང་ཟད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཟད་པ་ནི་ཟད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། གང་ཟད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་སྐྱེའོ། ། གང་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་ཟད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་དེ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ནི་བྱང་ཆུབ་བོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་ན། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་ཟད་པ་དང་། སླར་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཅིག་ཅར་བ་སྟེ། རྐུན་པོ་ཕྱིར་ཕྱུང་བ་དང་སྒོ་གླེགས་བཅད་པ་དུས་མཉམ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ། ། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་མངོན་སུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མེད་དེ། དེ་ནི་དེ་རྣམས་ལ་ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་མེ་ལྕེ་དང་འདྲ་བས་མེ་ལྕེ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་ལྕེ་དེ་ཤིན་ཏུ་འོད་གསལ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་མེ་ལྕེ་འོད་རབ་གསལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདོད་པའི་དོན་སྒྲུབ་དམ་པ་སྟེ། ། འདོད་པའི་དོན་ནི་རང་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དེ་དེ་མཆོག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་པོའོ། ། ངན་སོང་ཐམས་ཅད་ནི་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། ། ཁྱད་པར་དུ་སྦྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་ངན་སོང་ཐམས་ཅད་རྣམས་སྦྱོང་བའོ། །

If cessation were to be exhausted, then nirvāṇa would also be exhausted and would not exist; therefore, exhaustion does not become exhausted. That which does not become exhausted does not arise. That which does not arise does not become exhausted. Thus, the realization of the suchness that is the nature of the equality of all phenomena is the knowledge of exhaustion and non-arising; that itself is awakening. Because he holds that as his very identity, it is said: "The perfect Buddha holds awakening." The Vaibhāṣikas assert that awakening is the simultaneous exhaustion of all afflictions and their non-arising again, like the simultaneous expulsion of a thief and the closing of the door. That is the direct perception of all Buddhas; for the Buddhas do not possess an awakening of such a nature [as a mere cessation], because that [suchness] is not hidden from them. This is how it should be applied. Because the Buddhas are definitively liberated from all obscurations, their wisdom—which is the very nature that illuminates all objects of knowledge—is like a flame; thus, it is a "flame." Because that flame of wisdom is exceedingly luminous, it is the "flame of wisdom, most brilliantly radiant." For that very reason: "The supreme accomplisher of the desired goal." The "desired goal" is the buddhahood of oneself and others, and he is the supreme accomplisher of that. "All miserable states" refers to the realms of existence such as the hells and so forth. Because he purifies them specifically, he is the "purifier of all miserable states."

དེའི་ཕྱིར་མགོན་པོ་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་མཆོག་སྟེ་མགོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་གྲོལ་བྱེད་དོ། ། འདི་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཉོན་མོངས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གཡུལ་འགྱེད་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་དཔའ་བ་སྟེ། གཉིས་པ་མེད་པའི་དཔའ་བོ་བཟང་པོ་ཡིན་པས་ན་ཉོན་མོངས་གཡུལ་དུ་དཔའ་གཅིག་པའོ། ། དཔའ་བོའི་སྒྲ་སྔོན་དུ་བཀོད་པ་ནི་ངེས་པར་ཚིག་གི་གཙུག་ལག་གི་ཕྱིར་རོ། ། དཔའ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་གསུངས་པ། མི་ཤེས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་མི་ཤེས་པའི་དགྲའི་དྲེགས་པ་སྟེ་ཁེངས་པའོ། ། དེ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་ཅན་འཇམ་དཔལ་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་གཡུལ་དུ་དཔའ་གཅིག་པུ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་མི་ཤེས་པའི་དགྲའི་དྲེགས་པ་འཇོམས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དགོངས་པ་མིན་པའི་བཤད་པ་ནི་ལུང་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། མི་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་གྲིས་ངེས་པར་འཇོམས་ཤིང་རྩད་ནས་གཅོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་གསོད་ཅིང་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དགའ་སྟོན་གྱི་གར་གྱིས་འདུལ་བའི་འགྲོ་བ་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒེག་པ་ལ་སོགས་པའི་གར་གྱི་ཉམས་དགུའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། བློ་ལྡན་སྒེག་འཆང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

Therefore, he is the Protector, the supreme among all sentient beings, because he has become their refuge. Because he liberates them from the bonds of the afflictions, he brings all sentient beings to complete liberation. If one asks what this is like, it is said: "The afflictions," and so forth. He is uniquely heroic in waging war against the afflictions; because he is a noble hero without a second, he is the "Sole Hero in the Battle against the Afflictions." The word "hero" is placed first for the sake of the etymological treatises. The cause of his heroism is stated as "ignorance," and so forth; this refers to the pride or arrogance of the enemy of ignorance. Because Mañjuśrī possesses a body whose nature is insight (prajñā), he is described in that way. The phrase should be construed as: "He is both the sole hero in the battle against the afflictions and the one who destroys the arrogance of the enemy of ignorance." The non-intentional explanation should be understood from the scriptures. Because the afflictions arising from ignorance and that ignorance itself are definitively destroyed and cut off at the root by the sword of insight, the meaning is that he slays and overcomes the host of afflictions. In order to care for the beings to be tamed through the dance of the festival of victory over all Māras, non-Buddhists, and so forth, and in order to clearly manifest the excellence of the nine dramatic sentiments such as the erotic, it is said: "The wise one who bears the erotic," and so forth.

དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ལས་ལངས་ཏེ་གར་གྱི་ཁྱད་པར་སྒེག་པ་སྟེ་དེ་ཡང་གཙང་ཞིང་འབར་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་གཙང་ཞིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་གསལ་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་བྱེད་པ་ནི་བློའོ། ། དེ་ནི་སྒེག་པ་དང་འདྲ་བས་བློ་ལྡན་སྒེག་པའོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཆང་བས་ན་བློ་ལྡན་སྒེག་འཆང་ངོ་། ། དྷཱིཿཞེས་རྣམ་པར་བཅད་པ་དང་བཅས་པར་ཀློག་པ་ཡང་སྦྱར་རོ། ། དེར་ནི། བདེ་གཤེགས་ཤེས་རབ་དྲི་མ་མེད། ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ནི་བློའོ། ། གལ་ཏེ་བློ་ཡིན་ན་དེ་ནི་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པས་དེ་ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བར་བྱེད་ཅེ་ན་བདེན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་ཁོ་ན་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕན་པའི་དབང་གིས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གདུལ་བྱ་ལ་སོ་སོར་སྣང་བས་ན་སྐྱོན་མེད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཨེ་མའོ་སངས་རྒྱས་སྐྱོབ་ཀུན་གྱི། ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། ། ཤེས་རབ་དྲི་མེད་བསམ་མི་ཁྱབ། ། སེམས་དཔའི་ལུས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱིས་དྲེགས་པའི་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་གཞུག་པའི་དོན་དུ་སྒེག་འཆང་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་ཞིང་གསལ་བའི་སྒེག་པ་དང་། རྒྱན་གྱིས་མཛེས་པས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་གནས་སུ་དགའ་སྟོན་མཛད་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ཏེ་མཛེས་པ་མ་ལུས་པའི་གཏེར་དུ་གྱུར་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། །

Arising from such an essence, the specific dance is "graceful" (līlā), which is also pure and blazing. Because it is extremely pure, supreme, and luminous, it causes the intentions of all sentient beings to be filled with devotion; this is "intellect" (mati). Because it is similar to grace, it is the "graceful intellect" (matilīlā). Because it is held as its very nature, it is the "holder of graceful intellect" (matilīlādhara). The reading of dhīḥ with the visarga (visarjanīya) should also be applied here. Regarding this, it is said: "The stainless wisdom of the Sugatas is explained as the Sharp Vajra." Because it is the nature of stainless wisdom, that itself is the intellect. If it is the intellect, and it is of the nature of individual self-reflexive awareness (pratyātmavedya) and is not material, how is it that it appears in various forms? This is true; because the utterly pure mind itself appears individually to those to be trained in such and such ways through the power of the benefit of aspiration prayers, there is no fault. As it is said: "O, the stainless wisdom of all the Buddha-protectors, the inconceivable stainless wisdom has become the body of the Sattva." For that very reason, it is said to be the "holder of grace" in order to lead those disciples who are arrogant regarding form. The meaning is that it performs a festival in the abodes of the three worlds, being graceful with the blazing and luminous major and minor marks and beautiful with ornaments. Therefore, the intention is that the glorious Mañjuśrī Kumāra is the treasury of all beauty without exception.

བདུད་གདུག་པ་ཅན་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ལ་མཁས་ཤིང་སྤྲོ་བའི་ངོ་བོ་ནི་དཔའ་བའི་ཉམས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་དེ་ལྟ་བུ་གདུལ་བའི་དོན་ཁོ་ནར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་སྨད་པའི་དངོས་པོ་ལྟ་བུ་མི་སྡུག་པའི་འཇིགས་རུང་གི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔའ་བ་དང་འཇིགས་སུ་རུང་བ་དེ་དག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་དཔའ་ཞིང་འཇིགས་རུང་གཟུགས་འཛིན་པའོ། ། འདིས་ཉེ་བར་མཚོན་ནས་གཞན་གར་གྱི་ཉམས་དགུ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་འཛིན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་གར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་ལག་པའི་དབྱུག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་པས་བྲེལ་བའི་ལག་པའི་དབྱུག་པ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་ཀུན་ནས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་སྐྱོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གང་དུ་ཞབས་བརྒྱ་པ་རྣམས་ཀྱང་ས་གཞི་གང་བར་སྐྱོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་གར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི། ལག་པའི་དབྱུག་པ་བརྒྱ་བསྐྱོད་ཅིང་། ། རྐང་པ་བསྐྱོད་པས་གར་བྱེད་པ། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གསུངས་པ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དཔལ་ལྡན་ལག་པ་བརྒྱས་གང་བ་སྟེ་ལག་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གྲངས་བརྒྱས་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པ་སྟེ། ནམ་མཁའི་ཁོངས་ཐམས་ཅད་དུ་གར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དཔལ་ལྡན་ལག་པ་བརྒྱས་གང་ལ། ། ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པ་གར་བྱེད་པའོ། ། ལག་པའི་དབྱུག་པ་བརྒྱ་བསྐྱོད་ཅིང་། ། ཞེས་པ་དང་། དཔལ་ལྡན་ལག་པ་བརྒྱས་གང་ལ། ། ཞེས་པ་ལ་རྣམ་དབྱེ་ཐ་དད་པར་ཀློག་པར་བྱེད་པ་མཐོང་སྟེ།

The essence of being skilled and enthusiastic in completely conquering the malevolent māras is the meaning of the heroic sentiment (vīrabhāva). The meaning of the experience of the terrifying and loathsome is that, for the sole purpose of taming such sentient beings, he manifests as something like an object of worldly contempt. Because he assumes forms that accord with those heroic and terrifying aspects, he is "one who assumes a heroic and terrifying form." By way of this illustration, the meaning is that he assumes forms that accord with the other nine dramatic sentiments (navanāṭyarasa). To realize that very [deity] as the Great Illusion, the Lord of Dance (Mahāmāyā-nāṭyeśvara), is expressed by the phrase "the hundred staff-like arms" and so forth. This refers to the hundred staff-like arms, busily occupied with various weapons, moving and pervading all directions, and likewise the hundred feet moving so as to fill the earth. Such a dance is described as: "Moving the hundred staff-like arms, dancing by moving the feet." For that very reason, it is said: "The glorious one" and so forth. "Filled with a hundred glorious arms" means that the hundred maṇḍalas of arms pervade the sky; he who dances throughout the entire expanse of space is "the glorious one filled with a hundred arms, dancing and pervading the sky." One observes that the phrases "moving the hundred staff-like arms" and "filled with a hundred glorious arms" are read with different case endings.

དེ་ཡང་རྗེ་བཙུན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་གར་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། རྐང་པ་གཅིག་གིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྐང་པ་གཅིག་གིས་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མཐིལ་གནོན་ཅིང་ལྗིད་ཀྱིས་ཕབ་ནས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར། ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཡི་ཁྱོན། ། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་མཐིལ་གྱིས་གནོན། ། ཞེས་པ་སྟེ། ལ་ཡིག་ཕྱིས་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་གོ། ། གཞན་དུ་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་སའི་སྙིང་པོ་སྟེ་འོག་ཏུ་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ས་གཞི་དང་དེའི་མཐིལ་ཏེ་དེར་གནས་པའོ་ཞེས་སོ། ། ཚངས་པའི་སྒོ་ངའི་སྒྲས་ནི་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་ཐོད་པའི་གཟུགས་སུ་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ་དེའི་རྩེ་མོ་ནི་སྟེང་གི་ཆའོ། ། དེ་གནོན་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ། གཞན་རྐང་མཐེབ་སེན་མོ་ལ་གནས་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོག་དང་སྟེང་གི་མཐར་ཐུག་པར་ཁྱབ་སྟེ་བཞུགས་སུ་བསྟན་ཏོ། ། རྐང་མཐེབ་སེན་མོ་ལ་གནས་པ། ། ཞེས་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་དུ་ཀློག་པ་ལ་ནི། ཚངས་པའི་སྒོ་ངའི་རྩེ་མོ་གནོན། ། རྐང་མཐེབ་སེན་མོ་ནམ་མཁའི་ཕྱོགས་གང་ན་བ་དེར་གནས་སོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། འདི་དག་ཀྱང་གར་གྱིས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསུངས་པ་དོན་གཅིག་ཅེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། གཉིས་མེད་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཞེས་སོ། ། ཏལ་གྱི་རྐྱེན་ཕྱིས་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །

This shall be explained specifically by the Venerable One himself. To demonstrate the specific manner of his supramundane dance, he says, "With one foot," and so forth. Because he stands pressing down upon the surface of the earth-maṇḍala with the weight of one foot, it is said: "The extent of the four earth-maṇḍalas is pressed by the sole of one foot." The elision of the letter la is for the sake of etymological precision. Alternatively, the earth-maṇḍala is the essence of the earth; it refers to the golden foundation below and the surface upon which he stands. The term "Brahmā’s egg" refers to the limit of the space-element, which non-Buddhists conceptualize in the form of a skull; its "peak" is the upper portion. He presses down upon that, and this is also what is meant by "standing on the toenail." By this, it is shown that the Blessed One dwells pervading the limits of the below and the above. Regarding the reading of "standing on the toenail" with a locative ending, it should be explained as: "He presses down on the peak of Brahmā’s egg; the toenail dwells wherever the direction of space is." These were spoken in order to guide those beings to be tamed through dance. As for the ultimate mode, it is said: "The single meaning of the dharma." This is explained as "the non-dual nature of phenomena" (advaya-dharmatā), because the tal suffix has been elided. Thus, the meaning is the non-dual nature of phenomena.

དེ་ཡང་དོན་དམ་པ་སྟེ་དེ་ནི་ནམ་ཡང་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕན་པའི་དབང་གིས་གདུལ་བྱ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པ་སྐྱེད་དེ། རྣམ་རིག་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་རིག་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་དོན་ཅན་ནོ། ། སེམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་དག་གི་རྒྱུད་ནི་རྒྱུན་གྱི་འཇུག་པ་སྟེ། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་སོ་སོར་སྣང་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་སེམས་དང་རྣམ་ཤེས་རྒྱུད་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། ། དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཆར་གྱུར་པའི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་སྟེ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དངོས་པོ་དེ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྐྱེ་བོ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དགའ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་དོན་མ་ལུས་རྣམས་ལ་དགའ་བའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བའོ། ། དེ་སུ་ཞིག་ཅེ་ན། མཆོག་གི་བློ་སྟེ་བློའི་མཆོག་འཇམ་པའི་དཔལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སྲིད་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཁ་ནང་དུ་ཕྱོགས་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་འགའ་ཞིག་མཐའ་པར་འདུ་ཤེས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ཁམས་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །

Furthermore, that is the ultimate, which is fearless because it never changes into anything else. Nevertheless, through the power of great compassion and aspirational prayers, he generates complete knowledge in accordance with those to be trained. That which performs the welfare of sentient beings through various modes of cognition is "that which has the meaning of various cognitions and forms." The mind is non-conceptual; consciousness is accompanied by conceptualization. Their continuum is the ongoing flow; because he causes them to appear individually to those to be trained in the manner of the ultimate and the conventional, it is said that the Blessed One alone possesses the continuum of mind and consciousness. "All things without exception" refers to the subjects and objects that constitute such aspects, meaning they are the limits of the meaning of specific and general characteristics. In order to lead those beings who are attached to those things, that which causes them to rejoice by way of non-attachment is "rejoicing in all things without exception." Ultimately, it is rejoicing in emptiness. If one asks who that is, it means the supreme intellect, the supreme intellect Mañjuśrī. For that very reason, it is said: "Of existence," and so forth. Because they function by turning inward, in order to reverse the perception of some as being "final" regarding the meditative concentrations and formless states, the Blessed One said that the attachment born from the two realms is "attachment to existence."

སོགས་ཀྱི་སྒྲས་འདུལ་བའི་ཁམས་ལས་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་ཀྱང་གཟུང་ངོ་། ། སྲིད་པ་དང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀུན་ནས་ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དེ་ལས་འདས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་དེ་ཉིད་དྲན་པའི་རང་བཞིན་ལས་ངེས་པར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དྲན་པ་བཞི་པོ་ཏིང་འཛིན་རྒྱལ། ། ཞེས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དྲན་པའི་རང་བཞིན་ཏིང་ངེ་འཛིན་བརྒྱ་སྟོང་གི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཛེས་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་དང་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་དགའ་བར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དྲིའི་ཁྱད་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རབ་འབྱམས་རྣམས་སུ་ཁྱབ་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དྲིའི་ཁྱད་པར་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་མེ་ཏོག་སྤོས་སོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པ་དང་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བ་དེ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་གནས་དང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཆུ་གཏེར་དང་འདྲ་བས་མཚོའོ། །

By the word "and so forth," the attachment arising from the element of discipline is also to be included. "Completely transcending the attachment of existence and desire" means transcending that attachment to existence and so forth. That very thing is the specific insight, because it is definitively born from the nature of mindfulness. The meaning of "that very thing" is established by the specific characteristic of the sign. "The four mindfulnesses are the King of Samādhis" is explained thus because it is beautiful as the sovereign of hundreds of thousands of samādhis, having the nature of mindfulness that is emptiness, signlessness, wishlessness, and natural luminosity. Regarding "the branches of enlightenment" and so forth, the seven branches of enlightenment are as follows: mindfulness, the thorough discernment of phenomena, diligence, joy, pliancy, samādhi, and equanimity. Because they are worthy of being greatly rejoiced in, they are like flowers. The specific fragrance of these qualities, which pervades the infinite world systems, and the specific fragrance of the nature of wisdom that exists therein, are the "fragrance of the flowers of the branches of enlightenment." Because the qualities of the Tathāgatas are uncommon to others, they are the "unmixed" qualities, the ten powers, and so forth. Because they are like jewels and serve as the source and cause for their arising and growth, they are the "ocean" that is like a reservoir for the waters of the Tathāgatas' qualities.

དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་གཞན་དུ་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། ། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་བརྒྱད་ཡིན་པ་སྟེ་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ། ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོའི་རྒྱུད་ལ་དམིགས་པ་དེ་འདྲེན་པར་བྱེད་ཅིང་ཐབས་གང་གིས་དེའི་ཚུལ་གང་རིག་པ་དེ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཚུལ་རིག་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཡང་དག་སངས་རྒྱས་ལམ་རིག་པ། ། ཞེས་སོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འཇོག་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཀུན་དུ་ཆགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཤས་ཆེར་ཆགས་སོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། ། དྲི་མ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལ་འཇུག་པ་སྟེ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། ། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ཕྱིར་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་སེམས་ལས་མི་འདའ་བར་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཆེས་མྱུར་བར་ཅིག་ཅར་དུ་གདུལ་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་དོན་དུ་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངའ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྟེ། ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་དང་། དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།

The qualities of the Tathāgata are also explained extensively elsewhere. As for the eight branches of the path, these are the eight branches [of the noble eightfold path], which have already been explained. That which leads to the mental continuum of those to be trained and knows the manner of the method by which that is done is the "knowledge of the manner of the eight branches of the path." For that very reason, it is said: "Knowing the path of the perfect Buddha." Because of the great compassion that establishes all sentient beings in non-abiding nirvāṇa, and because of being exclusively and universally attached [to them], he is "greatly attached to all sentient beings." Nevertheless, he has realized that all phenomena lack intrinsic nature. Because he is the very embodiment of stainless wisdom, he is "without attachment." For that very reason, he is like space. Because he has realized the equality of the minds of all sentient beings, he "enters the minds of all sentient beings," meaning he has realized them. Because the welfare of beings has the sense of realization, he does not transcend the minds of those to be trained; rather, in order to teach the Dharma that follows the minds of all those to be trained simultaneously and most swiftly according to their respective fortunes, he possesses the nature of a meditative absorption as swift as thought. Therefore, he is called "as swift as the minds of all sentient beings." The faculties of sentient beings are both mundane and supramundane: those conducive to liberation, as well as faith, diligence, mindfulness, meditative absorption, and...

ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ་སོར་རྟུལ་པོ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་རྣམས་སོ། ། དེའི་དོན་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ཐབས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟེ། དབང་པོ་དེ་རྣམས་དབང་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཁྱེན་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་དབང་དོན་ཤེས་པའོ། ། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲུལ་པའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ཡང་དག་པ་སྒྲུབ་པར་མཛད་ཅིང་ཡིད་འཕྲོག་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་འཕྲོག་པའོ། ། ཕུང་པོ་ལྔ་དོན་དེ་ཉིད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ། གཟུགས་ནི་དབུ་བ་རྡོས་པ་འདྲ། ། ཚོར་བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་བཞིན། ། འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སྟེ། ། འདུ་བྱེད་ཆུ་ཤིང་སྡོང་པོ་འདྲ། ། རྣམ་ཤེས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ནི། ། ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་གདོད་མ་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཕུང་པོ་ལྔའི་དོན་གྱི་དེ་ཉིད་དེ། དེ་མཁྱེན་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་འཆང་བས་ན། རྣམ་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་འཆང་བ་སྟེ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་འཛིན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཀུན་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། མཐའ་ནི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ་དེ་ལ་གནས་པས་ན་དེ་ལྟར་དེ་བཤད་དོ། ། ངེས་འབྱུང་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཀུན་ལ་མཁས་པའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལམ་ལ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་དུ།

Those called "insights" are distinguished by the divisions of dull, middling, and great. Their meaning is the aspect of the Buddha’s own methods; because he knows the objects of those faculties exactly as they are, he knows the objects of the faculties of all sentient beings. Because he always brings about the genuine benefit and happiness of sentient beings through emanated rays of light and captivates their minds, he captivates the minds of all sentient beings. Regarding the meaning of the five aggregates conventionally: "Form is like a mass of foam; feeling is like a bubble on water; perception is like a mirage; formations are like the trunk of a plantain tree; and consciousness is like an illusion—thus the Kinsman of the Sun has taught." Ultimately, the very reality of the five aggregates is their primordial non-arising; because he knows that, it is explained in that way. Regarding what are called "pure ethical discipline, meditative concentration, insight, liberation, and the vision of the wisdom of liberation": because he maintains the nature of the five aggregates, he "maintains the five pure aggregates," which means he acts to uphold the five pure aggregates. "All renunciations" refers to those of the śrāvakas and so forth. "The limit" means the ultimate; because he abides in that, it is explained thus. Because he thoroughly knows the nature of all renunciations, he is "skilled in all renunciations." Nevertheless, in the manner of a bodhisattva, for the sake of leading all sentient beings onto the path:

ངེས་འབྱུང་ཀུན་གྱི་ལམ་ལ་གནས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཀུན་སྟོན་པ། ། ཞེས་པའོ། ། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་སྲིད་པའི་རྩ་བ་སྟེ། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སྲིད་རྩ་བཏོན། ། ཞེས་པ་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དྲུངས་ནས་ཕྱུང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། དག་པ་རྣམ་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐབས་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཆང་བས་ན་དག་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་འཆང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པའི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་འཆང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ལམ་དུ་བྱེད་ཅིང་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པས་ན། བདེན་བཞིའི་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོག་པ་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་ཤེས་པ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ལམ་གསུམ་གྱི་གདུལ་བྱ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྟོགས་པ་དེ་འཆང་བར་མཛད་པས་ན། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་རྟོགས་པ་འཆང་བའོ། ། འགའ་ཞིག་ཏུ། བདེན་བཞིའི་ཚུལ་དང་འདྲ་བ་ཡི། །

He abides on the path of all renunciations. Therefore, it is said: "The teacher of all renunciations." Ignorance, formative factors, consciousness, name and form, the six sense bases, contact, feeling, craving, grasping, becoming, birth, and aging and death—these twelve links of dependent origination are the root of cyclic existence. "The twelve links, the root of existence, have been uprooted" means that the twelve links of existence have been extracted by the roots. How so? It is said: "Holding the twelve pure aspects," and so forth. By the power of meditating on insight together with skillful means, he holds the twelve links of existence in their very nature as the utterly pure suchness; thus, he "holds the twelve pure aspects," which means he holds the twelve aspects of complete purity. Because he takes the way of the four truths, such as suffering and so forth, as the path without error and establishes them, he "possesses the aspects of the way of the four truths." The eight cognitions—the cognition of the dharma regarding suffering, the subsequent cognition regarding suffering, and likewise the two cognitions for each of the origin, cessation, and the path—these eight cognitions are held by him because he has realized them in accordance with the disciples of the three vehicles, such as the śrāvakas. Thus, he "holds the realization of the eight cognitions." In some places, it says: "Similar to the way of the four truths..."

ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་རྟོགས་པ་འཆང་། ། ཞེས་མཐའ་དག་ཀློག་པ་ནི་དགོངས་མིན་ཏེ། དེ་ལ་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། དེ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བསྒོམས་པས་རིམ་གྱིས་བདེན་པ་སོ་སོ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་འབྱུང་བས་ན། དྲི་མ་མེད་པའི་རྟོགས་པ་འཆང་བའི་ཕྱིར། ། བདེན་བཞིའི་ཚུལ་དང་འདྲ་བ་ཡི། ། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོའི་རྟོགས་པ་འཆང་། ། ཞེས་པའོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པས་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་རྣམ་པར་དག་ནས་ས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བདེན་པའི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པས་ན། བདེན་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལྡན་པའོ། ། ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནས་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་དེ་ཉིད་རིག་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་རིག་པའོ། ། དེ་ལ་གཞན་ཡང་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་རང་བཞིན་དང་། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡིན་པ་དེ་དོན་དམ་པར་དབྱེ་བ་མེད་ཀྱང་དེ་ཉིད་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་བྱང་ཆུབ་པ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །

"Holder of the realization of the eight cognitions"—reading this in its entirety is not intended as a literal interpretation. In this context, the mode of the four truths consists of the sixteen aspects, such as impermanence and suffering, which are concordant with the Śrāvakas and others. By meditating on these exactly as they are, the dharma-knowledge and subsequent realization-knowledge arise for each truth respectively; therefore, because he holds the stainless realization, it is said: "Holder of the realization of the eight cognitions, which are similar to the mode of the four truths." Because the wisdom that enters the truths by way of the twelve links of dependent origination purifies the twelve sense bases and possesses the purpose of the truths culminating in the twelve grounds, he is "endowed with the twelve aspects of the meaning of the truths." Because he knows the reality of the sixteen types of emptiness, from internal emptiness up to the emptiness of the essence of non-entities, he is "one who knows the sixteen aspects of reality." Furthermore, by combining the four types of emptiness—emptiness of entities, emptiness of non-entities, emptiness of self-nature, and emptiness of other-nature—there are twenty types of emptiness. Although perfect enlightenment is ultimately without differentiation, because it is the very essence of perfect enlightenment, it is said: "The awakening of twenty aspects."

ཐབས་ལ་མཁས་པས་ཐར་པ་ཇི་ལྟ་བར་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་རྣམ་པ་མང་པོ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སངས་རྒྱས་སོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཀུན་རིག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། མཐའ་ཡས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པའམ་མཐའ་ཀླས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་སྐུ་མཐའ་ཡས་པ་བྱེ་བ་འགྱེད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ། ། བྱེ་བ་དཔག་མེད་འགྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་དང་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྟེ་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན། སྐད་ཅིག་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ལོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རིག་པས་ན་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དོན་ཀུན་རིག་པའོ། ། ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་འབྲེལ་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཁྱད་པར་ཏེ། དེ་ཉིད་ནི་ཐབས་སོ། ། དེ་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་རྣམ་པར་སྒོམ་པར་བྱེད་ཅིང་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ཅི་ལས་ཤེ་ན་གསུངས་པ།

Through skill in means, in order to discipline sentient beings by means of the modes of the śrāvakas and so forth, just as liberation is, he displays various reflected images of a buddha. Because he thus displays the many aspects of the essential nature of the buddha-body, he is "the Fully Awakened One" (buddha). Because his nature is the wisdom of omniscience, he is "the All-Knowing One" (sarvajña). Because he is supreme among all things, he is "the Supreme One" (agra). Because he performs the welfare of infinite sentient beings in infinite world-systems through infinite emanations of a buddha, he "emanates tens of millions of infinite bodies," and is thus called "the Emanation Body of all buddhas, the emanator of immeasurable tens of millions." Because he has perfectly realized—that is, thoroughly understood—all sixteen moments of mind of the path of seeing, such as the dharma-acceptance regarding suffering, he is "the one who has realized all moments." The meaning of all moments of mind is the manner of being without arising and without cessation. Because he knows that exactly as it is, he is "the one who knows the meaning of all moments of mind." The "various vehicles" are those connected with the mundane, the śrāvakas, the pratyekabuddhas, and the perfectly complete buddhas. Their "modes" are the distinctions of liberation, and that itself is the "means." Because he meditates upon and perfectly accomplishes those for the sake of wandering beings, he is explained in that way. If one asks why, it is said:

ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ངེས་འབྱུང་ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པའི་དབང་ལས་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེའི་འབྲས་བུ་སྟེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་གནས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ཏིང་འཛིན་རྒྱལ་པོ་ལས། སེམས་ནི་ཞུམ་ཞིང་རྒྱུད་ཀྱང་ཞན་གྱུར་ལ། ། ཐོས་པའི་མོད་ལ་སྐྲག་པར་འགྱུར་རྣམས་ལ། ། ང་ཡིས་འཇིགས་པ་སྤང་ཕྱིར་ཐེག་གསུམ་བསྟན། ། ཐེག་པ་གཅིག་སྟེ་གཉིས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོར་ཡང་གསུངས་པ། དོན་དམ་པར་ངས་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཚུལ་ཀུན་གྱིས་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། འདི་དག་བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་སྤྱོད་སྤྱད་དེ། ། ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀུན་སངས་རྒྱས་འགྱུར། ། ཐེག་པ་གཅིག་སྟེ་གཉིས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། ། གསུམ་པ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། སྐྱེས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་ཚུལ་ནི་ཚུལ་གཞན་གྱིས། ། ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉོན་མོངས་སོ་ཞེས་པའི་རིག་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཉོན་མོངས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རིག་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་ཁམས་རྣམས་རྣམ་དག་བདག་གོ། ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ནི་ལས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། དེ་ཡང་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པས་འཇུག་པ་སྟེ།

Regarding the "definitive emergence of the three vehicles": this is also due to the power of the inclinations of sentient beings, whereas in the ultimate sense, there is only a single vehicle, namely the Great Vehicle. Its fruit is to abide in the state of a perfectly complete Buddha. Thus, the King of Samādhis Sūtra states: "For those whose minds are discouraged and whose continuums are weak, who become terrified the moment they hear [the teachings], I have taught the three vehicles in order to eliminate their fear. There is but one vehicle; a second does not exist." The Lotus Sūtra of the True Dharma also says: "In the ultimate sense, this is what I have truly taught: 'All śrāvakas will pass beyond suffering; having practiced the conduct of supreme enlightenment, all śrāvakas and bodhisattvas will become Buddhas. There is but one vehicle; a second does not exist. A third has never existed at all. The Supreme Being teaches various vehicles through other methods, according to the ways of the world.'" According to the reasoning that "conceptualization is the affliction of a bodhisattva," the very conceptualization of bodhisattvas is their affliction. Their element is awareness; that which is the self of purity by way of the nature of the utter purity of all phenomena is the "self of the purity of the affliction element." The mind that motivates all virtuous, non-virtuous, and neutral actions is the "action element," and that functions through the clinging to "I" and "mine."

དེ་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་ཟད་པར་བྱེད་པས་ན། ལས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ཟད་བྱེད་པའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་པ་འཁྱེར་ཞིང་འཕྲོག་པས་ཆུ་བོའི་ཤུགས་དང་འདྲ་ཞིང་ཆོས་མཐུན་པས་ཆུ་བོའོ། ། ཆུ་བོ་དེ་ཡང་བཞི་སྟེ་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་རྣམས་སོ། ། དེ་ཉིད་རྒལ་དཀའ་བས་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། དེ་ཡང་དག་པར་རྒལ་བས་ན། ཆུ་བོ་རྒྱ་མཚོ་ཀུན་ལས་རྒལ་བའོ། ། ཆུ་བོ་ཁོ་ན་ཁམས་དང་འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་རྣམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་བགྲོད་པར་དཀའ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགོན་པའོ། ། དེ་རྣམས་ལ་ངེས་པར་ཐོན་པས་ན་སྦྱོར་བའི་དགོན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཉོན་མོངས་ཉེ་བའི་ཀུན་ཉོན་མོངས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྒྱུ་དང་རྒྱགས་པ་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་སམ་བ་ལི་ཏཱཿ ཡང་དག་པར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། ། བག་ཆགས་དང་ལྷན་ཅིག་པས་ན་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་ལེགས་པར་སྤངས་པས་ན། ཉོན་མོངས་ཉེ་བའི་ཀུན་ཉོན་མོངས། ། བག་ཆགས་བཅས་པ་གཏན་སྤངས་པ། ། ཞེས་པའོ། ། སྒྲ་འདི་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་གནས་པ་ནི་གཙུག་ལག་གི་ཕྱིར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རབ་སྤངས་བག་ཆགས་བཅས། ། ཉོན་མོངས་ཉེ་ཉོན་ཀུན་ཉོན་མོངས། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཐབས་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེའོ། །

Because it exhausts [the afflictions] by teaching the dharma that is free from birth, it is that which exhausts the realms of karma. Because it carries away and robs sentient beings of their well-being, it is like the force of a river; because it shares these characteristics, it is a "river" (oghāḥ). There are four such rivers: the river of desire, the river of existence, the river of views, and the river of ignorance. Because it is difficult to cross, it is an "ocean" (sāgara); because one has truly crossed it, it is "one who has crossed all rivers and oceans." Because it yokes sentient beings to the realms, the migrations, and the birthplaces, it is a "bond" (yoga); because it is extremely difficult to traverse and is the cause of suffering, it is a "wilderness" (aṭavī). Because one has definitely emerged from those, it is "one who has emerged from the wilderness of bonds." Regarding the phrase "afflictions and secondary afflictions," "afflictions" refers to attachment, aversion, and so forth. "Secondary afflictions" refers to deceit, pride, harmfulness, and so forth. Because it thoroughly afflicts, or because of the term saṃkliṣṭāḥ, it is "thoroughly afflicted" (saṃkleśa). Because it is accompanied by habitual tendencies (vāsanā), it is "with habitual tendencies." Because these have been thoroughly abandoned by reaching the ultimate limit, it is said: "Afflictions and secondary afflictions, along with habitual tendencies, are forever abandoned." This arrangement of the terminology is for the sake of the scriptures; the meaning is: "Thoroughly abandoned, along with habitual tendencies, afflictions and secondary afflictions." "Insight, method, and great compassion" refers to insight, method, and great compassion.

དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཡོད་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། འདུ་ཤེས་ནི་མཚན་མར་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་འགྲོ་བ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀུན་ཏེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་དེ་རྣམས་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྤོང་བའོ། ། དེ་ཉིད་དོན་ཏེ་དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀུན་གྱི་དོན་སྤངས་པའོ། ། རྣམ་ཤེས་དོན་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། ། དེ་འགོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་ཤེས་དོན་ནི་འགོག་པར་བྱེད་པའོ། ། འགོག་པ་འཆང་ཞེས་ཀློག་པ་ཡང་མཐོང་སྟེ་དེ་ནི་གོ་སླའོ། ། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་དོན་གྱིས་དང་དམིགས་པ་མེད་བ་ཉིད་ཀྱིས་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། རྣོན་པོ་དང་འབྲིང་དང་རྟུལ་པོའི་དབྱེ་བས་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པའི་དོན་གྱིས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་རིག་པ་དང་རྟོགས་པ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་རིག་པའོ། ། ནང་དུ་སོང་ཞིང་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་རྣམ་པས་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ནང་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ནང་གནས་སོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་རྐང་གི་ཁོང་ནས་སྙིང་རྗེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་སེམས་དང་མཉམ་ཉིད་སོན་པ་སྟེ་ཐོབ་པའོ། །

Because their purpose is not fruitless but rather accomplishes the welfare of beings, it is explained in that way. Perception is defined as the grasping of signs; "all perceptions" refers to those included in all realms, migrations, and places of birth, which are included within the mental continua of all sentient beings. These are abandoned by the wisdom of the selflessness of phenomena. That which is the purpose or necessity is the abandonment of the purpose of all perceptions. The "purpose of consciousness" is the thorough comprehension of the aspects of the apprehended and the apprehender. Because it brings about the realization of the suchness of the knower and the known as being unborn, it is said to "cease the purpose of consciousness." The reading "upholding cessation" is also seen, which is easy to understand. Because of the realization of the meaning of whether [beings] are fortunate or unfortunate, and because of non-objectification, that which is the object of the minds of all sentient beings is explained in that way. Because of the meaning of individually discerning the mental conduct of beings through the divisions of sharp, middling, and dull faculties, that which is the attainment of the knowledge, realization, and comprehension of the minds of all sentient beings is "knowing the minds of all sentient beings." Because of the manner of entering into the minds of all sentient beings by having gone inward and realized non-duality, it "dwells within the minds of all sentient beings." Because of having compassion from the very marrow of one's bones for all sentient beings, and because of the equality of happiness and suffering, one has "attained equality of mind" with them.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ཚིམ་བྱེད་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་དགའ་བའོ། ། ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོའི་ཚད་མ་དམ་པས་གྲུབ་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ། འདི་ལས་གཞན་པའམ་ལྷག་པ་མེད་པས་མཐར་ཐུག་པ་ཡང་ཡིན་པས་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཡོ་བ་མེད་ཅིང་བརྟེན་པ་ཞེས་པ་ཇི་སྲིད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། འཁྲུལ་པ་ལྡན་པ་མིན་ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ལ་ཡང་གཏན་ཚིགས་གསུངས་པ། འཁྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས། ། ཞེས་པའོ། ། འདི་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་ཞེས་པ་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་བློ་གྲོས་ཀྱང་འདི་ཡིན་པས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། བུད་མེད་དོན་ཞེས་པ་ལ་བུད་མེད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། དོན་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་སྟེ་འབྲས་བུ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། འདི་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། ཡང་ན་འཇམ་དཔལ་གང་ཡིན་པ་གསུམ་གྱི་སྒྲ་ནི་གསུམ་རྣམས་ཏེ་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་རྣམས་སོ། ། དོན་ནི་རྒྱུའོ། ། དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལུས་སུ་བསྐྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཀུན་གྱི་དོན་ནི་ཞེས་པ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །

For that very reason, it satisfies the minds of all sentient beings. Because it is the cause of supreme joy for all sentient beings, it delights the minds of all beings. It is also established by the supreme valid cognition of the nature of direct experience; and because there is nothing other than this or superior to it, it is the ultimate tenet. Thus, in the manner of the ultimate truth, it is "unwavering and stable" for as long as existence endures. Therefore, it is said: "It is not possessed of delusion." Regarding this, the reason is also stated: "All delusions are completely abandoned." If one asks what this is like, it is said: "The intellect free from doubt." Since it is both free from doubt and an intellect, it is the "intellect free from doubt"; this is how the phrase "that which is the intellect free from doubt" should be construed. For that very reason, it is said: "The woman is the goal." Here, "woman" is the Perfection of Wisdom (prajñāpāramitā). "Goal" is the object to be accomplished, the nature of the unsurpassed result of enlightenment; this is the Blessed One Mañjuśrī. Alternatively, the word "three" in "Mañjuśrī, the three" refers to the three realms, such as the desire realm and so forth. "Goal" is the cause. Because that very [cause] is the nature of the vajra wisdom of emptiness, the Blessed One has generated them as the body of the wisdom of emptiness. For that very reason, it is said: "The goal of all." This means it is the cause of all [realms], such as the desire realm and so forth.

ཡང་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བླང་བར་བྱ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བའོ། ། དེ་ལ་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་མི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་སོ། ། བླང་བར་བྱ་བ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གདུལ་བྱ་དང་རྗེས་སུ་འཚམ་པས་ན་དོན་གང་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། སྙིང་སྟོབས་དང་རྡུལ་དང་མུན་པ་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་རང་བཞིན་ཡོན་ཏན་གསུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་གདུལ་བའི་ཕྱིར་དེའི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིགས་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ནི་ཡོན་ཏན་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཕུང་པོ་ལྔའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ནི་དུས་གསུམ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་དོན་དུས་གསུམ་པ། དུས་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་ལ་དུས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ལས། དེ་དག་ཉིད་དུས་གཏམ་བཞི་དང་། ། ངེས་པར་འབྱུང་བཅས་གཞི་དང་བཅས། ། ཞེས་སོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཕུང་པོ་ལྔ་དོན་དུས་གསུམ་པ། ། ཞེས་སོ། ། ཨ་ཤ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་ཨཏའོ། ། གསུམ་གྱི་སྒྲ་ལས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་བརྗོད་པའི་ལུང་ངོ་། ། ཕུང་པོ་ལྔ་དོན་དུས་གསུམ་པ། ། ཞེས་ཀློག་པ་ལ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡང་དུས་དང་གསུམ་ཉིད་ཀྱང་དུས་གསུམ་མོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ་སྔ་མ་བཞིན་ཨཏའོ། །

Alternatively, there are three types of objects: those to be abandoned, those to be adopted, and those to be treated with equanimity. Among these, that which is to be abandoned consists of the internal and external unwholesome factors. That which is to be adopted consists of the wisdom of the selflessness of phenomena and the accumulations of merit and wisdom. That which is to be treated with equanimity consists of the indeterminate phenomena; all of these are explained in this way because they are in accordance with those to be trained. Because the Blessed One Mañjuśrī is the nature of the three qualities—the three qualities of sattva, rajas, and tamas, which are the natures of attachment, aversion, and delusion—he is the nature of the three families of tathāgatas in order to train sentient beings who are to be tamed by the wisdom of those three qualities. Regarding the manner of the meaning of the five aggregates, there are the three times. The five aggregates are the meaning of the three times; the times do not exist apart from the aggregates, for the times are merely imputed upon the aggregates themselves. As it is said in the Abhidharmakośa: "Those very [aggregates] are the times, the four [types of] discourse, together with renunciation and the bases." That which exists as their very nature is expressed as: "The five aggregates are the meaning of the three times." Regarding the word tri (three), there is a grammatical rule for expressing it with a suffix. In the reading "the five aggregates are the meaning of the three times," it should be explained that the nature of the five aggregates is also the times, and the three themselves are the three times; as before, the suffix at is applied.

སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཐམས་ཅད་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་རིམ་གྱིས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། སྐད་ཅིག་ཐམས་ཅད་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའོ། ། རང་ཉིད་ལས་ནི་གོམས་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་མེད་དེ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཉིད་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར། སྐད་ཅིག་གཅིག་མངོན་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། ཞེས་སོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་གི་སྒྲའི་དོན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སྲིད་པར་ཆུད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འབྱིན་པར་མཛད་པའི་དོན་ཏེ། སྲིད་གསུམ་དགའ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ད་ནི་དོན་དམ་པར་ཁ་དོག་དང་བྲལ་ཡང་ཁ་དོག་གིས་འདུལ་བ་རྣམས་གཞུག་པའི་ཕྱིར། ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁ་དོག་གི་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་གསུངས་པ། དག་པ་སྤྲིན་དཀར་ཏེ་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་མེད་པའི་སྟོན་ཀའི་སྤྲིན་ལྟར་དེ་དཀར་བས་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་འོད་ལྟར་རབ་ཏུ་སིམ་པར་བྱེད་ཅིང་མཛེས་པའི་འོད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། འདིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་གསུངས་སོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆགས་པས་དམར་བའི་ཕྱིར་ཉི་མ་འཆར་ཀའི་དཀྱིལ་ལྟར་མཛེས་སོ། ། སེན་མོ་ཟངས་མདོག་ལྟ་བུའི་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་སེན་མོའི་འོད་ནི་ཤས་ཆེར་དམར་བའོ། ། ནོར་བུ་མཐོན་ཀ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་རྩེ་མོ་སྟེ། མཐོན་ཀའི་རྩེའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་བཟང་ཞིང་མཛེས་པའི་རལ་པའི་ཟུར་ཕུད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟུར་ཕུད་བཟང་པོ་མཐོན་ཀའི་རྩེའོ། །

Because all the moments of mind of the path of seeing, characterized by the sixteen moments, are distinguished and made clear in succession, it is said: "All moments are distinguished." Because one attains the ultimate limit of cultivation from within oneself, there is no sequence of first and so forth; because one achieves manifest, perfect enlightenment in a single moment through the vajra-like samādhi, it is said: "Manifestly and perfectly enlightened in a single moment." Furthermore, although the literal meaning of the term dharmakāya is thus, it refers to the act of delivering sentient beings who have fallen into cyclic existence through great compassion; thus, it is "the great joy of the three worlds." Now, although in the ultimate sense it is devoid of color, in order to lead those to be tamed by color, the description of its pleasing and manifold colors is spoken: "Pure white cloud" means like an autumn cloud that is utterly stainless; because it is white, it is "extremely refreshing and beautiful like the light of the autumn moon"—this explains the very nature of insight (prajñā). Because it is red with the passion of great compassion, it is "beautiful like the center of the rising sun." Because it is beautified by the minor mark of nails like the color of copper, the light of the nails is "predominantly red." Because it is the foremost among sapphires, it is the "peak"; thus, it is the "sapphire peak." Such a fine and beautiful lock of hair is the "fine sapphire-peak lock."

མཐོན་ཀ་ཆེན་པོའི་སྐུ་མཆོག་འཆང་བས་ན། སྐྲ་མཆོག་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་འཆང་བ་སྟེ་སྐྲ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་སྐྲ་མཆོག་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་སྟེ་མཛེས་པའི་དོན་ལ་ཡང་མཆོག་གི་སྐྲ་ཉེ་བར་ལེན་ནོ། ། ཡང་ན་དེས་ཤིང་མཁས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྐྲ་རྣམས་ནི་སྐྲ་མཆོག་ཡིན་ལ། མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་ཡང་ཡིན་ལ། སྐྲ་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པ་དེ་འཛིན་པས་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ནོར་བུ་ཆེན་པོ་ནི་ཡིད་བཞིན་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་དེ། ཀུན་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སོ་སོར་འཕྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོད་ཆགས་དཔལ་ཏེ་འོད་ཟེར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནོར་བུ་ཆེན་པོ་འོད་ཆགས་དཔལ་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱིས་ཁྱབ་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་རྒྱན་དང་ལྡན། ། ཞེས་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཁོ་ན་གང་གི་རྒྱན་ཡིན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པས་འཇིག་རྟེན་རྣམས་རྒྱན་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གསུངས་པ། འཇིག་རྟེན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན་ནས་ཆོས་བསྟན་པའི་དོན་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་གཞུག་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་རྣམས་ཀུན་དུ་སྐྱོད་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི།

Because he possesses a supreme body of great sapphire, he is the one who possesses hair of great sapphire. Since his hair is the most excellent of all, it is "supreme hair"; he is endowed with such a color, and the term "supreme hair" is also used in the sense of being beautiful. Alternatively, because he captivates the minds of all beings through the qualities of his expertise, his hair is "supreme" as it is the principal [feature]; it is both like a great sapphire and supreme hair, and because he holds [these], he is described as such. The "great jewel" is the great wish-fulfilling gem; in the ultimate sense, this is the Buddha, the Blessed One himself, because he radiates forth for the benefit of sentient beings in every way. The "glorious radiance" refers to the excellence of light rays; thus, he is the "great jewel of glorious radiance," meaning that all world systems are pervaded by the Buddha's light rays. For that very reason it is said: "Adorned with the emanations of the Buddha." This means that the emanations of the Buddha alone are his ornaments; because the emanations of the Buddha adorn the worlds, it is described in that way. Regarding the "great nature of miraculous power," it is said: "the world," and so forth. Because he shakes hundreds of world systems in order to teach the Dharma after displaying miracles and to lead sentient beings [to the path], it is described as such. To demonstrate that very point:

རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ནི་རབ་ཏུ་གནས་པའི་གནས་རྣམས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་འདུན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་དང་། དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པར་བགྲོད་པའི་ཕྱིར། རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པ་སྟོབས་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་པའོ། ། དྲན་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་བཅུ་སྟེ་ལུས་དང་། ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་། ཆོས་དང་། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཏོང་བ་དང་། ལྷ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་རྣམས་སོ། ། དྲན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོར་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་མི་སྤོང་བའི་སྦྱོར་བས་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་དྲན་པ་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། ། དེ་ཁོ་ན་བཞིན་གྱི་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཆང་བའོ། ། གཟུགས་དང་། ཁ་དོག་དང་། གཟི་མདངས་དང་། མཛེས་པ་ལ་སོགས་པས་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དྲེགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལས་ལྷག་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་མིག་ཏུ་མཛེས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ལུས་མེད་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལུས་མེད་ནི་ཡིད་སྲུབ་པོ། ། དེའི་ལུས་ལས་ཀྱང་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ལུས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ། ལུས་མེད་ལུས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། སྤྲུལ་པ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་སྐུ་ནི་བྱེ་བ་རྣམ་པར་འགྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་འདི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་མེད་ལུས་ཏེ་ཆ་ཤས་མེད་པའོ། །

Regarding the "bases of miraculous power" and so forth: the bases of miraculous power are the foundations of stability. By means of these, one accomplishes the miraculous displays of supernormal power; these are known as aspiration, diligence, mind, and discernment. Because one travels to infinite world systems by means of these bases of miraculous power, it is said: "Possessing the great power of the bases of miraculous power." The "great mindfulnesses" are tenfold: mindfulness of the body, feelings, mind, phenomena, the Buddha, the Dharma, the Saṅgha, ethical discipline, generosity, and the gods. Because one establishes mindfulness in the nature of these [objects] and, through the application of not abandoning their nature as it is, maintains them, one is "the bearer of great mindfulness." Because there is no differentiation from suchness itself, one is "the bearer of the nature of all Buddhas." In order to dispel the pride of sentient beings to be trained through form, color, splendor, beauty, and so forth, one displays what is beautiful to the eyes with the light rays of the nirmāṇakāya, which surpass all forms. This is expressed by "bodiless" and so forth: "bodiless" refers to the mind-stirrer (Kāmadeva). Because he is the primary [object] even among the bodies of that [mind-stirrer], he is the "supreme body"; thus, he is the "bodiless body," the supreme body. Because the emanations are infinite, the kāya "displays ten million forms." Alternatively, because this is the nature of the dharmakāya, it is the "bodiless body," meaning it is without parts.

ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐུ་ཡི་མཆོག་གོ། ། སྤྲུལ་པ་མཐའ་ཡས་པའི་འོད་ཟེར་འགྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐུ་ནི་བྱེ་བ་རྣམ་པར་འགྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། གཟུགས་རྣམས་མ་ལུས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་ནི་གཟུགས་རྣམས་མ་ལུས་པའོ། ། དེ་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་ངང་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། གཟུགས་རྣམས་མ་ལུས་ཀུན་དུ་སྟོན་པའོ། ། དཀོན་མཆོག་ནི་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། ཏོག་ནི་མཚན་མ་སྟེ་དཀོན་མཆོག་གི་ཏོག་ཉིད་རིན་ཆེན་ཏོག་སྟེ་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལས་གསུངས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ལས་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་བྱུང་ངོ་འབྱུང་ངོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཆོས་དཀོན་མཆོག་བྱུང་ངོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་བྱུང་ངོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་བའི་ཕྱིར་ནོར་བུ་ཆེན་པོ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་བའོ། ། དེ་ཉིད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྟོགས་བྱ་བ། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སྟེ།

Because he is the nature of the saṃbhogakāya, he is the supreme body. Because he radiates infinite rays of emanation, his body is the "dispenser of tens of millions." Therefore, it is said: "All forms without exception," and so forth. "All forms without exception" refers to the various forms of all kinds, such as buddhas, bodhisattvas, śrāvakas, and so on. That which has the nature of displaying all of these is "displaying all forms without exception." The "Jewels" (ratna) are the Buddha, the Dharma, and the Saṅgha. The "crest" (ketu) is a sign; the "Jewel Crest" is the Jewel Crest itself, which is Mañjuśrī. Because he arises from the great bodhisattvas, he is the "Three Jewels." As it is extensively stated in the Mother of the Victors (Prajñāpāramitā): "From the path of the bodhisattva, the Buddha Jewel has arisen, is arising, and will arise; the Dharma Jewel has arisen, is arising, and will arise; the Saṅgha Jewel has arisen, is arising, and will arise." Furthermore, because he fulfills the intentions of all sentient beings, he is the "Great Gem." Because he is the cause of great joy for all sentient beings, he is the "Great Jewel, the Glorious Vajradhara." Because he is to be realized as the very essence of the form bodies (rūpakāya) of all the perfect buddhas, it says: "To be realized by all buddhas." Because he is the essence of the dharmakāya, he is the "awakening of the buddhas."

ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་སྟེ། འདི་ལས་མཆོག་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཡི་གེ་མེད་ཅེས་པ་སྟེ། ཡི་གེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ན་ཡི་གེ་མེད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཇི་ལྟར་སྔར་བཞིན་ཕྱིས་དེ་བཞིན། ། སངས་རྒྱས་གནས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད། ། ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་དང་བྲལ་ཞིང་ཡི་གེ་མེད་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་འདི་དག་གིས་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་གཟུགས་ཅན་སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་བཤད་པའོ། ། དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསང་སྔགས་སྐྱེ་གནས་ཏེ། གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྒྱུ་ཆེན་པོ་ཉིད་དེ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་གསང་སྔགས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་འོད་དཔག་མེད་དང་མི་བསྐྱོད་པའི་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་པདྨ་དང་རྡོ་རྗེའི་རིགས་རྣམས་སོ། །

This is because all phenomena are of the nature of the wisdom of emptiness. For that very reason, it is "unsurpassed," meaning that there is nothing superior to it. If one asks what that is like, it is said: "without letters." Because letters do not exist, it is "without letters," which is the nature of suchness. As it is said: "As it was before, so it is after; the state of the Buddha is suchness." Thus, the meaning is that being free from letters and without letters is suchness. Furthermore, this was taught in the Mother of the Victors in order to reverse the clinging to suchness as having the nature of a functional entity. Moreover, by means of these terms "suchness" and "not suchness," the Blessed One, the Venerable Mañjuśrī, explains the nature of the dharmadhātu, which is the emptiness and non-emptiness of the profound and vast forms. Because that very [nature] is the vajra-nature of the wisdom of emptiness, it is the "source of secret mantra," for all secret mantras are generated by the Blessed One. The wisdom of emptiness that pervades all is the "great cause"; because it generates the cause of buddhahood for all sentient beings without exception through great compassion, it is both "great" and "secret mantra." These are the families of the Tathāgatas, Padma, and Vajra, which are the natures of Vairocana, Amitābha, and Akṣobhya.

གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རིགས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་ནི་གསང་སྔགས་ཆེན་པོའི་རིགས་ཏེ་དེ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་གསང་སྔགས་ཀྱི་རིགས་གསུམ་ཡིན་པའོ། ། མན་ན་ཡིད། ཏྲཱ་ཎ་ན་སྐྱོབ་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་ཅན་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཁོ་ན་གསང་སྔགས་དོན་ཀུན་ནོ། ། དེ་རང་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གསང་སྔགས་དོན་ཀུན་སྐྱེད་པ་པོ། ། ཐིག་ལེ་ཆེན་པོ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་ཞིང་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ཞེས་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡི་གེ་དང་བརྡ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་ར་པ་ཙ་ན་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ལྔའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་ལྔ་སྟེ། ཡི་གེ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཀྱང་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། ཡི་གེ་ལྔའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཉིད་གསུངས་པ། སྟོང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ཨ་ཡིག་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་རེ་ཕའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ཉིད་དོན་དམ་པའོ་ཞེས་པ་པ་ཡིག་གི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་སོག་པ་དང་མི་སོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ཙ་ཡིག་གི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་མེད་པ་ཞེས་པ་ན་ཡིག་གི་དོན་ཏོ། །

The perfect synthesis of all mantra families is the Great Mantra Family, which is threefold; this is why there are three mantra families. Man means mind, and traṇa means protection; thus, the very state of Buddhahood—non-abiding nirvāṇa whose nature is emptiness and compassion—is the meaning of all mantras. Because it generates that [state] within the continuums of oneself and others, it is the "Generator of the Meaning of All Mantras." The Great Bindu is that which pervades all, is free from all conceptual elaborations, and is the essence of the dharmakāya, the nature of the wisdom of the emptiness of all phenomena; this is the meaning of "Great Wisdom." Because it is free from all letters and symbols, it is "Letterless." Likewise, because its nature is the meaning of the five-syllable mantra ara-pa-ca-na, it is the "Five Letters." One should understand that the meaning of those five letters also exists in this [Great Bindu] by virtue of its being their very nature. The meaning of the five-syllable mantra itself is stated as "Great Emptiness." Furthermore, because all phenomena are primordially unborn, this is the meaning of the letter A. Because that very [emptiness] is free from the dust of attachment and so forth, this is the meaning of the letter Ra. Because this is the ultimate truth, this is the meaning of the letter Pa. Because it is free from accumulation and non-accumulation, this is the meaning of the letter Ca. Because it is without intrinsic nature, this is the meaning of the letter Na.

དེའི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲན་བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་ཤས་ཆུང་ངུ་དེ་ཡང་བརྟགས་ན་ཆ་ཤས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཐིག་ལེ་སྟོང་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འདིའི་ཁམས་ཆ་ཤས་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཆ་ཤས་ཕྲ་མོའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་པ་ངེས་པའི་ཚིག་གོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྟེན་པར་བྱེད་ཅིང་དམ་ཚིག་ལས་བསླང་བ་དང་། བདག་སྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། དམ་ཚིག་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་བུ་ག་སེལ་བ་ན་ཡི་གེ་བརྒྱ་པའི་སྔགས་ཀྱི་གཟུངས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡི་གེ་བརྒྱ་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཡི་གེ་བརྒྱ་པའི་སྔགས་ཀྱང་། ཨོཾ་བཛྲ་སཏྭ་ས་མ་ཡ་མ་ནུ་པཱ་ལ་ཡ། བཛྲ་སཏྭ་ཏྭེ་ནོ་པ་ཏིཥྛ་དྲྀ་ཌྷོ་མེ་བྷ་བ། སུ་པོ་ཥྱོ་མེ་བྷ་བ། སུ་ཏོ་ཥྱོ་མེ་བྷ་བ། ཨ་ནུ་རཀྟོ་མེ་བྷ་བ། སརྦྦ་སིདྡྷི་མྨེ་པྲ་ཡཙྪ། སརྦྦ་ཀརྨེ་ཥུ་ཙ་མེ་ཙིཏྟཾ་ཤྲེ་ཡཾ་ཀུ་རུ་ཧཱུཾ། ཧ་ཧ་ཧ་ཧ་ཧོཿབྷ་ག་བཱན་སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བཛྲ་མཱ་མེ་མུཉྩ་བཛྲཱི་བྷ་བ། མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སཏྭ་ཨཱཿཞེས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་ནི་ཨ་ཡིག་གོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་སྤྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ནོ། ། སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལྡན་པ་དེ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བག་ཆགས་དམིགས་པ་ཙམ་གྱིས་དགོས་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཤིན་ཏུ་སེམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་མེད་པ་སྟེ།

Therefore, even that minute fraction of a hundred thousand atoms, when analyzed, is empty of parts and is thus the empty bindu. Because its constituent elements are devoid of parts, the etymological definition is "the bindu of subtle parts." It serves as the support for Mahāmudrā, restores the samaya, and completes all activities such as self-protection; furthermore, because it is the very dhāraṇī-mantra of the hundred-syllable mantra that clears away the breaches of samaya and so forth, the hundred-syllable mantra is the Blessed One. The hundred-syllable mantra is: Oṃ vajrasattva samayam anupālaya | vajrasattva tvenopatishtha dṛḍho me bhava | supoṣyo me bhava | sutoshyo me bhava | anurakto me bhava | sarvasiddhim me prayaccha | sarvakarmasu ca me cittam śreyaḥ kuru hūṃ | ha ha ha ha hoḥ bhagavān sarvatathāgata vajra mā me muñca vajrī bhava | mahāsamayasattva āḥ. The aspect of the entity of wisdom is the syllable A. Because it is the nature of emitting the various wheels of emanation through great compassion and is endowed with the supreme of all aspects, it is "endowed with all aspects." Because it possesses various forms, it is applied as "that which is endowed with all aspects." In the ultimate sense, however, because it is free from the purpose of merely perceiving the habitual tendencies of all aspects, and because it is the non-conceptual, self-cognizing dharmakāya that is utterly beyond thought, it is "aspectless."

རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་རྣམ་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་རྟོག་པ་མཐའ་དག་གི་གནས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པ་མི་འགལ་(ཞ་,ཞེ་)ན། སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་གསུངས་པ། བཅུ་དྲུག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་པའི་ཆ་ཤས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་པ་སྟེ། ཆ་བཅུ་དྲུག་པའི་ཟླ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱེད་ཀྱི་ཕྱེད་ཀྱི་ཟླ་བ་དེ་ལ་གནས་པའི་ཐིག་ལེ་ནཱ་ད་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་དེ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་ཕྱེད་ཐིག་ལེ་འཆང་བའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་ཕྱེད་ཐིག་ལེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་བཞི་རྣམས་སོ། ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་བཤད་དོ། ། མཆོག་ལས་ཀྱང་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་ཆའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཆ་མེད་པ་སྟེ་ཆ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆ་ཤས་སུ་བརྩི་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཆ་ལས་འདས་པའོ། ། འདི་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྩེ་མོ་ནི་རྟོག་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་རང་བཞིན་འཛིན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྩེ་མོ་འཆང་ངོ་། །

The phrase should be construed as: "It is both endowed with all aspects and yet without aspects," which refers to the conventional level. In the ultimate sense, however, it lacks the nature of being a locus for any conceptualization whatsoever. Why is it that being "with aspects" and "without aspects" are not contradictory? This is correctly explained by the statement regarding the mantra-body itself: "The sixteen," and so forth. That which is a portion of the half of sixteen is the "half of sixteen," meaning the moon with sixteen digits. Because he holds the wisdom-bindu (jñāna-bindu) together with the nada-drop residing in the half of that half-moon, he is "the holder of the half-half-bindu of sixteen." In the system of mantra, the "half-half-bindu of sixteen" refers to the four wisdom-bindus. Because he holds them as his very nature, it is explained in that way. Because it is the most supreme of the supreme, it is a portion in the manner of the conventional. In the ultimate sense, because it is free from all conceptual proliferation, it is "without parts," yet it is not the case that it is a non-part. Because it is not an object of speech or mind, and because it cannot be calculated as a discrete part, it is "beyond parts." If one asks what this is like, it is said: "The peak of the fourth dhyāna," and so forth. The peak of the fourth dhyāna is the ultimate limit, free from all stains of conceptualization. Because he abides in that very state and thereby holds its nature, he is "the holder of the peak of the fourth dhyāna."

དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་འབྱུང་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མན་ངག་བཞིན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཡན་ལག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞིའི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དེ། ཇི་སྐད་དུ་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ལས། དང་པོ་ལ་ལྔ་རྟོག་དཔྱོད་དང་། ། དགའ་དང་བདེ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན། ། གཉིས་པ་ལ་ལྔ་ཡན་ལག་བཞི། ། རབ་དད་དང་ནི་དགའ་ལ་སོགས། ། གསུམ་པ་ལ་ལྔ་བཏང་སྙོམས་དང་། ། དྲན་དང་ཤེས་བཞིན་བདེ་དང་གནས། ། མཐའ་ནི་བཞི་དྲན་བཏང་སྙོམས་དང་། ། བདེ་མིན་སྡུག་མིན་ཏིང་འཛིན་རྣམས། ། ཞེས་སོ། ། དེ་སྟོན་ཅིང་མངོན་པར་ཤེས་པས་ན་བསམ་གཏན་ཡན་ལག་ཀུན་ཤེས་པའོ། ། དེ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དམ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཏིང་འཛིན་རིགས་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ནི་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་དང་ནམ་མཁའ་མཛོད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ནི་རྩ་བའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུད་ནི་རྒྱུའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་རིགས་དང་རྒྱུད་དེ། དེ་རིག་པས་ན་ཏིང་འཛིན་རིགས་དང་རྒྱུད་རིག་པའོ། ། ཡང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིགས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀ་དམྦ་ཀའོ། ། དེ་ལས་བྱུང་ཞིང་གནས་པས་ན་རྒྱུད་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་རིག་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་ཡང་དེ་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཞེས་གསུངས་པ།

Nevertheless, because it functions spontaneously and without conceptualization—like a wish-fulfilling jewel—the benefit of all sentient beings arises in an uninterrupted stream. To demonstrate the branches of meditative concentration (dhyāna) and their classifications according to the pith instructions is what is meant by "the branches of meditative concentration" and so forth; these are the branches of the four meditative concentrations. These consist of eighteen aspects, such as investigation (vitarka) and analysis (vicāra). As it is said in the Abhidharmakośa: "In the first [dhyāna], there are five: investigation, analysis, joy, bliss, and meditative absorption (samādhi). In the second, there are four branches: extreme pliancy, joy, and so forth. In the third, there are five: equanimity, mindfulness, vigilance, bliss, and abiding. The last [fourth] has four: mindfulness, equanimity, neither-pain-nor-pleasure, and meditative absorption." Because he teaches these and possesses the superknowledges (abhijñā), he is "one who knows all the branches of meditative concentration." If one asks, "Is that all?" it is said: "The types of meditative absorption," and so forth. The meditative absorptions are those such as the Śūraṅgama and the Gaganagañja. Their "types" (gotra) are their roots. The "continuum" (saṃtāna) of meditative absorption is their cause. The nature of the mutual connection of these meditative absorptions is their types and continuum; because he knows that, he is "one who knows the types and continuum of meditative absorption." Alternatively, the "type of meditative absorption" is the kaṃbuka meditative absorption. Because it arises from and abides in that, it is the "continuum," which is the wisdom of the Prajñāpāramitā. Because he knows that, it is explained in that way. Furthermore, that very thing is described as the "essence of meditative absorption."

ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྐུའོ། ། སྐུ་དེ་ཉིད་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྲོ་བའི་དོན་ནུས་པས་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན། སྐུ་ཡི་མཆོག་སྟེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྐུ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། ཡང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྐུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚོགས་ཏེ་དཀྱིལ་འཁོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྐུར་བརྗོད་དོ། ། དེ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་སྐུའི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་ཞེས་སྔ་མ་བཞིན་བསྡུ་བ་བྱའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཉིད་གསུངས་པ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་བ་དེས་མཛེས་པར་གྱུར་པས་ན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་ཀུན་གྱི་རྒྱལ་ལོ། ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཉིད་ཀྱང་གསུངས་པ། སྤྲུལ་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིར་ཡང་སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། སྤྲུལ་པའི་རྒྱུད་ནི་སྤྲུལ་པ་ཕན་ཚུན་ཏེ་དེ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་རྒྱུད་འཆང་བའོ། ། ཅིག་ཅར་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཀླས་པར་མཐའ་ཡས་པའི་སྤྲུལ་པས་འགྲོ་བའི་དོན་སྒྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གསུངས་པ། ཕྱོགས་བཅུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

Regarding the phrase "samādhi" and so forth: that which is the very samādhi, the body of the nature of mind, is the "samādhi body." Because that very body is supreme and principal in its capacity to act for the benefit of beings without obstruction, it is the "supreme body"; thus, the term is to be analyzed as "this is both the samādhi body and the supreme." Alternatively, the "samādhi body" is the collection of samādhis, the nature of the entire maṇḍala. Because it is the nature of all samādhis, the Blessed One himself is described as the "samādhi body." This should also be summarized as before: "this is both that and the supreme body." The saṃbhogakāya is described as "the saṃbhogakāya" and so forth. Because he is beautified by the blazing major and minor marks of the saṃbhogakāya of all the tathāgatas, he is the "King of all saṃbhogakāyas." The nirmāṇakāya is also described as "emanation" and so forth; here too, the word "emanation" should be applied to all [the preceding terms]. For that very reason, it is said: "the Buddhas" and so forth. The "Buddhas" are Vajradhara and the others. The "emanation lineage" refers to the mutual emanations; because he maintains them, he is the "Holder of the Emanation Lineage of the Buddhas." To describe the great being who accomplishes the welfare of beings through infinite emanations simultaneously throughout the reaches of the world, it is said: "the ten directions" and so forth.

ཕྱོགས་བཅུ་རྣམས་སུ་སྣ་ཚོགས་ཤིང་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་སྤྲུལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱོགས་བཅུར་སྣ་ཚོགས་འགྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཇི་བཞིན་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པའོ། ། འདི་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ལྷ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལ་ལར་ནི་ལྷ་རྣམས་སུའོ། ། ལ་ལར་ནི་ལྷའི་ལྷའོ། ། ལ་ལར་ནི་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ནོ། ། གཞན་དག་ཏུ་ནི་ལྷའི་དབང་པོ་དགའ་ལྡན་གྱི་བདག་པོའོ། ། ལྷ་མིན་བདག་ནི་ཐགས་བཟང་རིས་ལ་སོགས་པའོ། ། འཆི་མེད་དབང་པོ་ནི་འདིར་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་རབ་མཐའ་བྲལ་ལོ། ། ལྷའི་བླ་མ་ནི་ཕུར་བུའོ། ། རབ་འཇོམས་ནི་དྲག་པོའི་ཚོགས་རྣམས་སོ། ། རབ་འཇོམས་དབང་ཕྱུག་ནི་དྲག་པའོ། ། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པས་བྲེལ་ཡང་འཁོར་བའི་གནས་ཀྱི་ཉེས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་དགོན་པ་ལས་བརྒལ་བའོ། ། སྟོན་པ་གཅིག་པུ་ལ་སོགས་པ་གོ་སླའོ། ། ཤེས་རབ་ཁོ་ན་རལ་གྲི་དང་མདའ་གཞུ་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེའི་འབྲས་བུ་གསུངས་པ། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་དཔུང་གི་ཚོགས་གནོད་པ་དུ་མ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་མི་ཤེས་པའི་རྒྱལ་པོ་ནི་གཡུལ་ངོ་སྟེ། དེ་བཅོམ་ཞིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྣང་བར་མཛད་པས་ན། ཉོན་མོངས་མི་ཤེས་གཡུལ་ངོ་སེལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་ཕྱི་རོལ་གྱི་བདུད་རྣམས་དགྲར་གྱུར་པས་སམ་བདུད་ཀྱི་དགྲ་ཡིན་པས་ན་བདུད་དགྲ་སྟེ།

The various and diverse emanations throughout the ten directions are what is meant by "radiating in various ways in the ten directions." For that very reason, this is "acting for the benefit of beings exactly as they are." To demonstrate this, it says "gods" and so forth: in some places as gods, in some as the god of gods, in some as Śakra, the lord of the gods, and in others as the lord of the Tuṣita heaven, the lord of the gods. The lord of the asuras is Vemacitrin and others. The lord of the immortals here is the king of the gods, Suyāma. The preceptor of the gods is Bṛhaspati. The "Great Destroyers" are the hosts of Rudra. The "Lord of the Great Destroyers" is Rudra himself. Through such various emanations, he acts for the benefit of beings; this is also taught extensively in the Dharmasaṃgīti-sūtra. Although he is thus occupied with acting for the benefit of all, because he is free from the defects of the state of saṃsāra, he has "crossed over the wilderness of existence." The terms "sole teacher" and so forth are easy to understand. He is described in that way because insight alone is his sword, bow, and arrow. Regarding the result of that, it says "afflictions" and so forth: the king of ignorance, surrounded by the many harms of the hosts of the afflictions, is the "battlefield." Because he has conquered that and rendered it invisible in every respect, it is said: "He dispels the battlefield of afflictions and ignorance." For that very reason, because the external māras have become his enemies, or because he is the enemy of the māras, he is the "Foe of Māra."

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱལ་བར་གྱུར་པ་གསུངས་པ། བདུད་དགྲ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་གོ་སླའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བདུད་ཀྱི་སྡེ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་བླ་ན་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་བརྙེས་པས་ན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདྲེན་པ་ཡིན་པས་འདྲེན་པ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་མི་དང་ལྷའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱག་བྱར་འོས་པ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ་གོ་སླའོ། ། དེ་ལྟར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འགྲོ་བའི་བླ་མ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཐོག་མ་མེད་པར་གཤེགས་པ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཁོ་ནའི་གོམ་པས་བགྲོད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་གོམ་གཅིག་བགྲོད་དེ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་གོམ་པ་གཅིག་གིས་བགྲོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལྟར་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་གནོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཁའ་ལྟར་མཐའ་མེད་རྣམ་པར་གནོན་པའོ། ། གསུམ་རིག་ཅེས་པ་ནི་ལྷའི་མིག་གི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་རྣམས་སོ། ། གསུམ་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གསུམ་རིག་སྟེ། གསུམ་རིག་པ་ཁོ་ན་གསུམ་རིག་པ་ཡིན་པས་རང་གི་དོན་ལ་དེ་ཕན་གྱི་རྐྱེན་སྦྱར་བའོ། ། གཞན་དག་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་དང་། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ་གསུམ་རིག་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གསུམ་རིག་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ངེས་བརྗོད་དང་མཆོད་སྦྱིན་དང་སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་གསུམ་རིག་ཅིང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་གསུམ་རིག་པ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དོ། །

It is said that he is victorious in every respect: "The enemy of Māra," and so forth, which is easy to understand. Therefore, having completely triumphed over the hosts of Māra and attained unsurpassed buddhahood, he is the "Perfect Buddha" (Saṃbuddha). Because he is the guide of the world, he is the "Guide" (Nāyaka). He is worthy of prostration by the beings of the human and divine realms; he is the most preeminent Blessed One (Bhagavān), which is easy to understand. Thus, to demonstrate that the Perfect Buddha, the Guru of the world, has proceeded from the beginningless past for the sake of sentient beings, it says: "The three worlds," and so forth. That which is traversed in a single stride in a single instant is "traversed in one stride"; that which traverses the three worlds in a single stride is likewise so described. Therefore, that which strides across the limitless like space is "striding limitlessly like space." "Threefold Knowledge" (Traividya) refers to the wisdom of the divine eye, the wisdom of recollecting former abodes, and the wisdom of the exhaustion of contaminants. One who possesses these three knowledges is "Threefold Knowledge." Since he is the Threefold Knowledge itself, the suffix is applied in the reflexive sense. Others say he is "Threefold Knowledge" because he possesses the three: higher mind, higher ethical discipline, and higher wisdom. Furthermore, because he knows and fully understands the three Vedas—the Ṛg, Yajur, and Sāma—he is also the "Threefold Knowledge" of the worldly perspective; thus, the Blessed One himself is the Threefold Knowledge.

ཐོས་པ་དང་དྲན་པ་དང་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་སྟེ་གཙང་མའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་གཙང་མའོ། ། དེ་ཉིད་བདག་དང་བདག་གི་བར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་མ་ལུས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ཆུའི་ཚོགས་ཀྱིས་བཀྲུས་པས་ན་འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཡང་གཙང་གནས་འདི་ཉིད་ཁོ་ནའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དག་པ་སྟེ་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྷའི་མིག་དང་། ལྷའི་རྣ་བ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཤེས་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱ་བ་ཤེས་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མངོན་ཤེས་དྲུག་ལྡན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཏོང་བ་དང་། ལྷའི་ཡུལ་རྣམས་ཏེ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དྲུག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་དྲན་དྲུག་གོ། ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་བདག་ཉིད་སེམས་པས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་སྟེ་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ལས་བླ་མར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ཆེན་པོ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའོ། །

Because they possess the pure conduct of hearing, mindfulness, and non-violence, they are the "pure ones of the world." That very state is the "supramundane pure abode" itself, for it has been washed by the flood of the selflessness of all phenomena, leaving no trace of the habitual tendencies of clinging to "I" and "mine." Therefore, it is "pure," as it is free from all defects. Those who possess the six superknowledges (abhijñā) are "endowed with the six superknowledges." These are: the divine eye, the divine ear, the knowledge of others' minds, the knowledge of recollecting former abodes, the knowledge of the power of miracles, and the knowledge of the exhaustion of the outflows (āsrava). The six recollections (anusmṛti) are: the recollection of the Buddha, the Dharma, the Saṅgha, ethical discipline, generosity, and the deities. One is a "bodhisattva" because one directs the mind toward enlightenment (bodhi). One is a "great being" (mahāsattva) because, having realized the all-pervading expanse of reality (dharmadhātu), one has attained perfect enlightenment and acts for the benefit of the great mass of sentient beings. That very state is "supramundane" because it arises from a wisdom that has become superior to the world. One is "of great miraculous power" because one has attained the great domain of miracles in all their aspects.

ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཐའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཏེ་དེ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དེ་ཉིད་ཐོབ། ། ཅེས་སོ། ། སྤྱི་ལས་སྤྱི་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་རྐྱེན་ལས་ཀྱང་དངོས་པོའི་རྐྱེན་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། རང་གི་རྒྱུད་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བདག་རིག་གོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་རང་གི་སེམས་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་རྣམས་ལ་གོ་བར་བྱེད་པས་ན་གཞན་རིག་གོ། ། དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྣང་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་པ་སྟེ་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སཱརྦྦ་ཞེས་ཀློག་པ་ནི་རང་གི་དོན་ཅན་གྱི་ཨཎ་རྐྱེན་དུ་བྱིན་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཕན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་ཕན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོའི་སྐྱེས་བུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་ཟག་མཆོག་གོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཕྱིར་གྱིས་དེ་དང་འདྲ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔེར་བྱ་ཀུན་ལས་འདས་པའོ། །

The limit of the perfection of insight is so called because, through diligent application to the perfection of insight whose nature is hearing, reflection, and meditation, one attains the ultimate limit of the supramundane perfection of insight. For that very reason it is said: "Insight," and so forth. The suchness of insight is the utterly stainless suchness. Its nature is also suchness, which is the essence of the dharmakāya; because of attaining that, it is said: "Through insight, that very [suchness] is attained." Because the general [term] is accepted as the general, there is no contradiction in using the suffix of a concrete entity for a concrete entity. Because of the thorough knowledge of the nature of phenomena (dharmatā), which is inseparable from one's own continuum and is personally experienced, it is "self-knowing." Because it makes others understand through its inseparability from one's own illusion-like mind, it is "knowing others." Because that non-dual wisdom appears in various ways through its very nature of possessing diverse forms, it is "all-encompassing"; because it possesses diverse forms, it is the meaning of "Vajradhara." The reading sarva is formed by adding the suffix aṇ in the sense of "self." Because it is of singular benefit to all sentient beings, it is "benefiting all." For that very reason, because it is the foremost person among all sentient beings, it is the "supreme individual." Because its nature is suchness, there is nothing whatsoever similar to it, and thus it is "beyond all examples."

དེ་ནི་ལེགས་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་མངོན་དུ་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་པོའོ། ། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མཆོག་སྟེ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་གཙོ་བོའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ནི། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་འབར་བ་ཞལ་དང་ཕྱག་དང་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ལྷའི་གཟུགས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་ནི། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དམ་ཚིག་ཅེས་སྦྱར་རོ། ། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི། ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྐུའི་བྱིན་རླབས་ལས་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསལ་བར་སྟོན་པའི་སྔགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་གསུང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་སྤྲུལ་པའི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་སྟོན་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རང་དང་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཟབ་མོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་མ་ལུས་པ་འཛིན་པར་མཛད་པ་དེའི་ཕྱིར།

This should be understood by those who desire excellence; it means that it is not to be realized by others. Because he is the cause for the arising of the wisdom of the suchness of all phenomena, he is the Lord of Wisdom. Because he is preeminent, he is the Supreme, the Venerable Mañjuśrī. Because the gift of Dharma is the foremost of all gifts, he is the Chief Patron of the Dharma. Regarding the phrase "the four seals" and so forth: the four seals are the Great Seal (mahāmudrā), the Samaya Seal, the Dharma Seal, and the Action Seal. Among these, the Great Seal is the form of the deity possessing the blazing major and minor marks, faces, hands, and attributes; it is the Saṃbhogakāya. The Samaya Seal is the Dharmakāya, the nature of the mind that is personally realized; it is termed "Samaya" because it is perfectly realized. The Dharma Seal is the essence of speech consisting of various mantras that clearly reveal the suchness of phenomena through the blessings of the Dharma and Saṃbhogakāyas. The Action Seal is the Nirmāṇakāya, which, by its very nature of accomplishing activities, perfects the various emanated deeds. He is described in that way because he teaches the meaning of those four seals. For this reason, the Blessed One maintains all the profound and perfect qualities of both himself and others without exception.

ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བགྲོད་པ་གསུམ་མོ། ། དེ་ཉིད་འགྲོ་བའི་བསྙེན་བཀུར་གནས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། འདིར་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། དོན་དམ་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་དམ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དཔལ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དེ། མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་སྐལ་བཟང་ཆེའོ། ། འདི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པས་ན་འབྱོར་པ་ཀུན་བྱེད་པའོ། ། དཔལ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོའོ། ། དཔལ་ལྡན་ནི་རབ་ཏུ་བསྔགས་པའི་དོན་ལ་མ་ཏུབ་ཀྱི་རྐྱེན་སྦྱར་བའོ། ། དེ་ཉིད་སུ་ཞིག་ཅེ་ན་གསུངས་པ། འཇམ་དཔལ་ཞེས་པ་སྟེ་འཇམ་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། ། དཔལ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་ཡིན་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དཔལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་དེ་ལྟར་བསྟོད་པ་མཛད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཐོས་ནས་ཡིད་རབ་ཏུ་དགའ་བར་གྱུར་པས་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཚན་གྱི་དོན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྡུས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་མཆོད་པར་འོས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཚན་གྱི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམ་པ་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་མཆོད་པར་བྱེད་པ་ནི། མཆོག་སྦྱིན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

There are three paths of renunciation: those of the śrāvakas, the pratyekabuddhas, and the perfectly complete buddhas. He is the supreme object of veneration for all beings. Here, the reason for this is stated: "The ultimate," and so forth. The ultimate, pure glory is non-abiding nirvāṇa itself; whatever constitutes the excellence of both higher rebirth and definite goodness is explained in that way. For that very reason, he is the great good fortune of the three worlds. If one asks how he has become so, it is because he brings about all excellence; thus, he is the "creator of all prosperity." Whoever possesses such glory is supreme and primary. The suffix matup is applied to the word "glorious" (śrīmat) in the sense of being highly praised. If one asks who that is, it is said: "Mañjuśrī." "Gentle" (mañju) means pleasing to the minds of beings. Since he is the perfect cause for the higher rebirth and definite goodness of all sentient beings, he is described in that way. The Blessed One is the inconceivable glory. Now, having heard the collection of qualities with which Śākyamuni thus offered praise, the entire assembly became exceedingly joyful. In order to correctly comprehend the meaning of the Blessed One’s name—the one worthy of worship in every respect—they condensed the meaning of all the names and, preceded by prostration, made offerings in five verses, beginning with "The Vajra Bestower of the Supreme," and so forth.

འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་མཆོག་སྦྱིན་ནོ། ། མི་ཕྱེད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོའོ། ། ཡང་དག་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེའི་མཐའ་ནི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་དག་མཐའ་ཞེས་པར་བོད་པའི་དོན་ལ་ཡང་ཨི་ཉིད་དོ། ། བྷུ་ཏེ་མེད་པ་ནི་སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་དབང་གིས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུ་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་། ། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་སྙིང་པོའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ལས་སྟོང་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ནི་དེ་ཉིད་དེ། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་པོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་ནི་དབྱེ་བ་མེད་ཀྱང་དབྱེ་བ་ཉེ་བར་བརྟགས་པས་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་ཀྱང་ངོ་། ། བྱང་ཆུབ་ལ་ཆགས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཆགས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ནི་འགྲོ་བ་མངོན་པར་འབྱིན་པར་བཞེད་པ་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་འདོད་པའོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདོད་པ་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་འདོད་པའོ། ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་བདེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དགྱེས་པའོ། །

Because he is the sovereign of the three worlds, he is supreme. Because he bestows buddhahood itself, he is the Bestower of the Supreme. Because he is the nature of the indivisible wisdom of a buddha, he is the Vajra. For that very reason, he is supreme and the principal one. "Perfect" (yang dag pa) refers to suchness (de kho na nyid). Its "limit" (mtha') refers to the ultimate; the meaning is that there is no suchness other than that. The vowel i is used in the vocative sense of "Perfect Limit." The form bhūte is absent due to the requirements of poetic meter; the same applies elsewhere. Because he arises from emptiness, he is the Essence of Emptiness. The intention is that empty phenomena arise from emptiness alone. "Buddha-awakening" (sangs rgyas byang chub) is that very reality; because its nature is the wisdom that knows exhaustion and non-arising, it is Buddha-awakening. Although there is no distinction between the Buddha and awakening, they are designated as "Buddha-awakening" by way of a conventional distinction, meaning he is both the Buddha and the ultimate reality. Because he possesses the attachment of great compassion that is attached to awakening, he is the Buddha of Attachment. The desire of the Buddhas is the wish to deliver wandering beings; because his nature is that very wish, he is the Buddha of Desire. Alternatively, because the performance of the Buddha's enlightened activity is the desire of all Buddhas, he is the Buddha of Desire. Because he is the cause of the mental joy of the Buddhas, he is the Buddha of Joy.

སངས་རྒྱས་རྣམས་རོལ་པར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་སྟེ་རབ་ཏུ་རོལ་པར་མཛད་པ་ན་སངས་རྒྱས་རོལ་པའོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འཛུམ་པ་ནི་བཞད་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཏེ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་སོ། ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་འཛུམ་པ་དང་སངས་རྒྱས་བཞད་པའོ། ། དེ་ལ་འཛུམ་པ་ནི་ཅུང་ཟད་བཞད་པ་ཡིན་ལ། བཞད་པ་ནི་ཆེར་བཞད་པ་སྟེ་དེ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་པའི་གསུང་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ནི་སྙིང་པོ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཐུགས་སོ། ། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བརྟགས་པའི་དབྱེ་བས། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་གསུངས་སོ། ། དངོས་མེད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་ནི་དངོས་མེད་ལས་བྱུང་བའོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་ཏེ། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་འདི་ནི་མཐའ་ཡས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བས་ན་ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་བའོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་འདི་ཐམས་ཅད་བྱུང་བས་ན་ཡེ་ཤེས་བྱུང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་དགོངས་པའོ། །

The "play of the buddhas" refers to the performance of the welfare of all sentient beings; when they perform that play, it is the "play of the buddhas." The "smile of the buddhas" is caused by laughter, arising from the condition of the welfare of sentient beings. Thus, because the Blessed One is of that very nature, he is the "smile of the buddhas" and the "laughter of the buddhas." In this context, a "smile" is a slight laugh, whereas "laughter" is a loud laugh; that is the distinction. Such speech of the buddhas that teaches the Dharma is for the sake of sentient beings, and the speech of the buddhas is itself the Blessed One. The "mind" of such buddhas is the essence, the "buddha-mind." That very thing is expressed by terms such as "buddha-awakening" and so forth, through the distinctions imputed by the Blessed One. "Non-entity" is the expanse of phenomena (dharmadhātu). "Arising from that" refers to whatever arises from such a nature; that is "arising from non-entity." The "source of the buddhas" is the place of birth, for this "source of the buddhas" serves as the cause for the birth of infinite buddhas. Because it has definitely emerged from the suchness of the nature of phenomena, which is like space, it is "arisen from space." Because this entire wisdom-body has arisen from the wisdom of the buddhas, it is "arisen from wisdom." Therefore, because it is the wisdom-body of all the Tathāgatas, the intention is that it has arisen from the mirror-like wisdom and the other wisdoms.

གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་དང་འདྲ་བས་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྤྲུལ་པ་ཆ་ལུགས་དང་རྒྱན་དང་གོས་དང་ཉམས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཀོད་པ་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། གཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས་མང་པོར་འགྱུར་བ་དང་། མང་པོར་གྱུར་ནས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། སྣང་བར་གྱུར་ཅིང་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་དག་པར་བསྟན་ནས། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་བའི་ནང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཟློས་གར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་སངས་རྒྱས་རོལ་སྟོན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ན་རྗེ་བཙུན་ཏེ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཁྱོད་ཕྱག་འཚལ། ། ཞེས་སྦྲེལ་བར་བྱའོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ། ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་དམ་ཚིག་སྤྲུལ་པའི་འོད་ཟེར་འཕྲོ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གང་དུ་ཐམས་ཅད་དེ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་གནས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བ་རྣམས་དང་། གང་དུ་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་བཞུགས་པ་དེ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཅེས་སྦྱར་ཏེ། དེ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕྱག་འཚལ་ཞེས་པའི་དོན་ཡང་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་ཡིན་ཏེ།

In order to care for all beings to be trained, he displays the nature of all things in various forms, like a net of magical illusions; therefore, because he is like a net of magical illusions, he is the "Net of Magical Illusion" (Māyājāla). Consequently, he displays a profusion of emanations in diverse forms, with various arrays of attire, ornaments, garments, and expressions, through his excellent fortune. Having perfectly demonstrated becoming many from one, becoming one from many, and appearing and then disappearing, he performs the dance of a Buddha within the circles of the śrāvakas and others. Thus, by teaching those to be trained in such a way, he is the "Buddha who displays the play." In reality, he is the Venerable One; thus, the phrase "Homage to you, Perfect Enlightenment" should be connected. To summarize, it is said: "I bow to all, all." This refers to the nature of the wisdom body of all Tathāgatas, which is the essence of the samaya of all meditative absorptions and qualities, and which radiates the light rays of emanation. Wherever all those deities of the maṇḍala reside within the various wheels of emanation, and wherever all the Buddhas and Bodhisattvas dwell, that is called "all, all." By applying the term "all" to each instance, one should also contemplate the meaning of "I bow to them." All of these are as follows:

ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་ནུས་པས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གདུལ་བྱ་ལ་སོ་སོར་སྣང་བ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཡང་སོ་སོར་འདུད་པའི་རྣམ་པ་གསུངས་པ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ཁྱོད་ལ་འདུད་དོ། ། ཞེས་སོ། ། འདིར་ཨི་ཏིའི་སྒྲ་ནི་རྫོགས་པའི་ལ་སྟེ་གང་ཡང་ཁམས་གསུམ་པའི་ཡེ་ཤེས་(ཀྱ་,ཀྱི་)སྐུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་རྗེ་བཙུན་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་དམ་པར་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་རྣམས་མཐའ་ཡས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཁོ་ནར་གསུངས་པའི་མཚན་རྣམས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་ཏེ། ཡང་དག་པར་བརྗོད་པས་ན་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་སྟེ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་རྫོགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ། ། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྗེ་བཙུན་འདིའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་རྣམས་གསུངས་པ། འདི་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་རྐང་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆང་བའོ། ། འདི་ནི་འདི་དག་ཅེས་པ་སྟེ། གང་དུས་གསུམ་དུ་བཞུགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དང་གསུང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ད་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པས་བཤད་པ་སྟེ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། འདི་སུའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུའོ། །

It is said that through the power of the tathāgata’s wisdom body, which is indivisible from the three realms, it appears individually to those to be trained in various ways. Furthermore, the manner of individual homage is stated: "I bow to you, the wisdom body." Here, the word iti signifies completion. Thus, the names of the infinite qualities of the venerable Lord of Speech, which are the very nature of the non-conceptual wisdom body of the three realms, were perfectly summarized by Śākyamuni as they were spoken exactly as they are by the Blessed Buddhas. Because they are perfectly expressed, it is called the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti (The Perfect Expression of Names); the meaning is that the Nāmasaṃgīti is complete. Now, in order to inspire confidence in the world, the Blessed One spoke these praises of the venerable one, beginning with "This is..." and so forth. The meaning of the verses should be analyzed as follows: "Vajradhara" refers to the holder of non-dual wisdom. "This is this" means that whatever was spoken or will be spoken by the tathāgatas residing in the three times, that has now been explained to me by your request; the meaning is that the Nāmasaṃgīti has been revealed. If one asks, "Whose Nāmasaṃgīti is this?" it is said: "By the Blessed One," and so forth. "Wisdom" refers to the completely pure wisdom, which is the form body (rūpakāya).

དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ཞེས་པ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་མ་ལུས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཅིའི་དོན་དུ་བསྟན་པ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མ་འདྲེས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཡང་འདིས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་དེ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོངས་སུ་དག་པ་དེ་ཡང་མ་འདྲེས་པའི་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། ། དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའོ། ། དེ་ལ་ཐ་མལ་པ་ཙམ་ནི་དགའ་བའོ། ། རབ་ཀྱི་མཐར་སོན་པ་ནི་དང་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ནི་མགུ་བ་ཆེན་པོའོ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཅིག་ཅར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཉེ་བར་བགྲོད་པར་བྱེད་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གཟུགས་ནི་སྐུའི་གསང་བའོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་གསུང་ནི་གསུང་གི་གསང་བའོ། ། ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བའོ། ། དེ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། རབ་ཏུ་གསལ་བར་ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འབྲེལ་ལོ། ། བླ་ན་མེད་པའི་དོན་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་དོན་ཏེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དོ། ། མ་ཐོབ་པ་ཞེས་པ་ནི་སྟོབས་བཅུ་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །

The "wisdom body of the Tathāgata" is the dharmakāya. "Mañjuśrī, the wisdom being" refers to the nature of all wisdom beings without exception, by virtue of being the lord of the maṇḍala. If one asks for what purpose this is taught, it is said: "Your," and so forth. "Unmixed" means not shared with the śrāvakas and pratyekabuddhas. This is clarified by the term "completely pure." That complete purity is the unmixed complete purity. "Joy" is mental happiness. In that regard, mere ordinary joy is "joy"; reaching the ultimate limit is "faith"; and that very [faith], through its extreme expansion, becoming the cause of transformations of the body and so forth, is "great delight." The inconceivable form that, being free from the characteristics of all śrāvakas and others, simultaneously approaches the maṇḍala of the retinue of all Tathāgatas, is the secret of the body. The speech that teaches the dharma not shared with the śrāvakas and others is the secret of speech. The secret of mind is the experience of the enjoyment of the dharma, preceded by the entry of the mental nature into the minds of all Tathāgatas. Its complete purity is its stainlessness. The phrase "extremely clear" applies to all [the secrets]. "Unsurpassed meaning" refers to the state of a perfectly complete Buddha. "Not attained" refers to the ten powers, the fearlessnesses, and so forth.

ཇི་སྲིད་ཅེས་པ་འདིས་འབྲས་བུའི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པའི་ཆོས་འདྲེན་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པའི་ཚུལ་གྱི་ཚུལ་ཏེ། དེ་ཡང་བསྟན་པའི་ཆོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་དག་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་དུའོ། ། བཤད་པ་ནི་གཞུང་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པའོ། ། ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱས་པ་ནི་གཞུང་གི་དོན་བཤད་པའོ། ། བཀྲོལ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བརྡ་སྤྲད་པའོ། ། རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་གྱི་དང་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། ། གསལ་བར་བྱས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བྱས་པའོ། ། གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པས་དེ་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། ། ། མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གཞན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་དེ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དེ་ཉིད་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་གསང་བའོ། ། དེ་དག་ཀྱང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རང་བཞིན་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་པོ། ། དེའི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཉིད་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་པོ། །

The phrase "as long as" indicates the ultimate limit of the result. Because it draws forth and causes the attainment of the sublime Dharma of all the Tathāgatas, it is the "manner of the manner of all the Tathāgatas"; this refers to the taught Dharma, such as the Prajñāpāramitā and so forth. It is for the sake of correctly upholding that. "Explaining" refers to the presentation of the mere text. "Perfectly clarifying" refers to the explanation of the meaning of the text. "Unraveling" refers to communicating it through other synonyms. "Analyzing" refers to the close demonstration of the distinctions between the categories of meaning and the objects. "Making clear" means making it extremely clear. It is connected to the statement: "It is blessed by the blessing of the unimpeded power of the dharmatā of all secret mantras." If one asks what other specific qualities of the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti there are, it is said: "Furthermore," and so forth. "Furthermore" means "immeasurable." "Extremely pure and completely purified" means being without the afflictions along with their habitual tendencies; that is the state of being extremely pure and completely purified. What is it that has become so? It is the wisdom of omniscience, which is the very secret of the [Buddha's] body and so forth. These also arise from the nature of the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti. Because it is the enlightenment of all the Śrāvakas and so forth, as well as the Buddhas, it is the "enlightenment of the Buddhas." Since this very Mañjuśrī-nāmasaṃgīti is the cause and so forth of that, it is the "enlightenment of the Buddhas."

འདི་དག་ཐོབ་པས་གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱང་ཐོབ་པས་ནི་ཡང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་བྱང་ཆུབ་པོ། ། ཅི་ལྟར་འབྲེལ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་སྟེ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་མོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མངོན་པར་ཉེ་བ་འདིས་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བས་ན་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། ། འདིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའོ། ། སྟོབས་བཅུ་རྣམས་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དེ། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྫི་བར་མི་ནུས་པ་ཉིད་དོ། ། གང་རྣམས་ཀྱི་ཞེ་ན་གསུངས་པ། སྟོབས་བཅུ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པའོ། ། ལུང་ནི་ལྷག་པར་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་ལུང་ངོ་། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྐྱེད་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉེ་བར་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། ། དེ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། ། གང་རྣམས་ཀྱི་ཞེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་སོ། །

By attaining these, one also attains buddhahood itself; thus, it is the awakening that is the nature of the Nāmasaṃgīti. If one asks how they are connected, it is said: "of the perfectly complete buddhas," meaning the path of non-erroneous realization. Because one attains manifest enlightenment through this close proximity to all the tathāgatas, it is so applied. "Realizing the dharmadhātu" means comprehending the dharmadhātu. Because one comprehends the dharmadhātu through this, it is so applied. The compound is to be analyzed as: "this is unsurpassed and is also the realization of the dharmadhātu." If one asks what the realization of the dharmadhātu is like, it is said: "of the Sugatas." "Possessing the power of the ten powers" means being endowed with power, such that one cannot be crushed by Māras, non-Buddhists, and the like. If one asks of whom, it is said: "of all those who possess the ten powers." "Scripture" is so called because its nature is superior realization. "Perfectly accomplishing all phenomena" means perfectly generating them, because it serves as the cause for perfectly accomplishing all buddhas; because it is without objective apprehension, it is free from stains. Because it is free from the habitual tendencies of conceptualization, it is excellent and utterly pure. That is the complete perfection of the accumulations of merit and wisdom. Of whom? Of the great bodhisattvas. "Source" is the place of birth.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་པ་དག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། མཐའ་ནི་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པའོ། ། བརྟག་པ་ནི་བརྟག་པར་བྱ་བའི་གནས་སོ། ། འདི་སུའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ་ངེས་པར་འབྱུང་བས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་སྟེ་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ལམ་མོ། ། རིགས་ནི་རྒྱུད་དོ། ། རུས་ནི་རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་སྣོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རིགས་དང་རུས་ནི་རིགས་རུས་ཏེ། དེའི་འཕེལ་བ་ཡང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ། ། སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་དང་སྡེ་ཞེས་པ་ལ་སྟོབས་དང་བཅས་པ་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དཔུང་ནི་དམག་ཆེན་པོའི་ཚོགས་སོ། ། སྟོབས་ཀྱང་འདི་ཡིན་ལ་དཔུང་ཡང་ཡིན་པས་ན་སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་སྟེ་དེ་དང་བཅས་པའི་སྡེ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་དང་། སྡེ་སྟེ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་སྡེ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་དང་དེ་ལྟར་ལྡན་པའོ། ། ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ནི་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། ། དེས་བགྲོད་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བས་བགྲོད་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་སྒྲུབ་པ་སྟེ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཉིད་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔའ་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཚངས་པའི་གནས་བཞི་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །

"Bodhisattva conduct" means the conduct of mantra and the conduct of the perfections. "Limit" means the ultimate perfection. "Analysis" refers to the object to be analyzed. If one asks, "Whose liberation is this?" it is that of the śrāvakas and so forth; it is the path of definitive emergence, the path that leads away from all views. "Lineage" means the continuum. "Clan" means the foundation and the vessel. "Lineage and clan" is a compound; its increase is the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti itself. Regarding "the host and army of power," "possessing power" means being endowed with strength. "Host" refers to a great collection of troops. Since it is both power and a host, it is the "host of power"; the "army" associated with that is the "army of power," meaning a great assembly that encompasses everything. It is endowed with such qualities. "Perfectly gathering" refers to the nature of the four means of attraction; thus, "all definitive emergence" refers to the definitive emergence of the śrāvakas and so forth. The "nature of traveling by that" refers to those who travel by means of definitive emergence. The "complete maturation of their noble path" is the accomplishment of the eightfold noble path, for this very Nāmasaṃgīti is its cause. Because it is the cause of the samādhis such as the "Heroic Progression" (śūraṅgama), it is the samādhi of those who abide in the four divine abodes (brahmavihāra).

དེ་ཉིད་བསམ་གཏན་བཞིའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ལམ་མོ། ། གང་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་མངོན་པར་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡང་དག་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲལ་བའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་བུ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྟེ་འཆིང་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་ནི་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཇིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཉིད་ནི་བྲལ་བའོ། ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ། ། སེམས་གཡེང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་སོ། ། དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་ངན་སོང་གི་སྒོ་རྣམས་ཏེ་གཅོད་པ་ནི་འགེམས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཁམས་གསུམ་དུ་ཀུན་ནས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་པོའི་དགའ་སྟོན་བཞིན་དུ། ཁམས་གསུམ་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་གདུགས་དང་རྒྱལ་མཚན་དང་བ་དན་བསྒྲེང་བ་ཡང་འདི་ཉིད་དོ། ། གནས་ནི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཏེ། མ་ཧཱ་པཏྟ་ན་བཞིན་ནོ། །

Because it is the cause of the four meditative concentrations, it is "meditative concentration" (dhyāna). "Yoga" is the path that unites calm abiding (śamatha) and special insight (vipaśyanā). It is that which brings to completion the yoga of those who exert themselves in body, speech, and mind—that is, those who have correctly entered into body, speech, and mind. It is the "separation from the fetters" (saṃyojana); these are called "fetters" because they bind a person together with existence, and they are also the "bonds." The number of such fetters is nine: attachment, aversion, pride, ignorance, views, extreme views, doubt, envy, and avarice. Because this very Mañjuśrī-nāmasaṃgīti serves as the antidote to them, it is "separation." "All obscurations" refers to the obscurations of afflictions, karma, and the knowable. "The remainder" refers to the five appropriated aggregates (upādāna-skandha). "Mental distraction" refers to the conceptualizations of attachment and so forth. The "gates to the lower realms" are the karmas that lead to entering the three migrations, such as the hells; "cutting" means to destroy them. Like the festival of a king who is completely victorious throughout the three realms, this very text is the raising of the parasols, victory banners, and flags of the Tathāgata, the universal monarch of the three realms. "Abode" is the blessing, as in the Mahāpattana.

རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་གནས་ཏེ་འདི་ཉིད་ཀྱང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདིའོ། ། དམན་པ་དང་འབྲིང་དང་མཆོག་གི་ཐེག་པ་སྟོན་ཅིང་འཛིན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བྱིན་གྱི་རླབས་དང་ཆོས་མཐུན་ནོ། ། སྔགས་ཀྱི་སྒོའི་སྤྱོད་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྤྱོད་པའོ། ། སྒོམ་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་ནི། བསྒོམས་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་སོ་སོར་རྟོགས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཚོགས་ཞེས་པ་ནི། རིན་ཆེན་པདྨའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ། རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཐར་ཐུག་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཚོགས་རྫོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་རྫོགས་པའོ། ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཉིད་དོ། ། ས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤང་བ་དང་། སྒོམ་པ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཅི་ལས་ཤེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དབང་དུ་བྱས་ལས་སོ། ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེམས་གཅིག་སོ་སོར་རྟོག་པའོ་ཞེས་པ་ལ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ།

This very Mañjuśrīnāmasaṃgīti is the locus of great miraculous power. Because it teaches and upholds the inferior, middling, and supreme vehicles, it is in accordance with the blessings. The conduct of the gateway of mantra is the conduct of mantra. The superior realization of meditation is the actualization of suchness through meditation. The individual realization of emptiness is the experience of the selflessness of all phenomena. Regarding the "accumulation of all the perfections," this refers to the twelve perfections, beginning with the precious lotus perfection and ending with the vajra activity perfection; because they serve as the cause for completing the accumulations, they are "complete." Because it is the cause of total purity, it is "pure"—this is the Mañjuśrīnāmasaṃgīti itself. The "complete perfection of all the stages" is because they are fully filled. "Individual discernment" means discernment itself; the meaning is that the four noble truths are thoroughly known exactly as they are. It is not a misconception like that of the śrāvakas and so forth. Why? Because it is from the perspective of the bodhisattvas. Regarding the statement that "all phenomena are the individual discernment of the single mind" in the context of the applications of mindfulness: the four applications of mindfulness are the body and so forth.

ལུས་ལ་སོགས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པས་དེ་ཡང་ངེས་པར་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཉིད་དེ། ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་གནས་སྐབས་ན་གོམས་པས་ན་རིམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། མང་པོ་བརྗོད་པ་ཅི་བྱ་ཞེ་ན་གསུངས་པ། ཇི་སྲིད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཇི་སྲིད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་མཐར་ཕྱིན་པའི་དོན་དུ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདིའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་གསུངས་ནས་ད་ནི་འདིའི་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་སྔགས་པ་གསུངས་པ། གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱིས་ཀུན་དུ་སྤྱད་པ་ནི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་སྡིག་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སེལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་གཞི་དང་བཅས་པ་རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པའོ། ། ངན་སོང་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའོ་ཞེས་པ་ནི། དམྱལ་བའི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངན་སོང་གི་ལས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པའོ་ཞེས་པ་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པའི་བར་འབྲེལ་ལོ། ། ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་ཟློག་པ་ནི་ངན་འགྲོའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལས་ཟློག་པའོ། ། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་གཅོད་པའོ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་མི་དམིགས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ངན་འགྲོ་གསུམ་དང་། ཡུལ་མཐའ་ཁོབ་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་དང་།

Through the four applications of mindfulness, such as the body and so forth, one discerns all phenomena in a single moment of mind; this is precisely what is meant by the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti. It should be understood that this occurs not gradually, but through the process of familiarization during the stage of full maturation. If one asks why so much is said, it is stated: "As long as..." and so forth. The word "as long as" is spoken to signify the ultimate perfection of the entire collection of qualities. For that very reason, it is said: "This Nāmasaṃgīti is the complete perfection of all the qualities of a Buddha." Having thus described its essential nature, the text now speaks in praise of it by way of its function: "Furthermore..." and so forth. "The misdeeds that arise through the conduct of body, speech, and mind" refers to whatever non-virtue is produced. "Completely pacifying them" means uprooting them along with their bases through the sequence of purification and so forth. "Completely purifying all lower realms" means purifying the karmic actions of the lower realms, such as the rebirth in the hells and so forth. The section from "the essence of all Tathāgatas" up to "of all sentient beings" is connected in this way. "Averting all miserable destinies" means averting the karma that serves as the cause for those miserable destinies. "Completely severing all karmic obscurations" is because it teaches the non-apprehension of karmic obscurations. "All eight unfree states" and so forth refers to the three miserable destinies, birth in a border region, and so on.

སངས་རྒྱས་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དང་། ལྷ་ཚེ་རིང་པོར་སྐྱེ་བ་དང་། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་དང་། མེད་པར་ལྟ་བ་ཁས་ལེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྣམས་ནི་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་སྤོང་བ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། ། འཕྲོག་བྱེད་དང་ལག་ལྡན་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་ནི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་བཏབ་པ་རྣམས་འདི་དྲན་པ་ཙམ་གྱིས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཕལ་ཆེར་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཅུང་ཟད་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། མིག་གཡོན་འགུལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཚན་མ་ངན་པའོ། ། སྡུག་བསྔལ་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཅེ་སྤྱང་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟས་ངན་པ་དང་། དེ་ཉིད་བགེགས་ཏེ་དེ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་དུ་བྱས་ནས་བཀླགས་པས་བདུད་དང་དགྲའི་ལས་ཐམས་ཅད་རིང་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ། ། རང་གི་སེམས་ངེས་བར་སྦྱོང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཏེ་དེ་རྣམས་ནི་བསོད་ནམས་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉེ་བར་སོགས་པ་ནི་ཀློག་པ་དང་། ཁ་ཏོན་ལ་སོགས་པ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་བ་ལ་སོགས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བཀླགས་པའོ། །

The eight unfree states are: being in a buddha-field where no buddha has appeared, being born as a long-lived deity, having impaired faculties, and holding the view of nihilism. To show the abandonment of the ten paths of non-virtuous action, which are the causes of these states, it says "to prevent birth." The eight, such as the Harasser (Hara) and the One with Hands (Hastin), are the great fears; it is easy to understand that by merely recollecting this, their afflictions are pacified. Nevertheless, a brief analysis should be made: the twitching of the left eye and so forth are bad omens. The howling of jackals and so forth, which indicate suffering, are ill portents; these are the obstacles, and this [recitation] pacifies them. By reciting after having realized the emptiness of all phenomena, all the activities of Māras and enemies are cast far away. Non-attachment, non-hatred, and non-delusion are the roots of virtue, as they are the causes for thoroughly training one's own mind; these are merit itself. Their accumulation is for the sake of increasing [virtue] through reading, recitation, and so forth. Improper mental engagement is the mental engagement with what is not suchness, preceded by the clinging to "I" and "mine" and so forth; to prevent that from arising is to recite with the mind one-pointedly clear upon the selflessness of all phenomena.

རིགས་དང་ནོར་དང་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་མཐོ་བར་གྱུར་པ་ནི་རྒྱགས་པའོ། ། ན་ཏི་སཱ་དྷྱེ་པི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་མཐོ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། ། མ་སེ་མོ་གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་སོ། ། ཁེངས་པ་ནི་དྲེགས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐྱོན་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའོ། ། འདི་རྣམས་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སོ། ། སྡུག་བསྔལ་ནི་ལུས་ཀྱིའོ། ། ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་སེམས་ཀྱིའོ། ། སྡུག་བསྔལ་དེ་དག་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའི་དགའ་བའི་དགའ་སྟོན་གྱི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེར་གྱུར་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གསང་བར་གྱུར་པ་ནི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྦས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་ཆེན་དུ་གྱུར་པ་ནི། དེ་རྣམས་ཀྱང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་དོན་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུའི་རང་གི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཐམས་ཅད་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། སྔགས་ཐམས་ཅད་ནི་སྙིང་པོ་དང་ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་དང་ཕྲེང་བའི་སྔགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེར་གྱུར་པ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཏེ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་དང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཐར་ཕྱིན་པ་རྟོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་ཕྱག་རྒྱ་དང་སྔགས་ཐམས་ཅད་དུ་གྱུར་པའོ། །

Arrogance is the mind becoming haughty through [possessions such as] lineage, wealth, knowledge, and so forth. Pride is the mind becoming haughty regarding an entity, even if it is not [truly] so. Conceit is the state of being puffed up. The root of such faults as these is the grasping at a self. All of these are eliminated by realizing the absence of intrinsic nature. Suffering is that of the body; mental unease is that of the mind. The reason those sufferings do not arise is because they are overwhelmed by the festival of joy in realizing the suchness of phenomena. The essence of all the Tathāgatas is the wisdom of emptiness. To "become that" is for the sake of the meaning of the nature of the wisdom of emptiness. That which is secret to the Bodhisattvas is hidden from sentient beings who lack the fortune [to understand it]. That which is the great secret of all the Śrāvakas and Pratyekabuddhas is because they also meditate on the meaning of the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti, thereby perfecting such excellent qualities of their own. All the mudrās have been explained previously. All the mantras are the heart-mantras, near-heart-mantras, garland-mantras, and so forth. To "become that" is to be of that nature, which is the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti. Because it is the cause for realizing the ultimate meaning of all mudrās and mantras, this very [text] becomes all mudrās and mantras.

ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པར་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་དེ་སྨྲ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའོ། ། དྲན་པས་གཞག་པའི་དོན་རྣམས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཤེས་བཞིན་ཏེ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་སྐྱེད་པའོ། ། ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ངེས་པར་རྟོགས་པའོ། ། ཡིད་གཞུངས་པ་ནི་གཟུངས་དང་ལྡན་པའི་བློའོ། ། དེ་དག་བླ་ན་མེད་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་བླ་ན་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཡིད་གཞུངས་པར་བྱེད་པའོ། ། ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་སྐྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པ་དང་སྟོབས་སོ། ། དབང་ཕྱུག་ནི་ཕྲ་བ་དང་། ཡང་བ་དང་། མཆོད་པར་བྱ་བ་དང་། བདག་པོར་གྱུར་པ་དང་། འདོད་དགུར་ལྡན་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། གར་ཡང་ཕྱིན་པ་དང་། དགའ་མགུར་གནས་པ་ཞེས་པ་སྟེ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ། ། ཡང་ན་བདུད་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་མངའ་བདག་ཉིད་ནི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། དེ་དག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དཔལ་དང་དགེ་བ་ཞེས་པ་ནི་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དག་གོ། ། ཞི་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལྡོག་པའོ། ། ལེགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དེ་དག་རབ་ཏུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་དང་སྦྱིན་པ་དག་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྙན་པ་དང་གྲགས་པའོ། ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པས་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། །

Because they express all phenomena as being inexpressible, they are called "speakers." Their mindfulness is the wisdom that focuses on the nature of phenomena (dharmatā) together with effort. Vigilance (samprajanya) is the analytical investigation performed in order to demonstrate the objects established by mindfulness; it is the correct generation of those [qualities]. Wisdom is the definitive realization whose nature is the thorough discrimination of phenomena. Intelligence is a mind endowed with dhāraṇī. Because they accomplish the unsurpassed, they produce unsurpassed wisdom and intelligence. Because their essence is the generation of a supreme capacity to eliminate harm to body, speech, and mind, they possess health and strength. Sovereignty consists of eight aspects: subtlety, lightness, being worthy of worship, mastery, possessing whatever is desired, becoming a lord, reaching anywhere, and abiding in joy. Alternatively, sovereignty is the state of being a master who is completely victorious over all Māras. To bring these to perfection is "fulfillment." "Glory" and "virtue" refer respectively to the accumulations of merit and wisdom. "Peace" is the cessation of all afflictions (kleśa) and secondary afflictions. "Excellence" is Buddhahood itself, which they cause to increase. "Renown" and "fame" arise respectively from the excellence of wisdom and generosity. "Verses" arise from the perfection of all qualities.

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དམ་པར་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ནི་བསྟོད་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་དག་པ་ནི་རང་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་གཙང་གནས་ནི་གཞན་ཏེ་གཙང་བར་བྱེད་པ་(པ་,པོ་)ཞེས་སྦྱར་ཏེ་གཙང་ལྡན་ནོ། ། སྐྱབས་ནི་ངན་སོང་གསུམ་ལས་ཡང་དག་པར་སྲུང་བའོ། ། ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་ནི་འདིར་གནས་ཏེ། དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། གང་རྣམས་ཀྱི་ཞེ་ན་གནས་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། སྐྱོབ་པ་ནི་གློ་བུར་དུ་ཐོག་འབབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཟློག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རྟག་པར་ཀློག་པ་དང་ཁ་ཏོན་བྱས་པ་ལས་སོ། ། དཔུང་གཉེན་ནི་མ་ཞེན་པའི་གནས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔུང་གཉེན་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཐར་པའི་ལམ་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་སོ། ། གླིང་དུ་གྱུར་པ་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་ལྷུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ངལ་སོ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གནས་མེད་པ་རྣམས་ནི་ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་རྨོངས་པ་རྣམས་སོ། ། ལམ་ཡང་དག་པ་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གནས་བླ་ན་མེད་པར་གྱུར་པའོ། ། ཡཱ་ན་པཱ་ཏྲཾ་བ་ཧི་ཏྲཾ། སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་དྲི་མའི་ནད་མ་ལུས་བ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མུན་པ་མུན་ནག་ཆེས་མཐུག་པ་ནི་མུན་པ་ལྟ་བུར་བྱེད་པས་ན་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། དེའི་ངོ་བོ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ལྟ་བའི་མུན་པ་མུན་ནག་རྣམས་སོ། ། བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་ནི་བསམ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །

Praise is the thorough illumination of qualities that are sublime in every respect. "Utterly pure" is because of one's own complete purification. "Utterly pure abode" is to be construed as "that which makes others pure," thus possessing purity. "Refuge" is the perfect protection from the three lower realms. "The abode free from all harm" is the state of nirvāṇa; for whom? For those who desire such an abode. "Protector" is that which averts sudden calamities such as falling lightning, through constant recitation and chanting. "Ally" is the state of non-attachment, because it is the path to nirvāṇa. "Those without an ally" are those who have not attained the path to liberation. "Becoming an island" is because it is the place of rest for those fallen into the ocean of saṃsāra. "Those without an abode" are those who are deluded regarding the thorough knowledge of what is the path and what is not the path. Because it is the cause for accomplishing the authentic path, it has become the unsurpassed abode. Yānapātraṃ vahitram: "Becoming the great king of physicians" is because, by thoroughly illuminating the selflessness of all phenomena, it eliminates without exception the diseases of the stains of body, speech, and mind. "The thickest, dense darkness" is to be construed as "because it acts like darkness"; its nature consists of views such as "self" and "mine," and all of these are the dense darknesses of views. "In accordance with the intention" means conforming to the intention.

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་གྱུར་པ་ཞེས་པ་ལ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་འཇམ་དཔལ་གྱི་ངོ་བོ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་སོ་སོར་དམིགས་པར་འགྱུར་བས་ན་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བས་སྤྱན་ལྔ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཟང་ཟིང་སྦྱིན་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། མི་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་མ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཟང་ཟིང་དང་མི་འཇིགས་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་རྫོགས་པར་གྱུར་པའོ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བས་ན་མ་གསུངས་སོ། ། འདི་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཅི་ལས་ཤེ་ན་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། གཞན་མ་ཡིན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །

Regarding the phrase "becoming the wisdom of omniscience," the wisdom of omniscience is the essence of Mañjuśrī; the intention is that it becomes the individual observation of the wisdom body. Thus, it is said that by seeing such completely pure wisdom, one will obtain the five eyes, beginning with the words "completely pure." The gift of material things is the perfection of generosity. The gift of fearlessness is the perfections of ethical discipline and patience. The gift of the Dharma is the perfections of meditative concentration and wisdom. The perfection of diligence is not mentioned separately because it is all-pervasive, acting as the cause for all of them. In this way, through the gifts of material things, fearlessness, and the Dharma, the six perfections are brought to completion. The three beginning with generosity constitute the accumulation of merit; the five beginning with the perfection of wisdom constitute the accumulation of wisdom. Because the perfection of meditative concentration is the cause that subsumes all meditative absorptions, it is [identified as] meditative absorption. Because the perfection of diligence is all-pervasive, it was not mentioned [separately]. Through the complete fulfillment of these, the ten grounds are attained. The essence of suchness is the nature of suchness itself, which is the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti. Why is this so? It is because of the non-dual nature of phenomena, that is, by way of non-dual suchness.

ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་དུ་ལྷག་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ལྟ་བ་ངན་པའི་བགྲོད་པ་ནི་ལྟ་བ་ངན་པའི་ལམ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཚང་ཚིང་ངོ་། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པ་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་འདིའོ། ། མཚན་དེ་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་འཛིན་ཅིང་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་ཀུན་ནས་འཛིན་ཅིང་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་ན་ཀུན་དུ་འཛིན་ཅིང་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སོ། ། ། ། ད་ནི་ཐ་མལ་པར་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕན་ཡོན་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཏེ། གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཚེ་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་བར་ཉེ་བར་སྡུད་པའི་མཐར་ཐུག་པས་གསུངས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཅུང་ཟད་དབྱེ་བར་བྱའོ། ། སྔགས་ཀྱི་སྒོའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་ནི་འཛིན་པའོ། ། གསང་སྔགས་སྨྲ་བ་ལས་གཞན་དུ་མྱུར་དུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་དེ་དོན་དམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་སོ། ། གཞན་ནི་མཚན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབུས་ན་དོན་དམ་པ་མངོན་པར་གསལ་བར་མངོན་པར་བྱེད་པ་ཆེས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་གྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུའོ། ། མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། གཞུང་དང་དོན་ལས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དང་དུམ་བུ་མ་ཡིན་པའོ། །

The emptiness of entities that are free from the superimposition of "phenomena" (dharma) and "possessors of phenomena" (dharmin) is not something other [than those entities]; the intention is that it is not a separate existent thing. The "path of evil views" is the way of evil views, and that itself is a dense thicket. That which is the inexpressibility of all phenomena is the supramundane, the wisdom of omniscience. That is the inexpressibility of all phenomena; it is this very meaning of the nature of phenomena (dharmatā), which is non-dual. Because these names serve as the cause for thoroughly grasping and clearly demonstrating [that reality], it is said to be "thoroughly grasping and clearly demonstrating." Because it has become such, it is "that which thoroughly grasps and makes clearly manifest." Now, the extensive benefits of grasping [the text] in an ordinary way and so forth are taught, from the words "Furthermore..." up to the conclusion of the summary, "it increases one's lifespan." These shall be briefly analyzed. "Practicing the conduct of the gateway of mantra" is "grasping." In order to show that there is no swift accomplishment other than through the proclamation of secret mantra, [it is said to be] "non-duality itself," which refers to those ultimate realities. Because it is the most principal among all names, clearly manifesting the ultimate reality in the midst of all names, it is the "crown jewel of names." "Entirely complete" means the perfection of all purposes. "From the text and the meaning" refers, respectively, to being without omission and being without fragmentation.

ཉི་མ་སོ་སོར་དུས་གསུམ་དུ། ། ཞེས་པ་ནི་ཉི་མ་སོ་སོར་ཐུན་གསུམ་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གསུམ་གྱི་སྒྲ་ལས་རང་གི་དོན་ལ་ཥ་ཡིག་ཨཱ་ག་མའོ། ། ཉི་མ་སོ་སོ་ནི་ཉིན་པར་སོ་སོའི་དུས་ཞེས་པ་སྟེ། དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏེ་ཐུན་གྱི་དུས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གསུམ་ཞེས་པའི་ཐུན་རེ་རེ་ལ་ཡང་ལན་གསུམ་གསུམ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། འདིས་ནི་ཉི་མ་སོ་སོ་ལ་ལན་དགུ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གཞུང་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ། ། མཎྜལ་བྱས་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ལྔའི་མཆོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཀློག་པས་ན་ཀློག་པར་བྱེད་པའོ། ། གཞུང་དང་དོན་འཛིན་པས་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའོ། ། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་གསུང་བའི་དོན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྒོམ་པར་བྱེད་པས་ན་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། ། ཚུལ་བཞིན་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། ། སོ་སོར་ཞེས་པ་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའོ། ། མཚན་གྱི་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་ནི་མཚན་གྱི་དོན་གཞན་དང་གཞན་ནོ། ། དེ་ཡང་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་དམིགས་ཏེ་ཡིད་རྩེ་གཅིག་པ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའོ། ། ལྷག་པར་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ལས་དང་པོ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ་ལྟ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། ཀུན་ནས་སྒོའི་ཞེས་པ་ལ་ཀུན་ནས་སྒོ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་གནས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན་ཀུན་ནས་སྒོའི་གནས་པའོ། ། དེས་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གནས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །

"Every day, at the three times" means every day, in three sessions. The word "three" takes the suffix ṣa in the sense of its own meaning. "Every day" refers to the time of each individual day; it is a specification of time, meaning the time of the sessions. "Three" means three times in each session. By this, it is shown that there are nine times each day. "Upholding" means holding the text. "Reciting" means reading it after first performing the mandala and the offering of the five sensory enjoyments. "Comprehending" means internalizing it by holding both the text and its meaning. "Proper mental engagement" means meditating on the suchness of the meaning of the speech after having engaged the mind properly. "Properly" refers to suchness. "Individually" means distinguished by way of differentiation. Any particular meaning of the name refers to various other meanings of the name. Furthermore, that is the nature of the non-dual suchness of Mañjuśrī’s wisdom body. Focusing upon that, one meditates with a one-pointed mind free from distraction. "Mental engagement through resolute belief" is the mental engagement with the suchness of the beginner, which is the suchness of the view. Regarding "the abode of all doors," "all doors" means all-pervasive. Since it is both this and an abode, it is the "abode of all doors." Because one abides by means of that, it is explained in that way; it means the abode free from conceptual construction.

ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབིགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་རྟོགས་པའོ། ། དམིགས་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྙོག་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དམ་པའོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ཀུན་དུ་ཡིད་ཆེས་ཤིང་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དད་པ་དང་ལྡན་པས་དེ་དག་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་དུས་གསུམ་དུས་མེད་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། དུས་གསུམ་པོ་ཉིད་དོན་དམ་པར་མི་དམིགས་ཏེ། དེ་རྟོགས་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་གཤེགས་པ་སྟེ་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་འདུས་ཏེ་ཕན་ཚུན་ཡང་དག་པར་འདུ་བ་མཛད་དེ། གཤེགས་ནས་ཏེ་ལེགས་པར་བྱོན་ནས། ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ཐམས་ཅད་དེ་ཐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ཉེ་བར་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ། དེ་ལ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཆོས་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཡང་ཉེ་བར་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་དུ་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་དེའི་རྒྱུད་ལ་སྟེ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་མཛད་དོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འཛིན་པས་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་མཛད་དོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་ཡང་ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཐོས་པས་མི་སྐྲག་ཅིང་། གཟེངས་སུ་པྲག་[ལྦྷྻཱཾ་]མཐོ་བ་ཉིད་དོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་འཆིང་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྤོབས་པའོ། ། འཕགས་པའི་ཆོས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སོ། །

Because they are pierced by insight, all phenomena are individually discerned. Because they are free from all stains of objective apprehension, they are untroubled. For that very reason, they are sublime. One who possesses faith characterized by universal conviction and joy, and who thus engages in upholding them and so forth, realizes the three times as being timeless. The three times themselves are not apprehended in the ultimate sense. Those who realize this are the Tathāgatas—the Buddhas and Bodhisattvas—who assemble and perform a perfect gathering. Having gone—that is, having arrived—they reveal all gateways of the Dharma, which are the various distinctions of skillful means. In order to cause the realization of the suchness of the nature of phenomena through various means, they also manifest their own bodies. In order to complete the accumulation of merit, through the blessings of the Buddhas and Bodhisattvas, they perfectly bless their continuum—that is, their body, speech, and mind. They are sustained by the Buddhas and Bodhisattvas through their sustaining care. Regarding the phrase "inspired eloquence that is fearless concerning all phenomena": it is the state of being unafraid upon hearing the emptiness that is the nature of all phenomena, and being uplifted and exalted. The clear illumination of the emptiness that is the lack of bondage in all phenomena is eloquence regarding all phenomena. The "noble Dharma" refers to the Dharma of the Śrāvakas and so forth.

དེ་ལ་སྡུག་པར་འཛིན་པའི་བསམ་པ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་སྟེ་རང་གི་དོན་ཅན་དེའོ། ། འདི་ལྟར་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་བདག་ཅག་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ། གཟི་བརྗིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། གང་ཞིག་དག་པ་སྙིང་ལ་གནས། ། དམར་ཞིང་ཅུང་ཟད་སེར་བ་ཅན། ། ལུས་ཀྱི་མདངས་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད། ། ཏནྣཱ་སཱནྣཱ་ཤ་མརྩྪ་ཏི་ཞེས་སོ། གཞན་གྱིས་བརྫི་བར་མི་ནུས་པ་ཉིད་ནི་སྟོབས་ཏེ། གཟི་བརྗིད་དང་འོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའོ། ། མི་ཚུགས་པ་ཉིད་ནི་བདུད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒུལ་བར་མི་ནུས་པ་ཉིད་དོ། ། གསང་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ནི། གསང་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བའི་ཕྱིར་སོམ་ཉི་མེད་པར་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་སྟེ། འདི་ཡང་འདིས་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། གསང་སྔགས་དང་རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། བགེགས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་བགེགས་བྱེད་པའོ། ། ལོག་འདྲེན་ནི་གཙུག་འཕྱང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། བདུད་རྣམས་ཁོ་ན་དགྲ་རྣམས་ཏེ་དེ་རྣམས་ཕྱིར་ཟློག་པ་ནི་གཉེན་པོ་སྟེ། གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྒྱེལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་སྟེ།

In this context, the intention of perceiving [the Buddha] as dear is the adhyāśaya (resolute intention), which is for one's own benefit. Just as Śākyamuni became our teacher, so too does this [deity] manifest his own body. The cause of the perfection of majesty is the excellence of the bodily elements. As it is said: "That which dwells in the pure heart, red and slightly yellow, is explained as the radiance of the body" (tannāsannāśamacchaṃti). Power is the state of being incapable of being crushed by others; it is the excellence of majesty and light. Invincibility is the state of being unable to be shaken by Māras and the like. All maṇḍalas, together with the mantras, mudrās, and abhisamayas, refer to the mantras, mudrās, abhisamayas, and maṇḍalas. These, for the sake of accomplishing the welfare of sentient beings, involve entering the maṇḍala and so forth without hesitation, thereby turning the wheel of Dharma in the way of Secret Mantra; this is also what is accomplished by this [deity]. The queens of mantras and vidyās are the supramundane ones such as Locanā and the rest. All obstructors are those who create obstacles in various ways. The vināyakas are those such as the Cūḍālaṃbika and others. The Māras alone are the enemies; their repelling is the antidote, such as the Uṣṇīṣacakravartin and others. Because it is difficult for anyone to cast down, it is the "Great Invincible" (aparājita).

འབྱུང་པོ་འདུལ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྟེ་འཆག་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་སྲུང་བ་དང་བསྐྱབ་པ་དང་སྦ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། གཞན་ཡང་གང་ལྷ་དང་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་དང་གཟའ་དང་རྒྱུ་སྐར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟག་པར་རྒྱུན་དུ་སྟེ་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་བཅས་པར་ཇི་ལྟ་བུར་འདུག་པ་དང་ཉལ་བ་དང་གཉིད་ལོག་པ་དང་། གཉིད་མ་ལོག་པ་རྣམས་སུ་ཡང་འདི་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཟོལ་མེད་པར་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་གཉེན་པོ་གཅིག་པུའོ་ཞེས་སོ། ། ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྲུང་བ་དང་བསྐྱབ་པ་དང་(སྤེད་,སྦེད་)པ་མཛད་པའོ། ། སྲུང་བ་དང་བསྐྱབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦ་བ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། ཇི་སྲིད་ནད་མེད་པ་དང་སྟོབས་དང་ཚེ་འཕེལ་བ་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་བ་དང་ལས་ཀྱི་ཚིག་གིས་འབྲེལ་ལོ། ། དེ་ལ་ཉེ་དབང་ནི་ནོར་ལྷའོ། ། དྲག་པོ་ནི་བདེ་བྱེད་དེ་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་བཅུ་གཅིག་གོ། ། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་ནི་སྟོབས་ཆེན་པོས་རྣམ་པར་གནོན་པ་ནོར་ལྷའི་བུ་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བའོ། ། གཞན་ནི་གོ་སླའོ། ། ཚོང་ཁང་ནི་ཟོང་འཇོག་པའི་གནས་སོ། ། ཡུལ་འཁོར་ནི་ཡུལ་ལོ། ། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ནི་རྒྱལ་པོ་གནས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་རོ། །

These include Bhūtadāmara and others. In all their modes of conduct—meaning in all situations such as walking and so forth—they will provide protection, defense, and concealment. Furthermore, those worldly beings of great miraculous power are Brahmā and the rest. Additionally, there are the gods, nāgas, and so forth, as well as the planets and constellations; all of these, at all times and continuously—in all modes of conduct, by day and by night, whether sitting, lying down, sleeping, or awake—think: "This is the sole kinsman who accomplishes the welfare and happiness of all sentient beings without guile." Through their own body, speech, and mind, they respectively provide protection, defense, and concealment for that person's body, speech, and mind. The term "concealment" is to be construed together with "protection" and "defense." This is connected to the verbal action as it will be explained: "They also accomplish the increase of health, strength, and lifespan." In this context, Upendra is the god of wealth (Vaiśravaṇa). Rudra is Śaṅkara, who has eleven forms according to the divisions of his manifestations. Nārāyaṇa is the son of the god of wealth, who overcomes with great strength; this refers to the divisions of his forms. The rest is easy to understand. A "marketplace" is a place where goods are kept. A "country" is a region. A "royal palace" is the city where the king resides.

དབང་པོའི་ཕུར་བུ་ནི་དབང་པོའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ཀ་བའི་སྟོང་པའོ། ། ཁྲིམས་ལམ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ལམ་མོ། ། ཡང་ན་དབང་པོའི་རྒྱན་དང་འབྲེལ་པའི་ཕུར་བུ་ནི་དབང་པོའི་ཕུར་བུའོ། ། དེ་དང་བཅས་པའི་ཁྲིམས་ལམ་ནི། དབང་པོའི་ཕུར་བུ་དང་ཁྲིམས་ལམ་མོ། ། དེ་ནི་ཀུན་སྤྱོད་དཀའ་བའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུའོ། ། པྲ་ཏོ་ལི་བི་ཤི་ཁཱ་བགྲོད་དཀའ་བ་སྟེ། གྲོང་དང་རྟ་བབས་ནི་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། ཚོང་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁང་པ་ནི་ཁང་སྟོང་ངོ་། ། བཞི་མདོ་དང་། ཐང་དང་། སུམ་མདོ་དང་། ལམ་བཞི་པ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་ཀྱི་ཚོང་པ་ཟོང་དགྲམ་པའི་གནས་ནི་གྲོང་བར་ཏེ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕལ་ཆེར་སྐྱེ་བོ་དང་བྲལ་བ་ན་འཇིགས་པའི་གནས་སོ། ། དེ་རྣམས་སུ་སྲུང་བ་དང་བསྐྱབ་པ་དང་སྦ་བ་ཉེ་བར་སྦྱོར་ཏེ། རྟག་ཏུ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་པ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བས་ཐམས་ཅད་དུ་ཉེ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། མ་མོ་རྣམས་ནི་གཏུམ་བྱེད་མའི་དབྱེ་བ་སྟེ། ནག་མོ་དང་གཙིགས་མ་ལ་སོགས་པའོ། ། མ་མོ་བདུན་པོ་རྣམས་ནི་ཚངས་པ་དང་གཞོན་ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཉེ་བར་གཞོལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན་གསུངས་པ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

The "Indra-kīla" refers to the hollow of a pillar in the form of Indra’s victory banner, which is terrifying. The "path of law" is the royal road. Alternatively, the kīla associated with Indra’s ornaments is the "Indra-kīla." Together with that, the "path of law" is the "Indra-kīla and the path of law." Because it is difficult to conduct oneself there, it is a cause of suffering. "Pratolī-viśikhā" means a difficult-to-traverse [street]; "village and gateway" refers to specific locations. The "empty houses" are the dwellings of merchants and the like. The "crossroads," "plains," "three-way junctions," "four-way intersections," and the "marketplaces" in the center of the city where merchants display their wares are the "village centers"; all of these are generally terrifying places when devoid of people. In those places, one applies protection, defense, and concealment. "Always, everywhere" means at all times, without interruption. "In every way, in all respects" means that by going everywhere, one provides [protection] in all respects. The "Mātṛs" are the divisions of Caṇḍikā, such as Kālī, Karālī, and so forth. The "seven Mātṛs" are Brahmāṇī, Kaumārī, and the others. "To accomplish" means to apply oneself to. If one asks how they accomplish it, it is said: "Non-dual," and so forth.

གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་དེའི་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ནི་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་འདི་ནི་དགེ་ཞིང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་ཉིད་ཐོབ་བོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ། ། ད་ནི་མ་ཉམས་པར་ཡི་དམ་དུ་བླངས་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་དེ། གཞན་ཡང་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། འདི་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ་ལ། དུམ་བུ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཆད་པར་ཡིད་དུ་བླངས་པའོ། ། ཡང་དག་པའོ། ། སེམས་རྩེ་གཅིག་པས་ཀློག་པའི་ལས་སྒྲུབ་པ་སྟེ། མགྲིན་པར་གནས་པར་བྱས་ནས་སོ། ། གསུམ་ཞེས་པ་ལན་གསུམ་དུ་བརྗོད་པའོ། ། ཀློག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་ངང་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ངོ་། ། འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོའོ། ། དེའི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་པ་ལ། གཟུགས་ནི་རང་བཞིན་ཏེ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྐུའོ། ། གཟུགས་དང་མཐུན་པར་སེམས་པ་ནི། རང་གི་གཟུགས་མཚན་གྱི་འོད་འབར་ཞིང་མཛེས་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། དེའི་གཟུགས་ཞེས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། མཐུན་པར་བསམ་གཏན་དུ་བྱེད་པ་ནི་དེ་ཉིད་འཇམ་དཔལ་ཏེ། ལས་དང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྨིན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་གྱི་ཐོབ་བོ། ། འདི་ཡང་གདུལ་བྱའི་དབང་སྟེ་འདུལ་བའི་དབང་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་ཏེ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །

The thorough illumination of that non-dual nature of phenomena, suchness, is the very act of teaching; thus, the intention is that in all cases, one attains the superior realization of this virtuous, non-dual nature of phenomena. Now, regarding the specific benefits of taking this up as a yidam without impairment: furthermore, it is taught by the words "Vajrapāṇi, Vajradhara, this..." and so forth. "Without fragments" means taking it up in the mind without interruption. "Perfectly" means accomplishing the activity of recitation with one-pointed mind, having placed it in the throat. "Three times" means reciting it three times. "One who recites" refers to one whose very disposition is such. Mañjuśrī Jñānasattva is the essence of utterly pure wisdom. Regarding "focusing on his form," "form" is the nature, the dharmakāya. "Contemplating in accordance with the form" refers to one's own form, blazing with the light of the marks and beautiful, the saṃbhogakāya in all its aspects. "His form" refers to the various nirmāṇakāyas. "Meditating in accordance" means that Mañjuśrī himself, because one is a beginner, will see the nirmāṇakāya form. When the roots of virtue have ripened, at that time one will also see the saṃbhogakāya; this is the meaning obtained. Furthermore, this is by the power of those to be trained; that is, by taking the power of training into account, it means in terms of those who possess the fortune.

འཇམ་དཔལ་འབའ་ཞིག་མཐོང་བར་མ་ཟད་པ་ཉིད་གསུངས་པ། ནམ་མཁའ་མཐིལ་དུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའོ། ། ནམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གྱུར་ཀྱང་ཞེས་པ་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་ངན་འགྲོ་དང་དབུལ་པོར་མི་སྐྱེ་བའོ། ། ངན་སོང་ནི་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བའོ། ། རིགས་དམན་པ་ནི་གདོལ་པ་དང་གཡུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་རྣམས་སོ། ། དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་གསུམ་དང་། ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ལྷ་ཚེ་རིང་པོར་སྐྱེ་བའི་བར་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་དུ་སྐྱེ་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ། ། དེ་ལ་སངས་རྒྱས་བཞུགས་ན་ཡང་དེས་བསྟན་པའི་ཆོས་སྤོང་བ་དང་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། ཡང་དག་པར་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། མུ་གེ་དང་ནད་དང་མཚོན་ཆའི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་རྣམས་ལ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཉམས་པར་བྱེད་པའོ། ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་ལྟ་བའི་སྙིགས་མའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་པར་ཆེ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྙིགས་མའོ། ། བསོད་ནམས་དང་བང་ཚོད་ལ་སོགས་པ་མ་ཚང་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྙིགས་མའོ། ། དུས་རིང་པོར་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་བསྐལ་པའི་སྙིགས་མའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཐུང་ངུར་གྱུར་པ་ནི་ཚེའི་སྙིགས་མ་སྟེ་དེ་ལྟར་སྙིགས་མ་ལྔ་པོ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་གོས་ལ་ཚོན་གྱི་སྙིགས་མ་དམ་དུ་ཞེན་པ་དང་འདྲ་བར་བསྒྱུར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་སྙིགས་མའོ། །

Not only is Mañjuśrī alone seen, but it is also said: "In the expanse of space," and so forth. This refers to being together with the various forms of the nirmāṇakāya. "Never, in any way whatsoever" means that one will not be born in the lower realms or as a pauper. The "lower realms" are the destinies of the hells and so forth. "Low castes" refers to the castes of the Caṇḍālas, the Mātaṅgas, and so forth. It eliminates birth in the eight unfree states, which include the three realms of the hells and so forth, birth in border regions, and birth as a long-lived god; these eight unfree states have already been explained. In that regard, even if a Buddha is present, one will not reject the Dharma he has taught, nor will it remain hidden; the meaning is that through being correctly oriented, it will become manifest. To prevent birth during the intermediate kalpas of famine, disease, and weapons is to destroy their causes. The sixty-two views, such as the view of the transitory collection, are the degeneration of views. Likewise, the excessive increase of afflictions such as attachment is the degeneration of afflictions. The deficiency in merit, physical stature, and so forth is the degeneration of sentient beings. Experiencing suffering for a long time is the degeneration of the kalpa. The shortening of the lifespan of sentient beings is the degeneration of lifespan; these are the five degenerations. They are called "degenerations" because, like the stains of dye clinging tightly to a garment, they are difficult to remove.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེའི་རིགས་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མ་ཚང་བ་ནི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་མེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དབུལ་པོ་སྟེ། དེའི་འཇིགས་པས་དེ་ཉིད་འཇིགས་པ་མེད་པའོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ངན་པ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏེ། གླེང་གཞི་སྨྲ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ངན་སྨྲས་སོ། ། རིགས་དང་རྒྱུད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། སེམས་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གང་གཟུགས་དང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པས་དེ་རབ་ཏུ་དང་བའོ། ། སྡུག་པ་ནི་ཡིད་འཛིན་པའོ། ། མཛེས་པ་དང་སྐལ་པ་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པ་དང་ཚིག་གཟུང་བར་འོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཛེས་པ་དང་སྐལ་བ་བཟང་པོ་དང་ཚིག་བཙན་པ་རྣམས་ཏེ་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལ་ངེས་པར་རྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱེ་བ་དྲན་པར་འགྱུར་བ་ནི། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་བསླབས་པའི་ཕྱིར་དང་ཤེས་རབ་གོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི་བདག་གི་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ལ་གོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཡོན་ཏན་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རབ་ཏུ་མ་བརྗེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤེས་བཞིན་ནི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་སོ་སོར་རྟོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཐབས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་ལྡན་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་ཐབས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ཉེ་བར་མཚོན་ནོ། །

Because a bodhisattva possesses the correct view, they will not be born into those [lower] classes. "Lacking everything" means being without any material requisites; therefore, they are poor. Through that [poverty], they are themselves without fear. "Bad verses" have already been explained; they are ill-spoken words preceded by a narrative introduction. "Lineage and family" have already been explained. "The mind becomes exceptionally clear" means that it becomes exceptionally clear through form, color, and so forth. "Charming" means captivating the mind. "Beautiful, fortunate, and possessing words worthy of being taken to heart" refers to those who are beautiful, fortunate, and whose words are authoritative, because they rely firmly upon the four means of attraction. "Remembering past lives" occurs because of training in the gift of Dharma and because of cultivating insight. "Possessing great wealth and so forth" occurs because of training in the complete relinquishment of all that is one's own. "Becoming supreme and so forth" occurs because of possessing qualities such as stainless insight. "Being perfectly endowed with the qualities of the six perfections" occurs because of not forgetting the bodhicitta. "Vigilance" is correct insight; it means authentic discernment. The term "skillful means" and so forth indicates being endowed with the six perfections, and it specifically illustrates the three [perfections] beginning with the gift of skillful means.

སྟོབས་དང་སྨོན་ལམ་དང་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི། དྲི་མ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཁས་པ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྟོགས་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་ཏུ་ཡིད་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི། ཡིད་བརྟན་པའི་གནས་ཀྱི་དོན་དང་ལམ་སོ་སོར་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལེགས་པར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་འདུས་བྱས་པས་ངེས་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱིན་གྱི་རླབས་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱོགས་བཅུའི་ཆོས་ཀྱི་རྔ་བོ་ཆེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོའི་མངའ་བདག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། ཨོཾ་སརྦྦ་དྷརྨྨཱ་བྷཱ་བ་སྭ་བྷཱ་བ་བི་ཤུདྡྷ་བཛྲ་ཨ་ཨཱ་ཨཾ་ཨཿཔྲ་ཀྲྀ་ཏི་པ་རི་ཤུདྡྷཿ སརྦྦ་དྷརྨྨཱ་ཡ་དུ་ཏ། སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡ་མཉྫུ་ཤྲཱི་པ་རི་ཤུདྡྷི་ཏཱ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཏེ། ཨ་ཨཱཿ སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ཧྲྀ་ད་ཡ་ཧ་ར་ཧ་ར་ཨོཾ་ཧཱུཾ་ཧྲཱིཿ བྷ་ག་བཱན་ཛྙ་ན་མཱུརྟི་ཝཱ་གཱི་ཤྭ་ར། མ་ཧཱ་པཱ་ཙ་སརྦྦ་དྷརྨྨ་ག་ག་ནཱ་མ་ལ་སུ་པ་རི་ཤུདྡྷ་དྷརྨྨ་དྷཱ་ཏུ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ་ཨཱཿ འདི་ནི་ཐོག་མ་དང་དབུས་དང་མཐར་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། །

The powers, aspirations, and wisdoms represent the three qualities beginning with diligence. Becoming endowed with these qualities occurs because one has attained the path of spontaneous engagement. Becoming fearless regarding all treatises occurs because one possesses the supreme, stainless wisdom. Becoming learned and so forth occurs because one has attained diligence through realizing the illusion-like samādhi. Becoming supremely trustworthy and so forth occurs because one has attained the nature of phenomena (dharmatā) that individually realizes the meaning of the state of trustworthiness and the path. Being well-ordained means that, through being thoroughly refined by qualities, one will certainly proceed, because one has manifested the path of seeing. Through the uninterrupted stream of blessings, one becomes a "King of Dharma" in the sense of the great drum of Dharma in the ten directions; the connection is that one becomes the sovereign of the great kingdom of Dharma. Oṃ sarvadharmābhāvasvabhāva-viśuddha-vajra a ā aṃ aḥ prakṛtipariśuddhaḥ sarvadharmāyātutaḥ sarvatathāgatājñānakāya-mañjuśrī-pariśuddhitām upādāyate a āḥ sarvatathāgatahṛdaya hara hara oṃ hūṃ hrīḥ bhagavān jñānamūrti vāgīśvara mahāpāṇḍita sarvadharmagaṇāmalasupariśuddha-dharmadhātujñānagarbha āḥ. This is the king of mantras that blesses the beginning, middle, and end.

དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་ཨ་ཡིག་གོ། ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཨཱཿཡིག་གོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་མཚོན་པ་ནི་ཨཾ་ཡིག་གོ། ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པ་ནི་ཨཿཡིག་གོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཨཱཿཡིག་གོ། ། སྐུ་དང་ཐུགས་གསུང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ཨོཾ་ཧཱུཾ་ཧྲཱིཿཞེས་བྱ་བའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུས་རྒྱས་གདབ་པའི་དོན་དུ་ཨཱཿ ཞེས་བྱ་བ་མཐར་སྦྱར་བའོ། ། ། ། ཇི་སྐད་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཆོ་ག་རྒྱས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཀློག་པ་རྣམས་ལ་བལྟ་བར་བྱའི། ཀློག་པ་ཙམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ནས་ཞེས་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བདུད་ལ་སོགས་པས་མི་ཕྱེད་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང་རྒྱས་བཏབ་པའི་རྗེས་ཐོགས་སུའོ། ། བདག་གི་དོན་རྫོགས་པས་ན་དགའ་བའོ། ། གཞན་གྱི་དོན་རྫོགས་པས་ན་མགུ་བའོ། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་གསང་བའི་བདག་པོ་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྣམས་དང་བཅས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཚིག་འདི་གསོལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལེགས་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། ངེས་པ་ཁོ་ནར་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། དོན་འདི་ལ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཚད་མར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་འདི་ནི། ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བཤད། ། ཅེས་བྱའོ། །

Furthermore, the syllable A is the bodhicitta. The syllable Āḥ is the nature of the stages and the perfections. The syllable Aṃ symbolizes buddhahood itself. The syllable Aḥ demonstrates the great parinirvāṇa. The syllable Āḥ blesses the wisdom body (jñānakāya). The syllables Oṃ Hūṃ Hrīḥ are, respectively, the blessings of the body, mind, and speech. The syllable Āḥ is appended at the end for the purpose of sealing all things—both the stable and the moving, which are of the nature of the expanse of phenomena (dharmadhātu) and the Lord of Speech—with the dharmakāya. The extensive rituals for the benefits as they have been taught should be observed by those who recite them while keeping suchness in mind, but not by those who merely recite them. Then, the word "then" refers to the period immediately following the sealing and blessing by the power of the mantra, which renders one invulnerable to Māras and the like. Because one's own purpose is fulfilled, there is joy; because the purpose of others is fulfilled, there is satisfaction. The Great Vajra Holder, the Lord of Secrets, Vajrapāṇi, together with the others, prostrated to the Blessed One and addressed these words, and so forth. Why is this? Because of the words "excellent," and so forth. Therefore, it is that which definitely brings about the attainment of perfectly complete enlightenment. Regarding this point, since the perfectly complete Buddha himself is the authoritative source, it is said: "This subject was taught by the perfectly complete Buddhas."

མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རྒྱས་འགྲེལ་སློབ་དཔོན་དབུ་མ་ལ་དགའ་བས་མཛད་པ་འདི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་སོ། ། ། ། འདིའི་རྒྱ་དཔེ་དཔལ་སྣེ་གདོང་རྩེའི་གཙུག་ལག་ཁང་ན་བཞུགས་པ་སྔར་ས་མོ་གླང་གི་ལོ་ལ་མཁན་ཆེན་གཞོན་ནུ་དཔལ་བ་ལ་སྒྱུར་གསུང་བའི་བཀའ་གནང་ནའང་མ་གྲུབ། ལྕགས་མོ་ཡོས་ལོ་ལ་ཡར་རྒྱབ་ཏུ་ཆོས་རྗེ་བྱམས་པ་གླིང་པ་ལ་སྒྱུར་གསུང་བའི་བཀའ་གནང་ནའང་མ་གྲུབ་པ་ལས། སླད་ཀྱི་ཀུན་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལྕགས་ཕོ་བྱི་བའི་ལོ་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལ། དཔལ་ལྡན་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ཀུན་དགའ་ལེགས་པའི་འབྱུང་གནས་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོའི་བཀའ་ལུང་བཞིན། ཞ་ལུ་བ་དགེ་སློང་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བས་རྒྱ་དཔེ་ལས་ཚིག་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་ཏེ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། །

This concludes the extensive commentary on the Mañjuśrīnāmasaṃgīti composed by the master Madhyamaka-prīti. The Sanskrit manuscript of this work was kept at the glorious Sne-gdong-rtse temple. Previously, in the Earth-Female-Ox year, the Great Abbot Zhon-nu-dpal was commanded to translate it, but it was not completed. Later, in the Iron-Female-Hare year, the Dharma Lord Byams-pa-gling-pa was commanded to translate it at Yar-rgyab, but it was also not completed. Subsequently, on the fifteenth day of the month of Saga Dawa in the Iron-Male-Rat year known as Kun-ldan, in accordance with the command of the glorious guru, the precious Dharma Lord Kunga Lekpai Jungne Rinchen Gyaltsen Pal Zangpo, the Zhalu monk Chos-skyong-bzang-po, a bilingual scholar, understood the words and meaning from the Sanskrit manuscript and thus translated, edited, and finalized it.