An Extensive Explanation of “The Recitation of the Names of Mañjuśrī”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨཱརྱ་མཉྫུ་ཤྲཱི་ནཱ་མ་སཾ་གཱི་ཏི་ཊཱི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ། གསུང་གི་མངའ་བདག་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། མཆོག་ཏུ་དྲི་མེད་བློ་ཡི་རྣམ་པ་ཀུན་མཁྱེན་གཟོད་ནས་ཞི་བའི་ངོ་བོ་ཉིད། ། སྣ་ཚོགས་སེམས་ཅན་དོན་རྣམས་འབྱོར་པས་ཆེ་བ་གསལ་འགྱུར་མཚན་རྣམས་ཡང་དག་བརྗོད། ། རང་བཞིན་ཞི་བརྙེས་རྫོགས་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོན་ཏན་མཉམ་མེད་པ། ། གཟོད་ནས་གྲངས་འདས་ཀྱིས་གསུངས་དེ་ཡི་མཚན་རྣམས་དབྱེ་འདིར་བདག་གིས་བྲི་པར་བྱ། ། ངག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་ལས་འདས། ། མཚན་རྣམས་ཀུན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལྡན། ། ཚིག་རྗེ་དང་བས་རབ་བཏུད་དེ། ། དེའི་མཚན་དོན་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ། ། བླ་མའི་མན་ངག་ལས་བརྒྱུད་ཅིང་། ། སྣ་ཚོགས་རྒྱུད་དོན་མཐོང་བ་དང་། ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཀུན་ལྡན་པའི། ། མདོ་སྡེའི་དོན་རྣམས་མཐོང་བ་ལས། ། ནུས་པ་ཀུན་དང་རྣམ་བྲལ་ཡང་། ། བདག་ཉིད་དྲན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། རྣམ་པར་འབྱེད་ལ་འགལ་མེད་དེ། ། གཞན་གྱི་དོན་དུའང་དགག་པ་མེད། རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མཆོག་ཏུ་དད་པས་བསྐལ་པའམ་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པར་བརྗོད་ན་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་ཙམ་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ལ་ནི་གྲངས་མེད་ཅིང་ཚད་མེད་པ་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །

In the language of India: Ārya-mañjuśrī-nāma-saṃgīti-ṭīkā. In the language of Tibet: ’Phags pa ’jam dpal gyi mtshan yang dag par brjod pa’i rgya cher bshad pa (The Extensive Explanation of the Noble Mañjuśrī-nāma-saṃgīti). Homage to the Lord of Speech, Mañjuśrī-jñānasattva. The nature of the supremely stainless intellect, omniscient and primordially peaceful, is the essence itself. Through the wealth of accomplishing the welfare of diverse sentient beings, the greatness of the clearly manifest names is perfectly expressed. Having attained the natural peace of the perfect Buddhas and the Bodhisattvas of incomparable qualities, I shall here write the classification of those names spoken by the countless [Buddhas] from the beginning. Transcending the entire range of speech, yet possessing the qualities of all names, I bow with devotion to the Lord of Words and shall analyze the meaning of those names. Having received the lineage of the Guru’s pith instructions, having seen the meaning of the various tantras, and having seen the meaning of the sūtras endowed with all the perfections, although I am devoid of all [great] capacity, for the sake of my own recollection, there is no contradiction in this analysis; nor is there any objection to it for the sake of others. If some son of noble family or daughter of noble family were to recite with supreme faith the names of as many Tathāgatas as there are grains of sand in the river Ganges for an eon or more than an eon, how great a mass of merit would be produced? In that regard, an immeasurable and limitless mass would be produced.

ཡང་རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་མཚན་བཟུང་ན་སྔ་མ་ལས་འདི་ཉིད་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་པོར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་གཞག་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཡང་དག་པར་བསྔགས་པ་གསུངས་པ་ལ། ལ་ལ་དག་ཅི་འདི་དག་དོན་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་གུས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟོད་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་བསལ་ཞིང་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་དམ་ཚིག་དང་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འཇུག་པའི་ལེའུ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པའི་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Furthermore, if any son or daughter of noble family should hold the name of Mañjuśrī Kumārabhūta, saying, "Homage to Mañjuśrī Kumārabhūta," this very act will generate a far greater mass of merit than the former. Why is that? Because he has become the spiritual friend of infinite Tathāgatas. Moreover, Mañjuśrī Kumārabhūta first inspired the resolve for enlightenment in as many Blessed Buddhas as there are grains of sand in the river Ganges, and so forth, gradually establishing them in Buddhahood through the perfections such as generosity. Regarding this, some may give rise to the doubt: "Is this an account of the actual facts, or is it a praise composed merely to inspire devotion?" In order to dispel and reverse such doubts, the passage beginning with "Then..." was spoken. Alternatively, in all the chapters concerning the engagement with the samaya, mantras, mudrās, and meditative absorptions, the Blessed One has spoken the praises of Mañjuśrī Kumārabhūta.

སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་སོམ་ཉི་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ལ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་མཁྱེན་ནས་དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་དོན་ཡོད་པར་མཁྱེན་ནས་གསོལ་བ་འདེབས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ལ་གཟིགས་པར་གྱུར་ཏེ། དེ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་ཞུས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དྲ་བའི་ལེའུར་དཀྱིལ་འཁོར་བའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་གསུངས་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་སྐབས་རྙེད་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་དེ་མ་ཐག་པར་རབ་ཏུ་སྦྱར་གྱི་བཀྲ་ཤིས་པ་ལ་སོགས་པར་བལྟ་བར་མི་བྱའོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཉན་པ་པོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་དང་། བརྗོད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། དགོས་པ་དང་དགོས་པའི་དགོས་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།

The essence of all the mantras, mudrās, and deities of the maṇḍalas, which are the nature of the qualities of all the buddhas—the dharmakāya, saṃbhogakāya, and nirmāṇakāya, the identity of all buddhas and the non-dual essence—is Mañjuśrī Kumārabhūta. Thus it is said. However, for those who harbor doubts, thinking that the nature itself has not been taught, Vajrapāṇi, knowing the mental deliberations of their minds, spoke the words beginning with "Then" in order to demonstrate that nature. Alternatively, the Blessed One, knowing that the purposeful activity for the benefit of immeasurable future sentient beings would be non-vain, looked toward Vajrapāṇi in order to prompt his request. Subsequently, because Vajrapāṇi made his inquiry, the words beginning with "Then" were spoken. Or again, after the specific meditative absorptions of the deities of the maṇḍala were taught in the "Net of Samādhi" chapter, the words beginning with "Then" were spoken in order to explain the presentation of the characteristics of Mañjuśrī Kumārabhūta—the essence of all meditative absorptions—once the opportunity had arisen. Therefore, the word "then" (atha) is applied here as an immediate sequence and should not be viewed as signifying auspiciousness or similar meanings. By means of the words beginning with "Then," the connection, the expression, the subject matter, the purpose, and the ultimate purpose are stated in order to engage the audience of listeners.

དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་བདག་ཉིད་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་རྗེ་བཙུན་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ་དེ་སྟོན་པའི་གཞུང་གི་ཚོགས་ནི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དམ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་ནི་འབྲེལ་པ་སྟེ་གདུལ་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་གོ། ། དགོས་པ་ནི་མཚན་གྱི་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་བསྒོམས་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རྫོགས་པར་བྱས་པའོ། ། དགོས་པའི་དགོས་པ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་ནས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་དོན་བྱེད་པ་སྟེ་དགོས་པའི་མཐར་ཐུག་པའོ། ། དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། སྤྱན་སྔར་འདུག་སྟེ་འདི་སྐད་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ལ་དཔལ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཏེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དེ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྡན་པས་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྩེ་ལྔ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འཆང་ཞིང་ལག་མཐིལ་དུ་གཞག་པ་བཞིན་དུ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། དཀའ་བ་འདུལ་བའི་ཕྱིར་གདུལ་དཀའ་བ་སྟེ།

In this context, the subject matter is the venerable Lord of Speech, whose nature is the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti, the essence of the qualities of all buddhas and the nature of the utterly pure dharmadhātu. The collection of texts that teach this is the Nāmasaṃgīti itself. The relationship between them is characterized as that of the expressed and the expression, or the taught and the teacher, or the means and the outcome of the means, or the cause and the result; these are terms used to distinguish the specific trainees. The purpose is to bring the meditation on any of the meanings of the names to the ultimate limit, thereby perfecting the very essence of the venerable Mañjuśrī. The ultimate purpose of that purpose is to attain non-abiding nirvāṇa and thereby act for the benefit of all beings without exception; this is the final purpose. Then, "the glorious Vajradhara, sitting before [him], spoke thus," is the connection. In this regard, "glorious" (śrī) refers to the accumulation of merit and the accumulation of wisdom; because he possesses the complete perfection of those accumulations of merit and wisdom, he is "glorious." "Vajra" refers to the nature of the fivefold wisdoms: the mirror-like, the equality, the discerning, the all-accomplishing, and the utterly pure dharmadhātu wisdom. He is "Vajradhara" because he holds the non-dual suchness of their very essence, manifesting it as his own nature as clearly as if it were placed in the palm of his hand. "Difficult to subdue" (durjaya) refers to those who are difficult to discipline. Because he subdues those who are difficult to subdue, he is "the Subduer of the Difficult to Subdue." (To be continued.)

དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། ། གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་འདུལ་བས་ན་གདུལ་དཀའ་འདུལ་བ་པོའོ། ། གཞན་ཡང་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་ལྷ་མ་ཡིན་གདུག་པ་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་གདུལ་དཀའ་འདུལ་བ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོག་པ་ལ་མཆོག། དཔའ་བོ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྒྱལ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མཆོག་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའོ། ། དཔའ་བོ་ནི་གཉིས་པ་མེད་པ་དང་། འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་སྒྲས་ནི་དེ་ན་གནས་པའི་ལྷ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། མི་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་བཏུལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བཅུག་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་སྨོན་ལམ་འདེབས་སུ་བཅུག་ནས་རང་གི་འཁོར་ཉིད་དུ་འཇོག་ཅིང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་མཛད་པས་ན་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྒྱལ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལས་རྒྱལ་བའི་ངང་ཚུལ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྒྱལ་བའོ། ། ཡང་ན་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱལ་བ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྒྱལ་བའོ། ། རྡོ་རྗེས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་རིགས་ནི་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཀྱི་སྒྲར་བརྗོད་དེ། དེ་བས་ན་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་རྡོ་རྗེའི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། གསང་བ་པ་ནི་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཏེ། དེ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཉེ་བར་བསྟན་ནས་དེ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ན་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པས་མཛེས་ཤིང་སྣང་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན་གསང་བའི་རྒྱལ་པོའོ། །

[He is] Maheśvara and so forth. Because he tames those who are difficult to tame, he is the "Tamer of the Difficult to Tame." Furthermore, to counter the misconception that even Nārāyaṇa and others are not "Tamers of the Difficult to Tame" because they tame only the malevolent asuras, it is said: "The Hero who is Victorious over the Three Worlds." "Supreme" means preeminent. "Hero" is so called because he is without a second and is free from all fear. Regarding "Victorious over the Three Worlds," the term "three worlds" refers to the gods, asuras, humans, and so forth who dwell therein. Having tamed them, he causes them to generate the mind of enlightenment, enter the maṇḍala, and so forth; by making them offer prayers for the enlightenment of a buddha and establishing them as his own retinue, he causes them to remain as the lords of the three worlds. Thus, because he possesses the nature of being victorious over the worlds, he is "Victorious over the Three Worlds." Alternatively, because he possesses the victory over the three worlds in every way through various skillful means, he is "Victorious over the Three Worlds." The family indicated by the vajra is expressed by the term "Vajra Family." Therefore, the lord of the Vajra Family is Vajreśvara. The "Secret Ones" are the yakṣas. In order to tame them, he manifests the assumption of birth within that family and appears as a king in their midst; because he is thus beautiful and radiant, he is the "King of Secrets."

པདྨ་དཀར་པོ་རྒྱས་པ་དང་འདྲ་བར་ཡིད་འཕྲོག་པའི་སྤྱན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་པདྨ་དཀར་པོ་རྒྱས་འདྲའི་སྤྱན་ཞེས་བྱའོ། ། པདྨ་རྒྱས་འདྲའི་ཞལ་མངའ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞལ་མཐའ་དག་ཀྱང་མཛེས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། རང་གི་ལག་གིས་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལག་པས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་མཆོག་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་ནི་ཡང་ནས་ཡང་དུའོ། ། གསོར་བྱེད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསོར་བར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་དག་གིས་ནི་ཁྲོ་བོ་སྒེག་པའི་གཟུགས་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་འཆང་བའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་བསྟན་ནས། དེའི་འཁོར་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྲོ་གཉེར་རིམ་པར་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཁྲོ་གཉེར་རིམ་པར་ལྡན་པ་དང་། འདོད་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་། དབྱུག་སྔོན་ཅན་དང་། སྟོབས་པོ་ཆེ་དང་། མི་གཡོ་བ་དང་། གནོད་མཛེས་དང་། ས་འོག་དང་། རྡོ་རྗེ་འོད་འཕྲོ་དང་། གྷུ་ལུ་གྷུ་ལུ་དང་། རྡོ་རྗེ་ཀུམྦྷི་དང་། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་དང་། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་དང་། གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བས་ན་མཐའ་ཡས་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ན་ཁྲོ་གཉེར་རིམ་པར་ལྡན་ལ་སོགས་པ་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་མཐའ་ཡས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། འཇིགས་པ་མེད་པས་ན་དཔའ་བོའོ། །

Those who possess eyes that are captivating, like a fully blossomed white lotus, are called "those with eyes like a fully blossomed white lotus." The phrase "possessing a face like a blossomed lotus" is said to mean that the entire face is beautiful. "With one's own hand" means with one's own hand. "The supreme vajra" is the embodiment of the five primordial wisdoms. "Again and again" means repeatedly. "Brandishing" means brandishing intensely; by these [descriptions], the wrathful and graceful form itself is taught. Having thus shown the specific varieties of Vajradhara, in order to show that those who abide in the manner of his retinue also possess all the [above-mentioned] distinctions, it is said: "Those with successive rows of frowns," and so forth. These include those with successive rows of frowns, Rāgarāja, Nīladaṇḍa, Mahābala, Acala, Sumbharāja, Pātāla, Vajrajvāla, Gulugulu, Vajrakumbha, Vajraśikhara, Vajrabhairava, Aparājita, and so on. Because they are completely surrounded by these, they are "infinite." Therefore, the phrase should be connected as: "having prostrated together with the infinite Vajrapāṇis, such as those with successive rows of frowns and so forth." Those who possess the Vajrapāṇis as described are referred to by that name; the word "by them" should be applied to all [the preceding terms]. Because they are fearless, they are "heroes."

ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་གདུག་པ་རྣམས་འདུལ་བས་ན་གདུལ་དཀའ་འདུལ་བ་པོའོ། ། འཇིགས་སུ་རུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉམས་དང་ལྡན་པས་འཇིགས་སུ་རུང་དང་དཔའ་བྱད་ཅན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་རབ་འཕྲོ་བ། ། རང་གི་ལག་གིས་གསོར་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལག་པའི་མཐིལ་ན་གནས་པའི་རྡོ་རྗེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འཕྲོ་བར་སྟོན་པའོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པའི་ཐབས་རྣམས་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པའོ། ། ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཚུལ་ལོ། ། ཐབས་ནི་རྣམ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པའོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་དང་། ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ལ་སོགས་པའམ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་དོན་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་མཆོག་གོ། ། རྒྱུའི་ཁྱད་པར་མཐོང་བས་ན་དགའ་བའོ། ། འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་མཐོང་བས་ན་མགུ་བའོ། ། གཉི་ག་རྫོགས་པར་མཐོང་བས་ན་རངས་པའི་བསམ་པ་ཅན་ནོ། ། ཁྲོ་བོའི་ལུས་ཀྱི་གཟུགས་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཅན་ཡིན་གྱི་ཁྲོས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།

Because he subdues the wicked as described, he is the "Subduer of the Difficult to Subdue." Because he possesses moods such as the terrifying, he is "Terrifying and Heroic in Appearance." The phrase "Radiating the tips of vajras, brandishing them with his own hands" indicates that immeasurable vajras residing in the palms of his hands are radiating forth. The phrase "With great compassion," and so forth, teaches the methods for accomplishing the welfare of beings; it should be construed as "accomplishing the welfare of beings through great compassion, skillful means, and insight." Furthermore, great compassion is the thorough engagement in the welfare of beings. Insight is the mode of realizing all phenomena to be without intrinsic entity. Skillful means is the accomplishment of the welfare of sentient beings through immeasurable methods. Alternatively, insight and skillful means are the unerring realization of the welfare of sentient beings. Great compassion is the essence of accomplishing the welfare of all sentient beings without exception for as long as saṃsāra lasts, characterized by the focus on sentient beings and the focus on phenomena. Therefore, he is the one who thoroughly accomplishes the welfare of beings through great compassion, insight, skillful means, and so forth, or through great compassion, insight, and skillful means. For that very reason, he is "Supreme." Because he perceives the excellence of the cause, he is "Joyful." Because he perceives the excellence of the result, he is "Delighted." Because he perceives both to be perfected, he is "One with a Contented Intention." The phrase "Possessing the form of a wrathful body" means he has the form of a wrathful deity, but is not actually angry.

ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་སངས་རྒྱས་ཕྲིན་ལས་བྱེད་པའི་མགོན་ཏེ། མགོན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་མགོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་དེ་དག་དང་བཅས་པའོ། ། ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལུས་བཏུད་རྣམས་དང་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། རྫོགས་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བྱའོ། ། ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བྱས་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འོག་ནས་བཤད་པའི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་ཚུལ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྤྱན་སྔར་འདུག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་མ་ཡིན་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱབ་དང་ལོགས་སུ་ནི་མི་འདུག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱབ་བདག་བདག་ལ་སྨན་པ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་འཇིག་རྟེན་ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་རྫོགས་པའི་དོན་དུ་གསུངས་པ་ནི་བདག་ལ་སྨན་པའོ། ། ཚེ་འདིའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི་བདག་གི་དོན་ཏོ། ། ཐུགས་བརྩེ་བའི་ཕྱིར་ནི་གཉི་ག་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བས་མངོན་རྫོགས་པའི། ། བྱང་ཆུབ་ཅི་ནས་བདག་ཐོབ་མཛོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སྣ་ཚོགས་པར་སྤྲུལ་པ་ནི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ལོ། ། འཆིང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་དྲ་བའོ། ། དེ་ལྟར་ན་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་ནུབ་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དྲ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བཏོན་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཐང་གི་སྐམ་སར་གཞག་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའོ། །

This is because he is of the nature of great compassion. For that very reason, he is the protector who performs the enlightened activities of a buddha, having become a protector for those who are without a protector; "together with them" means accompanied by those [protectors]. If one asks what the distinction is, it is expressed by the words "with bodies bowed." "Having paid homage to the Tathāgata, the Blessed One, the Perfectly Awakened One," will be explained extensively below. "Having joined the palms" is a mention of the manner of making the request that will be explained below. "Sitting in his presence" means that in order to avoid what is improper, one does not sit behind or to the side. "For my benefit, O Pervasive Lord," is spoken for the sake of perfecting the results of future lives; "for my own sake" is spoken for the sake of perfecting the results of this life. "Out of compassion" means for the sake of perfecting both. Regarding the words, "May I attain the manifest awakening through the Net of Magical Illusion," "magical illusion" refers to various emanations. Because it has the nature of binding, it is a "net." Thus, in order to pull out through that very net sentient beings who have sunk into the ocean of saṃsāra by means of various emanations and place them on the dry land of the shore of nirvāṇa, "manifest awakening through the Net of Magical Illusion" is the manifest awakening to all phenomena in every respect without error.

དེ་བས་ན་དེ་ལྟ་བུའི་བྱང་ཆུབ་ཇི་ལྟར་བདག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ཡང་དག་པར་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ལྟར་བདག་ལ་ཕན་པ་དང་གཞན་ཡང་། ཉོན་མོངས་པས་ནི་སེམས་དཀྲུགས་ཤིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་དཀྲུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་ཉིད་འདམ་ཡིན་པས་ན་མི་ཤེས་འདམ་དུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མི་ཤེས་པའི་འདམ་དུ་བྱིང་བ་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕན་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཀུན། བླ་མེད་འབྲས་བུ་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པའི་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། འགྲོ་བའི་བླ་མས་བཤད་དུ་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་མཁྱེན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམ་ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བརྡ་དང་། གྲུབ་པའི་མཐའ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་དང་། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་ལྷ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱར་ལ། བརྡ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་མཁྱེན་པས་ན། དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་མཁྱེན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དབང་པོ་བསམ་པ་མཁྱེན་མཆོག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ་ལྔ་པོ་ནི་དབང་པོའོ། ། དབང་པོ་དེ་རྣམས་བསམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་དབྱེ་བས་དབང་པོ་རྣམ་པ་དགུར་དབྱེ་བ་མཁྱེན་པའོ། ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷ་རྣམས་དང་།

Therefore, it should be connected as follows: "Please correctly explain the name of the perfectly complete Buddha, so that I may likewise attain such enlightenment." Furthermore, for the benefit of myself and others, it says: "Those whose minds are agitated by the afflictions," meaning those whose minds are disturbed by the afflictions. For the benefit of such beings, and because ignorance is like a mire, it says "in the mire of ignorance," meaning for the sake of those who are submerged in the mire of ignorance. To demonstrate that very benefit, it says: "In order that all sentient beings may attain the unsurpassed fruit." This means for the sake of attaining the fruit of buddhahood, which is unsurpassed. It should be connected as: "O Perfect Buddha, Blessed One, Teacher of the World, please explain!" Regarding the phrase "You who know the reality of the great samaya," the term samaya is applied to symbols, tenets, vows, maṇḍalas, mantras, mudrās, and deities. Because you know the reality of all such objects as symbols and so forth, it says, "You who know the reality of the great samaya." Regarding the phrase "By the supreme knower of faculties and intentions," the five faculties—faith, diligence, mindfulness, meditative concentration, and insight—are the "faculties." You know how these faculties are divided into nine types through the distinctions of small, medium, and great, according to various intentions. [You know] attachment, aversion, delusion, and the worldly deities...

མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་གྱིས་དཔག་ཏུ་མེད་པར་ཕྱེ་བ་ནི་བསམ་པ་སྟེ། དབང་པོ་རྣམས་དང་བསམ་པ་རྣམས་མཁྱེན་པས་ན། དབང་པོ་བསམ་པ་མཁྱེན་མཆོག་གིས། ། ཞེས་པ་སྟེ། ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ་དཔལ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྒྱན་ལས། བདེ་གཤེགས་དྲི་མེད་ཤེས་རབ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ་དེའི་གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་གི་བདག་པོ་སྟེ་གསུང་ཐམས་ཅད་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་སྟེ་རང་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིའི་དོན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་དེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་འཁྲུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་འབྱུང་བའོ། ། འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།

The "intentions" are those differentiated immeasurably by the domains of the higher realms, liberation, and the various [vehicles of] śrāvakas, pratyekabuddhas, and perfectly complete buddhas. Because he knows the faculties and the intentions, he is "the supreme knower of faculties and intentions." This should be connected as: "Please explain the Mañjuśrīnāmasaṃgīti, the perfect expression of the wisdom body of the Blessed One, which is preeminent." Because it is the wisdom body of the Blessed One, it is called "the wisdom body of the Blessed One," for it is the very essence of the wisdom body of all tathāgatas. As it is said in the Śrīvajramaṇḍālaṃkāra: "The stainless insight of the Sugata is explained as the Sharp Vajra." Therefore, the body that is the nature of the stainless wisdom of all tathāgatas is the wisdom body; it is the Lord of Speech, the essence of the Great Uṣṇīṣa, who causes one to enter into all speech. Regarding the phrase "the self-arisen wisdom body," it is the body of wisdom itself; there is no external form body such as a moon and so forth, because those are established only conventionally. Because it is not produced from external objects and because it is born from the stream of one's own pure, non-dual wisdom, it is "self-arisen." Regarding the phrase "of Mañjuśrī, the wisdom being," if one asks what the difference is between the wisdom body and the wisdom being:

ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་ཐུགས་ཀའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པས་ན་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་སྟེ་ཁྱད་པར་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། ། མིང་ནི་ཡང་དག་བརྗོད་པའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། མཚན་རྣམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་བརྗོད་པ་ནི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ན་མཆོག་གོ། ། དོན་ཟབ་དོན་ནི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་། ། དོན་ཆེན་མཚུངས་མེད་རབ་ཞི་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པས་ན་དོན་ཟབ་པའོ། ། དེ་ལས་གཞན་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡང་སྟོན་པས་ན་དོན་རྒྱ་ཆེ་བའོ། ། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དོན་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་པས་ན་དོན་ཆེན་པོའོ། ། མཉམ་པ་མེད་པས་ན་མཚུངས་པ་མེད་པའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པས་ན་ཞི་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། ཐོག་མ་བར་དང་མཐར་དགེ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟོན་པས་ན་ཐོག་མར་དགེ་བའོ། ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་བར་དུ་དགེ་བའོ། ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་སྦྱོར་བས་ན་ཐ་མར་དགེ་བའོ། ། ཡང་ན་བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བས་དེ་སྐད་བྱ་བའམ། ཡང་ན་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པས་སོ། ། དེ་བས་ན་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་དེ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། འདས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་མཚུངས་པར་གསུངས་ཤིང་།

Mahāmudrā is the body of wisdom (jñānakāya). Because the samaya-mudrā has become the form of a vajra upon the moon-maṇḍala at the heart, it is the wisdom-being (jñānasattva); that is the distinction. Regarding the phrase "the supreme of all perfect expressions," the explanation of the names is the Nāmasaṃgīti. It is "supreme" because it is preeminent among all things. Regarding the verse: "Its meaning is profound, its meaning is vast, its great meaning is peerless and utterly peaceful," it is "profound in meaning" because it teaches emptiness (śūnyatā). It is "vast in meaning" because it also teaches the qualities of other Buddhas. It is "of great meaning" because it perfectly demonstrates Buddhahood through both the profound and the vast meanings. It is "peerless" because it is without equal. It is "peaceful" because it perfectly demonstrates nirvāṇa; therefore, it should be connected with the request, "Please explain that." Regarding the phrase "virtuous in the beginning, middle, and end," it is "virtuous in the beginning" because it teaches the Śrāvaka vehicle. It is "virtuous in the middle" because it brings about the attainment of the Pratyekabuddha vehicle. It is "virtuous in the end" because it joins one to perfectly complete enlightenment (samyaksaṃbodhi). Alternatively, it is so called through the divisions of Kriyā, Caryā, and Yoga, or through the divisions of hearing, reflecting, and meditating. It is called "virtuous" because one attains perfectly complete enlightenment. Therefore, it should be connected with the request, "Please explain that which is endowed with all qualities." Regarding the phrase "the Buddhas of the past," and so forth, it means that all the Tathāgatas have likewise spoken it.

བསྔགས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། འདས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། ། མ་འོངས་རྣམས་ཀྱང་གསུང་འགྱུར་ལ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་གསུངས་པ་གང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། རྒྱུད་ཆེན་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ལས། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་གསང་སྔགས་འཆང་། ། དཔག་མེད་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་བཞིན་དུ། ། གླུར་བླངས་གང་ལགས་བཤད་དུ་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་པ་འདི་ཉིད་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་གླུར་བླངས་ཤིང་གསུངས་ཏེ། དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གསང་སྔགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསང་སྔགས་དང་དོན་གཟུང་བའོ། ། མགོན་པོ་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི། ། གསང་འཛིན་ཅི་ནས་བདག་འགྱུར་ཕྱིར། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུའི་གསང་བ་དང་། གསུང་གི་གསང་བ་དང་། ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་གསང་བ་འཛིན་པར་གྲགས་པར་བདག་བགྱིད་དོ་ཞེས་པའོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་གི་བར་དུ་འདི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱི་བར་དུའོ། ། བདག་གི་བསམ་པ་བརྟན་པོས་གཟུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཡོ་བའི་བསམ་པས་སོ། ། དེ་ནི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བཟུང་བས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གསང་བ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟུང་བར་བགྱི་ཞིང་དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་བགྱིའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། ད་ནི་བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྫོགས་ན་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་མ་ལུས་བསལ་བ་དང་། ། མི་ཤེས་མ་ལུས་སྤང་བའི་ཕྱིར། །

To demonstrate that this is a subject of praise, it is said: "It was spoken by the Buddhas of the past, will be spoken by those of the future, and is spoken again and again by the Perfect Buddhas of the present." Furthermore, from the Great Tantra, the Māyājāla: "Just as the Great Vajradhara, the Holder of Secret Mantra, and the immeasurable [Buddhas] have commanded, please explain that which was sung as a song." This indicates that it was spoken not only by the Tathāgatas alone, but that the Great Vajradharas also sang and taught this very Māyājāla in sixteen thousand verses to others, so that the immeasurable holders of Secret Mantra might grasp the mantras and their meaning. Regarding the phrase, "In order that I may become a holder of the secrets of all the Protector Perfect Buddhas," this means that because one holds the secrets of the body, speech, and mind of all the Tathāgatas, one shall be known as a "Holder of Secrets." Regarding "Until I attain definitive emergence," this means until I reach nirvāṇa. Regarding "I shall hold it with a firm intention," this means with an unwavering intention. This should be connected as follows: "By holding the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti, I shall hold the secrets exactly as they are without error, and I shall teach them accordingly." Now, to demonstrate that once one's own welfare is perfected, one is able to act for the welfare of others, it is said: "In order to eliminate all afflictions without exception, and to abandon all ignorance without exception."

བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་བཞིན་དུ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཤད་པར་འཚལ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་སྟོན་པར་བྱེད་ཅེས་རྟོག་པ་ལ། ། ཉོན་མོངས་མ་ལུས་བསལ་བ་དང་། ། མི་ཤེས་མ་ལུས་སྤང་བའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བྱང་ཆུབ་ལ་སྒྲིབ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པའོ། ། དེ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའང་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། ། དེ་བས་ན་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་མི་ཤེས་པ་བསལ་ཞིང་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་དོན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བསྟན་པར་བགྱིའོ་ཞེས་པའོ། ། བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་བཞིན་དུ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཤད་པར་འཚལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་བསམ་པ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་བགྱིས་ལ་བསྟན་པར་བགྱིའོ། ། ཐུན་མོང་གི་ཚུལ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསང་དབང་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཡིས། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་ལ་དེ་སྐད་དུ། ། གསོལ་ནས་ཐལ་མོ་སྦྱར་བྱས་ཏེ། ལུས་བཏུད་ནས་ནི་སྤྱན་སྔར་འདུག། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་ཤཱཀྱ་ཐུབ། ། གསང་དབང་ལ་ནི་སླར་གསུངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་ཞུས་པའི་འོག་ཏུའོ། །

"I shall explain to sentient beings according to their specific dispositions," it is said. To address the inquiry, "For what purpose is this being taught?" it is stated: "In order to eliminate all afflictions without exception, and to abandon all ignorance without exception." Here, "afflictions" refers to the affliction of mental defilements, the affliction of the body, and the affliction of birth; since all of these act as obscurations to enlightenment, they are to be abandoned. "Ignorance" is nescience (avidyā). Because it is pervasive, attachment and the other [afflictions] also become the cause of cyclic existence and involve one in error; therefore, they are to be abandoned. Thus, it is for the sake of eliminating and abandoning the afflictions along with their latencies, as well as karma and ignorance, that I shall teach the Nāmasaṃgīti to all sentient beings. "I shall explain to sentient beings according to their specific dispositions" means that one should understand and teach according to the distinctions of their specific dispositions—whether their inclinations are small, middling, great, or otherwise—and not in a general or common manner. "Vajrapāṇi, the Lord of Secrets, having thus addressed the Tathāgata, joined his palms, bowed his body, and sat before him. Then the Blessed One, Śākyamuni, spoke again to the Lord of Secrets." This should be connected as follows: "Then" means after Vajrapāṇi had made his request.

དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་དམ་པར་གྱུར་པས་ན་རྐང་གཉིས་མཆོག་གོ། ། ཅི་ཞིག་མཛད་ནས་སླར་གསུངས་ཤེ་ན། ཉིད་ཀྱི་ཞལ་ནས་ལྗགས་བཟང་བ། ། རིང་ཞིང་ཡངས་པ་རྐྱང་མཛད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ཁ་དང་ལྕེ་ལྟ་བུས་ཀྱང་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡང་སྲིད་དོ་ཞེས་པ་དེ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉིད་ཀྱི་ཞལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། རང་གི་ཞལ་ཡིན་ཡང་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གཞན་དག་ཏུ་སྟོན་པ་ཡང་སྲིད་དོ་ཞེས་རྟོག་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཉིད་ཀྱི་ཞལ་ནས་ལྗགས་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་གསུངས་སོ། ། བཟང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བ་དང་། གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རིང་བ་ནི་ཆུར་རིང་བའོ། ། ཡངས་པ་ནི་དཔྲལ་བའི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་ཞལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་ཁེབས་པ་སྟེ། སྲབ་ཅིང་ཆེ་ལ་ཟངས་ཀྱི་མདོག་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའོ། ། བརྐྱང་བར་མཛད་པ་ནི་ཕྱུང་བར་མཛད་པ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་ལྗགས་བཟང་ཞིང་ཡངས་པ་སྟོན་པར་མཛད་ཅེ་ན། བསྐལ་པ་དུ་མར་བདེན་པ་གསུངས་པ་ལ་གོམས་པར་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སླུ་བ་མེད་པའི་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ལྗགས་བརྐྱང་བར་མཛད་ཅིང་འཛུམ་པའང་ཡང་དག་པར་བསྟན་པར་མཛད་ནས།

Because he possesses sovereignty and the other [qualities], he is the Blessed One (bhagavān). Because he has realized the unerring meaning, he is the Perfect Buddha (samyaksambuddha). Because he has become the supreme among gods and humans, he is the Best of Bipeds (dvipadottama). If one asks, "Having done what did he speak again?" it is said: "Extending his own excellent tongue, long and wide." This is stated in order to refute the possibility that the Tathāgata might teach the Dharma through the mouths and tongues of other sentient beings by means of his blessings. To dispel the notion that even if it were his own mouth, he might display it elsewhere through miraculous power for the sake of those to be trained, he specifically says, "from his own mouth" and "the tongue." "Excellent" means that it has arisen from the accumulation of merit and that it generates the accumulations of merit and wisdom in the mental continuums of others. "Long" means long in depth. "Wide" means that it completely covers the mandala of the face up to the hairline; it possesses the characteristics of being thin, large, and copper-colored. "Extending" means drawing it forth. Why does he display such an excellent and wide tongue? It is to demonstrate his familiarity with speaking the truth for many eons, and to show that he teaches the Dharma that is never deceptive to any sentient being. Alternatively, having extended his tongue and perfectly displayed a smile, [he spoke].

གསང་དབང་ལ་ནི་སླར་གསུངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། འཛུམ་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་སྣང་བྱེད་ཅིང་། ། བདུད་བཞི་དགྲ་རྣམས་གདུལ་བྱེད་པ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ངན་སོང་གསུམ། ། སྦྱོང་བར་བྱེད་པའི་འཛུམ་བསྟན་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་སྣང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་སྣང་ཞིང་གསལ་བར་མཛད་པའོ། ། བདུད་བཞི་ནི་ཕུང་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། འཆི་བདག་དང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་ཅེས་གྲགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་ནི་དགྲ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་འདུལ་བར་བྱེད་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ལས་སྤོས་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བའོ། ། དེ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་གཞན་ཡང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ངན་སོང་གསུམ། ། སྦྱོང་བར་བྱེད་པའི་འཛུམ་བསྟན་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ངན་སོང་གསུམ་ནི་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཛུམ་པ་མཛད་པ་དེའི་ཚེ་ཞལ་ལས་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ནས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྣང་བར་མཛད་ལ། དེ་རྣམས་འོད་ཟེར་དེས་ཡང་དག་པར་རེག་པ་དང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་རྒྱུན་ཆད་ནས་སངས་རྒྱས་མཐོང་ངོ་། ། དེ་མཐོང་བས་དྲན་པ་རྙེད་པར་གྱུར་ཏེ། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཆོས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དགེ་འདུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དྲན་མ་ཐག་ཏུ། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ལྷ་དང་།

Regarding the secret empowerment, it should be connected with the phrase, "He spoke again." In order to demonstrate the specific nature of the smile, it says: "Illuminating the three worlds, subduing the four māras and their enemies, and displaying a smile that purifies the three lower realms of sentient beings." This means that "illuminating the three worlds" refers to making the three realms appear and clear. The "four māras" are those renowned as the māra of the aggregates, the māra of the afflictions, the māra of the Lord of Death, and the māra of the son of a god; these are the enemies. "Subduing them" means removing them from their own domains and firmly establishing them on the path to enlightenment. Furthermore, it says: "Displaying a smile that purifies the three lower realms of sentient beings." The "three lower realms" are the birthplaces of hell-beings, hungry ghosts, and animals. When the Buddha, the Blessed One, smiles, various colored rays of light emerge from his mouth and illuminate the sentient beings belonging to the birthplaces of hell-beings, hungry ghosts, and animals. When they are touched by those rays of light, the sufferings of body, speech, and mind in the hells and so forth are pacified and severed, and they behold the Buddha. By seeing him, they regain their mindfulness and then prostrate to the Buddha, prostrate to the Dharma, and prostrate to the Saṅgha. As soon as they remember the Three Jewels, they then pass away and [are reborn as] gods.

མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེས་ཏེ། དང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པས་རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སུ་གྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ངན་སོང་གསུམ་སྦྱོང་བའོ། ། ཡང་ན་ངན་སོང་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་རྣམ་པར་སྦྱངས་པས་ན་སྦྱོང་བའོ། ། ཡང་ན་ངན་སོང་གསུམ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་བདག་དང་། རྫས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། ལས་དང་། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་དང་། འདུ་བ་དང་། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ་སྙིང་སྟོབས་དང་། རྡུལ་དང་། མུན་པའི་གཟུགས་ཅན་དྲག་པོ་དང་། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་དང་། ཚངས་པ་སྟེ་དེ་དག་རྣམ་པར་སྦྱངས་པས་ན་ངན་སོང་གསུམ་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་འཛུམ་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པའམ། སེམས་ཅན་རྣམས་དང་འབྲེལ་པའི་ངན་སོང་གསུམ་སྦྱོང་བར་མཛད་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། ཚངས་པའི་གསུང་ནི་སྙན་པ་ཡིས། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཀུན་བཀང་ནས། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་སྟོབས་པོ་ཆེ། ། གསང་དབང་ལ་ནི་སླར་གསུངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚངས་པའི་གསུང་ནི་ཇི་ལྟར་ཡུལ་ཉེ་བར་གནས་པ་དག་གིས་ཐོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ཐག་རིང་བ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐོས་ཏེ། གང་ན་གནས་པ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ཐོས་པ་གཅིག་པུར་མ་ཟད་ཀྱི། ཐག་རིང་བ་ན་གནས་པའམ། དམན་ཞིང་རྣ་བ་མི་གསང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྙན་ཞིང་ཡིད་དུ་འོང་ལ་རྣམ་པར་གསལ་བའི་དོན་སྟོན་པའི་ཚུལ་ཏེ། དེས། སྙིང་རྗེ་ཆེ་དང་ལྡན་གྱུར་པ། །

He was born with a lot equal to that of humans, and having first fully embraced bodhicitta and familiarized himself with the perfections such as generosity, he gradually became a Buddha, a Bhagavān. Therefore, he is the "purifier of the three lower realms." Alternatively, he is the "purifier" because he has thoroughly purified the causes of the three lower realms: attachment, aversion, and ignorance. Alternatively, he is called the "purifier of the three lower realms" because he has thoroughly purified those who teach the existence of a self, substances, qualities, actions, universals, particulars, inherence, Īśvara, and so forth—which serve as the causes for the three lower realms—namely, those who possess the forms of sattva, rajas, and tamas: Rudra, Nārāyaṇa, and Brahmā. Thus, it should be understood that he perfectly displays such a smile to sentient beings, or that he purifies the three lower realms associated with sentient beings. "With the melodious Brahmā-voice, filling all the three worlds, he spoke again to the powerful Vajrapāṇi, the Lord of Secrets." Regarding this: the Brahmā-voice is such that just as it is heard by those nearby, it is likewise heard by those in distant world-systems. Not only is it heard without obstruction by those residing wherever they may be, but it is also heard by those living far away or those of inferior capacity with dull hearing. It is the manner of teaching a meaning that is melodious, pleasing, and perfectly clear. By that [voice], he who is endowed with great compassion—

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སླར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེ་དང་ལྡན་གྱུར་པ། ། འགྲོ་ལ་ཕན་པའི་དོན་དུ་ཁྱོད། ། ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་འཇམ་དཔལ་གྱི། ། མིང་བརྗོད་པ་ནི་དོན་ཆེ་བ། ། དག་པར་བྱེད་ཅིང་སྡིག་སེལ་བ། ། ང་ལས་ཉན་པར་བརྩོན་པ་ནི། ། ལེགས་སོ་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཁྱོད་ལེགས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། འགྲོ་ལ་ཕན་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པས་དོན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཉན་པ་ལ་ཁྱོད་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་རབ་ཏུ་དགྱེས་པས་ན་ལན་གཉིས་སུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་འཐོབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་དོན་ཆེ་བའོ། ། ཉེས་པ་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་དག་པར་བྱེད་པའོ། ། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན་སྡིག་སེལ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་གང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་འཇམ་དཔལ་གྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། གསང་བའི་བདག་པོ་དེ་ཕྱིར་ངས། ། ཁྱོད་ལ་ལེགས་པར་བསྟན་པར་བྱ། ། ཁྱོད་ནི་རྩེ་གཅིག་ཡིད་ཀྱིས་ཉོན། ། བཅོམ་ལྡན་དེ་ནི་ལེགས་ཞེས་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་གང་ཞིག་ཁྱོད་ཉན་པ་ལ་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། ངས་ཁྱོད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བཤད་ཅིང་བསྟན་པར་བྱ་ཡིས། ཀྱེ་གསང་བའི་བདག་པོ་ཁྱོད་རྩེ་གཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པ་སྟེ།

Thus it was spoken again, beginning with those words. "O you who possess great compassion, for the sake of benefiting beings, you are diligent in listening to me regarding the recitation of the name of Mañjuśrī, who possesses the body of wisdom. It is of great significance, purifying and clearing away negativity. Well done, glorious Vajradhara! Vajrapāṇi, well done to you!" Regarding this: because you possess great compassion for the benefit of beings, you are diligent in listening to the recitation of the name which possesses great significance. Therefore, out of great joy, he said "Well done, well done" twice. It is of "great significance" because it serves as the cause for attaining buddhahood itself. It is "purifying" because it serves as the antidote to the practice of faults. It is "clearing away negativity" because it completely obstructs all misdeeds. If one asks to whom such a recitation of the name, endowed with such preeminent qualities, belongs, it is said: "Of Mañjuśrī, who possesses the body of wisdom." "Lord of Secrets, for that reason, I shall explain it well to you. Listen with a one-pointed mind!" "Bhagavān, it is well," he replied. Regarding this: because you have engaged in listening to it, for that reason it is said, "I shall explain it well." This is the distinction of what is to be explained: "I shall explain and teach the recitation of the name to you without error. O Lord of Secrets, listen with a one-pointed mind!" Thus it is said.

སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པས་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བས་ན་བཤད་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་ཞེས་མ་འོངས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ནི་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་རྟག་ཏུ་སེམས་མི་གཡེངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་དེ་ནི་ལེགས་ཞེས་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་རྩེ་གཅིག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་ཉོན་ཅིག་ཅེས་གསུངས་པ་དེ་ལེགས་ཤིང་མཛེས་པས་དེ་བཞིན་དུ་མཉན་པར་བགྱིའོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་ཤཱཀྱ་ཐུབ། ། ཚིག་གི་བདག་པོས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉན་པར་ངེས་མ་ཐག་ཏུའོ། ། བདུད་ལ་སོགས་པ་བཅོམ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་བྱུང་བས་ཤཱཀྱའོ། ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཐུབ་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པའོ། ། གསང་སྔགས་རིགས་ཆེན་ཐམས་ཅད་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དང་། རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྐྱེད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་ན་གསང་སྔགས་ཀྱི་རིགས་སོ། ། ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པ་ཁྱབ་པས་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་གཟིགས་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་པ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་འཆང་བའི་རིགས་ནི་དེའི་རྒྱུད་ལ་གཟིགས་པའོ། ། རིགས་གསུམ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟེ། རིགས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་བའོ། ། རྣམ་པར་གཟིགས་པ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པར་མཛད་པ་སྟེ།

One whose mind is distracted is unable to comprehend the meaning as it has been explained; therefore, this was spoken in order to instruct future beings so that their explanations may not be fruitless. Otherwise, the Great Vajradhara is always one whose mind is never distracted, as he is by nature untaught. "The Blessed One replied, 'Excellent!'" means that what the Blessed One had said—"Listen with a one-pointed mind"—is excellent and beautiful, and thus it should be heard accordingly. Then, the Blessed One Śākyamuni, the Lord of Speech, spoke these verses. The phrase "then" refers to the moment immediately following the resolve to listen. He is the "Blessed One" (Bhagavān) because he has conquered Māra and the other [obstacles]. He is "Śākya" because he was born from the Śākya clan. He is the "Muni" (Sage) because he possesses the mastery of body, speech, and mind. "Of all the great families of secret mantra" refers to the families of secret mantra that serve as the basis for the generation stage in the Kriyā, Caryā, and Yoga Tantras, as well as the Kalpas and so forth. They are "great" because they pervade space, time, and so on. Having beheld these, he spoke these verses; this should also be applied to what is explained below. "The families of those who hold secret mantras and vidyā-mantras" refers to his beholding their continuums. The "three families" are the essence of the Tathāgata, Vajra, and Padma families, which encompass all families. "Beholding" means to engage in definitive discernment.

འཚམ་པ་དང་མི་འཚམ་པ་དང་སྐལ་བ་དང་ལྡན་ནམ་མི་ལྡན་ཞེས་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པར་མཛད་པ་ནི་གཟིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་དགོས་པ་ཡིན་པར་བལྟའོ། ། འཇིག་རྟེན་འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་རིགས། ། འཇིག་རྟེན་སྣང་བྱེད་རིགས་ཆེན་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྔགས་ཀྱི་རིགས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་རིགས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་རིགས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རིགས་སོ། ། དེ་གཉིས་ཀ་ནི་འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་བྱེད་པའི་རིགས་སོ། ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྣང་བར་བྱེད་པའི་རིགས་ནི་འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་བྱེད་པའི་རིགས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་ཁྲོ་བོ་ཆེན་པོའི་རིགས་སོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རིགས་མཆོག་དང་། ། རིགས་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཆེར་གཟིགས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་སྤྱན་ལ་སོགས་པ་རིག་པའི་རྒྱལ་མོ་རྣམས་སོ། ། དེའི་རིགས་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི་གསང་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་པའོ། ། རིགས་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཡི་གེ་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྔགས་ཀྱི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། འདི་དག་ནི། ། གསང་སྔགས་རིགས་ཆེན་ཐམས་ཅད་དང་། ། ཞེས་བསྡུས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་སྔགས་སྔོན་དུ་བྱས་ནས་རིགས་གཞག་པར་བྱའོ། ། ཚིག་གི་བདག་པོས་ཚིགས་སུ་བཅད། ། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དྲུག་ལྡན་ཞིང་། ། གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱུང་བ་དང་། ། མི་སྐྱེ་ཆོས་ཅན་འདི་གསུངས་པ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ། ཚིག་གི་བདག་པོ་ནི་རྗེ་བཙུན་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་སྟེ།

One should understand that it is necessary for all observations to definitively examine the essential nature [of the recipient] to determine whether they are suitable or unsuitable, and whether they possess the fortune or not. Regarding the passage: "The worldly and the transcendent families, the great family that illuminates the world," the worldly family of mantras is the worldly family. The transcendent family of secret mantras is the transcendent family. Both of these are the family that illuminates the world. Alternatively, the family that illuminates the world is the family that illuminates the world, while the transcendent is the family of the great wrathful deities. Regarding the passage: "Having beheld the supreme family of Mahāmudrā and the great family of the Uṣṇīṣas," Mahāmudrā refers to the Queens of Knowledge such as Locanā and the others. Their family is that which is connected to the tantras born from the secret mantras and mudrās arising from them. The great family of the Uṣṇīṣas refers to the specific classes of deities arising from the power of mantras, such as the Single-Syllable [Uṣṇīṣa] and so forth. Because these are the essential nature of the summarized classification "all the great families of secret mantras," in all instances, the family should be established by placing the mantra first. Regarding the statement: "The Lord of Speech spoke in verse, the King of Secret Mantras possessing the six, arising non-dually, and having the nature of the unarisen," the Lord of Speech is the Venerable Lord of Speech (Mañjuśrī).

དེ་དང་འབྲེལ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པའོ། ། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དྲུག་ལྡན་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་བཛྲ་ཏཱིཀྵྣ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གསང་སྔགས་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། ། འདིར་ལ་ལ་དག་ནི། ། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་རྗེས་དྲུག་ལྡན། ། ཞེས་འདོན་པར་ཡང་བྱེད་དེ། ཚིག་དེ་ནི་གླེགས་བམ་མང་པོ་ལས་མ་མཐོང་བས་མི་རིགས་སོ། ། གཞན་ཡང་རྒྱལ་པོའི་སྒྲ་དང་མཉམ་པར་རྒྱལ་པོ་དང་རྗེས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་ཡོད་དོ། ། དེས་ནི་མཚམས་སྦྱར་བ་ལས་མི་སྣང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལ་ལ་ཟེར་རོ། ། ཁ་ཅིག་གཞན་དུ་ཡང་འཆད་མོད་ཀྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྟོན་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དོན་ལ་རྟོན་གྱི་ཚིག་འབྲུ་ལ་མི་རྟོན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མི་རྟོན་པ་དང་། ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་རྟོན་གྱི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་མི་རྟོན་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་གྱི་གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་པའོ། ། དེ་ལ་དོན་ནི་གང་ཚིག་འབྲུ་ནི་གང་ཞེ་ན། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་དང་། བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྟོགས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་སྦྱིན་པ་དང་། དུལ་བ་དང་ལེགས་པར་སྡོམ་པ་དང་། ངེས་པ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སྦྱིན་པ་དང་། དུལ་བ་དང་ལེགས་པར་སྡོམ་པ་དང་། ངེས་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཤེས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འཁོར་བའི་སྐྱོན་སྒྲོགས་ཤིང་བརྗོད་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འཁོར་བ་ལ་མི་དམིགས་པར་རྟོགས་པའོ། །

The verses related to that are spoken: "Endowed with the six kings of secret mantra." This means being endowed with the six secret mantras, such as oṃ vajratīkṣṇa and so forth. Here, some read it as "endowed with the six kings and the suffix," but since that phrasing is not seen in many manuscripts, it is incorrect. Furthermore, some say that while the word "king" (rāja) exists, there is also the word "suffix" (anubandha) which is equal to it, and thus it is not apparent due to the sandhi connection. Although some explain it otherwise, the Blessed One taught the four reliances. What are they? They are as follows: relying on the meaning and not relying on the letter; relying on wisdom and not relying on consciousness; relying on sūtras of definitive meaning and not relying on sūtras of provisional meaning; and relying on the nature of phenomena (dharmatā) and not relying on the person. In that regard, what is the meaning and what is the letter? "Letter" refers to the teaching on worldly phenomena and engagement in activities. "Meaning" refers to the realization of supramundane phenomena. "Letter" refers to the teaching on generosity, self-discipline, proper restraint, and certainty. "Meaning" refers to the knowledge of the equality of generosity, self-discipline, proper restraint, and certainty. "Letter" refers to proclaiming and speaking of the faults of saṃsāra. "Meaning" refers to the realization of not apprehending saṃsāra.

ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ཕན་ཡོན་བརྗོད་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཐེག་པ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཞིན་དུ་སྟོན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་ཅིང་ཚུལ་གཅིག་པ་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཤེས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསླབ་པ་དང་། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བླང་པ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་མི་དམིགས་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསླབ་པ་དང་། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་ཡང་དག་པར་བླང་བ་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཤེས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་སེམས་དང་། ཐ་བ་དང་། སྐྱོན་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། རྒྱགས་པ་དང་། དྲེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་འཇོམས་ཤིང་བཟོད་པའི་སྟོབས་དང་ངེས་པ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པར་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བླང་བ་དང་དོར་བ་ལ་མི་གནས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བསམ་གཏན་དང་།

The "syllables" refer to the description of the qualities and benefits of nirvāṇa. The "meaning" refers to the non-conceptualization of all phenomena, which are by nature in a state of nirvāṇa. The "syllables" refer to teaching according to the established presentation of the vehicles. The "meaning" refers to the knowledge of entering the indivisible and single-natured dharmadhātu. The "syllables" refer to the teaching on the complete relinquishment of all possessions. The "meaning" refers to the knowledge of the complete purity of the three spheres. The "syllables" refer to the teaching on the correct undertaking of all physical, verbal, and mental restraints, ethical discipline, training, the qualities of purification, and the reduction of material requisites. The "meaning" refers to the knowledge of the complete purity of the teaching on the correct undertaking of physical, verbal, and mental non-apprehension, as well as the restraints, ethical discipline, training, qualities of purification, and reduction of material requisites. The "syllables" refer to the teaching on the power and certainty of patience that completely subdues malice, stubbornness, faults, anger, resentment, pride, arrogance, and all forms of conceit. The "meaning" refers to the attainment of the patient acceptance of the non-arising of phenomena. The "syllables" refer to the teaching on the exertion of diligence in correctly accomplishing all roots of virtue. The "meaning" refers to the diligence that does not abide in either acceptance or rejection. The "syllables" refer to the meditative concentrations and...

རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཤེས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་པ་ནི་གང་ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་འཛིན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩ་བའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་ཤེས་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་མ་རིག་པ་འགོག་པ་ནས་རྒ་ཤི་འགོག་པའི་བར་དུའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ཚོགས་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་རིག་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ཆ་མཉམ་པར་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་འཁྲུགས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སྒྲིབ་པ་དང་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་རྣམ་པར་ཐར་པའོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་བསྔགས་པ་མཐའ་ཡས་པ་བསྟན་པའོ། །

This is the teaching on the liberations, meditative concentrations, and meditative absorptions. "Meaning" refers to the knowledge of the meditative absorption of cessation. "Phrasing" refers to the root of insight, which is the retention of everything heard. "Meaning" refers to the knowledge of the ineffable meaning. "Phrasing" refers to the correct teaching of the thirty-seven factors of enlightenment. "Meaning" refers to the actualization of the fruit of practicing the factors of enlightenment. "Phrasing" refers to the correct teaching of the truths of suffering, origin, and the path. "Meaning" refers to the actualization of cessation. "Phrasing" refers to the correct teaching of the links from ignorance up to aging and death. "Meaning" refers to the cessation of ignorance up to the cessation of aging and death. "Phrasing" refers to the teaching on the accumulations of calm abiding and special insight. "Meaning" refers to the wisdom of knowledge and liberation. "Phrasing" refers to the teaching for sentient beings who act with attachment, aversion, delusion, or in equal proportions. "Meaning" refers to the unshakeable wisdom of the liberated mind. "Phrasing" refers to the correct teaching on the obscurations and the phenomena that become obscurations. "Meaning" refers to the unobscured wisdom and liberation. "Phrasing" refers to the teaching on the infinite qualities and praises of the Three Jewels.

དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་འགོག་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་གི་བར་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་བསྟན་པའོ། ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་སྟེ། མདོར་ན་གང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་བསྟན་པ་འདི་ནི་ཚིག་འབྲུ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་དང་། ཡི་གེ་དང་། ཚིག་འབྲུ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ནི་དོན་ལ་རྟོན་གྱི་ཚིག་འབྲུ་ལ་མི་རྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་ལ་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱའོ། ། ཡི་གེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་མི་བྱ་བས། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དྲུག་ལྡན་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལ་ནི་བསམ་པར་མི་བྱའོ། ། གནས་སྐབས་ཀྱིས་ན་རྟོན་པ་ལྷག་མ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲི་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གང་། ཡེ་ཤེས་ནི་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ན་གཟུགས་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་ཞིང་གནས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ན་ཚོར་བ་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་ཞིང་གནས་པ་སྟེ།

The "meaning" refers to the wisdom that realizes the Buddha’s dharmakāya, the dharmatā of cessation free from attachment, and the qualities of the unconditioned Buddha, Dharma, and Saṅgha. The "syllables" refer to the teaching of the collection of bodhisattva qualities from the first generation of the mind of awakening until sitting at the heart of enlightenment. The "meaning" refers to the manifest, perfect awakening into omniscient wisdom through the insight associated with a single moment of mind; in brief, the eighty-four thousand heaps of Dharma that have been taught are called "syllables." The "meaning" is that which is inexpressible in the languages, scripts, and syllables of all sentient beings; this is called "relying on the meaning, not relying on the syllables." Having understood this, one should follow the meaning and not follow the letters. One should not contemplate the mere sound of the words, such as "the sixfold king of secret mantras." Furthermore, in order to establish the nature of the remaining three reliances according to the occasion, one should ask: what is consciousness (vijñāna) and what is wisdom (jñāna)? "Consciousness" refers to the four stations of consciousness. What are the four? They are as follows: the station of consciousness where it approaches and dwells in form; the station of consciousness where it approaches feeling; the station of consciousness where it approaches perception; and the station of consciousness where it approaches and dwells in mental formations.

འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། གང་ཕུང་པོ་བཞི་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སའི་ཁམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཁམས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་པ་ཤེས་པ་འདི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྒྲ་རྣམས་དང་། སྣས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དྲི་རྣམས་དང་། ལྕེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རོ་རྣམས་དང་། ལུས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རེག་བྱ་རྣམས་དང་། ཡིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཡང་ནང་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱུ་བ་མེད་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པས་ཆོས་གང་ལ་ཡང་མི་རྟོག་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་དམིགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཡང་འཛིན་པ་མེད་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མེད་པ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ་དང་། རྟོག་པ་མེད་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་འདུས་བྱས་རྒྱུ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ།

This is called consciousness. In that regard, what is wisdom? It is the thorough knowledge of the aggregate of consciousness that abides in the four aggregates; this is called wisdom. Furthermore, consciousness is the cognition of the earth element, the water element, the fire element, and the wind element; this is called consciousness. The knowledge of the indivisible sphere of phenomena (dharmadhātu) regarding the consciousness that abides in these four elements is called wisdom. Furthermore, consciousness is the cognition of forms to be cognized by the eye, and likewise the cognition of sounds to be cognized by the ear, odors to be cognized by the nose, tastes to be cognized by the tongue, tangibles to be cognized by the body, and phenomena to be cognized by the mind; this is called consciousness. Furthermore, that which is inwardly pacified and does not wander outwardly, and which, by relying on wisdom, does not conceptualize or differentiate any phenomenon, is called wisdom. Furthermore, consciousness arises from an object of observation, consciousness arises from mental engagement, and consciousness arises from conceptualization; this is called consciousness. Furthermore, that which is without grasping, without supreme grasping, without an object of observation, without cognition, and without conceptualization is called wisdom. Furthermore, consciousness arises regarding conditioned phenomena that proceed.

འདུས་མ་བྱས་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་བ་མེད་དོ། ། གང་འདུས་མ་བྱས་སུ་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། གཞན་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་ལ་གནས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། མི་སྐྱེ་བ་དང་མི་འགོག་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མི་རྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ནི་གང་། དྲང་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ནི་གང་ཞེ་ན། མདོ་སྡེ་གང་དག་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱ་བའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་འབྲས་བུ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ཀུན་རྫོབ་སྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་དོན་དམ་པ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ལས་དང་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་འཁོར་བ་ལ་ཡིད་འབྱུང་བར་བྱ་བར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། །

Consciousness does not operate upon the unconditioned. That which knows the unconditioned is wisdom (jñāna). Furthermore, that which abides in arising and ceasing is consciousness; that which abides in the non-arising and non-ceasing is wisdom. This is called relying on wisdom and not relying on consciousness. In that regard, what are the sūtras of definitive meaning (nītārtha) and what are the sūtras of provisional meaning (neyārtha)? Those sūtras that teach the entry into the path are called provisional. Those sūtras that are taught for the sake of entering the fruit are called definitive. Those sūtras that teach the establishment of the conventional (saṃvṛti) are called provisional. Those sūtras that teach the ultimate (paramārtha) are called definitive. Those sūtras that teach the engagement in karma and activities are called provisional. Those sūtras that are taught for the sake of exhausting karma and the afflictions (kleśa) are called definitive. Those sūtras that are taught for the sake of explaining the thorough affliction (saṃkleśa) are called provisional. Those sūtras that are taught for the sake of purifying complete purification (vyavadāna) are called definitive. Those sūtras that teach the cultivation of weariness toward saṃsāra are called provisional. Those sūtras that teach the entry into the non-duality of saṃsāra and nirvāṇa are called definitive.

མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ཟབ་མོ་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་མང་ཞིང་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་དགའ་བར་བྱ་བ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཉུང་ལ་སེམས་ངེས་པར་སེམས་པར་(བྱད་,བྱེད་)པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་བདག་དང་། སེམས་ཅན་དང་། སྲོག་དང་། གསོ་བ་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་། གང་ཟག་དང་། ཤེད་ལས་སྐྱེས་དང་། ཤེད་བུ་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཚོར་བ་པོ་དང་། སྒྲ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པ་དང་། བདག་པོ་མེད་པ་ལ་བདག་པོ་དང་བཅས་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཞེས་བྱའོ། ། མདོ་སྡེ་གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་དང་། མ་བྱུང་བ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་། སྲོག་མེད་པ་དང་། གང་ཟག་མེད་པ་དང་། བདག་པོ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོའི་བར་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་རྟོན་གྱི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་མི་རྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ནི་གང་། གང་ཟག་ནི་གང་ཞེ་ན། གང་གང་ཟག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་གནས་ཏེ། གང་ཆོས་ཁ་ཅིག་ལ་རྩོམ་པ་འདི་ནི་གང་ཟག་ཅེས་བྱའོ། ། གང་ཟག་ཏུ་ལྟ་བ་དེའི་རྩོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །

Those sūtras that are taught through various words and letters are called "of provisional meaning." Those sūtras that teach what is profound, difficult to see, and difficult to realize are called "of definitive meaning." Those sūtras that use many words and letters to delight the minds of sentient beings are called "of provisional meaning." Those sūtras that use few words and letters to cause the mind to engage in certain reflection are called "of definitive meaning." Those sūtras that explain in various terms such as "self," "sentient being," "life-force," "nourisher," "person," "individual," "born of Manu," "son of Manu," "agent," and "experiencer," and which teach that what is without a master has a master, are called "of provisional meaning." Those sūtras that teach emptiness, signlessness, wishlessness, lack of composition, the unarisen, the unproduced, the non-existent, selflessness, the absence of sentient beings, the absence of life-force, the absence of individuals, the absence of a master, and so on, up to the doors of liberation, are called "of definitive meaning." This is what is meant by "relying on sūtras of definitive meaning and not relying on sūtras of provisional meaning." In that regard, what is the nature of phenomena (dharmatā) and what is the person (pudgala)? One who, abiding in the view of a person, undertakes certain phenomena—this is called a "person." The thorough knowledge of the undertaking of that view of a person—this is called the "nature of phenomena."

གཞན་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གང་ཟག་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་བའི་གང་ཟག་དང་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་དང་། བརྒྱད་པའི་གང་ཟག་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་གང་ཟག་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་གང་ཟག་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་གང་ཟག་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་གང་ཟག་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གང་ཟག་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གང་ཟག་དང་། གང་ཟག་གཅིག་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ན་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ཕན་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་བདེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། ལྷ་དང་མིའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པོ་ཆེའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། ཕན་པའི་ཕྱིར། བདེ་བའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཟག་གཅིག་པོ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཟག་ཅེས་བྱའོ། ། གང་ཟག་གི་སྒྲ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཚིག་གི་གནས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་དྲང་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་གང་ཟག་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་དག་ནི་རྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་རྟོན་པ་ལ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་ཅིག་གང་ཟག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། འགྱུར་བ་མེད་པ་དང་། སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དང་། བྱ་བ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། མི་གནས་པ་དང་། རབ་ཏུ་མི་གནས་པ་དང་། རྩ་བ་མེད་པ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་མཉམ་པ་མེད་པ་དང་། མཉམ་པ་དག་ལ་མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པ་དག་ལ་མཉམ་པ་དང་། མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་དག་ལ་མཉམ་པ་དང་། རྟོག་པ་མེད་པ་དང་།

Furthermore, there are the following persons: the ordinary person, the virtuous ordinary person, the person who follows through faith, the person who follows through the Dharma, the person of the eighth stage, the person who has entered the stream, the person who returns once more, the person who does not return, the person who is an arhat, the person who is a pratyekabuddha, and the person who is a bodhisattva. When a single person appears in the world, it is for the benefit of many, for the happiness of many, out of compassion for the world, and for the sake, benefit, and happiness of the great multitude of gods and humans. The Blessed One, the Buddha, the teacher of gods and humans, is that single person who appears in the world; he is what is called a "person." All these terms for "person" were taught by the Tathāgata as conventional designations in order to guide sentient beings. Those who are attached to such persons are said to lack a proper reliance. In order to lead them to the true reliance, the Blessed One said: "Rely on the nature of phenomena (dharmatā), do not rely on the person." In that regard, what is the nature of phenomena? It is as follows: it is unchanging, without superimposition, without activity, without transformation, non-abiding, utterly non-abiding, rootless, unequal to all things, equal among equals, equal among the unequal, equal among both the equal and the unequal, and without conceptualization.

རྩོམ་པ་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་རྙེད་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་གང་དག་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་པ་དག་ནི་ཁམས་གང་ལ་ཡང་མི་རྟོན་ནོ། ། དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་སྒོའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་འདིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཉིད་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ལ་རྟོན་གྱི་གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱུང་བ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ནི་གཉིས་སོ། ། དེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་པར་འདོད་དེ་དེ་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའམ། བདག་དང་བདག་གིའམ། ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་སྟེ་ཇི་སྲིད་དུ་ཡིད་རྣམ་པར་གཡོ་བ་དེ་སྲིད་དུ་ནི་ཐམས་ཅད་གཉིས་སོ། ། གཡོ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་སྤྲོས་པ་མེད་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་འབྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱུང་བའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱུང་བ་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་རྣམ་པས་ཁྱད་པར་དུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། མི་སྐྱེ་ཆོས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འདིར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། ། འདིར་ཡང་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པ་ཡང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ།

Non-composition, the attainment of the flawlessness of all phenomena, and the characteristic of being utterly of the nature of space—this is called the nature of phenomena (dharmatā). In that regard, those who rely upon the nature of phenomena do not rely upon any realm whatsoever. Therefore, because one enters the way of the gateway of phenomena through this, and because of relying upon all phenomena, all phenomena become nothing but the nature of phenomena; this is called "relying on the nature of phenomena and not relying on the person." Regarding the phrase "arising non-dually": in the system of mantra, wisdom and method are the two. Their becoming one is non-duality; the essence of great bliss, which is the non-duality of wisdom and method, is asserted to be non-dual, and [the state] arises from that. In the system of the perfections (pāramitā), as long as the mind is in motion—whether as subject and object, self and mine, or consciousness and the object of knowledge—everything is dual. Free from all movement and without conceptual elaboration, the selflessness of all phenomena is the body whose nature is the nature of phenomena, the essence of non-duality; therefore, it is "arising non-dually." Furthermore, in order to distinguish this non-dual arising by way of the aspect of non-arising, the term "possessing the nature of non-arising" is mentioned. That which possesses the phenomenon of non-arising is here "possessing the nature of non-arising." Here too, non-arising is in terms of the imputed nature (parikalpita-svabhāva); for the imputed nature consists of the aspects of subject and object.

གཞན་གྱི་དབང་གི་ཚུལ་གྱིས་ནི་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་། མདོ་སྡེ་པ་དང་། སེམས་ཙམ་པ་རྣམས་འདོད་དེ། དོན་འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ནི། ཀུན་བརྟགས་པ་ཡི་ངོ་བོ་ཡིས། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད། ། གཞན་གྱི་དབང་ལ་གནས་ན་ནི། ། མི་རྣམས་རྣམ་རྟོག་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བཤད་པ་མདོ་སྡེ་དག་ལས་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་ངས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ། སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་ས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་མིང་དང་བརྡར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་གྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།

The Vaibhāṣikas, Sautrāntikas, and Cittamātrins assert that, in the manner of the dependent nature, there is ultimate production. Regarding this point, they state the following reason: "By way of the nature of the imputed, all phenomena are without production; yet when abiding in the dependent, conceptualizations arise in people." That is incorrect, because it is evident from the sūtras that there is no production from the dependent nature. Furthermore, in the Ārya-saṃdhinirmocana-sūtra, with reference to the lack of nature in terms of characteristics, the lack of nature in terms of production, and the lack of nature in terms of the ultimate, it is said: "With this in mind, I have taught that all phenomena are without entity, without production, without cessation, primordially peaceful, and by nature in a state of nirvāṇa." What is the lack of nature in terms of the characteristics of all phenomena? It is the characteristic of the imputed. Why is that? Because it is a characteristic established by names and conventions; it is not that the specific and general characteristics of the conditioned and unconditioned—such as the aggregates and the constituents—abide by way of their own specific characteristics. Therefore, it is called the "lack of nature in terms of characteristics." What is the lack of nature in terms of the production of phenomena? It is the dependent characteristic of phenomena. Why is that? Because it arises through the power of other conditions; it does not arise by itself.

གང་ཡང་རང་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བདག་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེའི་དོན་དམ་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བལྟ་བར་བྱའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་བྱས་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་བལྟ་བར་བྱའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ལས་ཆོས་བདག་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་གཅིག་པར་བལྟ་བར་བྱ་བ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་ངས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལུང་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་མ་ཟད་ཀྱི་རིགས་པས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་ན་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ།

Whatever is itself non-existent is unarisen. Since that which is unarisen lacks intrinsic nature, it is therefore called the "lack of intrinsic nature in terms of arising." What is the ultimate lack of intrinsic nature of phenomena? It is the thoroughly established character of phenomena, and that is also called the "ultimate lack of intrinsic nature." Why is that? That which is the selflessness of phenomena is called their lack of intrinsic nature. Since their ultimate is distinguished by the lack of intrinsic nature of phenomena, it is therefore called the "ultimate lack of intrinsic nature." For example, the lack of intrinsic nature in terms of character should be viewed as being like a flower in the sky. For example, the lack of intrinsic nature in terms of arising should also be viewed as being like a magical illusion. For example, just as space is distinguished by the mere lack of intrinsic nature of form and is all-pervading, so too should the ultimate lack of intrinsic nature be viewed as being distinguished by the selflessness of phenomena and as being all-pervading and singular. It was with these three types of lack of intrinsic nature in mind that I taught, "All phenomena are without intrinsic nature." Not only is this so according to scripture, but it can also be demonstrated through reasoning how there is no arising. When things arise, do they arise from a cause that is their own intrinsic nature, or...

གཞན་པར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་སམ། ཐ་དད་པའམ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་སམ། རྒྱུ་དང་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། རྒྱུ་ཡོད་པའམ་རྒྱུ་མེད་པར་བརྟགས་པ་དང་དུ་མ་ཞིག་གིས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གཅིག་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་དངོས་པོ་དུ་མ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གཅིག་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་རང་བཞིན་དུ་མ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་བའམ། རྒྱུ་ཞིག་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའམ། མ་ཞིག་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དུ་མ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་ཕྱོགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་བརྩོན་པས་བསྒྲུབས་པའི་བརྟགས་པ་ཙམ་ལ་སྙིང་པོ་ཉིད་དུ་སེམས་པར་ཟད་དོ། ། དེ་ཡང་རྒྱུའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ་དང་འདྲ་བར་བྱུང་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུའི་རང་བཞིན་དང་འདྲ་བར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མི་གཙང་བར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་བདག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་གཙོ་བོའི་མིང་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རྒྱུ་ཉིད་དང་མི་ལྡན་ནོ། ། དེ་ཡང་། རང་འདྲ་དེ་ནི་གཞན་མིན་ཕྱིར། ། རྒྱུ་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར། ། མ་སྐྱེས་ཕྱིར་ཡང་གང་གང་གི། ། རྒྱུ་མིན་པ་ནི་རྒྱུ་རུ་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དངོས་པོ་གཉིས་ལ་ལྟོས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ལ། དངོས་པོ་གཉིས་པ་ནི་འདི་ན་འབྲས་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་དུས་ན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།

Does it arise from a cause that is other, or from something distinct or non-distinct, or from something independent of cause and activity? Is a single functional entity produced by multiple factors—whether those factors are considered to have a cause or to be causeless? Or is it produced as a single nature, or as a multiplicity of natures? Does the effect arise from a cause that has ceased, or from one that has not ceased? Such various conceptualizations arise; yet all these positions are merely fabrications established by those who are intensely devoted to clinging to their own views, and they consider nothing more than these to be the core truth. Furthermore, an effect that is of the same nature as its cause would simply be identical to the cause. Therefore, it cannot arise from it. Because it would arise as something identical to the nature of the cause, an effect that is asserted to be impure and yet identical to the self—namely, that which is called the "cause" known as the pradhāna (Primal Nature)—cannot arise. Consequently, it lacks the very status of being a cause, just like a rabbit's horn and the like. As it is said: "Because that which is similar to itself is not other, The cause would become a non-cause. Furthermore, because it is unarisen, Whatever is not a cause would become a cause." Moreover, the term "other" is explained in relation to two entities. In this context, the second entity is the effect. Furthermore, at the time when the cause exists, the effect does not exist.

དེ་ཡོད་པའི་དུས་སུ་ཡང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་དག་ལ་གཞན་ཉིད་དུ་དོན་དམ་པར་ཁས་ལེན་ཏེ། བ་(ལོང་,ལང་)གི་རྭ་ལ་ལྟོས་པའམ། མིའི་རྭ་ལ་ལྟོས་ནས་རྟའི་རྭའི་གཞན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། མངོན་པར་འདོད་པའི་རྒྱུས་ཀྱང་མངོན་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་མི་བསྐྱེད་དེ། གཞན་དུ་གྱུར་པས་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་བཞིན་ནོ། ། འབྲས་བུ་འདོད་པ་ཡང་གཞན་དུ་གྱུར་པས་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་གཞན་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡང་། རང་གི་ངོ་བོ་མ་བྱུང་བར། ། གང་ཞིག་གང་ལས་གཞན་དུ་འདོད། ། བ་ལང་རྭ་འམ་མི་རྭ་ལས། ། རྟ་ཡི་རྭ་གཞན་འདོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྐྱེན་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་མིག་ལ་སོགས་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་གྱུར་པས་བི་བ་རན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་རྣམ་པར་གྲགས་པ་རྣམས་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་མི་འདོད་དེ། གཞན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ། སྔ་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་བཞིན་ནོ། ། གཉིས་ཀ་ལས་སྐྱེ་བ་མི་རིགས་ཏེ། ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་དག་གཅིག་པུ་འདྲེས་ནས་གནས་པར་གྱུར་པ་མི་སྲིད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་མི་རིགས་ཏེ། མ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པ་ལས་འདས་པ་སྟེ། གང་དེ་ཉིད་ནི་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་གཟུགས་དོར་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནི་ཐ་དད་པའོ། ། དེ་དགག་པ་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ།

Even at the time when that [effect] exists, the cause does not exist. In relation to what, then, could one ultimately assert their otherness? Whether in relation to the horns of an ox or in relation to the horns of a human, the otherness of a horse's horn does not truly exist. Furthermore, a desired cause does not produce a desired effect, because it is other, just like any other object. A desired effect is also not desired because it is other, just like any other thing. As it is said: "Before its own essence has arisen, How can one assert it to be other than something? The horse's horn is not asserted to be other Than the ox's horn or the human horn." Other conditions also do not ultimately produce the eye-consciousness and so forth, because they are other, just like vīraṇa grass and the like. Even those things renowned as the causes of the eye and so forth are not accepted as the causes of the eye and so forth, because they are other, or because they do not exist beforehand, just like a pot and a cloth. Arising from both is also illogical, because it is impossible for the mutually exclusive characteristics of distinct and non-distinct essences to exist as a single, blended entity. Therefore, the position of the inexpressible is also illogical. An unexamined essence that transcends the conceptualization of being distinct or non-distinct—where "this is not that" constitutes the abandonment of its form—is what is meant by "distinctness." The negation of that is "non-distinctness."

དངོས་པོ་རྣམས་རྣམ་པ་གཞན་གང་ཞིག་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མི་རིགས་ཏེ། རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན། བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། ། གཉི་ག་ལས་མིན་རྒྱུ་མེད་མིན། ། དངོས་པོ་གང་དག་གང་ན་ཡང་། ། སྐྱེ་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་བདག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་ཅན་ནོ། ། གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་པ་ཁ་ཅིག་དང་བྱེ་བྲག་པ་སོགས་པའོ། ། གཉི་ག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔྱོད་པ་པ་དང་གཅེར་བུ་པའོ། ། རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྒྱང་པན་པ་དང་རང་བཞིན་རྒྱུར་སྨྲ་བའོ། ། ད་ནི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། ཡོད་པ་ལས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ཟིན་པ་མ་འོངས་པའི་དུས་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་དོན་དུ་མི་རིགས་སོ། ། གཞན་དུ་གལ་ཏེ་ཡོད་པར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན་ནི་སྐྱེས་ཟིན་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། མེད་པ་ལས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་གཟུགས་མེད་པ་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་ཞིང་། སྐྱེ་བར་འཇུག་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་དུ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མེད་པར་འགྱུར་ཞིང་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་ཕྱོགས་གང་ཡང་རུང་བ་འགའ་ཞིག་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རྟག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ངེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་སོ་སོའི་ནུས་པ་ངེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཡང་དངོས་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པ་སོ་སོར་ངེས་པར་འགྱུར་བ་ནི། དངོས་པོ་དེ་རྣམས་ལས་ཅུང་ཟད་ཅིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ།

From what other mode could things possibly arise? It is also illogical for them to arise from no cause, because it would follow that they must either exist eternally or never exist at all. Therefore, it is said: Not from self, not from another, Not from both, and not without a cause— Nowhere and at no time Does any entity ever arise. In this context, "from self" refers to the Sāṃkhyas. "From another" refers to certain Buddhists, the Vaiśeṣikas, and others. "From both" refers to the Mīmāṃsakas and the Nirgranthas. Those who propound "without a cause" are the Lokāyatas and those who assert that primordial nature (prakṛti) is the cause. Now, let us examine the nature of the cause. An entity does not arise from what already exists, because it is illogical for that which has already established its own essence to arise for the sake of birth, just as in the case of the future. Otherwise, if that which already exists were to arise, then what has already been born would have to be born again. Nor does it arise from what does not exist, because it would be like the horns of a rabbit and the like, which are utterly formless and lack the capacity to engage in arising. Otherwise, all things would become non-existent, and since any entity could arise from any other entity at any time, there would be no certainty regarding cause and effect. If it is argued: "Even if there were no certainty regarding individual capacities, the capacities of these entities are individually determined; thus, although there is no difference in the sense that something arises from those entities, it is not the case that everything is non-existent," that is illogical.

གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་རྣམས་དང་འདྲེས་པའི་གཟུགས་རྣམས་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ན་ནི་དེའི་ཚེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོར་ངེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་བས་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ལས་ནུས་པ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ནུས་པ་ངེས་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་བཟློག་དཀའ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་སྨྲ་བའི་ཉེས་པ་དང་འདྲེས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚུལ་གཉི་ག་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། གཅིག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ། གཅིག་པ་ཉིད་དང་གཉིས་ཉིད་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་། ཡོད་དམ་མེད་པའི་དོན་ལ་ཡང་། ། རྐྱེན་ནི་རུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ། ཡོད་ན་རྐྱེན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། མེད་ན་གང་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར། ། གང་ཚེ་ཆོས་ནི་ཡོད་པ་དང་། ། མེད་དང་ཡོད་མེད་མི་སྒྲུབ་པ། ། ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས། ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་མི་རིགས་སོ། ། རྐྱེན་རྣམས་སོ་སོར་འདུས་པ་ལས། ། འབྲས་བུ་དེ་ནི་མེད་པ་ཉིད། ། རྐྱེན་རྣམས་ལ་ནི་གང་མེད་པ། ། དེ་ནི་རྐྱེན་གྱིས་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད། ། ཅི་སྟེ་དེ་ནི་མེད་པར་ཡང་། ། རྐྱེན་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་འགྱུར་ན། ། རྐྱེན་མིན་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ནི། ། ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་སྐྱེ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་རྣམས་ཀྱང་གལ་ཏེ་མང་པོས་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་གཅིག་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་རམ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་གྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་གྲོགས་ཐ་དད་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་ལས་འབྲས་བུ་གཅིག་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། བྱེ་བྲག་རྣམས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །

If forms mixed with the effects were to become conditions, then at that time they would be connected to their respective specific effects; thus, the capacity for a particular effect would be determined, and in that way, the capacity itself would remain fixed. Consequently, the consequence that everything would arise from everything would be difficult to avoid, and one would be entangled in the faults of asserting the positions of existence and non-existence. Production cannot occur through either of these two modes, for a single entity cannot possess two natures, as oneness and duality are mutually exclusive. Furthermore: "Whether an object exists or does not exist, A condition is not tenable. If it exists, what need is there for a condition? If it does not exist, of what would it be a condition? When a phenomenon is neither established As existent, nonexistent, nor both, How can it be a cause that establishes it? If that were so, it would be unreasonable. Since the effect does not exist Within the individual or collective conditions, How can that which is absent in the conditions Be produced by those conditions? If that which is nonexistent Were to arise from those conditions, Why would the effect not also arise From what are not conditions?" Thus it has been said. Furthermore, if many causes were to produce a single nature of an effect, or if it were not so, but rather the causes of producing a single effect were the distinct natures of various auxiliary companions, then the specific distinctions would become indistinguishable.

དེ་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུའི་དབྱེ་བ་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་བྱེ་བྲག་ཅན་ལས་བྱེ་བྲག་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་ནི། བྱེ་བྲག་མེད་པ་ལས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ཉིད་དུ་རིགས་ཏེ། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ངེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྒྱུ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དང་། སྣ་ཚོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཅན་དང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མི་སྲིད་དེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་ལས་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། རྒྱུའི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་ལས་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བར་འདོད་ན་ནི་རྒྱུ་དང་བྱ་བས་རྣམ་པར་བསྒྲུབས་པ་རྣམས་འཚོལ་བར་འགྱུར་བས་རྒྱུའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡུལ་ལས་དེ་མི་འབྱུང་ཞིང་། དབང་པོ་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ། དབང་པོ་ལས་ཡུལ་ལ་འཛིན་པ་སོ་སོར་ངེས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་གྱི། ཚུལ་གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་དང་བྱ་བ་དང་ཡུལ་སྣ་ཚོགས་ཉིད་ཀྱང་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་དབྱེ་བའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ལས་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་འདིར་ཐུབ་རྒྱལ་གྱི་གཞུང་ལ་བརྟེན་པ་དང་འདྲ་བར་ཁས་ལན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་གི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།

In that regard, even those things that are without distinction would not remain without distinction, because the distinctions among their causes are also without distinction. If it were the case that a distinct thing arises from a distinct thing, then it would be logical that a non-distinct thing arises from a non-distinct thing. Furthermore, conceptual constructs such as "certainty" and so forth would not be causes at all; they would be causeless, and the various distinct and non-distinct things would arise from them. Since no entity whatsoever could exist apart from those, it would follow that all entities do not arise from the dependent nature. If one asserts that the distinct natures of the effect arise from the distinct natures of the cause, then those things established by causes and actions would become confused. Consequently, the specific characteristics of the nature of the cause—such as the consciousness arising from the power of the object, the sense faculty, and mental attention—would not arise from the object, nor from the sense faculty, nor from mental attention. For it is from the sense faculty that the apprehension of a specific object is determined, and not from anything else; likewise, it is from that very mental attention that comprehension occurs, and not through any other means. Furthermore, the diversity of causes, actions, and objects would not be perceived as the very mode of the non-distinction of the divisions of the nature of the effect. This is accepted here as being similar to relying on the system of the King of Sages (the Buddha): just as the specific distinctions of the effects of certain entities would not become diverse if they were non-different from those [causes].

སྣ་ཚོགས་པ་དང་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཡུལ་རྣམས་སུ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཅན་དུ་ཡུལ་ཇི་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་ལ། དེ་བས་ན་ཉེས་པ་འདིར་མི་འགྱུར་བར་ཁྱད་པར་གྱི་འབྲས་བུ་ལས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྒྱུ་དང་བྱ་བ་ལས་དེ་རྣམས་ཉིད་དང་ཉེ་བར་ལྡན་པས་ན་འབྲས་བུ་དེ་རྒྱུ་མེད་པར་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ། བྱ་བ་ཐ་དད་ཉིད་མིན་ཡང་། ། བྱེ་བྲག་དག་ནི་གཉིས་སུ་འདོད། ། དབྱེ་བ་གཞན་ཡིན་དེ་ཡི་ཕྱིར། ། ཁྱོད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་སྤྲུལ་གང་། ། ཤེས་པའི་ཚུལ་ལས་གཞན་མིན་པས། ། དེ་ཡི་གཟུགས་ལས་བྱུང་མ་ཡིན། ། དེ་དང་འདྲ་བ་གཞན་མིན་པས། ། གཟུགས་ཀྱང་འདིར་ནི་བྱུང་བ་མིན། ། གང་གིས་འབྱུང་དང་མི་འབྱུང་བ། ། དེ་བཞིན་སྐྱེ་བོ་སྐྱེད་པོ་མིན། ། གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་འགལ་མེད་པ། ། ཅིག་ཅར་དུ་ནི་དེ་ཉིད་སྨོས། ། གལ་ཏེ་འདི་དག་གཞན་མ་ཡིན། ། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གང་གིས་བྱས། ། སྨྲས་པའི་ཉེས་པར་ཐལ་འགྱུར་བས། ། གླང་པོའི་ཁྲུས་དང་འདྲ་བར་འགྱུར། ། གལ་ཏེ་རྒྱུའི་དངོས་པོ་གཅིག་འབྲས་བུ་གཅིག་བསྐྱེད་པར་འདོད་ན། ། དེ་ལྟ་ན་ནི་འོན་པ་དང་ལོང་བ་ལ་སོགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། །

Multiplicity and unity are mutually contradictory. Furthermore, the appearances of objects and so forth are produced by the objects themselves as being inseparable from consciousness. Likewise, through the modes of comprehension and so forth that are inseparable from that [consciousness], as well as through mental engagement and so forth, multiplicity itself would be averted. Therefore, to avoid this fault, it is asserted that [the object] is distinct from the specific result. Even so, because those very [causes] are closely associated with the cause and the activity, that result would appear to be without a cause. "Even if the activity is not distinct, The particulars are asserted to be twofold. Since the division is otherwise, Whatever is emanated by your Ishvara, Because it is not other than the mode of cognition, It does not arise from its own form. Because it is not other than that which is similar, Form also does not arise here. That by which it arises and does not arise, Likewise, the person is not the producer. If there is no contradiction in becoming one, Then that very thing is mentioned simultaneously. If these are not other, By what is the distinction made? Since the stated fault would follow, It would be like an elephant's bath." If one asserts that a single causal entity produces a single result, then it would follow that [the result] would be deaf, blind, and so forth. The consciousness produced by the subsequent moment arising together with the eye and so forth would not occur.

རྣམ་པར་ཤེས་པས་བསྐྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་རང་གི་ཆ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་དང་མ་ཕྲད་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལོང་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་དུ་ཐལ་བ་ནི་བཟློག་པར་དཀའོ། ། དེ་བས་ན་བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དུ་མའམ་རྒྱུ་གཅིག་པུར་སྨྲ་བའི་ཚད་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཅོམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཚོགས་པ་ལས་ནི་འབྲས་བུ་རྣམས་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་སྟོན་པས་འབྲས་བུ་ཡང་གལ་ཏེ་རྒྱུ་འཇིག་པ་ལས་བྱུང་ན་ནི་དེ་ནི་འདིར་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའི་པདྨར་རྟོག་པ་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་དུ་མ་ཞིག་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་བ་ལང་གི་རྭ་གཡས་གཡོན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འདོད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། སྔ་ན་མེད་པའི་ནུས་པ་དང་ནུས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་འགལ་བར་གསལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སྐྱེས་པའི་འོག་ཏུ་འབྲས་བུ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་པ་ཉིད་འགལ་བར་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྐྱེ་བའི་འོག་ཏུ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་བྱུང་བ་མི་རིགས་སོ། ། ཡང་ན་རྒྱུ་འཇིག་པའི་དུས་སུ་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་འདི་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བརྟགས་པ་ཙམ་དུ་གནས་པར་ཟད་དོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་རྒྱུ་གང་ཞིག་འཇིག་པར་འགྱུར། ཅི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ཉིད་དམ།

If [the effect] were produced by consciousness alone, then because it would not meet its own subsequent moment, the eyes and so forth would be absent in the second moment; thus, the consequence that one would be blind and so on is difficult to avert. Therefore, all valid cognitions that assert a plurality of agents and instruments, or a single cause such as Īśvara, are refuted. Since it is shown that effects arise sequentially from a collection [of causes], if the effect were to arise from the destruction of the cause, it would follow that it is causeless here, because it is impossible for a conceptualization of a sky-lotus to function as a cause. If you say it arises from a cause that has not perished, then the cause and effect would be simultaneous. Furthermore, it is unreasonable to assert that the left and right horns of an ox are cause and effect, because the emergence of an effect that lacks capacity from a cause that lacks [prior] capacity, and the simultaneous occurrence of cause and effect, are clearly contradictory. If you say that the effect is asserted to be simultaneous with the cause after [the cause] has already arisen, then the contradiction of simultaneity is stated. Even so, it would contradict the collection [of causes] occurring after the arising, and it is unreasonable for the effect to have already been produced. If you say there is no fault in the effect arising at the very time the cause perishes, that remains a mere conceptualization of meditative absorption. To that, it must be said: what is this cause that perishes? Is it the very nature of the cause itself?

ཡང་ན་དངོས་པོ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མར་གནས་པའི་ཆོས་ཅན་རྣམ་པར་འཇིག་གམ། ཡང་ན་རྒྱུ་འགགས་ནས་སམ། གལ་ཏེ་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཉིད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལྷན་ཅིག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཡང་ན་རྒྱུ་ཞིག་ན་དེ་ཡང་གང་ལས་འབྲས་བུ་དང་དུས་མཉམ་པར་འགྱུར། དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ནམ་ཡང་འགའ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མེད་དེ། ནམ་ཡང་འགའ་ཞིག་ཏུ་འབྱུང་ན་ནི་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དངོས་པོར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། ། ཡང་སྨྲས་པ། རྒྱུ་ཞིག་པ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་མི་རིགས་ལ། མ་ཞིག་པ་ལས་ཀྱང་མི་རིགས་ཏེ། དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བར་འདོད་དོ། ། མ་ཞིག་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་ན་ནི་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་ཅི་ཡང་མེད་དོ། ། ཡང་ན་ཞིག་པས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་ན་ནི་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ལས་འབྱུང་། དེ་བས་ན་དངོས་པོ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་རིགས་པ་བརྟག་མི་བཟོད་དོ། ། དེ་བས་ན་ཚད་མ་དང་འགལ་བར་མ་གྱུར་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་དེའི་ངེས་པའི་ཐབས་གང་ཞིག་ཡོད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པས་བསྒྲུབས་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡང་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པ་མེད་པ་དག་བསྡུས་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཡུལ་དུ་བྱས་པའི་སྣང་བ་དང་བྲལ་ན་དོན་དུ་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་འདིས་འདི་ཤེས་སོ་ཞེས་གཞག་པ་མི་རིགས་སོ། །

Alternatively, do things that abide momentarily disintegrate? Or does [the effect arise] after the cause has ceased? If the cause were of the very nature [of the effect], it would follow that the cause and effect exist simultaneously. Or, if the cause has perished, from what could the effect be simultaneous with it? A non-entity never arises as anything at all; if it were to arise as something at any time, it would necessarily be accompanied by a cause, just as consciousness is an entity. Furthermore, it is said: It is illogical for an effect to arise from a cause that has perished, nor is it illogical for it to arise from one that has not perished. The arising of entities is asserted to be like a dream. If the effect arises from what has not perished, then at that time the effect does not exist at all. Or, if the effect arises from what has perished, then at that time from what would the effect emerge? Therefore, however one analyzes arisen entities, they cannot withstand logical scrutiny. Consequently, one must act so as not to contradict valid cognition. Even so, what is the certain method for that? If one asks, "Having established [the relationship] through direct perception and inference, one should speak of the entity of cause and effect," it is illogical for direct perception and inference to apprehend [objects] as being either with aspects or without aspects. If one is devoid of the appearance that is made the object, there is no entity that apprehends the object; therefore, it is illogical to posit that "this [cognition] knows this [object]."

རྣམ་པའི་དོན་ནི་མེད་པ་ལས་ཡང་རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ་དངོས་པོར་གྱུར་པས་ཁྱབ་པ་མེད་དེ། ནམ་མཁའ་ལ་བྲིས་པའི་རི་མོ་དང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་མཚུངས་པ་ཉིད་པས་མི་རིགས་སོ། ། ཡང་སྨྲས་པ། རྣམ་པ་མེད་པ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། ཤེས་པའི་ཡུལ་འཛིན་པ་ནི་རྣམ་པའི་ཚད་མེད་པས་ཅིག་ཤོས་ཀྱང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དུ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་ཐབས་གཞན་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ཡང་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གསལ་བར་གསུངས་ཤིང་གཞན་གྱི་དབང་གིས་སྐད་ཅིག་མ་མ་གཏོགས་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་མཁས་པའི་ཚད་མར་སྨྲ་བས་སྐྱེ་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱས་ཤིང་རྙོག་པའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་ཏུ་སྐྱེ་མེད་ཆོས། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བདེ་བར་གཤེགས་དང་འདྲ། ། བྱིས་པའི་བློ་ཅན་མཚན་མར་འཛིན་པ་རྣམས། ། འཇིག་རྟེན་དག་ན་མེད་པའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད། ། ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐུགས་ལ་ཉེ་བར་གཞག་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྒོམ་པ་ལ་གོམས་པ་ལས་ཤེས་རབ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལའང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་།

Regarding the meaning of "aspects" (ākāra): even in the absence of [external] objects, there is no pervasion [of existence] by things such as dreams, for they are identical to drawings in the sky; since they are equally devoid of consciousness, [the claim of their existence] is illogical. Furthermore, it is said: "Aspectlessness is also illogical, for the apprehension of an object of cognition is impossible without aspects; thus the other [position] is also not reasonable." In that way, through direct perception and inference, cognition establishes the nature of cause and effect, and no other method of analysis is [ultimately] tenable. Therefore, the Omniscient One clearly taught cause and effect, and nothing can be known except as momentary dependent phenomena. Thus, the Tathāgata is one who, through the authoritative speech of the most learned, has rendered births as non-arising and is free from all the faults of turbidity. Why is it said: "The Tathāgata is the eternally non-arising Dharma; all phenomena are like the Sugata. Those with the intellect of a child who grasp at signs practice in the world with phenomena that do not exist"? This should be connected to the statement: "Thus, having placed this verse concerning the nature of non-arising in his heart, he spoke it." Through familiarity with the meditation on the wheel of insight, supreme insight arises even in ordinary beings.

དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་མ་ལུས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྒོམ་པའི་རིམ་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཨ་ཨཱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དྲིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་རིགས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞེས་ཚིག་གཅིག་པར་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། སྔགས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ནི་གཙོ་བོར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡན་ལག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། གཙོ་བོར་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པ་གཟུང་བ་བར་དུ་ཆོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཚིག་གཅིག་པར་གསུངས་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། གཞན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ན་གསུངས་ཤེ་ན། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངེས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ཆེན་པོ་ལས་བཅུ་གཉིས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་ངེས་པར་གསུངས་ཏེ། ཡི་གེ་ཨ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་མོས་པ་སྤྱོད་པའི་ས་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པས་རིན་ཆེན་པདྨའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། ཡི་གེ་ཨ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་སྟོན་པ་དང་། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་དང་སངས་རྒྱས་ཉིད། ། མྱ་ངན་འདས་དང་འདས་མ་ཡིན། །

Likewise, in order to demonstrate the stages of meditating on the wheel of insight—which arises to bring about the direct realization of omniscient wisdom through the clear realization of the Buddha-qualities and the complete comprehension of the entire maṇḍala of stainless objects of knowledge—the two verses beginning with "A Ā" and so forth were spoken. One might ask: "It would be logical to say 'the verses were spoken,' yet why is it stated as a singular word, 'the verse'?" It is replied: The mantra is the primary indicator, and the vowel letters are its very branches. Since the primary element is being grasped, there is no contradiction in stating it as a singular word, as the qualities included therein are not separated from it. Furthermore, why were only the twelve vowel letters spoken? It is to demonstrate the certainty of the grounds (bhūmi) and the perfections (pāramitā). In the Great Way of Mantra, twelve are definitively taught as the grounds and twelve as the perfections. The letter A is the essence of the ultimate bodhicitta, the unborn; it perfectly demonstrates the ground of engagement through aspiration and, by demonstrating the purity of bodhicitta, also demonstrates the jewel-lotus perfection. The letter Ā demonstrates the ground of Perfect Joy and demonstrates the perfection of generosity. "Bodhisattva conduct and buddhahood itself, Nirvāṇa and non-nirvāṇa..." [and so on].

ཞེས་གསུངས་པས་རང་དགར་བརྟགས་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཨ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། ཨཱ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ན་ཨི་སྟེ། རྟོག་པ་ངན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོད་བྱེད་པའི་ས་ལ་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་དང་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་ལ་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བཟོད་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་ཨཱི་སྟེ། འདི་ནི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་བཅད་པར་གྱུར་ཀྱང་འཁྲུག་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོད་འཕྲོ་བ་ལ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པས་ཨུ་སྟེ། དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་སྤྲོ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྦྱང་དཀའ་བ་ལ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ཨཱུ་སྟེ། མ་ཚང་བ་དང་ལྷག་ཆད་མེད་པས་ཤིན་ཏུ་ལྷག་པར་གྱུར་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ཨེ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བའོ་ཞེས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིང་དུ་སོང་བ་ལ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ཨཻ་སྟེ། རྩོལ་བ་རྣམས་ལས་གཅིག་ཏུ་རྩོལ་བ་མེད་པར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Since it is stated thus, this is not a mere arbitrary imputation; therefore, a is bodhicitta. Ā refers to the practices of the perfections, such as generosity and the rest. On the Stainless Bodhisattva ground, one practices the perfection of ethical discipline preeminently; therefore, it is i, because of being free from negative conceptualizations. On the Luminous ground, one practices the perfection of patience preeminently; because one possesses the patience directed toward phenomena arising from the presence of suffering and the harm inflicted by others, it is ī, because it is shown that one remains without agitation even if one’s limbs and extremities are severed. On the Radiant ground, one practices the perfection of diligence preeminently; because one possesses the diligence of body, speech, and mind, it is u, because it is shown that one possesses the diligence of total enthusiasm for virtuous deeds. On the Difficult to Conquer ground, one practices the perfection of meditative concentration preeminently; therefore, it is ū, because it is shown to be utterly superior, being without deficiency or excess. On the Manifest ground, one practices the perfection of wisdom preeminently; therefore, it is e, because it is shown that one will realize that such an essential nature is primordially peaceful. On the Far-Gone ground, one practices the perfection of skillful means; therefore, it is ai, because it is shown that one will enter into non-conceptuality without effort, having transcended all deliberate exertions.

མི་གཡོ་བ་ལ་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ཨོ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ལ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ཨཽ་སྟེ། དཔེ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་ཆོས་ཆེན་པོའི་མཛོད་འཛིན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ལ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ཨཾ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའི་མཐར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཀུན་དུ་འོད་ལ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མི་གཡོ་ཞིང་མི་འཇིགས་པ་རྡོ་རྗེའི་ལས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་ཨཿའོ། ། དེ་ལྟར་ས་བཅུ་གཉིས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་སྟོན་པའི་ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་ནི་འཁོར་ལོའི་ཕྱིའི་མུ་ཁྱུད་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། ། བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་དྲུག་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་རྩིབས་དྲུག་ལ་དགོད་པར་བྱའོ། ། མུ་ཁྱུད་ཀྱི་ནང་གི་ལྟེ་བ་ལ་ནི་ཨོཾ་མུ་ཨོཾ་ཞེས་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཀྵའི་བར་དུ་བྲི་བར་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁ་དོག་དཀར་པོ་སྙིང་གའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ལུས་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བྱེད་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་རེ་ཞིག་རྩིབས་དྲུག་པའི་འཁོར་ལོ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །

On the Immovable [ground], because one practices preeminently in the perfection of aspiration, there is the syllable o; this is to show that one has become one who has crossed over the river of conceptual construction. On the Excellent Intelligence [ground], because one practices preeminently in the perfection of power, there is the syllable au; this is to show that one has become a holder of the great treasury of the Dharma that utterly transcends examples. On the Cloud of Dharma [ground], because one practices preeminently in the perfection of wisdom, there is the syllable aṃ; this is to show that one will attain manifest enlightenment by reaching the culmination of the bodhisattva grounds. On the Buddha ground, Universal Radiance, because it is shown to be the essence of the Tathāgata—the nature of non-dual suchness, the perfection of vajra activity, and the unwavering, fearless light of the wisdom of omniscience—there is the syllable aḥ. Thus, the twelve syllables that indicate the twelve grounds and twelve perfections are to be seen on the outer rim of the wheel. The six mantras beginning with vajratīkṣṇa are to be placed on the six spokes in the eastern and other directions. At the center within the rim, one should write oṃ mu oṃ. On the outermost edge of all, one should write the letters from ka to kṣa; all of these should be visualized as white in color, illuminating the entire body, situated upon a moon mandala at the heart. Such is, for the time being, one six-spoked wheel.

འཁོར་ལོ་རྩིབས་བཅུ་གཉིས་པའི་དབུས་སུ་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ། མདུན་དུ་ཡི་གེ་ཧཱུྃ། རྒྱབ་ཏུ་ཡི་གེ་ཧྲཱིཿ། གཡས་སུ་ཨོཾ། གཡོན་དུ་ཨཱཿ། ཤར་གྱི་རྩིབས་ལ། ཨོཾ་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ཡ་ནཱ་མ། བསྐོར་ཕྱོགས་སུ་བྱ་སྟེ། ཨོཾ་དུཿཁཙྪེ་དཱ་ཡ་ནཱ་མ། གཉིས་པ་ལ་ཨོཾ་པྲཛྙཱ་ཛྙཱ་ནཱ་ཡ་ནཱ་མ། གསུམ་པ་ལ་ཨོཾ་ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ནཱ་མ། བཞི་པ་ལ་ཨོཾ་བཱ་གཱི་ཤྭ་རཱ་ཡ་ནཱ་མ། ལྔ་པ་ལ་ཨོཾ་ཨ་ར་པ་ཙ་ནཱ་ཡ་ནཱ་མ། དྲུག་པ་ལ་ཨོཾ་བ་ར་ད་བཛྲ་ཨ་གྲཱ་ཡ་ནཱ་མ། བདུན་པ་ལ་ཨོཾ་ཤཱུ་ནྱ་ཏཱ་གརྦྷཱ་ཡ་ནཱ་མ། བརྒྱད་པ་ལ་ཨོཾ་ག་ག་ནོཏྠ་བཱ་ཡ་ནཱ་མ། དགུ་པ་ལ་ཨོཾ་ཛྙཱ་ན་སཾ་བྷཱུ་བཱ་ཡ་ནཱ་མ། བཅུ་པ་ལ་ཨོཾ་བུདྡྷ་སཾ་བྷ་བཱ་ཡ་ནཱ་མ། བཅུ་གཅིག་པ་ལ་ཨོཾ་དྷརྨ་དྷཱ་ཏུ་བཱ་གཱི་ཤྭ་ར་ཡ་ནཱ་མ། ཕྱི་རོལ་གྱི་མུ་ཁྱུད་ལ་ནི་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་སོ། ། དེ་ལས་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་དུ་ནི་ཀ་ནས་ཀྵའི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་སྙིང་པོ་ཅན་ས་བཅུ་གཉིས་དང་། ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་སྙིང་གའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་རྣམ་པར་བསམས་ལ། དེའི་སྟེང་དུ་དགོད་པའི་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་སྔོན་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བས་རང་གི་ལུས་སྣང་བར་བྱས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་བས་མཐའ་ཡས་པའི་ནམ་མཁའི་ཁོངས་ན་གནས་པའི་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་སྣང་བར་བྱས་ལ་བལྟས་ལ།

In the center of a twelve-spoked wheel is the syllable Oṃ. In front is the syllable Hūṃ; behind is the syllable Hrīḥ; to the right is Oṃ; and to the left is Āḥ. On the eastern spoke: Oṃ vajratīkṣṇāya nāma. Proceeding in a clockwise direction: on the second, Oṃ duḥkhacchedāya nāma; on the third, Oṃ prajñājñānāya nāma; on the fourth, Oṃ jñānakāyāya nāma; on the fifth, Oṃ vāgīśvarāya nāma; on the sixth, Oṃ arapacanāya nāma; on the seventh, Oṃ varadavajrāgrāya nāma; on the eighth, Oṃ śūnyatāgarbhāya nāma; on the ninth, Oṃ gaganottamāya nāma; on the tenth, Oṃ jñānasambhavāya nāma; on the eleventh, Oṃ buddhasambhavāya nāma; and on the twelfth, Oṃ dharmadhātuvāgīśvarāya nāma. On the outer rim are the twelve vowels. Beyond that, the consonants from Ka to Kṣa. This maṇḍala, which is the essence of the twelve grounds, the twelve perfections, and the twelve links of dependent origination—the very nature of the wisdom of omniscience that accumulates the qualities of all Buddhas—is to be visualized upon a moon maṇḍala at the heart. From the assembly of letters arranged upon it, blue, red, and other rays of light emerge, illuminating one’s own body. Emerging externally, they illuminate and cause one to behold all moving and non-moving entities without exception that abide within the infinite expanse of space.

ཤེས་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་མ་ལུས་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུར་ཤིན་ཏུ་འོད་གསལ་བར་བདག་ཉིད་བསྒོམས་ན་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་སྙིང་གར་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཏེ། དུས་གསུམ་དུ་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་རང་གི་སྙིང་གར་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འཁོར་ལོ་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་དབུས་སུ་ཡི་གེ་ཨོཾ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་སུ་ནི་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ། མེ་ལ་སོགས་པའི་མཚམས་རྣམས་སུ་ནི་བཱ་གཱི་ཤྭ་ར། ཕྱིའི་མུ་ཁྱུད་ལ་ཡི་གེ་དགོད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། ། འཁོར་ལོ་གཉིས་པའི་དབུས་སུ་ཡི་གེ་ཁཾ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་སུ་ནི་དུཿཁཙྪེ་ད། མེ་ལ་སོགས་པའི་མཚམས་རྣམས་སུ་མཧཱ་ཝཱ་ཙ། འཁོར་ལོ་གསུམ་པའི་དབུས་སུ་ནི་དྷཱིཿ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་སུ་པྲཛྙཱ་ཛྙཱ་ན། མེ་ལ་སོགས་པའི་མཚམས་རྣམས་སུ་ཨ་ནནྟ་གཱིའོ། ། བཞི་པའི་དབུས་སུ་ཨོཾ། ། ཤར་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་སུ་ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡ། མཚམས་རྣམས་སུ་མ་ཧཱ་བཱ་དྷཱི། ལྔ་པའི་དབུས་སུ་ཨཿ། ཕྱོགས་རྣམས་སུ་བཱ་གཱི་ཤྭ་རའོ། ། མཚམས་རྣམས་སུ་མ་དྷཱི་སིཾ་ཧའོ། ། དྲུག་པའི་དབུས་སུ་ནི་ཡི་གེ་ཨ། ཕྱོགས་རྣམས་སུ་ར་པ་ཙ་ན། མཚམས་སུ་བཛྲ་པཱ་ཎི་སྟེ། འཁོར་ལོ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཏུ་ཡི་གེའི་ཁྱད་པར་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་ཁ་དོག་དཀར་པོ་སྟེ། ཤེས་རབ་ལྷག་པར་བསྐྱེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་མན་ངག་ལས་བརྒྱུད་པའི་འཁོར་ལོ་མང་དུ་ཡོད་མོད་ཀྱི།

If one meditates on oneself as the utterly luminous reflection of the entire maṇḍala of all that can be known, one will swiftly attain omniscience. Thus, the form of wisdom residing in the heart is oneself as the Buddha; the meaning is that the Buddhas dwelling in the three times abide in one’s own heart because they have realized all phenomena as the very nature of the manifestation of wisdom. In the center of an eight-spoked wheel is the syllable OṂ. In the directions, such as the east, are VAJRA TĪKṢṆA; in the intermediate directions, such as the southeast, are VĀGĪŚVARA. The arrangement of syllables on the outer rim is the same in all cases. In the center of the second wheel is the syllable KHAṂ; in the directions, such as the east, are DUḤKHA-CCHEDA; in the intermediate directions, such as the southeast, are MAHĀVĀCA. In the center of the third wheel is DHĪḤ; in the directions, such as the east, are PRAJÑĀJÑĀNA; in the intermediate directions, such as the southeast, are ANANTAGĪ. In the center of the fourth is OṂ; in the directions, such as the east, are JÑĀNAKĀYA; in the intermediate directions, MAHĀBĀDHĪ. In the center of the fifth is AḤ; in the directions are VĀGĪŚVARA; in the intermediate directions, MADHĪSIṂHA. In the center of the sixth is the syllable A; in the directions are RAPACANA; in the intermediate directions, VAJRAPĀṆI. All the specific syllables in these six wheels are white in color, and one should understand this as generating superior insight. Furthermore, although there are many wheels transmitted through the oral instructions, [the text continues].

དེ་དག་ནི་གཞུང་མང་དུ་དོགས་པས་མ་བྲིས་སོ། ། ད་ནི་མཚན་གྱི་ངོ་བོ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གླིང་སློང་བར་མཛད་དེ་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དཔེ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་འདི་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། ། ཡང་སྔར་སྨྲས་པའི་གསོལ་བ་བཏབ་པས་མཚོན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཐུགས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་པ་མངའ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཡང་སངས་རྒྱས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཚངས་པ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་དང་། ལྷ་དང་། ཀླུ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཤེས་པས་ན་ལས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། སངས་རྒྱས་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་མཐུན་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སངས་རྒྱས་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་སངས་རྒྱས་དང་། སེམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། སྤྲུལ་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། བཏགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། མདུན་དུ་གཞག་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། གང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་གང་གྲུབ་པ་དེ་ནི་བསྒྲུབས་པའི་སངས་རྒྱས་ཏེ།

These have not been written here for fear of making the text too voluminous. Now, in order to explain the essential nature of the title, the introduction is provided, which is stated as follows: the phrase "in this way" is used to demonstrate the example through a concise summary, meaning "this is the point." Furthermore, it is a distinction indicating that the explanation is given exactly as it was requested in the previous supplication. "Buddha" (Sangs rgyas) is so called because he possesses the state of having awakened through a preeminent mind. Moreover, "Buddha" refers to the one who understands and knows that he is the omniscient one, free from all faults, the source of all qualities, and the ultimate goal of the activities of śrāvakas, pratyekabuddhas, bodhisattvas, Brahmā, Viṣṇu, Maheśvara, gods, nāgas, and so forth; thus, there is no fault in this usage. That Buddha is of ten types. What are they? They are: the concordant Buddha, the ripening Buddha, the meditative absorption Buddha, the aspirational Buddha, the mental Buddha, the essential Buddha, the enjoyment Buddha, the emanation Buddha, the imputed Buddha, and the Buddha placed before one. Regarding those, what is the concordant Buddha? It is that which is the concordant result of the perfections and that which accomplishes the qualities of the perfections. Whichever of those two is accomplished is the "accomplished Buddha."

དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་མཐུན་པ་གང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་ལས་གང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་འབྱུང་བའོ། ། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་དང་། ཆོས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་ཕྱིར་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་རྩོལ་བ་མི་མངའ་བར་སངས་རྒྱས་བརྒྱ་སྟོང་འབྱུང་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་དེས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྨོན་ལམ་གྱི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ཅན་གང་དང་གང་གཟུགས་དང་། ཁ་དོག་དང་སྤྱོད་ལམ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟ་བུར་གང་དང་གང་གིས་འདུལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་དང་ཁ་དོག་དང་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་འདུལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ན་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་ཏེ། སྨོན་ལམ་དེ་ལས་བྱུང་བས་སྨོན་ལམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན།

Therefore, they are called "buddhas of natural outflow" (niṣyanda-buddha). In that regard, what is a "buddha arisen from maturation" (vipāka-buddha)? It is the maturation of the perfections (pāramitā) which is the natural outflow; from that maturation, there arises the form of a buddha that is itself a maturation. Furthermore, it arises through the blessing of the Buddha and the blessing of the Dharma. This is called a "buddha arisen from maturation." In that regard, what is a "buddha of meditative concentration" (samādhi-buddha)? It is the meditative concentration of a Tathāgata into which one enters; having entered that meditative concentration, hundreds of thousands of buddhas appear spontaneously and without effort. Because they arise from meditative concentration through the blessing of that concentration, they are called "buddhas of meditative concentration." This is called a "buddha of meditative concentration." In that regard, what is a "buddha of aspiration" (praṇidhāna-buddha)? If a bodhisattva makes an aspiration, thinking, "May I tame whichever sentient beings are to be tamed by whichever form, color, or conduct," then those to be tamed by a buddha are tamed by the form of a buddha. Because they arise from that aspiration, they are called "buddhas of aspiration." This is called a "buddha of aspiration." In that regard, what is a "buddha of mind" (citta-buddha)?

གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ལ་དབང་རབ་ཏུ་ཐོབ་ནས་དེ་སེམས་ལ་དབང་བ་དེས་གང་དང་གང་བསམས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་མཐོང་ནས་བདག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་མོས་པར་བྱེད་དེ། སེམས་ལས་བྱུང་བས་ན་སེམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ཏེ། འདུལ་བ་དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པས་སངས་རྒྱས་མཐོང་ཞིང་ཤེས་ཏེ། འདི་ནི་སེམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གནས་གྱུར་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དྲི་མ་མེད་པ་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་ཅན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། བྱ་བ་དང་། དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་པ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་སངས་རྒྱས་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་འདི་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་ཀུན་སྤྱོད་པ་མཚུངས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཟས་དང་། སྨྲ་བ་དང་། ཆོ་ག་དང་། སྤྱོད་པ་མཚུངས་པ་འདི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྤྲུལ་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཟུགས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་དེ་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། དབང་ཐོབ་ཅིང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐུལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བ་འདི་ནི་སྤྲུལ་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བཏགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན།

When a bodhisattva has attained supreme mastery over the mind, through that mastery of mind, whatever they intend occurs accordingly. Seeing sentient beings to be tamed by a buddha, they form the aspiration, "May I become the form of a buddha." Because it arises from the mind, it is the "buddha of the mind." Those to be tamed also see and recognize the buddha through the complete purity of their own minds; this is called the "buddha of the mind." In that regard, what is the "buddha of the essential nature" (svābhāvika-buddha)? The buddha of the essential nature is the transformation of the state of dysfunctional tendencies (dauṣṭhulya) into an inconceivable, stainless, and manifold form—the dharmadhātu in its various aspects. Appearing in the form of a buddha endowed with the thirty-two marks of a great being, with various forms, activities, and shapes, this is called the "buddha of the essential nature." In that regard, what is the "buddha of complete enjoyment" (saṃbhogika-buddha)? That which shares the same enjoyments and conduct as the bodhisattvas, and which is identical in appearance, food, speech, ritual, and behavior, is called the "buddha of complete enjoyment." In that regard, what is the "emanation buddha" (nairmāṇika-buddha)? Here, those buddhas and bodhisattvas who have attained the samādhi that displays all forms enter into that samādhi. Having attained mastery and been stirred by great compassion, they emanate in the form of a buddha to tame sentient beings; this is called the "emanation buddha." In that regard, what is the "nominal buddha" (prajñaptika-buddha)?

འདི་ལ་ལ་ལ་ཞིག་སློབ་དཔོན་ནམ་མཁན་པོ་ལ་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་བལྟ་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་དང་མཁན་པོ་ལ་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་བལྟ་ཞིང་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་འཛིན་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དེ། ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པ་འདི་ནི་བཏགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་མདུན་དུ་གཞག་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་གང་ལ་ལ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་བྱས་སམ་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ། མཆོད་ཅིང་རིམ་གྲོ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྟི་སྟང་དུ་བྱེད། བླ་མར་བྱེད། རི་མོར་བྱེད་ཅིང་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་འཛིན་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དེ། ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པ་འདི་ནི་མདུན་དུ་གཞག་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་བློ་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྲིས་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི། དབང་ཕྱུག་དང་ནི་གཟུགས་བཟང་དང་། ། དཔལ་དང་གྲགས་དང་ཡེ་ཤེས་དང་། ། བརྩོན་འགྲུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། ། དྲུག་པོ་དེ་ལ་ལྡན་ཞེས་བྱ། ། དེ་དག་མ་ལུས་ལ་འཇུག་པ། ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་བ་སྟོན་མཛད་པ། ། དེ་འདྲ་གཞན་ལ་ཡོད་མིན་པས། ། དེས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བའམ། ཡང་ན་བདུད་བཞི་བཅོམ་པས་ན་ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཡི་གེ་བཱན་གྱིས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་ཟེར་རོ། །

In this regard, some regard the preceptor or the abbot as the Buddha and honor them as the Buddha. By regarding the preceptor and the abbot as the Buddha and honoring them as the Buddha, they uphold the qualities of a Buddha and bring them to perfection. This accomplishment is called the "designated Buddha." What is the "Buddha placed before one"? In this case, someone has a physical image of the Buddha made or commissioned to be made, and honors it with all forms of worship and service, treating it with respect, reverence, and veneration. By doing so, they uphold the qualities of a Buddha and bring them to perfection. This accomplishment is called the "Buddha placed before one." Thus, it is taught in the Dharmasaṃgīti Sūtra that "by means of these ten ways of entering the way of the Dharma, a bodhisattva should realize the Buddha." These points have been written here so that those of inferior intelligence may understand them well. As for the Blessed One (Bhagavān): "Power, beauty of form, Glory, fame, wisdom, And perfect diligence— One who possesses these six Is called 'Blessed' (Bhagavān)." Or, according to the etymological method, because he has conquered the four māras, he is called "Blessed" (Bhagavān) by the syllable bhañja (to conquer).

ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལ་ལོགས་པར་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པས་ན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཨ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཨ་ནི་གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་སྒོ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བས་སོ། ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཨ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ཟླ་བའི་རྣམ་པར་སེམས་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་ལས་གྲུབ་པས་ན་ཨ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འོ་ན་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡོད་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཨ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་པའི་རྟོག་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ཨ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག། དོན་ཆེན་ཡི་གེ་དམ་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཨ་སྟེ་ཡི་གེའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་ཆེན་ཏེ། གང་ལ་དོན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ནི་ཡི་གེ་ཨ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་ཡི་གེ་ཨ་ནི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོར་གནས་པས་ན་ཀུན་གྱི་མཆོག་གོ། ། རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་ཨ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ཀུན་གྱི་མཆོག་སྟེ། རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་དོན་ཆེན་ནོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཡི་གེ་དམ་པའོ། །

Because he has attained manifest enlightenment regarding all phenomena without error, he is the Perfect Buddha. As for "arisen from A": because A is primordially unborn, it is the gateway to the non-arising of all phenomena; thus, it is explained as "arisen from A" because it arises from meditating on the non-arising of all phenomena. Alternatively, it is explained as "arisen from A" because it is established through the sequence of the discernment of the mind and so forth, appearing in the form of a moon, which is the complete transformation of the essence of bodhicitta into the syllable A. Now, to dispel the doubt as to why it arises from A alone when there are immeasurable letters, it is said: "A is the supreme of all syllables; it is the sacred syllable of great significance." Furthermore, because it is unchanging, it is the "syllable," which is the dharmakāya. Its very essence is the syllable A. For that very reason, it is of "great significance"; that which possesses great significance is so called. Therefore, the supreme of all syllables is the syllable A. Alternatively, because the syllable A abides as the first of all syllables, it is the "supreme of all." In another way, because A is the essence of Akṣobhya and Amitābha, it is the "supreme of all." Because it is the essence of Amoghasiddhi, it is the "supreme of all," for it is the essence of all families and possesses a manifold form. Because its essence is the source of meaning, the essence of Ratnasambhava, it is of "great significance." Because it is the nature of Vairocana, it is the "sacred syllable."

དེ་ལྟར་ཡི་གེ་རྣམས་སྦྱར་བ་བྱས་པ་ལ་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་དགོས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་དོན་གྱི་རེ་རེ་ནས་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མཚན་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པ་ནི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མཚན་རྣམས་དོན་དང་བཅས་པས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་རྣམས་ངེས་པར་སྦྱར་བ་ཡང་དོན་དང་ལྡན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཁོང་ནས་འབྱུང་བ་སྐྱེ་བ་མེད། ། ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྤངས་པ་སྟེ། ། བརྗོད་པ་ཀུན་གྱི་རྒྱུ་ཡི་མཆོག། ཚིག་ཀུན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་འབད་པ་ཆེན་པོས་བརྗོད་པ་ན་ཁོང་ནས་བྱུང་བ་སྟེ་ཡི་གེ་ཨའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་སྟོན་པས་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའོ། ། རང་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྤངས་པའོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གསུང་གི་འཁོར་ལོ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་རྟོག་པ་ལ། བརྗོད་པ་ཀུན་གྱི་རྒྱུ་ཡི་མཆོག། ཚིག་ཀུན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་དོན་རྣམས་བརྗོད་པར་འགྱུར་བས་ན་བརྗོད་པ་སྟེ་སྒྲ་རྣམས་སོ། ། བརྗོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཀུན་ཡང་ཡིན་པས་ན་བརྗོད་པ་ཀུན་ཏེ། དེ་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྗོད་པ་ཀུན་གྱི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་དང་གཙོ་བོ་འཇམ་དཔལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་ངག་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །

If one asks, "Is the application of these syllables thus devoid of purpose, or is there a purpose?" it is not without purpose. Why? Because it is said, "One should meditate on each of the characteristics of the meaning." The perfect collection of these characteristics is the Mañjuśrī-nāma-saṃgīti. Furthermore, because these characteristics are endowed with meaning, one will attain buddhahood itself. Therefore, the definitive application of the syllables is also made meaningful by focusing on the qualities of the buddhas. "Arising from within, unborn, Free from verbal expression, The supreme cause of all expression, It makes all words perfectly clear." Regarding this, when expressed with great effort, it "arises from within," which is the syllable A. Because it teaches that all phenomena are primordially unborn, it is "unborn." Because it has become the very nature of being unborn itself, it is "free from verbal expression." If one wonders, "How is it that through the power of meditating on this, the wheel of speech is perfected?" it is said: "The supreme cause of all expression, it makes all words perfectly clear." Since it expresses meanings, it is "expression," which refers to sounds. Because it is both expression and "all," it is "all expression." That which is the cause of these is the "cause of all expression." Its supreme and principal [aspect] generates the wisdom of Mañjuśrī; therefore, it functions in all speech.

ངག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མ་ལུས་པར་སྟོན་པས་ན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། དེས་ན་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡི་གེ་ཨ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་གནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འཇམ་དཔལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྐྱེད་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྐོར་བར་བྱེད་ཅིང་། ཚིག་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་གསུང་གི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ཚུལ་གྱིས་གཉིས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་ཐོག་མ་མེད་པའི་སྟོབས་འཇིག་པར་མཛད་པས་ན་ཁོང་ནས་འབྱུང་བའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའོ། ། སོ་སོར་རང་གི་རིག་པའི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྤངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ནས་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒྲ་སྣ་ཚོགས་པས་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་བརྗོད་པ་ཀུན་གྱི་རྒྱུའི་མཆོག་གོ། ། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟར་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཚིག་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་ཚིག་ཀུན་ནོ། །

Because it reveals the meaning of all speech without exception, it is "thoroughly illuminating." Thus, it is shown as follows: the syllable A, by way of its unarisen aspect, generates the nature of Mañjuśrī—the essence of non-conceptual wisdom preceded by the bodhicitta that is the locus of all the qualities of the buddhas—and thereby turns the wheel of Dharma. Because it serves as the cause for the wheel of speech that thoroughly illuminates all words, it is the supreme cause of all expression. Alternatively, because it destroys the power of beginningless objective apprehension through dualistic conceptualization by way of the non-dual essence of the saṃbhogakāya, it is "emerging from within." Because it is the very essence of the tathāgatas who possess the nature of the dharmakāya, it is "unborn." Because it is the essence of the great bliss of non-duality, the supreme joy of individual self-knowing awareness, it is "beyond verbal expression." Thus, having spontaneously accomplished its own perfect welfare, it teaches the sublime Dharma through various sounds in order to discipline sentient beings to be trained; therefore, it is the supreme cause of all expression. Because it serves as the cause for generating the words that fulfill the desires of all sentient beings without exception, like a wish-fulfilling jewel, it is "all words."

སྤྲུལ་པའི་འོད་ཟེར་གྱིས་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་མ་རིག་པའི་མུན་ནག་སེལ་བར་མཛད་པས་ན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཆེ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱེད། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་སྡང་ཆེ། ། ཉོན་མོངས་ཀུན་གྱི་དགྲ་ཆེ་བ། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གཏི་མུག་ཆེ། ། གཏི་མུག་བློ་སྟེ་གཏི་མུག་སེལ། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཁྲོ་བ་ཆེ། ། ཁྲོ་བ་ཆེན་པོ་དགྲ་ཆེ་བ། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཆགས་པ་ཆེ། ། ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཆེ་བ་ནི་ལྷ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། དེས་ལྷའི་ལོ་སྟོང་གི་བར་དུ་འཁྲིག་པ་ཆེན་པོ་སྤྱད་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཙམ་ངོམས་པར་མ་བྱས་ཏེ། ཨུ་མ་གཅིག་པུ་ཡང་ཚིམ་པར་མ་གྱུར་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དགའ་བ་སྐྱེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དགའ་བས་ཚིམ་པར་མཛད་དེ། ཆེ་བས་ཀྱང་ཆེས་ཆེ་བའི་ཕྱིར། ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཆེ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་མ་ཧཱ་ནི་མཆོད་པ་སྟེ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ནི་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདིས་ནི་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ།

Because the light rays of emanation dispel the darkness of ignorance present in the mental continuums of all sentient beings without exception, he is said to be "thoroughly illuminating." In order to demonstrate the state of excellence through the modes of desire and so forth, it is said: "The great offering of great desire Brings joy to all sentient beings. The great offering of great hatred Is the great enemy of all afflictions. The great offering of great delusion Is the intellect of delusion that dispels delusion. The great offering of great wrath Is the great enemy of great wrath. The great offering of great attachment Dispels all forms of attachment." Regarding this, "great desire" refers to the Great God (Mahādeva). Although he engaged in great sexual union for a thousand divine years, he was not the least bit satisfied; even Umā alone was not satiated. Why is that? It is because he did not know suchness, which generates an uninterrupted and sublime joy. The Venerable Mañjuśrī, however, satisfies all sentient beings with the joy of non-arising. Because he is greater than the greatest, it is said: "The great offering of great desire Brings joy to all sentient beings." Alternatively, mahā means "offering." That which possesses a great offering is a "great offering." Since it is both a great offering and a great desire, it is called "the great offering of great desire." This teaches the following:

ཅིག་ཅར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་ཤིང་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ན་གནས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་མཆོད་པ་ཆེན་པོའི་བཀོད་པ་རྒྱུན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྤྱན་ལ་སོགས་པའི་པདྨར་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་ཞུགས་པའི་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལས་བྱུང་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུར་གྱུར་པས། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཆེ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་དེ་འདིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྟོན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཡི་གེ་ཧོཿལས་བྱུང་བ་བདག་ཉིད་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་གཟུགས་དམར་སེར་སྒེག་པའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ་རོལ་སྟབས་ཀྱིས་གནས་པས་གནས་པ་ཞལ་བཞི་པ། ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་དམར་སེར། གཡས་པ་གུར་གུམ་ལྟར་དམར་བ། རྒྱབ་པདྨ་ལྟར་དམར་བ། གཡོན་དམར་སེར། ཕྱག་གཉིས་ན་མདའ་དང་གཞུ་བསྣམས་པ། ཡང་གཉིས་ཀྱིས་ཞགས་པ་དང་ལྕགས་ཀྱུ་བསྣམས་པ། ཡང་དེ་ལས་གཞན་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གླེགས་བམ་དང་རལ་གྲི་བསྣམས་པ། ཡང་གཉིས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ་བསྣམས་པ་རྣམ་པར་བསམས་ལ། ཅོད་པན་གྱི་རྩེ་བྲན་ལས་འོད་ཟེར་རྣམས་བྱུང་བས་སྟེང་དུ་སྣང་བར་བྱས་པས་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོས་ཆགས་ཤིང་ལུས་རབ་ཏུ་འདུད་པར་ལྟ་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་ཤར་དང་། ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་དང་། འོག་གི་ཕྱོགས་ན་གནས་པ་ལ་ཞལ་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་།

Simultaneously, within the maṇḍala circles abiding in infinite and immeasurable world systems, there is the continuous nature of the array of great offerings. From the perfect awareness of the vajra entering the lotuses of Locanā and the other goddesses, there arises an uninterrupted and sublime cause of great bliss and supreme joy. Thus it is said: "The great offering of great passion brings joy to all sentient beings." Here, the Blessed Lord Mañjuśrī teaches the samādhi called "Subjugating All Sentient Beings." Preceded by the meditation on emptiness, one visualizes oneself arising from the syllable HOḤ upon a moon maṇḍala in the form of Great Passion, orange-red and possessing a graceful, seductive expression, standing in a playful posture. One has four faces and eight arms. The first face is orange-red; the right is red like saffron; the back is red like a lotus; and the left is orange-red. The two [upper] hands hold a bow and an arrow; the next two hold a noose and a hook; the next two hold a volume of the Prajñāpāramitā and a sword; and the final two hold a vajra and a bell. From the crest of the crown, rays of light emanate, illuminating the space above. One should visualize [the deities] becoming impassioned by great passion and bowing their bodies. Likewise, one visualizes those abiding in the eastern, southern, western, northern, and downward directions with the first, second, third, and fourth faces.

ཞབས་ཀྱི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་གང་ཞིང་རྗེས་སུ་དགའ་བར་བྱས་ནས་རང་གི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ལ་གཞག་པར་ཡིད་ཀྱིས་བསམས་ལ། ཨོཾ་མ་ཧཱ་རཱ་ག་བཛྲ་རཱ་ག་ཡ་ས་རཱ་སཏྭ་ན་ཧོཿཞེས་བྱ་བའི་གསང་སྔགས་པར་བར་དུ་བཟླས་བརྗོད་བྱ་སྟེ། དེ་ནས་ངེས་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ངེས་པའི་བློས་དེ་ལྟར་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་སྐུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་སྡང་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ། ཞེ་སྡང་ཆེ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་སྟེ། ཞེ་སྡང་གི་དབང་དུ་གྱུར་པས་ལྷ་མ་ཡིན་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་གསོད་ཀྱང་རང་གི་སེམས་ལ་གནས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་ནི་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ། ། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་དགྲ་བོའི་སྟོབས་འཇོམས་པར་མཛད་པས། ཉོན་མོངས་ཀུན་གྱི་དགྲ་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་བས་ན། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་སྡང་ཆེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་ནི་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྡོ་རྗེ་ལས་བྱུང་བ་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོའི་འདབ་མའི་མདོག་ཅན་ཞལ་བཞི་པ་ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་ཁྲོ་བ་སྒེག་པ་གཡས་པ་དྲག་པོ་སྟེ། ཞལ་གདངས་པ། གཡོན་པ་འཇིགས་སུ་རུང་བ་སྟེ། མ་མཆུའི་སྒྲོས་གནོན་པ། རྒྱབ་ཀྱི་ཞལ་དཔའ་བོ་སྟེ། གདུག་པ་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་བྱེད་པ། ། ཕྱག་གཡས་པ་རྣམས་ན་རལ་གྲི་དང་། མདའ་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། ལྕགས་ཀྱུ་བསྣམས་པ།

One should mentally visualize that the rays of light from his feet completely fill [the world], bringing joy and placing [all beings] under one's own power. One should then recite the secret mantra oṃ mahārāga vajrarāgaya sarāttvāna hoḥ in between [the sessions]. Then, with the certain conviction that all sentient beings will definitely be brought under one's power, one should meditate on the body of the venerable Mañjuśrī in the form of Great Passion (mahārāga). In the same way, one should apply the passage beginning with "The great offering is great hatred" (mahāpūjā mahādveṣaḥ). The specific distinctions should also be explained: "Great hatred" refers to Viṣṇu; because he is under the power of hatred, he slays all the asuras and so forth, yet he is unable to turn back the enemy of the afflictions (kleśa) residing in his own mind. Furthermore, because the Blessed One destroys the power of the enemies consisting of the afflictions belonging to the continuums of both self and others, it is said: "The great enemy of all afflictions." Therefore, it is stated: "The great offering is great hatred." Here, "Hatred Vajra" (dveṣavajra) is Akṣobhya. He arises from a hūṃ syllable upon a sun maṇḍala preceded by emptiness, emerging from a vajra. He is the color of a blue utpala petal, with four faces and eight arms. His first face is wrathful and charming; the right face is fierce with a gaping mouth; the left face is terrifying, pressing down the lower lip; and the back face is heroic, striking fear into all the malevolent. In his right hands, he holds a sword, an arrow, a vajra, and a hook.

གཡོན་པ་རྣམས་ན་སྡིགས་མཛུབ་བསྒྲེང་བ་དང་། དྲིལ་བུ་དང་། རྔ་ཡབ་དང་། ཞགས་པ་བསྣམས་པ། གཡོན་བརྐྱང་བའི་གནས་པས་བཞུགས་པ། བ་སྤུའི་བུ་ག་ཐམས་ཅད་ནས་བྱུང་བའི་རྡོ་རྗེ་མེ་ལྟར་འབར་བའི་རྩེ་མོ་རྣམས་ཀུན་དུ་འབར་བས་ཁམས་གསུམ་ཐལ་བར་བྱས་ཏེ། རྣམ་པར་སྦྱངས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་ངེས་པར་དགོད་པར་བསྒོམ་པ་ནི། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེ་སྡང་ཆེ། ། ཉོན་མོངས་ཀུན་གྱི་དགྲ་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོའོ། ། གཏི་མུག་ཆེ་བ་ནི་ཚངས་པ་སྟེ། གཏི་མུག་ལས་བྱུང་བའི་སྲོག་ཆགས་ལ་འཚེ་བ་དང་ཉེ་བར་ལྡན་པའི་མཆོད་སྦྱིན་སྟོན་པས་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་གཏི་མུག་གིས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ནི། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གཏི་མུག་ཆེ། ། གཏི་མུག་བློ་སྟེ་གཏི་མུག་སེལ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མི་ཤེས་ཤིང་ལོག་པའི་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྨོངས་པའི་གཏི་མུག་གང་ཡིན་པ་དེའི་བློ་ནི་གཏི་མུག་བློ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་བདག་དང་གཞན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་གཏི་མུག་གི་རྩ་བ་དང་བཅས་པ་དྲུངས་ནས་ཕྱུང་བས། གཏི་མུག་བློ་སྟེ་གཏི་མུག་སེལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་གཏི་མུག་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རིམས་སེལ་བའི་སྔགས་ལ་རིམས་ཀྱི་སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་སྒྲ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་དང་མཚུངས་སོ། །

In the left hands, they hold the threatening gesture, a bell, a fly-whisk, and a noose. They stand in the posture with the left leg extended. One should meditate that from all the pores of their skin, vajras blaze like fire; their tips, burning everywhere, reduce the three realms to ashes. Having thus purified them, they are established with certainty in the enlightenment of a buddha. This is described as: "The great offering is great hatred, the great enemy of all afflictions." This refers to the Venerable Vajratīkṣṇa. As for "great delusion," this refers to Brahmā, because he teaches sacrificial rites involving the harm of living beings arising from delusion, thereby being thoroughly deluded by the delusion inherent in his own continuum. Alternatively, regarding Mañjughoṣa: "The great offering is great delusion; the mind of delusion, which clears away delusion." This means that the "mind of delusion" is the nature of ignorance and false cognition—that is, the delusion of being confused. It is the attachment to what is erroneous. Having realized the selflessness of phenomena as they truly abide, and in order to bring about the realization of self and other, he has uprooted the delusion belonging to the continua of self and other along with its very root. Thus, it is said: "The mind of delusion, which clears away delusion." For this very reason, it is called "the great offering is great delusion," just as a mantra that clears away fever is called a "fever mantra," or as the sound that teaches emptiness is called the "sound of emptiness."

འདིར་ཡང་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཨོཾ་གྱི་འཁོར་ལོ་ལས་བྱུང་བ་གཏི་མུག་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་ཞལ་བཞི་པ། ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་སེར་པོ། གཡས་ནག་པོ། གཡོན་དཀར་པོ། རྒྱབ་དམར་པོ། ཕྱག་གཉིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་ཕྱག་རྒྱ་ཅན། གཡས་ཀྱི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་དང་། མདའ་དང་། རལ་གྲི་བསྣམས་པ། གཡོན་དྲིལ་བུ་དང་། གཞུ་དང་ཞགས་པ་བསྣམས་པ། རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་པ། བ་སྤུའི་བུ་ག་ཐམས་ཅད་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲིན་བྱུང་བས་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་མ་རིག་པའི་མུན་པ་བསལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཁྲོ་བོ་ཆེན་པོ་ནི་ཉི་མ་ལ་སོགས་པ་གཟའ་གདུག་པ་རྣམས་དང་། ཀླུ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཁུ་བའི་བསམ་པས་གནས་པའི་ཕྱིར་ཁྲོ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཁྲོ་བས་ཁྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དྲུངས་ནས་འབྱིན་པས་ན་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཁྲོ་བ་ཆེ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་བློའོ། ། ཁྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དགྲར་གྱུར་པས་ཁྲོ་བ་ཆེན་པོ་དགྲ་ཆེ་བའོ། ། འདིར་ཡང་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཁྲོ་བ་ཆེ་བ་ནི་དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པ་སྟེ། སྐུ་མདོག་ལྗང་གུ་ཞལ་བཞི་པ་ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་དང་པོ་མཆེ་བ་གཙིགས་པ་མདོག་ལྗང་གུ། གཡས་སེར་པོ། གཡོན་དཀར་པོ། རྒྱབ་དམར་པོ། ཕྱག་གཡས་པ་རྣམས་ན་རལ་གྲི་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། མདའ་དང་། ལྕགས་ཀྱུ་བསྣམས་པ། གཡོན་གྱིས་གདུག་པ་རྣམས་ལ་སྡིགས་མཛུབ་མཛད་པ། དྲིལ་བུ་དང་། གཞུ་དང་། ཞགས་པ་བསྣམས་པ། གཡོན་བརྐྱང་བའི་གནས་པས་བཞུགས་པ།

Here again, one should visualize the Great Vairocana, preceded by emptiness, arising from the syllable Oṃ upon a moon maṇḍala. He is the essence of great delusion, golden in color, with four faces and eight arms. His first face is yellow, the right black, the left white, and the back red. His two [central] hands are in the mudrā of supreme enlightenment. His right hands hold a vajra, an arrow, and a sword; his left hands hold a bell, a bow, and a noose. He sits in the vajra posture. From all the pores of his skin, clouds of tathāgatas emerge, clearing away the darkness of ignorance within the mental continuums of all sentient beings without exception, and establishing them in buddhahood. As for the Great Wrathful One: he is the Great Wrath because he dwells with the intent to harm sentient beings, such as the malevolent planets like the Sun and the nāgas and so forth. Because he uproots all wrath through wrath, he is the Great Offering of Great Wrath, the Vajra Intelligence. Because all wrath has become his enemy, he is the Great Wrathful Great Enemy. Here, the Great Offering of Great Wrath is Amoghasiddhi. He is green in color, with four faces and eight arms. His first face is green with bared fangs, the right is yellow, the left is white, and the back is red. His right hands hold a sword, a vajra, an arrow, and a hook. His left hands make the threatening gesture toward the malevolent, and hold a bell, a bow, and a noose. He stands in the posture with the left leg extended.

བ་སྤུའི་བུ་ག་ཐམས་ཅད་ནས་ཁྲོ་བོ་འབར་བ་རྣམས་བྱུང་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཁྲོ་བ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་བསལ་བ་དེ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་རབ་ཏུ་གཞག་པར་བསམ་མོ། ། ཆགས་པ་ཆེན་པོ་ནི། མ་རིག་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། བདག་དང་། བདག་གིར་ཤིན་ཏུ་ཆགས་པ་དང་། ང་དང་ང་ཡི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསལ་བས་ན། ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཆགས་པ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། འདིར་ཡང་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཆགས་པ་ཆེ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ཏེ། གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་ཞལ་བཞི་པ་ཕྱག་བརྒྱད་པ། ཞལ་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ། སེར་པོ་དང་། ནག་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། དམར་པོའོ། ། ཕྱག་གཡས་དང་གཡོན་རྣམས་ན་རྡོ་རྗེ་དང་། རལ་གྲི་དང་། མདའ་དང་། ལྕགས་ཀྱུ་དང་། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུའི་རྒྱལ་མཚན་དང་། དྲིལ་བུ་དང་། གཞུ་དང་། ཞགས་པ་བསྣམས་པ། རྒྱལ་པོའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་པ། བ་སྤུའི་བུ་ག་ཐམས་ཅད་ལས་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་སྤྲིན་བྱུང་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་ཅིང་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་ཆར་ཕབ་པས་ཆགས་པའི་རྡུལ་ཞི་བར་མཛད་ཅིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་མཛད་དེ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་བྱས་པ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་སྦྱར་བར་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་བྱས་ཤེ་ན། རྒྱུད་གཞན་དག་ལས།

From all the pores of the skin, blazing wrathful deities emerge, incinerating all afflictions of anger along with their habitual tendencies belonging to the mental continuums of all sentient beings. One should visualize that those afflictions having been completely cleared away, they are established in the awakening of a buddha. Regarding "great passion": it is said, "By clearing away ignorance, pride, and the intense attachment to 'I' and 'mine,' as well as the clinging to 'I' and 'mine,' all passion is eliminated." For that very reason, it is called "the great offering, great passion." Here, the "great offering, great passion" is the Blessed One Ratnasambhava. He is golden in color, with four faces and eight arms. The distinctions of his faces are yellow, black, white, and red. In his right and left hands, he holds a vajra, a sword, an arrow, a hook, a victory banner of the wish-fulfilling jewel, a bell, a bow, and a lasso. He sits in the royal posture. From all his pores, clouds of Ratnasambhava emerge, completely fulfilling all the intentions of all sentient beings just as they desire. By raining down jewels and so forth, he pacifies the dust of passion and causes the minds of sentient beings to be free from attachment. One should visualize that those who have been made free from attachment are joined with buddhahood itself. If one asks why they are joined in such a way, it is because in other tantras:

སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཆགས་ལས་འཁྲུངས། ། དེ་བཞིན་རྨོངས་དང་སྡང་ལས་འཁྲུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་བཤད་པར་རིགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། ཆགས་པ་རྣམས་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་འཚང་རྒྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཐབས་དང་བཅས་པ་ལས་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཐབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ན། སྔ་མའི་རང་བཞིན་ལས་འཕོས་སམ་འོན་ཏེ་མ་ཡིན། གལ་ཏེ་རང་བཞིན་སྔ་མ་ལས་འཕོས་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་དེ་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་རྫས་གཞན་སྐྱེས་ནས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ངེད་ཀྱང་འདོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཏེ་ཕྱོགས་གཉིས་པ་ལྟར་ན་ནི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ནི་འགལ་བ་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན་དུག་གི་ནུས་པ་མེད་པར་བྱས་པ་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ནུས་པ་ཉིད་བསལ་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོན་ནོ་ཞེ་ན། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཐ་དད་པའི་ནུས་པས་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་མེད་དེ། ནུས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་རྫས་གཞན་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱོགས་ཉིད་ཡིན་ལ། རང་བཞིན་མི་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ཁྲོ་བ་དང་།

"All buddhas are born from passion, and likewise from delusion and hatred," and so forth, is taught. This is to demonstrate that it is indeed logical to explain it in this way. Otherwise, if desire, hatred, delusion, anger, and attachment are the complete causes of saṃsāra and are of the nature of conceptual construction, how could they become the cause of buddhahood? If you say they become so through skillful means, then when they are embraced by skillful means, have they shifted from their former nature or not? If they have shifted from their former nature, then we also accept that a distinct substance is produced through that very excellence, thereby attaining buddhahood. However, if the second position is held, it is a contradiction for a perverted result to arise from a cause that is not incomplete. Alternatively, if you say that just as the potency of poison is neutralized, the very potency that serves as the cause of saṃsāra is removed, and thus desire and so forth are shown to be empty of their own essence—this is not the case, for in the teaching of the Sugatas, there is no potency that is separate from the essence itself. To be devoid of potency is to be devoid of one's own essence, which is the very position that a distinct substance arises. Furthermore, there is no entity whatsoever whose nature is unchanging, because everything is taught to be momentary. Therefore, the essence of the five Tathāgatas is desire, hatred, delusion, anger, and...

ཆགས་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ན་འཚང་རྒྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལས་འགལ་བ་མེད་པའམ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅིང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ལྷག་པར་མོས་པས་ནི་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། འདོད་པ་ཆེན་པོ་བདེ་བ་ཆེ། ། དགའ་བ་ཆེན་པོ་མགུ་བ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་པར་འདོད་པར་བཞེད་པ་གང་ལ་ཡོད་པའམ། ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དེ་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། ཐར་པའི་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བས་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། གོང་ནས་གོང་དུ་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་དགའ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཡང་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ལྷ་མོ་ཐམས་ཅད་ལ་རོལ་བར་མཛད་པས་དེ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དེ་ནི་འདོད་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཀུན་དུ་དགའ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་རྣམས་དང་བདག་ཉིད་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་འཕེལ་བར་གྱུར་པས་ན་དགའ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་དུ་ཚད་མེད་ཅིང་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་རབ་ཏུ་འཕེལ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་མགུ་བ་ཆེན་པོའོ། །

When attachments are realized as being the very essence of the utterly pure dharmadhātu, they become the cause of buddhahood itself. Therefore, relying upon desire and so forth through the pride of being a tathāgata or the like is not in contradiction with the way of mantra (mantranaya); or, by means of the superior conviction that they are without intrinsic nature and like an illusion, everything is perfectly established. "Great desire, great bliss, great joy, and great delight" teaches the specific nature of the mental faculty. That which possesses the aspiration to establish all sentient beings without exception in buddhahood itself, or that which is desired by the great ones, is "great desire"; this is the Blessed One, the Lord of Speech (Vāgīśvara). Because it generates the bliss of liberation, it is "great bliss." Because it is the cause of ever-increasing joy, it is "great joy." Alternatively, "great bliss" refers to the fact that he sports with all the goddesses in the manner of the great maṇḍala, and since he is desired by them, he is "great desire." Because he has become the nature of the bodhicitta of universal delight during the occasion when great bliss arises in that very way, it is "great bliss." Because the continuous, vast, and expansive joy of himself and those [goddesses] increases, it is "great joy." The ultimate point of the further increase of immeasurable and uninterrupted joy and bliss in that very state is "great delight."

དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་སོ་སོར་རིག་པས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་མཁས་པའི་བློས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ལོག་པར་སྒྲུབ་པར་ནི་མི་བྱའོ། ། ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའམ་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལས་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་ཡི། རང་དགས་ལོག་པར་བརྟག་པར་ནི་མི་བྱའོ། ། ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ནི། གཟུགས་ཆེ་ལུས་ཀྱང་ཆེ་བ་སྟེ། ། ཁ་དོག་ཆེ་ཞིང་ལུས་བོང་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གཟུགས་ཆེ་བ་ནི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་གྱིས་འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་དབང་གིས་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་དང་ལྡན་པར་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྤྲུལ་ཞིང་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་ཅིང་ཆེ་བའི་གཟུགས་མངའ་བས་ན་གཟུགས་ཆེ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་ཚད་ཕྲ་རབ་དང་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་བས་ལྷག་པར་ཆེ་བའི་སྐུ་སྟོན་པས་ན་ལུས་ཀྱང་ཆེ་བ་སྟེ། ལུས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ལུས་ཆེ་བའོ། ། སེར་པོ་དང་། ནག་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། ལྗང་གུ་དང་། འདྲེན་མའི་ཁ་དོག་གི་ཤིན་ཏུ་འབར་བས་ན་ཁ་དོག་ཆེན་པོ་སྟེ། འདི་ལ་ཁ་དོག་ཆེན་པོ་མངའ་བས་ན་ཁ་དོག་ཆེ་བའོ། ། དེ་ཡང་ཁ་དོག་གང་གིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ལུས་ཀྱི་སྐུའི་མདངས་འོད་འབར་བ་སྟེ། རང་གི་འོད་ཀྱིས་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་མདངས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པས་ན་ལུས་བོང་ཆེན་པོ་མངའ་བ་སྟེ།

All of these are taught by a mind skilled in acting for the benefit of all sentient beings through the spontaneous presence of the non-dual nature of phenomena, which is realized to be like an illusion; therefore, one should not practice erroneously. Rather, one should realize this for oneself by following the authentic practice or the Yoga Tantras, and not engage in arbitrary or mistaken conceptualizations. Now, to distinguish [the Buddha] by way of the Blessed One’s body, it is said: "Great in form and great in body; great in color and great in physical stature." In this context, "great in form" means that, in order to discipline beings, he possesses a great form that pervades all transmigrating beings, manifesting his own essence in various forms through the power of taming beings with diverse appearances. "Great in body" means that, in order to discipline those sentient beings to be tamed who possess forms of various dimensions—whether minute or vast—he displays a body that is even greater than that of the gods and others; thus, it is a body that is both a body and great, hence "great in body." "Great in color" means that he is intensely radiant with colors such as yellow, black, red, white, green, and variegated hues; because he possesses such great colors, he is "great in color." This is for the purpose of taming those sentient beings who are to be disciplined by whichever color is appropriate. Furthermore, his physical body is ablaze with radiance; because his own light outshines the splendor of the gods and others, he possesses a great physical stature.

དེ་ཡང་ལུས་བོང་ཆེ་བའི་གདུལ་བྱ་དག་འདུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོད་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མིང་ཡང་ཆེ་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་བ། ། དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ཡངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ལ་མིང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མིང་དང་བརྡ་དང་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པས་རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་མིང་ཡང་ཆེ་བའོ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་མང་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་བ་མངའ་བས་ན་རྒྱ་ཆེ་བའོ། ། འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཟླུམ་པོར་བསྐོར་བས་ན་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པས་ཡངས་པའི་འོད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་མངའ་བས་ན། དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ཡངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། མཚོན་ཆས་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། ཤེས་རབ་མཚོན་ཆེན་འཆང་བ་སྟེ། ། ཉོན་མོངས་ཆེན་པོ་ལྕགས་ཀྱུ་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་མཚོན་ཆ་སྟེ། ཉེ་བར་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་མཚོན་ཆེན་ནོ། ། དེ་བསྣམས་པ་ནི་འཆང་བའོ། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་དང་མཚོན་ཆ་དག་ནི་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གླེགས་བམ་དང་རལ་གྲི་ཕྱག་གཡོན་དང་གཡས་ན་བསྣམས་པའི་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་ཡིན་པས་ན་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆེན་འཆང་བའོ། །

Furthermore, this is for the sake of taming those disciples who possess large physical bodies. In order to demonstrate the excellence of the light and so forth, it is said: "The name is also great and vast; the maṇḍala is a great and wide expanse." That which possesses a great name is so called because it is renowned through names, symbols, and conventions that accord with the languages of all worlds; thus, the name is also great. Because it possesses a vast and extensive accumulation of merit such as generosity and so forth, it is "vast." Because it is surrounded by a circular mass of light rays, it is a "great maṇḍala." Because it pervades all world systems and possesses a wide expanse of light, it is said to be "a great and wide maṇḍala." In order to demonstrate the excellence of the weapon, it is said: "He wields the great weapon of insight; the supreme hook for the great afflictions." Here, "insight" refers to the great insight that definitively discerns all phenomena in all their aspects through the manner of clear realization; it is not merely the nature of hearing and so forth. That itself is the "weapon," and because it eliminates afflictions such as objective apprehension, it is the "great weapon." To hold that is to "wield" it. Alternatively, "insight and weapon" is a compound meaning "the weapon of insight." Since it is the very samādhi of the sharp vajra held in the left hand and the Prajñāpāramitā scripture held in the right hand, it is "wielding the great weapon of insight."

གླང་པོ་ཆེ་མྱོས་པ་དང་འདྲ་བར་བཟློག་པར་དཀའ་ཞིང་ཆེ་བའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་བཟློག་ནས་རང་དབང་དུ་མཛད་པས་ལྕགས་ཀྱུ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ལྕགས་ཀྱུའོ། ། མཆོག་ནི་གཙོ་བོའོ། ། འདིར་ཡང་ལྕགས་ཀྱུ་སྨོས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དེས་ན་ཞགས་པ་ཡང་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གླེགས་བམ་དང་། རལ་གྲི་དང་། ཞགས་པ་དང་། ལྕགས་ཀྱུ་བསྣམས་པའི་རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོ་ཉིད་འདོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་གྲགས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གྲགས་ཆེན་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་སྟེ། ། སྣང་བ་ཆེན་པོ་གསལ་བ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ལ་གྲགས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གྲགས་པ་ཆེན་པོའོ། ། ཤེས་རབ་དང་རྟོགས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་གྲགས་པ་ཆེན་པོ་མངའ་བས་ན་གྲགས་ཆེན། ཆོ་འཕྲུལ་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་སྣ་ཚོགས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གྲགས་པའི་གནས་སུ་ཉེ་བར་མཚོན་པར་གྱུར་པས་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོའོ། ། ནང་གི་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཅན་བས་སྣང་བ་ཆེན་པོའོ། ། གསལ་བ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་དུ་འོད་ཟེར་གྱིས་ཀུན་ནས་བསྐོར་བའི་རང་བཞིན་མངའ་བ་སྟེ་གསལ་ཆེ་བའོ། ། སྤྲུལ་པའི་སྒོའི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མཁས་པ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་འཆང་། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དོན་གྲུབ་པ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དགའ་བས་དགའ། །

Because he has turned back the great afflictions such as desire, which are as difficult to avert as a rutting elephant and has brought them under his own control, he is like a hook; therefore, he is the "Hook." "Supreme" means the principal one. Here, the mention of the "hook" is merely for the sake of illustration; thus, the "lasso" should also be understood. In this way, the Venerable Vajratīkṣṇa himself, who holds the volume of the Perfection of Wisdom, the sword, the lasso, and the hook, should be viewed as preeminent through such distinctions as "Great Desire" and so forth. To demonstrate the excellence resulting from the distinctions of external and internal renown and primordial wisdom (jñāna), it is said: "Great Renown, Great Fame; Great Illumination, Great Clarity." One who possesses great renown is "Great Renown." Because he is distinguished by the supreme excellence of insight (prajñā), realization, and primordial wisdom, he possesses great renown and is thus "Great Renown." Because he is characterized by various most wonderful miracles that serve as the basis for external renown, he is "Great Fame." Because he possesses the manner of the internal appearance of the mind, he is "Great Illumination." Because he possesses great clarity, having the nature of being completely surrounded by external rays of light, he is "Great Clarity." To demonstrate the excellence of the gateways of emanation, it is said: "The Wise One who holds the Great Illusion (māyā), who accomplishes the purpose of the Great Illusion, who rejoices in the joy of the Great Illusion."

སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་མིག་འཕྲུལ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་སྡུག་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྐུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་མཁས་པའོ། ། གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་མངའ་བས་ན་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་འཆང་ངོ་། ། སེམས་ཅན་དང་ངན་སོང་རྣམས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དེ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དོན་སྒྲུབ་པ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་དེ་སྒྲུབ་པར་མཛད་པས་ན་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དོན་གྲུབ་པའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་མངོན་པར་དགྱེས་པས་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་ལ་དགྱེས་པས་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དགའ་བས་དགའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་མིག་འཕྲུལ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། ད་ནི་ས་བཅུ་ལ་བཞུགས་ཤིང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོས་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་གཙོ་བོ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བའི་མཆོག། བཟོད་ཆེན་འཆང་བ་བརྟན་པ་པོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བརྟུལ་བ་ཡིན། ། བསམ་གཏན་ཆེན་པོ་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལུས་འཆང་བ། ། སྟོབས་པོ་ཆེ་ལ་ཐབས་ཆེ་བ། ། སྨོན་ལམ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱད་པས་ན་དེ་ལ་བཞུགས་ཏེ།

"Possessing the magical illusions of the Great Illusion," it is said. Because he displays a body of such a nature as is pleasing to beings, he is "wise." He emanates forms in accordance with how the sentient beings to be trained are to be tamed; because he possesses such magical power, he "holds the Great Illusion." Although sentient beings and the lower realms are without intrinsic reality, he accomplishes the purpose of the Great Illusion; because he establishes the sentient beings to be trained in buddhahood itself, he "accomplishes the purpose of the Great Illusion." Because he delights in performing the welfare of sentient beings in every way, and thus delights in the joy of the Great Illusion, he "rejoices in the joy of the Great Illusion." For that very reason, it is said: "Possessing the magical illusions of the Great Illusion." Now, in order to show that he is distinguished by the nature of the ten perfections, such as generosity and so forth, which are preeminent in their own essence as he dwells on the ten grounds, it is said: "Great patron, the foremost; Supreme holder of great ethical discipline; Stable holder of great patience; One who has mastered great diligence; Abiding in the samādhi of great meditative concentration; Bearing the body of great wisdom; Great in power and great in skillful means; An ocean of aspiration and primordial wisdom." Regarding that, because he has practiced the perfection of generosity to an exceptional degree on the bodhisattva ground of "The Joyous," he dwells there.

སྦྱིན་པའི་ལས་ཚད་མེད་པ་མཛད་པས་ན། དེ་ཡང་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་ཚད་མེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཚེ་དང་། སྤོབས་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྟོབས་དང་། ཁ་དོག་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཟས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཟས་སྦྱིན་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་བསལ་བའི་ཕྱིར་བཏུང་བ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་བཏུང་བ་སྦྱིན་པའོ། ། བདེ་བ་དང་འབྱོར་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་བཞོན་པ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་བཞོན་པ་སྦྱིན་པའོ། ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་ལྟ་བུའི་མདོག་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བའི་ཕྱིར་གོས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་གོས་སྦྱིན་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལྷའི་སྤྱན་ཡོངས་སུ་གཟིགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མར་མེ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་མར་མེ་སྦྱིན་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལྷའི་སྙན་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོལ་མོས་སྒྲ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་རོལ་མོའི་སྒྲ་སྦྱིན་པའོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཐོས་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤོས་ཀྱིས་བྱུག་པའི་ཕྱིར་སྤོས་དང་བྱུག་པ་སྦྱིན་པའོ། ། གཟུངས་དང་སྤོབས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་མེ་ཏོག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་སྦྱིན་པའོ། ། ལུས་ཀྱི་དྲི་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱེ་མ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཕྱེ་མ་སྦྱིན་པའོ། ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རོ་བྲོ་བའི་མཆོག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཐམས་ཅད་འདོད་པ་རྣམས་ལ་རོ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པའོ། །

Because he performs immeasurable acts of generosity, the Akṣayamatinirdeśa Sūtra states: "Venerable Śāradvatīputra, the purification of generosity by bodhisattvas is immeasurable. For instance, in order to provide life, eloquence, happiness, strength, and a beautiful complexion, they give food to those who desire food. In order to eliminate all afflictions and craving, they give drink to those who desire drink. In order to gather all things of happiness and prosperity, they give vehicles to those who desire vehicles. In order to purify a sense of shame, a sense of propriety, and a complexion like the color of gold, they give clothing to those who desire clothing. In order to behold the divine eye of the tathāgata, they give lamps to those who desire lamps. In order to purify the divine ear of the tathāgata, they give the sound of music to those who desire the sound of music. In order to anoint themselves with the incense of ethical discipline, learning, and meditative concentration, they give incense and ointments. In order to obtain the flowers of dhāraṇī, eloquence, and the branches of enlightenment, they give flower garlands to those who desire flower garlands. In order to obtain a pleasant fragrance for the body, they give powdered incense to those who desire powdered incense. In order to perfect the supreme sense of taste, one of the marks of a great being, they give all kinds of flavors to those who desire all kinds of flavors."

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་དང་སྐྱབས་དང་མགོན་དང་དཔུང་གཉེན་བྱ་བའི་ཕྱིར་གནས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་གནས་སྦྱིན་པའོ། ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྤང་བ་དང་། ལྷ་དང་། ཚངས་པའི་གནས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གཟིམས་ཆ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མལ་ཆ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་མལ་ཆ་སྦྱིན་པའོ། ། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་ས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོའི་རྡོ་རྗེའི་གདན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟན་འདོད་པ་རྣམས་ལ་སྟན་སྦྱིན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་ཡོ་བྱད་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཡོ་བྱད་སྦྱིན་པའོ། ། མི་རྒ་མི་འཆི་བའི་བདུད་རྩིའི་བདེ་བས་ཡོངས་སུ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་ན་བ་དང་སྨན་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨན་སྦྱིན་པའོ། ། རང་དབང་དང་རང་ཉམས་དང་། རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་བསྐང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྲན་ཕོ་དང་བྲན་མོ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་དམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོངས་སུ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གསེར་དང་། དངུལ་དང་། ནོར་བུ་དང་། མུ་ཏིག་དང་། བཻ་ཌཱུརྱ་དང་། དུང་དང་། མན་ཤེལ་དང་། བྱེ་རུ་དང་། རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་སྦྱིན་པའོ། ། གཙུག་ཏོར་བལྟར་མི་མཐོང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་དང་ཅོད་པན་སྦྱིན་པའོ། །

To act as a dwelling, a refuge, a protector, and a support for all sentient beings, they give dwellings to those who desire a dwelling. To completely abandon all obscurations and to attain the abodes of the gods and Brahmā, as well as the bed of a Tathāgata, they give bedding to those who desire bedding. To attain the vajra seat at the heart of enlightenment throughout the entire great trichiliocosm, they give seats to those who desire a seat. To fully complete all the requisites of enlightenment, they give requisites to those who desire requisites. To fully satisfy them with the bliss of the nectar of no aging and no death, they give medicine to all who desire medicine and are ill. To fulfill self-mastery, self-possession, and self-arisen wisdom, they give the gift of completely relinquishing male and female servants to the bodhisattvas. To fully complete the thirty-two sublime marks of a great being, they give the gift of completely relinquishing all precious things—gold, silver, jewels, pearls, lapis lazuli, conch, crystal, coral, and all other gems—to the bodhisattvas. To bring the eighty minor marks to perfection, they give various ornaments to the bodhisattvas. To attain the invisible crown protuberance, they give the gift of their crest-jewels and diadems to the bodhisattvas.

ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྟ་དང་། བ་ལང་དང་། ཤིང་རྟ་དང་། དཔུང་བུ་ཆུང་དང་། བཞོན་པ་སྦྱིན་པའོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་གི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་། གཞལ་མེད་ཁང་དང་། དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ནགས་ཚལ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བུ་ཕོ་དང་། ཆུང་མ་དང་། སྡུག་པ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཛོད་དང་། བང་བ་དག་ཡོངས་སུ་དགོང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་དང་། འབྲུ་དང་། མཛོད་དང་། བང་བ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གྲོང་དང་། གྲོང་ཁྱེར་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་། ཡུལ་འཁོར་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་འཁོར་དང་། འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། གླིང་བཞི་པའི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། ཆོས་ལ་དགའ་ཞིང་མོས་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། རྩེད་མོ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྐང་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྐང་པ་སྦྱིན་པའོ། །

In order to bring the Mahāyāna to full completion, bodhisattvas give horses, oxen, chariots, infantry, and vehicles. In order to bring the collection of the branches and sub-branches of meditative concentration to full completion, bodhisattvas give away pleasure groves, celestial palaces, ascetic groves, and monasteries. In order to attain unsurpassed, perfectly complete enlightenment, bodhisattvas give away their sons, wives, and beloved ones. In order to empty the treasuries and storehouses of the sublime Dharma, bodhisattvas give away wealth, grain, treasuries, and storehouses. In order to proceed to the essence of enlightenment as the King of the Sublime Dharma endowed with the excellence of all aspects, bodhisattvas give away villages, cities, towns, provinces, royal palaces, the entire sovereignty of Jambudvīpa, and the sovereignty of the four continents. In order to attain delight and devotion for the Dharma, bodhisattvas give away all pleasures, joys, and amusements. In order to proceed to the essence of the Dharma of enlightenment by means of the feet of the sublime Dharma, bodhisattvas give away their feet.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལག་པ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལག་མཐིལ་སྦྱིན་པའོ། ། དབང་པོ་མ་ཉམས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྣ་བ་དང་སྣ་སྦྱིན་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་དང་ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མིག་སྦྱིན་པའོ། ། ཁམས་གསུམ་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་མཚན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་དམ་པ་མགོ་སྦྱིན་པའོ། ། སྙིང་པོ་མེད་པའི་ལུས་ལས་སྙིང་པོ་བླང་ཞིང་ཉེ་བར་འཚོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཤ་དང་ཁྲག་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། འཇམ་པ་དང་སྣུམ་པ་དང་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་ལྟ་བུའི་མདོག་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་པགས་པ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་རྡོ་རྗེ་ལྟར་མི་ཤིགས་ཤིང་སྲ་བ་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་ལྟར་མཁྲེགས་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རུས་པ་དང་། རྐང་སྦྱིན་པའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་མི་མཐུན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གནོད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་ཅིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། འཇིགས་པ་དང་སྡུག་པ་དང་འཛེམ་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། མགྲོན་དུ་གཉེར་ཏེ་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །

Bodhisattvas give the palms of their hands in order to extend the hand of the sublime Dharma to all sentient beings. Bodhisattvas give their ears and noses in order to bring the sense faculties to their complete and unimpaired perfection. Bodhisattvas give their eyes in order that all sentient beings may attain the unobstructed Buddha-eye and the Dharma-eye. Bodhisattvas give their heads, the supreme of limbs, in order that they may attain the omniscient wisdom that is preeminent throughout all three realms. Bodhisattvas give away their flesh and blood in order to extract the essence from this essenceless body and to provide sustenance for others. Bodhisattvas give away their skin in order to achieve a complexion that is soft, lustrous, and pure like the color of gold. Bodhisattvas give their bones and marrow in order to attain a Buddha-body that is indestructible and firm like a vajra, as solid as the son of Nārāyaṇa. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, bodhisattvas have no giving that seeks discordant enjoyments. They have no giving that harms any sentient being. They have no giving that gives rise to pride. They have no giving out of fear, attachment, or shame. They have no giving where, having invited a guest, they do not completely relinquish the gift.

ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་ལས་ཆུང་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བཟང་པོ་ཡོད་ལ་བཟང་པོ་མ་ཡིན་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ལྷག་པའི་བསམ་པ་མ་ཡིན་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གཡོ་དང་སྒྱུས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བཅོམ་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒོད་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ལོག་པའི་བསམ་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གཏི་མུག་གི་བསམ་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། འཆོལ་བའི་བསམ་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བསམ་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། མ་དད་པར་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། མི་དགའ་བར་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཉེ་བར་གནས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ངོར་བལྟས་ཏེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཐ་དད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སྦྱིན་པའི་གནས་འདམ་ཞིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པའི་གནས་མ་ཡིན་པར་བརྙས་ཤིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ལ་བསྟོད་པ་དང་སྨད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ལན་ལ་རེ་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གྲགས་པ་དང་སྒྲ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བདག་ལ་བསྟོད་པ་དང་། གཞན་ལ་སྨོད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཡོངས་སུ་གདུང་བར་བྱེད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཡིད་ལ་གཅགས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། འགྱོད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གནོད་པར་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གཞན་གྱི་རེ་བ་ལ་བབ་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སྨད་པར་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་རེ་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། དཔགས་ཏེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཁྲོ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། གནོད་སེམས་བསྐྱེད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །

There is no giving that is less than what was promised. There is no giving that is excellent but not excellent. There is no giving without a resolute intention. There is no giving with guile or deceit. There is no giving that is impaired. There is no giving out of the ripening of karma or with agitation. There is no giving with a wrong intention. There is no giving with a deluded intention. There is no giving with a confused intention. There is no giving with a perverted intention. There is no giving without faith. There is no giving without joy. There is no giving that is merely perfunctory. There is no giving out of regard for appearances. There is no giving that discriminates between sentient beings. There is no giving by selecting only certain recipients. There is no giving while despising those who are not suitable recipients. There is no giving that praises the ethical and disparages the unethical. There is no giving with the hope of a return. There is no giving for the sake of fame, reputation, or verses of praise. There is no giving that praises oneself and disparages others. There is no giving that causes torment. There is no giving with regret. There is no giving with remorse. There is no giving that is harmful. There is no giving that fulfills the expectations of others. There is no giving that is contemptuous. There is no giving with the hope for the ripening of karma. There is no giving that is calculated. There is no giving that generates anger, hatred, delusion, or malice.

སློང་བ་རྣམས་ལ་གནོད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། འཕྱ་བ་དང་ཅོ་འདྲི་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཕྱིན་ཕྱོགས་སུ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བསྐྱུར་ཏེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བསྟི་སྟང་དུ་མ་བྱས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བདག་གི་ལག་མ་བདར་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། མི་རྟག་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཤིན་ཏུ་མ་སྦྱངས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གཞན་ལ་རྙོག་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཡོངས་སུ་ཆད་པར་བྱས་ཏེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཇི་ལྟར་བསྟབས་པ་ལས་ཆུང་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སྤྲོ་བ་ལས་མི་སྤྲོ་བར་འགྱུར་བའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཞིང་མ་ཡིན་ཞེས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཆུང་ངུ་ལ་བརྙས་ཤིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སྦྱིན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་སྙེམས་ཤིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སྐྱེ་བ་འདོད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གཟུགས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། བརྒྱ་བྱིན་དང་ཚངས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་དང་ལྷ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བར་སྨོན་ཅིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པར་བསྔོ་ཞིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། གཞོན་ནུ་དང་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་འདོད་པས་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཚེ་གཅིག་ཏུ་ཟད་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཕྱིན་ཆད་ཆོག་ཅིང་མི་དགོས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་སུ་མ་བསྔོས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། དུས་ལ་མ་བབ་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། དུག་དང་མཚོན་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ལ་ཐོ་འཚམས་ཤིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །

There is no giving that harms those who beg. There is no giving with derision or mockery. There is no giving with averted face. There is no giving by casting things aside. There is no giving without showing respect. There is no giving without using one’s own hands. There is no impermanent giving. There is no giving that is not thoroughly refined. There is no giving that causes distress to others. There is no giving that is made with a sense of limitation. There is no giving that is less than what was promised. There is no giving that turns from enthusiasm into lack of enthusiasm. There is no giving with the thought, "This being is not a worthy field." There is no giving while despising what is small. There is no giving while being arrogant about what is vast. There is no giving that is practiced perversely. There is no giving with a desire for rebirth. There is no giving out of attachment to form, wealth, or power. There is no giving while aspiring to be born as Śakra, Brahmā, a world-protector, or any of the gods. There is no giving dedicated to the vehicles of the Śrāvakas or Pratyekabuddhas. There is no giving out of a desire for youth or the power of sovereignty. There is no giving that is exhausted in a single lifetime. There is no giving with the thought, "This is enough; I have no further need." There is no giving not dedicated to the mind of omniscience. There is no giving that is improper. There is no giving at an inappropriate time. There is no giving of poison or weapons. There is no giving that harms sentient beings.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་མཁས་པས་སྨད་པ་མེད་དོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པས་བསྒྲུབས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པ་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་ཟིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་མཐུན་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་བདུད་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་ཚར་གཅོད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མ་འདྲེས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པ་ངེས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཚོགས་བསགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་བསྔོས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་རྒྱན་བཀོད་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མུ་མེད་པ་སྟེ།

The generosity of bodhisattvas is not disparaged by the wise. That generosity is accomplished through the aspect of emptiness; therefore, it is inexhaustible. That generosity is thoroughly cultivated through signlessness; therefore, it is inexhaustible. That generosity is firmly established in wishlessness; therefore, it is inexhaustible. That generosity is dedicated in an unconditioned manner; therefore, it is inexhaustible. That generosity is perfectly grasped; therefore, it is inexhaustible. That generosity is unmixed with the three realms; therefore, it is inexhaustible. That generosity is the liberation that is the result concordant with its cause; therefore, it is inexhaustible. That generosity utterly subdues all māras; therefore, it is inexhaustible. That generosity is unmixed with all afflictions; therefore, it is inexhaustible. That generosity is a progression toward excellence; therefore, it is inexhaustible. That generosity is the certainty of what is well-done; therefore, it is inexhaustible. That generosity is the accumulation of the provisions for the path to enlightenment; therefore, it is inexhaustible. That generosity is perfectly dedicated; therefore, it is inexhaustible. That generosity is the result concordant with its cause—the adornment of the essence of enlightenment and liberation; therefore, it is inexhaustible. That generosity is the foremost of all sentient beings; therefore, it is inexhaustible. That generosity is boundless; therefore, it is inexhaustible.

དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་བྲི་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་མི་གཏོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་ཟད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཡངས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མི་གནས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཐུག་པ་མེད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མི་སྐུར་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མི་ཐུལ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཟིལ་གྱིས་མ་ནོན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ། ། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཏང་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མི་ཟད་པའོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་སྦྱིན་པ་དེའི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཙོ་བོའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བ་མཆོག། ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལེ་ལོ་ཅན་དང་བློ་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་དག་གི་ནང་ནས་གསུངས་པ་འདིར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་སྨྲས་པ།

Therefore, it is inexhaustible. That generosity is never depleted; therefore, it is inexhaustible. That generosity is not included within any [limited category]; therefore, it is inexhaustible. That generosity is never exhausted; therefore, it is inexhaustible. That generosity is vast; therefore, it is inexhaustible. That generosity is non-abiding; therefore, it is inexhaustible. That generosity is limitless; therefore, it is inexhaustible. That generosity is irreproachable; therefore, it is inexhaustible. That generosity is not disparaged; therefore, it is inexhaustible. That generosity is unsubduable; therefore, it is inexhaustible. That generosity is unsurpassed; therefore, it is inexhaustible. That generosity is dedicated to the wisdom of omniscience; therefore, it is inexhaustible. Because he has become the master of such generosity as it has been described, he is the "Great Benefactor" (Mahādānapati), and for that very reason, he is the "Foremost." On the Stainless (Vimalā) bodhisattva ground, one practices the perfection of ethical discipline (śīlapāramitā) preeminently. Therefore, in order to distinguish that [ground], it is said: "The supreme upholder of great ethical discipline." In order that those who are lazy or of inferior intellect may understand, the teachings on generosity, ethical discipline, and so forth as they are spoken in the sūtras are presented here. Regarding this, Akṣayamati said:

བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་ལྔས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་མི་ཟད་པ་ཡིན་ནོ། ། དྲུག་ཅུ་རྩ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གནོད་པ་དང་། གཞན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་དག་ལ་མི་རྐུ་བ་དང་། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་དག་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སླུ་བ་དང་། བདག་གི་འཁོར་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པས་ཕྲ་མ་མེད་པ་དང་། ཚིག་དྲག་པོ་བཟོད་པས་མི་བརླང་བ་དང་། ཚིག་ཤིན་ཏུ་སྤོང་བས་ཀྱལ་བ་མི་སྨྲ་བ་དང་། གཞན་བདེ་བ་ལ་དགའ་བས་བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། ངན་དུ་བརྗོད་པ་དང་། ངན་དུ་སྨྲ་བའི་ཚིག་གི་ལམ་བཟོད་པས་གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། སྟོན་པ་མེད་པ་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་མེད་པས་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་། སེམས་ལ་རྙོག་པ་མེད་པས་སངས་རྒྱས་ལ་དད་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་དམ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་དད་པ་དང་། འཕགས་པའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ་དགའ་བས་དགེ་འདུན་ལ་དད་པ་དང་། བླ་མ་ལ་གུས་པས་སྲི་ཞུ་ཆེ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཡན་ལག་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་བས་རབ་ཏུ་འདུད་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆུང་རབ་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་ལྷོད་པ་དང་། ཐེག་པ་གཞན་ལ་མི་བརྟེན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་རལ་པ་དང་། ཉམ་ང་བར་སྐྱེ་བ་སྤོང་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཉམས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་མི་སྲུན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་མ་འདྲེས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་འདྲེས་པ་དང་། དཀར་པོའི་ཆོས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཕེལ་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་འཆོལ་བ་དང་། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བས་འབྱོངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། མཁས་པས་རབ་ཏུ་བསྔགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།

Venerable Śāradvatīputra, the aggregate of ethical discipline of bodhisattvas is completely pure and inexhaustible in sixty-five ways. What are these sixty-five? They are as follows: not harming any sentient being; not stealing the possessions of others; not being attached to the wives of others; not deceiving any sentient being; being free from slander by being content with one’s own retinue; not being harsh by enduring violent speech; not speaking idle gossip by completely abandoning such speech; being free from covetousness by delighting in the happiness of others; being free from malice by enduring the path of words that are ill-spoken and abusive; possessing right view because there is no other teacher and no other instruction; having faith in the Buddha because the mind is free from turbidity; having faith in the Dharma because of the excellence of the Dharma by its very nature; having faith in the Saṅgha by delighting in the entire assembly of the noble ones; having great service through reverence for the guru; bowing deeply by prostrating with the five limbs to the Buddha, the Dharma, and the Saṅgha; not being lax in ethical discipline by viewing even the slightest misdeed with fear; having unbroken ethical discipline by not relying on other vehicles; having unimpaired ethical discipline by abandoning rebirth in perilous states; having unmixed ethical discipline by not being contaminated by wicked people or afflictions; having undistorted ethical discipline by increasing the side of virtuous qualities; having disciplined ethical discipline by proceeding according to one’s wishes; and having ethical discipline praised by the wise.

དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་རབ་ཏུ་ཉེ་བར་གནས་པས་རྣམ་པ་མཆོག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པས་མ་སྨད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དབང་པོ་བསྲུངས་པས་ཤིན་ཏུ་སྦས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་པས་རྣམ་པར་གྲགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། རུང་བ་ལ་ཚོད་ཤེས་པས་འདོད་པ་ཆུང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཆགས་པ་སྤོང་བས་ཆོག་ཤེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལུས་དང་སེམས་དབེན་པས་རང་བཞིན་གྱིས་དབེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། འདུ་འཛི་རྣམ་པར་སྤོང་བས་དགོན་པ་ལ་གནས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཞན་གྱི་ངོར་མི་ལྟ་བས་འཕགས་པའི་རིགས་ཆོག་ཤེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་བདག་གི་ཁ་ན་ལས་པས་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷ་དང་མི་མགུ་བར་བྱེད་པས་ཇི་ལྟར་སྨྲས་པ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔུང་གཉེན་དུ་གྱུར་པས་བྱམས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་བཟོད་པས་སྙིང་རྗེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་མ་ཞུམ་པས་དགའ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་པས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བདག་གི་སེམས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པས་བདག་གི་འཁྲུལ་བ་རྟོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་སྲུང་བས་གཞན་གྱི་འཁྲུལ་པ་ལ་ཉེས་པར་མི་ལྟ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པས་སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་རབ་ཏུ་བསྲུངས་པས་ཤིན་ཏུ་གཟུང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེ་འགྲས་པའི་སེམས་མེད་པས་བཟོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།

Through the close presence of mindfulness and situational awareness, there is the morality of the supreme aspect; through being irreproachable in all respects, the morality of being beyond blame; through guarding the sense faculties, the morality of being well-concealed; through reflecting upon all the qualities of a Buddha, the morality of being renowned; through knowing the proper measure of what is permissible, the morality of having few desires; through abandoning attachment, the morality of contentment; through the seclusion of body and mind, the morality of natural seclusion; through completely abandoning bustle and distraction, the morality of dwelling in the wilderness; through not looking to the faces of others, the morality of contentment with the noble lineage; through taking the roots of virtue as one's own responsibility, the morality of the ascetic qualities and the reduction of requisites; through pleasing gods and humans, the morality of acting exactly as one speaks; through becoming a protector for all sentient beings, the morality of loving-kindness; through enduring all suffering, the morality of compassion; through an undaunted mind, the morality of joy; through abandoning attachment and aversion, the morality of equanimity; through reflecting with certainty upon one's own mind, the morality of examining one's own errors; through guarding the minds of others, the morality of not viewing the errors of others as faults; through bringing sentient beings to full maturity, the morality of generosity; through thoroughly guarding ethical discipline, the morality of firm upholding; and through having no mind of malice toward any sentient being, the morality of patience.

ཕྱིར་མི་ལྡོག་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་གི་ཚོགས་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་བསམ་གཏན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བས་མི་ངོམས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པའི་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཐོས་པ་ཚོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་ཚོགས་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལམ་ཉམ་ང་བ་འདོར་བའི་ཕྱིར་སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་རྟོག་པས་ལུས་ལ་ལྟ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་བརྟུན་ཏེ་བྱེད་པས་སྲོག་ལ་ཡང་མི་རྟོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསམ་པ་དག་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་གཅགས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སྦྱོར་བ་དག་པའི་ཕྱིར་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལས་ལེགས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་དགའ་བ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཁེངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མི་རྒོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དྲང་བའི་ཕྱིར་མི་གཡེང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཅང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མུ་ཅོར་མི་སྨྲ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། མི་འཁྲུག་པའི་ཕྱིར་དུལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཞི་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་བཞིན་བྱེད་པས་བཀའ་བློ་བདེ་ཞིང་མཐུན་པར་འཛིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་མི་འདོར་བས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།

The ethical discipline of diligence because of non-retrogression; the ethical discipline of meditative concentration because it increases the collection of the branches of concentration; the ethical discipline of insight because of never being satiated with the roots of virtue of learning; the ethical discipline of seeking learning because of extracting the essence of what has been heard; the ethical discipline of relying on spiritual friends because of increasing the collection of the branches of enlightenment; the ethical discipline of completely abandoning negative companions because of discarding dangerous paths; the ethical discipline of observing the body through the perception of impermanence; the ethical discipline of not relying even on life because of acting with persistent roots of virtue; the ethical discipline of having no regrets because of pure intention; the ethical discipline of being non-artificial because of pure application; the ethical discipline of being without torment because of pure superior intention; the ethical discipline of being without displeasure because of having performed actions well; the ethical discipline of being without pride because of being without arrogance; the ethical discipline of being without agitation because of being free from attachment; the ethical discipline of being undistracted because of being upright; the ethical discipline of not speaking nonsense because of being well-trained; the ethical discipline of being disciplined because of being unprovoked; the ethical discipline of being peaceful because of being thoroughly pacified; the ethical discipline of being easy to speak to and maintaining harmony because of acting according to what one says; and the ethical discipline of bringing sentient beings to maturity because of not abandoning the means of attraction.

བདག་གི་ནོར་ཆུད་མི་གཟོན་པའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་སྲུང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཤིན་ཏུ་དག་པས་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐོང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཡང་དག་པར་གཞོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་སྙོམས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་ལྔ་པོ་དེ་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་མི་ཟད་པ་ཡིན་ནོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་གང་ལ་བདག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་དུ་མ་ཡིན། སྲོག་ཏུ་མ་ཡིན། གསོ་བར་མ་ཡིན། སྐྱེས་བུར་མ་ཡིན། གང་ཟག་ཏུ་མ་ཡིན། ཤེད་ལས་སྐྱེས་སུ་མ་ཡིན་ཞིང་ཤེད་བུར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ལ་གཟུགས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དང་། ཚོར་བར་མ་ཡིན། འདུ་ཤེས་སུ་མ་ཡིན། འདུ་བྱེད་དུ་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ལ་སའི་ཁམས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དང་། ཆུའི་ཁམས་སུ་མ་ཡིན། མེའི་ཁམས་སུ་མ་ཡིན་ཞིང་རླུང་གི་ཁམས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ལ་མིག་གི་མཚན་མར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བར་མ་ཡིན། སྒྲར་མ་ཡིན། སྣར་མ་ཡིན། དྲིར་མ་ཡིན། ལྕེར་མ་ཡིན། རོར་མ་ཡིན། ལུས་སུ་མ་ཡིན།

The ethical discipline of thoroughly protecting the sublime Dharma so as not to squander one’s own wealth; the ethical discipline of completely fulfilling all intentions because it is utterly pure from the very beginning; the ethical discipline of correctly applying that ethical discipline toward the ethical discipline of the tathāgata; and the ethical discipline of entering into the meditative absorptions and meditative attainments of a buddha through equanimity toward all sentient beings. Venerable Śāradvatīputra, it is by these sixty-five aspects that the aggregate of ethical discipline of bodhisattvas is inexhaustible. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, that which is without the superimposition of a self, without the superimposition of a sentient being, a life-force, a nourisher, a person, an individual, or a human being—that is ethical discipline. That which is without the superimposition of form, without [the superimposition of] feeling, perception, mental formations, or consciousness—that is ethical discipline. That which is without the superimposition of the earth element, without [the superimposition of] the water element, the fire element, or the wind element—that is ethical discipline. That which is without the superimposition of the sign of the eye, without the superimposition of the sign of form, and likewise without [the superimposition of] the ear or sound, the nose or odor, the tongue or taste, or the body—

རེག་བྱར་མ་ཡིན་ཞིང་ཡིད་ཀྱི་མཚན་མར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ལ་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ཚེ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། ཆོས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པས་ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་སྟོང་པ་ཉིད་རིག་པ་དང་། མཚན་མའི་མཐའ་དང་། སྨོན་པ་མེད་ཅིང་ཁམས་གསུམ་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་མངོན་པར་འདུ་མ་བྱས་པ་སྐྱེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ལ་མ་བྱས་ཤིང་བྱ་བ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་སྔོན་གྱི་མཐར་མ་བྱུང་བ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐར་མ་འཕོས་པ་དང་། བར་དུ་མི་གནས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་སེམས་དྲི་མ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མི་གནས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་མི་བརྟེན་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་མི་གནས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལ་མི་འདུག་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྡུལ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་ཐ་བ་དང་སྐྱོན་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་བསལ་བ་དང་། གཏི་མུག་གི་མུན་པ་དང་མ་རིག་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་རྟག་པ་མེད་པ་དང་། ཆད་པ་མེད་པ་དང་། བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་དང་འགལ་བ་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ངར་འཛིན་པ་མེད་པ་དང་། ང་ཡིར་འཛིན་པ་བོར་བ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་མི་གནས་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་མིང་དང་བརྡ་ལ་མངོན་པར་མ་ཞེན་པ་དང་།

That which is not a tactile object and is free from the superimposition of mental signs is ethical discipline. That which is free from the superimposition of body, speech, and mind is ethical discipline. That which is the characteristic of calm abiding because of its singularity is ethical discipline. That which is the characteristic of special insight through skill in the thorough discernment of phenomena is ethical discipline. That which is the knowledge of emptiness, the limit of signs, and the absence of aspiration, unmixed with the three realms, is ethical discipline. That which is the patience toward birth, distinguished by the arising of the unconditioned, is ethical discipline. That which is uncreated and without activity is ethical discipline. That which did not arise at the prior limit, did not transition to the later limit, and does not abide in the interim is ethical discipline. That which is a stainless mind, does not abide in consciousness, and is unmixed with mental engagement is ethical discipline. That which does not rely on the desire realm, does not abide in the form realm, and does not dwell in the formless realm is ethical discipline. That which is free from the dust of attachment, has eliminated malice, stubbornness, faults, and anger, and is free from the darkness of delusion and ignorance is ethical discipline. That which is without permanence, without annihilation, and is not in contradiction with dependent origination is ethical discipline. That which is without the grasping at "I," has abandoned the grasping at "mine," and does not abide in the view of the transitory collection is ethical discipline. That which is not attached to names and conventions is ethical discipline.

གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མི་གནས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་མ་འདྲེས་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་རྒྱུའི་བག་ལ་ཉལ་མེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ཀུན་ནས་མ་ལངས་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་དང་འགྱོད་པ་ལ་མི་གནས་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ལ་ཆགས་པ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་གནས་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་གནས་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་གནས་མེད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་མི་དགེ་བ་མེད་པ་དང་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་པ་དང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། གང་ཆོས་ཀྱི་སྐུས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་མི་གཅོད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རིགས་མི་གཅོད་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་གྱི་རིགས་མི་གཅོད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་ཟད་པ་ནི་རྒྱུན་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་བལྟའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་རྣམས་ཀྱིས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྔ་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཉམས་པས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། མི་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལམ་ཟད་པས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་བུ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བསོད་ནམས་ཟད་པས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་བུ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཚད་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཟད་པས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །

Ethical discipline is that which does not abide in the characteristics of form and is not mixed with name and form. Ethical discipline is that which is without the latent tendencies of causes, in which views and obsessions have not arisen, and which does not abide in hindrances or regret. Ethical discipline is that which has no basis for the root of non-virtue that is attachment, no basis for the root of non-virtue that is aversion, and no basis for the root of non-virtue that is delusion. Ethical discipline is that which is without non-virtue, without torment, and characterized by pliancy. Ethical discipline is that which, through the dharmakāya, does not sever the lineage of the Buddha; because the dharmadhātu is indivisible, it does not sever the lineage of the Dharma; and because it is distinguished by the unconditioned, it does not sever the lineage of the Saṅgha. Venerable Śāradvatīputra, ethical discipline should be viewed as inexhaustible because it is an uninterrupted stream. Why is that? The ethical discipline of ordinary beings is exhausted by the states of rebirth. The ethical discipline of outsiders who possess the five superknowledges is exhausted by the decline of those superknowledges. The ethical discipline of humans is exhausted by the exhaustion of the path of the ten virtues. The ethical discipline of the sons of the gods in the desire realm is exhausted by the exhaustion of merit. The ethical discipline of the sons of the gods in the form realm is exhausted by the exhaustion of the immeasurables and the meditative concentrations.

གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་བུ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཇི་ལྟ་བུར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་སྐྱེས་པ་ཟད་པས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དང་ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐར་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་བྲལ་བས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་མི་ཟད་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དཔེར་ན་ས་བོན་མི་ཟད་པ་ཐོབ་པ་མི་ཟད་པའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་མི་ཟད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་ཟད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་མཆོག་གོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་འོད་བྱེད་པ་ལ་ནི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན། བཟོད་ཆེན་འཆང་བ་བརྟན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། བག་ལ་ཉལ་སྤངས་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། མི་གནོད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཡོངས་སུ་མི་གདུང་བས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། གནོད་སེམས་མེད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་མེད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། །

The ethical discipline of the gods of the formless realm is exhausted when the birth resulting from meditative absorption is exhausted. The ethical discipline of all śrāvakas—both those in training and those beyond training—is exhausted at the limit of nirvāṇa. The ethical discipline of pratyekabuddhas is exhausted because it is devoid of great compassion. Venerable Śāradvatīputra, the ethical discipline of bodhisattvas is inexhaustible. Why is that? It is because all ethical discipline arises from that ethical discipline. Venerable Śāradvatīputra, for example, just as the attainment of an inexhaustible seed is inexhaustible, so too, Venerable Śāradvatīputra, because the seed of the bodhicitta is inexhaustible, the ethical discipline of the Tathāgatas should be known as inexhaustible. Therefore, those sublime beings are called "those of inexhaustible ethical discipline." Because they uphold such great ethical discipline, they become the foremost among all who uphold ethical discipline and are thus supreme. On the bodhisattva ground "The Luminous" (Prabhākārī), one practices the perfection of patience to a superior degree. Therefore, it is said: "The steadfast one who upholds great patience." Furthermore, the patience of bodhisattvas should be viewed through thirty-two aspects. What are the thirty-two? Patience should be viewed as the abandonment of latent tendencies; patience should be viewed as non-harming; patience should be viewed as the absence of total torment; patience should be viewed as the absence of malice; patience should be viewed as the absence of resentment.

མི་ཁྲོ་བས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། འཐབ་མོ་མེད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། རྩོད་པ་མེད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཡུལ་གྱི་རྨ་མི་ཕྱིན་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། བདག་དང་གཞན་སྲུང་བས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་མཐུན་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཚུལ་བཞིན་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཡིད་བྱུང་ཞིང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་རྟོན་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ལུས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱིས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ངག་དང་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། བསམ་པ་བརྟན་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཡི་གེ་ཡ་མ་བརླ་ཡིན་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་མེད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། རང་གི་སེམས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། གཞན་གྱི་སེམས་སྲུང་བས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལམ་དུ་འགྲོ་བས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ལྷ་དང་མིའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཚངས་པའི་སྒྲ་སྐད་འབྱིན་པའི་དབྱངས་ཐོབ་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། གནོད་སེམས་དང་སྐྱོན་དང་ཐ་བ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་བཅོམ་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པས་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པས་བཟོད་པར་བལྟ་སྟེ།

Patience should be viewed as being without anger. Patience should be viewed as being without strife. Patience should be viewed as being without contention. Patience should be viewed as not being wounded by sense objects. Patience should be viewed as protecting oneself and others. Patience should be viewed as being in harmony with the mind of awakening (bodhicitta). Patience should be viewed as thorough and correct realization. Patience should be viewed as being weary of the world and free from attachment. Patience should be viewed as relying upon the ripening of karma. Patience should be viewed as the continuity of the body. Patience should be viewed as the complete purity of speech and mind. Patience should be viewed as the stability of intention. Patience should be viewed as syllables being hollow and insubstantial. Patience should be viewed as the absence of conceptualization. Patience should be viewed as reflecting with certainty upon one’s own mind. Patience should be viewed as protecting the minds of others. Patience should be viewed as proceeding upon the path to the Brahmā world. Patience should be viewed as the cause for experiencing the excellence of gods and humans. Patience should be viewed as bringing to completion the major and minor marks of a Buddha. Patience should be viewed as attaining the melodic voice that utters the Brahmā-sound. Patience should be viewed as the destruction of all faults. Patience should be viewed as the destruction of all malice, defects, and stubbornness. Patience should be viewed as the abandonment of all anger. Patience should be viewed as the abandonment of all roots of non-virtue. Patience should be viewed as the total defeat of all adversaries. Patience should be viewed as having completely transcended all harm inflicted by others. Patience should be viewed as the attainment of all the qualities of a Buddha.

བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བཟོད་པར་བལྟའོ། ། དེ་ལ་བཟོད་པ་གང་ཞེ་ན། ངག་བྲག་ཅའི་སྒྲ་དང་མཚུངས་པ་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་སྤྱོ་བ་ལ་སླར་མི་སྤྱོ་བ་དང་། ལུས་གཟུགས་བརྙན་དང་མཚུངས་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བརྡེག་པ་ལ་སླར་མི་བརྡེག་པ་དང་། སེམས་སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་གཤེ་བ་ལ་ཕྱིར་མི་གཤེ་བ་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཁྲོས་པ་ལ་ཕྱིར་མི་ཁྲོ་བ་དང་། རང་གི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་བསྔགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། མ་ཐོས་པར་མི་སེམས་པའི་ཕྱིར་བསྔགས་པས་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་དུལ་བའི་ཕྱིར་རྙེད་པས་དགའ་བ་མེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཕྱིར་མ་རྙེད་པས་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པ་དང་། ཤེས་པས་རབ་ཏུ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་སྙན་པ་ལ་ངོ་མཚར་དུ་མི་འཛིན་པ་དང་། བློ་ཡངས་པའི་ཕྱིར་མི་སྙན་པས་ཞུམ་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་སྨད་པས་དམས་པར་མི་སེམས་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་བསྟོད་པས་མཐོ་བར་མི་སེམས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་མི་སྤྱོ་བ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་བདེ་བ་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་བདེ་བས་དགའ་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། མི་གནས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་གོས་པ་དང་། གཞན་ལ་མི་གནོད་པའི་ཕྱིར་བདག་ལ་གནོད་པ་བཟོད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་གཅོད་པའང་ཉམས་སུ་ལེན་པ་དང་།

Venerable Śāradvatīputra, it is by these thirty-two aspects that the patience of bodhisattvas is to be viewed. In that regard, what is patience? It is not reviling in return when reviled, because one thoroughly realizes that speech is like an echo; not striking back when struck, because one thoroughly realizes that the body is like a reflection; not scolding in return when scolded, because one thoroughly realizes that the mind is like an illusion; not becoming angry in return when provoked to anger, because of a peaceful superior intention; not becoming resentful when criticized, because one’s own qualities are fully perfected; not becoming attached when praised, because one does not dwell on what has not been heard; having no joy in gain because of being thoroughly disciplined; having no resentment in loss because of being perfectly serene; not regarding fame as a marvel because of having investigated with wisdom; not becoming discouraged by ill repute because of a broad mind; not feeling diminished by disparagement because of being well-established; not feeling elated by praise because of being unshakable; not being completely exhausted by suffering because of looking toward sentient beings; not becoming joyful in pleasure because conditioned happiness is impermanent; being unstained by worldly dharmas because of being non-abiding; enduring harm to oneself because of not harming others; and even undergoing the cutting off of limbs and extremities in order to fully complete the accumulation of the branches of enlightenment.

སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་ལུས་གཅོད་པའང་བཟོད་པ་དང་། ལེགས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ངན་དུ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་བཟོད་པ་དང་། མུ་སྟེགས་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པས་དཔའ་བའི་ཕྱིར་གདུང་བ་དང་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ལ་མི་མཇེད་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་ཚངས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་ཐམས་ཅད་ལ་རྩོམ་པའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འདི་ཤིན་ཏུ་རྨ་མི་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཤེའོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་གཉི་ག་ལ་དམིགས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ལ་སུ་ཞིག་གཤེ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཆོས་ལ་འགྲེང་ཞིང་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅི་བདག་གི་མིག་ལ་མིག་གཤེ་འམ་ཞེས་བཟོད་པའམ། དེ་བཞིན་དུ་ཅི་བདག་གི་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ལ་ཡིད་གཤེ་འམ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། འདི་ལ་གང་སུ་ཡང་གཤེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་དག་ནི་ཡི་གེའི་སྒྲ་འབྱུང་བའོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་བྲག་ཅའི་སྒྲ་ལ་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིའང་མི་རྟག་པའོ། ། བདག་ཀྱང་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་འདུག་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །

For the sake of the Buddha’s body, one endures even the cutting of one’s own limbs; for the sake of generating the power of well-performed deeds, one endures all that is ill-performed; for the sake of being heroic in vanquishing all non-Buddhists, one does not shrink from affliction or total torment; and for the sake of outshining Śakra, Brahmā, and the world-protectors, one undertakes all ascetic observances. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, that which is called "patience" is that which is utterly unscarred. Why is that? Because it is non-apprehensible. To endure thinking, "I am being reviled," is a patience that apprehends both [the reviler and the reviled]; that is not the ultimate patience. To endure thinking, "Who is it that reviles me here?" is a patience that stands upon and conceptualizes phenomena; that is not the ultimate patience. To endure thinking, "Is it the eye that reviles the eye?" or likewise, "Is it the ear, nose, tongue, body, or mind that reviles the mind?" is a patience that conceptualizes the sense bases; that is not the ultimate patience. To endure thinking, "In this, there is no one at all who reviles," is a patience that conceptualizes selflessness; this is not the ultimate patience. To endure thinking, "These are merely the arising of the sounds of syllables," is a patience regarding the sound of an echo; that is not the ultimate patience. To endure thinking, "This is impermanent, and I too am impermanent," is a patience that abides in impermanence; that is not the ultimate patience.

འདི་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་གྱི་བདག་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་མཐོ་དམན་གྱི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ནི་རིགས་ཀྱི་འདི་ནི་མི་རིགས་པའོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་རིགས་པ་དང་མི་རིགས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ནི་ལམ་བཟང་པོ་ལ་གནས་ཀྱི་འདི་ནི་ལམ་ངན་པ་ལ་གནས་སོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་རྟག་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ་ཞེས་བཟོད་པ་དེ་ནི་གཉེན་པོས་སྤངས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་བདག་ལ་ནི་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་མི་སྡུག་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་སྡུག་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོས་སྤོང་བའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བཟོད་ཀྱི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་མཚན་མར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་སྨོན་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་དགེ་བ་ལ་བཟོད་ཀྱི་མི་དགེ་བ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། །

To think, "This is a perversion, but I am not a perversion," is the patience of high and low; it is not the ultimate patience. To think, "I am of noble lineage, but this is ignoble," is the patience of the noble and the ignoble; it is not the ultimate patience. To think, "I abide on the excellent path, but this one abides on a bad path," is the patience of the path and the non-path; it is not the ultimate patience. To think, "I am patient with the impermanent, but I am not patient with the permanent," is the patience of abandonment through an antidote; it is not the ultimate patience. To think, "I am patient with suffering, but I am not patient with pleasure," "I am patient with selflessness, but I am not patient with a self," and "I am patient with the unattractive, but I am not patient with the attractive," is the patience of abandonment through an antidote; it is not the ultimate patience. To think, "I am patient with emptiness, but I am not patient with the aspects of views," "I am patient with the signless, but I am not patient with the conceptualization of signs," "I am patient with the wishless, but I am not patient with wishes," "I am patient with the unconditioned, but I am not patient with conditioned activities," "I am patient with the exhaustion of afflictions, but I am not patient with afflictions," "I am patient with the virtuous, but I am not patient with the non-virtuous," and "I am patient with the supramundane, but I am not patient with the mundane," [is likewise not the ultimate patience].

བདག་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་བཟོད་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ། ། བདག་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བཟོད་ཀྱི་འཁོར་བ་ལ་བདག་མི་བཟོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གཉེན་པོས་སྤོང་བའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་གང་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པ་དེ་ལ་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཡང་བསལ་བ་མེད། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཉིད་སྟོང་པའོ་ཞེས་གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་མཚན་མ་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་མཚན་མའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་བསལ་བ་མེད། མཚན་མ་མེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། མཚན་མའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་སྨོན་པ་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་སྨོན་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། སྨོན་པ་མེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དོ། ། སྨོན་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པས་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ།

"I am patient with what is blameless, but I am not patient with what is blameworthy. I am patient with the uncontaminated, but I am not patient with the contaminated. I am patient with purification, but I am not patient with affliction. I am patient with nirvāṇa, but I am not patient with saṃsāra"—this is the patience of abandonment through antidotes; it is not the ultimate patience. In that regard, what is ultimate patience? When realizing emptiness, there is no removal of what has become a view, nor is there any superimposition of emptiness. The very fact that views are empty—patience with this is ultimate patience. When realizing the signless, there is no removal of conceptualizations of signs, nor is there any superimposition of the signless. The very conceptualization of signs is empty; patience with this is ultimate patience. When realizing the wishless, there is no removal of wishes, nor is there any superimposition of the wishless. Wishes themselves are empty; patience with this is ultimate patience. When realizing the unconditioned, there is no removal of conditioning, nor is there any superimposition of the unconditioned. Conditioning itself is empty; patience with this is ultimate patience. When realizing the exhaustion of afflictions, there is no removal of afflictions, nor is there any superimposition of the exhaustion of afflictions. Afflictions themselves are empty—

གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་དགེ་བར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་མི་དགེ་བ་བསལ་བ་ཡང་མེད། དགེ་བར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། མི་དགེ་བ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། འཇིག་རྟེན་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་ཟག་པ་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་ཟག་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། ཟག་པ་མེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། ཟག་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་དེ་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་རྣམ་པར་བྱང་བ་རྟོགས་པ་དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་བ་ཡང་མེད། རྣམ་པར་བྱང་བར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་དེ་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལ་འཁོར་བ་བསལ་བ་ཡང་མེད། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། འཁོར་བ་ཉིད་སྟོང་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་མ་སྐྱེས་པ་མ་བསྐྱེད་པ་མ་བྱུང་བ་མ་ཕྱུང་བ་དེ་ལ་འཇིག་པ་གང་ཡང་མེད་དེ། འཇིག་པ་མེད་པས་ན་ཟད་པ་མེད་དེ། གང་འདི་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་མ་བྱས་པ་མངོན་པར་འདུ་མ་བྱས་པ།

That which is patient toward this is ultimate patience. In that which is realized as virtuous, there is no removal of the non-virtuous, nor is there any superimposition of virtue; non-virtue itself is empty. That which is patient toward this is ultimate patience. In that which is realized as supramundane, there is no removal of the mundane, nor is there any superimposition of the supramundane; the mundane itself is empty. That which is patient toward this is ultimate patience. In that which is realized as blameless, there is no removal of the blameworthy, nor is there any superimposition of blamelessness; the blameworthy itself is empty. That which is patient toward this is ultimate patience. In that which is realized as untainted, there is no removal of the tainted, nor is there any superimposition of the untainted; the tainted itself is empty. That which is patient toward this is ultimate patience. In that which is realized as purification, there is no removal of affliction, nor is there any superimposition of purification; affliction itself is empty. That which is patient toward this is ultimate patience. In that which is realized as nirvāṇa, there is no removal of saṃsāra, nor is there any superimposition of nirvāṇa; saṃsāra itself is empty. That which is patient toward this is ultimate patience. That which is unarisen, unproduced, unoriginated, and unmanifested has no destruction whatsoever; because there is no destruction, there is no exhaustion. That which is patient toward this is ultimate patience. That which is uncreated and unconditioned...

སྒྲོ་འདོགས་པ་མེད་པ། རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ། མ་བསྒྲུབས་པ། མ་བསྟན་པ། ཉེ་བར་མ་གཏུགས་པ་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་དེ། གང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བའོ། ། གང་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། གང་དེ་ལྟར་བཟོད་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པའོ། ། གང་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བཟོད་པའོ། ། གང་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བཟོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་དེའི་བདག་ཉིད་འཆང་བས་བཟོད་ཆེན་འཆང་བའོ། ། རབ་ཏུ་མི་གཡོ་བས་བརྟན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་འོད་འཕྲོ་བ་ལ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན། ། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བརྟུལ་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ཡང་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་པར་བླང་བ་ནི་བརྒྱད་དེ། བརྒྱད་པོ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོ་ག་མི་ཟད་པ་དང་། བརྟུལ་བ་མི་ཟད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་མི་ཟད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་མི་ཟད་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་ཚོགས་མི་ཟད་པའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གོ་ཆ་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འཁོར་བ་ན་ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོ་བ་སྟེ། དེ་བསྐལ་པ་འདི་སྙེད་ཅིག་ཏུ་གོ་ཆ་བགོ། བསྐལ་པ་འདི་སྙེད་ཅིག་ཏུ་གོ་ཆ་མི་བགོའོ་ཞེས་བསྐལ་པ་བགྲངས་པས་བྱང་ཆུབ་མི་ཚོལ་གྱི། གོ་ཆ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་གོན་པར་བྱེད་དེ།

It is without superimposition, unanalyzed, unestablished, untaught, and unapproached. In that, there is no arising whatsoever. That which has no arising is non-arising. That which is non-arising is the ultimate patience. That which is patient in such a way is the patience regarding non-arising. That which is patient regarding non-arising is the patience regarding the absence of birth. That which is patient regarding the absence of birth is the ultimate patience. Having become the very nature of such patience and possessing its essence, one is "the bearer of great patience." Because it is utterly immovable, it is "stable." On the Bodhisattva stage Arciṣmatī (The Radiant), one practices the perfection of diligence in an exceptional manner; therefore, it is said: "One is committed to great diligence." Furthermore, there are eight ways of correctly undertaking diligence. What are the eight? They are: the inexhaustible ritual, the inexhaustible commitment, the inexhaustible perfect accomplishment, the inexhaustible ripening of sentient beings, the inexhaustible accumulation of merit, the inexhaustible accumulation of primordial wisdom, the inexhaustible accumulation of insight, and the inexhaustible accumulation for the perfect accomplishment of all the qualities of a Buddha. Venerable Śāradvatīputra, what is the inexhaustible armor of a Bodhisattva? It is being without weariness in saṃsāra. One does not seek enlightenment by counting eons, thinking, "I shall don the armor for this many eons," or "I shall not don the armor for that many eons." Rather, one dons the inconceivable armor itself.

གལ་ཏེ་འཁོར་བའི་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱིས་ཉིན་ཞག་གཅིག་གྱུར་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་ཉིན་ཞག་གིས་ཞག་བཅོ་ལྔ་ཞིང་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཞག་སུམ་ཅུས་ཟླ་བ་སྟེ། ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ཤིང་ལོར་གྱུར་ལ། ལོའི་བགྲང་བ་འདི་ལྟ་བུའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གཅིག་བསྐྱེད་ཅིང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཅིག་མཐོང་ལ། འཇུག་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་བགྲང་བ་དེ་འདྲ་བས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་བས་སེམས་ཅན་གཅིག་གི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཤེས་ཏེ། འཇུག་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་བགྲང་བ་དེ་འདྲ་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་སྙེད་དེ་སྙེད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་བས་སོ་སོ་རེ་རེར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཤེས་ཀྱང་མི་འགོང་བའི་གོ་ཆའོ། ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་འདི་ཉིད་དང་བགྲང་བ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་འདི་ཉིད་དུ་བགྲང་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་།

Suppose that as many days and nights as there are in the prior limit of saṃsāra were to constitute a single day. With such days, fifteen days make a fortnight, thirty days make a month, and twelve months make a year. If, by this reckoning of years, one were to generate a single bodhicitta and behold a single tathāgata, arhat, perfectly complete Buddha every hundred thousand years, and if by such a mode of engagement and such a calculation one were to generate bodhicitta and behold tathāgatas as many times as there are grains of sand in the river Ganges to know the mental conduct of a single sentient being; and if by such a mode of engagement and such a calculation one were to generate bodhicitta and behold tathāgatas that many times for every single sentient being to know the mental conduct of all sentient beings, yet remain undaunted—this is the armor. Furthermore, in order to perfect the perfection of generosity, one serves tathāgatas as numerous as the grains of sand in the river Ganges by this very mode of engagement and this very calculation; in order to perfect the perfection of ethical discipline, one serves tathāgatas as numerous as the grains of sand in the river Ganges by this very mode of engagement and this very calculation; and likewise, in order to perfect the perfections of patience, diligence, meditative concentration, and wisdom, one serves tathāgatas as numerous as the grains of sand in the river Ganges.

དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དང་། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་། འཇུག་པ་འདི་ཉིད་དང་། བགྲང་བ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་མཐོང་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དག་གིས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གཅིག་མངོན་པར་སྒྲུབ་ཅིང་རྣམ་གྲངས་འདིས་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཀྱང་མི་འགོང་བའི་གོ་ཆ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གོ་ཆ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་མི་ཟད་པ་ནི་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་མི་ཟད་པ་ནི་གང་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མེས་ཡོངས་སུ་གང་བ་ལས་ཀྱང་འབོགས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བལྟ་བར་སྤྲོ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་ནི་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་སྤྲོ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་སྤྲོ་བའོ། །

In the same way, in order to bring to full completion all the factors of enlightenment, to bring to full completion all the major and minor marks, and to bring to full completion all the powers of a tathāgata, the fearlessnesses, and the unique qualities of a buddha, one serves as many tathāgatas as there are grains of sand in the river Ganges. By this very engagement and this very calculation, one sees as many tathāgatas as there are grains of sand in the river Ganges. Even though those who have generated the mind of enlightenment accomplish a single mark of a great being and, by this method, accomplish the full realization of all the major and minor marks, the armor that is never intimidated is called the "inexhaustible armor of the bodhisattva." In that regard, what is the "inexhaustible fortitude of the bodhisattva"? The inexhaustible fortitude of the bodhisattva is the enthusiasm to cross even a great trichiliocosm world system filled with fire in order to behold a tathāgata. The fortitude of the bodhisattva is the enthusiasm for hearing the Dharma. The fortitude of the bodhisattva is the enthusiasm for bringing sentient beings to full maturity. The fortitude of the bodhisattva is the enthusiasm for all virtuous dharmas. The fortitude of the bodhisattva is the enthusiasm for the wisdom of omniscience.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་འཇུག་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་བརྟུལ་བ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཕ་རོལ་ཞི་བའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་ལ་གདུལ་བའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བའི་ཕྱིར། འཇུག་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་བརྟུལ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། མི་ལྷོད་པ་དང་། མ་ཞུམ་པ་དང་། བརྟེན་པ་དང་། མི་བཟློག་པ་དང་། དགེ་བའི་བསམ་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་ཤིང་རྟག་ཏུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་བརྩོན་པར་འཇུག་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་བརྟུལ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། གོམ་པ་འདོར་བ་དང་། གོམ་པ་འཇོག་ཅིང་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ལྟ་བར་ཡང་ལྟ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་མི་ལྟུང་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྟུལ་བ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཇི་ལྟར་དགེ་བའི་སེམས་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་སྔོ་བར་བྱེད་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་མི་ཟད་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་མ་འདུག་གི་བར་དུ་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་འམ་གཏུགས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཆུའི་ཐིགས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ལྷུང་བ་ནི་བསྐལ་པས་མ་བསྲེགས་ཀྱི་བར་དུ་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་ཟད་པའམ་གཏུགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །

The perseverance of a bodhisattva is called "inexhaustible perseverance" because it engages for the sake of others. It is called "perseverance" because it engages for the sake of others' peace, for the sake of disciplining others, and for the sake of bringing others to complete nirvāṇa. It is called "perseverance" because it engages constantly in the welfare of sentient beings, remaining without laxity, without discouragement, with steadfastness, without turning back, and abiding in virtuous intention and great compassion. In every step taken and every step placed while walking, they manifest the bodhicitta. They look upon sentient beings, yet they do not fall into the side of the afflictions; this is called the "inexhaustible perseverance of a bodhisattva." In that regard, what is the "inexhaustible perfect accomplishment of a bodhisattva"? Whatever virtuous mind has arisen and emerged, they dedicate it entirely for the sake of awakening; this is the "inexhaustible perfect accomplishment of a bodhisattva." Why is that? Because it is dedicated to awakening. There is no root of virtue dedicated to awakening that will be exhausted or depleted in the interim before reaching the essence of awakening. Venerable Śāradvatīputra, it is like this: for example, a drop of water that falls into the great ocean will not be exhausted or depleted in the interim until the end of the eon.

དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་མ་འདུག་གི་བར་དུ་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་ཟད་པའམ་གཏུགས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འདི་ཡང་དག་པའི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་དེ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གང་དག་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྐྱབ་པ་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་གཟུད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྔོ་བར་བྱེད་དེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་བསྔོའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་བསྔོའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་བསྔོ་སྟེ། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ནི་ཚད་མེད་དེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བགྲོད་པ་འདི་ལྟ་བུས་འཇུག་པར་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་བདག་གིས་ཉིན་གཅིག་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་སྟེ། ཚུལ་འདིས་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་གྲངས་མེད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་ཞིང་། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དེ་སྙེད་དུ་དཔག་ཏུ་མེད་པ།

In the same way, there is no root of virtue dedicated toward awakening that will ever be exhausted or depleted in the interim before reaching the essence of awakening. "Perfect accomplishment" refers to authentic practice. One who has correctly entered this path dedicates those roots of virtue that are being authentically accomplished in order to protect all sentient beings, to bring all sentient beings to full maturity, and to lead all sentient beings into roots of virtue. One dedicates those roots of virtue for the sake of actualizing the wisdom of omniscience. One dedicates those roots of virtue so that all sentient beings may be sustained. One dedicates those roots of virtue so that all sentient beings may attain parinirvāṇa and be established in the wisdom of omniscience. This is called the "inexhaustible perfect accomplishment of a bodhisattva." In that regard, what is the "inexhaustible maturing of sentient beings" of a bodhisattva? The realm of sentient beings is immeasurable, and a bodhisattva should engage with it through such a course of action. If I were to mature all sentient beings included within a great trichiliocosm in a single day, and by this method were to mature the realm of sentient beings for immeasurable, innumerable, and inconceivable eons—just as immeasurable as that realm of sentient beings itself—[it would still be inexhaustible].

དེ་སྙེད་དུ་གྲངས་མེད་པ་དེ་སྙེད་དུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུར་བྱས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བརྒྱའི་ཆ་གཅིག་ཀྱང་སྨིན་པར་མ་བྱས། བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། བྱེ་བའི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་བརྒྱའི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། གྲངས་དང་ཆ་དང་། བགྲང་བ་དང་། དཔེ་དང་རྒྱུར་ཡང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མ་བྱས་སོ་ཞེས་གལ་ཏེ་རབ་ཏུ་བརྗོད་པ་འདི་ཐོས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་སྐྲག་མི་དངང་ཞིང་དངང་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་མི་ཟད་པའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ནི་ཚད་མེད་དེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བགྲང་པ་འདི་འདྲ་བས་འཇུག་པར་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། མ་འོངས་པའི་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཇི་སྙེད་པ་བསོད་ནམས་དེ་སྙེད་བརྒྱར་འགྱུར་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་འགྲུབ་བོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ནས་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པའི་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་སྙེད་པ་བརྒྱར་བསྒྱུར་ཏེ་གཏན་པ་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་གཅིག་འགྲུབ་སྟེ།

To that same extent, one must bring to full maturity an immeasurable and inconceivable number of beings. Even if one were to act in such a way, if one were to hear it said, "Not even a hundredth part of all sentient beings has been brought to maturity; not a thousandth part, nor a ten-millionth part, nor a hundred-millionth part, nor a billionth part, nor a ten-billionth part; not by number, nor by fraction, nor by calculation, nor by analogy, nor by cause have they been brought to maturity," and yet the bodhisattva is not terrified, not frightened, and does not become afraid, that bodhisattva should be known as one who has initiated diligence. This is the bodhisattva’s inexhaustible ripening of sentient beings. In that regard, what is the bodhisattva’s inexhaustible accumulation of merit? The merit of a bodhisattva is immeasurable. In this regard, a bodhisattva should engage by means of the following calculation: whatever merit belongs to all sentient beings, and to all those in training and those beyond training of the past, present, and future, and to all śrāvakas and pratyekabuddhas—hundredfold that amount of merit accomplishes a single pore of the Tathāgata’s body. Likewise, hundredfold the mass of merit contained in all the individual pores as they are each fully accomplished, and having thus perfectly accomplished a single mass of unobstructed merit, a single minor mark of excellence is accomplished upon the body of the Tathāgata.

དེ་བཞིན་དུ་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ནས་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པོ། ། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་སྙེད་པ་སྟོང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་གཏན་པ་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་བསྒྲུབས་པ་དེས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་གཅིག་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྐུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རེ་རེ་ནས་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུར་གཏོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་སྙེད་པ་སྟོང་ཕྲག་བཅུར་བསྒྱུར་ཏེ་གཏན་པ་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པ་དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་སྨིན་མཚམས་ཀྱི་མཛོད་སྤུ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། ། མཛོད་སྤུར་གཏོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ལས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱར་བསྒྱུར་བའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་དབུའི་གཙུག་ཏོར་སྤྱི་གཙུག་བལྟར་མི་མཐོང་བ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ། ། གཙུག་ཏོར་དུ་གཏོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ལས་བྱེ་བ་ཕྲག་སྟོང་དུ་བསྒྱུར་བ་དེ་བས་ཀྱང་ལྷག་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དུང་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དུང་དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞེད་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་དག་དབྱངས་ཀྱིས་གོ་བར་མཛད་ཅིང་ཆོས་ཀྱིས་འདུལ་བར་བསམ་པ་དང་།

In the same way, each of the minor marks is fully accomplished. The entire mass of merit belonging to all the minor marks is multiplied by a thousand to produce a single, unimpeded mass of merit, by which one of the marks of a great being on the body of a Tathāgata is manifested. In that same manner, each of the thirty-two marks of a great being on the body is manifested. The entire mass of merit belonging to the thirty-two marks of a great being is multiplied by ten thousand to perfectly produce a single, unimpeded mass of merit, by which the ūrṇā-kośa (the hair-treasure between the eyebrows), a mark of a great being, is manifested on the body of a Tathāgata. The entire mass of merit belonging to the ūrṇā-kośa is multiplied by a hundred thousand to perfectly produce a mass of merit, by which the uṣṇīṣa (the crown-protrusion), a mark of a great being that is invisible from above, is manifested on the body of a Tathāgata. The mass of merit belonging to the uṣṇīṣa is multiplied by a thousand times ten million, and by perfectly producing a mass of merit even greater than that, the Dharma-conch of a Tathāgata is fully accomplished. If the Tathāgata so desires, by means of that Dharma-conch, he makes his voice heard throughout infinite and boundless world-systems and intends to discipline beings through the Dharma.

དད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཚིམ་པར་མཛད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་འཇུག་པ་འདི་ཐོས་ནས་མི་སྐྲག་མི་(དངས་,དངངས་)ཞིང་(དངས་,དངངས་)པར་མི་འགྱུར་བ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཚད་མེད་དེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བགྲང་བ་འདི་འདྲ་བས་འཇུག་པར་བྱའོ། ། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་འཁོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་དག་གི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ། སྟོང་གི་ཆ་དང་། བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། བྱེ་བའི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་བརྒྱའི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། བྱེ་བ་བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆ་དང་། གྲངས་དང་ཆ་དང་། བགྲང་བ་དང་། དཔེ་དང་། རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་བརྒྱད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། བརྒྱད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལའོ། ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལའོ། ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལའོ། །

Just as with faith, he satisfies the faculties of all sentient beings. When a bodhisattva hears this entry into the accumulation of merit and is not terrified, not frightened, and does not become alarmed, this is called the bodhisattva’s inexhaustible accumulation of merit. In that regard, what is the bodhisattva’s inexhaustible accumulation of wisdom? The bodhisattva’s accumulation of wisdom is immeasurable. In this regard, a bodhisattva should enter by means of the following enumeration: even if all the sentient beings dwelling in the great trichiliocosm world system were to possess the wisdom of those who follow through faith, it would not approach even a hundredth part of the wisdom of those who follow through the Dharma. It would not approach a thousandth part, a hundred-thousandth part, a ten-millionth part, a hundred-ten-millionth part, a thousand-ten-millionth part, a hundred-thousand-ten-millionth part, nor any number, fraction, calculation, example, or cause. Likewise, those who possess the wisdom of those who follow through the Dharma are [not a fraction of] those who possess the wisdom of the eighth-rank practitioners. Those who possess the wisdom of the eighth-rank practitioners are [not a fraction of] those who possess the wisdom of stream-enterers. Those who possess the wisdom of stream-enterers are [not a fraction of] those who possess the wisdom of once-returners. Those who possess the wisdom of once-returners are [not a fraction of] those who possess the wisdom of non-returners.

ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་དཔེ་དང་རྒྱུའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། ། བསྐལ་པ་བརྒྱས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་དཔེ་དང་རྒྱུའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། ། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་འཁོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་དཔེ་དང་རྒྱུའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་དག་ན་སེམས་ཅན་གང་འཁོད་པ་དག་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཀྱང་།

Those who possess the wisdom of a non-returner do not approach even a hundredth part of those who possess the wisdom of an arhat, nor do they approach it by way of a comparison or a cause. Those who possess the wisdom of an arhat do not approach even a hundredth part of those who possess the wisdom of a pratyekabuddha, nor do they approach it by way of a comparison or a cause. Those who possess the wisdom of a pratyekabuddha do not approach even a hundredth part of those bodhisattvas who possess the wisdom of one destined for enlightenment after a hundred eons, nor do they approach it by way of a comparison or a cause. Those who possess the wisdom of bodhisattvas destined for enlightenment after a hundred eons do not approach even a hundredth part of those bodhisattvas who possess the wisdom of having attained patient acceptance, nor do they approach it by way of a comparison or a cause. Those who possess the wisdom of bodhisattvas who have attained patient acceptance do not approach even a hundredth part of those who possess the wisdom of the irreversible bodhisattvas, nor do they approach it by way of a comparison or a cause. Those who possess the wisdom of irreversible bodhisattvas do not approach even a hundredth part of those bodhisattvas who possess the wisdom of being hindered by only one birth, nor do they approach it by way of a comparison or a cause. Even if all the sentient beings dwelling in the great trichiliocosm world system were to possess the wisdom of bodhisattvas hindered by only one birth, they would not approach even a hundredth part of the wisdom of a bodhisattva seated at the heart of enlightenment, nor would they approach it by way of a comparison or a cause. Even if all the sentient beings dwelling in infinite and boundless world systems were to possess the wisdom of bodhisattvas seated at the heart of enlightenment, [they would not approach even a hundredth part of the wisdom of a bodhisattva who has attained the stage of the Tathāgata, nor would they approach it by way of a comparison or a cause.]

དེ་དག་གི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་བརྒྱའི་ཆར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ནས་རྒྱུ་དང་དཔེའི་བར་དུ་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་རིམ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་འཇུག་པ་འདི་ཐོས་ནས་མི་སྐྲག་མི་དངང་ཞིང་དངང་བར་མི་འགྱུར་བ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སེམས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་སེམས་ཅན་གཅིག་གིས་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་གཅིག་ལ་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ། ཚུལ་འདིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་སྙེད་དུ་ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་གང་བར་གྱུར་ཏེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་གཅིག་གི་སེམས་གཅིག་ལ་ཡོད་པར་གྱུར་ལ། རྣམ་གྲངས་འདིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་སྙེད་དུ་ཚད་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་པས་གང་བའི་སེམས་སུ་གྱུར་ན་ཡང་།

The power of the Tathāgata’s wisdom that knows what is possible and what is impossible does not approach even a hundredth part of theirs, and so on, up to not being approached even by way of cause or example. The sequence in which all the powers, fearlessnesses, and eighteen unique qualities of a Buddha are fully accomplished is likewise. When a bodhisattva hears this entry into the accumulation of wisdom and is not terrified, not frightened, and does not become afraid, this is called the bodhisattva’s inexhaustible accumulation of wisdom. In that regard, what is the bodhisattva’s inexhaustible accumulation of insight? It is the entry into the mental conduct of all sentient beings; that is the inexhaustible accumulation of insight. If all the past, future, and present minds of all sentient beings were to exist within a single mental engagement of a single sentient being, and if by this method all sentient beings were filled with that many immeasurable minds; and if all the attachment, aversion, and ignorance of all those past, future, and present sentient beings were to exist within a single mind of a single sentient being, and if by this enumeration all sentient beings were to have minds filled with that many immeasurable afflictions—even then:

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་གཅིག་བསྒྲུབས་པས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་སེམས་སུ་གཏོགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཇི་སྙེད་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སོ་སོའི་དམིགས་པས་བྱུང་སྟེ་ཞིག་ཅིང་ཞུ་བ་རྣམས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་དེས་ཀྱང་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་སེམས་སུ་སྣང་བ་དང་ཉོན་མོངས་པར་སྣང་བ་དུས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡང་མི་ཤེས་པ་མེད་དོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་འདིས་མ་ཁྱབ་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་འདིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་སེམས་སྣང་བའམ་ཉོན་མོངས་པར་སྣང་བ་དུས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་གསལ་བར་མ་གྱུར་པའམ་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པ་མེད་དེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་བསགས་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཚོགས་མི་ཟད་པའོ། ། དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་གི་བར་དུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་དམིགས་པ་དང་།

In that regard, a bodhisattva should generate the accumulation of insight such that, by accomplishing a single accumulation of insight, they come to know all the productions of the mind belonging to the minds of those sentient beings—however many such productions there may be—as they arise from their respective objects of observation, and as they perish and dissolve. Through that insight, there is nothing among the appearances of the minds of those sentient beings or the appearances of their afflictions, pertaining to the three times, that is not known. Venerable Śāradvatīputra, it is like this: for example, there is nothing whatsoever that is not pervaded by space. In the same way, there is nothing among the appearances of the minds of those sentient beings or the appearances of their afflictions, pertaining to the three times, that is not clearly perceived or not fully known by this insight of the bodhisattva. This is called the bodhisattva’s inexhaustible accumulation of insight. In that regard, what is the bodhisattva’s inexhaustible accumulation for the perfect accomplishment of all the qualities of a buddha? It is the accumulation of all gathered roots of virtue, the accumulation of all gathered perfections, and the accumulation of all gathered factors of enlightenment; that is the inexhaustible accumulation for the perfect accomplishment of all the qualities of a buddha. From the first production of the mind of enlightenment until sitting at the heart of enlightenment, the objects of observation for the production of the mind of enlightenment and—

སྦྱོར་བ་བསགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དགེ་བའི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཚོགས་གང་དག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་པར་བླང་བའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་མི་ཟད་པ་ནི་གང་ལུས་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྟེན་དང་། ངག་གི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྟེན་དང་། ཡིད་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྟེན་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྩོན་འགྲུས་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་དང་ངག་གི་བརྩོན་འགྲུས་པས་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་མཆོག་ཅེས་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་སེམས་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྩོམ་པའོ། ། དེ་ལ་སེམས་གནས་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཉེ་བར་མ་ཞི་བའོ། ། དེ་ལ་སེམས་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་བའོ། ། སེམས་གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བདག་མེད་པ་ལ་བཟོད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུད་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་འཛིན་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འཁོར་བ་ན་མི་སྐྱོ་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པ་མི་དམིགས་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའོ། །

Whatever accumulations of application there are, and whatever accumulations of the generation of the virtuous mind (bodhicitta) by which all the qualities of a Buddha (buddhadharma) are perfectly accomplished—this is called the bodhisattva’s inexhaustible accumulation for perfectly accomplishing all the qualities of a Buddha. Venerable Śāradvatīputra, those eight are the bodhisattvas’ perfect undertaking of diligence. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, the inexhaustible diligence of bodhisattvas is the basis for virtuous actions of body, the basis for virtuous actions of speech, and the basis for virtuous actions of mind. Why is that? Because all diligence, in whatever measure it exists, is endowed with body, speech, and mind. It is said that the diligence of mind itself is superior to the diligence of body and speech. In that regard, what is the diligence of mind? It is the engagement of the mind and the abiding of the mind. What is the engagement of the mind? It is the undertaking of the mind of awakening (bodhicitta). What is the abiding of the mind? It is the non-quiescence of the mind of awakening. What is the engagement of the mind? It is compassion for sentient beings. What is the abiding of the mind? It is patience regarding selflessness. What is engagement? It is gathering in all sentient beings. What is abiding? It is not grasping at any phenomena. What is engagement? It is not becoming weary of cyclic existence (saṃsāra). What is abiding? It is the non-apprehension of the three realms. What is engagement? It is the complete relinquishing of all possessions.

གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སྦྱིན་པས་རློམ་སེམས་སུ་མི་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བསླབ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བསླབ་པས་རློམ་སེམས་སུ་མི་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བཟོད་ཅིང་མི་མཇེད་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ལ་རྨ་མི་ཕྱིན་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་རྩོམ་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་དབེན་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བསམ་གཏན་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཐོས་པ་ལ་ཆོག་མི་ཤེས་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཚུལ་བཞིན་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཇི་སྐད་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྟོན་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སྤྲོས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཚངས་པའི་གནས་པ་རྣམས་ལ་སོགས་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། ། གང་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པས་བཏང་སྙོམས་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་འདྲིས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྐྱེད་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དྲན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ལ་སྦྱོར་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་དང་བྲལ་བའོ། །

What is abiding? It is not to be conceited because of generosity. What is engagement in that? It is the correct undertaking of the trainings. What is abiding? It is not to be conceited because of the trainings. What is engagement in that? It is to be patient and enduring. What is abiding? It is not to wound the mind. What is engagement in that? It is to initiate all roots of virtue. What is abiding? It is a mind that is secluded. What is engagement in that? It is the correct accomplishment of meditative concentration. What is abiding? It is the certain reflection of the mind. What is engagement in that? It is never being satisfied with what one has heard. What is abiding? It is proper application. What is engagement in that? It is to teach the Dharma exactly as it was heard. What is the state? It is the ineffable nature of phenomena. What is the entry into that? It is the thorough seeking of the accumulation of insight. What is the state? It is the complete cutting off of conceptual proliferation. What is the entry into that? It is the sublime abodes and so forth. What is the state? It is equanimity through authentic knowledge. What is the entry into that? It is the perfecting of the five superknowledges. What is the state? It is becoming familiar with the untainted. What is the entry into that? It is the generation of the applications of mindfulness. What is the state? It is the absence of mental engagement with mindfulness. What is the entry into that? It is the application to the right abandonments. What is the state? It is being free from the minds of virtue and non-virtue.

དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དབང་པོ་ལ་མཁས་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དབང་པོ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་རྟོག་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སྟོབས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་མི་བརྫི་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ལམ་གྱི་ཚོགས་ཚོལ་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་གར་ཡང་མི་འགྲོ་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གནས་ཚོལ་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གནས་ཀྱི་སེམས་ཞི་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ལྷག་མཐོང་སྤྱོད་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཆོས་ཉིད་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་རྒྱུ་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་རྒྱུ་ཀུན་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་གཞན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཆོས་ལ་ནན་ཏན་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ལུས་ཀྱི་རྒྱན་ནོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ངག་གི་ཆོས་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ངག་གི་རྒྱན་ཏོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འཕགས་པའི་མི་སྨྲ་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་རྣམ་པར་ཐར་པ་གསུམ་ལ་མོས་པའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བྱེད་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བདུད་བཞི་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན།

In that regard, what is engagement? It is the actualization of the bases of miraculous power. What is abiding? It is engagement in spontaneous accomplishment. In that regard, what is engagement? It is skill in the faculties. What is abiding? It is the discernment of phenomena that are without faculties. In that regard, what is engagement? It is the perfect accomplishment of the powers. What is abiding? It is the wisdom that is uncrushable. In that regard, what is engagement? It is the perfect arising of the branches of enlightenment. What is abiding? It is the wisdom that is skillful in the thorough discernment of phenomena. In that regard, what is engagement? It is the seeking of the equipment for the path. What is abiding? It is not going anywhere. In that regard, what is engagement? It is the seeking of a place. What is abiding? That which is the abiding is the peace of the mind. What is the engagement therein? It is the practice of special insight. What is the abiding? It is the knowledge of the nature of phenomena. What is the engagement therein? It is the realization of the cause. What is the abiding therein? It is the thorough knowledge of the cause. What is the engagement therein? It is hearing the voice of another. What is the abiding? It is the earnest application to the Dharma. What is the engagement therein? It is the ornament of the body. What is the abiding? It is the nature of the speech. What is the engagement therein? It is the ornament of the speech. What is the abiding? It is the noble silence. What is the engagement therein? It is the inclination toward the three doors of liberation. What is the abiding? It is the absence of agency. What is the engagement therein? It is the complete abandonment of the four Māras. What is the abiding?

གང་བག་ཆགས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་བསྩལ་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཐབས་སུ་ལྟ་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཤེས་རབ་ཏུ་ལྟ་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་རྩོམ་པར་ལྟ་བའོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད་པར་ལྟ་བའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བརྡར་ལྟ་བའོ། ། གནས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དོན་དམ་པར་ལྟ་བ་སྟེ། འདི་ནི་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་མི་ཟད་པ་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གང་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་དང་གནས་པ་དང་། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དང་། དེ་མཚན་མའི་ལས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་འཇུག་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལས་ཡང་དག་པར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལས་གང་ཞེ་ན། གང་དགེ་བའི་རྩ་བའི་རྒྱུ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རྒྱུར་འདུས་བྱས་སུ་ཡང་མི་གཏོང་ཞིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུར་འདུས་མ་བྱས་སུ་མི་ལྟ་བས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཇི་སྐད་གསུངས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ན། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བརྟུལ་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་སྦྱང་དཀའ་བ་ལ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན། ། བསམ་གཏན་ཆེན་པོ་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡང་བསམ་གཏན་ནི་བཞི་སྟེ།

It is the removal of all connections to habitual tendencies and afflictions. What is engagement in that? It is viewing things as skillful means. What is abiding in that? It is viewing things as insight. What is engagement in that? It is viewing things as the undertaking. What is abiding in that? It is viewing things as the actual practice. What is engagement in that? It is viewing things as the conventional. What is abiding in that? It is viewing things as the ultimate. This is for the sake of perfecting the inexhaustible diligence of the mind. It is that which engages in all engagements and abidings, yet is free from all signs; it engages in all activities of signs, yet perfectly abides in the activity of wisdom. Therefore, all activities should be performed as the activity of wisdom. In that regard, what is the activity of wisdom of a bodhisattva? It is that which, as the cause of the roots of virtue and the cause of great compassion for all sentient beings, does not relinquish the conditioned, and yet, as the cause of a buddha’s wisdom, does not view it as unconditioned. This is called the inexhaustible perfection of diligence of the bodhisattvas. Thus, by perfecting the diligence as it has been described: "One is disciplined in great diligence." On the bodhisattva ground Difficult to Conquer, one practices the perfection of meditative concentration to a superior degree. Therefore: "One abides in the samādhi of great meditative concentration." Furthermore, meditative concentration is fourfold:

ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་ཡིན་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བསམ་པའི་རྣམ་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདོད་པ་དག་ལས་དབེན་པ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལས་དབེན་པ་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་བསམ་གཏན་དང་པོ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ། དེས་འདོད་པ་རྣམས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་ཏེ། གང་སྲེད་པ་དེ་དག་ལས་དབེན་པའོ། ། དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་སྟེ། གཞི་དེ་ལས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ངག་རྩུབ་པོ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་དང་། བརྣབ་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བའོ། ། འདི་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ལས་དབེན་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའོ། ། རྟོག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། རྟོག་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། གང་དག་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་མཐུན་པའི་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་ཆོ་ག་བཞིན་དུ་རྟོག་ཅིང་དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་འདུལ་བས་ན་དེ་དག་ནི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་པ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་རབ་ཏུ་རྟོག་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བྱེད་པ་ནི་རྟོག་པའོ། ། དེ་ལ་དཔྱོད་པ་གང་ཞེ་ན།

This is common to all śrāvakas, pratyekabuddhas, buddhas, and bodhisattvas; however, among them, the bodhisattvas are distinguished by the greatness of their intention. What is that? In this regard, a bodhisattva, secluded from sensual desires and secluded from sinful, unwholesome states, attains and dwells in the first dhyāna, which is accompanied by applied thought (vitarka) and sustained thought (vicāra), and possesses the joy and bliss born of seclusion. In this context, sensual desires are the discordant factors of the first dhyāna; it is being secluded from those cravings. Regarding that, sinful, unwholesome states are attachment, aversion, and delusion. Based on those, there are killing, taking what is not given, sexual misconduct, lying, divisive speech, harsh speech, idle chatter, covetousness, malice, and wrong view. These are called sinful, unwholesome states, and being secluded from them is the first dhyāna. "Accompanied by applied thought" means together with applied thought. What are those applied thoughts? They are the thoughts conducive to the first dhyāna. Because one applies thought in accordance with the ritual and thereby subdues them all, they are called "applied thought." Knowledge, comprehension, sustained thought, thorough investigation, and the act of concentrating the mind are applied thought. In that regard, what is sustained thought?

བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་མཐུན་པའི་རྟོག་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་དཔྱོད་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་ཀུན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ནི་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་བསམ་གཏན་དང་པོའོ། ། དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པས་དེའི་ཕྱིར་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྫོགས་པར་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པར་བྱེད་པ་དང་། སྦེད་པ་དང་སྦེད་པར་བྱེད་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། མངོན་པར་དགའ་བ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་དེ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་འདུན་པ་དང་འདོད་པ་ཐོབ་སྟེ། དེ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པའི་འདུན་པ་དང་འདོད་པ་དེས་བསམ་གཏན་དང་པོ་སྙིང་པོར་འདུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྩོམ་སྟེ། དེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དེ་དག་ཞི་བར་བྱེད་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད། དེ་དག་ལས་སེམས་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་ཅིང་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཚོལ་ཏེ། དེ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་བས་ནང་ཡོངས་སུ་དང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། དཔྱོད་པ་མེད་པ་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ། དེ་ལ་ནང་ཡོངས་སུ་དང་བ་ནི་དེའི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། དང་བ་ཡིན་ཏེ།

Regarding those very conceptualizations concordant with the first dhyāna, investigation, analysis, enjoyment, thorough enjoyment, and the act of concentration, as well as the mind’s following after them, are called "analysis." Together with these, it is the first dhyāna with conceptualization and analysis. Because joy and bliss are born from seclusion, it is therefore called "joy and bliss born from seclusion." Regarding the phrase "having fully attained and abiding," "having fully attained" means: restraint and the act of restraining, concealment and the act of concealing, tasting, and delighting. A bodhisattva abiding in that first dhyāna attains the aspiration and desire to realize the patient acceptance of the non-arising of phenomena (anutpattika-dharma-kṣānti). By means of that aspiration and desire for the patient acceptance of the non-arising of phenomena, they do not perceive the first dhyāna as an essential core. They then initiate the second dhyāna, pacifying and thoroughly pacifying those conceptualizations and analyses of the first dhyāna. They cause the mind to be completely stilled from them and seek the causes for the full accomplishment of the second dhyāna. Being free from conceptualization and analysis, they are inwardly purified; with the mental continuum becoming one-pointed, they dwell having fully attained the second dhyāna, which is without conceptualization, without analysis, and endowed with joy. In that context, "inward purification" refers to the pacification and clarity regarding whatever phenomena are discordant with that second dhyāna.

དེའི་ཕྱིར་ནང་ཡོངས་སུ་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་ནས་རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་ལྟར་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཐོབ་པའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ཆུ་འབབ་པ་རྣམས་ལན་ཚྭའི་རོར་རོ་གཅིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཞི་ནས་རོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་དེ་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་དགའ་བ་སྐྱེས་ཏེ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་དགའ་བས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་འདུན་པ་ཤིན་ཏུ་འབར་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་འོད་གསལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་འཐོབ་བོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ལ་འདུན་པ་དེས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དེ་ལ་མ་ཆགས་ཏེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཀུན་དུ་ཚོལ་ལོ། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། དགའ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས་དེ་དགའ་བ་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ནས་བཏང་སྙོམས་ཅན་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དེ་དགའ་བ་མེད་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་བའི་དགའ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་པ་དེ་གང་དེ་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་དེ་ནི་གཏན་དུ་བདེ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ཟད་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ།

Therefore, it is called "internal complete clarity." "Becoming a single continuum" means that all the initial and sustained mental applications of the first dhyāna have been thoroughly stilled, and one attains a state of single flavor like the water of the ocean. For example, just as all waters flowing into the great ocean become of a single salty flavor, likewise, when a bodhisattva enters the meditative equipoise of the second dhyāna, all the initial and sustained mental applications of the first dhyāna are stilled and become of a single flavor; this is called "samādhi." From that samādhi, joy in the Buddha, the Dharma, and the Saṅgha arises. Through joy in the Three Jewels, virtuous qualities are brought to completion. From that, one attains an intensely blazing, intensely luminous, and intensely delightful aspiration for the attainment of the patient acceptance of the non-arising of phenomena. Through that aspiration for patient acceptance of the Dharma, one is no longer attached to that second dhyāna and seeks the third dhyāna. One thinks: "Joy is an obscuration to the third dhyāna." Having become free from attachment to that joy, one dwells having fully attained the third dhyāna, which is described by the Noble Ones as "dwelling in the bliss of equanimity and pure mindfulness, free from joy." That bliss free from joy, which is the attainment of freedom from attachment to the joy born of samādhi, is not a permanent bliss, but is of a nature that is subject to exhaustion.

དེ་མི་རྟག་ཅིང་མི་བརྟན་ལ་ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་ཞིང་དེ་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་ངོ་སྙམ་པའི་སེམས་དེ་ལྟ་བུ་འཐོབ་པོ། ། དེ་དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པའི་སེམས་འདུན་པ་དྲག་པོ་ཆེན་པོ་འཐོབ་པོ། ། དེ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་འདུན་པ་དྲག་པོ་དེས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མི་སྐྱེའོ། ། དེ་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ་སྔ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཤིང་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་མ་ཡིན་པ་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ། ། དེ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་སེམས་མཉེན་པ་དང་། སེམས་འདོད་པར་བྱ་བ་དང་། སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་དང་། སེམས་འོད་གསལ་བ་དང་། སེམས་དྲང་བ་དང་། སེམས་བདེ་བ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བར་མངོན་པར་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་བས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་སྣང་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་གོང་དུ་དེ་ལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་ལམ་ལ་འཇུག་ཅིང་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྣམ་པ་གཞན་ཡང་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མི་ཟད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་སྟེ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་མེད་དོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསམ་གཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་དེ་ལ་ཆགས་པའོ། །

One attains a mind that thinks, "This is impermanent, unstable, not eternal, and not to be relied upon." Having known it thus, one attains a mind of intense and great aspiration that has fully attained the patient acceptance of the non-arising of phenomena (anutpattika-dharma-kṣānti). Through that intense aspiration for the non-arising of phenomena, attachment to pleasure and suffering does not arise. Having abandoned pleasure and, having previously abandoned suffering, with the subsiding of mental joy and mental grief, one dwells having fully perfected the fourth dhyāna, which is neither painful nor pleasant, and is characterized by equanimity and pure mindfulness. By entering into the meditative equipoise of the fourth dhyāna, the mind becomes supple, the mind becomes pliable, the mind becomes workable, the mind becomes luminous, the mind becomes upright, and the mind becomes blissful. Because of that, one takes delight for the sake of all sentient beings, and by being oriented toward the benefit and happiness of all sentient beings, the light of attaining the patient acceptance of the non-arising of phenomena arises. Beyond that, one enters and abides in the path spontaneously. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, the bodhisattvas' inexhaustible perfection of dhyāna has sixteen aspects, which do not exist among any of the śrāvakas or pratyekabuddhas. What are those sixteen aspects? They are as follows: the dhyāna of bodhisattvas is attachment to that [dhyāna] in order to fully perfect the dhyāna of the Tathāgatas.

བདག་བདེ་བ་ལ་མ་ཆགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་རོ་མྱང་བ་མེད་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་དམིགས་པའོ། ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྡོག་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པའོ། ། སེམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའོ། ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ལྡང་བ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པའོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ཞི་བ་དང་རབ་ཏུ་ཞི་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་མི་འཁྲུགས་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ལོག་པར་བསྒྲུབ་པའི་གཉེན་པོའོ། ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལས་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ཤེས་རབ་ལ་འཇུག་པའོ། །

The meditative concentration of Bodhisattvas who are unattached to their own happiness is without relish. The meditative concentration of Bodhisattvas is focused on great compassion in order to abandon the afflictions of all sentient beings. The meditative concentration of Bodhisattvas is the reversal of meditative absorption in order to focus upon the desire realm. The meditative concentration of Bodhisattvas is the complete purification of the superknowledges in order to fully know the mental conduct of all sentient beings. The meditative concentration of Bodhisattvas is the serviceability of the mind in order to know mastery over the mind. The meditative concentration of Bodhisattvas is the knowledge of all meditative concentrations, liberations, meditative absorptions, meditative attainments, and emergences in order to overpower the realms of form and formlessness. The meditative concentration of Bodhisattvas is peace and utter tranquility in order to overpower the meditative attainments of all Śrāvakas and Pratyekabuddhas. The meditative concentration of Bodhisattvas is unshakeable because it is the ultimate limit. The meditative concentration of Bodhisattvas is the antidote to wrong practice in order to thoroughly destroy all afflictions and the connection to habitual tendencies. The meditative concentration of Bodhisattvas is the engagement in insight in order to deliver all worlds.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསམ་གཏན་མི་ཟད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རིགས་མི་གཅོད་པའོ། ། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་མ་ཉམས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ནམ་མཁའ་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་སྟེ། གང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དག་ལ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་བསམ་གཏན་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། ། དེ་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་གང་། ཡེ་ཤེས་ནི་གང་ཞེ་ན། གང་གི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་གི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་མི་ཟད་པར་ཤེས་ཀྱང་མི་ཟད་པའི་ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་གི་སྒྲར་གྲག་པ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སྒྲ་ཐམས་ཅད་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐར་བརྗོད་དུ་མེད་པར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །

The meditative concentration of bodhisattvas is preceded by the intentions of all sentient beings in order to liberate all sentient beings. The meditative concentration of bodhisattvas is the non-interruption of the lineage of the Three Jewels in order to fully perfect the inexhaustible meditative concentration of the tathāgatas. The meditative concentration of bodhisattvas is unimpaired because it is always in meditative equipoise. The meditative concentration of bodhisattvas is the wisdom that exercises mastery over all phenomena in order to fully perfect all the qualities of a buddha. The meditative concentration of bodhisattvas is like space because of the greatness of the nature of wisdom. Venerable Śāradvatīputra, these are the sixteen aspects of the bodhisattvas’ perfection of meditative concentration, which are not possessed by śrāvakas and pratyekabuddhas. In that regard, what is the complete purification of meditative concentration? It is the perfection of the superknowledges and wisdom. In that regard, what are the superknowledges and what is wisdom? That which sees all appearances of form is called a superknowledge. That which knows the inexhaustible nature of all forms, yet does not manifest that inexhaustible nature, is called wisdom. That which knows all sounds that are heard is called a superknowledge. That which knows all sounds to be inexpressible in terms of the prior limit and the subsequent limit is called wisdom.

གང་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཤེས་པ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སེམས་འགོག་པར་ཤེས་ལ་སེམས་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་དུས་གསུམ་ལ་མ་ཆགས་པར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞིང་དུ་འགྲོ་བ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་གིས་ཞིང་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་དབྱེར་མེད་པའི་ཆོས་འདོད་པ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་མཐོང་བའི་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དབྱེར་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་མ་འདྲེས་པར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་བརྒྱ་བྱིན་དང་ཚངས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་བོར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་སེམས་གཡེང་བ་ཇི་སྙེད་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གྱི་ཚོགས་དང་སེམས་གཞག་པའང་དེ་སྙེད་དེ།

That which knows the mental activities of all sentient beings is called supernormal knowledge (abhijñā). That which knows the cessation of the mind but does not actualize the cessation of the mind is called wisdom (jñāna). That which recollects the past limit and the future limit is called supernormal knowledge. That which knows the three times without attachment is called wisdom. That which goes to the buddhafields of all buddhas is called supernormal knowledge. That which knows the fields to be equal to space is called wisdom. That which desires the indivisible dharma is called supernormal knowledge. That which is the knowledge seeing all phenomena as equal is called wisdom. That which is the characteristic of all worlds as indivisible is called supernormal knowledge. That which knows all worldly phenomena without being mixed with them is called wisdom. That which overpowers Śakra, Brahmā, and the world protectors is called supernormal knowledge. That which is the knowledge at the crown of all śrāvakas and pratyekabuddhas is called wisdom. Venerable Śāradvatīputra, these are called the bodhisattvas’ complete purification of meditative concentration (dhyāna). Furthermore, however many afflictions and mental distractions there are for all sentient beings, there are just as many accumulations of meditative concentration and mental placements for bodhisattvas.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་སེམས་གཡེང་བ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། མཉམ་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལ་གནས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། བསམ་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སྦྱོར་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་དང་མཉམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། བྱང་ཆུབ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་པ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་གང་དང་མཉམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་གང་དང་མཉམ་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ཡང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། མཚན་མ་མེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

To the same extent that all sentient beings have afflictions and mental distractions, to that same extent should the bodhisattva also perfectly accomplish the accumulation of meditative concentration. Because one abides in that very equality, it is therefore called "meditative equipoise." Because one abides in the equality of sentient beings, the equality of intention, the equality of superior intention, the equality of application, and the equality of generosity, ethical discipline, patience, diligence, meditative concentration, and insight, as well as the equality of all the qualities of a Buddha, it is therefore called "meditative equipoise." Whatever the samādhi is equal to, awakening is also equal to that. Whatever awakening is equal to, all sentient beings are also equal to that. All sentient beings are equal to that, and all phenomena are also equal to that; because one has entered into equipoise in that equality, it is therefore called "entering into equipoise." Whatever awakening is equal to, emptiness is also equal to that. Whatever emptiness is equal to, all sentient beings are also equal to that. All sentient beings are equal to that, and all phenomena are also equal to that; because one has entered into equipoise in that equality, it is therefore called "entering into equipoise." Whatever emptiness is equal to, the signless is also equal to that. Whatever the signless is equal to, all sentient beings are also equal to that. All sentient beings are equal to that, and all phenomena are also equal to that; because one has entered into equipoise in that equality, it is therefore called "entering into equipoise."

མཚན་མ་མེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་སྨོན་པ་མེད་པའང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སྨོན་པ་མེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྨོན་པ་མེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཡང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། མི་སྐྱེ་བ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མི་སྐྱེ་བ་གང་དང་མཉམ་པ་མི་འབྱུང་བ་ཡང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། མི་འབྱུང་བ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མི་འབྱུང་བ་གང་དང་མཉམ་པ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། དངོས་པོ་མེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ།

That which is equal to the signless is also equal to the wishless. That which is equal to the wishless is also equal to all sentient beings. That which is equal to all sentient beings is also equal to all phenomena. Because one has entered into meditative equipoise in that very equality, it is therefore called "entering into equipoise." That which is equal to the wishless is also equal to the unconditioned. That which is equal to the unconditioned is also equal to all sentient beings. That which is equal to all sentient beings is also equal to all phenomena; because one has entered into meditative equipoise in that very equality, it is therefore called "entering into equipoise." That which is equal to the unconditioned is also equal to the non-arising. That which is equal to the non-arising is also equal to all sentient beings. That which is equal to all sentient beings is also equal to all phenomena; because one has entered into meditative equipoise in that very equality, it is therefore called "entering into equipoise." That which is equal to the non-arising is also equal to the non-occurrence. That which is equal to the non-occurrence is also equal to all sentient beings. That which is equal to all sentient beings is also equal to all phenomena; because one has entered into meditative equipoise in that very equality, it is therefore called "entering into equipoise." That which is equal to the non-occurrence is also equal to the absence of entity. That which is equal to the absence of entity is also equal to all sentient beings. That which is equal to all sentient beings is also equal to all phenomena.

མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དངོས་པོ་མེད་པ་གང་དང་མཉམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། རྣམ་པར་དག་པ་གང་དང་མཉམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་མོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དང་མཉམ་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རང་གི་སེམས་མཉམ་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་ཞུགས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན། བསམ་གཏན་ཆེན་པོའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། དེའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལུས་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཉིད་ལུས་ཡིན་ལ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལུས་འཆང་བའོ། ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་དེའི་རྣམ་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། འཇུག་པ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། ཐོས་པ་ནི་རྣམ་པའོ། ། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་འཇུག་པའོ། ། ཐོས་པ་ཡང་རྣམ་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། འཇུག་པ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཐོས་པའི་རྣམ་པ་ནི་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདུན་པའི་རྣམ་པ་དང་། བསམ་པའི་རྣམ་པ་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པའི་རྣམ་པ་དང་། སྦྱོར་བའི་རྣམ་པ་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་རྣམ་པ་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། བག་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་དང་། གུས་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། མཐུན་པར་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་དང་།

Because one has entered into meditative equipoise within that sameness, one is therefore called "one who has entered into equipoise." That which is the purity equal to the non-existence of entities is also equal to that. That which is the purity equal to that is also equal to all sentient beings. That which is equal to all sentient beings is also equal to all phenomena. Because one has entered into meditative equipoise within that sameness, one is therefore called "one who has entered into equipoise." Through the sameness of one's own mind, the minds of all sentient beings are also sameness; because one has entered into that, one is therefore called "one who has entered into equipoise." Because one has entered into equipoise in such a manner, it is said: "Abiding in the samādhi of great meditative concentration." On the bodhisattva stage of Manifestation, one practices the perfection of insight with particular intensity; because one is of the nature of that, it is said: "Bearing the body of great insight." Insight itself is the body, and because one maintains it through its very nature, one is "bearing the body of great insight." Furthermore, what is the aspect of that insight, and what is its engagement? Hearing is the aspect; proper mental attention is the engagement. What is the aspect of hearing, and what is its engagement? The aspects of hearing for bodhisattvas are eighty-four, as follows: the aspect of aspiration, the aspect of intention, the aspect of the superior intention, the aspect of application, the aspect of the spiritual friend, the aspect of being without pride, the aspect of conscientiousness, the aspect of showing respect, the aspect of concordant apprehension, and...

བཀའ་བློ་བདེ་བའི་རྣམ་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། རྣ་བ་བླགས་ཏེ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་རྣམ་པ་དང་། གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། ཆོས་ལ་རིན་པོ་ཆེར་འདུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། སྨན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། དྲན་པའི་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། རྟོགས་པ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། བློ་གྲོས་འདོད་པའི་རྣམ་པ་དང་། བློ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་མི་ངོམས་པར་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། གཏོང་བ་སྤེལ་བའི་རྣམ་པ་དང་། དུལ་ཞིང་ཅང་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། མང་དུ་ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པ་དང་། བསྟི་སྟང་དུ་བྱས་ཏེ་དགའ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ལུས་བདེ་བའི་རྣམ་པ་དང་། སེམས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་རྣམ་པ་དང་། མི་སྐྱོ་བར་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། དོན་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཆོས་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ནན་ཏན་དུ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཆོས་ཐོས་པ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཐེག་པ་གཞན་ལ་འདོད་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཐབས་མཁས་པ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཚངས་པའི་གནས་པ་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཉན་པའི་རྣམ་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པའི་རྣམ་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པའི་རྣམ་པ་དང་། མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པ་དང་། བྱམས་པའི་རྣམ་པ་དང་།

The aspect of being easy to instruct; the aspect of rendering service; the aspect of listening with an attentive ear; the aspect of mental engagement; the aspect of non-distraction; the aspect of abiding; the aspect of perceiving the Dharma as a jewel; the aspect of perceiving it as medicine; the aspect of pacifying all the diseases of the afflictions; the aspect of being a vessel for mindfulness; the aspect of knowing through realization; the aspect of desiring intelligence; the aspect of engaging the intellect; the aspect of listening to the Buddha’s teachings without satiety; the aspect of increasing generosity; the aspect of being disciplined and well-trained; the aspect of relying on extensive learning; the aspect of experiencing joy through showing respect; the aspect of physical well-being; the aspect of mental rapture; the aspect of listening without weariness; the aspect of listening to the meaning; the aspect of listening to the Dharma; the aspect of listening with earnest application; the aspect of listening to what is taught by others; the aspect of listening to the Dharma as it is heard; the aspect of listening for the sake of superknowledge; the aspect of having no desire for other vehicles; the aspect of listening to the perfections; the aspect of listening to the Bodhisattva Piṭaka; the aspect of listening to the means of attraction; the aspect of listening to skillful means; the aspect of listening to the divine abidings; the aspect of listening with mindfulness and situational awareness; the aspect of skill in arising; the aspect of skill in non-arising; the aspect of the unattractive; and the aspect of loving-kindness.

རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་དང་། མི་རྟག་པའི་རྣམ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བའི་རྣམ་པ་དང་། བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཞི་བའི་རྣམ་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། དགེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། བདེན་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཆུད་མི་གཟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། རང་གི་ཁ་ན་ལས་པའི་རྣམ་པ་དང་། རང་གི་སེམས་སྲུང་བའི་རྣམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་མི་གཏོང་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོའི་རྣམ་པ་དང་། རང་གི་ཕྱོགས་སྲུང་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་ཕྱོགས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཚར་གཅོད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ནོར་བདུན་ཡང་དག་པར་འདུ་བའི་རྣམ་པ་དང་། དབུལ་བ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པའི་རྣམ་པ་དང་། མཛངས་པས་བསྔགས་པའི་རྣམ་པ་དང་། མཁས་པ་མངོན་པར་དགའ་བའི་རྣམ་པ་དང་། འཕགས་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་དད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། བདེན་པ་མཐོང་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཕུང་པོའི་སྐྱོན་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་རྣམ་པ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་ཡོངས་སུ་འཇལ་བའི་རྣམ་པ་དང་། དོན་ལ་རྟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཆོས་ལ་རྟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་རྟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་མི་བྱ་བའི་རྣམ་པ་དང་། བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ལེགས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། མི་འགྱོད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་རྣམ་པ་དང་།

The aspect of dependent origination; the aspect of impermanence; the aspect of suffering; the aspect of selflessness; the aspect of peace; the aspect of emptiness; the aspect of signlessness; the aspect of wishlessness; the aspect of non-formation; the aspect of the formation of virtue; the aspect of being blessed by the truth; the aspect of non-wastage; the aspect of self-reliance; the aspect of guarding one’s own mind; the aspect of not relinquishing diligence; the aspect of definitive reflection on the Dharma; the aspect of the antidote to the afflictions; the aspect of guarding one’s own side; the aspect of subduing the opposing side and the afflictions; the aspect of correctly gathering the seven riches; the aspect of cutting off all poverty; the aspect praised by the wise; the aspect in which the learned take delight; the aspect known by the noble ones; the aspect that inspires faith in those who are not noble; the aspect of seeing the truth; the aspect of having completely abandoned the faults of the aggregates; the aspect of thoroughly evaluating the faults of the conditioned; the aspect of relying on the meaning; the aspect of relying on the Dharma; the aspect of relying on wisdom; the aspect of relying on sūtras of definitive meaning; the aspect of not committing any non-virtue; the aspect of benefiting oneself and others; the aspect of well-performed actions; the aspect of being without regret; and the aspect of progressing toward excellence.

སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཐོབ་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཐོས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་ཞེས་བྱའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་ཀྱི་གནས་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་གནས་ལ་འཇུག་པ་དང་། སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལུས་དབེན་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སེམས་དབེན་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། བདེན་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཆད་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྟག་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་འཇུག་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་སྲོག་མེད་པ་དང་གང་ཟག་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་གནས་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། མི་འཕོ་ཞིང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་འདྲིས་པར་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྐྱེད་པའི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དབང་གིས་མི་སྐྱེ་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ནང་དུ་རྟོག་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ངེས་པར་འགྱུར་བར་མི་འཇུག་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་།

These are the aspects for attaining all the qualities of a Buddha; they are called the eighty-four aspects of the learning of Bodhisattvas. Venerable Śāradvatīputra, in that regard, there are thirty-two ways in which Bodhisattvas engage in correct mental engagement. What are the thirty-two? They are as follows: engaging in the basis of calm abiding; engaging in the basis of the analytical investigation of special insight; engaging in the serviceability of the mind; engaging in physical seclusion; engaging in mental seclusion; engaging in dependent origination; engaging in accordance with the truths; engaging in the absence of annihilation; engaging in the absence of permanence; engaging in causes and conditions; engaging in the absence of a self, a sentient being, a life-force, and a person; engaging in the absence of coming, going, and staying; engaging in the non-transference [of phenomena] and the non-wastage of cause and effect; engaging in the cultivation of emptiness, signlessness, and wishlessness; engaging in not actualizing emptiness, signlessness, and wishlessness; engaging in the manner of generating the meditative concentrations, absorptions, and meditative attainments; engaging in not being reborn through the power of the meditative concentrations, absorptions, and meditative attainments; engaging in the generation of the wisdom of the superknowledges; engaging in not actualizing the exhaustion of the outflows; engaging in internal reflection; and engaging in not entering into the state of certainty.

འདུས་བྱས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡོངས་སུ་འཇལ་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པར་འཇུག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མི་གཏོང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིག་པར་ལྟ་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྟག་ཏུ་བསམས་བཞིན་དུ་ཤེས་པས་སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་འཇུག་པ་དང་། ཡིད་འབྱུང་ཞིང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། འདོད་པའི་དགའ་བའི་ཡོན་ཏན་ཡལ་བར་འདོར་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་མི་གཏོང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། སྤྲོས་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཐབས་མཁས་པའི་སྤྲོས་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་སྤོང་བར་འཇུག་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཞེས་བྱའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཚུལ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་ཚུལ་གྱི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་སྒོའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་ཁའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་མི་འགོག་པའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ནི་མི་འགལ་བའི་ཚིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རིགས་པས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་མཐོང་ན་དེ་ལྟར་མཐོང་ན་ནི་ཚུལ་བཞིན་མཐོང་བའོ། །

Engaging in the thorough assessment of the defects of the conditioned; engaging in not actualizing unconditioned phenomena; engaging in the individual investigation of all sentient beings as being without self; engaging in not abandoning great compassion; engaging in viewing all births as subject to destruction; engaging in the constant, intentional, and conscious assumption of all states of existence; engaging in not actualizing through a dharma that is weary and free from passion; engaging in disregarding the qualities of the pleasures of desire; engaging in not abandoning the joy of the Dharma; engaging in abandoning all conceptual proliferation and discursive thought; and engaging in not abandoning the conceptual proliferation and discursive thought of skillful means. Venerable Śāradvatīputra, these are called the thirty-two ways of engaging in the proper mental engagement of bodhisattvas. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, "proper" is a term for reasoning; it is a term for method; it is a term for a gateway; it is a term for an entrance; it is a term for a cause; it is a term for a condition; it is a term for non-cessation; and it is a term for non-contradiction. In this way, as long as one sees all phenomena exactly as they abide through reasoning, seeing in that manner is seeing properly.

འཁོར་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཚུལ་བཞིན་གང་ཡིན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་ཚུལ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་གིས་དེ་ལྟར་མཚུངས་ཤིང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མཐོང་བ་དེ་ནི་ཚུལ་བཞིན་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། ཐོས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ལ་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་གཉི་གའི་ངོ་བོ་ཉིད་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལུས་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྒྱན་ལས་ཀྱང་། བདེ་གཤེགས་དྲི་མེད་ཤེས་རབ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རིང་དུ་སོང་བ་ལ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པས་ན་ཐབས་ཆེན་ཏེ། ཐབས་ཀྱི་སྒྲ་འདིས་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐབས་སྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བདག་ཀྱང་མི་དམིགས་ལ། རྟག་ཏུ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྦེད་པ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཡང་མི་དམིགས་ལ། རྟག་ཏུ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་བརྩོན་པ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཡང་མི་དམིགས་ལ། རྟག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་སྦེད་པ་ལ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། དེ་ལ་གང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྣང་བར་མི་འགྱུར་ལ། རྟག་ཏུ་སངས་རྒྱས་མཐོང་བར་འདོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲ་གང་ཡང་གྲག་པར་མི་འགྱུར་ལ།

The manner in which the realm of saṃsāra is just as it is, is also the manner of the sphere of nirvāṇa. Whoever sees them in this way as equal and without distinction is said to be "properly engaged," and so forth. That which is the concordant result of the aspects of the dharma, the aspects of hearing, and the application of entering into the proper way is called "insight." Such insight of that kind is the insight of definitive penetration; because it maintains the essential nature of both, it is called "the one who bears the body of great insight." As it is said in the Glorious Ornament of the Vajra Essence: "The stainless insight of the Sugatas is explained as the sharp vajra." On the Bodhisattva stage of "Gone Far," because one practices the perfection of skillful means to a superior degree, it is called "great skillful means." By this term "skillful means," the perfection of skillful means is indicated. Furthermore, what is the accomplishment of a bodhisattva’s skillful means? It is when a bodhisattva does not perceive a self, yet constantly practices the concealment of the self. They do not perceive sentient beings, yet constantly practice the exertion of bringing sentient beings to maturity. They do not perceive afflictions, yet constantly practice the concealment of the sense faculties. In that state, not even the slightest form that is not the form of a Buddha appears, yet they always desire to see the Buddha. Not even any sound that is not the sound of the Dharma is heard, yet...

རྟག་ཏུ་ཆོས་ཉན་པས་ངོམས་མི་མྱོང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། འཁོར་བ་ཡང་མི་དམིགས་ལ་རྟག་ཏུ་འཁོར་བས་འཇིགས་པའི་ཡིད་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་མི་དམིགས་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་བརྒྱ་སྟོང་མང་པོ་ཡང་མངོན་པར་སྒྲུབ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐབས་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཐབས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཐབས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་མི་གཡོ་བ་ལ་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚུལ་དུ་ལྷག་པར་སྤྱོད་ཅིང་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་མངའ་བས་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཆེན་པོའི་སྒྲ་ནི་ཐབས་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྨོན་ལམ་ཡང་འཇམ་དཔལ་གྱི་ཞིང་བཀོད་པ་ལས་སྔོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་པའི་དབྱངས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་པ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབྲུག་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྤྱན་སྔར་སྨོན་ལམ་ཚད་མེད་པ་བཏབ་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་སྲོག་ཆགས་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་ཅིང་མདུན་དུ་བདར་ཏེ།

He is never satiated by constantly listening to the Dharma. He does not perceive saṃsāra, yet he always possesses a mind that fears saṃsāra. He does not truly perceive nirvāṇa, yet he completely gives away all his possessions in order to realize nirvāṇa. He does not perceive the Buddha or awakening, yet he accomplishes many hundreds of thousands of aspirations in order to realize the awakening of a Buddha. This is called the bodhisattva’s accomplishment of skillful means. All engagement in the welfare of others is included within skillful means. One who possesses such great skillful means is Mañjughoṣa. On the bodhisattva stage "The Immovable," he practices the perfection of aspiration in the manner of its maturation; because he possesses great aspirations, he is called "Great Aspiration." The term "great" should be applied here just as it was to skillful means. Regarding that aspiration, it is like the immeasurable aspirations formerly made by the Blessed One Mañjughoṣa when he was the universal monarch named Ākāśa in the presence of the Blessed One, the Tathāgata Garjitasvararāja, as described in the Mañjuśrī-buddhakṣetra-vyūha. At that time, King Ākāśa was surrounded and escorted by eight million billion living beings.

བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབྲུག་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ག་ལ་བ་དེར་དོང་སྟེ་ལྷགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་གཉིས་ལ་སྤྱི་བོས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་ལན་བདུན་བསྐོར་བ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འཁོད་དེ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབྲུག་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བཏུད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསོལ་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞལ་སྔར་ཆོས་དམ་ཞུ། ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མཆོག་སྐྱེ་བར། ། རྣམ་པ་གང་གིས་འགྱུར་བ་དེ། ། རྣམ་པར་འདྲེན་པས་བདག་ལ་གསུངས། ། རྣམ་འདྲེན་ཁྱོད་ལ་མངོན་སུམ་དུ། ། མཆོད་པ་ཡངས་པ་བགྱིད་བགྱིད་ཀྱང་། ། མ་ངེས་སེམས་ཀྱིས་བགྱིད་འགྱུར་གྱིས། ། གང་ཡང་ཡོངས་སུ་བསྔོ་མ་བགྱིས། ། བདག་ནི་གཅིག་པུ་དབེན་གནས་ཚེ། ། འདི་འདྲའི་སེམས་ཞིག་སྐྱེས་པར་གྱུར། ། བདག་གིས་བསོད་ནམས་ཆེ་བས་གསན། ། ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་དེ་བསྔོ་སྙམ། ། ཚངས་པར་བསྔོའམ་བརྒྱ་བྱིན་ནམ། ། གླིང་བཞིའི་དབང་ཕྱུག་ཐོབ་པའམ། ། འོན་ཏེ་ཉན་ཐོས་དངོས་པོར་རམ། ། རང་རྒྱལ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བསྔོ་སྙམ། ། དེ་ལྟར་སེམས་བསྐྱེད་དེ་མ་ཐག། ལྷ་རྣམས་སྒྲ་འབྱིན་བརྗོད་པ་ནི། ། དམ་པའི་སེམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་འདི། ། རྣམ་པར་ཆུད་གསོན་མ་བྱེད་ཅིག། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར། ། སྨོན་ལམ་རླབས་ཆེན་གདབ་པར་གྱིས། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་རབ་བསྐྱེད་བྱས་ཤིང་། ། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཡང་གྱིས། ། དེ་བས་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གཙོ། ། རྫོགས་སངས་རྒྱས་ལ་བདག་ཞུ་སྟེ། །

They went to where the Blessed One, the Tathāgata Jaladharagarjitasvararāja, was staying. Having arrived, they prostrated with their heads at the feet of the Blessed One, circumambulated the Blessed One seven times, and sat to one side. Then, the noble son King Ākāśa, having bowed with palms joined toward where the Blessed One, the Tathāgata Jaladharagarjitasvararāja, was, addressed the Blessed One in verse: "I request the sublime Dharma from your presence. O Supreme Holy Being, please tell me, O Guide, by what means one is born as a supreme person. Although I have performed vast offerings in your direct presence, O Guide, I did so with an uncertain mind and have not dedicated them at all. While I was staying alone in seclusion, a thought such as this arose in me: 'I have heard of great merit; how should I dedicate it? Shall I dedicate it to becoming a Brahmā or a Śakra? Shall I attain sovereignty over the four continents? Or shall I dedicate it to the state of a Śrāvaka or to the attainment of Pratyekabuddhahood?' As soon as I had generated such a thought, the gods proclaimed: 'Do not let this merit of your sublime mind go to waste! For the sake of benefiting all sentient beings, make a vast aspiration! Generate the supreme mind of enlightenment and act for the benefit of the worlds!' Therefore, O Lord of Dharma, I request the Perfect Buddha."

ཐུབ་པ་ཇི་ལྟར་སེམས་བསྐྱེད་ན། ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་གང་གིས་འཐོབ། ། དེ་དོན་བདག་ལ་བསྟན་དུ་གསོལ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་བསྐྱེད་བགྱིས་ཤིང་། ། ཐུབ་པ་ཁྱོད་འདྲར་བདག་ཀྱང་སྨོན། ། དེ་ཡི་ཚིག་དེ་གསན་གྱུར་ནས། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཀའ་སྩལ་པ། ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོས་ཤེས་པར་གྱིས། ། རིམ་གྱིས་ཁྱོད་ལ་བསྟན་པར་བྱ། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རྐྱེན་བཞིན་ཏེ། ། འདུན་པའི་རྩ་བ་རབ་ཏུ་གནས། ། གང་གིས་སྨོན་ལམ་ཅི་བཏབ་པ། ། དེ་ཡི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། རྒྱལ་པོ་ངས་ཀྱང་སྔོན་ཆད་ནི། ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་བསྐྱེད་གྱུར། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་དོན་དུ། ། ངས་ནི་སྨོན་ལམ་དམ་པ་བཏབ། ། སྨོན་ལམ་ཇི་ལྟར་བཏབ་ཚུལ་དུ། ། ངས་ནི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར། ། བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ངས་ཐོབ་པས། ། ང་ཡི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་གྱུར། ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བརྟན་གྱིས་ལ། ། མི་འགྱུར་སེམས་ནི་བསྐྱེད་པར་གྱིས། ། གལ་ཏེ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་བྱས་ན། ། ཁྱོད་ཀྱང་ཡང་དག་སངས་རྒྱས་འགྱུར། ། ཐུབ་པའི་གསུང་ནི་ཐོས་གྱུར་ནས། ། རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་དགའ་བར་གྱུར། ། འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱིས་མངོན་སུམ་དུ། ། སེང་གེའི་ང་རོར་ཚིག་འདི་བརྗོད། ། འཁོར་བའི་ཐ་མ་མེད་པ་ཡི། ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ནི་ཇི་སྲིད་པ། ། དེ་སྲིད་སེམས་ཅན་ཕན་དོན་དུ། ། སྤྱོད་པ་དཔག་ཡས་སྤྱད་པར་བྱ། ། འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་སྤྱན་སྔ་འདིར། ། བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་དོ། ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་མགྲོན་གཉེར་ཏེ། ། དབུལ་ཞིང་ཕོངས་ལས་དགྲོལ་བར་བྱ། ། དེ་རིང་ཕན་ཆད་གལ་ཏེ་ཡང་། །

"How should the Sage generate the mind, so that perfect enlightenment may arise? By what is that wisdom attained? Please teach me the meaning of this. Having generated the mind of enlightenment, I also aspire to become like you, O Sage." Having heard those words, the Tathāgata replied: "Great King, you should understand: I shall teach you in due order. All phenomena are dependent on conditions; they are firmly rooted in aspiration. Whatever prayer one has made, one will obtain that very fruit. Great King, in the past, I too generated the mind of perfect enlightenment. For the sake of benefiting all sentient beings, I made a sublime prayer. In accordance with the manner in which I made that prayer, I have obtained the fruit. Because I have attained supreme enlightenment, my intention has been fulfilled. Great King, be steadfast and generate an unchanging mind. If you practice the conduct, you too shall become a perfect Buddha." Having heard the Sage’s speech, the King became joyful. In the presence of the entire world, he uttered these words with a lion’s roar: "For as long as the beginningless past of saṃsāra extends, for that long shall I practice immeasurable conduct for the benefit of sentient beings. In the presence of the Protector of the World, I generate the mind for supreme enlightenment. Inviting all wandering beings as guests, I shall liberate them from poverty and destitution. From this day forward, even if..."

བདག་གིས་འདོད་ཆགས་སེམས་བསྐྱེད་ན། ། ཕྱོགས་བཅུ་དག་ན་གང་བཞུགས་པའི། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་བསླུས་པར་གྱུར། ། བྱང་ཆུབ་ནམ་ཞིག་ཐོབ་བར་དུ། ། ཐ་བའི་སེམས་དང་གནོད་སེམས་དང་། ། ཕྲག་དོག་དང་ནི་སེར་སྣ་ཡང་། ། དེ་རིང་ཕན་ཆད་མི་བྱའོ། ། ཚངས་པའི་སྤྱོད་པ་བདག་གིས་སྤྱད། ། སྡིག་པའི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་། ། ཚུལ་ཁྲིམས་སྡོམ་དང་ངེས་པ་ལ། ། སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་བསླབ་པར་བྱ། ། བདག་ནི་བྱང་ཆུབ་རིང་ཚུལ་དུ། ། འཚང་རྒྱར་མོས་ཤིང་སྤྲོ་བ་མེད། ། ཕྱི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་ཡང་། ། སེམས་ཅན་གཅིག་ཕྱིར་སྤྱད་པར་བྱ། ། ཚད་མེད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི། ། སངས་རྒྱས་ཞིང་ནི་སྦྱང་བར་བྱ། ། ཕྱོགས་རྣམས་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་དུ། ། བདག་གི་མིང་ནི་ཐོས་པར་བྱ། ། བདག་གིས་བདག་ལ་ལུང་བསྟན་ཏེ། ། སངས་རྒྱས་འགྱུར་བར་དོགས་པ་མེད། ། བདག་གི་ལྷག་བསམ་རྣམ་པར་དག། བདག་དབང་འདི་ན་འདྲེན་པ་རྣམས། ། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་རྣམས་ཀྱང་། ། རྣམ་པ་ཀུན་དུ་བདག་གིས་སྦྱང་། ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱང་སྦྱང་བར་བྱ། ། མི་དགེའི་ལས་ནི་སྤྱད་མི་བྱ། ། མ་འོངས་དུས་ན་སངས་རྒྱས་ཏེ། ། འཇིག་རྟེན་མགོན་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། ། བདེན་པ་དེས་ནི་ས་འདི་ཡང་། ། རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་གཡོས་གྱུར་ཅིག། བདག་གིས་བདེན་ཚིག་གང་བརྗོད་པ། ། མ་ནོར་ཡང་དག་སྨྲས་ཤེ་ན། ། བདེན་པ་དེས་ནི་མཁའ་དབྱིངས་ལས། ། སིལ་སྙན་དག་གི་སྒྲ་གྲག་ཤོག། བདག་ལ་གལ་ཏེ་གཡོ་མེད་ཅིང་། ། དེ་བཞིན་ཐ་བ་མེད་ཅེ་ན། ། མནྡཱ་ར་ཡི་མེ་ཏོག་བཟང་། ། བདེན་པ་དེས་ནི་ཆར་དུ་ཕོབ། ། ཡང་དག་དོན་དུ་ངེས་པ་ཡི། ། ཚིག་བདེན་དེ་སྐད་བརྗོད་པ་དང་། །

If I should give rise to a mind of attachment, I would deceive all the Buddhas who reside in the ten directions. Until I attain enlightenment, from this day forward, I shall not harbor a harsh mind, malice, envy, or stinginess. I shall practice the conduct of Brahmā and completely abandon sinful conduct. In ethical discipline, vows, and certainty, I shall train following the Buddhas. I have no desire or enthusiasm for attaining buddhahood through a long path to enlightenment; rather, for the sake of even a single sentient being, I shall practice until the very end of time. I shall purify a buddha-field that is immeasurable and inconceivable, and I shall ensure that my name is heard throughout all ten directions. I prophesy to myself that I shall become a Buddha, of this I have no doubt. My superior intention is utterly pure; O Leaders, I am now under your power. I shall purify my physical and verbal actions in every way, and I shall also purify my mental actions. I shall not engage in non-virtuous deeds. If it is true that I shall become a Buddha in the future and become a protector of the world, by that truth may this earth tremble in six ways. If the words of truth I have spoken are indeed unerring and authentic, by that truth may the sound of cymbals resound from the expanse of space. If I am indeed without guile and likewise without harshness, by that truth may a rain of excellent mandārava flowers fall. Having spoken these words of truth, which are certain in their ultimate meaning—

ཕྱོགས་བཅུ་མཐའ་ཡས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། བྱེ་བའི་ཞིང་རྣམས་རབ་ཏུ་གཡོས། ། དེ་ཡི་མོད་ལ་མཁའ་དབྱིངས་ནས། ། སིལ་སྙན་བྱེ་བའི་སྒྲ་ཡང་བྱུང་། ། མེ་ཏོག་མནྡཱ་ར་བ་དག། མི་འགྲེང་བདུན་སྲིད་བབ་པར་གྱུར། ། རྒྱལ་པོ་དེ་ཡི་རྗེས་བསླབས་ཏེ། ། སྲོག་ཆགས་བྱེ་བ་ཉི་ཤུ་ཡིས། ། འདྲེན་པར་བདག་ཅག་གྱུར་སྨོན་ཞེས། ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྒྲ་ཡང་བསྒྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མ་མཆིས་པ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ། བདག་གིས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ནི། ། ནམ་བདག་གིས་ཕྱོགས་བཅུ་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་སྒྲིབ་པ་མེད་པས་བལྟས། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་ལ་ཡང་དག་པར་བཙུད་པ་དང་། བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་བཀོད་པ་དང་། བདག་གིས་སྦྱིན་པ་ལ་ཡང་དག་པར་བཙུད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ལ་ཡང་དག་པར་བཙུད་པ་དང་། བདག་གིས་བསྐུལ་བ་དང་། བདག་གིས་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་གྱུར་པ་མ་མཐོང་བ་དེ་སྲིད་དུ་བདག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་བྱའོ། །

All the infinite realms of the ten directions trembled violently. At that very moment, the sound of tens of millions of cymbals arose from the expanse of space, and mandārava flowers fell to a height of seven spans. Following the example of that king, twenty million living beings proclaimed a delightful sound, saying, "May we become guides!" Furthermore, the youthful Mañjuśrī then addressed the Blessed One in this way: "Blessed One, from countless hundreds of thousands of millions of billions of eons ago, I have made this aspiration: 'As long as I do not see, with the unobstructed Buddha-eye, all the Blessed Buddhas throughout the infinite and boundless world-systems of the ten directions, and as long as I have not seen that I have established them all in awakening, established them in the bodhicitta, established them in generosity, and likewise established them in ethical discipline, patience, diligence, meditative concentration, and insight; and as long as I have not seen that I have exhorted them and instructed them, I shall not manifest complete awakening in unsurpassed, perfect, and complete buddhahood.'"

ནམ་བདག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་སྒྲིབ་པ་མེད་པས་ཕྱོགས་བཅུར་རྣམ་པར་བལྟས་ཀྱང་བདག་གིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་མ་བཀོད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡང་མཐོང་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་བདག་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་བཏབ་བོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བདག་གིས་སྨོན་ལམ་འདི་སྐད་ཅེས་བཏབ་སྟེ། བདག་གིས་ནི་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གཅིག་ལ་གང་གཱའི་ཀླུང་དུ་མའི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཙམ་གྱི་ཐ་གྲུར་ཡངས་པར་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་ཅིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེའི་ཕྱི་རིན་པོ་ཆེ་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་ལས་གྲུབ་པ་དང་། རིན་པོ་ཆེ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མས་སྤྲས་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཚད་དུ་མ་གྱུར་གྱི་བར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེར་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བཅུའི་ཚད་ཙམ་གྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་སྐྱེས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དེའི་འོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ཐམས་ཅད་རྒྱས་ཤིང་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་དེ་སྐད་བཏབ་པོ། །

"When, by means of the unobstructed Buddha-eye, I have looked throughout the ten directions and have not seen a single Tathāgata whom I have not established in Buddhahood, at that time I shall manifest complete awakening in unsurpassed, perfect, and complete enlightenment"—thus I made this aspiration. Furthermore, Blessed One, I made this aspiration: "I shall not manifest complete awakening in unsurpassed, perfect, and complete enlightenment until my single Buddha-field is established as being as vast in extent as the Buddha-fields of as many Ganges rivers as there are grains of sand, and until that Buddha-field is composed of many hundreds of thousands of jewels, adorned with many hundreds of thousands of precious gems, and reaches the height of the peak of existence." Furthermore, Blessed One, I made this aspiration: "In that Buddha-field of mine, may a Bodhi tree grow that is the size of ten great trichiliocosm world systems, and may the light of that Bodhi tree expand and pervade that entire Buddha-field." Thus I made that aspiration.

བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་འདུག་པའི་ཚེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དེ་ནས་མ་ལངས་ཀྱང་བདག་གི་སྤྲུལ་པ་ཕྱོགས་བཅུའི་ཕྱོགས་རེ་རེ་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མེད་པ་དག་ཏུ་དོང་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་དེ་སྐད་བཏབ་པོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བདག་གིས་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེར་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མིང་ཙམ་ཡང་ཡེ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཞེ་སྡང་དང་ཐ་བ་དང་འཆབ་པ་མེད་པ་དང་། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྤྱོད་པ་ཤ་སྟག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གང་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་བུད་མེད་ཀྱི་མིང་ཡང་མི་གྲག་ཅིང་མངལ་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གོས་ངུར་སྨྲིག་གྱོན་ཅིང་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་པར་རྫུས་ཏེ་འབྱུང་བ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་གྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པ་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་ཕྲག་གྲངས་མེད་པར་གཤེགས་ཤིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་དེ་དག་ཐེག་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ཏེ་མོས་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་མ་གཏོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་མེད་ཅིང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་དེ་སྐད་བཏབ་པོ། །

“Furthermore, Blessed One, when I sat at the foot of the Bodhi tree and attained unexcelled, perfect, and complete awakening, until the time of my final parinirvāṇa, I made this aspiration: ‘May I not rise from the foot of that Bodhi tree, yet may my emanations go to hundreds of thousands of millions of billions of countless Buddha-fields in each of the ten directions and teach the Dharma to sentient beings.’ Furthermore, Blessed One, I made this aspiration: ‘In my Buddha-field, may even the mere names of śrāvakas and pratyekabuddhas never exist. May that Buddha-field be filled exclusively with bodhisattvas who are free from hatred, harshness, and concealment, and who practice the pure conduct of celibacy. In that Buddha-field, may even the name of a woman be unheard of, and may there be no birth from a womb. May all those bodhisattvas be born miraculously, clad in saffron robes and seated in the cross-legged posture. May that Buddha-field be utterly pure. May the emanations of the Tathāgata travel to hundreds of thousands of millions of billions of countless world-systems in the ten directions and teach the Dharma to sentient beings, teaching them according to their inclinations based on the three vehicles; except for this, may there be no śrāvakas or pratyekabuddhas in that Buddha-field, and may it be completely filled with bodhisattvas.’ Thus did I make that aspiration.”

དེ་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གི་སྨོན་ལམ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འོད་དཔག་མེད་པས་དགའ་བའི་ཟས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བར་སྨོན་ལམ་མཛད་པ་ལྟ་བུའང་མ་ལགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་ནི་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་དག་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་དེ་དག་ཁ་ཟས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཅིག་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྐད་ཅིག་དེ་ལ་དེ་དག་གི་ལག་པ་གཡས་པར་རོ་བྲོ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་ལྡན་པའི་ཁ་ཟས་ཀྱིས་གང་བའི་སྣོད་མངོན་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་ལ། སྣོད་དེ་དག་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ལྟར་བདག་ཅག་གིས་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་མ་ཕུལ་ཞིང་། སེམས་ཅན་དབུལ་ཞིང་ཕོངས་པས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མགོན་མེད་པར་གྱུར་པ་དག་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་གང་དག་ལོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མར་ཡང་མཆིལ་མའི་ཐལ་བ་འགའ་ཡང་མི་རྙེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པར་མ་བྱས་པར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བཟའ་བ་ནི་ཚུལ་དང་མི་འདྲའོ་ཞེས་བགྱི་བར་དྲན་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག་དེའི་མོད་ལ་དེ་དག་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ཏེ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་ཞིང་ནམ་མཁའ་ལས་འཕྱོ་བ་དང་། རླུང་ལྟར་ཐོགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་དང་ཚད་མ་མཆིས་པ་དག་ཏུ་ཕྱིན་ནས་ཁ་ཟས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་པ་ལ་ཡང་ཕུལ། སེམས་ཅན་ཕོངས་ཤིང་ལྟོགས་པ་དང་། མགོན་མ་མཆིས་པ་རྣམས་དང་།

Then Mañjuśrī Kumārabhūta addressed the Blessed One in this way: "Blessed One, my aspiration is not like that of the Tathāgata Amitābha, who made a prayer to be endowed with the food of joy. Blessed One, in my buddhafield, whenever any bodhisattvas who have been born there conceive the thought of food, at that very moment and instant, a vessel filled with food possessing hundreds of flavors shall appear in their right hands. As soon as those vessels appear, may they attain mindfulness, thinking: 'It is improper for me to eat this myself without first offering it to the Blessed Buddhas of the ten directions; without first satisfying those sentient beings who are poor and destitute, those who suffer, those who are without a protector, and those born in the realm of hungry ghosts who do not find even a drop of spit for thousands of years.' Immediately upon that thought, may they fully accomplish the five superknowledges, become endowed with miraculous powers, and soar through the sky. With a speed as unimpeded as the wind, may they travel to the countless and immeasurable world systems of the ten directions and offer that food to the Tathāgatas and their assemblies of śrāvakas, as well as to the destitute, hungry, and protectorless sentient beings."

ཡི་དགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པར་བགྱིས་ནས་དེ་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་ཏེ། སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེར་སླར་མཆི་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་དེ་སྐད་བཏབ་པོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བདག་གིས་ནི་བདག་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་ཚེ་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཇི་སྙེད་ཅིག་སྐྱེས་པ་དག་གོས་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་ཅི་ལ་དགའ་བའི་གོས་རིན་པོ་ཆེ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་རུང་བ་དག་བྱུང་བར་གྱུར་ལ། གོས་རིན་པོ་ཆེ་དེ་དག་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ལྟར་བདག་ཅག་གིས་གོས་འདི་ལྟ་བུ་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་མ་ཕུལ་བར་བདག་ཅག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ནི་ཚུལ་དང་མི་འདྲའོ་སྙམ་པའི་དྲན་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ནས། དེ་དག་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཚད་མ་མཆིས་གྲངས་མ་མཆིས་པ་དག་ཏུ་མཆིས་ཤིང་གོས་དེ་དག་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་མངོན་པར་བཀབ་སྟེ། སླར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེར་མཆིས་ནས་ཅི་དགའ་བའི་གོས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སྤྱོད་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་དེ་སྐད་བཏབ་པོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་དག་གི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་གང་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་པ་དག་ལ་ཕུལ་ནས་སླད་ཀྱིས་བདག་ཅག་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པར་འགྱུར་བ་དང་།

Having completely satisfied those born in the realm of hungry ghosts, I shall teach them the Dharma, and make this aspiration: "May they return to that buddhafield in a single instant." Furthermore, Blessed One, when I attain enlightenment, may all the bodhisattvas born in my buddhafield possess the enjoyment of various kinds of precious garments. May precious garments appropriate for the way of a śramaṇa appear for them by mere thought, whatever they may delight in. As soon as those precious garments appear, may they attain the mindfulness to think: "It is improper for us to use such garments ourselves without first offering them to the Blessed Buddhas of the ten directions." As soon as such a thought arises in them, may they go to immeasurable and innumerable world systems, drape those garments over the Blessed Buddhas, and then return to that buddhafield to enjoy whatever precious garments they delight in. Blessed One, likewise, may all the enjoyments and resources whatsoever that those bodhisattva mahāsattvas have in that buddhafield be offered to the Blessed Buddhas together with their assemblies of śrāvakas, and only thereafter may they themselves enjoy them.

སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་མ་མཆིས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་མི་དགེ་བའི་སྒྲ་མ་མཆིས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྒྲ་མ་མཆིས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བའི་སྒྲ་མ་མཆིས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་མ་མཆིས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་གཞན་ཡང་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་སྨོན་ལམ་འདི་ལྟར་བཏབ་སྟེ། བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་རིན་པོ་ཆེ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་ཕྲག་འབུམ་དུ་མས་གང་ཞིང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དུ་མས་སྤྲས་པས་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཀུན་དུ་བསྟན་པ་འདྲ་ལ། རིན་པོ་ཆེ་དེ་དག་ཀྱང་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་ན་དཀོན་ལ་སྔོན་ཆད་མ་མཐོང་ཞིང་མི་སྲིད་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། དེ་དག་གི་མིང་བརྗོད་ན་ཡང་ལོ་བྱེ་བ་བརྒྱ་སྟོང་ཐོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དེ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ལ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་འདི་གསེར་ལས་གྲུབ་པར་མཐོང་བར་དགའོ་སྙམ་ན་ཡང་དེས་གསེར་ལས་གྲུབ་པར་མཐོང་བ་དང་། དངུལ་ལས་གྲུབ་པར་མཐོང་བར་དགའོ་སྙམ་ན་ཡང་དངུལ་ལས་གྲུབ་པར་མཐོང་ལ། གཞན་གྱིས་གསེར་ལས་གྲུབ་པར་མཐོང་བ་མ་མཆིས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བཻ་ཌཱུརྱ་ལས་གྲུབ་པ་དང་། ཤེལ་ལས་གྲུབ་པ་དང་། མུ་ཏིག་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་པ་དང་། རྡོའི་སྙིང་པོ་ལས་གྲུབ་པ་དང་།

"In that buddhafield, may the eight unfree states not exist; in that buddhafield, may the sound of non-virtue not exist; in that buddhafield, may the sound of suffering not exist; in that buddhafield, may the sound of faults not exist; and in that buddhafield, may there be no unpleasant forms, sounds, smells, tastes, or textures." Thus he made this aspiration. Furthermore, Mañjuśrī Kumārabhūta addressed the Blessed One in this way: "Blessed One, I have made this aspiration: may my buddhafield be filled with many hundreds of thousands of millions of billions of jewels, adorned with various precious gems, appearing as if it were a display of every kind of precious gem. May those jewels be exclusively such that they are rare in the worlds of the ten directions, never seen before, and impossible to find; even if one were to utter their names, it would take hundreds of thousands of millions of years. May that buddhafield be completely filled with such precious gems. In that buddhafield, if any bodhisattva should think, 'I wish to see this buddhafield made of gold,' they shall see it as made of gold; if they think, 'I wish to see it made of silver,' they shall see it as made of silver. Yet, it shall not be the case that others do not see it as made of gold. Likewise, it shall be made of lapis lazuli, crystal, red pearl, and emerald."

སྤུག་ལས་གྲུབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་གྲུབ་པའམ། ཙནྡན་ལས་གྲུབ་པའམ། ཨ་ཀ་རུ་ལས་གྲུབ་པའམ། ཏ་ཀ་རུ་ལས་གྲུབ་པའམ། ཏ་མ་ལའི་ལོ་མ་ལས་གྲུབ་པའམ། ཙནྡན་སྦྲུལ་གྱི་སྙིང་པོ་ལས་གྲུབ་པའམ། ཙནྡན་དམར་པོ་ལས་གྲུབ་པའམ། སུ་རྣམ་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པར་འདོད་པ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་སྟེ། ཕན་ཚུན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པར་མཐོང་བ་ཡང་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དེ་ལས་འོད་བྱུང་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རང་རང་ལས་འོད་བྱུང་བས་སྣང་ཞིང་གསལ་བ་མ་གཏོགས་པར་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱང་མི་མངོན། སྐར་མ་དང་། རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཞུགས་དང་། གློག་གམ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་གི་འོད་ཀྱང་མི་མངོན་པ་དང་། གང་དག་ཇི་ཙམ་དུ་འོད་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་དགའ་བ་ཐ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དེ་སྙེད་དུ་དེ་དག་གིས་འོད་ཀྱིས་གསལ་བར་གྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་མེ་ཏོག་ཁ་ཕྱེ་བ་དང་། ཁ་ཟུམ་པར་འགྱུར་བ་དང་། གང་དུས་དང་ཆོས་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུར་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པར་འཚལ་བ་དེ་བཞིན་དུ་དེའི་གྲུབ་པ་མ་གཏོགས་པར་ཉིན་མཚན་གྱི་མིང་མ་མཆིས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་ན་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་མ་མཆིས། རྒ་བ་དང་ན་བ་དང་འཆི་བ་ཡང་མ་མཆིས་ཏེ།

It is made of musaragalpa, or likewise made of various precious gems, or made of sandalwood, or made of agarwood, or made of tagarwood, or made of tamala leaves, or made of uragasāra sandalwood, or made of red sandalwood; in whatever manner they desire it to be formed, they see it exactly so. Furthermore, there is no mutual perception of distinct Buddha-fields. In that Buddha-field, apart from the light emanating from the Bodhi tree and the light emanating from each of the Bodhisattvas, the light of the sun and moon is not apparent. The light of the stars, precious gems, fire, lightning, or other sentient beings is also not apparent. To whatever extent they desire to be pervaded by light, even as many as hundreds of thousands of millions of billions of Buddha-fields, they are illuminated by that light. In that Buddha-field, the Bodhisattvas cause flowers to bloom or close according to the distinctions of their intentions. Apart from the manifestation of whatever time and phenomena they wish to experience, there are no names for day or night. In that Buddha-field, there is no cold or heat, and there is also no aging, sickness, or death.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འཚལ་བ་དེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་མཆིས་ཤིང་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་ཚེ་བས་པར་བགྱིས་ནས་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེའི་སྟེང་གི་བར་སྣང་ལས་སིལ་སྙན་བལྟར་མི་གདའ་བ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྒྲ་འབྱིན་པ་དང་། སིལ་སྙན་དེ་དག་ལས་ཀྱང་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒྲ་མི་འབྱུང་གི་གཞན་དུ་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྒྲ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་སྒྲ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་འབྱིན་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུར་མོས་པའི་སྒྲ་དེ་ལྟ་བུ་ཐོས་པར་འགྱུར་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ལ་བལྟ་འཚལ་ན་འཆག་གམ་འགྲོའམ། སྡོད་དམ། མཆིས་ཀྱང་རུང་སྟེ་གང་དག་དེར་སངས་རྒྱས་བལྟ་བའི་ཡིད་ལ་བགྱི་བ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀུན་དུ་གཟིགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་ན་བཞུགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ན་བཞུགས་པར་མཐོང་བར་གྱུར་ཅིང་། མཐོང་ནས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་དེ་དག་ཐེ་ཙོམ་མམ། ནེམ་ནུར་རམ། ཡིད་གཉིས་སམ། ཆོས་ཀྱི་སོམ་ཉི་གང་མཆིས་པ་ཡོངས་སུ་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། བསྟན་མི་འཚལ་བར་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དེའི་དོན་ཡོངས་སུ་འཚལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པོ། །

Any bodhisattva who wishes to attain manifest, complete enlightenment in another world system shall pass away from the Tuṣita abode and attain manifest, complete enlightenment there. In the sky above that buddhafield, hundreds of thousands of millions of billions of invisible musical instruments shall constantly and uninterruptedly sound. From those instruments, sounds of sensual desire shall not arise; rather, they shall emit the sounds of the perfections, the sound of the Buddha, the sound of the Dharma, the sound of the Saṅgha, and the sounds of the Dharma discourses of the Bodhisattva Piṭaka. Those bodhisattvas shall hear whatever sounds they are inclined toward. If those bodhisattvas wish to behold that Tathāgata, whether they are walking, moving, standing, or sitting, as soon as the thought of seeing the Buddha arises in them, they shall see the Tathāgata, Arhat, Samyaksaṃbuddha Samantadarśin, seated right there at the foot of the Bodhi tree. Upon seeing him, as soon as they behold the Blessed One, whatever doubts, hesitations, uncertainties, or doubts regarding the Dharma they may have shall be completely severed. They made this aspiration: "May they fully understand the meaning of those words of Dharma without needing them to be explained."

བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བདག་གིས་ནི་འདི་ལྟར་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པ་དག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་ཡོན་ཏན་བཀོད་པའི་རྒྱན་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་རྒྱན་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། ཚད་མ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། གནས་ཀྱི་རྣམ་པའི་རྒྱན་གང་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཐོང་བ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བཀོད་པ་དང་། སྙིགས་མ་ལྔའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གཅིག་གི་ནང་དུ་འདུས་པ་དང་ཁོངས་སུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་བགྱི་བར་སྨོན་ལམ་བཏབ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་འཚལ་ན་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་ཡོན་ཏན་བཀོད་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ་རྣམ་པ་གཞན་དང་གཞན་དུ་ཐོགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སུག་ལས་གཞན་མ་མཆིས་པར་བཤད་དམ། དེ་བས་ཀྱང་རིང་དུ་བཤད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་ཡོན་ཏན་བཀོད་པ་དེ་དག་མཐར་ཐུག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་སོགས་པ་སྨོན་ལམ་མཐའ་ཡས་པར་བཏབ་པ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ནི་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་དག་ཀྱང་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལ་དད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་སྨོན་ལམ་གདབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་རྣམ་པར་སྤྲོས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ལ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ལྷག་མར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། ། སྟོབས་པོ་ཆེ་ལ་ཞེས་བྱ་སྟེ།

Furthermore, Blessed One, I have made this aspiration: "Whatever arrays of qualities of the buddha-fields, ornaments of aspirations, characteristics, measures, conducts, and modes of abodes I see belonging to the Blessed Ones residing in the immeasurable, innumerable hundreds of thousands of millions of billions of world systems in the ten directions—excluding the arrays of the śrāvakas and the buddhas of the five degenerations—may all of these be gathered and contained within my single buddha-field." Blessed One, if I were to explain the arrays of qualities of my buddha-field in various ways, without interruption and without any other activity, for as many eons as there are grains of sand in the river Ganges, even if I were to speak for longer than that, those arrays of qualities of the buddha-field would never reach an end. The "great aspiration" refers to the fact that such infinite aspirations as these are fulfilled, enter into spontaneous accomplishment, and become great and unerring. In order to demonstrate that those who have faith in the venerable Mañjuśrī should make aspirations just as he has spoken, I have explained this with a brief elaboration. On the bodhisattva stage of "Excellent Intelligence" (Sādhumatī), one practices with a predominance of the perfection of power (bala-pāramitā); thus, it is called "The Great Powerful One."

སྟོབས་ཆེན་པོ་དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ལ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུའོ། ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བཅུ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མོས་པའི་སྟོབས་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྟོབས་དང་། བསྒོམ་པའི་སྟོབས་དང་། བཟོད་པའི་སྟོབས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། སྤོང་བའི་སྟོབས་དང་། ཐོས་པའི་སྟོབས་དང་། སྤོབས་པའི་སྟོབས་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། སྒྲུབ་པའི་སྟོབས་སོ། ། དེ་ལ་མོས་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་དང་གང་མོས་པ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་མོས་པའི་སྟོབས་དེ་ནི་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མོས་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་པ་མི་སྡུག་པ་བསྒོམས་པས་ཞི་བར་བྱེད་དོ། ། ཞེ་སྡང་སྐྱེས་པ་བྱམས་པ་བསྒོམས་པས་ཞི་བར་བྱེད་དོ། ། གཏི་མུག་སྐྱེས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བསྒོམས་པས་ཞི་བར་བྱེད་དོ། ། གཤེ་བ་དང་མི་སྙན་པར་ཟེར་བ་རྣམས་ནི་བྲག་ཅ་དང་མཚུངས་པར་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་ཞི་བར་བྱེད་དོ། ། གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་དང་། གོ་རར་འཇུག་པ་རྣམས་ནི་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ཤེས་པས་ཞི་བར་བྱེད་དོ། ། ལུས་ལ་བསྡིགས་པ་དང་། ལུས་ལ་གནོད་པ་དང་།

That which possesses great power is "the Mighty One" (Mahābala). In that regard, on the bodhisattva levels, one possesses the ten powers of a bodhisattva, and on the level of a tathāgata, one possesses the ten powers of a tathāgata. Furthermore, the ten powers of a bodhisattva are taught in the Dharmasaṃgīti-sūtra. What are they? They are as follows: the power of aspiration, the power of analytical discernment, the power of meditation, the power of patience, the power of wisdom, the power of abandonment, the power of learning, the power of eloquence, the power of merit, and the power of practice. In that regard, what is the power of aspiration? In this context, whatever a bodhisattva aspires to, that becomes exactly so. That power of aspiration cannot be overwhelmed by the world including the gods; this is called the bodhisattva’s power of aspiration. In that regard, what is the bodhisattva’s power of analytical discernment? In this way, a bodhisattva pacifies arisen attachment by meditating on repulsiveness; pacifies arisen aversion by meditating on loving-kindness; and pacifies arisen delusion by meditating on dependent origination. They completely pacify insults and unpleasant speech by knowing them to be like echoes. They pacify killing, binding, and imprisonment by knowing that actions are one's own. They [pacify] threats to the body and harm to the body...

ལུས་ཉམ་ང་བ་རྣམས་ནི་གཟུགས་བརྙན་དང་མཚུངས་པར་ཤེས་པས་ཞི་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ཇི་སྙེད་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣམ་པར་དག་པའི་སྒོ་ཡང་དེ་སྙེད་དུ་མཐོང་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྒོམ་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། གང་མོས་པས་སྤྱད་པའི་ས་དང་། མཐོང་བའི་ས་ལ་བར་མཆོད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་མི་ནུས་སོ། ། དེས་མཐོང་བ་དེ་དང་ལམ་དེ་ལས་ལྷར་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་དབྲལ་བར་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྤྱོ་བ་བྲག་ཅའི་སྒྲ་དང་མཚུངས་པའི་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སླར་སྤྱོ་བར་མི་བྱའོ། ། བསྡིགས་ཤིང་བརྡེགས་ཀྱང་གཟུགས་བརྙན་དང་མཚུངས་པར་འདུ་ཤེས་པས་སླར་མི་བསྡིགས་མི་བརྡེག་གོ། ། གཤེ་ཡང་སེམས་སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སླར་མི་གཤེའོ། ། ཁྲོས་ཀྱང་ནང་རྣམ་པར་དག་པར་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སླར་མི་ཁྲོའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམ་པར་དག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་སོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་བརྫིའོ། ། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འཁྲུག་པའི་སྒོ་ཇི་སྙེད་མཐོང་བར་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་སྒོ་ཡང་དེ་སྙེད་དུ་མཐོང་སྟེ། འདི་ནི་བཟོད་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།

Bodily afflictions are pacified by knowing them to be like reflections. In this way, for as many gateways of thorough affliction as there are, one sees an equal number of gateways of purification for the bodhisattva; this is called the bodhisattva’s power of analytical discernment. In that regard, what is the bodhisattva’s power of meditation? It is that which prevents those phenomena that create obstacles for the bodhisattva on the stage of conduct through aspiration and the stage of seeing from causing any interruption. Because of that, the world with its gods cannot separate one from that vision or from that path; this is called the bodhisattva’s power of meditation. In that regard, what is the bodhisattva’s power of patience? It is that by which a bodhisattva, through the power of knowing that verbal abuse is like the sound of an echo, does not abuse in return. Even when threatened or struck, perceiving it to be like a reflection, one does not threaten or strike back. Even when reviled, through the power of perceiving the mind to be like an illusion, one does not revile in return. Even when provoked to anger, through the power of knowing the inner state to be utterly pure, one does not become angry in return. Through the power of the purity of worldly phenomena, one is not carried away by worldly phenomena. Through the power of knowing the purity of dependent origination, one is not crushed by any of the afflictions. In this way, for as many gateways of agitation as the bodhisattva sees, one sees an equal number of gateways of perfect peace; this is called the power of patience.

། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི་སྟོང་པ། མ་སྐྱེས་པ་མ་འགགས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་གང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པ་དེ་ལས་མུ་སྟེགས་ཅན་དང་དམིགས་པ་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། བདུད་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་གནས་པས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་བྱེད་མི་ནུས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤོང་བའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། གང་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གནས་གཅིག་ན་གནས་པའི་གན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལྷགས་ཏེ། ཁ་ངན་ཟེར། མི་སྙན་པ་བརྗོད། ཚིག་བརླང་བ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་མི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཀྱང་། དེ་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་མི་འཁྲུག་ཅིང་། ཡིད་མི་བདེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། འགྱོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བག་ལ་ཉལ་བར་མི་བྱེད་དོ། ། ལུས་གཤགས་གཏུབས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བག་ལ་ཉལ་མི་བསྐྱེད་དོ། ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ཀྱང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་དེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤོང་བའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐོས་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མང་དུ་ཐོས་པ་འཛིན་པ། ཐོས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཐོས་པ་བསྩགས་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཐོས་པའི་སྟོབས་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ནོ། ། གལ་ཏེ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐེ་ཚོམ་བཟུང་སྟེ།

In that regard, what is the bodhisattva’s power of wisdom? It is when a bodhisattva understands that the aggregates, elements, and sense bases are empty, unarisen, and unceasing. That wisdom by which the awakening of a buddha is perfectly accomplished is such that no non-Buddhists, no those who hold to objective referents, and not even all the māras—even if they were to appear in the form of a buddha—could cause doubt regarding that wisdom. This is called the bodhisattva’s power of wisdom. In that regard, what is the bodhisattva’s power of abandonment? It is when all sentient beings approach a bodhisattva dwelling in a single place and speak ill of him, utter unpleasant words, use harsh and abrasive language, and even speak disparagingly of the Buddha, the Dharma, and the Saṅgha. Yet, the bodhisattva is not disturbed by those sentient beings and does not become unhappy. He does not feel regret, nor does he harbor latent tendencies. Even if his body were to be cut and hacked to pieces, he would likewise not give rise to latent tendencies. Furthermore, he establishes those very sentient beings in the Three Jewels. This is called the bodhisattva’s power of abandonment. In that regard, what is the bodhisattva’s power of learning? In this context, a bodhisattva is one who has heard much, who retains what he has heard, and who has accumulated an ocean of learning. It is by possessing such a power of learning that a bodhisattva is characterized. Even if all the sentient beings belonging to the great trichiliocosm were to harbor doubts, [the bodhisattva would be able to dispel them].

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གན་དུ་ལྷགས་ནས་གང་སེམས་ཅན་གཅིག་གི་འདྲི་བ་དེ་བཞིན་མི་འདྲི་བར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་ཐ་དད་པར་ལན་ཅིག་ཏུ་དྲིས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་ལན་འདེབས་སོ། ། བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་དྲིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ལུང་སྟོན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤོབས་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཁོར་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མའི་ནང་དུ་ཆོས་སྟོན་ན། དེ་མི་སེམས་མི་རྟོག་པར་སེམས་ཅན་གང་དང་གང་གི་འདོད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྟོན་ཅིང་ཐོས་པར་བྱེད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་སྟོན་པ་དེ་དོན་ཉམས་པར་མི་འགྱུར། ཚིག་འབྲུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར། ཚིག་ཟློས་པར་མི་འགྱུར། ཐོགས་པར་མི་འགྱུར། གཅོད་པར་མི་འགྱུར་བ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤོབས་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤིང་དྲུང་ན་གནས་པ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་ན་གནས་ཀྱང་རུང་། ཁྱིམ་སྟོང་པ་ན་གནས་ཀྱང་རུང་། བདུད་ཐམས་ཅད་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་ལྷགས་ནས་བགེགས་བྱ་བ་དང་གཙེ་བའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་བྱེད་ན་དེ་ལ་བདུད་དེ་དག་བདག་ཉིད་འཇིགས་སྐྲག་མྱོས་ཤིང་གྱེས་ཏེ། བདག་མགོན་མེད་པར་ཤེས་ནས་འབྲོས་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་བདུད་དེ་དག་གི་རལ་གྲི་དང་། མཚོན་རྩེ་གཉིས་པ་དང་། མདུང་རྩེ་གསུམ་པ་དང་། རྡོ་བ་དང་། སྟ་རེ་འབབ་པ་དེ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་མནྡཱ་ར་བའི་མེ་ཏོག་དང་། ཙམ་པ་ཀ་དང་།

When they approach the Bodhisattva, even if all of them simultaneously ask different questions—questions that a single sentient being might not ask—the Bodhisattva answers them without any hesitation. Even if they were to ask for hundreds of thousands of eons, he would provide the same kind of prophecy; this is called the Bodhisattva’s power of learning. In that regard, what is the Bodhisattva’s power of eloquence? If a Bodhisattva teaches the Dharma in the midst of an assembly of many hundreds of thousands of millions of billions of followers, he does so without thinking or conceptualizing. He teaches and causes the Dharma to be heard according to the specific inclinations of each and every sentient being. Yet, the Bodhisattva’s teaching of the Dharma does not lose its meaning, its syllables do not deteriorate, there is no repetition, no obstruction, and no interruption; this is called the Bodhisattva’s power of eloquence. In that regard, what is the Bodhisattva’s power of merit? Whether a Bodhisattva dwells at the foot of a tree, in a monastery, or in an empty house, if all the Māras together with their retinues should approach and exert themselves to create obstacles and inflict harm, those Māras will become terrified, bewildered, and scattered. Realizing they are without a protector, they will flee. Whatever swords, double-edged blades, tridents, stones, or axes those Māras hurl down will, through the blessing of the Bodhisattva’s merit, become Mandārava flowers, Campaka flowers, and...

སྣ་མའི་མེ་ཏོག་དང་། ཨུཏྤལ་དང་། པདྨར་གྱུར་ནས་འབབ་པོ། ། གང་བདུད་དེ་དག་གི་ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་། ཚིག་བརླང་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་བསྟོད་པར་གྲག་གོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ནི་ནམ་ཡང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་དྲུག་སྣང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་དེའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ཡང་དེའི་རང་གི་བསོད་ནམས་ཀྱི་དབང་གིས་ནམ་མཁའི་མཛོད་དང་། ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ལས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཚོ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རང་གི་བསོད་ནམས་ཀྱི་དབང་གིས་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཚེའི་ཚད་བསྐལ་པར་གནས་ཏེ། བརྗོད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མཐའ་རྟོགས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྒྲུབ་པའི་སྟོབས་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྒྲུབ་པའི་སྟོབས་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། བཟོད་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་བསྒྲུབ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བསྒྲུབ་པ་དང་། ཤེས་རབ་བསྒྲུབ་པ་དང་། ཐབས་བསྒྲུབ་པ་དང་། སྨོན་ལམ་བསྒྲུབ་པ་དང་། སྟོབས་བསྒྲུབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པའི་བསྒྲུབ་པ་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བསྒྲུབ་པ་བཅུ་པོ་འདིའི་ནང་དུ་འདུས་པར་བལྟའོ། །

They flow forth, having become jasmine flowers, blue lotuses, and red lotuses. Those harsh and abusive words of the Māras are heard as praises to the bodhisattva. For the bodhisattva, the six sense objects never appear as unpleasant. By the mere thought of it, all his perfections arise from the sky. Furthermore, through the power of his own merit, all perfections arise from the Sky-Treasury and from the Handful of Jewels, and all sentient beings are sustained. By the power of his own merit, the Handful of Jewels remains for an aeon; yet, even if one were to speak of it, it is not easy to fathom the limit of the bodhisattva’s power of merit. This is called the power of merit of the bodhisattva. In that regard, what is the power of the bodhisattva’s practice? The power of the bodhisattva’s practice is tenfold. What are the ten? They are as follows: the practice of generosity, the practice of ethical discipline, the practice of patience, the practice of diligence, the practice of meditative concentration, the practice of insight, the practice of skillful means, the practice of aspiration, the practice of power, and the practice of wisdom. These are called the ten types of practice of the bodhisattva. Whatever practices of the bodhisattvas are endowed with the perfections, all of them should be understood as being included within these ten practices.

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པ་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཆོས་གང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་མ་གཏོགས་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་སྦྱིན་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་གང་གིས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པའི་སེམས་དེ་ལ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་མ་གཏོགས་པར་སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་དད་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ན། ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པ་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། རྣམ་པ་བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྡུད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་མི་གཏོང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། རྟག་ཏུ་གཞན་གྱི་དོན་བསྒྲུབ་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་དང་། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡང་དག་པར་འཇོམས་པ་ལ་བཟོད་པ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པའོ། །

In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of generosity? There is nothing whatsoever that a bodhisattva will not give to sentient beings, except for those things that would cause them harm. As for the mind with which a bodhisattva gives a gift, except for tathāgatas and bodhisattvas who have attained patience, it is not easy for other sentient beings to have faith in it, let alone to understand it. This is called the bodhisattva’s accomplishment of generosity. In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of ethical discipline? The accomplishment of ethical discipline by bodhisattvas is of ten types. What are the ten types? They are as follows: the accomplishment of the ethical discipline of the śrāvaka vows; the accomplishment of the ethical discipline of the pratyekabuddha vows; the accomplishment of the ethical discipline of the bodhisattva vows; the accomplishment of the vow of ethical discipline that gathers all virtuous dharmas; the accomplishment of the ethical discipline of not abandoning the search for spiritual friends; the accomplishment of the vow of ethical discipline that upholds the sublime Dharma; the accomplishment of the vow of ethical discipline that constantly accomplishes the welfare of others; the accomplishment of the vow of ethical discipline that fully dedicates [merit] to awakening; and the accomplishment of the vow of ethical discipline of constant meditative equipoise, which thoroughly destroys the connection to habitual tendencies.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་སླ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བཟོད་པ་སྒྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། ། རྣམ་པ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་དུ་ལེན་པའི་བཟོད་པ་དང་། གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་མི་མཇེད་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་བཟོད་པའོ། ། སྡུག་བསྔལ་དང་དུ་ལེན་པའི་བཟོད་པ་ནི་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ལ་ཤེས་པ་འཇུག་པའོ། ། གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་མི་མཇེད་པའི་བཟོད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བུ་གཅིག་པ་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། ། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་བཟོད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་བཟོད་པ་འདི་དག་སྒྲུབ་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྩོན་འགྲུས་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་དང་གང་དུ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པར་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་དེ་དང་དེ་འདུ་ཤེས་འདི་ལྟར་སྦྱོར་ཏེ། བདག་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་ཆོས་འདི་ཡོངས་སུ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྩོན་འགྲུས་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །

Bodhisattvas possess non-conceptual ethical discipline; the accomplishment of their ethical discipline is not easily understood by those who are not omniscient. This is called the accomplishment of the ethical discipline of a bodhisattva. In that regard, what is the accomplishment of the patience of a bodhisattva? The accomplishment of patience by bodhisattvas is threefold. What are the three aspects? They are as follows: the patience of voluntarily accepting suffering, the patience of not being provoked by the harm of others, and the patience of definitively reflecting on the Dharma. The patience of voluntarily accepting suffering is the engagement of knowledge in the fact that one is the owner of one's own karma. The patience of not being provoked by the harm of others is the engagement in loving all sentient beings as if they were one's only child. The patience of definitively reflecting on the Dharma is the engagement in the knowledge that all phenomena are unborn. These are called the three aspects of a bodhisattva’s patience. The accomplishment of these patiences is called the accomplishment of the patience of a bodhisattva. In that regard, what is the accomplishment of the diligence of a bodhisattva? In this context, wherever and in whatever way a bodhisattva applies themselves to the practice of fully accomplishing virtuous qualities, they apply themselves with this perception: "I shall fully accomplish these virtuous qualities for all sentient beings." This is called the accomplishment of the diligence of a bodhisattva.

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་གཏན་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཆོས་གང་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་སྟེ། དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ། ཞི་བ་སེམས་དང་། ཡིད་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བ་མ་སྐྱེས་མ་འགགས་ཤིང་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་མཐོང་ངོ་། ། དེ་བདག་ནི་མཉམ་པར་བཞག་ལ་གཞན་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས་པའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་སོ། ། བདག་དང་གཞན་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ལ། བྱང་ཆུབ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་མི་ཉམས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསམ་གཏན་བསྒྲུབ་པའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གང་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གང་མཚན་མ་མེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གང་སྨོན་པ་མེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གང་ནམ་མཁའ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་མི་ཉམས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་བསྒྲུབ་པའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐབས་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བདག་ཀྱང་མི་དམིགས་ལ། རྟག་ཏུ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྦེད་པ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཡང་མི་དམིགས་ལ། རྟག་ཏུ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་བརྩོན་པ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཡང་མི་དམིགས་ལ།

In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of meditative concentration? A bodhisattva does not perceive any phenomenon whatsoever that is not in meditative equipoise. They perceive all phenomena as being naturally in a state of equipoise, peaceful, free from mind, mentation, and mental consciousness, unarisen, unceasing, and immovable. They do not think, "I am in meditative equipoise, while others are distracted." Furthermore, they do not perceive any samādhi that is liberated from self and other, yet they do not let their diligence in perfectly accomplishing awakening decline; this is the bodhisattva’s accomplishment of meditative concentration. In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of insight? In this context, a bodhisattva does not perceive any phenomenon that is liberated from dependent origination, liberated from emptiness, liberated from signlessness, liberated from wishlessness, or liberated from space. Yet, they do not let their diligence in the path to awakening and in bringing sentient beings to maturity decline; this is the bodhisattva’s accomplishment of insight. In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of skillful means? It is when a bodhisattva does not apprehend a self, yet constantly practices the conduct of concealing the self. They do not apprehend sentient beings, yet constantly exert effort in bringing sentient beings to maturity. They do not apprehend afflictions, yet...

རྟག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་སྦེད་པ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། དེ་ལ་གང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྣང་བར་མི་འགྱུར་ལ། རྟག་ཏུ་སངས་རྒྱས་མཐོང་བར་འདོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་གང་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲ་གང་ཡང་གྲག་པར་མི་འགྱུར་ལ། རྟག་ཏུ་ཆོས་ཉན་པས་ངོམས་མི་མྱོང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། འཁོར་བ་ཡང་མི་དམིགས་ལ། རྟག་ཏུ་འཁོར་བས་འཇིགས་པའི་ཡིད་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ལ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་མི་དམིགས་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་བརྒྱ་སྟོང་མང་པོ་ཡང་མངོན་པར་བསྒྲུབ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐབས་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་འབྲི་བ་འམ་འཕེལ་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྔོ་བར་བྱེད་དོ། ། རང་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་དུ་བྱས་ནས་འདིས་བདག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་གྱུར་ཅིག། བདག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་འདི་འདྲ་བར་གྱུར་ཅིག། འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་འདྲ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྔོ་བར་བྱེད་དོ། །

He also constantly practices the concealment of the sense faculties. In that regard, not even the slightest form that is not the form of a buddha appears to him, yet he also constantly desires to see the buddhas. In that regard, no sound whatsoever that is not the sound of the Dharma is heard by him, yet he is also never satiated by constantly listening to the Dharma. He does not perceive saṃsāra, yet he also possesses a mind that is constantly fearful of saṃsāra. He does not truly perceive nirvāṇa, yet he also completely gives away all his possessions in order to realize nirvāṇa. He does not perceive a buddha or awakening, yet he also accomplishes many hundreds of thousands of aspirations in order to realize the awakening of a buddha. This is called the bodhisattva’s accomplishment of skillful means. In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of aspirations? In this case, a bodhisattva does not truly perceive any phenomenon as either decreasing or increasing. Having rejoiced in the roots of virtue of all sentient beings, he dedicates them toward unsurpassed, perfect, and complete awakening. Having shared his own roots of virtue with all sentient beings, he dedicates them toward unsurpassed, perfect, and complete awakening, saying: "By this, may I manifest complete awakening as an unsurpassed, perfect, and complete buddha. May my buddha-field become like this. May my retinue become like this." This is the dedication toward unsurpassed, perfect, and complete awakening.

དེའི་སྨོན་ལམ་དེ་ཡང་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ། མི་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཞིག་པ། མཉམས་པ། འདྲེན་མ་མ་ཡིན་པ། མ་གྱུར་པ། མཁས་པས་བསྔགས་པ་བསྲུང་ངོ་། ། དེ་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པས་སེམས་སྨོན་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ལ་ལ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བསྒྱུར་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གན་དུ་འོང་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཟློག་པར་བྱེད། འདུན་པ་ཟློག་པར་བྱེད། དབྲལ་བར་བྱེད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་འདུན་པ་ཟློག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་ཉིད་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། བདུད་འདུལ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། ། སེམས་ཅན་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་འདུན་པ་ཟློག་པར་བྱེད། རྣམ་པར་ཟློག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ལ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་འགྱུར་གྱི། སེམས་ཅན་དེ་ལ་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དེ། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ལས་ཀྱང་མི་ཉམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་སྟོབས་དེས་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པ་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་རབ་ཏུ་འགོད། རབ་ཏུ་འཛུད་དེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན།

That aspiration of his is perfectly fulfilled; it shall not fail to be accomplished. He maintains a morality that is unimpaired, unbroken, unmixed, unaltered, and praised by the wise. By abiding firmly in that morality, the aspirations of his mind are fulfilled; this is called the bodhisattva’s accomplishment of aspiration. In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of power? Suppose someone were to transform into the form of a buddha and approach the bodhisattva, attempting to turn him away from the enlightenment of a buddha, to turn back his resolve, or to separate him from it. Even so, the bodhisattva’s resolve would not be turned back. He would recollect enlightenment itself; he would recollect the essence of enlightenment. He would subdue the māras, turn the wheel of Dharma, and manifest great compassion. Even toward those sentient beings who attempt to turn back or divert the bodhisattva’s resolve, the bodhisattva does not become angry; rather, he generates great love and great compassion for those beings. He does not decline in the powers of faith, diligence, mindfulness, meditative concentration, and insight. Therefore, by that power of non-retrogression, he establishes and introduces immeasurable and innumerable sentient beings into the enlightenment of a buddha. This is called the bodhisattva’s accomplishment of power. In that regard, what is the bodhisattva’s accomplishment of wisdom?

འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདི་ལ་སྐྱེ་བའམ། འཆི་བ་འམ་རྒ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། འདི་དག་ནི་ཆོས་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པ་དག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་དེ་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་ལས་རྣམ་པར་བཟློག་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡེ་ཤེས་བསྒྲུབ་པའོ། ། འདི་ནི་བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བཅུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྟོབས་མཐའ་ཡས་པ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ལ་མངོན་པར་འགྱུར་བས་སྟོབས་པོ་ཆེ་ལ་ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ལ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པས་ན་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའོ། ། དེ་ཡང་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བས་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། རྒྱ་མཚོ་ནི་འཇུག་པར་དགའ་བ་ཉིད་དང་། རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་། རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པར་ཆོས་མཐུན་པ་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་། རང་རྒྱལ་དང་། ཚངས་པ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཇུག་མི་ནུས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེའི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་འགྲོ་བ་དང་།

In this regard, a bodhisattva thoroughly understands all phenomena exactly as they are, thinking: "In this, there is no birth, no death, and no aging; these are merely phenomena, devoid of 'I' and 'mine'." By the very power of that wisdom, they establish immeasurable and innumerable sentient beings in that power of wisdom. They are unable to turn all sentient beings away from that nature of phenomena (dharmatā) and establish them in worldly phenomena; this is the accomplishment of the bodhisattva’s wisdom. These are the ten modes of accomplishment, which are called the ten powers of a bodhisattva. Furthermore, other infinite powers also become manifest on the bodhisattva stage of Sādhumati through the process of maturation, and thus it is called "the stage of the Great Powerful One." On the bodhisattva stage of Dharmameghā, because they practice the perfection of wisdom (jñānapāramitā) preeminently, it is called the "Ocean of Wisdom." It is called an "ocean" because it is similar to a sea: just as a sea is delightful to enter, has a single taste, is the source of all jewels, and is the abode of immeasurable sentient beings, so too is the ocean of wisdom. It is similar to a sea in that it cannot be entered by any of the śrāvakas, pratyekabuddhas, Brahmā, Viṣṇu, Maheśvara, and so forth; it has the single taste of emptiness; it is the source of the jewels of all the Buddha-qualities; and it is the birthplace and the destination.

རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལྡོག་ཅིང་བདེ་བ་འཐོབ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་དབུགས་འབྱིན་པའི་འཚང་རྒྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པས་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཡིན་པས་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་གང་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་དང་རྐྱེན་དེ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་སྟེ། དེ་དག་ལ་རྒྱུ་ནི་གང་། རྐྱེན་ནི་གང་ཞེ་ན། གང་འདི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་རབ་ཏུ་འདུན་པ། ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། འགྲོགས་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་དང་། གང་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་ཅིང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་མི་རྟོན་པ་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དེ་དག་ལ་ང་རྒྱལ་མེད་ཅིང་བླ་མ་བཞིན་དུ་ཕངས་པར་འཛིན་པ་དང་། སྟོན་པ་བཞིན་དུ་ཕངས་པར་འཛིན་པ་སྟེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་འདི་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་རིག་ནས་འབེལ་བའི་གཏམ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཏམ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། སྣོད་དུ་རིག་ནས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཕྱི་རོལ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། དེས་ཆོས་དེ་དག་ཐོས་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ། གང་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། གང་འདི་དོན་ཉུང་བ་དང་། བྱ་བ་ཉུང་བ་དང་།

Sentient beings, distinguished by their various dispositions, turn away from the afflictions and attain happiness. Because they have become the state of supreme relief and the very state of buddhahood, they become the abode of immeasurable sentient beings. The ocean of wisdom that is inseparable from such a state is Mañjughoṣa; thus, he is called the "Ocean of Wisdom." In that regard, what is the inexhaustible accumulation of wisdom of the bodhisattvas? It is the causes and conditions by which wisdom is realized; the bodhisattva correctly accomplishes those very causes and conditions. What are those causes and what are those conditions? They are: having a keen aspiration to thoroughly seek wisdom; constantly attending to, associating with, and honoring spiritual friends who have realized wisdom; relying upon the wisdom of the buddhas and not relying upon the wisdom of śrāvakas or pratyekabuddhas; and being without pride toward those spiritual friends, cherishing them as gurus and cherishing them as the Teacher. When those spiritual friends perceive that this person’s intention is perfect, they provide them with discourses and discourses on wisdom. Perceiving them to be a suitable vessel, they teach the inner Dharma without interruption. Having heard those teachings, the person applies themselves to the accumulation of Dharma. That application to the accumulation of Dharma is the accumulation of wisdom. In that regard, what is application to the accumulation of Dharma? It is having few concerns, having few activities, and...

སྨྲ་བ་ཉུང་བ་དང་། ཡོ་བྱད་ཉུང་བ་དང་། ནམ་གྱི་ཆ་སྟོད་དང་ནམ་གྱི་ཆ་སྨད་ལ་མི་ཉལ་ཞིང་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་པ་དང་། ཐོས་པའི་དོན་ལ་རྟོགས་པ་དང་། ཡང་དང་ཡང་ཚོལ་བ་དང་། སེམས་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་རྣམས་རྣམ་པར་སེལ་བ་དང་། ལྟུང་བ་རྣམས་ལ་བྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་། འགྱོད་པ་མེད་པ་དང་། ཀུན་ནས་ལྟུང་བ་མེད་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་ལ་སྙིང་པོར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་གཞོལ་བ་དང་། ཆོས་ལ་འབབ་པ་དང་། རྟུལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཚོལ་བ་ལ་མགོ་དང་གོས་ལ་མེ་འབར་བ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་ལ་མ་ཆགས་པར་གནས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་མི་ལྷོད་པ་དང་། བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་འཛི་ལ་མི་དགའ་བ་དང་། གཅིག་པུར་དགའ་བ་དང་། དགོན་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཤིང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། འཕགས་པའི་རིགས་ཆོག་ཤེས་པ་དང་། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དག་ལས་མི་གཡོ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་ཞིང་མོས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་སྔགས་དྲན་པར་འཛིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཚོལ་བ་དང་། བརྗེད་པ་མེད་པ་དང་། དོན་རྟོགས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། བློ་གྲོས་ཀྱི་ལམ་དང་མཐུན་པ་དང་། བརྟན་པས་སྡོམ་པ་དང་། རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པས་བརྒྱན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལྷུར་ལེན་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་སེལ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། གཏི་མུག་གི་མུན་པ་དང་། རབ་རིབ་ཀྱི་ལིང་ཏོག་གིས་ཆོད་པ་བསལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། བློ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། བློ་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། བློ་མ་ཞུམ་པ་དང་།

Speaking little, having few possessions, not sleeping during the first and last watches of the night but striving in yoga, realizing the meaning of what has been heard, seeking it again and again, having a mind free from turbidity, clearing away the obscurations, knowing when downfalls have occurred, being without regret, being without any downfalls, making practice the essence, being intent on the Dharma, flowing toward the Dharma, possessing fortitude, seeking wisdom as if one’s head or clothes were on fire, abiding without attachment to that, not being lax in ethical discipline, not abandoning diligence, progressing toward excellence, not delighting in bustle, delighting in solitude, being oriented toward and mentally engaging with the wilderness, being content with the noble lineages, not wavering from the qualities of purification, delighting in and being devoted to the joy of the Dharma, remembering mundane mantras, seeking supramundane dharmas, being without forgetfulness, following the realization of the meaning, being in accord with the path of intelligence, being restrained through steadfastness, following the wisdom of conditions, being adorned with a sense of shame and dread of blame, being dedicated to following wisdom, clearing away ignorance, and removing the darkness of nescience and delusion, the cataracts of the film of blindness, possessing the pure eye of insight, having an extremely pure intellect, a vast intellect, and an undaunted intellect.

བློ་མ་གྱེས་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་ཤེས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གཞན་ལ་རག་མ་ལུས་པ་དང་། བདག་གི་ཡོན་ཏན་མི་བསྙེམས་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་བརྗོད་པ་དང་། ལེགས་པར་བྱ་བའི་ལས་བྱེད་པ་དང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་འགལ་བར་མི་བྱེད་པ་དང་། ལས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་སྦྱིན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རབ་ཏུ་བསགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་པོ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་གྲོ་ག་དང་། སྨྱུ་གུ་དང་། སྣག་ཚ་དང་གླེགས་བམ་སྦྱིན་པ་དང་། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྟན་སྣ་ཚོགས་སྦྱིན་པ་དང་། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པ་དང་། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་གཡོ་མེད་པར་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྦྱིན་པ་སྟེ། སྦྱིན་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། བསྲུང་བ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་རྗེ་བོ་བཞིན་དུ་བསྲུང་བ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྲུང་བ་དང་། ཡུལ་དང་ལྗོངས་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྲུང་བ་དང་། ཕན་པའི་དངོས་པོ་བསྲུང་བ་སྟེ། བསྲུང་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཉེ་བར་སྟོན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ།

Non-differentiation of the mind, direct cognition, not depending on others for qualities, not being conceited about one’s own qualities, fully proclaiming the qualities of others, performing deeds that are well-done, not acting in contradiction to the ripening of karma, and the wisdom of completely pure karma—Venerable Śāradvatīputra, this is called the bodhisattvas’ inexhaustible accumulation of wisdom. Furthermore, these four kinds of generosity will thoroughly accumulate the accumulation of wisdom. What are the four? Giving birch bark, pens, ink, and volumes of scripture to those who preach the Dharma; giving various Dharma seats to those who preach the Dharma; giving all gains, honors, and verses of praise to those who preach the Dharma; and giving sincere words of "well done" to those who preach the Dharma for the sake of collecting the Dharma. These four kinds of generosity will accumulate the accumulation of wisdom. These four kinds of protection will accumulate the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? Namely: protecting those who preach the Dharma like a lord, protecting the roots of virtue, protecting the regions and districts, and protecting beneficial things. These four kinds of protection will accumulate the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four kinds of instruction will accumulate the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? Namely:

ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་ཟང་ཟིང་གིས་ཉེ་བར་སྟོན་པ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྟོན་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྟོན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྟོན་པ་སྟེ། ཉེ་བར་སྟོན་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། སྟོབས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། མོས་པའི་ཕྱིར་དད་པའི་སྟོབས་དང་། ཐོས་པ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་བརྗེད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པའི་སྟོབས་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ལ་སེམས་ངེས་པར་སེམས་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་དང་། ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཏེ། སྟོབས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ལ་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཆོས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། བཟོད་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་བརྩོན་པས་ངན་དུ་བརྗོད་པ་དང་། ངན་དུ་སྨྲ་བའི་ཚིག་གི་ལམ་བཟོད་པ་དང་།

Serving those who proclaim the Dharma with material gifts, serving them with the Dharma, serving them with insight, and serving them with wisdom—these four ways of serving constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These five powers constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the five? They are as follows: the power of faith through aspiration; the power of diligence through seeking out learning; the power of mindfulness through not forgetting the bodhicitta; the power of meditative concentration through the mind’s certain contemplation of equality; and the power of insight through the power of learning. These five powers constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four types of ethical discipline constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: ethical discipline that delights in the Dharma; ethical discipline that thoroughly seeks the Dharma; ethical discipline that definitively contemplates the Dharma; and ethical discipline that is fully dedicated to awakening. These four types of ethical discipline constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four types of patience constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: patience toward the verbal expressions of abuse and harsh speech from those who are diligent in seeking the Dharma; and...

ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་བརྩོན་པས་རླུང་དང་། ཉི་མ་དང་། གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་བརྩོན་པས་མཁན་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་དང་། མཐུན་པར་འཇུག་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་བརྩོན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་སྟེ། བཟོད་པ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། བརྩོན་འགྲུས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། འཛིན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། བརྟན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། ནན་ཏན་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དབེན་པ་དང་རྩེ་གཅིག་པའི་བསམ་གཏན་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་ཚོལ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆད་པ་ལ་མི་གནས་པ་དང་། རྟག་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་མི་འགལ་བ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བཟོད་པ་སྟེ།

Through diligence in seeking the Dharma, one endures wind, sun, cold, heat, hunger, and thirst; through diligence in seeking the Dharma, one endures the patience of acting in harmony with the abbot and the preceptor; and through diligence in seeking the Dharma, one endures the patience regarding the dharmas of emptiness, signlessness, and wishlessness. These great patiences constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four types of diligence constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: the diligence of listening, the diligence of retaining, the diligence of steadfastness, and the diligence of earnest application. These four types of diligence constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four branches of meditative concentration constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: the meditative concentration of solitude and one-pointedness, the seeking of the superknowledges, and reliance upon the wisdom of a Buddha. These four branches of meditative concentration constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four illuminations of insight constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: not abiding in nihilism, not engaging in eternalism, not contradicting dependent origination, and the patience regarding selflessness.

ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐབས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་སྟེ། ཐབས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ལམ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལམ་དང་། སའི་ལམ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལམ་སྟེ། ལམ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། མི་ངོམས་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོས་པས་མི་ངོམས་པ་དང་། བསྟན་པས་མི་ངོམས་པ་དང་། དཔྱོད་པས་མི་ངོམས་པ་དང་། ཤེས་པས་མི་ངོམས་པ་སྟེ། མི་ངོམས་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། གཞན་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་གང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའོ། ། སྦྱིན་པ་ལས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་བལྟའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་།

These four illuminations of insight constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four methods constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: conforming to the world, conforming to sentient beings, conforming to the Dharma, and conforming to wisdom. These four methods constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four paths constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: the path of the perfections, the path of the stages, the path of the factors of enlightenment, and the path of omniscient wisdom. These four paths constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. These four insatiabilities constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. What are the four? They are as follows: insatiability in hearing, insatiability in teaching, insatiability in investigation, and insatiability in knowing. These four insatiabilities constitute the accumulation of wisdom for bodhisattvas. Furthermore, the accumulation of wisdom is that which follows after all sentient beings and follows after all phenomena. One should also view generosity as the accumulation of wisdom. Likewise, ethical discipline, patience, diligence, and...

བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ལས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་བལྟའོ། ། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ལས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་བལྟ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྩོམ་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གྲུབ་པ། ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ། ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན་པ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྟོན་པ་ཡིན་ནོ། ། བདུད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལ་གླགས་མི་རྙེད་དོ། ། དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱང་འཐོབ་བོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་འཐོབ་པར་བྱེད་དེ། འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྦྱོར་བ་དེ་དག་གནས་སྐབས་ལ་འདི་ནི་སྦྱོར་ན་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་གྱུར་པས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཉིད་ཡིན་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་མི་མཐུན་པར་ཚིག་གཞན་དུ་བསྟན་པ་ནི་སའི་རིམ་པས་བཤད་པས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། ད་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བྱམས་ཆེན་རང་བཞིན་དཔག་ཏུ་མེད། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བློ་ཡི་མཆོག། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་བློ་ཆེན་ལྡན། ། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཐབས་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་།

One should also regard meditative concentration and insight as the accumulation of wisdom. One should likewise regard loving-kindness, compassion, joy, and equanimity as the accumulation of wisdom. Why is that? It is because all the undertakings of a bodhisattva are accomplished through wisdom, preceded by wisdom, rely upon wisdom, and abide in omniscient wisdom; they rely upon all that is endowed with wisdom. Even all the māras cannot find an opportunity against them. All the vessels of the Buddha’s Dharma are present for them, and they also obtain the blessings of the Buddha. They cause the attainment of omniscient wisdom as well. This is called the inexhaustible accumulation of wisdom. Although these applications are practiced in the present stage, when they reach the stage of maturation, they become omniscient wisdom in every respect—signless, spontaneously present, non-conceptual, and unobscured—and thus they are perfected as the accumulation of wisdom. Since the Blessed One is the accumulation of wisdom itself, there is no fault in teaching it through other words that do not conform to the verses, as it is explained according to the sequence of the stages. Now, in order to show the essential nature of the four divine abodes, it is said: "Great loving-kindness, immeasurable in nature; Great compassion, the supreme of intellects; Great insight, possessing great intelligence; Great skill, possessing great means." Thus, loving-kindness, compassion, and—

དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་བཞི་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་བཞི་སྟེ། ཚངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། དེའི་དོན་དུ་གནས་པས་ན་ཚངས་པའི་གནས་པ་བཞིའོ། ། དེ་ལ་བྱམས་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་པ་དང་། ཆོས་ལ་དམིགས་པ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་མེད་པའི་བྱམས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་བྱམས་ཆེན་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། ། དེ་ཡང་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་ཏེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ཡང་མི་ཟད་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་བྱས་ཏེ། དེ་དག་གི་བྱམས་པ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་མེད་དོ། ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཇི་ཙམ་པ་དེ་ཙམ་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་བྱམས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པས་ཁྱབ་པར་བྱེད་དོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་འདིས་གར་ཡང་མ་ཁྱབ་པ་མེད་དོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱམས་པ་འདིས་གང་མ་ཁྱབ་པའི་སེམས་ཅན་དེ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ནི་ཚད་མེད་དེ། དེ་ལ་ཟད་པ་མེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་ཡང་ཚད་མེད་དེ། དེ་ལ་ཟད་པ་མེད་དེ་འདི་ལྟར་ནམ་མཁའ་མི་ཟད་པས་ན་སེམས་ཅན་མི་ཟད་དོ། ། སེམས་ཅན་མི་ཟད་པས་ན་བྱམས་པ་མི་ཟད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་།

The four—joy and equanimity—are the four divine abodes (brahmavihāra). "Brahmā" refers to nirvāṇa. Because one abides for the sake of that, they are the four divine abodes. Among them, loving-kindness (maitrī) is threefold: loving-kindness directed toward sentient beings, directed toward phenomena (dharma), and the non-referential. Furthermore, because it has become the very nature of non-referential loving-kindness, it is the essence of great loving-kindness; for that very reason, it is immeasurable. This is also taught in the Akṣayamatinirdeśa-sūtra: "Venerable Śāradvatīputra, the loving-kindness of bodhisattvas is also inexhaustible. Why is that? Because it is unassailable. The loving-kindness of bodhisattvas is made inexhaustible; the accomplishment of their loving-kindness is never interrupted. To whatever extent the realm of sentient beings extends, to that extent the bodhisattva’s generation of the mind of loving-kindness pervades it. Venerable Śāradvatīputra, it is like this: for example, there is nowhere that this realm of space does not pervade. Venerable Śāradvatīputra, likewise, there is no sentient being whatsoever that is not pervaded by this loving-kindness of the bodhisattva. For example, the realm of sentient beings is immeasurable and has no end. Likewise, the cultivation of the bodhisattva’s loving-kindness is also immeasurable and has no end. Thus, because space is inexhaustible, sentient beings are inexhaustible. Because sentient beings are inexhaustible, loving-kindness is inexhaustible. Therefore, those sublime beings are said to have inexhaustible loving-kindness." When he had spoken thus, ...

གནས་བརྟན་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་འདི་ཇི་ཙམ། བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་བས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཆེས་མང་ངོ་། ། སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེ་བྱ་བར་མི་ནུས་སམ། བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ནུས་མོད་ཀྱི། རྒྱུ་ཆུང་ངུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཕྱོགས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་བཅུ་ཀུན་དུ་ཕྱོགས་རེ་རེར་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུས་ཡོངས་སུ་གང་བ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ལ། སེམས་ཅན་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་འདུས་ཏེ། སྒྲའི་རྩེ་མོ་བརྒྱར་གཤེགས་པའི་ཆས་དེ་ལ་ཆུའི་ཐིགས་པ་གཅིག་བླངས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དག་འདུས་ཏེ་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ན་སྐྲའི་རྩེ་མོ་བརྒྱར་གཤེགས་པའི་ཆས་ཆུའི་ཐིགས་པ་གཉིས་བླངས་ལ་མཚན་མ་གཞག་པ་འདི་དང་།

The Elder Śāradvatīputra said this to the bodhisattva Akṣayamati: "Noble son, how great is this realm of sentient beings?" Akṣayamati replied: "Venerable Śāradvatīputra, the realm of sentient beings is even more numerous than the extent of the earth element, the water element, the fire element, and the wind element." He asked: "Noble son, can you not provide an analogy?" Akṣayamati replied: "Venerable Śāradvatīputra, I can, but not with a small cause. Venerable Śāradvatīputra, it is like this: suppose there were as many world systems in the eastern direction as there are grains of sand in the river Ganges, and likewise in the southern direction, likewise in the western direction, likewise in the northern direction, and likewise in every single direction throughout the ten directions, as many as the grains of sand in the river Ganges. Suppose all of those world systems were to become a single great ocean completely filled with water. Suppose as many sentient beings as there are grains of sand in the river Ganges were to gather and take a single drop of water from that ocean using a tip of a hair split a hundredfold. Suppose then, in the same way, another group of as many sentient beings as there are grains of sand in the river Ganges were to gather and, after as many eons as there are grains of sand in the river Ganges, take a second drop of water using a tip of a hair split a hundredfold and set a mark for it. And..."

བགྲང་བ་འདི་ལྟ་བུས་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཅིག་སེམས་ཅན་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དག་གིས་སྐྲའི་རྩེ་མོ་བརྒྱར་གཤེགས་པའི་ཆས་ཆུའི་ཐིགས་པ་རེ་རེ་བླངས་པས་ཆུའི་ཕུང་པོ་དེ་ཙམ་ཟད་པར་གྱུར་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཁམས་དེ་ནི་ཟད་པའམ་མཐའ་ཐུག་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཚད་མེད་དེ། དེ་དག་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱམས་པས་ཁྱབ་པར་བྱེད་དོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གང་གི་བྱམས་པ་དེ་ལྟ་བུ་བསྒོམས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཚད་མེད་པ་དེ་ཟད་པར་ནུས་སམ། སྨྲས་པ་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བྱམས་པ་བསྒོམས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་འདྲ་བ་ཟད་པར་སུ་འདོད་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ཟད་པར་འདོད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གིས་བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་འདི་ཐོས་ནས་སྐྲག་པར་མི་འགྱུར་ན་དེ་དག་ཀྱང་བྱམས་པ་མི་ཟད་པར་འཕགས་པར་འགྱུར་རོ། ། བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་ནི་བདག་བསྲུང་ཞིང་གཞན་ལ་ཕན་པར་གནས་པ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་རྩོད་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་ཐ་བའི་སྐྱོན་དང་། ཁྲོ་བ་དང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའོ། ། བག་ལ་ཉལ་དང་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། དད་པ་བསྐྱེད་ཅིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁྲུལ་པ་ལ་ཉེས་པར་མི་ལྟ་བའོ། ། ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་ཅིང་ལུས་དང་སེམས་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱ་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའོ། ། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཇིགས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་ཞིང་གཤེ་བ་དང་།

If, by such a method of counting, as many sentient beings as there are grains of sand in the river Ganges were to take up a single drop of water with a hair-tip split a hundred times for every grain of sand in the river Ganges, and the entire mass of water were thus exhausted, the realm of sentient beings would still not be exhausted or reached its limit. Venerable Śāradvatīputra, in that way the realm of sentient beings is immeasurable, and the bodhisattva pervades them with loving-kindness. Venerable Śāradvatīputra, what do you think? Is it possible to exhaust the immeasurable roots of virtue from cultivating such loving-kindness? He replied, "Noble son, it is not. Whoever wishes to exhaust such roots of virtue from cultivating loving-kindness wishes to exhaust space itself." If a bodhisattva, upon hearing of this inexhaustible loving-kindness, does not become afraid, they too will excel in inexhaustible loving-kindness. Akṣayamati said: Venerable Śāradvatīputra, loving-kindness is that which protects oneself and abides in the benefit of others; it is supremely free from contention, and it utterly destroys the defects of malice, harshness, anger, and resentment. It is free from latent tendencies and active outbursts; it generates faith and does not view the faults of any sentient being. It is without torment and generates physical and mental bliss; it completely transcends being harmed by others. It is free from the fear of all faults and is in harmony with the noble path. It is free from reviling and...

སྡང་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དད་པར་བྱེད་པ། ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོལ་བ་སྟེ། དབྱིག་དང་། མཚོན་ཆ་འཆང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཐར་པར་བྱ་བ་ལ་དགའ་བ། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། ཚུལ་འཆོས་པ་དང་། ཁ་གསག་དང་། ཐོབ་ཀྱིས་འཇལ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་བྱེད་པ། བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཚངས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཕྱག་བྱས་པ། རང་གི་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ། མཁས་པས་རབ་ཏུ་བསྔགས་པ། བྱིས་པ་ཐམས་ཅད་སྲུང་བ། ཚངས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་པ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་མ་འདྲེས་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐར་པའི་ལམ་གྱི་མཆོག་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པ། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་བཟུང་བ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་བསགས་པ། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བརྒྱན་པ། དབང་པོ་ཉམས་པ་དང་མ་ཚང་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ། བདེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་པ། ངན་སོང་ཐམས་ཅད་དང་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདས་པ། ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་ཞིང་མོས་པ། འདོད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་སྙོམས་པ་དང་། སྦྱིན་པའི་སྦྱོར་བ་ཐ་དད་པ་དང་བྲལ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ། བཟོད་པའི་སྟོབས་སྟོན་པ། ང་རྒྱལ་དང་།

It inspires faith in sentient beings who possess a mind of hatred; it liberates from all objects of the senses, yet it does not wield wealth or weapons. It delights in bringing all sentient beings to complete liberation; it is free from all anger. It is free from all hypocrisy, flattery, and the pursuit of gain; it brings about all gain, honor, and praise. It is prostrated to by Śakra, Brahmā, and all the world-protectors; it is adorned with the ornament of its own majesty. It is highly praised by the wise and protects all the foolish. It accords with the path of Brahmā and is unmixed with the desire realm. It is the supreme path to liberation for all sentient beings, perfectly encompassing all vehicles. It is sustained by merit free from material things and has accumulated the entire collection of merit. It cannot be surpassed by any of the meritorious activities arising from material substances. It is adorned with the thirty-two marks of a great being and the eighty minor marks. It has abandoned all impaired or incomplete faculties. It accords with the paths to all happy realms and nirvāṇa, and has transcended all miserable states and the eight unfavorable conditions. It delights in and is devoted to the joy of the Dharma; it has no longing for the power of desires and enjoyments. It maintains an even mind toward all sentient beings and is free from the distinctions of the practice of giving. It is the gateway to all ethical discipline and training, and provides complete protection from all lapses in ethical discipline. It demonstrates the power of patience and is free from pride.

རྒྱགས་པ་དང་། དྲེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། འཕགས་པ་རྣམས་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྩ་བ་མི་འཁྲུགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ཤིང་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་གྲོལ་བ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ། གསང་སྔགས་དང་ཐོས་པ་འཛིན་པས་ངེས་པར་སེམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པ། རང་གི་ཕྱོགས་དང་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ངེས་པ། བདུད་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བསལ་བ། འགྲོགས་ན་བདེ་བ། བསྙེན་བཀུར་དང་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལ་སེམས་པ། སྤྱོད་ལམ་སྲུང་བར་བྱེད་པ། རྒོད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ། ང་རྒྱལ་གྱི་ལས་སེལ་བ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པས་ཕྱུགས་ཤིང་བག་ཆགས་དང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་ང་བ་སྦྱོང་བའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་སྟེ་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་ནི་བདག་གི་བདེ་བ་གཏོང་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བདེ་བ་སྦྱིན་པའོ། ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱམས་པ་ནི་བདག་སྐྱོབ་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་ནི་ཆུ་བོ་ལས་སྒྲོལ་བའོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་ནི་གསུམ་པོ་འདི་དག་སྟེ། གསུམ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་པ་དང་། ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་པ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པའི་བྱམས་པའོ། །

Free from all pride and arrogance, they have initiated and correctly applied an unshakeable diligence that is the root of the meditative concentrations, absorptions, and meditative attainments entered by the noble ones. They are completely liberated from all worldly activities. Through meditative concentrations, liberations, absorptions, and meditative attainments, they emerge from all afflictions. By retaining secret mantras and what they have heard, they generate the cause of the insight that thoroughly reflects. They are certain regarding their own position and the positions of others. They have eliminated the factions of Māra and the afflictions. They are pleasant to associate with. They contemplate the concordant causes of veneration and engagement. They maintain their conduct. They have transcended all agitation. They clear away the activities of pride. They are rich in a sense of shame and dread of blame, and they purify the foul odor of habitual tendencies, karmic connections, and afflictions. Venerable Śāradvatīputra, "fragrant love" is that which completely protects all sentient beings. Great love consists of giving up one's own happiness and bestowing happiness upon sentient beings. The love of the śrāvakas protects oneself. The great love of the bodhisattvas completely protects all sentient beings. Venerable Śāradvatīputra, love is that which crosses over the river. Venerable Śāradvatīputra, love is these three. What are the three? They are as follows: love focused on sentient beings, love focused on phenomena, and non-referential love.

སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་པ་ནི་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་པ་ནི་སྤྱོད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། དམིགས་པ་མེད་པའི་བྱམས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་བྱམས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། བྱམས་ཆེན་རང་བཞིན་དཔག་ཏུ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བློ་ཡི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་བརླན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། ། འཇམ་པའི་དབྱངས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པས་བློ་ཡི་མཆོག་གོ། ། འདི་ཡང་བྱམས་པ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞན་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་སོགས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་ཡང་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡང་མི་ཟད་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་སྲོག་གི་དབང་པོའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། །

Loving-kindness directed toward sentient beings belongs to bodhisattvas who have first generated the mind of awakening. Loving-kindness directed toward phenomena belongs to bodhisattvas who have entered the conduct. Loving-kindness without an object belongs to bodhisattvas who have attained the patient acceptance of the non-arising of phenomena. Venerable Śāradvatīputra, this is called the inexhaustible loving-kindness of bodhisattvas. Therefore, because a bodhisattva becomes the very essence of such inexhaustible loving-kindness as described, it is said: "The nature of great loving-kindness is immeasurable." To demonstrate the essence of great compassion, it is said: "Great compassion is the supreme intellect." Because its essence is moistened by great compassion, it is "great compassion." Because Mañjughoṣa is the supreme of insight, he is the "supreme intellect." This, too, should be understood as having immeasurable sentient beings as its object, just like loving-kindness. Therefore, for all bodhisattvas who are preceded by great compassion, all the accumulations are gathered for the sake of others. Furthermore, Venerable Śāradvatīputra, the great compassion of bodhisattvas is also inexhaustible. Why is that? Because it is the precursor. Venerable Śāradvatīputra, it is like this: for example, inhalation and exhalation are the precursors to a person's life faculty.

དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཚོང་དཔོན་ནམ་ཁྱིམ་བདག་ཞིག་བུ་གཅིག་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་སྡུག་པར་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་སྡུག་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། རང་གིས་བྱས་པས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། ། གཞན་གྱི་སྐབས་མི་རྙེད་པས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་བློའི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་བློ་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དགའ་བ་ཆེན་པོ་གང་ཞེ་ན། གང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དྲན་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་དགའ་བ་དང་མོས་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དེ་ལ་ནི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།

In the same way, great compassion is the precursor for the authentic accomplishment of the Mahāyāna. For example, just as the precious wheel of a universal monarch precedes the seven precious jewels, so too, great compassion is the precursor for Bodhisattvas in the authentic accomplishment of omniscient wisdom. For example, just as a merchant or a householder holds his only son dear from the depths of his heart, so too a Bodhisattva who abides in great compassion holds all sentient beings dear from the depths of his heart. Venerable Śāradvatīputra, it is called "great compassion" because it is performed by oneself; therefore, it is called "great compassion." Because it is performed by oneself, it is "great compassion." Because no opportunity for others is found, it is "great compassion," and so forth. Since such is the very nature of great compassion, and the Blessed One is also of that nature, it should be understood as the cause of all definitive emergence; therefore, it is called the "supreme intellect." Regarding the phrase "possessing great wisdom and great intellect," this demonstrates the nature of great joy. In that regard, what is great joy? It is the mindfulness, recollection, joy, devotion, and supreme delight in the qualities of a Buddha; that is what is called "joy."

ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་དགའ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བས་ཤེས་རབ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་ལ་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོའོ། ། རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ཤེས་རབ་བརྙེས་ནས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་ཐུགས་གཞོལ་བས་ན་བློ་ཆེན་ལྡན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དྲི་མ་མེད་པའི་བློ་གྲོས་ནི་བློའོ། ། ཡུལ་ཐམས་ཅད་པ་ནི་ཆེ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་བློ་ཆེན་ལྡན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དགའ་བ་དང་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་སེམས་མི་འགོང་ཞིང་མི་བརྫི་བ་དང་། སྲིད་པ་མེད་པ་དང་། འདོད་པའི་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་དང་། སེམས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། ལུས་རབ་ཏུ་སིམ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་དགའ་ཞིང་ཡི་རང་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་དགའ་ཞིང་མོས་པས་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོའི་རྒྱན་ཚོལ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཉན་པས་མི་སྐྱོ་བ་དང་། དེ་ཁོ་ནའི་ཆོས་ལ་རྟོན་པའི་ནན་ཏན་དང་། དགའ་བ་དང་། དད་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བས་ཆོས་ལ་མོས་པ་དང་། རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་བློ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་འདུན་པ་དང་། ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཡང་མི་འདོར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་དག་ལ་མོས་ཤིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཉི་ཚེ་བའི་ཐེག་པ་བསལ་ཏེ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། སེར་སྣ་མེད་པས་མ་ཞུམ་པར་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་།

The realization of all phenomena and the resulting joy do not occur without insight; therefore, insight itself is the cause. For this reason, it is called "great insight," and one who possesses such great insight is "one of great insight." Having attained the insight of supreme joy, one is intent upon acting for the benefit of all sentient beings, and is thus called "one endowed with great intelligence." "Intelligence" refers to a stainless intellect. "Great" refers to that which encompasses all objects. One who possesses such insight is called "one endowed with great intelligence." Regarding that joy and its essential nature, it should be described as follows: it is a mind that is neither cowed nor overwhelmed; it is free from worldly existence; it relinquishes all sensual pleasures; it is the basis for all joy in the Dharma; it is the supreme joy of the mind; it is the complete refreshment of the body; it is delighting in and rejoicing in the Buddha; it is skill in seeking the ornaments of the major and minor marks through delight and devotion to the body of the Tathāgata; it is tirelessness in hearing the virtuous Dharma; it is the application of relying upon the Dharma of suchness; it is joy, faith, supreme joy, and the inclination toward the Dharma through great delight; it is a mind that is constantly and uninterruptedly free from anger toward sentient beings; it is an intense aspiration to seek the qualities of a Buddha; it is not abandoning the aspiration for the Dharma; it is being liberated through devotion to the vast qualities of a Buddha; it is generating the bodhicitta by setting aside the limited vehicles; and it is generating the bodhicitta without discouragement due to the absence of stinginess.

སློང་བ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྦྱངས་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་བྱམས་པ་དང་། རང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པས་ངན་འགྲོའི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདའ་བར་དབུགས་འབྱིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་དང་། བརྟན་ཞིང་མི་ཕྱེད་པ་དང་། ཕ་རོལ་ངན་དུ་བརྗོད་པ་དང་། ངན་དུ་སྨྲ་བའི་ཚིག་གི་ལམ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་བཟོད་ཅིང་ངེས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པ་དང་། བླ་མ་ལ་འདུད་ཅིང་རི་མོར་བྱེད་པ་དང་། རྟག་ཏུ་འཛུམ་པའི་བཞིན་དང་། ཁྲོ་གཉེར་མེད་པ་དང་། གསོང་པོར་སྨྲ་བ་དང་། ཚུལ་འཆོས་པ་མེད་པ་དང་། ཁ་གསག་མེད་པ་དང་། ཐོབ་ཀྱིས་འཇལ་བ་མེད་པ་དང་། བསམ་པ་དག་པ་དང་། སེམས་ལ་བརླང་བ་མེད་པ་དང་། གྱ་གྱུ་མེད་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་བ་དང་། སྐྱོན་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟུང་བ་མི་གླེང་བ་དང་། ཡང་དག་པར་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སྟོན་པ་ལྟར་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་བདག་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་སྲོག་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། བླ་མ་རྣམས་ལ་ཕ་མ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བུ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ནན་ཏན་རྣམས་ལ་ཡན་ལག་གི་དམ་པ་མགོ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་།

Having given gifts to those who beg, one purifies the three spheres of the act; one takes supreme delight in generosity; one has faith in those endowed with ethical discipline; one cares for and is loving toward those with impaired ethical discipline; through one’s own completely pure ethical discipline, one provides relief by completely transcending all fears of the lower realms; one fully dedicates [one’s virtue] to the ethical discipline of the tathāgatas; one is steadfast and unshakable; one endures with a mind free of anger the paths of words that are harsh or abusive; one is certain [in one’s practice]; one is without pride; one bows to and honors the guru; one always has a smiling face; one is without a frown; one speaks honestly; one is without hypocrisy; one is without flattery; one is without extortion; one is pure in intention; one is without harshness of mind; one is without crookedness; one views all things as beneficial; one views them as faultless; one does not speak of others’ downfalls; one follows the Dharma that brings about genuine joy; one cherishes bodhisattvas as one does the Teacher; one cherishes the teachings as one does oneself; one cherishes the tathāgatas as one does one’s own life; one cherishes the gurus as one does one’s parents; one cherishes sentient beings as one does one’s own children; one cherishes the abbots and preceptors as one does the Buddha; and one cherishes diligent practice as one does the head, the supreme limb.

ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་རྐང་ལག་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། རྗེས་སུ་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་དགའ་བའི་རྩེད་མོ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ནད་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། ཆོས་འཚལ་བ་རྣམས་ལ་སྨན་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། བསྐུལ་ཞིང་དྲན་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་སྨན་པ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་འཛིན་པ་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་གང་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་པོ་འགོང་བ་འདི་ནི་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དགའ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞི་བའི་རྣམ་པའོ། ། མི་རྒོད་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་རྣམ་པའོ། ། ཁེངས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་རྣམ་པའོ། ། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དགའ་བའི་རྣམ་པའོ། ། མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་རྣམ་པའོ། ། འདོད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་རྣམ་པའོ། ། བཀའ་བློ་བདེ་བའི་ཕྱིར་ཐོས་པའི་རྣམ་པའོ། ། སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཞི་བའི་རྣམ་པའོ། ། ལས་ལེགས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དགའ་བའི་རྣམ་པའོ། ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱོད་པའི་རྣམ་པའོ། ། མ་གཡོས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་གནས་པའི་རྣམ་པའོ། ། མི་གནས་པའི་ཕྱིར་མ་གཡོས་པའི་རྣམ་པའོ། ། ཐུལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་བསྙེན་དཀའ་བའི་རྣམ་པའོ། ། ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་རྣམ་པའོ། ། མ་ནོར་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདེན་པའི་རྣམ་པའོ། །

One cherishes the perfections as one’s own hands and feet; one cherishes the teachers of the Dharma as all manner of precious jewels; one cherishes all the qualities of a buddha as a wish-fulfilling gem; one cherishes the instructions as a joyful game; one cherishes those who know the Dharma as health; one cherishes those who seek the Dharma as medicine; and one cherishes those who exhort and remind one as a physician. Venerable Śāradvatīputra, that which thus surpasses all the faculties is called "great joy." What is called "great joy" is the aspect of peace for the sake of the wisdom of realization. It is the aspect of thorough tranquility because it is not agitated. It is the aspect of pliancy because it is not haughty. It is the aspect of the delight of the faculties because it is undistracted. It is the aspect of ascetic discipline because it does not decline. It is the aspect of certainty because it is desired. It is the aspect of learning because it is easy to speak to. It is the aspect of near-peace because the mind is serviceable. It is the aspect of joy because actions are well performed. It is the aspect of no regret because there is no fault. It is the aspect of being well-established because it is unshakable. It is the aspect of being unshakable because it does not abide [in extremes]. It is the aspect of being difficult to approach because it is difficult to subdue. It is the aspect of the ultimate meaning because it is not wasted. It is the aspect of truth because it is unerring suchness.

དེ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ནའི་རྣམ་པའོ། ། སྟོབས་ཀྱི་ཕྱིར་སྤྲོ་བའི་རྣམ་པའོ། ། མི་བརྫི་བའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཀྱི་རྣམ་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚོལ་བས་མི་སྐྱོ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་ཞེས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། ། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཐབས་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཐབས་ཆེན་པོ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་ཐབས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། གནས་སྐབས་འདིར་བཏང་སྙོམས་ཆེན་པོ་ནི་ཐབས་ཆེན་པོ་སྟེ། བསམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གསུམ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་པ་དང་། བདག་དང་གཞན་སྲུང་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་པའོ། ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་པ་ནི་བསྟི་སྟང་དུ་བྱས་པས་མཐོས་པར་མི་སེམས་པ་དང་། བསྟི་སྟང་དུ་མ་བྱས་པས་དམས་པར་མི་སེམས་པ་དང་། རྙེད་པ་དག་ལ་རློམ་སེམས་མེད་པ་དང་། མ་རྙེད་པ་དག་ལ་ཡི་ཆད་པ་མེད་པ་དང་། སྙན་པ་དག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པ་དང་། མི་སྙན་པ་ལ་ཞུམ་པ་མེད་པ་དང་། སྨད་པས་སྲོ་ཤི་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། བསྔགས་པ་ལ་ཆོས་ཉིད་རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དག་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་སྟོབས་དང་། བདེ་བ་དག་ལ་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་རྟོག་པའི་སྟོབས་དང་།

Because it acts as such, it is the aspect of reality. Because it is powerful, it is the aspect of enthusiasm. Because it is unassailable, it is the aspect of strength. Because one never tires of seeking all the qualities of a Buddha exactly as they are, it is the aspect of perfecting the qualities of a Buddha. Thus, it will be shown that the Blessed One is the essence of such joy. The phrase "the great wise one, possessing great skillful means" is spoken in order to demonstrate the nature of great equanimity. One who possesses great skillful means is called "one of great skillful means." In this context, great equanimity is great skillful means, because it tames those sentient beings to be trained who possess diverse dispositions. Furthermore, there are three types of equanimity for Bodhisattvas. What are the three? They are as follows: equanimity toward the afflictions, equanimity in protecting oneself and others, and equanimity regarding the proper and improper time. Regarding that, equanimity toward the afflictions means: not thinking one is superior when treated with respect; not thinking one is inferior when not treated with respect; having no conceit regarding gains; having no despondency regarding losses; having no delight in praise; having no discouragement in blame; not becoming disheartened by criticism; remaining firmly established in the nature of phenomena (dharmatā) when praised; and the power of analytical discernment regarding sufferings, as well as the power of discerning happiness as impermanent and suffering.

རྗེས་སུ་ཆགས་པ་འདོར་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤོང་བས་མཛའ་བ་དང་། མི་མཛའ་བ་དག་ལ་སེམས་མཉམ་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་རྣམས་ལ་བློ་མཉམ་པ་དང་། ལེགས་པར་བྱས་པ་དག་དང་ཉེས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་གཉིས་སུ་མི་བྱེད་པ་དང་། སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པར་མི་ལྟ་བ་དང་། ལེགས་པར་ཐོས་པ་དང་ཉེས་པར་ཐོས་པ་ལ་མི་འབྱེད་པ་དང་། ལེགས་པར་སྨྲས་པ་དང་ཉེས་པར་སྨྲ་བ་ལ་བག་ལ་ཉལ་མེད་པ་དང་། རོ་མྱོང་བའི་ཉེས་དམིགས་རྣམས་ལ་མཚུངས་པར་ཡོངས་སུ་འཇལ་བ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བསམ་པ་མཉམ་པ་དང་། ལུས་དང་སྲོག་ལ་མི་ལྟ་བ་དང་། རབ་དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་རྣམས་ལ་འདུ་ཤེས་མཉམ་པ་དང་། བསྔགས་པ་དང་བསྔགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་སེམས་མཉམ་པ་དང་། བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་རྣམས་ལ་རང་གི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་གང་བསྟི་སྟང་དུ་བྱེད་པ་དང་། གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་མཐོན་དམན་དུ་མི་སེམས་ཤིང་། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཏང་སྙོམས་པ་ཡིན་ཏེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བདག་དང་གཞན་བསྲུང་བའི་བཏང་སྙོམས་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལུས་དང་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྣམས་བཅད་ཀྱང་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་མི་ཚོལ་ཏེ་བཏང་སྙོམས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ལས་སམ། ངག་གི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ལས་ཀྱང་རུང་སྟེ། གཉིས་ཀ་ལས་བཟོད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། མིག་གི་རྣམ་པས་ཀྱང་རྨ་མི་ཕྱིན།

By abandoning attachment and abandoning anger, one is equanimous toward friends and enemies; one is equanimous in mind toward those with ethical discipline and those with impaired discipline; one does not differentiate between those who have acted well and those who have acted poorly; one does not view things as pleasant or unpleasant; one does not divide between what is well-heard and what is poorly heard; one has no latent tendencies toward what is well-spoken and what is poorly spoken; one evaluates the faults of sensory relish with impartiality; one has an equal intention toward all sentient beings; one does not regard body or life; one has an equal perception toward the superior, the middling, and the inferior; one is equanimous in mind toward praise and blame; and one’s own mind is completely pure regarding pleasure and pain. Venerable Śāradvatīputra, in that way, one who does not think in terms of high or low regarding those who show respect or those who cause harm is a bodhisattva who is equanimous. Venerable Śāradvatīputra, this is called the bodhisattvas’ equanimity regarding the afflictions. In that regard, what is the bodhisattvas’ equanimity that protects oneself and others? In this case, even if a bodhisattva’s body, limbs, and digits are severed, they do not become angry and do not seek retaliation; they are equanimous. Whether it be through a physical transformation or a verbal transformation, because they are patient toward both, it is therefore called equanimity. Even with the aspect of the eye, they do not inflict a wound.

གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལས་ཀྱང་རྨ་མི་ཕྱིན་ཏེ། གཉིས་ཀས་ཀྱང་རྨ་མི་ཕྱིན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་མ་ཡིན། སྒྲས་མ་ཡིན། སྣས་མ་ཡིན། དྲིས་མ་ཡིན། ལྕེས་མ་ཡིན། རོས་མ་ཡིན། ལུས་ཀྱིས་མ་ཡིན། རེག་བྱས་མ་ཡིན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པས་ཀྱང་རྨ་མི་ཕྱིན། ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པས་ཀྱང་རྨ་མི་ཕྱིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། རྨ་མི་ཕྱིན་ཅིང་ཉམས་པ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། རྨ་ཕྱུང་བ་ལ་རྨ་མི་ཕྱིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། བདག་དང་གཞན་གཉི་ག་བསྲུང་བས་དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། ཕན་པར་བྱེད་པ་དང་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་མཉམ་པར་སྦྱོར་བས་དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། བཏང་སྙོམས་ནི་མཆོག་ཏུ་རྩོད་པ་མེད་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་ནི་རང་གི་སེམས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་བསྲུང་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་ནི་བདག་ལ་རྟོག་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་གནོད་པ་མེད་པའོ། ། བཏང་སྙོམས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཉམ་པར་གཞག་པའི་གནས་སྐབས་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བདག་དང་གཞན་བསྲུང་བའི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་གང་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་དུ་བཏང་སྙོམས་བྱ་བར་བཀའ་མི་སྩོལ་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟག་ཏུ་བདག་དང་གཞན་གྱི་དགེ་བའི་ཆོས་བཙལ་བ་ལ་བརྩོན་ཞིང་འབད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པར་བཏང་སྙོམས་པར་བྱའོ། །

It is not wounded by the aspect of form, nor is it wounded by both. Likewise, it is not wounded by the ear, nor by sound; not by the nose, nor by odor; not by the tongue, nor by taste; not by the body, nor by the tangible; it is not wounded by the aspect of the mind, nor is it wounded by the aspect of phenomena. Therefore, it is called equanimity. Because it is unwounded and undiminished, it is called equanimity. Because it is not wounded even when wounded, it is called equanimity. Because it protects both oneself and others, it is called equanimity. Because it applies itself equally to those who help and those who harm, it is called equanimity. Equanimity is the supreme absence of dispute. Equanimity is the certain contemplation of one’s own mind. Equanimity is the protection of the minds of others. Equanimity is the investigation of oneself. Equanimity is the absence of harm toward other sentient beings. Equanimity is the state of meditative equipoise of a bodhisattva; this is called the bodhisattva’s equanimity that protects both self and others. In that regard, what is the bodhisattva’s equanimity regarding the proper and improper time? The Blessed Buddhas do not command that equanimity be practiced at all times. Why is that? It is because a bodhisattva must always strive and exert effort in seeking the virtuous qualities of both self and others; therefore, one should practice equanimity at the proper time and not at the improper time.

དེ་ལ་དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་བཏང་སྙོམས་གང་ཞེ་ན། སྣོད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཉན་པར་མི་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་པ་དང་། མ་རྙེད་པ་དང་། སྨད་པ་དང་མི་སྙན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བཏང་སྙོམས་དང་། སེམས་ཅན་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཅན་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་དང་། སྦྱིན་པའི་དུས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དུས་ན་སྦྱིན་པ་བརྟུལ་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། བཟོད་པའི་དུས་ན་བརྩོན་འགྲུས་བརྟུལ་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དུས་ན་བསམ་གཏན་བརྟུལ་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་དུས་ན་སྦྱིན་པ་ལ་ཆགས་པ་བརྟུལ་བའི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དུས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ལ་དམིགས་པ་ལ་བརྟུལ་བའི་བཏང་སྙོམས་ཏེ། འདི་ནི་དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཐབས་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་གྱི་བྱ་བའི་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཐབས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར་གསུངས་ཏེ། དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐབས་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་མཁས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཐབས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་མཁས་ཤིང་བྱས་པར་མཛད་པས་སོ། ། དེ་ལ་འདིར་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བྱམས་པ་ཆེན་པོས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཕན་པ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ནི་དེ་དག་ཉིད་བག་ཡོད་པ་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་བདེ་བ་ལ་རབ་ཏུ་བཀོད་པར་མཛད་དོ། ། དགའ་བ་ཆེན་པོས་ནི་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ལ་འཇོག་གོ། །

In that regard, what is equanimity at the proper and improper times? It is equanimity toward sentient beings who are not suitable vessels and who do not wish to listen; equanimity toward non-acquisition, blame, unpleasantness, and suffering; equanimity toward sentient beings of the Śrāvaka vehicle who have entered the state of faultlessness; equanimity in setting aside ethical discipline at the time of generosity; equanimity in setting aside generosity at the time of ethical discipline; equanimity in setting aside diligence at the time of patience; equanimity in setting aside meditative concentration at the time of diligence; equanimity in setting aside attachment to generosity at the time of meditative concentration; and equanimity in setting aside the focalization on the five perfections at the time of insight. This is called equanimity at the proper and improper times. These three types of equanimity are to be fully embraced as great skillful means. Because they serve as the cause for the methods of acting for the benefit of diverse sentient beings, they are designated by the term "great skillful means." Therefore, the Blessed One is called "one of great skillful means." For that very reason, he is a "great sage," for he is skilled in the activities of skillful means and has accomplished them. In this context, the sequence is as follows: through great love, he definitively engages all sentient beings in benefit; through great compassion, he establishes them in the bliss of realizing conscientiousness; and through great joy, he places them in great joy.

བཏང་སྙོམས་ཆེན་པོས་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་འཇོག་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་འདིར་ཡི་གེ་དང་འགལ་བར་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་སོམ་ཉི་མི་བྱའོ། ། ཡང་ན་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་རིམ་པས་ནི་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དུ་ཡང་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆུའི་རྒྱུན་འབབ་པའི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། དེའི་བདག་པོ་པས་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་འཇམ་ཞིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྐུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ནང་དུ་ཆུད་པའི་ལྷ་མོ་སྒེག་མོའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བདག་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་ཕྱི་རོལ་པའི་བདག་ཉིད་པས། ། སྒེག་མོ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འབྲས་སྟེར་བས། ། ཕྲེང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་གསུངས་པས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བས་བརྒྱན་པས་བསིལ་བར་གྱུར་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་འདུས་པའི་སྐུ་དང་ལྡན་པས་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་འཆང་བས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། །

Through great equanimity, one is established in the equality of the dharmakāya, which is free from attachment and aversion. Thus, one should not harbor doubts that this explanation contradicts the literal text. Alternatively, according to the stages of the Secret Mantra system, the "Great Benefactor" and so forth are explained differently. In that context, the "Great Benefactor" refers to one who possesses the nature of a flowing stream of the water of bodhicitta, from which supreme bliss arises; as the master of that, he is the primary Great Benefactor. Furthermore, because the noble Mañjuśrī fulfills the aspirations of all through his gentle and charming body, he becomes the master of the goddesses in the form of Lāsyā who are contained within the wheels of all maṇḍalas throughout all world systems. As it is said: "Lāsyā, who is of an external nature, is the perfection of generosity." Likewise, it is said: "The garland that bestows the fruit of the branches of enlightenment is the perfection of ethical discipline." Thus, because he possesses a body adorned with flower garlands of the branches of enlightenment, which are cooled by the perfection of ethical discipline, he is called "the supreme holder of great ethical discipline." That which possesses the great ethical discipline that reaches everywhere is "great ethical discipline," and because he holds that, he is the "holder of great ethical discipline."

ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོའི་གཟུགས་སུ་གནས་པས་ན་མཆོག་གོ། ། བཟོད་པ་ཆེན་པོ་ནི་ལྷ་མོ་རྡོ་རྗེ་དབྱངས་མའི་ངོ་བོ་སྟེ། ཞི་བའི་ཆོས་ལ་རྗེས་མོས་པས། ། གླུ་མ་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་གསུངས་པས་སོ། ། དེ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་བཟོད་པ་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། ། མི་གཡོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་བརྟན་པའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་སྟེ། ལྷ་མོ་རྡོ་རྗེ་གར་གྱི་གཟུགས་ཅན་ནོ། ། དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བརྟུལ་བ་དང་ལྡན་པས་ན། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བརྟུལ་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་མཆོད་ལ་སྐྱོན་མེད་པས། ། གར་མ་བརྩོན་འགྲུས་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པ་དེ་ལྟར་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི་རང་དགར་བྱས་པས་བརྟགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བསམ་གཏན་ཆེན་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བསམ་གཏན་ཆེན་པོ་སྟེ་དེ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་བསམ་གཏན་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ན། བསམ་གཏན་ཆེན་པོའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་འབྲས་རྒྱུ་ཡིན་པས། ། མེ་ཏོག་བསམ་གཏན་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་མེ་ཏོག་མའི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལྷ་མོ་རྡོ་རྗེ་བདུག་པ་མའི་ངོ་བོའོ། ། དེའི་ལུས་ནི་ཆོས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ཅན་ཏེ། དེའི་དགའ་བ་བསྒྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ལུས་འཆང་བ་སྟེ། ཐར་པར་འཇུག་པའི་དགའ་བསྒྲུབ་པས། ། བདུག་མ་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །

Because he abides in the form of the principal of all, he is supreme. Great patience is the essence of the goddess Vajrasvarā; for it is said: "The goddess of song, through her devotion to the peaceful Dharma, is the perfection of patience." Because he upholds that, he is the "Bearer of Great Patience." Because his nature is immovable, he is "Stable." Whatever great diligence exists is "Great Diligence," which is the form of the goddess Vajranṛtyā. Because she possesses supreme discipline, she is called "The Discipline of Great Diligence"; for it is said: "The goddess of dance, being faultless in making offerings to the Buddhas, is the perfection of diligence." This is applied exactly as the Tathāgata taught it, and is not a fabrication made according to one's own whims. Whatever great meditative concentration exists is "Great Concentration." Because he enters into meditative equipoise in that "Great Concentration Samādhi" together with those [qualities], he is "Abiding in the Samādhi of Great Concentration"; for it is said: "The goddess of flowers, being the cause of the fruit of Buddhahood itself, is the perfection of concentration." Thus, he is shown to be the master of Vajrapuṣpā. Whatever great wisdom exists is "Great Wisdom," which is the essence of the goddess Vajradhūpā. Her body has the nature of the source of phenomena (dharmodaya), and because he upholds it in the manner of accomplishing its joy, he is "The Bearer of the Body of Great Wisdom"; for it is said: "The goddess of incense, by accomplishing the joy of entering liberation, is the perfection of wisdom."

ཞེས་གསུངས་པས་སོ། ། མི་ཤེས་མུན་ནག་འཇིག་བྱེད་པས། ། རྡོ་རྗེ་མར་མེ་ཐབས་ཆེན་པོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ནི་ཐབས་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་དྲི་ང་འཇིག་པས་ན། ། སྨོན་ལམ་རྡོ་རྗེ་བྱུག་པ་མ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་ང་བ་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད་པ་སྨོན་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་རྡོ་རྗེ་བྱུག་པ་མོ་དང་ལྡན་པས་ན་སྨོན་ལམ་མོ། ། གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གྲགས་པའི། ། སྒོ་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་པ་བཞི། ། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་ངོ་བོ། ། དེ་རྣམས་སྟོབས་ཆེན་ཕ་རོལ་གནོན། ། དེ་དང་ཡན་ལག་ཀུན་སྦྱོར་བ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་དང་ལྔ། ། བདུད་དགྲའི་སྟོབས་ནི་རབ་འཇོམས་པས། ། ཡིད་འོང་དཔལ་ནི་སྟོབས་ཆེན་ནོ། ། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་ཆེན་པོ། ། རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་ཏེ། ། མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ། ། དེ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཆེའི་རང་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམས་དང་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་བསྟེན་པར་མཛད་པས་ན་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་རྒྱ་མཚོའོ། ། བྱམས་པ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ནི་སྤྱན་གྱི་སྦྱོར་བས་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གནོད་པ་ཞི་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཞི་བའི་ལས་མཆོག་སྒྲུབ་བྱེད་པས། ། སངས་རྒྱས་སྤྱན་ནི་བྱམས་ཆེན་པོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་མཱ་མ་ཀཱི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ལས་སྒྲོལ་བས་ན། ། མཱ་མ་ཀཱི་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་བློ་ཡི་མཆོག་ཡིན་ཏེ།

Thus it is said. Because it destroys the darkness of ignorance, it is called the "Great Method of the Vajra Lamp." For this reason, the Venerable Mañjughoṣa is called "Great Method," as he has become the master of all illumination. Because it destroys the foul odor of the afflictions, it is called the "Vajra Ointment of Aspiration." Thus, because it possesses the nature of aspiration—the Vajra Ointment—that clears away all the foul odors of the afflictions, it is called "Aspiration." Regarding the four who guard the gates of the renowned maṇḍala of dhāraṇīs, they are the essence of the four types of perfect analytical knowledge. They are the great powers that subdue adversaries. Together with all their branches, they are the five powers of great bliss. Because they utterly crush the power of the enemy Māras, they are the "Great Power of Delightful Glory." Regarding the elements of form, sound, great fragrance, taste, and touch: they are the offering goddesses of great miraculous power. Because it is said, "These are the nature of great wisdom," and because he relies upon them in a state of single, unified integration, he is the "Ocean of Great Wisdom." The nature of great love is the application of the eyes, which pacifies the harm of immeasurable sentient beings. Thus it is said: "Because she accomplishes the supreme activity of pacification, Buddhalocanā is Great Love." Great compassion is Māmakī. Because she liberates from sufferings, it is said: "Māmakī is Great Compassion." The union of entering into meditative equipoise with her is the supreme intellect.

དེ་བས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བློ་ཡི་མཆོག། ཅེས་བྱ་སྟེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་པདྨར་རབ་སྦྱོར་བས། ། གོས་དཀར་མོ་ནི་དགའ་བར་གྲགས། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་རབ་སྦྱོར་བས། ། འཇིག་རྟེན་ན་ནི་རབ་དགའ་སྐྱེས། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་བློ་ཆེ་བ། དེ་དང་ལྡན་པས་འཇམ་པའི་དབྱངས། ། བཏང་སྙོམས་ཆེ་དང་ཐབས་ཆེ་བ། ། ལྷ་མོ་སྒྲོལ་མར་རབ་ཏུ་བརྗོད། ། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཐབས་ཆེ་བ། ། དེ་ལྡན་འཇམ་དབྱངས་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་དུ་མཆོད་པའི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་མ་ཚང་བ་མེད་པར་སྟོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་ངེས་པར་དཔྱད་པར་བྱའོ། ། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་སྩོལ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་རིགས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན། སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱའོ། ། དབུལ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ཐམས་ཅད་སེལ་ཞིང་བསིལ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་སྐུ་འཛིན་པས་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་འཆང་བའི་མཆོག་གོ། ། ཆོས་ལ་ངེས་པར་སེམས་པའི་བཟོད་པའི་ངོ་བོ་པདྨའི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་འཛིན་པས་ན། བཟོད་ཆེན་འཆང་བ་བརྟན་པ་པོའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བདག་ཉིད་སྣ་ཚོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་བྱ་བ་གྲུབ་པ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་སྐུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པས་ན། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བརྟུལ་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱའོ། །

Therefore, it is said: "Great compassion is the supreme of minds." This refers to the Venerable Mañjughoṣa. Through the perfect union of the vajra and the lotus, Pāṇḍaravāsinī is renowned as Joy. Through the perfect union of great wisdom, supreme joy is born in the world. Possessing great wisdom and a vast intellect, he is Mañjughoṣa. Possessing great equanimity and great skillful means, he is proclaimed as the goddess Tārā. Possessing great skillful means and great wisdom, he should be known as Mañjughoṣa. Thus it is stated. One should understand that this demonstrates, without omission, his status as the lord of offerings in all maṇḍalas; those who know the Yoga Tantras should investigate this by following the Dharma. Furthermore, because he is the great embodiment of the bodhicitta that bestows all forms of generosity and is the lord of the Vajra family, he is called the "Great Patron, the Chief." Because he dispels all the torments of poverty and afflictions and possesses a cooling nature, holding the form of Ratnasambhava, the lord of the Jewel family, he is the "Supreme Upholder of Great Ethical Discipline." Because he is the essence of patience that reflects upon the Dharma and holds the form of Amitābha, the lord of the Lotus family, he is the "Steadfast Upholder of Great Patience." Because he is the essence of the perfection of diligence and has become the nature of the body of Amoghasiddhi, the lord of the Variegated family, he is the "One of Great Diligence and Resolve." Thus it is said.

ཆོས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ལྷའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། བསམ་གཏན་ཆེན་པོའི་ཏིང་འཛིན་གནས་སོ། ། གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ན་གནས་པའི་གཟུངས་ཀྱི་ལྷ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐུ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོའི་ལུས་འཆང་བའོ། ། སྟོབས་པོ་ཆེ་དང་། རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་དང་། རྡོ་རྗེ་མེ་ལྟར་འབར་བ་དང་། ཧེ་རུ་ཀ་དང་། རྟ་མཆོག་ལ་སོགས་པའི་སྐུའི་ཚུལ་གྱིས་བདུད་དང་། གདུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོབས་རབ་ཏུ་འཇོམས་པར་མཛད་པས་ན་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུ་དང་། ཞགས་པ་དང་། ལྕགས་སྒྲོག་དང་། འབེབས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པས་ན་ཐབས་ཆེ་བའོ། ། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་ནུས་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་བསྡུས་པར་གྱུར་པས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་བཀོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན། སྨོན་ལམ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟར་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བུ་གཅིག་པ་ལྟར་གཅེས་པར་འཛིན་ཞིང་ཐམས་ཅད་དུ་སྙོམས་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པས་ན། བྱམས་ཆེན་རང་བཞིན་དཔག་ཏུ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་ལས་གདོན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བློ་ཡི་མཆོག་གོ། །

Because he has become the very nature of the deity who has entered into meditative equipoise in the maṇḍala of phenomena (dharma), he abides in the samādhi of great meditative concentration (dhyāna). Because he maintains the wisdom body of all the goddesses of dhāraṇī who reside in the maṇḍala of dhāraṇī, he possesses the body of great insight (prajñā). Because he utterly crushes the power of all māras and malevolent beings through the forms of Mahābala, Vajra-hūṃkāra, Vajra-jvālānalārka, Heruka, Hayagrīva, and so forth, he is Mahābala. Because he acts for the benefit of all wandering beings without exception through forms such as the vajra hook, noose, chain, and bell—the nature of the four means of attraction (saṃgrahavastu)—he is of great skillful means (upāya). Because, through the power of the force of his former aspirations, he has gathered all the deities of every mundane and supramundane maṇḍala, and thus has become the lord of the arrays of great maṇḍalas that are like a vast ocean, he is said to be "the ocean of the wisdom of aspirations." Although he is thus the lord of all maṇḍalas, because he cherishes all sentient beings like an only child and acts for their benefit with a mind of universal equanimity, he is "immeasurable in the nature of great love." Because he is the very nature of the deities of the maṇḍala that deliver beings from all miserable rebirths, he is "great compassion, the supreme intellect."

ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་རབ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་དོན་མ་ཚང་བ་མེད་པར་མཛད་པས་ན། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་བློ་ཆེན་ལྡན་ནོ། ། སེམས་ཅན་མོས་པའི་བྱེ་བྲག་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་གདུལ་བའི་ཕྱིར་བྱ་བ་དང་སྤྱོད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཐབས་ཀྱི་དབྱེ་བས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པས་ན། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཐབས་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། མཁས་པ་ཆེན་པོ་ནི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། ད་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་སྡུད་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་དང་ལྡན། ། ཤུགས་ཆེན་མགྱོགས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཆེར་གྲགས་པ། ། སྟོབས་ཆེན་ཕ་རོལ་གནོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ནི་འབྱོར་པ་ལ་བྱའོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྐུའི་མཆོག་ཅིག་ཅར་སྟོན་ཅིང་འདུལ་ལོ། ། ངག་གི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་དང་བརྡ་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། ཡིད་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་ཞིང་སྣང་བར་བྱས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་པར་མཛད་པའོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྟོབས་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་སྟོབས་ཏེ། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པས་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་ཤིང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་སྟེ།

Because he acts for the benefit of wandering beings without exception through the power of preeminent insight in all respects, he is the "Great Insight, Possessor of Great Intelligence." In order to thoroughly discipline those disciples who possess various types of inclinations, he acts for the benefit of sentient beings through the divisions of the methods of the Action, Performance, and Yoga Tantras; thus, he is called the "Great Skillful One, Possessor of Great Methods." The "Great Skillful One" is the Venerable Mañjughoṣa. Now, in order to show his own nature as he gathers those sentient beings to be disciplined through miraculous powers and emanations, it is said: "Possessing the power of great miraculous feats, Great in force and great in speed, Renowned for great miraculous feats, Great in power, the subduer of others." In this context, "great miraculous feats" refers to the attainments (siddhi). These are of three types: the miraculous feat of the body, which is to simultaneously display and discipline an array of supreme forms that accord with the bodies of sentient beings dwelling in infinite world systems; the miraculous feat of speech, which is to teach the Dharma through the languages and symbols of all sentient beings; and the miraculous feat of the mind, which is to follow the conduct of all sentient beings, to correctly exhort and manifest [the truth], and to establish them in the enlightenment of a Buddha. The "power of miraculous feats" is the power of miracles; it is called "power" because it possesses an unimpeded capacity that cannot be shaken by Māras, non-Buddhists, or the like.

དེ་ལྟ་བུའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་དང་ཉེ་བར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱའོ། ། གཡོ་བ་མེད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟོན་པས་ན་ཤུགས་ཆེན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམ་པས་མགྱོགས་པས་ན་མགྱོགས་པ་ཆེན་པོའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ན། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཆེར་གྲགས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྟོབས་ཆེན་པོས་གཞན་གྱི་དོན་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པས། སྟོབས་ཆེན་ཕ་རོལ་གནོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ད་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་རི་བོ་ཆེན་པོ་འཇོམས། ། མཁྲེགས་ཤིང་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་འཆང་། ། དྲག་པོ་ཆེན་པོ་དྲག་ཤུལ་ཆེ། ། འཇིགས་ཆེན་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་སྟེ། ཡང་ནས་ཡང་དུ་འགྲོ་བ་ལྔར་སྐྱེ་བས་ན་སྲིད་པའོ། ། དེ་ཡང་ཐོག་མ་མེད་པས་ན་ཆེན་པོ་སྟེ། སྲིད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་སྲིད་པ་ཆེན་པོའོ། ། སྲིད་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་ནི་རི་བོ་སྟེ། དེ་ཡང་དག་པར་འཇོམས་པས་ན། ། སྲིད་པའི་རི་བོ་ཆེན་པོ་འཇོམས། ། ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བས་ན། མཁྲེགས་ཤིང་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མི་ཕྱེད་པ་ལ་གཉིས་སུ་གྱུར་པའི་བུ་ག་མེད་པས་ན་མཁྲེགས་ཤིང་ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་སྟེ།

That which is endowed with such great power of miraculous manifestation is called "possessing the power of great miracles." Because it displays its own essence everywhere even while remaining unmoving, it is "of great force." Likewise, because it moves with a speed like that of the mind, it is "of great swiftness." Because it is thus, it is said: "Renowned as the Great Miracle," which means the foremost of all. Because it traverses infinite world-systems for the sake of others through the great power of miracles, it is called "the one of great power who overcomes others." Now, in order to explain the meaning of the terms "Great Vajradhara" and so forth, it is said: "He who destroys the great mountain of existence, Holds the firm and great vajra, Is the great fierce one, of great ferocity, The great terrifier who causes fear." In this context, "existence" (bhava) refers to that which arises; it is "existence" because one is born again and again into the five realms of rebirth. Because it is beginningless, it is "great"; thus, being both existence and great, it is the "great existence." That very great existence is the "mountain," and because he completely destroys it, he is called "He who destroys the great mountain of existence." Therefore, he is called "Holds the firm and great vajra." It is called "firm" because the non-dual wisdom of emptiness is indivisible and lacks the fissures of duality. Because it is both a vajra and great, it is the "great vajra."

དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཡང་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་འཆང་སྟེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། ཐོག་མ་མེད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་བོ་དྲག་པོའི་བག་ཆགས་རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པས་ན་དྲག་པོ་ཆེན་པོའོ། ། ཤིན་ཏུ་གདུག་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བས་ན་དྲག་ཤུལ་ཆེ་བའོ། ། འཇིགས་ཆེན་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་ནི་ལྔ་སྟེ། འཚོ་བ་མེད་པའི་འཇིགས་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མེད་པའི་འཇིགས་པ་དང་། འཆི་བའི་འཇིགས་པ་དང་། ངན་འགྲོའི་འཇིགས་པ་དང་། འཁོར་གྱིས་བག་ཚ་བའི་འཇིགས་པའོ། ། བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བས་བདག་ལ་ཆགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་འདི་ལ་འཚོ་བ་མེད་པས་འཇིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། འདུས་བྱས་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་གང་ལ་ཡང་འདོད་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། གཞན་དུ་ན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་རྣམས་ལ་དགོས་པའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་མང་དུ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་སེམས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མེད་པས་འཇིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་བྲལ་བས་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་འཆི་བས་འཇིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཤི་འཕོས་ནས་ཀྱང་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཕྲད་པར་འགྱུར་བས་ན་ངན་འགྲོས་འཇིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །

The wisdom of the emptiness of all phenomena is that which destroys the close apprehension of all things. Because he holds that very nature, he is the Great Vajra-Holder, the Venerable Mañjuśrī. Because he uproots the fierce habitual tendencies of the afflictions—the conceptualizations of beginningless latencies and close apprehension—he is the Great Fierce One. Because he subdues sentient beings who possess extremely malicious minds, he is the Great Terrible One. Regarding the phrase "the one who terrifies the great terrors," there are five great terrors: the fear of lacking a livelihood, the fear of lacking reputation, the fear of death, the fear of the miserable realms, and the fear of intimidation by an assembly. Because he is free from the perception of a self, he does not even become attached to a self, let alone to any enjoyments; therefore, he does not fear the lack of a livelihood. Since he does not desire any conditioned thing whatsoever, but rather thinks, "I myself shall provide all the necessary requisites for these beings," he does not fear the lack of reputation. Because he is free from the view of a self, he does not perceive a self; therefore, he does not fear death. Furthermore, because he will certainly meet with Buddhas and Bodhisattvas after passing away, he does not fear the miserable realms.

འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ན་བདག་དང་བསམ་པ་མཉམ་པ་འགའ་ཡང་མེད་ན་ལྷག་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དེ་བས་ན། འཁོར་གྱིས་འཇིགས་པར་མི་འགྱུར་ལ། ། འཇིགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་པ་ཡིན་པས་ན་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་རྣམས་འཇིགས་པར་མཛད་པས་ན། འཇིགས་ཆེན་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་སྲིད་པ་ནི་ལྷ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོར་སྤྲུལ་ནས་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་བཞིན་དུ་འཁོར་གྱི་ཚོགས་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་ལ། ཤིན་ཏུ་དྲག་ཅིང་དྲག་ཤུལ་ཆེ་བའི་འཇིགས་བྱེད་ཆེན་པོའི་གཟུགས་འཇིགས་སུ་རུང་བ་བསྟན་ནས་གཞན་དག་ཀུན་དུ་སྐྲག་པའི་བསམ་པས་གནས་པ་ལ། དེ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་རོལ་པས་སེམས་ཅན་གདུག་པ་འདི་གདུལ་བར་མི་ནུས་སོ་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ། ། སྲིད་པ་ཆེན་པོའི་རི་བོ་འཇོམས་པར་མཛད་པས་སོ། ། སྲིད་ཆེན་རི་བོ་ཡང་དག་འཇོམས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚམས་སྦྱར་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། འཁོར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་རྣམ་པར་འཇོམས་པས་ཡང་དག་པར་འཇོམས་ཞེས་བྱའོ། ། བཀུག་ནས་ངེས་པར་འགྱེལ་ཏེ། རང་གི་རང་བཞིན་ལས་བསྒྱུར་བའི་བསད་པའི་དགོངས་པས་གནོན་པར་མཛད་པས་ན་དྲག་པོ་ཆེན་པོའོ། ། དྲག་ཤུལ་ཅན་གྱི་ལས་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་ཧཱུྃ་གིས་གསོད་པས་ན་དྲག་ཤུལ་ཆེན་པོའོ། ། འདི་ལ་འཇིགས་པ་མི་མངའ་བས་ན། འཇིགས་མེད་དེ་མགོན་པོ་འཇམ་དབྱངས་སོ། ། འཇིགས་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་འཇིགས་མེད་ཆེན་པོའོ། །

In all the worlds, there is no one whose intention is equal to mine, let alone superior. Therefore, he is not intimidated by a retinue. Since all possible fears are subsumed within this very state, it is a "great fear." Because he causes those [fears] to be terrified, he is called "the Terrifier of Great Fear." Alternatively, "Existence" (Srid pa) refers to Mahādeva. Having emanated himself in a form of great majesty, he is surrounded by a host of attendants like Sumeru, the king of mountains. Displaying a terrifying form of a great, extremely fierce and violent Bhairava, he remains with the intent to strike terror into others. To subdue him, the venerable Mañjuśrīkumāra thought, "This malicious being cannot be subdued by my youthful play," and thus he became the Great Vajradhara. Because he utterly crushes the mountain of great existence, he is called "the One who Truly Crushes the Mountain of Great Existence." The connection is as before. Because he completely crushes the power of the host of the retinue, he is called "Truly Crushing." Because he summons [the enemy] and causes him to fall, and suppresses him with the intent to kill by transforming him from his own nature, he is "the Great Fierce One." Because he kills with the syllable HŪṂ in order to reverse the activities of the violent, he is "the Great Violent One." Because he is without fear in this regard, he is "Fearless," the Protector Mañjughoṣa. Because he is both fearless and great, he is "the Great Fearless One."

འཇིགས་མེད་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། འཇིགས་མེད་ཆེན་པོ་འཇིགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ལ། ཐུགས་རྗེས་ནི་དྲག་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡིན་པས་ན་ཐམས་ཅད་འགལ་བ་མེད་པར་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་རིག་པ་དང་གསང་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་བཞུགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མགོན་པོ་རིག་མཆོག་ཆེན་པོ་སྟེ། བླ་མ་གསང་སྔགས་ཆེ་བའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་རིག་པ་ནི་ལྷ་མོར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་སྔགས་སོ། ། ལྷ་ཕོར་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་སྔགས་ལ་ནི་གསང་སྔགས་སོ། ། ལ་ལ་ནི་རིག་པ་ཆེན་མོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མ་སྟེ། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྔགས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མགོན་པོ་མཆོག་སྟེ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་གྱུར་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ནི་རིག་མཆོག་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྤྲོས་པ་མ་ལུས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་མགོན་པོའོ། ། མན་ནི་ཡེ་ཤེས། ཏྲ་ནི་སྐྱོབ་པ་སྟེ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་གསང་སྔགས་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལས་བྱུང་བ་བྷྲཱུཾ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡང་གསང་སྔགས་ཆེན་པོ་སྟེ།

Because he is both the Great Fearless One and the one who causes fear, he is called "the Great Fearless One who causes fear." This is because his essential nature is the union of insight and compassion. Through insight, he realizes the very absence of intrinsic existence, and through compassion, he manifests in forms such as the Great Fierce One; thus, all aspects are perfectly established without contradiction. To demonstrate that the Blessed One abides through the various states of knowledge, secret mantra, and so forth, it is said: "The Protector, the Great Supreme Knowledge, the Guru, the Supreme Great Secret Mantra." In this context, "knowledge" (vidyā) refers to the mantra that blesses a goddess, while "secret mantra" (mantra) refers to the mantra that blesses a male deity. Some explain that "Great Knowledge" is the Perfection of Wisdom (Prajñāpāramitā), which is taught to be twofold through the distinction between the conventional and the ultimate. Conventionally, she possesses form; because she possesses the nature of the mantra-form, she is the "Supreme Protector," the cause of all excellence. Ultimately, because she is indivisibly merged in a single essence, her non-dual nature is the "Great Supreme Knowledge." Since she is the cause of all elaborations without exception, she is the "Protector." "Man" is wisdom (jñāna) and "tra" is protection; thus, the wisdom of the non-duality of method and insight is the "Great Secret Mantra." Furthermore, the nature of the syllables such as BHRŪṂ that arise from that is also the "Great Secret Mantra."

གསང་སྔགས་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་བླ་མའི་མཆོག་གོ། ། ཡང་ན་གསང་སྔགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སྔགས་ཐམས་ཅད་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སྟོན་པ་པོ་ཡིན་པས་ན། བླ་མ་གསང་སྔགས་ཆེ་བའི་མཆོག་གོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ལོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་ནི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་གང་གི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ནི་གང་ཡང་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཚུལ་འདི་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེ། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཐུབ་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་དབྱེར་མེད་པ་ལ་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སྣང་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་དང་འབྲེལ་བའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་མི་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཐུབ་ཆེན་ལྡན་ནོ། ། གསང་སྔགས་ཚུལ་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམ་པའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་རང་གི་ས་བོན་གྱི་ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་རང་གི་ལྷའི་གཟུགས་སུ་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་བས་ན། གསང་སྔགས་ཚུལ་ཆེན་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། གལ་ཏེ་གསང་སྔགས་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཚེ་གསང་སྔགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ།

Because of the Great Secret Mantra itself, he is the supreme guru. Alternatively, because he is the teacher who causes one to enter into all mantras by way of the Great Secret Mantra, he is the supreme guru of the Great Secret Mantra. The way of the Great Vehicle consists of the way of Secret Mantra and the way of the Perfections. Abiding in that is for the sake of appearing in such a manner to those to be trained. In the ultimate sense, since there is no phenomenon whatsoever that is not included within the expanse of reality (dharmadhātu), the very essence of that is this way; thus it is said, "the supreme way of the Great Vehicle." Regarding the passage, "The great Buddha Vairocana, the Great Sage endowed with great sagehood": the one who has become the self-nature of all Tathāgatas is the great Buddha Vairocana. Because he appears to those to be trained as the self-nature of that which is indivisible in suchness, he is the Tathāgata. He is designated as "this is a Bodhisattva." He is the "Great Sage" because he does not perform the ten paths of non-virtuous action associated with body, speech, and mind; for that very reason, he "possesses great sagehood." Regarding the phrase "the great way of Secret Mantra": here, prior to the meditation on emptiness, one's own seed-syllable transforms upon a moon maṇḍala into the form of one's own deity. Therefore, it is said, "arisen from the great way of Secret Mantra." If it were merely born from the mantra, it would not then be the very nature of the mantra.

རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་རྒྱུ་ཉིད་འབྲས་བུར་གྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་བས་དེ་དག་གཉིས་ཀ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལ་ལར་ནི་གསང་སྔགས་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་དུ་རབ་ཏུ་སྣང་ལ། ལ་ལར་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། གཞན་དག་ཏུ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པས་བཞུགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན། གསང་སྔགས་ཚུལ་ཆེན་ལས་བྱུང་བ། ། གསང་སྔགས་ཚུལ་ཆེན་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་པའི་དབྱངས་དེ་ཉིད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུ་ཐོབ་པ་སྟེ། ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལ་གནས། ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུ་དག་པ་སྟེ། ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཡི་ཚུལ། ། མགོན་པོ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ས་བཅུ་ལ་ནི་གནས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ།

This is because cause and effect are distinct. Alternatively, if the cause itself were to become the effect, then it would fall into the position of transformation; thus, both [positions] are illogical. If one asks this, [the response is:] Because the Blessed One, whose nature is the non-dual dharmadhātu, appears in some instances through the mode of arising from secret mantra, in some instances through the mode of secret mantra itself, and in others he abides in the mode of non-duality. In reality, he does not abide by way of cause, effect, transformation, and so forth. Therefore, there is no contradiction in the statement: "Arising from the great mode of secret mantra, possessing the nature of the great mode of secret mantra." In order to demonstrate that the Blessed One Mañjughoṣa himself abides through the modes of the purification of the ten perfections and so forth, it is said: "Attainer of the ten perfections, Abiding in the ten perfections, Pure in the ten perfections, The mode of the ten perfections. Protector, lord of the ten grounds, Abiding upon the ten grounds." In that regard, what are the ten perfections? They are as follows: the perfection of generosity, the perfection of ethical discipline, the perfection of patience, the perfection of diligence, the perfection of meditative concentration, the perfection of wisdom, the perfection of skillful means, the perfection of aspiration, the perfection of power, and the perfection of primordial wisdom (jñāna).

ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ནི་འདི་དག་གོ། ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་དག་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པས་རློམ་སེམས་མེད་པས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་མི་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསླབ་པ་དང་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། བཟོད་པས་རློམ་སེམས་མེད་པས་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། རྟག་ཏུ་བཟོད་པ་དག་ལ་ཡང་མི་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་མི་བསྒྲུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། བསམ་གཏན་གྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། རྟག་ཏུ་ངེས་པར་སེམས་པ་ལྷུར་མི་ལེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། རྟག་ཏུ་ཐོས་པ་ཚོལ་བ་ལ་མངོན་པར་མི་བརྩོན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཐབས་ཀྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་གནས་ཐམས་ཅད་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བྱ་བའི་རྩོམ་པ་རྣམས་ནི་མི་སྣང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། སྨོན་ལམ་གྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་བདག་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་དུ་བྱས་ཏེ།

The ten perfections are as follows. Regarding the correct explanation of these perfections: the perfection of generosity is that which is free from conceit regarding generosity; it is not, however, a failure to continuously and completely relinquish all that one possesses. The perfection of ethical discipline is that which is free from conceit regarding ethical discipline; it is not, however, a failure to engage in all ethical discipline, training, ascetic virtues, and the reduction of possessions. The perfection of patience is that which is free from conceit regarding patience; it is not, however, a failure to constantly engage in acts of patience. The perfection of diligence is that which is free from conceit regarding diligence; it is not, however, a failure to continuously and correctly cultivate all roots of virtue. The perfection of meditative concentration is that which is free from conceit regarding meditative concentration; it is not, however, a failure to constantly apply oneself to focused reflection. The perfection of insight is that which is free from conceit regarding insight; it is not, however, a failure to constantly strive in the pursuit of learning. The perfection of skillful means is that which is free from conceit regarding skillful means; it is not, however, a failure to manifest the engagement in the roots of virtue of all sentient beings and the abodes of all non-Buddhists. The perfection of aspiration is that which is free from conceit regarding aspiration; it is not, however, a failure to share one's own various roots of virtue with all sentient beings through the roots of virtue of all sentient beings.

བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མི་བསྔོ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། སྟོབས་ཀྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་དང་། ལག་ན་རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་ང་རྒྱལ་དང་རྒྱགས་པ་དང་དྲེགས་པས་ཁེངས་པའི་སེམས་རྣམས་མི་གདུལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རློམ་སེམས་མེད་པས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། བཟོའི་གནས་དང་། སྦྱོར་བའི་གནས་དང་། ལས་ཀྱི་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ནམ་མཁའི་མཛོད་འཐོབ་བོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་ངན་སོང་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདའ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བ་དང་། ཅང་ཤེས་པའི་སེམས་འཐོབ་བོ། ། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོས་ལེགས་པར་བརྒྱན་པ་བལྟ་བས་མི་ངོམས་པ་ཐོབ་བོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བྱེད་པ་འཐོབ་པའོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། གཟུངས་དང་སྤོབས་པ་ཐ་དད་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བ་འཐོབ་བོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་མི་འཇིགས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་འཐོབ་བོ། ། ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་བྱ་སླ་བ་དང་།

Nor is it that they do not dedicate [their merit] toward unsurpassed, perfect, and complete awakening. Because they are without conceit regarding power, it is the perfection of power. Nor is it that they do not discipline those minds filled with pride, vanity, and arrogance, such as the forms of Nārāyaṇa and Vajrapāṇi. Because they are without conceit regarding wisdom, it is the perfection of wisdom. Nor is it that they do not engage in all the fields of arts, the fields of application, and the fields of labor. Noble son, this is the correct explanation of the dharmas of the bodhisattvas that are endowed with the perfections. Furthermore, noble son, through the bodhisattva’s perfection of generosity, one attains the hand-holding of jewels and the treasury of space. Through the perfection of ethical discipline, one completely transcends all lower realms, attains mastery over death and rebirth, and attains a mind that is well-trained. Through the perfection of patience, one attains the body of a Tathāgata, beautifully adorned with the major and minor marks, which one never tires of beholding. Through the perfection of diligence, one attains swift superknowledges and mastery over all phenomena. Through the perfection of meditative concentration, one attains a pleasant body and mind, various dhāraṇīs and eloquence, and the abandonment of the obscurations of the afflictions. Through the perfection of wisdom, one attains the fearlessnesses and the four types of correct analytical knowledge. Through the perfection of skillful means, one attains ease of practice and...

ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་འཐོབ་བོ། ། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བ་དྲན་པ་དང་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་བ་འཐོབ་བོ། ། སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བདུད་དང་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་བརྫི་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལས་མངོན་པར་འཕགས་པ་འཐོབ་བོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་ཕུང་པོ་དང་། འཆི་བདག་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་ལས་ཡང་དག་པར་འདའ་བ་ཐོབ་བོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྦྱིན་པའི་བསྔགས་པ་སྨྲ་བ་ཡང་ཡིན་ལ། སྦྱིན་པས་ངག་གོ་སྙམ་དུ་ཡང་མི་སེམས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་དང་། སྨོན་ལམ་དང་། སྟོབས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བསྔགས་པ་ཡང་སྨྲ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངག་གོ་སྙམ་དུ་ཡང་མི་སེམས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་ནས་སྤང་བར་བྱའོ། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ལས་འབྱུང་བའོ། ། དེ་བས་ན་གང་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དེ་དག་ནི་སྤང་བར་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངག་གོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཏེ། གཞན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཡུལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་ནས་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ། །

One attains faultless conduct in the actions of body, speech, and mind. Through the perfection of aspiration, one attains the recollection of births in all lifetimes and the ability to be joyful exactly as one desires. Through the perfection of power, one attains invincibility against all afflictions, Māras, and adversaries, and an exalted state that transcends the entire world. Through the perfection of wisdom, one attains the complete transcendence of the māras of the aggregates, the lord of death, the afflictions, and the son of the gods. Furthermore, noble son, a bodhisattva speaks in praise of generosity, yet does not think, "This is the speech of generosity." Likewise, they speak in praise of ethical discipline, patience, diligence, meditative concentration, insight, skillful means, aspiration, power, and wisdom, yet they do not think, "This is the speech of wisdom." Why is that? Because all these dharmas, once fully accomplished, are to be abandoned. All of these arise from conceptual construction. Therefore, those dharmas that are conceptual and those that arise from conceptual construction are to be abandoned. Consequently, a bodhisattva does not think, "This is the speech of conceptualization or of what arises from conceptualization." Rather, having attained the wisdom of the non-conceptual, non-proliferated object, they manifest complete and perfect awakening into buddhahood.

དེ་ལྟ་བུའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དག་པ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་རྒྱ་ཆེར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རང་ཉིད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཐོབ་ཅིང་གཞན་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལ་གནས་པར་མཛད་པས་ན། ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་དུ་ཐོབ་ཅིང་བརྙེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཐོབ་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་ཚིག་གི་ཕྲད་སྔོན་དུ་མི་འབྱུང་བ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་གནས་ནས་གཞན་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་བཅུའི་དག་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་སོ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གཉི་གས་འདྲེན་ཅིང་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་ཚུལ་ལོ། ། ཡང་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་ཚུལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་གང་ལ་མངའ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་བཅུའི་ཚུལ་ལོ། ། མགོན་པོ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ། ས་བཅུ་ལ་ནི་གནས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ཡང་ས་དང་པོ་ནི་དོན་ཆེ་བ་འདྲིས་པ་མ་ཡིན་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་ཐོབ་པས་དགའ་བ་དང་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ས་གཉིས་པ་ནི་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོ་དང་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ས་གསུམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཐོས་པའི་གཟུངས་ངེས་ཤེས་པའི་སྣང་བ་ཚད་མེད་པའི་གནས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འོད་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །

Such purity of the perfections should be understood in detail from the Dharmasaṃgīti-sūtra. Because he himself has attained the ten perfections and causes others to abide in the ten perfections, he is "one who has attained the ten perfections." That which is specifically attained and realized is the attainment of the ten perfections; the absence of the prefix "attainment" (thob pa) before the term "perfection" is due to the nature of impermanence. Abiding in that, he brings the ten perfections to completion in others, and is thus said to "abide in the ten perfections." The purity of the ten perfections is because they have become the very essence of the purity as it has been described. That which leads and demonstrates by way of both the conventional and the ultimate is the "way of the ten perfections." Alternatively, that which possesses the scriptural system of the way of the ten perfections is the "way of the ten perfections." "The Protector, Lord of the Ten Grounds, Who abides upon the ten grounds," Regarding this: the first ground is called "The Joyous" because, through attaining a supramundane mind that has not been familiarized with great purpose, there is vast joy and supreme delight. The second ground is called "The Stainless" because it is free from all stains of subtle downfalls and impaired ethical discipline. The third ground is called "The Luminous" because it is the state of immeasurable light through the certainty of meditative concentration and the dhāraṇī of learning.

ས་བཞི་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བུད་ཤིང་བསྲེག་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒོམ་པ་དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེའི་འོད་འཕྲོ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ། ས་ལྔ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ། ། ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཐབས་ཀྱི་སྒོམ་པ་དེ་ལ་དབང་བྱ་བར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ས་དྲུག་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇུག་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་ལ་ལན་མང་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ས་བདུན་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བར་ཆད་མེད་ཅིང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རིང་དུ་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་ས་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ས་བརྒྱད་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བས་མི་བསྐྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ས་དགུ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་སྟོན་པའི་དབང་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ། ། ས་བཅུ་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུས་ཁྱབ་ཅིང་ཁེབས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཞེས་བྱའོ། ། ས་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་སྤངས་པས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ། །

The fourth ground is called "The Radiant" because the cultivation of the factors conducive to enlightenment, which burns the fuel of the afflictions, becomes a radiance of the fire of primordial wisdom. The fifth ground is called "The Difficult to Conquer" because it is difficult to gain mastery over the cultivation of those very factors conducive to enlightenment through skillful means. The sixth ground is called "The Manifest" because the engagement of conditioned phenomena becomes manifest and the frequent mental engagement with the signless becomes manifest. The seventh ground is called "The Gone Afar" because the mental engagement with the signless proceeds for a long time without interruption or cessation, and because it is connected to the pure grounds. The eighth ground is called "The Immovable" because of the spontaneous accomplishment of the signless and because one is unshakable by the arising of afflictions characterized by signs. The ninth ground is called "The Excellent Intelligence" because one attains a vast and faultless intelligence that has mastery over teaching the Dharma in all its aspects. The tenth ground is called "The Cloud of Dharma" because the great cloud-like dharmakāya pervades and covers the body of negative tendencies, which is like space. The eleventh ground is called the "Buddha Ground" because, having abandoned the most subtle afflictive and cognitive obscurations, one attains the complete and perfect enlightenment of all aspects of the knowable without attachment or obstruction.

བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ནི་དུ་མཆིས། གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་དུ་མཆིས་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བཅུ་གཅིག་སྟེ། ས་དང་པོ་ལ་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ངན་སོང་བའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། གཉིས་པ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་ཕྲ་མོའི་འཁྲུལ་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། གསུམ་པ་ལ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ཐོས་པའི་གཟུངས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། བཞི་པ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། ལྔ་པ་ལ་ནི་འཁོར་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་དང་། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་ཕྱོགས་པ་ཉིད་དང་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། དྲུག་པ་ལ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇུག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཉིད་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་མང་པོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་།

“Blessed One, how many types of total ignorance are there in those stages? And how many types of discordant factors of dysfunctional tendencies are there?” The Blessed One replied, “Avalokiteśvara, there are twenty-two types of total ignorance and eleven types of discordant factors of dysfunctional tendencies. On the first stage, there is the total ignorance of clinging to persons and phenomena, the total ignorance of the afflictions of the lower realms, and the discordant factor of their dysfunctional tendencies. On the second stage, there is the total ignorance of errors regarding subtle downfalls, the total ignorance of the various aspects of karma, and the discordant factor of their dysfunctional tendencies. On the third stage, there is the total ignorance of desire for the realm of desire, the total ignorance regarding the complete mastery of the dhāraṇī of what has been heard, and the discordant factor of their dysfunctional tendencies. On the fourth stage, there is the total ignorance of craving for meditative absorptions, the total ignorance of craving for phenomena, and the discordant factor of their dysfunctional tendencies. On the fifth stage, there is the total ignorance of mental engagement that is not exclusively directed toward saṃsāra but is directed toward it, and the total ignorance of mental engagement that is not exclusively directed toward nirvāṇa but is directed toward it, and the discordant factor of their dysfunctional tendencies. On the sixth stage, there is the total ignorance regarding the actualization of the engagement of conditioned formations, and the total ignorance of the arising of many signs.”

དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། བདུན་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐབས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། བརྒྱད་པ་ལ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་སྩོལ་བ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། མཚན་མ་རྣམས་ལ་མི་དབང་བ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། དགུ་པ་ནི་ཆོས་བསྟན་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་ཤེས་རབ་དང་། སྤོབས་པ་དང་གཟུངས་ཀྱི་དབང་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། སྤོབས་པའི་དབང་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། བཅུ་པ་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། གསང་བ་དང་། ཕྲ་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། དེའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དང་། གནས་ངན་ལེན་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས་མདོར་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་ས་བཅུ་པའི་སའི་གནས་སྐབས་གཞག་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པས། མགོན་པོ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ཞེས་བྱ་བ་ལ།

These are the discordant factors of their respective dysfunctional tendencies (dauṣṭhulya). On the seventh ground, there is the delusion regarding the arising of subtle signs, the delusion regarding the method of one-pointed mental engagement with the signless, and the dysfunctional tendencies that are their discordant factors. On the eighth ground, there is the delusion regarding exertion in the signless, the delusion regarding lack of mastery over signs, and the dysfunctional tendencies that are their discordant factors. On the ninth ground, there is the delusion regarding the immeasurable teaching of the Dharma, the immeasurable words and letters of the Dharma, and the mastery of progressively higher insight, eloquence, and dhāraṇī; there is the delusion regarding the mastery of eloquence, and the dysfunctional tendencies that are their discordant factors. On the tenth ground, there is the delusion regarding the great superknowledges, the delusion regarding the engagement with secrets and the subtle, and the dysfunctional tendencies that are their discordant factors. On the ground of a Buddha, there is the delusion regarding extremely subtle attachment to all objects of knowledge and the delusion regarding lack of obstruction, along with the dysfunctional tendencies that are their discordant factors. Avalokiteśvara, these are established by way of the twenty-two delusions and the eleven dysfunctional tendencies; this is briefly stated in the Saṃdhinirmocana Sūtra. For a detailed explanation, one should consult the presentation of the stages of the ten grounds. Because he possesses the primary qualities of these ten grounds, he is called the "Protector, Lord of the Ten Grounds."

དེ་དག་ཉིད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་པས། ས་བཅུ་ལ་ནི་གནས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ད་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་དང་བདེན་པ་བཅུ་དང་སྟོབས་བཅུ་དང་། དབང་བཅུའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་བཅུ་རྣམ་དག་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཤེས་བཅུ་རྣམ་དག་འཆང་བ་པོ། ། རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དོན་བཅུའི་དོན། ། ཐུབ་དབང་སྟོབས་བཅུ་ཁྱབ་པའི་བདག། ཀུན་གྱི་དོན་ནི་མ་ལུས་བྱེད། ། རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ཆེ་བ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཤེས་པ་བཅུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། འདྲིས་པ་ཤེས་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་མི་སྐྱེ་བར་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་འགོག་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་ལམ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་ཟད་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཟད་པར་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྲིད་པའི་རྒྱུད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་སྒྱུ་མར་ཡོངས་སུ་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བར་ཤེས་པའོ།

Because he dwells in those very [grounds] in the manner of a bodhisattva, he is called "the one who abides on the ten grounds." Now, in order to demonstrate the essential nature of the ten cognitions, the ten truths, the ten powers, and the ten masteries, the following one and a half verses are spoken: "Having the nature of the ten pure cognitions, The bearer of the ten pure cognitions, The ten aspects, the meaning of the ten meanings, The Lord of Sages, the pervasive master of the ten powers, The one who accomplishes the welfare of all without exception, The great one possessing the ten masteries." Regarding that, the ten cognitions are as follows: the cognition of suffering, the cognition of origin, the cognition of cessation, the cognition of the path, the cognition of exhaustion, the cognition of non-arising, the cognition of phenomena, the cognition of subsequent realization, the cognition of the conventional, the cognition of familiarity, and the cognition of the literal. In that regard, what is the cognition of suffering? It is the cognition that suffering does not arise. What is the cognition of origin? It is the cognition that the origin is to be abandoned. What is the cognition of cessation? It is the cognition that suffering is ceased. What is the cognition of the path? It is the cognition of the eightfold noble path. What is the cognition of exhaustion? It is the cognition that attachment, aversion, and delusion are exhausted. What is the cognition of non-arising? It is the cognition that the continuum of existence does not arise. What is the cognition of phenomena? It is the cognition that thoroughly realizes the five aggregates to be like an illusion. What is the cognition of subsequent realization? It is the cognition that the sense bases, the elements, and dependent origination are impermanent.

། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་གྱི་སེམས་སེམས་ཀྱིས་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་འདྲིས་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་གིས་ལམ་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཤེས་པ་བཅུ་པོ་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཤེས་བཅུ་རྣམ་དག་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཤེས་པ་བཅུས་རྣམ་པར་དག་པའི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན། ཤེས་བཅུ་རྣམ་དག་འཆང་བའོ། ། བདེན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་པའོ། ། དེ་ལ་བདེན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བདེན་པ་དང་། ཕྱེ་སྟེ་རྟོག་པའི་བདེན་པ་དང་། དངོས་པོའི་བདེན་པ་དང་། ནུས་པའི་བདེན་པ་དང་། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་བདེན་པ་བཅུའོ། ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་ཚད་དང་དེ་དང་འབྲེལ་བར་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ཀུན་དུ་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་སྟོན་པ་ཆུང་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཟབ་པ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ། ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ།

In that regard, what is conventional knowledge? It is the knowledge of the minds of other sentient beings and other individuals by means of one’s own mind. In that regard, what is knowledge of familiarity? It is the knowledge of the path and the knowledge of complete purification. In that regard, what is knowledge according to the literal expression? It is the wisdom of the tathāgata’s omniscience, and that too is by way of non-apprehension. Thus, the essential nature of these ten knowledges, which is of a purified character, is the "nature of the ten purified knowledges." Because the tathāgata, who possesses knowledge according to the literal expression purified by the ten knowledges, upholds them, he is the "bearer of the ten purified knowledges." What are the ten aspects of truth? They are as follows: the conventional truth, the ultimate truth, the truth of characteristics, the truth of differentiation, the truth of analytical investigation, the truth of entities, the truth of capacity, the truth of the knowledge of exhaustion and non-arising, the truth of the knowledge of entering the path, and the truth of the arising of the tathāgata’s wisdom. These are the ten truths. In that regard, what is the conventional truth? It is that which, by means of measures and their relations, is taught through the power of others' conditions for the sake of conventional designation regarding delimited objects; it is not extensive but limited. This is called the conventional truth. In that regard, the ultimate truth is profound, thoroughly endowed with emptiness, and has no delimited object.

གཞན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་མ་ཡིན་པ། མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་མེད་པ། མ་འཁྲུགས་པ། རྩོད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་གནོད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ། ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་འགོག་པ་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ལམ་སྟེ། འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཤེས་ནས་ངེས་པར་གྱུར་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། མཚན་ཉིད་ལས་གྱུར་པའི་ངེས་པར་གྱུར་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དང་རང་བཞིན་གྱིས་དབེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་མི་སྐྱེ་མི་འགག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཤེས་ནས་ངེས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ལས་གྱུར་པའི་ངེས་པར་གྱུར་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའོ། ། མཚན་ཉིད་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་མ་མེད་པ། སྨོན་པ་མེད་པ། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་མ་སྐྱེས་པ་མ་བྱུང་བ། མ་འགགས་པ་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དེའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །

Not produced by other conditions, without equality or inequality, undisturbed, and characterized by the absence of dispute—this is the characteristic of the suchness of all phenomena; this is the ultimate truth. In that regard, the truth of characteristics is as follows: the characteristic of affliction is suffering, the characteristic of origination is the source of suffering, the characteristic of peace is cessation, and the characteristic of definitive emergence is the path; this is called the truth of characteristics. Furthermore, having known all phenomena to be characterized by the natural absence of self and having entered into certainty, the certainty arising from characteristics is called the truth of characteristics. Likewise, having known all phenomena to be characterized by natural peace, natural solitude, natural emptiness, and the natural characteristic of neither arising nor ceasing, and having entered into certainty, the certainty arising from characteristics is called the truth of characteristics. In that regard, the characteristic of differentiation is the teaching that, although all phenomena have a single characteristic, they are differentiated and shown through the power of others. The so-called "single characteristic" is the characteristic of emptiness: all phenomena are signless, wishless, unconditioned, unarisen, unoriginated, and unceasing; this is the differentiation of that emptiness, and all those differentiations are also the characteristic of emptiness.

དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སླུ་བར་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཕྱེ་སྟེ་རྟོག་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཕྲལ་ནས་རྟོག་པ་ནི་ཕྱེ་སྟེ་རྟོག་པས་སོ། ། ངེས་པར་སེམས་པ། རིག་པ་མཐོང་བ། ཁོང་དུ་ཆུད་པ། མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མི་སླུ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱེ་སྟེ་རྟོག་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དངོས་པོའི་བདེན་པ་ནི་དངོས་པོ་ཤེས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་ངེས་པར་འགྱུར་བ་ལ་འཇུག་པས་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ནུས་པའི་བདེན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་དེ་དང་སྤོང་བ་དེ་དང་ལམ་དེས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ནུས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ནུས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ཅན་དུ་སྟོན་ཏེ། ཟད་པ་དེ་ཡང་མི་ཟད་ལ། ཟད་པ་ལ་ཟད་པ་མེད་དོ། ། གལ་ཏེ་ཟད་པ་ལ་ཟད་པ་ཡོད་དུ་ཟིན་ན་འགོག་པ་ཡང་ཟད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཟད་པ་ཟད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། གང་ཟད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་མི་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ལམ་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན།

Because it does not deceive regarding emptiness in that way, it is called the "truth of differentiation"; this is what is known as the truth of differentiation. In that regard, what is the "truth of analytical investigation"? Analytical investigation is so called because it investigates by means of analysis. It is the non-deception regarding what is called certain reflection, knowledge, vision, comprehension, and clear realization; therefore, it is called the truth of analytical investigation. In that regard, the "truth of entities" is the knowledge of entities. One knows those entities—the aggregates, elements, and sense bases—as dependent origination, as empty, and as non-existent. Having known them in that way, one enters into certainty; therefore, it is called the truth of entities. In that regard, the "truth of capacity" is the capacity of that wisdom, that abandonment, and that path to abandon the afflictions, to comprehend the powers, the fearlessnesses, and the unshared qualities of a Buddha, and to comprehend the mastery of all the Tathāgatas; therefore, it is called the truth of capacity. In that regard, the "truth of the knowledge of exhaustion and non-arising" demonstrates that all conditioned phenomena are subject to exhaustion. That exhaustion is itself inexhaustible, and there is no exhaustion of exhaustion. If there were an exhaustion of exhaustion, then cessation itself would be exhausted; therefore, exhaustion does not become exhausted. That which does not become exhausted does not arise; this is what is called the truth of the knowledge of exhaustion and non-arising. In that regard, what is the "truth of the knowledge of entering the path"?

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལམ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པ་གང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་མ་འགགས་པར་ཤེས་པ་དེས་འཇུག་ཅིང་འཛུད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་ས་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སའི་ཆར་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་བསྟན་པའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། ། འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་བཅུའོ། ། བདེན་པ་བཅུ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་དོན་ཏེ། དགོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་བཅུའི་དོན་ནོ། ། ཐུབ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་རྒྱལ་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ཐུབ་དབང་ངོ་། ། སྟོབས་བཅུ་ཁྱབ་པའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པས་ན་སྟོབས་བཅུ་ཁྱབ་པའི་བདག་སྟེ་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་གནས་སོ། ། དམྱལ་བར་སྐྱེ་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཚམས་མེད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་བྱེད་པ་རྣམས་མནར་མེད་པར་སྐྱེ་བ་ནི་གནས་སོ། ། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་དང་།

The path of wisdom is that by which one enters and is introduced to the knowledge that all phenomena are neither produced nor ceased, through the accumulation of the collections of merit and wisdom. Therefore, it is called the truth of knowing the entry into the path. In that regard, what is the truth of the origin of the Tathāgata’s wisdom? The portion of the stage of the Cloud of Dharma and the stage of the Tathāgata is the truth of the origin of the Tathāgata’s wisdom; it is the clear realization through the path that teaches it. These are the ten truths of the bodhisattvas. The meaning of the words that perfectly demonstrate these ten truths is the "meaning," and whatever the underlying intention is, that is the meaning of the ten meanings. The "Sages" are the śrāvakas and pratyekabuddhas; because he is their chief, he is the "Lord of Sages." Regarding the phrase "the pervasive master of the ten powers," because he possesses the ten powers of a Tathāgata, he is the "pervasive master of the ten powers," which means he is the "chief." In that regard, what are the ten powers of a Tathāgata? They are as follows: knowing, exactly as it is, what is possible and what is impossible—namely, that it is possible for one to be born in the higher realms after completing the ten paths of virtuous action, and that it is impossible to be born in the hells; likewise, that it is possible for those who commit the five deeds of immediate retribution to be born in the Avīci hell, and that it is impossible for them to be born in the higher realms—and so on, to be applied extensively. Likewise, [knowing] the actions of the past, the future, and the present...

ལས་ཡོངས་སུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། རྒྱུའི་རྣམ་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཅན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ནི་ཁམས་དུ་མ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཏུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་གྱི་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། མོས་པ་དུ་མ་ཡང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། སེམས་ཅན་གཞན་དང་གང་ཟག་གཞན་གྱི་དབང་པོ་རབ་དང་ཐ་མ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་རྣམ་པར་དགོད་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། དེ་རྣམ་པ་དུ་མར་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ཚེ་རབས་གཅིག་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནས་རྣམ་པ་དང་བཅས། ས་མལ་དང་བཅས། གཏན་ཚིགས་དང་བཅས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པ་དུ་མར་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དག་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་རང་གི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མངོན་པར་བྱས་ཏེ། ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཤིང་རྣམ་པར་དཔྱོད་དོ། ། བདག་གི་སྐྱེ་བ་ནི་ཟད་དོ། ། བདག་གིས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱད་དོ། ། བྱ་བ་ནི་བྱས་སོ། །

He understands, exactly as they are, the aspects of the maturation of the full appropriation of karma and the aspects of its causes. He understands, exactly as they are, that the world is of diverse elements and that the world is of manifold elements. He understands, exactly as they are, the various inclinations and the manifold inclinations of other sentient beings and other individuals. He understands, exactly as they are, the superior and inferior faculties of other sentient beings and other individuals. He understands, exactly as they are, the paths leading everywhere. He understands, exactly as they are, the arrangement of the faculties, the powers, the branches of enlightenment, the meditative concentrations, the liberations, the samādhis, the meditative attainments, and the afflictions and purifications. In many ways, he recollects his former abodes; he recollects his former abodes in many ways, from one birth back, including the details, the locations, and the circumstances. With the pure divine eye, which surpasses that of humans, he understands, exactly as they are, the passing away and rebirth of sentient beings. Through his own direct superknowledge, he realizes and attains the untainted liberation of mind and liberation of insight through the exhaustion of the outflows, and he reflects: "Birth is exhausted for me; the holy life has been lived; what was to be done has been done."

རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་གཞན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། འདི་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུའོ། ། དགུ་པ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བཅུའོ་ཞེས་ཡང་བཟླས་ཏེ་མ་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པ་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ཅིང་ཆགས་པ་དང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་མོས་པ་ཐ་དད་པའི་དབྱེ་བས་དབྱེ་བའི་འགྲོ་བའི་དོན་ཐར་པ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཛད་པས་ན། ཀུན་གྱི་དོན་ནི་མ་ལུས་བྱེད། ཅེས་བྱ་སྟེ། འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ཆེ་བ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་ཡོད་པས་ན་དབང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་ཡོད་པས་ན་རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ནོ། ། དབང་བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཚེ་ལ་དབང་བ་དང་། སེམས་ལ་དབང་བ་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་དབང་བ་དང་། ལས་ལ་དབང་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དབང་བ་དང་། མོས་པ་ལ་དབང་བ་དང་། སྨོན་ལམ་ལ་དབང་བ་དང་། ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བ་དང་། ཆོས་ལ་དབང་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དབང་བཅུའོ། ། བདུད་རྩི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཚེ་ལ་དབང་བའོ། ། སེམས་ཙམ་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་དབང་བའོ། ། ལག་ན་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ནམ་མཁའི་མཛོད་རབ་ཏུ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་ཡོ་བྱད་ལ་དབང་བའོ། ། བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཀུན་ཆད་པའི་ཕྱིར་ལས་ལ་དབང་བའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་བསམ་གཏན་རྙེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བའོ། ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དབང་བའོ། ། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མོས་པ་ལ་དབང་བའོ། །

One thoroughly understands that there is no other such aspect; these are the ten powers of the Tathāgata. Regarding the ninth, it is not stated again that these are the ten powers of the bodhisattva. Thus, possessing the ten powers, being unassailable, and through the power of being without attachment or obstruction, he acts according to the fortune of each being to accomplish the welfare of the entire, diverse world—distinguished by the various inclinations of beings—characterized by the attainment of liberation. Therefore, it is said: "He accomplishes the welfare of all without exception." This refers to Mañjughoṣa. Regarding the phrase "The Great One, Possessing the Tenfold Mastery": because he possesses mastery, he is "possessing mastery." Since he possesses ten aspects of this, he is "Possessing the Tenfold Mastery." What are the ten masteries? They are: mastery over life, mastery over mind, mastery over requisites, mastery over karma, mastery over birth, mastery over miraculous powers, mastery over inclination, mastery over aspiration, mastery over wisdom, and mastery over phenomena. These are the ten masteries. Mastery over life is for the sake of attaining the nectar of immortality. Mastery over mind is for the sake of thoroughly knowing that all is mind-only. Mastery over requisites is for the sake of obtaining the hand-held jewels and the treasury of space. Mastery over karma is for the sake of severing all paths of karma along with their habitual tendencies. Mastery over birth is for the sake of attaining the meditative concentrations that reverse ordinary states of absorption. Mastery over miraculous powers is for the sake of attaining engagement in spontaneous accomplishment. Mastery over inclination is for the sake of attaining the spheres of totality.

བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་དོན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་ལ་དབང་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་མཉམ་པའི་ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་དབང་བའོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་འཇིག་རྟེན་ནི་འཆི་བས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་ཚེ་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་སེམས་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་ཡོ་བྱད་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་ལས་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་ངན་འགྲོས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་ཀུན་དུ་རྩོལ་བའི་ཕོངས་པས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཕོངས་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱིས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་མོས་པ་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་འདོད་པའི་འཆིང་བས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་སྨོན་ལམ་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཟུག་རྔུས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་འཁོར་གྱི་ནང་ན་བག་ཚ་བས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་ཆོས་ལ་དབང་བའོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཤིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་སེམས་མེད་པ་ནི་ཚེ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། །

Because one attains the desired object merely by intending it, there is mastery over aspiration. Because one attains the activities of body, speech, and mind preceded by primordial wisdom, there is mastery over primordial wisdom. Because one possesses the stainless primordial wisdom that is equal to suchness, the expanse of phenomena, and the ultimate reality, there is mastery over phenomena. Furthermore, noble son, the world is terrified of death; as its antidote, there is mastery over life. The world is terrified of the affliction of the mind; as its antidote, there is mastery over the mind. The world is terrified of a lack of material resources; as its antidote, there is mastery over resources. The world is terrified of misconduct; as its antidote, there is mastery over karma. The world is terrified of the lower realms; as its antidote, there is mastery over birth. The world is terrified of the deprivation of striving; as its antidote, there is mastery over miraculous powers. The world is terrified of the karma that leads to being deprived of the sublime Dharma; as its antidote, there is mastery over resolve. The world is terrified of the bonds of desire; as its antidote, there is mastery over aspiration. The world is terrified of the sting of doubt; as its antidote, there is mastery over primordial wisdom. The world is terrified of timidity in the midst of an assembly; as its antidote, there is mastery over phenomena. Furthermore, noble son, abandoning the taking of life and being without a mind of anger toward any sentient being is the cause for attaining mastery over life.

བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། སེམས་སྙོམས་ཤིང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོ་བ་ནི་ཡོ་བྱད་ལ་དབང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། ལས་དང་བྱ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱི་བྱ་བ་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་སྟོན་པ་ནི་ལས་ལ་དབང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པའི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པ་དང་། བཞོན་པ་སྦྱིན་པ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དབང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་འགོད་ཅིང་འཛུད་དེ། མོས་པར་བྱེད་པ་ནི་མོས་པ་ལ་དབང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྒྲུབ་པ་ནི་སྨོན་ལམ་ལ་དབང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཆོས་སྦྱིན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བ་ཐོབ་བར་བྱ་བའི་རྒྱུའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་མཚུངས་པར་སྟོན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། ཟང་ཟིང་གི་སྐུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་འབྱེད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་སྟེ། འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དབང་བཅུའོ། ། དབང་བཅུ་པོ་དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་དང་།

Great love that is unobstructed toward the truths and great compassion that is unobstructed toward those who suffer are the causes for attaining mastery over the mind. Equanimity of mind and the complete relinquishing of all things dedicated toward enlightenment are the causes for attaining mastery over requisites. Engaging in actions and activities, and teaching the engagement in taking ownership of the results of actions through the causes of the complete purity of body, speech, and mind, are the causes for attaining mastery over action. The ten paths of virtuous action correctly embraced by the bodhicitta are the causes for attaining mastery over birth. Giving away all gain, honor, and praise, as well as giving vehicles, are the causes for attaining mastery over miraculous powers. Establishing and introducing all sentient beings to the Three Jewels and causing them to have faith are the causes for attaining mastery over aspiration. Accomplishing the complete purity of the body, speech, and mind of all sentient beings is the cause for attaining mastery over prayer. Giving the Dharma with a mind free of material things is the cause for attaining mastery over wisdom. Causing all sentient beings to realize the equality of phenomena, teaching the Dharma with impartiality, and discerning that the body of a Tathāgata is the dharmakāya and not a material body are the causes for attaining mastery over all phenomena. These are the ten masteries of a bodhisattva. Having actualized these ten masteries, and...

ཇི་ལྟར་བཞེད་པ་བཞིན་དུ་མཛད་པ་སྟེ། དེ་དག་རྟག་ཏུ་ཉེ་བར་གྱུར་པས་སྒྲིབ་པ་མེད་ཅིང་དེ་ཉིད་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དབང་དུ་གྱུར་པས་ན། རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ཆེ་བ་པོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐོག་མ་མེད་པ་སྤྲོས་མེད་བདག། དེ་བཞིན་ཉིད་བདག་དག་པའི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཐོག་མ་མེད་པའོ། ། གལ་ཏེ་ཐོག་མའི་སྔོན་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མི་རིགས་ཏེ། རྒྱུ་ལས་གཞན་པ་ལས་གང་ཡང་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སེམས་པ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐོག་མ་མེད་པར་གྱུར་པས་སུ་ཞིག་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དགག་པར་མཛད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། སེམས་པ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་དགག་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་དང་པོ་སྦས་པར་གྱུར་པ་ཕྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཐོག་མ་ཞེས་བཤད་པ་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་པས་དེ་མེད་དེ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མ་བྱུང་ཡང་རུང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་གནས་པ་ཉིད་དེ། ཆོས་གནས་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་སྤྲོས་མེད་བདག་ཅེས་བཤད་དེ། སྤྲོས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་དང་། བདག་དང་།

He acts exactly as he intends; because these [qualities] are always present, there are no obscurations, and since the bodhisattva has attained mastery over them, it is said: "The Great One, possessing the tenfold mastery." In order to demonstrate the essential nature of the nature of phenomena (dharmatā), it is said: "The self without beginning, free from conceptual proliferation; the self of suchness, the pure self." Here, "without beginning" means that there is no beginning. If there were a cause prior to the beginning, it would be illogical to call it "without beginning," because nothing arises from anything other than a cause. If one asks, "Was this not said to negate the existence of a truly existent creator?" or "If everything is without beginning, who could be known as supreme?"—the Blessed One’s intention here is this: he is not negating a cause, nor is he negating a truly existent creator. Nevertheless, because that which was previously hidden later becomes purified, and since it is naturally pure, there is no [new] beginning. Thus, whether Tathāgatas appear or whether Tathāgatas do not appear, the nature of phenomena remains constant. In the sense of being the "abiding of phenomena," "suchness," and "the limit of reality," it is explained as being "without beginning." Therefore, it is described as the "self free from conceptual proliferation." "Conceptual proliferation" refers to cause, effect, the apprehended, the apprehender, the self, and...

བདག་གི་དང་བཅས་པ་ནས་ཇི་སྲིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། ནང་གི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དག་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། གང་གི་ཚེ་རང་བཞིན་དེ་ལས་འཕོས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་བདག་གོ། ། ཡང་ན་སྔ་མའི་རྒྱུས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་འགྲུབ་སྟེ། ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་སྤྲོས་པ་མེད་པའོ། ། སྤྲོས་པ་མེད་པས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་པས་ན་དག་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན་བཟློག་སྟེ། དག་པའི་དག་པས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་བདག་གོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་དག་པས་ན་སྤྲོས་པ་མེད་པའོ། ། སྤྲོས་པ་མེད་པས་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལས་དོན་གྱི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་ཡིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དོན་ཇི་ལྟར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་དོན་གསུངས་པ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདེན་པར་སྨྲ་ཞིང་ཚིག་མི་འགྱུར། ། ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་བྱེད། ། གཉིས་སུ་མེད་དང་གཉིས་མེད་སྟོན། ། ཡང་དག་མཐའ་ལ་རྣམ་པར་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡང་དག་པ་དང་བདེན་པ་དང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་སྟོན་པའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པར་སྨྲ་བའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གནས་པར་མཛད་པས་ན་ཚིག་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། གཞན་སླུ་བར་འགྱུར་བའི་ཚིག་མི་མངའ་བས་ན་ཚིག་མི་འགྱུར་ཞེས་བཤད་དོ། ། དམ་བཅས་པའི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན། ། ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ།

From the perspective of the self and so forth, as long as one acts for the sake of worldly conventions, and when one becomes free from internal conceptualization, at that time, because one is free from all faults, it is the pure self. When one has shifted from that nature and become just so, it is the self of suchness (tathatā). Alternatively, the subsequent is established by the preceding cause; from beginningless time, it is without conceptual proliferation (niṣprapañca). Because it is without conceptual proliferation, it is suchness. Because it is suchness, it is the pure self. Alternatively, conversely: because it is the purity of purity, it is the self of suchness. Because suchness is pure, it is without conceptual proliferation. Because it is without conceptual proliferation, it is beginningless. These are distinguished by the divisions of the meaning according to the inclinations of those to be trained, but they are not merely synonyms. In order to demonstrate the very meaning of how the reality was realized, it is said: "Speaking the truth, his words do not change; He acts exactly as he has spoken; He teaches non-duality and the absence of duality; He abides in the ultimate reality (bhūtakoṭi)." One whose disposition is to teach the very essence of the nature of phenomena (dharmatā)—which is authentic, true, and non-erroneous—is one who "speaks the truth." Because he abides in accordance with exactly what he has spoken, his words do not change; since he possesses no words that would deceive others, he is said to have "words that do not change." Because he brings the meaning of his commitment to completion, it is said: "He acts exactly as he has spoken."

འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྫོགས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཕ་རོལ་ལ་ཇི་སྙེད་སྟོན་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཉིད་ཀྱང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནན་ཏན་ལྷུར་ལེན་པ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་མཛད་པས་ན། ། ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་དང་གཉིས་མེད་སྟོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཉིས་ནི་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་དང་། ཤེས་པ་དང་། ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ནང་གི་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྱིའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་སྟེ། གཉིས་སུ་རྟག་པ་དེ་དག་མི་མངའ་བས་ན་གཉིས་མེད་དོ། ། ཇི་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མིག་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་གཟུགས་དང་། མིག་གི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་བརྟགས་ན་དེ་ཅི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡིན་ན་འདུས་པའམ། ཐག་རིང་བའི་ཕྱོགས་ན་གནས་པའམ། བར་མཚམས་མེད་པར་གནས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར། འདུས་པའི་ཕྱོགས་ལྟར་ན་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འདུས་སམ། ། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་འདུས། བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འདུས་ན་ནི་ཆ་ཤས་མེད་པར་འགྱུར་བས་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཕྲ་རབ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །

It is because he has fulfilled his vow, "I shall attain buddhahood for the sake of benefiting all beings." Alternatively, it is because he causes himself to engage with earnest diligence in the practices of generosity and so forth, just as he teaches those dharmas of generosity, ethical discipline, and the rest to others. Thus, it is said: "He acts exactly as he speaks." Regarding the phrase "non-dual and teaching non-duality": "duality" refers to the apprehended and the apprehender; the knower and the known; and from the internal eye and so forth, and the external form and so forth, up to the mind and mental phenomena. Because he is devoid of such constant dualities, he is "non-dual." If one asks how he is non-dual: visual consciousness arises from the form to be apprehended by the eye and the condition of the eye. Likewise, up to the mental consciousness, it arises from the mind and the condition of mental phenomena. In that regard, if one analyzes form and so forth as the objects of the eye and so forth, one must examine whether they are of the nature of atoms or of the nature of a composite whole. If they are atoms, do they become the cause of consciousness when in an aggregate, when situated at a distance, or when situated without intervals? If it is the case of an aggregate, do they aggregate by their entire nature or by one part? If they aggregate by their entire nature, they would become partless, and consequently, all moving things would become mere atoms.

ཅི་སྟེ་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་འདུས་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཆ་ཤས་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་ཆ་ཤས་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་ན་དམ་བཅས་པ་ལས་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཕྲ་རབ་ཉིད་ཀྱང་མི་འགྲུབ་སྟེ། ཆ་ཤས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བུམ་པ་དང་འདྲའོ། ། ཐག་རིང་བར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱང་དབང་པོའི་ཡུལ་ལས་འདས་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། ། བར་མཚམས་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་འདུས་པའི་ཕྱོགས་ལས་གུད་ན་མེད་དེ། དེ་བས་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པར་མི་ནུས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་དབང་པོའི་ཡུལ་ལས་འདས་པས་མཐོང་མི་སྲིད་དོ། ། ཡན་ལག་ཅན་དུ་བརྟགས་པ་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། ཕྲ་རབ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་བརྩམས་ཏེ། ཡན་ལག་ཅན་ཡིན་ན་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་དེའི་ཚེ་འདུས་པའི་ཡན་ལག་ཅན་ལྟ་ག་ལས་འབྱུང་། དེ་ཡོད་པའི་ཚད་མ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་དུ་ནི་དབང་པོའི་ཡུལ་ལས་འདས་པས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཀྱང་མེད་པ་ཉིད་དུ་གཟུང་བ་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡང་དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པས་རང་དགར་བྱེད་པས་བརྟགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་ལ་ཡང་འཇུག་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་དཔེ་གཅིག་ལས་སྨོས། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་པའི་ཚད་མ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཚད་མ་གཉིས་གཟུང་བ་ཉིད་བརྟགས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་སྦོམ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྲ་བ་བསགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་སྣང་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མུངྒ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། །

If they were to aggregate by way of one side, then they would necessarily possess parts; and by possessing parts, the thesis [of partlessness] would be undermined. Furthermore, the atom itself would not be established, because, being a possessor of parts, it would be like a vase. Even those [atoms] situated at a distance are not objects [of the senses] because they have transcended the domain of the sense faculties. Moreover, the aspect of being without intervals is not distinct from the aspect of aggregation; therefore, atoms cannot become objects of the eyes and so forth, because atoms, having transcended the domain of the sense faculties, cannot be seen. The imputation of a "possessor of parts" is also unreasonable. If a possessor of parts were established by being composed of a sequence of two or more atoms, then according to the tenets [of our school], since there is no such thing as an accumulation of atoms and so forth, how could an aggregated possessor of parts ever arise? There is also no valid cognition for its existence. Since direct perception transcends the domain of the sense faculties, it apprehends atoms as being non-existent; and since inference is preceded by that [direct perception], it is not a case of arbitrary imputation. Likewise, it is stated in a single example that [the atom] cannot function [as a cause]. There are no other valid cognitions that demonstrate [its existence] as it is; the apprehension of the two [types of] valid cognition is itself an imputation, and not otherwise. If whatever is gross appears as preceded by an accumulation of subtle [atoms], then, for example, like a heap of mung beans and so forth—

ཕྲ་རབ་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྦོམ་པོར་སྣང་བ་དེ་ཕྲ་མོ་བསགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ལ། གང་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་གཟུགས་ཅན་དེ་ནི་ཕྲ་རབ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། སྦོམ་པོའི་དོན་མ་གྲུབ་པས་ཕྱོགས་ཉིད་དཔེར་མི་རུང་སྟེ། ཕྱོགས་དཔེ་དང་ཐ་དད་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། འོན་ཏེ་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དུ་ནུས་ཀྱང་གང་སྦོམ་པོར་ཐ་དད་པར་བྱས་པས་ན་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་སྲན་མ་ཤའི་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ནས་སྤུང་སྟེ། ཇི་སྲིད་ཐམས་ཅད་བསལ་ན་སྟོང་པ་ནམ་མཁའི་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་ལུས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་ཕྲ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཀྱང་ཆ་ཤས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱས་ན་ཐམས་ཅད་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ན་ཕྲ་རབ་ཀྱང་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ལ། ཆ་ཤས་ཅན་དུ་ཡང་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་ཡང་མི་གཟུང་ལ། ཆ་ཤས་ཅན་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ན་འོ་ན་ཇི་ལྟར་རགས་པའི་རྣམ་པ་མདུན་ན་གནས་ནས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ཡིན། རྒྱུ་མེད་པར་ཡང་ཡུལ་དང་དུས་དང་རྣམ་པར་ངེས་པའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཕྱིའི་རྒྱུ་ཡང་དེའི་ཚེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འམ། དེ་ལས་གཞན་པར་ཕྱིའི་དོན་གྲུབ་པར་བཟུང་སྟེ། རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དུས་མཉམ་པར་འགྱུར་བས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་སྟེ། དེ་ཡང་། སྔ་མ་ཡི་ནི་ཚོགས་པ་ཉིད། ། ཤེས་བྱེད་ཡུལ་གྱི་སྐད་ཅིག་པ། ། སྣང་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བཞིན་ཏེ། ། དེས་ན་ཤེས་དང་བཅས་པར་འགྱུར། །

It is also unreasonable to claim that the appearance of gross objects, such as the third [type of] atom and so forth, is preceded by an accumulation of subtle [atoms], and that whatever is a divisible material form is an atom. This is because, since the object of the gross [form] is not established, the [atom] itself is unsuitable as an example; it would follow that the example is not distinct from the subject. Even if one were able to infer it in that way, since the gross is differentiated, it would be shown by means of analysis. For example, if one were to pile up a heap of peas one by one and then remove them all, only the empty space of the direction would remain. Likewise, if one were to reach the limit of the subtle atom and then divide even those atoms into parts, they would all become non-existent. Therefore, the atom is not something to be apprehended, nor does it exist as a whole. If it is neither apprehended as an atom nor as a whole, then how is it that a coarse form appears before one as the aspect of blue and so forth? How could it become an object of a cognition determined by place, time, and aspect without a cause? If the Vaibhāṣikas and the Sautrāntikas and others claim that an external cause is apprehended at that time—either in the manner of atoms or otherwise—and that it is known because a non-aspected consciousness occurs simultaneously, they say: "The previous collection itself is the momentary object of cognition; like a form with an appearance, it is therefore accompanied by cognition."

ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་ཉེ་བར་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། འདིར་ཚད་མ་མེད་པས་རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དོན་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚད་མ་མེད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་མངོན་སུམ་དུ་ནི་འཇུག་པར་མི་ནུས་སོ། ། ཤེས་པ་ཚད་མའི་ཡིན་གྱི་དབང་པོའི་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། ཤེས་པ་ནི་རང་རིག་པའམ་གཞན་རིག་པའམ་གཉི་ག་རིག་པར་འགྱུར་ན། གལ་ཏེ་རང་རིག་པ་ཡིན་ན་དོན་རིག་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ལ། རང་རིག་པ་ཉིད་གཞན་རིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་རང་རིག་པའི་ཕྱོགས་ལ་དོན་(རེག་,རིག་)པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ། ། ཡང་ན་ཤེས་པ་ནི་གཞན་རིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་འཛིན་པའི་ཚད་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་མ་གྲུབ་ན་གཞན་ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་སྨྲོས་ཤིག། ཡང་ན་དོན་གྱིས་གོ་བས་རང་བཞིན་གྱིས་འཇོག་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་འབྱུང་གི་མི་ཤེས་པའི་དོན་ལ་སུ་ཞིག་བློ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་དོན་གྱིས་གོ་བ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་ན། དེ་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དོན་གྱིས་གོ་བ་འདིར་གང་ཞིག་ཡིན། མངོན་སུམ་མམ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་དོན་གྱིས་གོ་བ་མངོན་སུམ་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་མ་གྲུབ་པས་དེས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་སྨྲས་སོ། །

Thus it is said. If it is argued that external objects are indeed perceived through direct perception (pratyakṣa), that is unreasonable. Here, there is no valid cognition (pramāṇa) to establish that a cognition devoid of aspects (nirākāra-vijñāna) arises simultaneously with an object. First of all, it cannot be established through direct perception. If it is argued that cognition is the valid cognition and not the sensory cognition, then cognition must be either self-aware (svasaṃvedana), aware of another, or both. If it is self-aware, how can it be aware of an object? If it is the very nature of cognition, it is not the nature of the object. Furthermore, self-awareness is not the same as being aware of another; if it were, it would follow that one would know all three realms. Therefore, in the position of self-awareness, there is no awareness of an object. Alternatively, if it is argued that cognition is aware of another, since there is no valid cognition to apprehend its own essence, if it is not established in itself, explain how it can know another. If it is established by the nature of the object through presumptive implication (arthāpatti), then inference would occur regarding the cognition itself; who then would apply their intellect to an object that is not known? If it is said that presumptive implication is realized through inference, that must be analyzed: what is this presumptive implication here? Is it direct perception or inference? If presumptive implication were direct perception, then since the existence of cognition as a direct perception is not established, the claim that "one knows through it" is a very poor argument.

ཡང་ན་དོན་མཐོང་བའམ་ཐོས་པ་ནི་གཞན་དུ་མི་རིགས་སོ། ། མ་མཐོང་བའི་དོན་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་དོན་གྱིས་གོ་བའོ་ཞེས་བཤད་པས་མངོན་སུམ་དུ་གང་ཞིག་ལ་རྟོག་སྙམ་ན་དགོངས་པའི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་པ་ལས་ནི་ཚད་མ་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་མངོན་སུམ་མམ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་པར་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཉིད་སུན་ཕྱུང་བ་ཡིན་པར་དགོངས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་དོན་དུ་མི་རིགས་ན་དོན་གྱིས་གོ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། དོན་གྱིས་གོ་བ་ཡང་ཤེས་པར་བྱེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ཡང་ན་མི་མཐོང་བ་དག་ཀྱང་གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ན་ནི་གང་ཞིག་མཐོང་ནས་དོན་གྱིས་གོ་བའི་གནས་སྐབས་རིག་པར་འགྱུར་ཏེ། རྩ་བ་མེད་པས་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡང་ན་ཕྱོགས་གཉིས་པ་ལྟར་ན་མི་མཐོང་བ་སྒྲུབ་ན་ནི། རི་བོང་གི་རྭ་ལས་བོང་བུའི་རྭ་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དོན་གྱིས་གོ་བ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཕྱོགས་ལས་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་ན་ཡང་འབྲེལ་པ་མེད་པས་དོན་གྱིས་གོ་བའི་འབྱུང་བ་ཉིད་མེད་དོ། ། དོན་གྱིས་གོ་བ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྲུབ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། གཞན་གྱི་ཤེས་པའི་རིགས་པ་ལས་དོན་གྱིས་གོ་བ་ཡང་མི་འགྲུབ་བོ། ། གཉི་ག་ལས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་ཕྱོགས་གཉི་གར་བཤད་པའི་ཉེས་པ་དང་ལྡན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་མི་རིགས་སོ། ། རྣམ་པ་མེད་པའི་ཤེས་པས་དོན་རིག་པ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པས་ཀྱང་དོན་འཛིན་པར་མི་རིགས་ཏེ།

Alternatively, it is illogical for the object to be seen or heard in any other way. Since it is said that the conceptualization of an unobserved object is "presumption" (arthāpatti), one might wonder: regarding what is it conceptualized as being directly perceived? If it is due to not knowing the nature of the intended meaning, the valid cognition will not be definitively restricted. One must then examine whether it is direct perception or inference. If it were direct perception, the intention is that that very [presumption] is refuted. Why? If it is illogical for the object to be seen, then presumption is also utterly illogical; how could presumption even function as a means of cognition? Alternatively, if even unobserved things were to produce the cognition of what is seen, then having seen what would one recognize the state of presumption? Since there would be no basis, the state would be non-existent in all circumstances. Alternatively, if one establishes the unobserved according to the second position, it would be like establishing a donkey's horn from a rabbit's horn. Even if presumption were established from the position of inference, because there is no connection, the very arising of presumption does not exist. Presumption cannot establish consciousness, nor is presumption established from the logic of another's cognition. The position that it is known from both would entail the faults explained for both positions; therefore, it is illogical because it contradicts the nature of being a single essence. It is not logical for an aspectless cognition to know an object, nor is it logical for an aspect-possessing cognition to apprehend an object.

རྣམ་པའང་ཤེས་པ་འཁྲུལ་པ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་སླུ་བ་དང་མི་སླུ་བར་བྱེད་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་དང་གཞན་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། རྨི་ལམ་ན་ཡང་འཁྲུལ་བ་ཡོད་པས་དེ་བས་ན་སླུ་བ་ལ་ནི་བདེན་པ་ཉིད་མེད་ལ། མི་སླུ་བ་ལ་ཡང་ལོག་པ་ཉིད་མེད་པས་རྨི་ལམ་གྱི་ནང་ན་ཡང་དོན་ལ་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྨི་ལམ་གྱི་ནང་དང་འདྲ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་བཤད་པའི་དྲན་པ་དང་། བརྗེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རིག་པའི་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་པ་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་བརྟག་པར་མི་བྱའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པ་ཡང་ཕྱིའི་དོན་དང་ལྷན་ཅིག་རབ་ཏུ་འབྲེལ་པའི་ཚད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐ་དད་པའི་རྟོག་པ་ཙམ་འདིར་རྟེན་ཡིན་ནོ། ། སོ་སོར་ངེས་པའི་ཡུལ་དང་དུས་དང་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྣང་བ་མི་འབྱུང་བས་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། བག་ཆགས་ཙམ་ལས་ཀྱང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་ནང་གི་བག་ཆགས་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བས་རྨི་ལམ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྣམ་པ་དང་འདྲ་བར་སྣང་བ་ཙམ་ཉིད་དོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་དེ་ལས་ཕྱིའི་དོན་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། གཉིས་མེད་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་པ་དེ་འདིར་ཚད་མ་དང་ལུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུང་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པ། བསྟན་དུ་མེད་པ། ཐོགས་པ་མེད་པ།

The aspects also arise from the delusion of consciousness. Alternatively, the distinction between the deceptive and the non-deceptive is the distinction between delusion and its opposite. Since delusion exists even in dreams, that which is deceptive lacks truth, and that which is non-deceptive lacks falsity; therefore, even within a dream, there is no conceptualization of an object, for otherwise it would follow that everything is just like a dream. Furthermore, by this very same reasoning of knowledge, it would follow that all non-worldly [states] and the memories and forgetfulness described as inverted would also be non-worldly, which is not to be accepted. Moreover, the aspects residing in consciousness have no established connection with an external object; here, the basis is merely the conceptualization of difference. It is also unreasonable to claim that appearing with specific objects, times, and aspects arises without a cause, for it is possible for them to arise from mere habitual tendencies alone. Therefore, since they arise from the cause of internal habitual tendencies alone, they are mere appearances similar to the aspects of dreams, illusions, and cities of gandharvas. Regarding the proponents of Consciousness-Only (Vijñānavāda), who assert that because there is no external object, Consciousness-Only is non-dual, yet non-duality is not [simply] the absence of duality—that should be examined here in accordance with valid cognition and scripture. Thus, scripture states that consciousness is formless, unindicatable, and unimpeded.

གནས་པ་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ན་ཇི་ལྟར་ཕྱིའི་ཡུལ་དུ་སྔོན་པོ་དང་། སྟུག་པོ་དང་། སྦོམ་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བར་འགྱུར་བར་སོམས་ཤིག། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་མ་ཡིན་པ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་སྔོན་པོ་ཉིད་དུ་སྣང་སྟེ། སེམས་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་ཏེ། དྲི་མ་ནི་གློ་བུར་དུ་འོངས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། བག་ཆགས་ཀྱིས་ནི་དཀྲུགས་པའི་སེམས། ། སྣ་ཚོགས་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདིར་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་རང་གི་བག་ཆགས་གང་ཞིག་ཡིན། སེམས་ཉིད་བག་ཆགས་ཡིན་ནམ། ། སེམས་ལས་ཐ་དད་པ་གཞན་འགའ་ཞིག་ཡོད། ཅི་གལ་ཏེ་སེམས་ཉིད་བག་ཆགས་ཡིན་ན་ནི་འདས་པ་ནི་འགགས་ལ། མ་འོངས་པ་ནི་མ་ཕྱིན། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་མི་གནས་པ་ཡིན་པས་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་འདིའི་ཞིག་པའམ་མ་ཞིག་པའི་གནས་པ་པོ་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་འགྱུར་ཏེ། གནས་པ་པོ་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་ལ་ངེས་པ་མེད་དོ། ། ཅི་སྟེ་སྔར་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ནུས་པ་བསྐྱེད་པ་ལས་འབྲས་བུ་གནས་པ་པོ་དེ་ཡང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡོད་བཞིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། རྒྱུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་ནི་འབྲས་བུ་མི་སྐྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་ན་མེད་བཞིན་དུ་ནུས་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན། ཅི་ནུས་པ་ལས་ཤེས་པ་ཡང་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནམ་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཐ་མི་དད་ན་ནི་དེའི་ཚེ་ཤེས་པས་ཤེས་པ་བསྐྱེད་དེ།

If it is said that there is no abiding, consider how it is that external objects appear in the forms of blue, dense, thick, and so forth. While it is true that consciousness does not exist as blue and so on, nevertheless, through the power of the latencies of ignorance, it appears as blue externally. As it is said: "This mind is luminous by nature; the stains are adventitious," and likewise: "The mind, agitated by latencies, appears as if diverse." To this, we must investigate: What is this latency? Is the mind itself the latency, or is there something else distinct from the mind? If the mind itself is the latency, then since the past has ceased, the future has not yet arrived, and the present does not abide, they do not coexist. Because momentariness is asserted, all that abides—whether it has perished or not—would be destroyed. Just as all that abides is destroyed, there would be no certainty in the continuum. If you argue that the causal consciousness produces a potency concordant with itself, and thus the effect, which is the abider, exists in its own characteristic, we reply: The causal moment of consciousness does not produce the effect [at that very moment]. How can it produce a potency if [the effect] does not exist? Furthermore, is the cognition distinct from the potency or non-distinct? If it is non-distinct, then at that time, consciousness would be producing consciousness.

ཤེས་པ་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ནི་མེད་པ་འམ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་གཉིས་པ་མེད་དོ། ། གནས་དང་གནས་པ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅི་སྟེ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་དང་ཐ་དད་པས་བེམས་པོར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཉམས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བག་ཆགས་དང་ཐ་དད་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་ཉེས་པ་འདི་ཡོད་དེ། སོ་སོར་ངེས་པའི་རྒྱུ་ཤེས་པར་མི་ནུས་ལ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཏུ་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་འདི་ནི་རྒྱུའོ། ། འདི་ནི་འབྲས་བུའོ་ཞེས་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་སྣང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བག་ཆགས་མ་ལུས་པ་དང་བྲལ་བ་དེའི་ཚེ་སེམས་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན། གལ་ཏེ་རྟོག་པ་ཙམ་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་ནི་དེ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གང་ལས་འོངས། ཕྱི་རོལ་ནས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མ་རིག་པའི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེ་ལས་གཞན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་བརྟགས་པ་ན་བག་ཆགས་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུང་བར་བྱ་བ་མེད་དེ། དེ་མེད་པས་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་འཛིན་པ་པོ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། གཉིས་མེད་པས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ།

There is no subsequent engagement with consciousness, nor is there a second agent that causes it to engage, because there is no locus and no one who occupies it. If they were distinct, then because it would be distinct from consciousness, it would become inanimate matter, and thus one would fall away from the Proponents of Consciousness-Only (Vijñānavāda). Similarly, this same fault applies to the position that [consciousness] is distinct from habitual tendencies (vāsanā); one would be unable to know the specific cause, and for phenomena that abide for only a single moment, one would be unable to know, "This is the cause" and "This is the effect." Therefore, the claim that consciousness itself appears in the form of blue and so forth through the power of habitual tendencies is unreasonable. If that is so, then when one is free from all habitual tendencies, what is that mind like? If you say it is utterly pure in terms of mere conceptualization, then from where do those aspects of blue and so forth come? They do not come from the outside, because [consciousness] is without aspects (nirākāra). Nor do they come from the mind, because that too is by nature without aspects. If you say that all of these are the magical display of ignorance and are therefore conventional (saṃvṛti), then when they are definitively analyzed in terms of their nature as either consciousness or something other than it, they will be destroyed just like the habitual tendencies. Thus, because there is no external [object], there is no object to be grasped. Since that is absent, the visual and other consciousnesses that grasp it are also absent, and therefore the grasper is also non-existent. Because the two do not exist, non-duality is established.

དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་ལས་རབ་འབྱོར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། དབང་པོ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། རྣམ་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། མཚན་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། ། དབང་པོ་ནི་དྲན་པའོ། ། རྣམ་པ་ནི་ཞི་བའོ། ། མཚན་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་དངོས་པོ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས། དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས། རབ་འབྱོར་གཉིས་ནི་དངོས་པོའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། རབ་འབྱོར་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣ་བ་དང་། སྒྲ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་དང་ཆོས་དག་ནི་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ལ། ཕྱིའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མིག་ནི་མིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རང་བཞིན་ནི་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཇི་སྲིད་དུ་ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་རོ། ། ཅི་ཐམས་ཅད་དུ་མ་མཆིས་ལགས་སམ། ཐམས་ཅད་མེད་པ་ཞེས་སུ་ཞིག་གིས་སྨྲས། ཅི་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་སུ་ཞིག་གིས་སྨྲས། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་གང་གི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ཡིན།

Furthermore, from the Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā: "Subhūti, what is the object of observation of the knowledge of all aspects? What is its faculty? What is its aspect? What is its characteristic? Subhūti, the object of observation of the knowledge of all aspects is the absence of entity. Its faculty is mindfulness. Its aspect is peace. Its characteristic is the absence of characteristics. In that regard, what is an entity? What is the absence of entity? Subhūti, duality is an entity. Non-duality is the absence of entity. Subhūti, 'duality' refers to the eye and forms, the ear and sounds, and so on, up to the mind and mental phenomena; these are the two. The internal is empty of the internal essence, and external phenomena are empty of the external essence. Why is that? Because the eye is empty of the essence of the eye, and emptiness is not something other than that, for that is its very nature. Likewise, form is empty of the essence of form, and so on, extensively applying this up to: the mind and mental phenomena are empty of the essence of the mind and mental phenomena." "Is it then that nothing exists at all?" "Who says that everything is non-existent? Who says that everything exists? To what words does the expression 'all entities' apply?"

དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་གཉིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་དག་ཉིད་རིགས་པས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་གཉིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ། ཅི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པའམ། མེད་པ་མ་ཡིན་ཅི་ཡོད་པ་ཞིག་གམ། ཅི་ཐམས་ཅད་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ནམ། ཅི་དོན་དམ་པ་གྲུབ་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཚིག་གིས་བཏགས་པས་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོར་བསྟན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཉེ་བར་གནས་པས་ན་དག་ཅིང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་པས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟོན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རིགས་མཐུན་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་སྒྲའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་ཙམ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་སྟེ། རྒྱུ་ཡང་རྒྱུན་ཙམ་དུ་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་བྱ་བ་དང་བྲལ་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བཞིན་དུ་གདུལ་བྱའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་མཛད་པར་སྣང་སྟེ། རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། ། དང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སྡུད་པ་སྟེ།

"All things are neither dual nor are they all things"—by these very words, it is established through reasoning that all things are neither dual nor are they a unity. Is this because they are non-existent in every respect? Or is it not non-existent, but rather something that exists? Is it inexpressible in every respect? Is it to be established by the attainment of the ultimate truth? Or is it through conventional verbal designation? Or is it to be described as the conventional nature? In that regard, non-existence is not the conventional; for it is also taught as suchness, the limit of reality, emptiness, non-duality, nirvāṇa, the dharmakāya, and the nature of phenomena (dharmatā). Because it abides in that way, the Blessed One is the pure, non-dual essence, and is thus called "non-dual." In that regard, how is non-duality shown? Because it is the non-conceptual and non-dual essence, it is not of the nature of sound associated with the class of conceptualization. Nevertheless, it is associated with the mere cause; and the cause acts as a mere continuum, not by the power of karma. Even though it is devoid of activity, like a wish-fulfilling jewel, it appears to accomplish the desired aims of those to be trained. This arising through conditions is established as "showing non-duality." The word "first" is a term of inclusion.

རང་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་དེ་སྟོན་པའི་སྒྲ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའོ། ། དེའི་མཐའ་ནི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མེད་པས་ན་ཡང་དག་པའི་མཐའོ། ། དེ་ལ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མི་གཡོ་བའི་ངོ་བོས་བཞུགས་ན། ཡང་དག་མཐའ་ལ་རྣམ་པར་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དཔེ་ཁ་ཅིག་ལས། ཡང་དག་མཐའ་ནི་རྣམ་པར་གནས། ། ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེར་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཡིན་པས་དེས་ན་རྣམ་པར་གནས་པའོ་ཞེས་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་བཤད་དོ། ། བདག་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དྲེགས་པ་སེལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་མེད་སེང་གེའི་སྒྲ་དང་ལྡན། ། མུ་སྟེགས་རི་དྭགས་ངན་འཇིགས་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་སྟེ། བདག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། སེང་གེ་དང་འདྲ་བར་འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་ངེས་པའི་སྒྲ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྟེ་དེ་དང་ལྡན་པའོ། ། མུ་སྟེགས་ངན་པའི་ལམ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མུ་སྟེགས་ངན་པའོ། ། མུ་སྟེགས་ངན་པ་དེ་ཉིད་རི་དྭགས་དང་འདྲ་བས་ན་རི་དྭགས་ཏེ། དེ་རྣམས་འཇིགས་པར་མཛད་པས་ན། མུ་སྟེགས་རི་དྭགས་ངན་འཇིགས་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། མུ་སྟེགས་ངན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚད་མ་དང་འགལ་བ་བདག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པ་སྟེ། རིགས་པ་ཅན་དང་།

This means that not only is one's own nature non-dual, but the words that express it are also non-dual in nature. "Perfect" (yang dag pa) means true. Its "limit" (mtha’) is the ultimate; because there is no suchness other than that, it is the "perfect limit" (yang dag pa’i mtha’). When one abides in that by way of its very identity, in the manner of the unshakable dharmadhātu in all its aspects, it is said: "Abiding in the perfect limit." In some editions, it says: "The perfect limit is abiding," which explains it as the cause itself, meaning that because it is the perfect limit, it is therefore abiding. In order to demonstrate the nature that dispels the arrogance of sentient beings who are attached to a self and so forth, it is said: "Possessing the lion’s roar of selflessness, terrifying the wild beasts of the evil non-Buddhists." Because it is devoid of a self, it is "selfless," the very nature of selflessness. That which possesses a roar that is fearless and certain, like a lion, is so described. The statement "all phenomena are selfless" is the lion’s roar, and he possesses it. Those who follow the paths of evil non-Buddhists are "evil non-Buddhists." Since those evil non-Buddhists are like wild beasts, they are "wild beasts," and because he terrifies them, it is said: "Terrifying the wild beasts of the evil non-Buddhists." If one asks what those evil non-Buddhists are like: they are those who assert the existence of a self in contradiction to valid cognition, such as the Naiyāyikas and...

བྱེ་བྲག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་པ་དང་། གྲངས་ཅན་དང་གཅེར་བུ་པ་ལ་སོགས་པ་བདག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་པའི་གཏན་ཚིགས་སྨྲ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་རིགས་པ་ཅན་དག་སྨྲ་བ་ནི་གལ་ཏེ་བདག་མེད་ན་ལས་དང་འབྲས་བུ་དག་གི་བྱེད་པ་པོ་དང་དཔྱོད་པ་པོ་གདགས་པའི་སྐབས་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་མེད་པས་བྱས་པ་འཇིག་ཅིང་མ་བྱས་པ་འཐོབ་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཁྱབ་པ་ཉིད་དང་། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དང་། དཔྱོད་པ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཚད་མ་དག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་སྤོབས་པ་དང་བྲལ་བ་བཞིན་དུ་འཇལ་བར་བྱེད་དེ། ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་པའི་ཡུལ་དང་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་བྱའི་ཡུལ་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་མངོན་སུམ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། འཇལ་བ་དང་། སྒྲ་དང་། དྲན་པ་དང་། སོ་སོར་ཤེས་པ་དང་། གྲུབ་པའི་ལྟ་བ་དང་། དྲང་སྲོང་གི་ལུང་དང་། སོམ་ཉི་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྨི་ལམ་དང་། རྨི་ལམ་གྱི་རྨི་ལམ་རྣམས་ནི་ཤེས་པ་སྟེ། བདག་གི་ལུས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཤེས་པ་པོས་རིག་པ་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་། བྱེ་བྲག་དང་། ཁྱབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་། ཤིན་ཏུ་མྱུར་བར་འཛིན་པ་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། རྒྱུ་རྣམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་གཞན་གྱི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་མི་མཐུན་པས་མི་སྣང་བར་གྱུར་པ་ནི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲའོ། ། དེ་ལ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་སྟེ།

These are the Vaiśeṣikas, the Mīmāṃsakas, the Sāṃkhyas, the Nirgranthas, and others who propound logical reasons for the existence of a self. Regarding this, the Naiyāyikas argue: if there were no self, there would be no occasion to designate an agent or an experiencer of actions and their results. Since there would be no single agent, it would follow that what was done would perish and what was not done would be obtained. Therefore, the valid means of cognition (pramāṇa) that establish its existence, permanence, omnipresence, agency, and the nature of being an experiencer must be stated. First, its existence is established by means of the following: perception, inference, comparison, verbal testimony, recollection, individual cognition, established view, the scriptures of the sages, doubt, error, non-authoritative cognition, dreams, and the dreams of dreams. These constitute cognition. The awareness of a cognizer who is distinct from the body and so forth is dependent upon its own continuum; it is characterized by being born, being particular, being pervasive, having the nature of comprehension, being extremely swift in apprehension, and producing formative predispositions (saṃskāra). Because causes exist, this is the cognition of a person distinct [from the body]. By contrast, that which is unmanifest is like a vase and so forth. Among these, the six beginning with existence are without distinction.

ཡོད་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་། རྫས་ཅན་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དང་། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་ནི་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལས་རྣམས་ཡིན་ནོ། ། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་དང་འདུའོ། ། གང་ལ་ཡུལ་གཉིས་པོ་དེ་དག་དང་ཡོད་པའི་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། གྲུབ་པའི་ལྟ་བ་སྐར་རྩིས་ཀྱི་བསྟན་པས་འདྲེན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་བའོ། ། དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་ལུང་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་འབྲེལ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ངའི་སྤུན་ཟླ་ནང་པར་འོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ནི་དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་གྲགས་པས་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བཤད་དོ། ། སོམ་ཉི་ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པའོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་ལོག་པའི་ཤེས་པའོ། ། ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་ངེས་པ་མེད་པའོ། ། རྨི་ལམ་དང་པོའི་སྐབས་སུ་མཐོང་བ་ནི་རྨི་ལམ་མོ། ། རྨི་ལམ་གྱི་ནང་དུ་རྨི་ལམ་རྨི་བ་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་རྨི་ལམ་མོ་ཞེས་བུད་མེད་དང་རྗེའུ་རིགས་དག་ངོ་མཚར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་རྣ་བུག་མེད་ཀྱིས་བཤད་དོ། ། འདི་ནི་ཚིག་དཀའ་བ་ཙམ་ཕྱེ་བ་སྟེ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླའོ། ། འཇལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདི་ལྟར་འཇལ་བར་བྱེད་དེ། ལྷས་བྱིན་གྱི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། རོ་དང་། དྲི་དང་། རེག་བྱའི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་གཅིག་དང་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། ངས་མཐོང་ངོ་། ། ངས་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པར་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །

Existence, impermanence, substantiality, causality, effectness, generality, particularity, and inherence—these are the distinctions of substance, quality, and action. Their objects are substances, qualities, and actions. The non-objects are generality, particularity, and inherence. That which possesses those two types of objects and existence is what is so described. The established view is led by the teaching of astrology, which is what the perfected ones (siddhas) perceive. The scripture of the sages (ṛṣis) is connected with clairvoyance, such as saying, "My brother will come tomorrow." Because it is renowned as belonging to the sages, it is called "of the sages." Doubt is uncertainty. Error is false cognition. Unreliability is the absence of certainty. A dream is what is seen during the initial stage of sleep. A dream within a dream is a "dream-dream," which was explained by the non-ear-tufted (akarṇika) non-Buddhist teacher in order to produce wonder in women and the merchant class. This is merely an explanation of difficult terms; the rest is easy to understand. Regarding the phrase "that which measures," it measures in this way: the causes of Devadatta’s cognitions of form, sound, taste, smell, and touch are one and many, because of the connection to a single agent through such expressions as "I see" and "I hear."

གཅིག་མང་པོའི་ཡང་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། གར་མཁན་གྱི་སྨིན་མ་བསྐྱོད་པ་གཅིག་གིས་དུ་མའི་ཤེས་པ་ཅིག་ཅར་བསྐྱེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་དཔེར་ན་བྱ་བའི་དུས་སུ་བྱེད་པ་པོ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཤེས་པ་སྣ་ཚོགས་པར་གྱུར་པ་རྒྱུ་གཅིག་ལས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡུལ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཤེས་པ་རྒྱུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ལ་རྒྱུ་གཅིག་པུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་གཞན་ཡང་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་ནི་ལུས་དང་། དབང་པོ་དང་། ཡིད་དང་། བློ་དང་། ཚོར་བ་བསྡུས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཚིག་ཡིན་ལ། རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་རྣམ་གྲངས་ལས་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཚིག་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། བུམ་པ་དང་འདྲའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྲོག་དང་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་འདི་ནི་བདག་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྲོག་དང་མི་ལྡན་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་བུམ་པ་དང་འདྲའོ། ། དེ་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚད་མ་སྨྲས་ནས། རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚད་མ་དག་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣ་བུག་མེད་པས་སྨྲས་པ། མའི་ཁོང་ནས་བྱུང་བའི་དུས་ན་བདག་གི་ཤེས་པ་དང་པོ་ཚོར་བ་པོ་དང་། ཤེས་པ་པོར་ཡོད་པས་དུས་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་བདག་གི་ཤེས་པ་ཡོད་པས་བདག་གི་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་བདག་གི་ཤེས་པ་དང་འདྲའོ། ། དེ་བས་ན་རྟག་པ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་དེ་ཉིད་འཇལ་བར་བྱེད་དེ། ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་དང་། ཡིད་ལོག་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་དུ་གནས་ཀྱང་ངའི་བདག་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་། ཤུགས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་། གཞན་ཉིད་དང་།

A single thing can also be the cause of many; for example, the movement of a single dancer’s eyebrows simultaneously produces many cognitions, or as in the case of an action, various cognitions of diverse agents arise from a single cause. Likewise, here too, because the cognitions of various objects arise from a single cause, they are applied as one, and that which is the single cause is called the "self" (ātman). Similarly, in another application, the term "self" is a word distinct from the collection of body, sense faculties, mind, intellect, and feelings; because it is distinct from the well-known synonyms, it is a single term, just like the word "vase." Likewise, this feeling possessed of life is not without a self, for if it were, it would follow that it is lifeless, like a vase. Having thus stated the proof for its existence, in order to demonstrate the proofs for its permanence and its pervasiveness, Karṇaśrava said: "At the time of emerging from the mother's womb, my initial cognition exists as a feeler and a knower; since my cognition exists at other times as well, and because it is my cognition, it is like my initial cognition. Therefore, it is permanent. As for its pervasiveness, that very same thing is measured: although earth, water, fire, wind, and the mind are objects of false conceptualization and remain at a great distance, they are connected to my self, because they possess form, possess motion, and are other [than the self]."

གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཕན་ཚུན་ཀུན་དུ་འདྲེ་བ་དང་། ཆར་གནས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་ལུས་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དེ་དག་གི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་བོ། ། དེ་ལྟར་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཁྱབ་པ་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་པ་པོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། འཚོ་བ་དང་། འཚེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། དེ་ལ་ཤེས་པ་དང་། བྱེད་འདོད་པ་དང་། འབད་པ་དང་། བདག་དང་འདུས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན་ལ། དེ་བདག་དང་འདུས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པ་པོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་ནི་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་བློ་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྔོན་མ་བྱུང་བ་དེ་དང་འབྲེལ་པའོ། ། སྔ་མ་དེ་དང་བྲལ་བ་ནི་འཆི་བའོ། ། ལུས་དང་བཅས་པའི་བདག་ཡིད་དང་འབྲེལ་ཞིང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་ལྟོས་པར་བྱེད་པ་ནི་འཚེ་བའོ། ། འབྲས་བུའི་རྟེན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་གསོད་པས་ན་འཚེ་བའོ། ། འདིའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་ཚོལ་བར་བྱེད་པའི་འབྲས་བུའི་རྟེན་ལུས་དང་ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་དབང་པོ་རྣམས་གསོད་པས་ན་འཚེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ལན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།

Because it is non-different, mutually intermingled, and abiding as a part, it is similar to one's own body and so forth; thus, its existence, permanence, and omnipresence are established. Even if it is thus permanent and omnipresent, there is no contradiction in its possessing the states of being an agent, an enjoyer, birth, death, living, and harming. In that regard, the union of cognition, the desire to act, effort, and the self constitutes the state of being an agent. The union with the feelings of pleasure and suffering constitutes the state of being an enjoyer; specifically, the cognition of pleasure and suffering is the enjoyment, and its union with the self is the state of being the enjoyer. Birth is the connection with a specific body, sense faculties, intellect, feelings, and so forth, that did not previously exist. Death is the separation from those previous [factors]. Harming is the connection of the self with the mind while possessing a body, acting in dependence upon non-dharma. It is called "harming" because it destroys the sense faculties, which are the agents that serve as the basis for the results. The meaning of this is as follows: it is established as "harming" because it destroys the sense faculties—the agents of the two [faculties] that perceive the body and objects, which are the basis for the results of correctly seeking the pleasure and so forth of sentient beings who possess an uninterrupted continuum of phenomena. To this, the following response is given:

ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བའི་ཚིག་དྲུག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ། རྫས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། ལས་དང་། སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་དང་། འདུ་བ་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་པ་ལ་སོགས་པས་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་འཛིན་པ་དེ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་མིག་གི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ཉིད་ཡིན་གྱི། རོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་འབྲས་བུ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་ནི་སྒྲ་ཉིད་འཛིན་པར་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་རང་གི་ཡུལ་འཛིན་པར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་རྫས་ལ་སོགས་པ་དེ་གང་གིས་འཛིན་པར་བྱེད། འོན་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ན་དེ་ཡང་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་པས་དེ་མེད་ན་འཇུག་པར་ཇི་ལྟར་ནུས། བདག་གི་ཤེས་པ་བདག་གི་ལུས་ལས་ཐ་དད་པའི་ཚོར་བ་པོས་རིག་གོ་ཞེ་ན། དེས་ན་གྲུབ་པ་ལ་སྒྲུབ་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཁྱེད་ཀྱིས་ལུས་ལས་ཐ་དད་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱེས་བུ་གཞན་གྱི་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་མཐུན་པའི་དཔེར་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མ་ཚང་བ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་རིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་ལྟར་ན་ཡང་གནས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་གང་གི་གཞུང་ལ་འདི་དག་མ་ལུས་པ་ནི།

It is not established that the six categories of application, such as "existence" and so forth, are the objects of direct perception and the other means of valid cognition, because substances, qualities, actions, universals, particulars, and inherence are not apprehended by direct perception and the rest. That they are not apprehended is because the eyes and the other sense faculties are restricted to their respective objects. Thus, the object of the eye is only form, and not taste and so forth, for if it were, it would follow that the remaining sense faculties would be rendered useless. Likewise, the ear apprehends only sound, and not form and so forth. Similarly, the remaining faculties are also restricted to apprehending their own respective objects. By what, then, would substances and so forth—which are distinct from form and the rest—be apprehended? If you claim they are established by inference, since inference is preceded by direct perception, how could it function in their absence? If you argue that my own cognition is known by a cognizer distinct from my body, then you are merely proving what is already established, because you accept that the cognitions of the Omniscient One, the Arhat, and the yogi are distinct from their bodies. Furthermore, the homologous example you provide—"like the cognition of another person"—is incomplete in its probandum, because all consciousness is, by its very nature, self-reflexive. Even according to the position that cognition is known by another cognition, there would be no end to the process, and thus it would not be a valid cognition. Furthermore, in whose system are all of these [categories] without exception...?

རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་རང་རིག་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་པས། དེ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་གཞན་དག་མེད་དོ་ཞེས་ལྟ་བ་དེའི་ཚུལ་ལྟར་ན་ཡང་གྲུབ་པ་ལ་སྒྲུབ་པའི་ཉེས་པ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ལ་ཡང་གྲུབ་པ་ལ་སྒྲུབ་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། གང་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་ལྷ་སྦྱིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པར་མངོན་པར་སྦྱོར་བའི་ཤེས་པ་ངས་མཐོང་ངོ་། ། ངས་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ལ། གང་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བདག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། རྟག་པ་དང་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་དང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟག་པ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་པ་པོ་དང་། རྗེས་སུ་བོར་བར་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་མེད་པས་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་དང་འདྲ་བར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་སུ་ཞིག་གི་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན། སེམས་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་མ་རིག་པས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འཁྲུལ་པ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོར་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ཞིང་དངོས་པོའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དང་། འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་བདག་ཡོད་དོ་ཞེས་རྟོག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྡིག་ཅན་ཡིན་ནོ། ། ཚིག་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱ་བའི་སྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་བདག་ལས་གོ་བཟློག་པའི་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་ཅེས་བརྗོད་པ་ནི་སྤྱི་ཡིན་ལ།

Even according to the view that there is only consciousness and that it is the ultimate self-reflexive awareness, such that nothing else exists apart from it, this fault of proving what is already established is extremely clear. Likewise, the fault of proving what is already established should be stated regarding other [propositions] such as the possession of birth and so forth. As for the claim: "I see the cognition that is applied to Devadatta’s form and so forth as that which illuminates; I hear it," and so on—by which one understands the agent to be a single entity, and says, "That which thus applies itself is the self"—that too is unreasonable. This is because an agent that is permanent, all-pervading, and a single entity applying itself is neither seen nor possible. Since there is no positive or negative concomitance for a permanent, all-pervading agent, enjoyer, or abandoner and so forth, it is a mere designation, like the son of a barren woman. In that case, who is it that links [the moments]? The linking of moments is an error based on the superimposition of oneness upon the momentary mind by beginningless ignorance; it is not a real connection, nor is it a connection with the reality of things. Therefore, the conceptualization that "the self exists" is extremely sinful. Because it is a single word, that proof of the action is actually a proof that establishes the opposite of the self; for what is called a "word" is a generality.

སྤྱི་ནི་བདག་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལས་ལྡོག་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ནི་ཡུལ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་ཡུལ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ། ། སྲོག་དང་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་འདི་ནི་བདག་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འབྲེལ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྲོག་ལ་སོགས་པ་དང་བདག་ཏུ་འབྲེལ་པ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འབྲེལ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དབྱེ་བ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་པ་ནི་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དག་གི་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པར་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རིམ་གྱིས་བསྐྱེད་པར་མི་འཐད་དེ། སྐྱེ་བ་པོ་ཉིད་དང་སྐྱེ་བ་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གཉིས་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་འགལ་བ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཀྱང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟག་པ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཡང་ག་ལ་ཡོད་དེ། ཅིག་ཅར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དབུགས་རྔུབ་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་འཆི་བའམ། ཐམས་ཅད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱིས་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ནི་ལྡོག་པར་བརྟགས་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཡང་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཁྱབ་པ་ཉིད་ལས་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་གཉིས་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་མི་རིགས་ཏེ། ཆོས་ཅན་མེད་པས་ཆོས་ཅན་གྱི་བདག་མི་འགྲུབ་བོ། །

The universal is not the self, because it is an object of exclusion from others; thus, it is not the case that the word is without an object. Therefore, it is shown that [the self] is without an object. Furthermore, the statement "this life endowed with breath is not without a self" and so forth is also irrelevant, because a connection between breath and the self is not established. Moreover, there is no connection of identity, because a distinction [between them] is admitted. Nor is there a connection of origination, because it is contradictory for an eternal entity to perform a purposeful action either successively or simultaneously. In that regard, production successively is untenable, because it is contradictory for the two natures of being a producer and not being a producer to exist in one thing at the same time. Since an unchanging entity cannot possibly be empowered to produce an excellence even by a thousand auxiliary causes, how could an eternal entity depend on auxiliary causes? Because it acts simultaneously, it performs everything in a single moment, and thus there would be no activity in the second moment. Consequently, it would follow that death—characterized by the absence of inhalation and so forth—or the absence of everything would occur. Therefore, even the conceptualization of exclusion is illogical. Furthermore, the two proofs stated to establish [the self] as stable due to its eternity and omnipresence are also highly unreasonable; since the subject does not exist, the nature of the subject is not established.

འོན་ཏེ་ལུས་ལ་སོགས་པ་ཕྱོགས་སུ་བྱས་ནས་དང་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ལས་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་སྐྱེའོ་ཞེས་སྒྲུབ་ན་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ཉིད་ལས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚད་མ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རེ་ཞིག་མངོན་སུམ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་ཡང་ཕྱི་མའི་དུས་སུ་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡང་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་མེད་པར་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གནས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྦྱོར་བ་གཉིས་པ་ལ་ལུས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་ལུས་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དཔེ་ཉིད་ཀྱང་བདག་དང་འབྲེལ་པ་མ་གྲུབ་ན་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་ཁྱབ་པ་ག་ལ་ཡོད་དེ། བྱིས་པའི་ཚིག་ལྟར་འབྲེལ་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཡང་བྱིས་པའི་ཚིག་སུན་དབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པའི་ལན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་ནི་འཇིག་པ་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལ་ཡོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་རི་བོང་གི་རྭ་དང་འདྲའོ། ། གཞན་དག་མངོན་པར་འདོད་པའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མི་དམིགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གང་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་ཁྱབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་མར་མེ་དང་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དང་ལྕུག་མ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་དོན་གྱི་བྱ་བ་བསྐྱེད་ན་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཁྱབ་པ་ཉིད་དང་།

However, if you argue that the body and so forth act as the cause for the arising of the initial consciousness, and that subsequent consciousnesses also arise from that, this too is unreasonable. There is no valid cognition to establish that "this arises from that." First, it is not a matter of direct perception, because the former does not persist into the later time. Furthermore, inference is preceded by direct perception; therefore, in the absence of the latter, inference cannot function. Nor is inference preceded by another inference, because there is no persistence [of a subject]. In the second formulation, the example "because it possesses a body, it is like my own body" is invalid if the connection to a self is not established; how then could there be a pervasive concomitance that is all-pervading? It is as disconnected as the words of a child. Nevertheless, in order to refute the words of the fool, the following proof is stated: That which is without arising is also without destruction, because it lacks existence, just like the horns of a rabbit. The statement that the "self" asserted by others is without arising or cessation is an inference based on the non-perception of the pervader. Likewise, whatever performs a functional activity either sequentially or simultaneously is neither permanent nor all-pervading, nor is it non-existent. For example, when a lamp, a seed, a sprout, a stalk, and so forth, produce a functional activity either sequentially or simultaneously, they are not permanent, nor are they all-pervading.

མེད་པ་ཉིད་ལས་ལྡོག་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། མེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཡོད་པ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་འགལ་བའི་ཁྱབ་པ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རི་བོང་གི་རྭ་དང་། རུས་སྦལ་གྱི་སྤུ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲའོ། ། ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲའོ། ། བདག་རྟག་པ་ལས་ནི་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་བས་ན་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པས་རྟག་པ་ལས་ལྡོག་ན་རང་གི་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་ཡོད་པ་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་པ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་དངོས་པོ་ཉིད་དང་། ཡོད་པ་ཉིད་དང་། བྱས་པ་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཕྱིའི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲའོ། ། ནང་གི་སྲོག་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་དང་། བློ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། ། དཔྱོད་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པའི་ཚད་མ་དང་འགལ་བར་བདག་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱང་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཚར་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་དཔྱོད་པ་པ་རྣམས་བཟློག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་ཐ་དད་པ་བཟློག་པ་ཡིན་ལ།

It is not the case that [existence] is the mere reversal of non-existence. Rather, the perception of existence, which is the opposite of non-existence, is the perception of a pervasion that is the opposite [of non-existence]. Alternatively, whatever does not perform a functional activity either successively or simultaneously does not exist, just like the horns of a rabbit or the hair of a tortoise. The dissimilar instance is like a sprout and so forth. From a permanent self, neither successive nor simultaneous performance of a functional activity occurs. Therefore, if [the self] is excluded from permanence by the performance of a functional activity characterized by either succession or simultaneity, it is excluded from existence, which is its own pervaded; this is the non-perception of the pervader. Alternatively, whatever possesses properties such as being a functional entity, existence, being produced, or possessing origination, all of that is selfless, just like external objects such as a vase. The internal [phenomena]—the vital breath, body, mind, intellect, pleasure, suffering, and so forth—which possess properties such as being functional entities and so on, constitute a natural reason (svabhāvahetu). Even those who assert the existence of a self, such as the Mīmāṃsakas, who contradict [this] through means of valid cognition such as direct perception, will be refuted by this very sequence. Nevertheless, I shall demonstrate just a little. In that regard, for the Mīmāṃsakas, the reversal of the distinct [self] occurs through the nature of the mind, which is of the same essence as pleasure, suffering, and so forth, in a manner that is concordant with the reversal [of the self].

སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཡིན་པར་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཁས་ལེན་ཏོ། ། དེ་ཡང་གཅིག་ཏུ་འཇིག་ན་ནི་བྱས་ན་ཆུད་ཟ་བ་དང་། མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་པར་འགྱུར་རོ། ། སྐྱེས་བུ་གཅིག་ཏུ་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་བྱེད་པ་པོའི་རང་བཞིན་མི་འདོར་བས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་ཀུ་མ་ར་རི་ལས། ། དེ་བས་གཉི་ག་སྤངས་ནས་ནི། ། བཟློག་དང་རྗེས་མཐུན་བདག་ཅན་དུ། ། སྐྱེས་བུས་ཁས་ནི་བླང་བྱ་སྟེ། ། ལུས་བསྐྱིལ་སོགས་པ་སྦྲུལ་དང་འདྲ། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཉིད་ནི་བདག་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡིན་པར་སོ་སོར་མངོན་པར་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་འཇོག་གོ། ། བདག་དེ་ཡང་ཤེས་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པས་རྟག་པ་ཡིན་པ་སྟེ། ངས་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཤེས་སོ་ཞེས་ཡུལ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་ཟེར་བ་འདི་ནི་ཚད་མ་ལ་ཤིན་ཏུ་བཟོ་བས་ཁྱེད་བྲམ་ཟེ་ཁོ་ན་ལ་སྲིད་པར་ཟད་དོ། ། དེ་ཡང་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ལ་ཁྱབ་པའི་དངོས་པོ་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་བས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་སྐྱེ་བ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པར་འགྱུར་བས་ཞིག་ཟིན་པའི་འདས་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པའི་མ་འོངས་པ་དག་མངོན་སུམ་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པས་ཡོད་པའི་བར་དུ་སྦྱོར་བའི་མདོར་བྱས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །

They accept a self whose nature is consistent with the manner of possessing a mind. If that [self] were to perish as a single entity, then what has been done would be lost and one would encounter the results of what was not done. Furthermore, if the person were an absolute permanent entity, they would not abandon the nature of an agent, and thus they could not become an enjoyer. Regarding this, Kumārila stated: "Therefore, having abandoned both [extremes], The person should be accepted as possessing a nature That is both contrary and conforming, Like a snake coiling its body and so forth." Thus it is explained. The states of being an agent and an enjoyer depend upon the self; they do not depend upon the temporary states. That very [self] is established as the agent and the enjoyer through the power of individual clear cognition. Furthermore, that self is permanent because it unifies the objects of the past, future, and present through cognition. This is because one realizes the unity of the object in the thought: "I have known," "I shall know," and "I know." This claim is possible only for you Brahmins who are extremely skilled in logic. By saying that one "knows" an entity that pervades the times of the past, future, and so forth, and possesses the nature of both, you are saying that one knows the succession of past and future lives. By asserting that one directly perceives the past that has already perished and the future that has not yet arisen, you contradict the summary of the application of existence.

མངོན་སུམ་ནུས་པས་མ་འོངས་པའམ། ཅུང་ཟད་ཀྱང་ནི་མཐོང་མི་འགྱུར། ། ཞེས་སྨོས་པ་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཡུལ་གཉིས་རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་ཡིན་པ་ལ་འཇུག་ན་ནི། ། རིག་བྱེད་ལས་སྐྱེས་བུས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པར་སྒྲུབ་པའི་ངལ་བ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་མངོན་སུམ་གྱིས་ནི་ད་ལྟར་ཙམ་འཛིན་པ་ཡིན་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་སྔོན་དང་། ཕྱི་མ་དང་བྲལ་བའི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཙམ་གྱི་བདག་གི་རང་བཞིན་རང་རིག་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་སྔོན་དང་། ཕྱི་མའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པའི་སྐད་ཅིག་མར་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་ཁས་བླངས་པ་ལ་བདག་ཅེས་བྱ་བར་མིང་བཏགས་པར་གྱུར་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། ། ཡང་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པས་བདག་རྟག་པ་ཉིད་སྒྲུབ་ན་དེ་ཡང་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ན། རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཉིད་ལས་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། མངོན་སུམ་འཇུག་པ་མེད་ན་དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་འཇུག་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། འོན་ཏེ་ང་རྒྱལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བདག་སྒྲུབ་ན་བདག་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་ལུས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ངའི་ཡན་ལག་ཕྲའོ། ། སྦོམ་མོ། ། དཀར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞི་མཉམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་གི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཞི་མཉམ་པ་མེད་ན་དེ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ།

It would also contradict the statement: "By the power of direct perception, one does not see the future, nor even the slightest [part of it]." If yogic direct perception were to engage with the two objects of the past and the future, then the labor of proving that the Vedas are not composed by a person and so forth would be rendered pointless. Therefore, one must accept that direct perception apprehends only the present. Consequently, since the nature of the self is known merely through self-awareness as being only the present, devoid of prior and subsequent [moments], consciousness itself is accepted as having the nature of awareness in a moment that does not follow after the prior or the subsequent; it is merely designated by the name "self." Alternatively, if one were to prove the permanence of the self through inference, that too would be preceded by direct perception. If it were preceded by inference alone, it would lead to an infinite regress. If direct perception does not engage [its object], how could an inference preceded by it engage? If, however, the self is proven by the force of the "I-conceit" (ahaṃkāra), the cognition of a self is directed toward the body, because the basis is the same in such expressions as "my limb is thin," "it is thick," or "it is white." The expression "my self" would not occur in this way if there were no common basis.

མིག་ལ་སོགས་པ་སྤྱིར་བདག་གི་ལུས་ཙམ་དུ་དམིགས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བདག་ཡོད་པར་སྨྲ་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བདག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་པར་འགྱུར་བས་དེ་ལ་ཡང་མིང་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ལོག་པར་བསྒྲུབ་པ་མེད་དོ། ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྐད་ཅིག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་བྱས་པ་ཆུད་ཟ་བ་དང་མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་པར་རྒོལ་བ་ཡང་རྒོལ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་དཔྱོད་པ་ཅན་གྱིས་བཏགས་པ་ནི་བཏགས་པ་ཁོ་ན་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། ། གཅེར་བུ་པ་རྣམས་ཀྱང་རྨ་བྱའི་སྤུ་ཡང་སྤྲུག་ཅིང་གར་བྱེད་བཞིན་དུ་ལུས་ཕྱིའི་དྲི་མས་བསྒོས་པ་དང་། བདག་ཡོད་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལངས་ཏེ་སྨྲས་པ་བདག་ནི་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང་བཟློག་པའི་རང་བཞིན་གཉིས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་ཉེ་བར་དམིགས་སོ། ། དེ་ཡང་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་དུ་ཟིན་ཀྱང་གནས་པ་པོ་གང་ཡིན། ། དེ་ནི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་དང་ལྡན་པར་ཉེ་བར་དམིགས་སུ་རུང་སྟེ། བདག་དེ་ནི་རྫས་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་གྲངས་སུ་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བས་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གཉིས་ནི་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་རང་བཞིན་དབྱེ་བས་དབྱེ་བ་མེད་ལ། གྲངས་དང་། མིང་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། བྱ་བའི་དབྱེ་བས་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བུམ་པ་དང་། དེའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ཏེ།

If one asserts the existence of a self by the power of pride that perceives the eyes and so forth as merely one's own body in general, then it would be shown that the "self" is the nature of the body which possesses the eyes and so forth as its general identity; since that too is a mere name, there is no erroneous proof. Furthermore, since the agent, the enjoyer, and so forth are also momentary consciousnesses, and there is no other distinct entity that serves as cause and effect, the objection that "what has been done is lost and one encounters what was not done" is simply not an objection at all. Therefore, the imputation of the Mīmāṃsakas is nothing more than a mere imputation. The Nirgranthas, too, while shaking their peacock feathers and dancing, rise up and speak in order to establish the existence of a self, saying: "The self is perceived as having a nature that is both engaged in and withdrawn from direct perception. Even though there are distinct states such as pleasure and suffering, that which remains is the substratum. That substratum is perceived as possessing consciousness in all states; that self is a substance. In terms of its aspects, it arises sequentially through the distinctions of states such as pleasure and so forth, and this is established by direct perception. Furthermore, the property (dharma) and the property-bearer (dharmin) are not distinct in terms of the nature of their object and time, but they are distinct in terms of number, name, characteristic, and function, just as, for example, a vase and its color and so forth."

བུམ་པ་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུལ་ལ་སོགས་པས་དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། བུམ་པའི་ཕྱོགས་དང་དུས་རང་བཞིན་གང་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་དེའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡང་ཡིན་ནོ། ། གྲངས་ལ་སོགས་པ་ནི་བུམ་པ་ལས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གྲངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི་གཅིག་དང་གཉིས་ལ་སོགས་པའོ། ། མིང་གི་དབྱེ་བ་ནི་བུམ་པ་དང་། རྣ་རྒྱན་དང་། དཔུང་རྒྱན་དང་། ནོར་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གསེར་རོ། ། བཟློག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གདུ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། ། བྱ་བའི་བྱེད་པ་ནི་བུམ་པས་ཆུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། ། འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྫས་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་གྲངས་དང་འབྲེལ་པ་ནི་ཅི་སྔ་མའི་རང་བཞིན་མ་སྤངས་པའམ་སྤངས་ནས་འབྲེལ་ཞེས་གཉིས་སུ་བརྟག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་བརྟག་པ་དང་པོ་ལྟར་ན་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་གནས་སྐབས་ཁྱད་པར་བྱེད་ན་སེམས་པ་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན། འགྱུར་བ་ཞེས་པ་བརྟགས་པ་ནི་སྔ་མའི་གནས་སྐབས་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་གནས་སྐབས་གཞན་དག་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ལ་བྱ་ན། མི་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ལ་ནི་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་འགྱུར་བ་ཞེས་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་བརྟག་ཏུ་མི་རུང་ངོ་། ། སྦྱོར་བ་ལ་ཡང་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་གནས་སྐབས་ཁྱབ་པར་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྱུར་བ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་འདྲའོ། །

A vase, its form, and so forth, are not differentiated by way of location and so on; whatever is the direction, time, and nature of the vase is the very same for its form and so forth. However, there is a differentiation of the form and so forth from the vase by way of number and so on. Furthermore, the differentiation of number is one, two, and so forth. The differentiation of name is "vase," "ear-ornament," "armlet," "jewel," and so forth. From the differentiation of characteristics, the inclusive characteristic is gold; the exclusive characteristic is the bracelet and so forth. The function of the activity is the vase's holding of water and so forth, and its performing the activity of its own corresponding ornaments and so forth. Here it must be said: regarding any substance that is of the nature of consciousness, its connection with its various states (paryāya) must be analyzed in two ways: does it connect without abandoning its previous nature, or does it connect after having abandoned it? In that regard, according to the first analysis, if there is a distinction between the prior and subsequent states, how can consciousness be said to "undergo transformation"? Since "transformation" is defined as abandoning the previous state and assuming another state, and since that is not possible for an unchanging nature, it is improper to even conventionally designate it as "transformation." Furthermore, that which does not pervade the prior and subsequent states is not subject to transformation, just as, for example, space.

སེམས་པ་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་གནས་སྐབས་སུ་ཁྱབ་པར་མེད་ཀྱང་ནི་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཏེ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལྟར་ན་སྔ་མའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་སྤངས་ན་དེའི་རང་བཞིན་གཞན་པ་ཉིད་དུ་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་སྣལ་མ་ལས་སྣམ་བུར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་ཡིན། སྦྱོར་བ་ནི་གང་དུ་རང་བཞིན་མི་འགྱུར་བ་གནས་སུ་ཟིན་ཀྱང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེའི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བུམ་པའི་རང་བཞིན་མ་གྱུར་པར་གནས་པ་ལས་སྣམ་བུར་གྱུར་པ་དང་འདྲའོ། ། སྔ་མའི་རང་བཞིན་སྤངས་ནས་རང་བཞིན་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་འགལ་བ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཏེ་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་རྫས་དང་རྣམ་གྲངས་གཅིག་ཏུ་བྱ་བ་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་ལ། དབྱེ་བ་མེད་པའང་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ། འོན་ཀྱང་དེ་གཉི་ག་ཡང་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་དང་། དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་བཟང་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་རྫས་དང་རྣམ་གྲངས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཡང་ཁས་ལེན་ན་དེའི་ཚེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། དེ་བས་གོ་བཟློག་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་སྒྲུབ་པ་དང་། དགག་པ་ཡོད་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། སྦྱོར་བ་ནི་གང་དུ་དབྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ནི་དེ་དང་འགལ་བའི་དབྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་རྫས་ཀྱི་སོ་སོར་ངེས་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བདག་གི་རང་བཞིན་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ལས་གཞན་དུ་བྱ་བའི་གོ་སྐབས་མེད་དོ། །

Even if the mind does not pervade the preceding and succeeding states, the pervader is not perceived. However, according to the second analysis, if the previous nature is completely abandoned, it would arise as a different nature. For example, when a thread becomes a cloth, how is that transformation? The formal argument is: wherever the nature remains unchanged, even if it persists, that which becomes something else is not its transformation; for example, it is like a cloth being produced from a pot whose nature has not changed. The arising of a different nature after abandoning the previous nature is the perception of a pervader that is contradictory [to the claim of transformation]. If it is argued: "Since it possesses the identity of both, there is neither a total identity of substance and mode, nor is there a total lack of distinction; nevertheless, because both are characterized by both distinction and non-distinction, the aforementioned fault does not apply," that is not tenable. If one asserts that substance and mode are without distinction, then they would be non-distinct in every respect. How, then, could they become possessed of the opposite—distinction? It is not logical for a single entity to have mutually contradictory proofs and negations. The formal argument is: wherever there is no distinction, there is no opportunity for the distinction that is its opposite; for there is no opportunity to make that very nature of the unique, specific identity of those modes and substances into something other than itself.

རྫས་དང་རྣམ་གྲངས་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་དང་དབྱེ་བ་མེད་པས་གནས་པ་ནི་འགལ་བ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་ན་བཟློག་པ་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་མི་དད་པ་དེ་ནི་བཟློག་པ་དང་ལྡན་པའི་སྟེ། དཔེར་ན་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་འདྲའོ། ། བཟློག་པ་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་རྫས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གཏན་ཚིགས་སོ། ། ཡང་ན་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་ལས་ཐ་མི་དད་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་འདྲའོ། ། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་ལས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཐ་མི་དད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་འགལ་བའི་ཆོས་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དབྱེ་བ་མེད་ན་དབྱེ་བ་མ་གྲུབ་པས་དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ། ། དབྱེ་བ་དང་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ཐ་སྙད་རྒྱུན་ཆད་ན་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་གོ་བཟློག་པས་གནོད་པའི་ཚད་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་མངོན་སུམ་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་བཟློག་པའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བ་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་ཚུལ་ལས་དབེན་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན་པར་བྱེད་པ་རང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་བདག་མེད་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། བདག་མེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་གཞན་གྱི་གཞུང་ཚུལ་སྙིང་པོ་མེད་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡོད་པས་འདིར་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ། །

The existence of a distinction between substance and mode, or the absence of such a distinction, constitutes the observation of a contradiction. Wherever there is an essence inseparable from a nature that possesses opposites, it possesses those opposites; for example, it is like the nature of a mode. The statement "it is a substance inseparable from a nature that possesses opposites" is a reason based on essential nature (svabhāva-hetu). Alternatively, wherever there is an essence inseparable from a nature that possesses a concordant identity, it possesses that concordant identity; for example, it is like the nature of a substance. The statement "pleasure and so forth are an essence inseparable from a nature that possesses a concordant identity" is also a reason based on essential nature. Even if one is intensely attached to contradictory properties, if there were no distinction, then because distinction is not established, the absence of distinction would also not exist. If the conventions of distinction and non-distinction were to cease, the engagement and withdrawal of sentient beings would become impossible; this is the valid cognition (pramāṇa) that refutes the opposite. Therefore, direct perception (pratyakṣa)—which is of the nature of self-reflexive awareness (svasaṃvedana) and apprehends only the nature of the present moment, devoid of the modes of prior and subsequent and free from the nature of engagement and withdrawal—establishes selflessness (anātman) directly. Even though selflessness is established through direct perception, one should not remain attached to this [system] here, because there is inference (anumāna) intended to demonstrate that the systems of other schools are essence-less.

ཚད་མ་དང་བྲལ་བར་རྨོངས་པས་བདག་ཡོད་པར་ཁས་འཆེ་བའི་མུ་སྟེགས་ངན་པ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་བཞིན་དུ་ཚར་གཅད་པར་བྱའོ། ། ད་ནི་དཀྱུས་མ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱིས་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ཡོད་པར་མཛད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་ཡོད་སྟོབས། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས། ། རྒྱལ་བ་དགྲ་རྒྱལ་རྣམ་པར་རྒྱལ། ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་སྟོབས་པོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་ཅིག་ཅར་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སྣང་ཞིང་གཤེགས་པས་ན་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། ཡང་ན་གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ། ། དོན་ཡོད་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་སྟེ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྫོགས་པའི་འགྲོ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དོན་ཡོད་སྟོབས་སོ། ། བཤད་པ་གཉིས་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མངའ་བརྙེས་པས་དོན་ཡོད་ལ། ཐོགས་པ་མེད་པར་གཤེགས་པ་ནི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བར་གྱུར་པས་ན། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དོན་ཡོད་སྟོབས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས། ། ཞེས་བྱའོ། །

This same method of refutation should also be applied to other base non-Buddhists who, out of delusion and devoid of valid cognition, assert the existence of a self. Now, returning to the main subject: this is taught in order to demonstrate the sublime nature of the Venerable Mañjuśrī, who is distinguished by such qualities as acting for the benefit of all wandering beings. It is said: "Omnipresent and of purposeful power, Swift as the mind of a Tathāgata, Victorious Conqueror, supreme victor, Great powerful Universal Monarch." He is "omnipresent" (sarvatraga) because he appears and proceeds simultaneously to all those to be trained. Alternatively, he is omnipresent because, according to the reasoning that there is no phenomenon whatsoever that is not included within the dharmadhātu, he is the very nature of the dharmadhātu. "Of purposeful power" (amoghabala) means having fruitful results; he is the power of purpose because he fulfills the intentions of those to be trained exactly as they are. According to the second explanation, he is "purposeful" because he has attained the dharmakāya, and "swift" because he proceeds without obstruction. Since he has realized suchness and thus becomes like a precious wish-fulfilling jewel for those who are fortunate, he is called "omnipresent and of purposeful power"—this refers to the dharmakāya. Because he is the very nature of the samādhi that is swift as the mind of a Tathāgata, he is called "swift as the mind of a Tathāgata."

ཡང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པས་དོན་ཡོད་པའི་སྟོབས་སོ། ། དོན་ཡོད་སྟོབས་པས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ་ཞེས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པར་བཤད་དོ། ། ནང་གི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ངེས་པར་རྒྱལ་བས་ན་རྒྱལ་བ་སྟེ། སྡིག་པའི་ཆོས་ལས་ང་རྒྱལ་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཉེར་འགྲོ་ང་རྒྱལ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་བདུད་ཀྱི་དགྲ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བས་ན་དགྲ་ལས་རྒྱལ་བ་སྟེ། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པའི་དགྲ་ལས་གང་ཞིག་རྒྱལ་བ་དེ་ནི་དགྲ་ལས་རྒྱལ་བའོ། ། ནང་དང་ཕྱིའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་དགྲ་ལས་རྒྱལ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་རྣམ་པར་རྒྱལ་པའོ། ། དེ་བས་ན་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མཛད་པས་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་སྟེ། གང་ལ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ངང་ཚུལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟོབས་ཆེ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་གྱི་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། ཡང་ན་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པའི་གཟུགས་དང་ནུས་པ་ལ་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག། ཚོགས་རྗེ་ཚོགས་བདག་དབང་དང་ལྡན། ། མཐུ་ཆེན་གཅེས་པར་འཛིན་པ་སྟེ། ། ཚུལ་ཆེན་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

Alternatively, because he is as swift as the mind of a tathāgata, he is the "Powerful One" (Amoghasiddhi). It is explained that through this "Powerful One," he is "all-pervading," thus existing in the nature of both cause and effect. Because he is definitively victorious over internal afflictions, he is the "Victor" (Jina). As it is said: "I am victorious over sinful phenomena; therefore, I am the 'Victorious One' (Jina)." Because he is completely victorious over the external enemies of the māras, he is the "Victor over Enemies" (Arhat). Whoever is victorious over enemies such as the māras and non-Buddhists is the "Victor over Enemies." Because he possesses these various forms of victory over the internal and external afflictions and the enemies of the māras, he is the "Completely Victorious One" (Vijaya). Therefore, because he turns the wheel of the Dharma that cannot be overwhelmed, he is the "Universal Monarch" (Cakravartin); one who possesses the nature of a universal monarch is so called. Because he possesses a retinue of powerful bodhisattvas, wrathful deities, and so forth, who have emerged from the accumulations of merit and wisdom, he is the "Great Powerful One" (Mahābala). Alternatively, it is explained that "power" refers to the form and capacity that cannot be surpassed, which are the very essence of the accumulations of merit and wisdom. In order to demonstrate that the Blessed One is the sovereign of all that is mundane and supramundane, it is said: "Master of the assembly, supreme of the assembly, lord of the assembly, master of the assembly, endowed with power, possessing great might and cherished [by all], of great conduct, not dependent on others."

དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་དགེ་འདུན་བསླབ་པའི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་འཛིན་དུ་འཛུད་པར་མཛད་པས་ན། ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ནོ། ། ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ན་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་གྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་རྗེའོ། ། དེ་ལས་གཞན་པའི་གནོད་སྦྱིན་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་སྐྱོང་བར་མཛད་པས་ན་ཚོགས་བདག་གོ། ། ཇི་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་ལྟར་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དབང་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དབང་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། ། ཡང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། ཁྲོ་བོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དྲག་པོས་མནན་ནས་སྟོབས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་འཛིན་དུ་འཛུད་པར་མཛད་པས་ན་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ནོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་བཞག་ནས་འདི་ནི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་དང་གཙོ་བོ་དང་དབང་པོའོ་ཞེས་མཆོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གཟུངས་ཀྱི་ལྷ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་དགའ་བ་བསྐྱེད་པའི་བདག་པོར་གྱུར་ནས་བཞུགས་པས་ན་ཚོགས་རྗེའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཅིག་ཅར་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་བདག་གོ། ། འདི་ཡང་དབང་དུ་གྱུར་པས་ན་དབང་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །

In that regard, because he causes the community of śrāvakas and others to adopt the conduct of the training, he is the "Teacher of the Assembly." Because he is the chief of the assemblies, he is the "Supreme of the Assembly"; because he has become the chief of the community of bodhisattvas, he is the "Supreme of the Assembly." Because he has become the chief of the assemblies of gods endowed with great miraculous powers, he is the "Lord of the Assembly." Because he has become the chief of other assemblies, such as yakṣas and asuras, and acts as their protector, he is the "Master of the Assembly." If one asks how he is thus in all respects, it is for that reason that "possessing power" is said; the intention is that he has attained mastery. Alternatively, in the great maṇḍala of the Tathāgata, the Tathāgata is the "Supreme of the Assembly" because he is the chief of the assemblies of bodhisattvas and so forth. In the maṇḍala of the wrathful deities, because he subdues with ferocity and causes them to adopt the conduct of a bodhisattva through his power, he is the "Teacher of the Assembly." In the worldly outer vajra-family maṇḍala, because he is placed in the center and worshipped with the thought, "This is our teacher, our chief, and our lord," he is the "Supreme of the Assembly." In the dhāraṇī maṇḍala, because he dwells as the lord who generates joy in the assemblies of all the dhāraṇī goddesses, he is the "Lord of the Assembly." Because he is the lord of all simultaneously, he is the "Master of the Assembly." Furthermore, because he has attained mastery, he is called "possessing power."

ཐམས་ཅད་དུ་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་མཐུ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་མཐུ་ཆེན་ནོ། ། སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གཅེས་པ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོར་བས་ན་གཅེས་པར་འཛིན་པ་སྟེ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ནི་གཞན་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་རྟོག་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། ཚུལ་ཆེན་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འཁྲིད་པར་མཛད་པས་ན་ཚུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ལམ་མོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆེ་བའི་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཆེན་ནོ། ། གཞན་གྱིས་བཀྲིར་མེད་པས་ན་གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་ཁ་དྲང་དུ་མེད་པའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་རང་ཉིད་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པས་ན་གཅེས་པར་འཛིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། ད་ནི་ངག་གིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚིག་རྗེ་ཚིག་བདག་སྨྲ་མཁས་པ། ། ཚིག་ལ་དབང་བ་ཚིག་མཐའ་ཡས། ། ཚིག་བདེན་པ་དང་བདེན་པར་སྨྲ། ། བདེན་པ་བཞི་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང་སྦྱར་བར་བལྟ་སྟེ། དེ་ཡང་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་རྒྱས་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་མདོ་ཙམ་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དོན་དམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཤེས་པ་དང་། རྒྱུ་ཤེས་པ་དང་།

Because he possesses great power for the sake of abiding perfectly in all respects, he is called "Great Power." Because he definitively applies himself to the cherished [teachings] of the Tathāgata in order to accomplish the welfare of all sentient beings without exception, he is called "One Who Cherishes." To dispel the thought that [the Buddha] might be dependent on others in that case, it is said: "The Great Method, not relying on others." Here, "method" (tshul) refers to the path, because by means of this, he leads sentient beings to Buddhahood itself. That which possesses the greatness of the nature of the Mahāyāna is the "Great Method." Because he cannot be led by others, he is "not reliant on others," meaning he cannot be led astray by others. Nevertheless, there is no contradiction between being "one who cherishes" because he is definitively engaged in accomplishing the welfare of sentient beings through his own self-power, and being "not reliant on others." Now, in order to demonstrate his status as a master through the distinctions of his speech, it is said: "Lord of words, master of words, skilled in speech, Lord of speech, of infinite speech, Speaker of truth and truth itself, Teacher of the four truths." This should be understood in connection with the four types of perfect analytical knowledge (pratisaṃvid). This is explained in detail in the Akṣayamatinirdeśa Sūtra, but here it shall be applied in brief. Among those, the "perfect analytical knowledge of meaning" is the knowledge of all phenomena in terms of the ultimate truth; it is the knowledge of phenomena, the knowledge of individual investigation, the knowledge of subsequent realization, and the knowledge of causes.

རྐྱེན་ཤེས་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚོགས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཐ་མར་མི་འགྲོ་བ་ཤེས་པ་དང་། བར་ན་མི་འདུག་པ་ཤེས་པ་དང་། རྐྱེན་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཤེས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་གནས་པ་ཤེས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། ཚུལ་གཅིག་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་། སྲོག་མེད་པ་དང་། གང་ཟག་མེད་པ་དོན་དམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སྤེལ་བར་ཤེས་པ་འདི་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་ལ་རྟོན་པས་རྟོན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ལུས་པར་སྟོང་སྟེ། གང་སྟོང་པ་དེ་ནི་དོན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་དང་། མ་བྱུང་བ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། དབེན་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་། སྲོག་དང་གང་ཟག་མེད་པའི་དོན་དེ་ནི་དོན་ཏེ། ཞེས་བྱ་བ་ནས། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དེ་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་བསྟན་པ་ལ་མི་ཟད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་མི་ཟད་པར་བསྟན་པའི་ཚིག་རྣམས་ལ་དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་ཚིག་རྗེའོ། །

Knowing conditions, knowing non-duality, knowing the collection, knowing that there is no going to an end, knowing that there is no staying in the middle, knowing the engagement with conditions, knowing the indivisibility of the dharmadhātu, knowing the engagement with suchness, knowing the abiding in the limit of reality, knowing the realization of emptiness, and likewise knowing the signless, the wishless, the unconditioned, the single mode, and the ultimate meaning of selflessness, the absence of sentient beings, the absence of a life-force, and the absence of a person—from knowing this up to the knowledge that increases all roots of virtue and accumulations in the Great Vehicle—this is called the "correct analytical knowledge of meaning." The correct analytical knowledge of meaning is that by which one relies upon the meaning of all phenomena. Why is that? Because all phenomena are entirely empty; that which is empty is the meaning. Likewise, the meaning of the signless, the wishless, the unconditioned, the unarisen, the unoriginated, the non-existent, the secluded, the selfless, the absence of sentient beings, and the absence of a life-force or a person—that is the meaning. From that point until: "That correct analytical knowledge of meaning is inexhaustible in teaching all meanings; because one has attained mastery over such inexhaustible words of teaching, one is a 'Lord of Words' (vāgīśvara)."

དེ་ལ་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཤེས་པ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་པོ་དེ་དག་གི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་། འབབ་པ་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཅི་རིགས་པར་ཆོས་སྟོན་པར་ཤེས་པ་དང་འདུས་པ་ལས་མི་འདའ་བར་ཤེས་པ་དང་། སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཡོད་པར་ཆོས་བསྟན་པ་ཤེས་པ་དང་། མ་ཆད་མ་ལྷག་པར་ཆོས་སྟོན་པ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་ཚིག་བདག་གོ། ། དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་གང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ལྷའི་སྐད་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་། མི་དང་། མི་མ་ཡིན་པའི་སྐད་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་པ་སྟེ། མདོར་ན་ཇི་སྙེད་དུ་འགྲོ་བ་ལྔར་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྐད་དང་། སྒྲ་དང་། དབྱངས་དང་། ཚིག་གི་ལམ་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་དང་། བརྡ་དང་། སྤྱོད་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ཤེས་ནས་ཀྱང་སྒྲ་དེ་དང་དེ་དག་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་དེ་དང་དེ་དག་གིས་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་ལ་སྒྲ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇུག་པས་ཆོས་སྟོན་པས་ན་མཁས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་སྤྱོད་པ་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུར་བརྟག་པར་བྱ། ཆོས་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུར་བརྟུལ་བར་བྱ། ཆོས་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུར་མཚམས་སྦྱར་བར་བྱ། ཆོས་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ།

Regarding that, the analytical knowledge of phenomena (dharma-pratisaṃvid) is the knowledge that follows after all phenomena, up to the knowledge of the mental engagement and the flow of the eighty-four thousand types of conduct of sentient beings; the knowledge of teaching the Dharma appropriately to each; the knowledge of not exceeding the assembly; the knowledge of the specific capacities of the vessels; the knowledge of teaching the Dharma so that it is fruitful; and the knowledge of teaching the Dharma without omission or excess. Because one has thus become a master of words, one is a "master of speech." Regarding that, the analytical knowledge of definitive expression (nirukti-pratisaṃvid) is the knowledge of engaging with the languages of all sentient beings. It is the knowledge of engaging with the languages of gods, nāgas, yakṣas, gandharvas, asuras, garuḍas, kinnaras, mahoragas, humans, and non-humans. In brief, one thoroughly knows all the languages, sounds, melodies, paths of speech, definitive expressions, symbols, and modes of conduct of as many sentient beings as are born within the five classes of beings. Having known them, one teaches the Dharma to those various sentient beings by engaging with them through those respective sounds and those respective definitive expressions exactly as they are; thus, one is "skilled." In that same way, one should examine the conduct of the analytical knowledge of definitive expression in this manner: "These phenomena should be applied in this way; these phenomena should be restrained in this way; these phenomena should be connected in this way; these phenomena should be understood in this way."

ཆོས་འདི་དག་འདི་ལྟ་བུར་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་དེ་དག་གཅིག་གི་ཚིག་ཀྱང་ཤེས་པ་ནས་ཇི་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་ཚིག་ནས། ཡི་གེ་དུ་མར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡང་ཤེས། སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་ཡང་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་ཚིག་ལ་དབང་བའོ། ། ངེས་པའི་ཚིག་དེ་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པ་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མགུ་པར་བྱེད་པའི་བར་ཏེ། དེས་ན་སྨྲ་མཁས་པའོ། ། དེ་ལ་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ཆགས་པ་མེད་པར་ལུང་བསྒོ་བ་བསྟན་པ་ཤེས་པ་དང་། དཔྱད་པར་ལུང་བསྒོ་བ་བསྟན་པ་ཤེས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པར་ལུང་བསྒོ་བ་བསྟན་པ་ཤེས་པ་དང་། མྱུར་བའི་སྤོབས་པ་དང་། ལ་གོར་དུ་སྤོབས་པ་དང་། མགྱོགས་པའི་སྤོབས་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཡོད་པའི་སྤོབས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་དྲིས་པ་བཞིན་དུ་སྤོབས་པ་དང་། མི་འཕྲོགས་པའི་སྤོབས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་སྤོབས་པ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཚིམ་པར་བྱ་བའི་སྤོབས་པ་སྟེ། མི་དོར་མི་ལྐུགས་པའི་ཚིག་དང་། ཚིག་མི་བརླང་བ་དང་། བརྟན་པ་དང་། མི་རྩུབ་པ་དང་། འཇམ་པ་དང་། དག་པ་དང་། རབ་ཏུ་གྲོལ་བ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཟུར་ཕྱིན་པ་དང་། ངེས་པ་དང་། མི་གཡོ་བ་དང་། མི་རྒོད་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གཟུང་བའི་ཚིག་དང་། བཙུན་པའི་ཚིག་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཐབས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གསུང་གང་མངའ་བ་དེ་ནི་ཚིག་མཐའ་ཡས་པའོ། །

One should examine these dharmas through such letters; thus, from knowing even a single word of them, up to two words, one also understands the superimposition of multiple letters and understands the absence of superimposition. Therefore, because one has become a master of words, one possesses mastery over words. Furthermore, that etymological definition is unimpeded and unerring, and so forth, up to "pleasing all sentient beings"; thus, one is skilled in speech. In that regard, the analytical knowledge of eloquence is the knowledge of teaching instructions without attachment, the knowledge of teaching instructions through investigation, and the knowledge of teaching instructions without impediment; it is swift eloquence, prompt eloquence, rapid eloquence, fruitful eloquence, eloquence according to how one is asked, unassailable eloquence, and eloquence that does not decline, up to the eloquence that satisfies the mental conduct of all sentient beings by teaching exactly as it is. It is speech that is not discarded and not mute, speech that is not harsh, but stable, not rough, gentle, pure, completely liberated, unimpeded, refined, certain, unwavering, not agitated, peaceful, words that are memorable, and words that are venerable; and likewise, it leads to definitive emergence for the sake of exhausting suffering. Whatever speech one possesses of immeasurable means for training others, that is infinite speech.

དེ་ལྟར་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དབྱེ་བས་ཚིག་རྣམས་སྟོན་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པས་རྣམ་གྲངས་སུ་བྱས་ནས་བཤད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་ཚིག་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པའི་སྔགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བཞུགས་པས་ན་ཚིག་རྗེ་སྟེ། གཙོ་བོ་ནི་དབང་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་འབྲས་བུའི་ཚུལ་དུ་གྲུབ་པའོ། ། ཚིག་འབྱུང་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྦྱོར་བས་ན་ཚིག་བདག་གོ། ། དེ་ལྟར་གྲུབ་པའི་ཚིག་གི་རྒྱུན་འབྱུང་བས་ཕ་རོལ་སྨྲ་བ་པོ་མ་ལུས་པར་ཚར་གཅོད་པས་ཚིག་གི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་སྨྲ་མཁས་པའོ། ། སཾ་སྐྲྀ་ཏ་དང་། སྐད་ཐ་མལ་པ་དང་། ཟུར་བཅག་པ་དང་། ཤ་ཟའི་སྐད་དང་། མ་ག་དྷཱ་པའི་སྐད་དང་། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྐད་དང་། ཐ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་ཤིང་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་གིས་སྟོན་པས་ན་ཚིག་ལ་དབང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པར་མི་ནུས་ཀྱང་ཚིག་གི་རྒྱུན་ལ་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ལེན་འགའ་རྒྱུན་ཆད་པར་དོགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་འདི་ལ་མི་མངའ་སྟེ། དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་རྒྱུའི་ཁྱད་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་། བསྟན་གང་ཚིག་གཅིག་སྟོན་པར་མཛད་པ་ན། ། བསྐལ་པ་བསམ་མི་ཁྱབ་པར་འདས་གྱུར་ཀྱང་། ། ཟད་པ་མེད་པའི་ཚིག་གི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། དོན་རྟོགས་མཛད་པར་ཐུགས་ནི་རྣམ་པར་སྦྱངས། ། ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བས་ན་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཚིག་རྒྱུན་འབྱུང་བས་ན་ཚིག་མཐའ་ཡས་ཞེས་བྱ་སྟེ།

Thus, because there are distinctions in the teaching of words through the classification of the four types of perfect analytical knowledge (pratisaṃvid), it is not explained merely as a list of synonyms. Alternatively, because he abides as the nature of the mantra that generates all words, he is the "Lord of Words" (vāgīśvara); since the primary [cause] is the sovereign, the result is established in the manner of an effect arising from a cause. Because he applies the emergence of words without interruption, he is the "Master of Words" (vācaspati). Because the stream of words established in that way emerges and completely subdues all opponents without exception, he is the "Eloquent One" (vāgmin) endowed with the power of speech. Because he is skilled in all languages—Sanskrit, common vernacular, Apabhraṃśa, Piśāca, Māgadhī, the language of union, and various other tongues—and teaches through words in all of them, he is the "Master of Speech" (vākprabhu). Likewise, although he cannot be overwhelmed by any assembly, he is free from the concern that the stream of his words might ever be interrupted due to the specific conditions of place and time; this is because the nature of the cause, the essence of the mind of enlightenment (bodhicitta), is inexhaustible. As it is said: "When he teaches even a single word, Though inconceivable eons may pass, Through the inexhaustible distinctions of his words, He purifies the mind that realizes the meaning." Therefore, because the stream of words emerges in every way without interruption, regardless of the distinctions of place and time, he is called the "One of Infinite Words" (anantavāc).

རྒྱུ་ཉིད་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་གཞག་པའི་བྱེ་བྲག་གི་གནས་སྐབས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དུ་བཞུགས་པའོ་ཞེས་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་རྣམ་གྲངས་ཉིད་དུ་བྱ་ན་ཡང་ཚིག་འགའ་ཞིག་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཚིག་འགས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གྱུར་པས། ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡང་སྲིད་པའམ་ཡང་ན་ཚིག་སྔ་མ་སྔ་མའི་བཤད་པར་གྱུར་པ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཡིན་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ཉིད་ལས་ཤེས་ཏེ། ངས་བཤད་ཅིང་བསྟན་ཏེ་བཀྲོལ་ཞིང་རྣམ་པར་ཕྱེ་ལ་གསལ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པས་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་འདི་ལྟར་སྦྱར་བ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། ཚིག་བདེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སེམས་དེ་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་ཡོངས་སུ་མི་འདོར་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ཡང་མི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བདེན་པའོ། ། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་ཕྱིས་སེམས་འདོར་ཞིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རབ་ཏུ་སྨད་པའི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ་ཞེས་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། སླུ་བར་བྱེད་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་གཙོ་བོའི་དོན་ཐོས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐ་དད་པར་མི་གསུང་སྟེ།

Having fully embraced the specific states established as cause and effect, it is taught that the Blessed One abides in all of them; therefore, this is not a mere synonym. Alternatively, even if it were treated as a synonym, because certain words function as the method of Secret Mantra through other words, the intended meaning may be attained, and thus it is possible to teach by means of synonyms. Furthermore, it is known from the Blessed One’s own word that the subsequent words serve as the explanation of the preceding words, as he said: "I shall explain, teach, analyze, differentiate, and clarify." Since there is no other analysis or the like, there is no fault in applying these synonymous terms in other contexts as well. Regarding the phrase "the truth of words": therein, what is the truth of a bodhisattva? It is when a bodhisattva, having generated the mind for unsurpassed, perfect, and complete awakening, does not abandon that mind even for the sake of their life, nor does they act deceptively toward sentient beings; this is the truth of a bodhisattva. Conversely, if a bodhisattva, having generated the mind for unsurpassed, perfect, and complete awakening, later abandons that mind and acts deceptively toward all sentient beings, this is the "utterly censurable lying" of a bodhisattva, as it appears in the Dharmasaṃgīti. Deception is not the way of a supreme person, and since the meaning is not heard otherwise, he does not speak of it as something separate.

དེ་བས་ན་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་གསུང་མངའ་བས་ནི་ཚིག་བདེན་ནོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་བདེན་པའོ། ། དེ་ལས་གཞན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྫུན་ཞིང་སླུ་བའི་ཆོས་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བདེན་པ་དེ་གསུང་པའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་བདེན་པར་སྨྲ་བའོ། ། དང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་གསུང་པ་སྟེ། བདེན་པ་ནི་འདི་ཉིད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་རིམ་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། བདེན་པ་བཞི་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདེན་པ་བཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། ། དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། འཁོར་བར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དེ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་འདི་ནི། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱིས་གང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། ། གང་ཕུང་པོ་ལྔའི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། སྲིད་པའི་རྒྱུ་དང་། ལྟ་བའི་རྒྱུ་འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་སྟེ། གང་སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་དང་།

Therefore, because he possesses speech that is unerring in attaining the state of a buddha, which is the primary goal, his words are true. Nirvāṇa, emptiness, suchness, and the limit of reality are the truths. Everything other than these is false and deceptive by nature; one who possesses the disposition of speaking those truths in every respect is a speaker of truth. The word "and" (dang) indicates a definitive statement; it should be understood as a sequence of distinctions, such as "the truth is this very thing." Regarding the phrase "the teacher of the four truths," the four truths are as follows: the truth of suffering, the truth of origin, the truth of cessation, and the truth of the path. In that regard, what is the truth of suffering? The five aggregates that constitute cyclic existence are suffering. Furthermore, because they are endowed with the three types of suffering—the suffering of suffering, the suffering of change, and the suffering of conditioned formations—the five appropriated aggregates are suffering. These five appropriated aggregates, characterized by the nature of suffering, are called "suffering." The individual discernment of the emptiness of that which is characterized by the suffering of suffering is the noble truth of the knowledge of suffering as suffering. That which consists of the latent tendencies of the five aggregates, the cause of existence, and the cause of views is the origin. That which correctly takes up and sustains the cause of craving and the cause of views is...

ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། ། གང་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཟད་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པ་དང་། འགོག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐར་མི་འབྱུང་ཕྱི་མའི་མཐར་མི་འཕོ་བ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་ཐོབ་པ་མེད་པ་འདི་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་གང་འདི་ལྟར་ཤེས་པ་འདི་ནི་འགོག་པ་ལ་འགོག་པར་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། ། ལམ་གང་ཞིག་རྟོགས་པས་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་ལ་རེག་པར་གྱུར་ཅིང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་འཇུག་པ་འདི་ནི་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་སྒྲུབ་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། ། འདི་གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་འདི་ནི་ལམ་ལ་ལམ་གྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་དང་། རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བྱའོ། ། མདོར་བསྡུ་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་གང་སྲེད་པ་དང་། ཡང་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་།

This thorough investigation is the noble truth of the knowledge of the origin. That which is the exhaustion, the ultimate end, the cessation, the non-arising in the past limit, the non-transmigration into the future limit, and the non-attainment in the present time of the five aggregates—this is called the truth of cessation. The knowledge that understands this in such a way is the noble truth of the knowledge of cessation as cessation. That path through the realization of which one touches the knowledge of suffering, the knowledge of the origin, and the knowledge of cessation, and in which subsequent knowledge proceeds, is the noble truth of the practice of the path leading to cessation. The knowledge of emptiness regarding this is the knowledge of the path as the noble truth of the path. For the Śrāvakas, there are the sixteen aspects: the thorough knowledge of suffering, the abandonment of the origin, the realization of cessation, and the cultivation of the path; and regarding suffering and so forth, the aspects of impermanence, suffering, emptiness, and selflessness; regarding the origin, the aspects of origin, cause, condition, and production; regarding cessation, the aspects of cessation, peace, excellence, and definitive emergence; and regarding the path, the aspects of path, reason, achievement, and definitive deliverance. In brief, the five aggregates of clinging are suffering, and they should be known through the aspects of impermanence and so forth. The truth of the origin is that which is craving, which brings about renewed existence, and...

ཀུན་དུ་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་སྲིད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པའོ། ། འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་སྲེད་པ་ཉིད་གང་མ་ལུས་པ་དང་། བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། སྤངས་པ་དང་། སོ་སོར་འབྱུང་བ་དང་། གྲོལ་བ་དང་། མི་གནས་པའོ། ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་སྟེ། མདོར་བསྡུས་ནས་ཅུང་ཟད་ཅིག་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། གཞུང་མང་གིས་འཇིགས་པས་རྒྱ་ཆེར་སྤྲོས་པ་ནི་མ་བྱས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསམ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཉེ་བར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། བདེན་པ་བཞི་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་མིང་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཕྱིར་མི་འོང་། ། འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་བསེ་རུའི་ཚུལ། ། ངེས་འབྱུང་སྣ་ཚོགས་ལས་བྱུང་བ། ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་གཅིག་པོ། ། དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་ཟག་པ་ཟད། ། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དབང་པོ་ཐུལ། ། བདེ་བ་རྙེད་པས་འཇིགས་མེད་ཐོབ། ། བསིལ་བར་གྱུར་པ་རྙོག་པ་མེད། ། རིག་པ་དང་ནི་རྐང་པར་ལྡན། ། བདེ་གཤེགས་འཇིག་རྟེན་རིག་པའི་མཆོག། བདག་གིར་མི་འཛིན་ངར་མི་འཛིན། ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པ་མེད་པས་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་སྟེ།

Possessing the passion of universal delight, one finds intense joy in this and that, namely: the existence of desire, and the existences of form and formlessness. The truth of cessation is the very craving itself, in its entirety, being free from it, its cessation, its abandonment, its separation, its liberation, and its non-abiding. The truth of the path is the noble eightfold path; this has been explained briefly in summary, and no extensive elaboration has been made for fear of too many words. Thus, because he teaches in accordance with the uncommon way of contemplation, it is said: "The Teacher of the Four Truths." To show the names of the śrāvakas and others according to the stages of the two truths—the conventional and the ultimate—the nature of the Teacher is shown by these three verses: The irreversible, the non-returner, The Guide, the Pratyekabuddha in the rhinoceros manner, Arising from various forms of renunciation, The sole cause of the great elements. The monk, the Arhat, whose outflows are exhausted, Free from passion, with senses subdued, Having found bliss, he has attained fearlessness, Become cool, free from turbidity. Possessing knowledge and the feet, The Sugata, supreme knower of the world, Without grasping at "mine" or "I," Abiding in the manner of the two truths. Thus it is said. Because he does not turn back from unsurpassed, perfectly complete enlightenment, he is the "irreversible."

ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ས་བརྒྱད་པ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཕྱིར་མི་འོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་སློབ་པ་ཡིན་པར་བཤད་དེ། འཇིག་རྟེན་འདིར་མི་འོང་བར་དེ་ཉིད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་འདུལ་བ་རྣམས་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། དོན་དམ་པར་ཡང་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་བས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོགས་ན་སྤྱོད་པའི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ཡིན་པར་བཤད་དེ། སོ་སོར་རེ་རེ་གཙོ་བོ་མཛད་ཅིང་རང་སངས་རྒྱས་དཔག་ཏུ་མེད་པས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བདག་ཉིད་སྟོན་པས་ན་འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་པོ། ། དོན་དམ་པར་བརྡ་ནི་འདྲེན་པར་མཛད་པས་ན་མཛད་པའོ། ། འདྲེན་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སོ་སོར་གཙོ་བོར་མཛད་པས་ན་འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་ལོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སོ་སོ་དག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་པའི་གཙོ་བོ་གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་ལོ། ། ཡང་ན་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་དུ་རེ་རེས་གཙོ་བོ་དང་འདྲེན་པར་མཛད་པས་ན་འདྲེན་པ་རང་རྒྱལ་ཞེས་བཤད་དོ། ། བསེ་རུ་ལྟར་གཅིག་པུ་སྤྱོད་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ལ་ནི་བསེ་རུ་ཞེས་བཤད་དེ།

Because they are irreversible, they are called "irreversible," and should be understood as bodhisattvas dwelling on the eighth bhūmi. As for the term "non-returner" (anāgāmin), it is explained as a learner (śaikṣa) abiding in the fruit of the Śrāvaka vehicle. Because they do not return to this world but instead exhaust the afflictions (kleśa) right there and pass into parinirvāṇa, they are called "non-returners" in order to guide those to be tamed by the Śrāvaka vehicle; this is the conventional (saṃvṛti) explanation. In the ultimate sense (paramārtha), however, they are also called "non-returners" because they do not turn back. Regarding the term "Leader Pratyekabuddha," it is explained as the assembly of Pratyekabuddhas who practice in a group. Because they act as individual leaders and manifest themselves in the form of a Pratyekabuddha to tame infinite sentient beings to be tamed by the Pratyekabuddha vehicle, they are "Leader Pratyekabuddhas" conventionally. In the ultimate sense, they are called "leaders" because they act as guides through symbols. Since they are both leaders and act as individual chiefs, they are "Leader Pratyekabuddhas." Furthermore, because they are the sole chiefs who connect beings to the Buddha in their respective world systems, they are "Leader Pratyekabuddhas." Alternatively, because each one acts as the chief and leader within every maṇḍala of the retinue, they are explained as "Leader Pratyekabuddhas." As for the Pratyekabuddhas who practice alone like a rhinoceros, they are called "rhinoceroses."

རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་གཟུགས་སུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་འཇམ་དབྱངས་ལ་ཡང་བསེ་རུ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་གཉིས་པ་མེད་པས་ན་བསེ་རུའི་ཚུལ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་སོ་སོར་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར། ངེས་འབྱུང་སྣ་ཚོགས་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་འདིས་འགྲོ་བ་རྣམས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ་ལམ་མོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དངོས་སོ་གྲུབ་པས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་བས་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་གྱིས་དེར་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། ངེས་འབྱུང་སྣ་ཚོགས་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ཅན་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་གཅིག་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཚུར་ཤོག་ཅེས་བྱ་བས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་དང་། གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་ནི་དགེ་སློང་ངོ་། ། དགྲ་རྣམས་བཅོམ་པས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉེ་བར་འཚེ་བའི་དགྲ་ལས་ངེས་པར་རྒྱལ་བས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའོ། ། ནང་གི་ཉོན་མོངས་པའི་ཟག་པ་ཟད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའོ། ། གང་གིས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་།

In order to ripen those sentient beings to be disciplined by a pratyekabuddha, he manifests in that form; thus, Mañjughoṣa is also called the "Rhinoceros" (khaḍga) on the conventional level. In the ultimate sense, because there is no duality, it is called the "manner of the rhinoceros." Because he acts for the benefit of beings in this way, it is said: "Arising from various renunciations." Here, "renunciation" refers to the path by which beings are definitively delivered. Because the actual state of nirvāṇa is accomplished, it is explained as "arising from that nirvāṇa." Therefore, because he manifests his own being through the manner of the paths and fruits of the śrāvakas and pratyekabuddhas, it is called "arising from various renunciations" on the conventional level. In the ultimate sense, however, it is the "Great Arising" (mahābhūta). Since he is the sole cause for other sentient beings endowed with great miraculous powers to attain buddhahood, the Blessed One is the embodiment of the suchness of all; thus, it is called "the sole cause of the Great Arising." A monk is one who has received full ordination by the command "Come hither" or by the formal ritual of the motion and three proclamations. One is an arhat because they have "conquered the enemies" (arhat). Etymologically, they are called arhats because they have definitively triumphed over external enemies of harm. One who has brought the internal taints of the afflictions to an end is one whose taints are exhausted (kṣīṇāsrava). By means of which [path] the desire for sense pleasures and—

གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་རྣམས་དང་བྲལ་ཞིང་བསལ་བ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། ། གང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་བཀག་བས་རྒྱལ་བ་དེ་ནི་དབང་པོ་ཐུལ་བའོ། ། དེ་ལྟར་དེའི་གཟུགས་དང་མིང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་དེར་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པས་ན་དགེ་སློང་ངོ་། ། ཐམས་ཅད་དུ་མཆོད་པར་འོས་པས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའོ། ། ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། དེས་ན་ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་མོད་ཀྱི། བདག་ཉིད་ནི་བདུན་བརྒྱ་པ་ལས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་གྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ག་ལས་ཤེས་ཤེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བར་དམིགས་པ་མེད་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་ཟད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གིས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པས་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་བོར་བ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་དབང་པོ་ཐུལ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་དབང་པོ་བསྡམས་པས་དབང་པོ་ཐུལ་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་ན་དབང་པོ་ཐུལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་ནི་དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ། ། དེ་ལ་དད་པའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། དད་པ་གང་གིས་ཆོས་བཞི་ལ་དད་པ་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན།

To be free from and to have eliminated the attachments of the formless realm is to be "free from attachment." One who has conquered by blocking the engagement of the sense faculties with their objects is "one who has tamed the senses." Thus, appearing in various forms and names in order to discipline sentient beings is the conventional truth. In the ultimate sense, because the afflictions have been destroyed by non-dual wisdom, one is a "monk" (bhikṣu). Because one is worthy of offerings in every respect, one is an "arhat." The exhaustion of outflows refers to the enlightenment of the śrāvakas and the enlightenment of the pratyekabuddhas; therefore, although they are called "those whose outflows are exhausted," the [Buddha’s] own state is the "absence of outflows" as described in the Saptashatika, and not merely the exhaustion of all afflictions in the manner of an arhat. How is this known? Because it is stated that "all phenomena are exhausted from the very beginning," since afflictions and their objects of observation are not perceived. One who is free from and has abandoned attachment characterized by clinging—by perceiving samsara and nirvana as equal—is "free from attachment." How is one "one who has tamed the senses"? One is not "one who has tamed the senses" by restraining the faculties as the śrāvakas and others do; rather, one is "one who has tamed the senses" because the five faculties, such as faith and so forth, have been made manifest. In that regard, the five faculties are the faculty of faith, the faculty of diligence, the faculty of mindfulness, the faculty of meditative concentration, and the faculty of insight. Among these, what is the faculty of faith? It is the faith by which one has faith in four things. What are the four?

འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་བ་ན་སྤྱོད་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་དད་པ་སྟེ། དེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་རྟོན་པ་ཡིན། དགེ་བའམ་སྡིག་པ་འམ་ལས་གང་དང་གང་བྱས་པ་ལས་དེ་དང་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་སྟེ་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་དད་པ་སྟེ། སྤྱོད་པ་དེ་ལ་ཞུགས་ནས་ཀྱང་ཐེག་པ་གཞན་ལ་འདོད་པ་མི་བསྐྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དོན་དམ་པ་ངེས་པའི་དོན་ཟབ་མོ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བདག་མེད་པ། སེམས་ཅན་མེད་པ། སྲོག་མེད་པ། གསོ་བ་མེད་པ། གང་ཟག་མེད་པ། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་དད་པ་སྟེ། ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་བག་ལ་ཉལ་བར་མི་བྱེད་པ་དང་། སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དད་པ་སྟེ། དད་པའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་དང་བྲལ། ནེམ་ནུར་དང་བྲལ་བས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་དད་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་གང་དག་དད་པའི་དབང་པོས་དད་པར་གྱུར་པའི་ཆོས་དེ་དག་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་སྟེ། འདི་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དྲན་པའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་གང་དག་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཆོས་དེ་དག་དྲན་པའི་དབང་པོ་ཆུད་མི་གསོན་ཏེ། འདི་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན།

It is as follows: faith in the mundane right view that operates within saṃsāra, which relies upon the ripening of karma. Thinking, "Whatever virtuous or non-virtuous actions one performs, one will experience the ripening of those very actions," one does not commit sinful deeds even for the sake of one's life. Faith in the conduct of a bodhisattva, such that having entered into that conduct, one does not give rise to the desire for other vehicles. Faith in all phenomena as having the ultimate, definitive, and profound meaning of dependent origination—characterized by selflessness, the absence of sentient beings, the absence of life, the absence of a nourisher, the absence of a person, and the nature of analytical investigation, emptiness, signlessness, and wishlessness—such that one does not allow any views to become latent tendencies. Faith in all the qualities of a Buddha, such as the powers and the fearlessnesses, such that through faith one is free from doubt and free from hesitation, and thus perfectly accomplishes those qualities of a Buddha. This is called the faculty of faith. In that regard, what is the faculty of diligence? It is the faculty of diligence that perfectly accomplishes those very phenomena in which one has gained faith through the faculty of faith. This is called the faculty of diligence. In that regard, what is the faculty of mindfulness? It is the faculty of mindfulness that does not let go of those very phenomena that have been perfectly accomplished by the faculty of diligence. This is called the faculty of mindfulness. In that regard, what is the faculty of meditative concentration?

དྲན་པའི་དབང་པོས་ཆོས་གང་དག་ཆུད་མི་གསོན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་དེ། འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་གང་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོས་རབ་ཏུ་རྟོག་ཅིང་ཤིན་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། གང་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་ལས་གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པར་ཤེས་ཤིང་སོ་སོར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ན་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་ཤིང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། ལུང་བསྟན་པའི་ས་ཡང་འཇོག་གོ། ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཕྱི་རོལ་པའི་ལྔ་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སེམས་ཅན་མངལ་དུ་སོང་བ་རྣམས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་དེའི་ཕོའི་དབང་པོ་དང་མོའི་དབང་པོ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལུང་མི་སྟོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ལ་ཇི་སྲིད་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་མི་སྟོན་ཏེ། འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དབང་པོ་ལྔའོ། ། དེ་ལྟར་དབང་པོ་ལྔ་ཐུལ་ཞིང་དབང་དུ་བྱེད་དེ་རང་དགར་མཛད་པས་ན་དབང་པོ་ཐུལ་བའོ། ། བདེ་བ་རྙེད་པས་འཇིགས་མེད་ཐོབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། བདེ་བའི་སྒྲ་དང་འཇིགས་པ་མེད་པའི་སྒྲས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །

Through the faculty of mindfulness, those phenomena that have not been lost are made one-pointed by the faculty of concentration; this is called the faculty of concentration. In that regard, what is the faculty of insight? Those phenomena that have been made one-pointed by the faculty of concentration are thoroughly examined and deeply investigated by the faculty of insight. That which knows and individually discerns those various phenomena without relying on the guidance of others is called the faculty of insight. Thus, these five faculties are companions and are interconnected; they bring all the qualities of a Buddha to full completion and establish the stage of prophecy. Venerable Śāradvatīputra, it is like this: for example, the five types of outsiders possessing supernormal knowledge do not prophesy for beings who have entered the womb until their male or female faculties have been fully formed. In the same way, the Blessed Buddhas do not prophesy the unsurpassed, perfectly complete enlightenment of bodhisattvas until they have come to possess these supramundane faculties. These are the five faculties of a bodhisattva. Because they thus subdue, master, and exercise control over the five faculties, they are called "those who have subdued the faculties." Regarding the statement, "Having found bliss, they attain fearlessness," the terms "bliss" and "fearlessness" are also explained as being nirvāṇa.

དེ་བས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་བདེ་བ་རྙེད་པའོ། ། འཇིགས་པ་མེད་པ་ཐོབ་པ་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པ་ལ་བྱ་བར་བཤད་དོ། ། ཉམ་ང་ཞིང་མི་བདེ་བ་དང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ལ་གཉིས་པོ་འདི་དག་མེད་པས་ན་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མར་མེ་ལྟ་བུར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཡང་བྱ་མོད་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ཐམས་ཅད་སེལ་བས་མཚོ་ཆེན་དང་འདྲ་བར་བསིལ་ཞིང་ཡིད་འཕྲོག་པའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བས་བསིལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་བཤད་དེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། རྙོག་པ་ནི་དྲི་མ་དང་བཅས་པ་སྟེ་དེ་དང་བྲལ་བས་ན་རྙོག་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདིར་ཡང་རྙོག་པ་ནི་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། དེ་མེད་པས་ན་རྙོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་རྟོག་པའི་རྙོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་རྙོག་པ་མེད་པའོ། ། རིག་པ་དང་ནི་རྐང་པར་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རིག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། ། ཡན་ལག་ལྷག་མ་ནི་རྐང་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དོ། ། དེ་དག་གི་ཚུལ་དང་ལྡན་པས་ན་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་ནི་འདིའི་འོག་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་བྱའོ། །

Therefore, the explanation that one is an arhat who has attained nirvāṇa is conventional. In the ultimate sense, it is the attainment of bliss through being free from all afflictions and all latent predispositions (dauṣṭhulya) that are perceived. The attainment of fearlessness is also explained as abiding in the equality of all phenomena. Since the two states of being distressed and uneasy, along with fear, are absent for one who has attained equality, it is called "become cool." Although this term "become cool" may also refer to nirvāṇa without remainder—like a lamp—it is also explained as "become cool" because a bodhisattva, by dispelling all the torment of the afflictions of all sentient beings, appears in a form that is cool and captivating, thus becoming a cause of coolness; this is in terms of cause and effect. "Turbidity" refers to being possessed of stains; being free from that is "unturbid." Being free from afflictions is called "unturbid." Here, "turbidity" refers to being possessed of conceptualizations such as "one" or "many"; because that is absent, it is called "unturbid." That which is free from all the turbidity of conceptualization is "unturbid." Regarding the phrase "endowed with knowledge and conduct": "knowledge" is the right view. The remaining limbs are the "conduct," namely the eightfold noble path. Because one is endowed with the manner of these, it is so called. The eightfold noble path will be explained extensively below.

བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཉེ་བར་གཟུང་སྟེ། མཛེས་པར་གཤེགས་པས་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་བཟང་བ་བཞིན་ནོ། ། མ་ལུས་པར་གཤེགས་པས་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པ་སྟེ། བུམ་པ་ལེགས་པར་གང་བ་བཞིན་ནོ། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་གཤེགས་པས་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པ་སྟེ། རིམས་ནད་ལེགས་པར་བྱང་བ་བཞིན་ནོ། ། གཤེགས་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་ནི་མཁྱེན་པའི་དོན་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་གྱིས་ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པར་རྟོགས་པས་ཆོས་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མ་ཉམས་པ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་པས་ན་འཇིག་རྟེན་རིག་པའོ། ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདག་གིར་མི་འཛིན་ངར་མི་འཛིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ནི་བདག་གིའོ་བདག་གིར་བྱ་བ་མེད་པས་ན་བདག་གིར་མི་འཛིན་པའོ། ། བདག་རྐྱེན་དུ་གཟུང་བའི་བདག་ཉིད་མེད་པས་ན་ངར་མི་འཛིན་པའོ། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་སུ་གཞག་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་གཉིས་པོ་ཉིད་ཚུལ་ཏེ་གཞུང་ལུགས་སོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།

The meaning of the term "Sugata" (One Gone to Bliss) should be understood in three ways: he is a Sugata because he has gone beautifully, just as one is beautiful in form; he is a Sugata because he has gone without remainder, just as a vase is well-filled; and he is a Sugata because he has gone without returning, just as a fever has been thoroughly cured. The meaning of "gone" (gata) is the meaning of "knowing" (jñāta); because he has realized all objects of knowledge without exception through the unerring path, he has realized the nature of phenomena (dharmatā) and is explained as being in a state of total non-decline. Regarding "Knower of the World" (Lokavid): he is a Knower of the World because he knows, exactly as they are, the world of sentient beings—distinguished by their migrations, birthplaces, and lineages—as well as the world of the environment (the vessel). "Supreme" (Agra) means that he is far more excellent than even the Śrāvakas and Pratyekabuddhas. Regarding "does not grasp at 'mine' or 'I'": because there is nothing to be grasped as "mine" or to be made one's own, he does not grasp at "mine." Because there is no self-identity to be grasped as a causal condition for a self, he does not grasp at "I." To show that there is no contradiction in establishing all of these within the two natures—the conventional and the ultimate—it is said: "He abides in the manner of the two truths." The two truths themselves are the "manner" (naya), meaning the system or tradition. Abiding in that means that, by way of the conventional truth, he has realized the paths of the Śrāvakas and Pratyekabuddhas, and [has understood] the afflictions...

རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངའ་བརྙེས་པ་མགོན་པོ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཉིད་གདུལ་བྱ་རྣམས་དེ་ལྟར་སྣང་བས་ན། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་ཏེ། བྱེ་བྲག་ནི་དེ་ཡོད་དོ། ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་འདི་ནི་བར་གྱི་གླིང་དང་འདྲ་བས་འོག་ནས་བཤད་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་མཐར་སོན་པ། ། བྱ་བ་བྱས་པས་སྐམ་སར་གནས། ། ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ངེས་བསལ་བ། ། ཤེས་རབ་མཚོན་ཆས་རྣམ་འཇོམས་པ། ། དམ་ཆོས་ཆོས་རྒྱལ་གསལ་བར་ལྡན། ། འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་བྱེད་པའི་མཆོག། ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ། ། ལེགས་པའི་ལམ་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། དོན་གྲུབ་བསམ་པ་གྲུབ་པ་སྟེ། ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་དབྱིངས་མི་ཟད། ། ཆོས་དབྱིངས་དམ་པ་ཟད་མི་ཤེས། ། བསོད་ནམས་ལྡན་པ་བསོད་ནམས་ཚོགས། ། ཡེ་ཤེས་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་ཆེ། ། ཡེ་ཤེས་ལྡན་པ་ཡོད་མེད་ཤེས། ། ཚོགས་གཉིས་ཚོགས་ནི་བསགས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་འཁོར་བ་ནི་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། མི་དང་། ལྷ་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པར་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཁོར་བར་བྱེད་པས་འཁོར་བའོ། ། འཁོར་བ་དེའི་ཕ་རོལ་གྱི་མཐའ་ནི་འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་ཏེ། དེར་སོན་པ་ནི་དེ་ལ་གནས་པའོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་འཁོར་ཞེ་ན།

He abides in the manner of complete purification and so forth. Furthermore, in the manner of ultimate truth, the Protector Mañjughoṣa himself has attained mastery over the expanse of phenomena (dharmadhātu), which is by nature free from conceptual elaboration; because he appears in that way to those to be trained, it is said: "He abides in the manner of the two truths." He abides in the manner of non-abiding, and thus there is a distinction. This abiding in the manner of the two truths is like an intermediate island, and it should also be applied to what is explained below. In order to demonstrate that he possesses the nature of the accumulations of merit and wisdom, the following four verses were spoken: "Having reached the far shore of saṃsāra, He stands on dry land, having done what was to be done. Having definitively eliminated mere cognition, He utterly destroys [ignorance] with the weapon of insight. He clearly possesses the Dharma and is the King of Dharma, The supreme illuminator of the world. Sovereign of Dharma, King of Dharma, The teacher of the excellent path. He who accomplishes the goal and fulfills intentions, Who has abandoned all conceptual construction. Non-conceptual, inexhaustible expanse, The supreme, inexhaustible expanse of phenomena. Possessing merit, the accumulation of merit, The great source of wisdom and wisdom itself. Possessing wisdom, he knows existence and non-existence, The gatherer of the two accumulations." Regarding these: "saṃsāra" is so called because one revolves again and again within the states of existence, such as the hells, hungry ghosts, animals, humans, and gods. The "far shore" of that saṃsāra is the "far shore of saṃsāra"; to have "reached" it means to abide there. If one asks, "In what way does one revolve?"...

ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པས་འཁོར་བར་འཇུག་ལ། རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏེ་མཐའོ། ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བྱེ་བྲག་མི་དམིགས་པར་དེ་ལ་གནས་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞུགས་པ་ཡིན་གྱི། རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། མྱ་ངན་འདས་པའི་མཐའ་གང་ཡིན། ། དེ་ནི་འཁོར་བའི་མཐའ་ཡིན་ཏེ། ། འདི་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཅུང་ཟད་ཙམ། ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། བྱ་བ་བྱས་པ་ཞེས་པ་ནི་གང་གིས་བྱ་བ་སྟེ། ལས་སུ་བྱ་བ་བྱས་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་བྱས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱས་པ་ཡིན། བྱ་བ་མེད་ན་ནི་ལྷག་(མེ་,མ་)མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱས་པ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པར་སྤྱོད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་བསྐྱེད་པ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་པ་ནི་བྱ་བ་བྱས་པའོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ། ། སྐམ་སར་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་བའི་སྐྱེ་བོ་ལས་འཕགས་ཤིང་མཐོ་བའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐང་ཐམས་ཅད་ལས་མཐོན་པོ་ལ་གནས་པས་ན་སྐམ་སར་གནས་ཞེས་བྱའོ། ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ནི། འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་མཐར་སོན་པ། ། བྱ་བ་བྱས་པས་སྐམ་སར་གནས། །

One enters cyclic existence through the complete non-recognition of the essential nature of karma and the afflictions, which are the very essence of birth. To fully recognize that essential nature is the "far shore," the limit. Abiding in that state, without perceiving any distinction between cyclic existence and nirvāṇa, is to dwell in the form of the nature of phenomena (dharmatā); it is not a matter of existing as a relationship between a support and that which is supported. As it is said: "What is the limit of nirvāṇa, That is the limit of cyclic existence. Between these two, there is not even The slightest, most subtle distinction." Regarding the phrase "one who has done what was to be done": that by which the task is performed—that is, the performance of the activity to be accomplished—is "one who has done what was to be done." If one asks, "In what way have the Bodhisattvas done what was to be done? If there were no activity, would it not follow that they have attained the nirvāṇa without remainder?"—this is a failure to understand the intended meaning. The "done what was to be done" of the Bodhisattvas refers to the generation of the entity of their conduct in accomplishing the welfare of all sentient beings without exception. Since the Blessed One has stated that "having fully perfected the accumulations of merit and wisdom, and the stages and perfections, is 'having done what was to be done,'" there is no contradiction. As for "dwelling on dry land": because they dwell on a height that is superior and elevated above the beings of cyclic existence, and above all the plains of the accumulations of merit and wisdom, the stages, and the perfections, they are said to "dwell on dry land." In the Śrāvaka vehicle, it is said: "Having reached the far shore of cyclic existence, Having done what was to be done, they dwell on dry land."

ཞེས་བྱ་བ་འདི་གཉིས་ཀ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་སྟོན་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། ། ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ངེས་བསལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་ཕྱུང་ཞིང་བསལ་བ་སྟེ། གཙོ་བོའི་བདག་དང་བདག་གི་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་གང་གིས་བསལ་བ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་ངེས་ཕྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངེས་ཕྱུང་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་གོ་ཞེས་ཚིག་གི་ཕྲད་གོང་དུ་མི་འབྱུང་གི། ཚིག་གི་ཕྲད་སྔར་བྱུང་བ་ནི་རྟག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་གྲངས་ཅན་དང་གཅེར་བུ་པའི་གཞུང་གིས་ཐར་པའི་རྒྱུར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་པའོ། ། དེ་ཕྱུང་བ་ནི་བསལ་བ་སྟེ། སྙིང་པོ་མེད་པས་གང་གིས་ཡོངས་སུ་དོར་བ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཚིག་གི་ཕྲད་ནི་གོང་དུ་མི་འབྱུང་ངོ་། ། ཥྛི་བ་ནི་ར་ས་ན་ཞེས་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་ལས་འབྱུང་བས་ཐ་དད་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་ཀྱི་ཚིག་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དེ། གང་གི་ཚེ་ཐ་དད་པའི་ཚིག་ནི་གླེགས་བམ་གང་ལ་ཡང་མེད་པས་ན་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་ཥྛ་བུ་ནི་ར་ས་ན་ནི་ཤ་མ་ན་ཡོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་ལ་བརྟེན་པས་ན། ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ངེས་བསལ་པ། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ཉིད་མཚོན་ཆ་ཡིན་པས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚོན་ཆ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །

It is said that both of these refer to the attainment of nirvāṇa. If that is the case, then the teaching of such and such to those sentient beings who are to be disciplined by nirvāṇa and so forth is the conventional (saṃvṛti). In that regard, it should be applied as previously explained. Regarding the phrase "the exclusion of mere consciousness": it means that mere jñāna (wisdom) is extracted and cleared away. That which clears away the causes such as the primary self (ātman) and "mine" (mama) is called "the extraction of mere wisdom." The particle "some" (kecit) does not occur before the particle "extraction" (niṣkarṣa); rather, the particle that occurred previously is not permanent. Alternatively, "mere consciousness" refers to the mere consciousness that is thoroughly imagined as the cause of liberation in the systems of the Sāṃkhyas and the Nirgranthas. Its "extraction" is its removal; that by which it is completely discarded because it is essence-less is so called. As before, the particle does not occur above. The term ṣṭhīvana arises from the verbal root rasana; thus, the word from a different verbal root is explained in that way. Since a separate word does not exist in any manuscript, the verbal root ṣṭhivu is based on the root śamana (ṣṭhivur asanaḥ śamanaḥ), and thus it is explained as "the exclusion of mere consciousness." Since insight (prajñā) itself is a weapon, that which is the sharp weapon of insight is so called.

གང་དེ་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚོན་ཆ་དང་ལྡན་པ་ནི་ངེས་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་མ་རིག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇོམས་པའོ། ། གང་གི་ཚེ་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་དེའི་ཚེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚོན་ཆ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་མཚོན་ཆའོ། ། ལོག་པའི་བློ་གྲོས་འཇོམས་པས་ན་རྣམ་འཇོམས་པའོ། ། ཡང་ན། ཤེས་རབ་མཚོན་ཆས་རྣམ་འཇོམས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་འཇོམས་པས་ན་རྣམ་འཇོམས་པ་ཞེས་བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་ནས་མཚམས་སྦྱར་བ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་ཤ་ཀ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། དམ་ཆོས་ཆོས་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཡིན་པས་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་ནི་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་དམ་པའི་ཆོས་སོ། ། ཡང་ན་ལུང་ལས་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲས་བཤད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་། རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ལ་ཟེར་ཏེ། དེ་ལ་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་དམ་པའི་ཆོས་སོ། ། ལུང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱང་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པས་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡང་དམ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དམ་པར་གྱུར་པས་ན་དམ་པའོ། ། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ན་ཆོས་སོ། །

One who possesses such a weapon of insight will certainly destroy the various forms of ignorance present within the mental continuums of all sentient beings. When the words are analyzed, that which possesses the weapon of insight is the "weapon of insight." Because it destroys erroneous intellect, it is "the Destroyer" (Vighnāntaka). Alternatively, in the phrase "destroyed by the weapon of insight," it is called "the Destroyer" because it destroys ignorance, with the intermediate word omitted in the compound, just as in the case of "King Śaka" and so forth. Regarding the term "Dharma King of the Sublime Dharma" (Saddharmadharmarāja): it is the "Sublime Dharma" (Saddharma) because it is the Dharma of the sublime ones. The Sublime Dharma is characterized by the means for achieving higher realms and liberation, such as compassion, generosity, and so forth. Since the Blessed One (Bhagavān) is also the very essence of compassion, generosity, and so forth, he is the Sublime Dharma. Alternatively, according to scripture, the term "Sublime Dharma" refers to that which has the nature of the scriptural transmission (āgama) and that which has the nature of realization (adhigama). In that context, because he has become the very essence of the Sublime Dharma, he is the Sublime Dharma. Furthermore, because the Dharma of the scriptural transmission pervades all the letters and forms of the mantras and so forth, he is called the Sublime Dharma. Moreover, because he is both sublime and Dharma, he is the "Sublime Dharma." He is "sublime" because he is sublime in every respect by way of suchness (tathatā). He is "Dharma" because he maintains its own defining characteristics (svalakṣaṇa).

དེ་བས་ན་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མཛེས་ཤིང་སྣང་བར་གྱུར་པས་ན་ཆོས་རྒྱལ་ལོ། ། གསལ་བར་ལྡན། འཇིག་རྟེན་སྣང་བར་བྱེད་པའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་གསལ་བར་ལྡན་པའི་མཆོག་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་མི་ཤེས་པའི་མུན་ནག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་ལ་མཁས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འོད་ཟེར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པས་ཁྱབ་པའི་སྣང་བར་གྱུར་པ་སྟེ། གླིང་བཞི་པ་ཙམ་གྱི་ཕྱི་རོལ་སྣང་བར་བྱེད་པ་ནི་མཆོག་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་གསལ་བར་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ཐ་དད་པར་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ཅེས་བྱ་བས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱིས་བདག་དང་གཞན་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་ཅན་གྱི་ནོར་ཟད་པ་མེད་པའི་མཛོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་དབང་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། ཡང་ཆོས་རྣམས་པ་དབང་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་ལ་རག་ལས་པས་འཇུག་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། ཆོས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་འདུལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཛེས་པ་འམ། སྣང་ཞིང་གསལ་བས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། ། དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར། ལེགས་པའི་ལམ་ནི་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ནི་མྱ་ངན་འདས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ལམ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་བདག་མེད་པ་གཉིས་དང་།

Therefore, because he is beautiful and radiant by the very nature of the light of the Dharma, which is free from all faults, he is the "Dharma King" (dharmarāja). Regarding the phrase "Possessing clarity, the supreme illuminator of the world": "Possessing clarity, the supreme" means that he has become a radiance pervaded by the vast, flourishing rays of the Dharma, which are skilled in dispelling the darkness of ignorance within the mental continuums of all sentient beings dwelling in all world systems. Illuminating only the exterior of a single four-continent world is not supreme. Furthermore, the term "supreme" is used as a qualification to distinguish him from others who are also "possessing clarity." Regarding "Sovereign of the Dharma" (dharmeśvara): he is the Sovereign of the Dharma because he possesses mastery over the Dharma, having become the very essence of an inexhaustible treasury of the excellent fortune of blameless joy and bliss for himself and others. Alternatively, he is the Sovereign of the Dharma because he exercises power over all phenomena; since all phenomena depend upon him and function under his command, he is the Sovereign of the Dharma. Because he tames and protects all sentient beings through the Dharma, he is beautiful in every respect, or because he is radiant and clear, he is the "Dharma King." Furthermore, as it is said: "The teacher of the excellent path," he perfectly teaches the path concordant with nirvāṇa to the śrāvakas. For the bodhisattvas as well, he teaches the two types of selflessness preceded by the generation of the mind of awakening (bodhicitta).

སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། ། དོན་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལས་ས་བཅུ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་དགོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་གྲུབ་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། ། བསམ་པ་གྲུབ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་པས་ན་རྟོག་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རྟོག་པའོ། ། གྲུབ་པ་ནི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་ལས་དང་པོ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པས་སྨོན་ལམ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བཏབ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་བྱུང་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་བྱས་པ་དེ་རྣམས་གྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚུལ་དུ་རྫོགས་པར་གྱུར་པས་བསམ་པ་གྲུབ་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། འདིར་དགོངས་པ་མ་རྟོགས་པ་ལ་ལས་དྲིས་པ། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་གྲུབ་ན་ནི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འདྲ་བར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་ན་ཡོན་ཏན་མ་ལུས་པའི་གཞིར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། འགལ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཤིང་དོར་བས་སྐབས་མི་ཕྱེད་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ལ་མ་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྐབས་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །

He is the one who perfectly teaches the perfections, such as generosity and the rest; therefore, he is the King of Dharma. Regarding the term "Accomplished Purpose" (Siddhārtha): the intended meaning of the ten grounds and the perfections is what is called by that name, and when that is accomplished, it is complete. Regarding the phrase "fulfilling the intention": to intend is to conceptualize; correct conceptualization is non-erroneous conceptualization. Since "accomplished" means having reached the final goal, it is so called. This is what is being shown: in the previous stage of a beginner, having generated the mind of enlightenment, immeasurable aspirations were made. These arose as mere correct conceptualization and were performed through the mental engagement of liberation. Their accomplishment means they have become perfected in the manner of a maturation; thus, he is the Blessed One Mañjughoṣa. Here, some who have not understood the intended meaning ask: "If the Blessed One has accomplished conceptualization, then like an ordinary childish being, he would possess the afflictions of error. How, then, could he be the basis for all qualities without exception?" This was already explained previously: there is no contradiction in the Blessed One. To demonstrate that very lack of contradiction, it is said: "All conceptualization is abandoned." Because all conceptualization has been abandoned and discarded, there is no opportunity for it. Since there is no opportunity for conceptualization characterized by the nature of ignorance within the essence of the utterly pure dharmadhātu, how could it arise?

དཔེར་ན་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤིན་ཏུ་འོད་གསལ་བའི་མདུན་དུ་མུན་པ་མུན་ནག་གི་ཚོགས་ཀྱི་རབ་རིབ་འདུག་པའི་སྐབས་མེད་པ་དང་འདྲ་བར་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ལོག་པའི་ཤེས་པ་དག་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པ་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ལྟ་བུར་མཚན་ཉིད་དང་འགལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ནི་རང་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་པའི་རིགས་པ་འདིས་ན་མི་སྲིད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་ཚིག་སྟོན་པར་མཛད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་དག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་ལུང་དང་ཡང་འགལ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་རྟོག་ན། ཐེག་པ་འདི་ནི་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། ཐེག་པ་དམན་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལ་བྱའི་དོན་བསྟན་པ་དེ་ནི་གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དང་འདྲ་བར་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བརྟགས་པ་ནི་རང་གི་མོས་པའི་དབང་ཡིན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མངའ་བརྙེས་པས་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་གྱི་སྒོ་ནས་སྒྲའི་ཚོགས་རྣམས་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ཤེས་ཤིང་།

For example, just as there is no occasion for the presence of a mass of pitch-black darkness in the face of the intensely luminous orb of the sun, so too, authentic wisdom and erroneous cognition are contradictory in nature, like light and darkness. Because they are mutually exclusive, conceptual construction is illogical; by the reasoning that it is itself a distortion, it is impossible. If one wonders how this does not contradict the scriptures—which state that when the Blessed One teaches the Dharma, he teaches through words that involve various conceptual constructions, and likewise that the Blessed One teaches the Dharma by manifesting the pure mundane wisdom attained subsequent to the supramundane [wisdom]—it is because this vehicle is distinct. Therefore, since it is of intentional meaning, there is no contradiction here. The teaching of the meaning for those who are inclined toward the Lesser Vehicle is like the teaching that persons and so forth exist; such conceptualizations by those very individuals are due to the power of their own inclinations, but they are not the reality. In reality, the Blessed One has attained mastery over the nature of the dharmadhātu, which is free from all conceptual construction. Thus, the appearance of teaching the Dharma in accordance with the dispositions of those to be trained arises from the conditions of the disciples. They, in turn, perceive the collection of sounds emerging from the Blessed One’s mouth.

བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་འཇོག་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ། དེ་ཡི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཙམ་གྱིས། ། སྐྱེས་བུ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟར། ། རྩིག་པ་ལ་སོགས་རྣམས་ལས་ཀྱང་། ། ཇི་ལྟར་འདོད་བཞིན་སྟོན་པ་འབྱུང་། ། དེ་ཡི་དོན་རྣམས་དཔྱད་ནས་ནི། ། མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ཤེས་ཏེ། ། ཕན་པ་རྣམས་ལ་ཅི་རིགས་པར། ། མྱུར་བ་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། གཙོ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡི་གེ་ནི། ། གཅིག་ཙམ་ཞིག་ཀྱང་མ་གསུངས་ཀྱང་། ། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་མ་ལུས་རྣམས། ། ཆོས་ཀྱི་ཆར་གྱིས་ཚིམ་པར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལས་ཀྱང་། ། སྐྱོབ་པ་མཛད་པ་མི་མངའ་ཡང་། ། འཁོར་ལོ་འཁོར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ནི། ། ཚོགས་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་ཡིས་ན། ། སྟོན་པ་ལ་ཡང་འཇུག་པར་མཛད། ། རྩོལ་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་ནི། ། ངེས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་བྱ་སྟེ། ། གཞན་དུ་འདི་ལྟར་མི་འགྱུར་བར། ། དེ་ནི་རྟག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ། ། རྣམ་རྟོག་འདི་ནི་རང་ཉིད་དག། མ་རིག་ངོ་བོར་གྱུར་པ་ཡི། ། ནང་གི་རྣམ་པ་ཕྱི་གཟིགས་ཀྱི། ། གང་ཕྱིར་བརྟགས་ནས་འཇུག་པ་ཡིན། ། མགོན་པོ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་ཟད་པས། ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། ། འདྲེན་བྱ་འཇིག་རྟེན་རྣམ་ཤེས་དག། མངོན་སུམ་མཛད་ནས་སྟོན་མི་མཛད། ། སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་དབང་སྒྱུར་བས། ། སྣ་ཚོགས་རིན་ཆེན་བཞིན་བསམ་འདས། ། སྐལ་ལྡན་རྣམས་ལ་དྲེགས་པ་ནི། ། འབྱུང་བར་ཐུབ་པ་རྣམ་པར་བསམ། ། ང་རྒྱལ་དེ་ཡི་རྗེས་འཇུག་རྣམས། །

Because it is established that the Blessed One teaches the dharmas, it is said that the Blessed One teaches the dharma. As it is said: "By his mere blessing, just like a wish-fulfilling jewel, Teachings appear as desired even from walls and the like. Having analyzed their meaning, People come to understand them all, And are swiftly applied to their respective benefits." And likewise: "O Lord, although you have not spoken Even a single syllable, You satisfy all disciples without exception With the rain of the Dharma." And similarly from another source: "Although the Protector has no effort, By the manner of the turning wheel, Through the power of the assembly itself, The teaching is made to proceed. One should know with certainty That all exertion has been abandoned; Otherwise, it would not be so— This should always be understood. This conceptualization is itself pure, Yet it has become the nature of ignorance; It is an internal aspect appearing as external, Because it proceeds through imputation. Since the Protector has exhausted the cognitive obscurations, This [conceptualization] does not exist for him. The consciousnesses of the world to be led Are not taught by being made manifest. The Buddha, the sovereign of jewels, Is like a manifold jewel, beyond thought. The Sage considers how pride Arises in those who are fortunate; Those who follow after that pride..."

སྡུད་པར་བྱེད་པའི་མཁས་རྣམས་ཀྱི། ། མདོ་དང་ཆོས་མངོན་འདུལ་བ་ལ། ། ཚིག་ནི་དེ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན། ། སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་མཐུ་ཡིས་ན། ། དོན་རྣམས་སྣ་ཚོགས་སྟོན་པ་ལྟར། ། རྐྱེན་གྱིས་མ་འདྲེས་པར་སྟོན་པ། ། རྟོག་པའི་དྲ་བ་རྣམ་པར་བཤིག། གདུལ་བྱ་ཇི་ལྟར་མོས་པ་བཞིན། ། དེ་ལ་འདི་ནི་སྟོན་པར་འདོད། ། ཁྱོད་ཀྱིས་གདུལ་བྱར་བྱ་བ་རྣམས། ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་བརྟེན་པ་ཡིན། ། གཞན་འདི་ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་བཞིན། ། དེ་འདི་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་བར་བྱེད། ། གཞན་དང་གཞན་གྱི་འདི་ནི་དེ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ། ། འདི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་བྱ་སྟེ། ། གཞན་དུ་ཕྱི་རོལ་པ་ཡི་སྒྲ། ། ཇི་ལྟར་ལྟ་བ་པོའི་དབྱེ་བས། ། དྲིས་པ་མགུ་བྱ་ཇི་ལྟ་བུར། ། བཤད་པ་དག་ནི་གཅིག་གིས་ཀྱང་། ། གཅིག་གིས་འཛིན་པའང་བཟློག་མིན་ན། ། རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། སྒྲ་ནི་མང་པོར་གྱུར་པ་ཡིན། ། འོན་ཀྱང་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཡི། ། གསུང་གཅིག་དུ་མའི་སྣང་བར་ནི། ། དེ་ནི་དུ་མའི་བདག་ཉིད་དུ། ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་བར་གྱུར། ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་དེ། ། དེ་ལྟར་སྣང་ཞིང་གྱུར་པ་ཡང་། ། གལ་ཏེ་ཕྱི་དོན་ཡུལ་རྣམས་ནི། ། ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར། ། སྣང་བ་དུ་མར་གྱུར་པས་ན། ། ཡེ་ཤེས་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་མཛེས། ། སྒྲ་ནི་དུ་མའི་བདག་ཉིད་མིན། ། གཅིག་དང་དུ་མར་འགལ་བ་ཉིད། ། གང་ཞིག་དུ་མར་གྱུར་པ་ཡང་། ། རྟོག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན། ། ཡུལ་གྱི་ཤེས་པ་དེ་ཉམས་པས། ། ཤེས་པར་བྱ་བའང་འདྲེས་པར་གྱུར། ། རྒྱལ་བས་ཡི་གེ་གཅིག་ཙམ་ཡང་། ། ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མ་གསུངས་ཏེ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཚུལ་འདི་ནི། །

The scholars who compiled [the teachings] formulated the words in this way regarding the Sūtras, Abhidharma, and Vinaya. Just as the power of the Buddha-jewel reveals various meanings, it reveals them without confusion through conditions, utterly destroying the web of conceptualization. According to the inclinations of those to be trained, this is intended to be shown to them. Those who are to be trained by you rely upon that very [reality]. Others, like the outsiders, say, "This is that," or "This is like that." One should understand this in this way: otherwise, the words of the outsiders are like the distinctions of a viewer; just as a single explanation may satisfy a questioner, it is not the case that one [word] prevents another from being grasped. Through the distinctions of causes, words become manifold. However, the single speech of the Great Sage appears as many; it is understood by those to be trained as having a manifold nature. Although that wisdom appears and arises in such a way for those to be trained, if external objects were all of a single nature, then because they appear as many, it is beautiful as mere wisdom. Sound is not of a manifold nature; unity and multiplicity are contradictory. That which becomes manifold is itself conceptualization. Because the cognition of the object is impaired, the object of knowledge also becomes confused. The Victor did not speak even a single syllable, nor even the slightest bit; this is the way of non-conceptuality.

ཤིན་ཏུ་མཛེས་པར་གྱུར་པ་ཡིན། ། དེ་བས་རྟོག་པ་ཀུན་སྤངས་པར། ། འདི་ནི་གནས་པར་གྱུར་པ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དེས་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་དབྱིངས་མི་ཟད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རིགས་སོ། ། མཆོག་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ན་དམ་པའོ། ། ནམ་ཡང་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་ན་ཟད་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ཟད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། འཕེལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བ་དང་འབྲི་བ་དང་བྲལ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱའོ། ། བསོད་ནམས་ལྡན་པ་བསོད་ནམས་ཚོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་སྟེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་ནི་གཉི་གར་གཏོགས་སོ། ། དེ་ལ་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པ་ནི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུའོ། ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་ཏེ། དེའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཏེ་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ནི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་གཞན་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ།

It becomes exceedingly beautiful. Therefore, having abandoned all conceptualization, it abides in this state. Thus it is said. Because all conceptual constructions have been abandoned, it is called "the inexhaustible non-conceptual expanse." What is that? It is the so-called "expanse of phenomena" (dharmadhātu), which is the nature of all phenomena. Because it is supreme and preeminent, it is "sublime." Because it never changes into anything else, it is "inexhaustible." As it is said, "The expanse of phenomena neither diminishes nor increases." Because it is free from increase and decrease, it is called the "expanse of phenomena." Regarding the phrase "possessing merit, the accumulation of merit": the three perfections of generosity, ethical discipline, and patience constitute the accumulation of merit. The five perfections of wisdom, skillful means, aspiration, power, and primordial wisdom (jñāna) constitute the accumulation of wisdom. Diligence and meditative concentration belong to both. In that regard, "possessing merit" refers to the stage of the cause. The "accumulation of merit" refers to the stage of the result, because it has become the nature of that [merit]. "Wisdom" refers to the accumulation of wisdom, which is the stage of the cause. The "abode of wisdom" refers to the stage of the result, because it has become the cause for other wisdoms.

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆེ་བ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དབང་གིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོ། ། འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ན་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ནི་ཡོད་མེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། གཉིས་པོ་དེ་དག་ཤེས་པའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། ཡེ་ཤེས་ལྡན་པ་ཡོད་མེད་ཤེས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་མ་རྟོགས་པའི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མེད་པ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་པ་ལས་གཞན་མི་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་བས་དེ་དག་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེ་ཤེས་ནི་ཡོད་མེད་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡོད་མེད་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལ་མངའ་བས་ན་ཡོད་མེད་ཤེས་ཞེས་བཤད་དེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་ཐ་དད་པའི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། བདེན་པ་ལས་གཞན་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་མངའ་བས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པར་བཤད་པ་ལ་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། དེ་བས་ན་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་སྒོ་ནས་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བསགས་པས་ན། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་དགུས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། གསང་སྔགས་དང་།

The greatness of the source of wisdom is that, by virtue of being fully matured in all respects, it becomes the cause of wisdom; thus, it is the "source of wisdom." Because it is the wisdom that has become the result, it is called "possessing wisdom." Existence and non-existence are called "existence and non-existence." That which has the nature of knowing those two is "possessing wisdom and knowing existence and non-existence." All grasped objects and grasping subjects that are not realized are non-existent; because they are known as nothing other than the knowledge of their own intrinsic nature, they are explained as being conventional. In the ultimate sense, the wisdom of non-dual equality, which is free from both the intrinsic natures of existence and non-existence, is "knowing existence and non-existence." Since the Venerable Mañjuśrī possesses such wisdom that knows existence and non-existence, he is described as "knowing existence and non-existence." There is no Venerable Mañjuśrī other than non-dual wisdom. If one asks how he knows this, it is because there is nothing other than the truth. Since he possesses that, there is no fault even in explaining him as the conventional truth. Therefore, because he has perfectly accumulated the two collections by way of the conventional and the ultimate, the meaning is that he has "perfectly completed the collections of merit and wisdom." Now, with nineteen verses, [the text explains] the nature, the meditative absorptions, and the secret mantras of the deities of the Secret Mantra system.

ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་འགྲོ་བ་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞུགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི། རྟག་པ་ཀུན་རྒྱལ་རྣལ་འབྱོར་ཅན། བསམ་གཏན་བསམ་བྱ་བློ་ལྡན་བདག། སོ་སོ་རང་རིག་མི་གཡོ་བ། ། མཆོག་གི་དང་པོ་སྐུ་གསུམ་འཆང་། ། སངས་རྒྱས་སྐུ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཁྱབ་བདག་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་བདག། སངས་རྒྱས་མངའ་བདག་ཅོད་པན་ཅན། ། སྤྱན་ལྔ་ཆགས་པ་མེད་པ་འཆང་། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ། ། སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་དམ་པའི་མཆོག། ཤེས་པ་སྲིད་འབྱུང་སྐྱེ་གནས་མེད། ། ཆོས་ལས་བྱུང་བ་སྲིད་པ་སེལ། ། གཅིག་པུ་སྲ་མཁྲེགས་རྡོ་རྗེའི་བདག། སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འགྲོ་བའི་བདག། ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་རང་བྱུང་བ། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་མེ་བོ་ཆེ། ། འོད་ཆེན་རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད། ། ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་ལམ་མེ་བ། ། འགྲོ་བའི་མར་མེ་ཡེ་ཤེས་སྒྲོན། ། གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོ་འོད་གསལ་བ། ། སྔགས་དྲག་སྔགས་བདག་རིག་སྔགས་རྒྱལ། ། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དོན་ཆེན་བྱེད། ། གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོ་རྨད་(འབྱུར་,འབྱུང་)གཙུག། ནམ་མཁའི་བདག་པོ་སྣ་ཚོགས་སྟོན། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་དངོས་པོ་མཆོག། འགྲོ་ཀུན་དགའ་བའི་མིག་དང་ལྡན། ། སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་སྐྱེད་པ་པོ། ། མཆོད་ཅིང་བརྗོད་པ་དྲང་སྲོང་ཆེ། ། རིགས་གསུམ་འཆང་བ་གསང་སྔགས་འཆང་། ། ཚིག་ཆེན་པོ་ནི་གསང་སྔགས་འཛིན། ། གཙོ་བོ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་འཛིན་པ། ། ཐེག་པ་མཆོག་གསུམ་སྟོན་པ་པོ། ། དོན་ཡོད་ཞགས་པ་རྣམ་པར་རྒྱལ། ། འཛིན་པ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་ཞགས། །

In order to demonstrate that the Blessed One abides in various forms to discipline those beings who are to be tamed by wrathful and other such manifestations, the following was spoken, beginning with the words "The Eternal": The Eternal, the All-Conquering, the Yogin, The Meditator, the Object of Meditation, the Wise, the Self, The Self-Aware, the Immovable, The Holder of the Three Supreme Primordial Bodies, The Essence of the Five Buddha Bodies, The Pervasive Lord, the Essence of the Five Wisdoms, The Sovereign of Buddhas, the One with the Crown, The Holder of the Five Eyes, Free from Attachment, The Progenitor of all Buddhas, The Supreme Son of the Buddhas, The Cognition that Arises from Existence, Without Origin, Born from the Dharma, Dispelling Existence, The Sole, Solid, and Firm Lord of the Vajra, The Lord of Beings, Born Instantly, Self-Arisen, Born from Space, The Great Fire of Insight-Wisdom, The Great Light that Illuminates, The Radiant Manifestation of Wisdom, The Lamp of Wisdom, the Light for Beings, The Great Splendor, the Clear Light, The Fierce Mantra, the Lord of Mantras, the King of Knowledge-Mantras, The King of Secret Mantras, the Performer of Great Purpose, The Great Uṣṇīṣa, the Wondrous Crest, The Lord of Space, the Displayer of Diversity, The Supreme Reality, the Lord of All Buddhas, The One with Eyes that Delight All Beings, The Progenitor of Various Forms, The Great Sage, the Object of Worship and Praise, The Holder of the Three Families, the Holder of Secret Mantras, The Great Speaker, the Upholder of Secret Mantras, The Chief, the Upholder of the Three Jewels, The Teacher of the Three Supreme Vehicles, The Victorious Amoghapāśa, The Great Grasper, the Vajra Lasso.

རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུ་ཞགས་པ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་འཇིགས་པར་བྱེད། ། ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་གདོང་དྲུག་འཇིགས། ། མིག་དྲུག་ལག་དྲུག་སྟོབས་དང་ལྡན། ། ཀེང་རུས་མཆེ་བ་གཙིགས་པ་པོ། ། ཧ་ལ་ཧ་ལ་གདོང་བརྒྱ་པ། ། གཤིན་རྗེ་གཤེད་པོ་བགེགས་ཀྱི་རྒྱལ། ། རྡོ་རྗེ་ཤུགས་ཅན་འཇིགས་བྱེད་པ། ། རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་རྡོ་རྗེའི་སྙིང་། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་རྡོ་རྗེ་གསུས་པོ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་ལས་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་བདག། རྡོ་རྗེའི་སྙིང་པོ་མཁའ་འདྲ་བ། ། མི་གཡོ་རལ་པ་གཅིག་གིས་བསྒྱིངས། ། གླང་ཆེན་ཀོ་རློན་གོས་སུ་གྱོན། ། དྲག་ཆེན་ཧཱ་ཧཱ་ཞེས་སྒྲོགས་པ། ། ཧཱི་ཧཱི་ཞེས་སྒྲོགས་འཇིགས་པར་བྱེད། ། གད་མོ་ཆེན་པོ་གད་རྒྱངས་ཅན། ། རྡོ་རྗེ་གད་མོ་ཆེར་སྒྲོགས་པ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་བདེ་བ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་དྲག་པོ་དགའ་བ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་ཧཱུྃ་སྟེ་ཧཱུྃ་ཞེས་སྒྲོགས། ། མཚོན་དུ་རྡོ་རྗེའི་མདའ་ཐོགས་པ། ། རྡོ་རྗེའི་རལ་གྲིས་མ་ལུས་གཅོད། ། རྡོ་རྗེ་ཀུན་འཆང་རྡོ་རྗེ་ཅན། ། རྡོ་རྗེ་གཅིག་པུ་གཡུལ་སེལ་བ། ། རྡོ་རྗེ་འབར་བ་མིག་མི་བཟད། ། སྐྲ་ཡང་རྡོ་རྗེ་འབར་བ་སྟེ། ། རྡོ་རྗེ་འབེབས་པ་འབེབས་པ་ཆེ། ། མིག་བརྒྱ་པ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་མིག། ལུས་ནི་རྡོ་རྗེའི་བ་སྤུ་ཅན། ། རྡོ་རྗེའི་སྤུ་ནི་གཅིག་པུའི་ལུས། ། སེན་མོ་སྐྱེས་པ་རྡོ་རྗེའི་རྩེ། ། རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་པགས་པ་མཁྲེགས། ། རྡོ་རྗེའི་ཕྲེང་ཐོགས་དཔལ་དང་ལྡན། ། རྡོ་རྗེའི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་སྟེ། ། གད་རྒྱངས་ཧཱ་ཧཱ་ཞེས་པར་སྒྲོགས། ། ཡི་གེ་དྲུག་པ་རྡོ་རྗེའི་སྒྲ། །

Great Vajra Hook and Lasso, Vajra Terrifier who strikes fear, King of the Wrathful, Six-Faced and Terrifying, possessing six eyes and six arms, endowed with power, Skeleton with bared fangs, Hālāhala with a hundred faces, Yamāntaka, King of Obstructors, Vajra-Vigorous Terrifier, Vajra Renown, Vajra Essence, Magical Vajra, Great-Bellied, Vajra-Born, Lord of the Vajra, Vajra-Essence like the sky, Immovable, striding with a single lock of hair, wearing an elephant hide as a garment, Great Fierce One who roars "Hā Hā," who strikes fear by shouting "Hī Hī," possessing great laughter and a loud roar, sounding the great Vajra laughter, Vajrasattva, Great Being, Vajra King, Great Bliss, Vajra Fierce One, Great Joy, Vajra Hūṃ who proclaims "Hūṃ," holding a Vajra arrow as a weapon, cutting everything without exception with a Vajra sword, Vajra-Holder who possesses all Vajras, Solitary Vajra who dispels the battle, Blazing Vajra with unbearable eyes, whose hair is also blazing Vajras, Vajra-Descent, Great Descent, Hundred-Eyed One with Vajra eyes, body with Vajra body-hairs, body with a single Vajra hair, nails grown to Vajra tips, Vajra-Essence with tough skin, wearing a Vajra garland, endowed with glory, adorned with Vajra ornaments, roaring with laughter "Hā Hā," the six-syllable Vajra sound.

འཇམ་དབྱངས་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ཆེ་བ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་སྒྲ་གཅིག་པ། ། ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་སྒྲ་སྒྲོགས་པ། ། སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་རྟག་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་པ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་སྟེ། དེ་ན་མཛེས་པར་གནས་པས་ན་ཀུན་རྒྱལ་ཏེ། དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཀུན་རྒྱལ་ལོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་རྣལ་འབྱོར་ཅན་ཏེ། འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པར་འཇུག་པའི་ལམ་ནི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་གྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པར་རྣལ་འབྱོར་ཅན་ཞེས་བྱ་བས་ལས་ཀྱི་ས་ལ་སློབ་པར་གྱུར་པ་ན་ཡང་ཉེ་བར་གདགས་པས་རྣལ་འབྱོར་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། ། བསམ་གཏན་དང་། བསམ་པ་པོ་དང་། བསམ་པར་བྱ་བ་དང་། བྲལ་བའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཅན་གྱི་ཐུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསླབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བཞུགས་པས་ན་བསམ་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བཞུགས་པ་འདི་སུ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བློ་ལྡན་བདག་ཅེས་པ་གསུངས་ཏེ།

"The great sound of Mañjughoṣa, the single sound throughout the three worlds, proclaiming the sound to the limits of space, the supreme among those possessing sound." Thus it is said. In that regard, he is "permanent" because he abides in a form that is the uninterrupted continuity of the very essence of Vairocana. He is "all-victorious" because he dwells beautifully within the various and diverse classes of beings; he is "all-victorious" because he has become the very essence of Amoghasiddhi. He is "the yogi" because he possesses this yoga which is the nature of insight and method, for he has become the very essence of Amitābha. Alternatively, "yoga" is the path that proceeds as the union of calm abiding and special insight. Furthermore, the Blessed Mañjuśrī is perfected in every respect; therefore, it is intended that he is called "the yogi" in the ultimate sense, and even when training on the stage of action, he is designated as "the yogi" through metaphorical application. He is "meditative concentration" because he has become the very essence of Akṣobhya, the non-conceptual mind that is free from the meditator, the object of meditation, and the act of meditating. He is "the object of meditation" because he abides as the very essence of Ratnasambhava, for he is to be trained in by those who desire buddhahood itself. To show who it is that abides as the essence of the five Tathāgatas, it says, "the wise self."

བློ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ཤེས་རབ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ་སྟེ། གཙོ་བོར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ཡང་དཔལ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྒྱན་ལས། བདེ་གཤེགས་དྲི་མེད་ཤེས་རབ་ནི། ། འཇམ་པའི་དབྱངས་སུ་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དངོས་དང་དངོས་མེད་རྣམ་དཔྱད་ན། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ལ་བདག་མེད་ཀྱང་། ། བདག་གི་དབང་དུ་འཇུག་འགྱུར་བ། ། ཨེ་མའོ་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་པས་བདག་པོ་ཉིད་བསྟན་པས་ན་ལོག་པར་བརྟག་པར་མི་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བློ་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་པ་དེས་ན་མཆོག་གི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དང་པོར་གྱུར་པའོ། ། མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ལ་དང་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་མཆོག་གི་དང་པོའོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ཐོབ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་། ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་། ། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་མཆོག་གི་དང་པོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། མཆོག་གི་དང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཀྱང་གལ་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྟོག་པ་ལ་མི་གཡོ་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཡོ་བ་མེད་པས་ན་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རི་བྲགས་ལྟར་གནས་ནས་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་མི་གཡོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་གང་གིས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། སོ་སོ་རང་རིག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

The term "the wise one" (buddhimat) refers to the lord of the insights of the five Tathāgatas; he is the principal one. As it is said in the Śrīvajramaṇḍālaṃkāra: "The stainless insight of the Sugatas is explained as Mañjughoṣa." Furthermore, it is said: "When existence and non-existence are analyzed, although there is no self in any Buddha, that which functions under the power of the self—oh, this is the very nature of phenomena (dharmatā)." Since this teaches his status as the lord, one should not entertain misconceptions. Because he is the lord of all who possess intelligence, he is called the "Supreme First" (paramādya); he is the first. Since he is both supreme and first, he is the "Supreme First." This is what is being shown: he is the first of all. Once he is attained, the Tathāgatas, Bodhisattvas, Śrāvakas, and Pratyekabuddhas arise; therefore, he is explained as the "Supreme First." Even though he has become the essence of the Supreme First, if one were to think that he might deviate from his own essence, he is called "immovable" (acala). Because he is characterized by the absence of movement from his own essence, he is called "immovable"; it does not mean that he is immovable in the sense of being like a mountain crag, remaining fixed in a state of conceptualization. Furthermore, if one asks how that which has become such an essence is to be realized, it is said to be "individually self-cognized" (pratyātmavedya).

སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མ་གཏོགས་པར་གང་གིས་ཇི་ལྟར་ཡང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་གཡོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པར་གཞག་ཅེས་རྟོག་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྐུ་གསུམ་འཆང་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་དེའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་ལ་དབང་སྒྱུར་བས་སྐུ་གསུམ་དུ་སྣང་སྟེ། གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་རང་རིག་པའི་ཚུལ་ཡང་རྟོགས་པར་མཛད་ནས། དེས་དེ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་སྐུ་གསུམ་འཆང་ཞེས་བྱ་སྟེ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ། ། སྐུ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་སྐུ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། དེ་ལ། ཆོས་གང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། རྣམ་དག་ཟག་པ་མེད་བརྙེས་པ། ། ཐུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་སྟེ། དེ་ཡི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། ཆོས་སྐུ་གཉིས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཏེ།

The meaning is that it cannot be realized in any way whatsoever, except by the nature of individual self-reflexive awareness. To dispel the doubt: "If it is the nature of being without beginning or end, the nature of being immovable, and the nature of individual self-reflexive awareness, how can it be established as being correctly realized by others in the forms of the dharmakāya, saṃbhogakāya, nirmāṇakāya, and so forth?"—it is said, "He who holds the three bodies." The intention of this is as follows: by exercising mastery over the body whose essence is the dharmatā of individual self-reflexive awareness, it appears as the three bodies. Having also caused the mode of self-reflexive awareness existing in the mental continuums of those to be trained to be realized, it is called "holding the three bodies" because it establishes them. Since this relies upon both the conventional and ultimate truths, there is no contradiction. Furthermore, to show that these three bodies are also to be divided into five aspects, it is said: "The nature of the five bodies of the Buddha." These are: the svabhāvikakāya, the dharmakāya, the jñānakāya, the saṃbhogakāya, and the nirmāṇakāya. Regarding these: "The svabhāvikakāya of the Sage is that which has attained the utterly pure, untainted state of all phenomena in every respect; it is their own defining characteristic." This means that because all phenomena are by nature stainless in essence, the body that is the identity of the suchness of dharmatā is the dharmakāya. The second dharmakāya is that which has the nature of all phenomena.

བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་སྣང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དང་བྱ་བ་རྣམས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བདག་ཉིད་ནི་ཐུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའོ། ། ཐུབ་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་འདི། ། ཐེག་ཆེན་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་འདིར། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུར་འདོད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། རང་གིས་ཕན་པ་སྣ་ཚོགས་པ། ། འགྲོ་ལ་སྙོམས་པར་མཛད་པ་སྟེ། ། འཁོར་བ་སྲིད་དུ་རྒྱུན་མི་གཅོད། ། ཐུབ་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ་གསུམ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་གཉིས་ཏེ། ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི། སངས་རྒྱས་སྐུ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྐུ་གསུམ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་སྟེ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་ས་བཅུ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཐུན་མོང་ངོ་། ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་ཡིན་པས་འདི་ནི་དབྱེ་བ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་རྣམས་ཕྱེ་སྟེ་སྤྲོས་པ་དང་། འོག་ནས་རང་གི་གནས་སྐབས་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་ན་འདིར་མ་སྤྲོས་སོ། །

This is because it is the manner in which phenomena appear, ranging from the factors conducive to enlightenment (bodhipakṣadharma) up to the ultimate wisdom of omniscience (sarvākārajñatājñāna). The essence that realizes the welfare and activities of all sentient beings is the Sage’s wisdom body (jñānakāya). "The thirty-two marks of a Sage and the eighty minor marks are asserted here as the saṃbhogakāya, the enjoyment of the Mahāyāna." This refers to the saṃbhogakāya. "Acting impartially for the benefit of beings through various means, without interruption as long as cyclic existence (saṃsāra) endures, is the Sage’s nirmāṇakāya." This refers to the nirmāṇakāya. In that regard, the dharmakāya has three divisions: the nature of the reality of phenomena (dharmatā), the nature of phenomena (dharma), and the nature of wisdom (jñāna). Together with the saṃbhogakāya and the nirmāṇakāya, these five are what is called "the essence of the five bodies of a Buddha." Among these, the three bodies are to be personally realized and are thus uncommon. The saṃbhogakāya is common to the bodhisattvas dwelling on the ten grounds. The nirmāṇakāya is common to all, including śrāvakas and pratyekabuddhas; this is the distinction. Since the essences of the Blessed One’s dharmakāya, saṃbhogakāya, and nirmāṇakāya have been analyzed and elaborated upon, and will be shown in their own respective contexts below, they are not elaborated upon here.

ཁྱབ་བདག་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ལྡོག་པའི་དབྱེ་བ་དང་། མཛད་པའི་དབྱེ་བས་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་བཞུགས་ཏེ། མེ་ལོང་ལྟ་བུ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ཉེ་བའི་ཕྱོགས་ན་གནས་པའམ་ནམ་མཁའི་ངོས་ན་གནས་པའི་སྐར་མའི་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་ཡང་མེ་ལོང་ནི་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ནི་སྔོན་པོའོ། ། འདི་ནི་སེར་པོའོ། ། འདི་ནི་ཐག་རིང་བའོ། ། འདི་ནི་ཐག་ཉེ་བའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཀྱང་དེའི་གནས་པ་རྣམས་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་ཅིང་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བས་དྲི་མ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ལ། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་ལོང་ལ་ནི་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་གྱུར་ཅིང་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་སྣང་ལ། གདུལ་བྱའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་བརྙན་འཆར་ཞིང་སྣང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པས་ན་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོག་པའི་སོ་སོ་རང་གི་རིག་པས་སོ་སོར་རྟོགས་པས་ན་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །

Regarding the phrase, "The pervasive lord, the master of the five wisdoms," the Blessed One himself abides in this manner through the distinctions of his aspects and his activities. These are the five wisdoms: the mirror-like, the equality, the discerning, the all-accomplishing, and the utterly pure dharmadhātu. In that regard, just as the reflections of the hosts of stars and so forth—situated in the vicinity of a perfectly stainless mirror-maṇḍala or in the expanse of the sky—appear, yet the mirror does not think, "This is blue," "This is yellow," "This is distant," or "This is near," nevertheless, those situated there conceptualize and designate them as blue, yellow, distant, and so on; likewise, because it is free from the obscurations of the afflictions and the cognizable, the mirror of wisdom that is stainless, non-conceptual, and pervasive of all objects of knowledge has all these things come near and appears individually. Because it becomes the cause for the appearance and arising of reflections that accord with the merit of the assemblies of those to be trained, it is called the "mirror-like wisdom." Furthermore, because everything is equal through the equality of phenomena, it is called the "wisdom of equality." Because that very [wisdom] realizes the nature of dependent origination through individual self-knowing awareness, it is called the "discerning wisdom."

དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་མཛད་དེ། སོ་སོར་སྣང་བར་བསྐྱེད་པས་ན་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཉེ་བར་འཇོག་པར་མཛད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དེ་ཤིན་ཏུ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་གཅིག་པ་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དབྱེ་བ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་ན་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་སོ། ། གཞན་དག་ནི་གཞན་དུ་ཡང་སྟོན་ཏོ། ། མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ལ་ལས་མེ་ལོང་ལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་བྱ་རྣམས་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་ལོང་ལ་ཤེས་བྱ་སྣང་བ་རྣམས་ཤེས་ཤིང་། གཞན་རྣམས་ལ་ཡང་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་མེ་ལོང་དང་ཆོས་མཐུན་པས་ན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། རོ་གཅིག་པའི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་མ་གོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།

Even so, it accomplishes the sublime activity of fulfilling the desired aims of all beings without exception; because it generates individual appearances, it is called the wisdom that accomplishes activities. Although it thus establishes those to be trained, because it is by nature utterly stainless, it is called the wisdom of the utterly pure expanse of phenomena (dharmadhātu). Thus, although it is one, it is differentiated by way of conceptual categories; otherwise, it would be illogical for the nature of the five wisdoms to be a single entity. Others, however, teach it differently. Because it is the very essence of Akṣobhya, it is the mirror-like wisdom (ādarśajñāna); although it possesses conceptualization, everything becomes manifest. Just as some see objects of knowledge as reflections in a mirror, so too do objects of knowledge appear in the mirror of one's own wisdom, and one knows them and shows them to others. Therefore, because it shares the same characteristics as a mirror, it is called the mirror-like wisdom. Because it is the nature of Ratnasambhava, it is the wisdom of equality (samatājñāna); it is called the wisdom of equality because it experiences all bliss as a single taste. Because it is the nature of Amitābha, it is the wisdom of individual discernment (pratyavekṣaṇājñāna); it is characterized by the investigation of the nature that is unstained by attachment and the like. Because it is the nature of Amoghasiddhi, it is the wisdom that accomplishes activities (kṛtyānuṣṭhānajñāna).

དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་མཆོད་པའི་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་འབྱུང་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་དེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། གཞན་དུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཅུང་ཟད་ཅིག་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡོད་དེ། གལ་ཏེ་ཡེ་ཤེས་དེ་དག་རྒྱུན་ཐ་དད་པར་གནས་ན་ཇི་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གཅིག་པུར་འགྱུར། ཡང་ན་གཅིག་པུ་ལ་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ན་རྒྱུན་ཐ་དད་པར་མ་གྱུར་པར་གནས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་འཇུག་པ་མི་སྲིད་དོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་དང་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་རྟོག་གཏི་མུག་ཆེན་པོ་ནི། ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་བྱིང་བ་ཉིད། ། མི་རྟོག་ཏིང་འཛིན་ལ་གནས་ན། ། མཁའ་བཞིན་དྲི་མ་མེད་པར་སྣང་། ། ཞེས་གསུངས་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མཐར་ཐུག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞར་ལ་འོངས་པས་ཆོག་གི་དཀྱུས་མ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ལྔ་བདག་ཅོད་པན་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་། མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་དང་། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་དང་། དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པ་སྟེ།

One engages in the outer and inner offerings to all the tathāgatas. Because one has become the very nature of Vairocana, the wisdom of the utterly pure dharmadhātu arises as an uninterrupted flow of the experience of great bliss, the non-duality of method and insight. Because it is born from the source of phenomena (dharmodaya) that is utterly pure, it is the wisdom of the dharmadhātu. Regarding the statement, "All [wisdoms] are accompanied by conceptualization, for otherwise the emergence of the Secret Mantra system would be impossible," there is a point to be briefly examined: if those wisdoms were to exist as distinct, separate continuums, how could they be a single identity of wisdom? Alternatively, if they were to mutually interpenetrate within a single [continuum], it would be utterly impossible for them to exist as distinct continuums. Nevertheless, even in the Mantra system, one must apply the aspect of non-conceptuality, for it is said: "Conceptualization is the great delusion that sinks one into the ocean of saṃsāra; when one abides in non-conceptual samādhi, one appears stainless like the sky." Thus, the ultimate essence of omniscient wisdom does not exist within conceptualization. Enough of this digression; let us return to the main text. Regarding the phrase, "The five Buddhas as the crown," these are the Blessed Ones: Vairocana, Akṣobhya, Ratnasambhava, Amitābha, and Amoghasiddhi.

ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལྔ་ལས་བསྒྲུབས་པའི་ཅོད་པན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་ལྔ་བདག་གོ། ། ཅོད་པན་དེས་དམ་པའི་དབང་ཕྱུག་གི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་དབང་བསྐུར་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་མངའ་བདག་ཅོད་པན་ནོ། ། ཡང་ན་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་རང་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལྔའི་ཅོད་པན་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བསྐུར་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཞུགས་པས་ན་སངས་རྒྱས་མངའ་བདག་ཅོད་པན་ཞེས་བཤད་དོ། ། སྤྱན་ལྔ་ཆགས་པ་མེད་པ་འཆང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཤའི་སྤྱན་དང་། ལྷའི་སྤྱན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་ཞེས་པའི་སྤྱན་ལྔ་པོ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་འཆང་བར་མཛད་པས་ན། སྤྱན་ལྔ་ཆགས་པ་མེད་པ་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཇི་སྐད་དུ་སྤྱན་ལྔ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྤྱན་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆགས་པ་ནི་ཐོགས་པ་སྟེ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པས་ན་ཆགས་པ་མེད་པའོ། ། ཆགས་པ་མེད་པ་དེ་གཉིས་སུ་མེད་པར་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་ཆགས་པ་མེད་པ་འཆང་ཞེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ། ། སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་དམ་པའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ནི་རྒྱན་དང་འགལ་བར་བཤད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ་ཡིན་ཞེ་ན་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས།

The crown fashioned from the five perfectly complete buddhas possesses the jewels of the buddhas; therefore, he is the "Self of the Five Buddhas." That which is empowered by that crown as the lord of supreme sovereignty is the "Crown of the Buddha Sovereign." Alternatively, because he becomes the very essence of the five buddhas who are the nature of the five primordial wisdoms, he enters into the nature of empowering all beings in the form of the crown of the five perfectly complete buddhas; thus, he is explained as the "Crown of the Buddha Sovereign." Regarding the phrase "He holds the five eyes, free from attachment": these are the five eyes—the flesh eye, the divine eye, the insight eye, the dharma eye, and the buddha eye. Because he holds these five eyes, which possess the power of being free from attachment and unimpeded, he is said to "hold the five eyes, free from attachment." Alternatively, that which possesses the five eyes is called "the five-eyed one." "Attachment" refers to obstruction, which is the clinging to saṃsāra and nirvāṇa. Because he is free from such clinging, he is "free from attachment." Because he maintains that freedom from attachment in a non-dual manner, he is called "holding the free from attachment." Regarding the phrase "The progenitor of all buddhas, the supreme and holy son of the buddhas": this is an explanation of the essential nature, as it is explained in contrast to the ornaments. If one asks how he is the progenitor of all buddhas, in the system of Secret Mantra, it is the bodhicitta.

རྡོ་རྗེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དྲུག་སྟེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པ་ཡིན་པར་འདོད་ལ། དེ་ཡང་མགོན་པོ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཡིན་ཏེ་དེ་བས་ན་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའི་ཡུམ་ཡིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ལྟར་ན་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་འདོད་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བློའོ་ཞེས་གསུངས་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའི་ཡུམ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་རབ་ཏུ་གཞག་པ་ཡིན་པས་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཅར་གྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་སྐྱེད་པ་པོ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་དམ་པའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་པོ་མཆོག་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་བཞུགས་པ་ལ་དགྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། ། གླེགས་བམ་ལ་ལས་ནི། སངས་རྒྱས་སྲས་པོ་དམ་པ་མཆོག། ཅེས་ཟེར་ཏེ་དེ་ལ་རང་གི་དོན་ལ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་བྱོན་པས་ན་དམ་པའོ། ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་བྱོན་པས་ན་མཆོག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །

"Vajra" refers to the six Tathāgatas, such as Vairocana and the others, who are asserted to be the progenitors. Furthermore, he is the Protector Mañjughoṣa; therefore, he is the Mother who gives birth to all Buddhas. According to the system of the Prajñāpāramitā, all Buddhas are asserted to arise from the Prajñāpāramitā, and since it is said that the Prajñāpāramitā is "Vajra Intelligence," she is the Mother who gives birth to all Buddhas. Likewise, the Bodhisattva Mañjuśrīkumārabhūta caused as many Blessed Buddhas as there are grains of sand in the river Ganges to generate the mind of enlightenment and so forth, and having caused them to correctly uphold the pāramitās and so on, he established them in the enlightenment of a Buddha. Thus, in all three ways, he is shown to be the progenitor of all Buddhas. If one asks, "If he is the progenitor, how is he the son of the Buddhas?" it is said: "The supreme and most excellent son of the Buddhas." The meaning is that the supreme son of the Buddhas is the ultimate perfection of the Buddhas; it signifies that they delight in abiding in the state of the Bodhisattva form. This is similar to the expression "the supreme Dharma" meaning the ultimate limit of the Dharma. In some manuscripts, it reads: "The supreme and most excellent son of the Buddhas." In that case, he is "supreme" because he has reached the ultimate limit of his own welfare, and "most excellent" because he has reached the ultimate limit of the welfare of others; thus should it be understood.

ཤེས་པ་སྲིད་འབྱུང་སྐྱེ་གནས་མེད། ། ཆོས་ལས་འབྱུང་བ་སྲིད་པ་སེལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཤེས་རབ་ཉིད་སྲིད་པ་ཡིན་པས་ན་སྲིད་པ་སྟེ། འདི་ལས་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བས་ན་སྲིད་པ་(ཡིམ་,ཡིན་)པའམ། དེ་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་ནང་ནས་མཐོ་བ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཤེས་པ་སྲིད་འབྱུང་ཞེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་གནས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་ལམ་ལ་བྱ་ལ། དེ་དག་མེད་པ་སྟེ་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་སྐྱེ་གནས་མེད་ཅེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འགྱུར། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ནི་ཅི་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་རིགས་པས་བརྟགས་ན་སེམས་ཅན་ནམ་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ལས་གཞན་དུ་ལྟོས་པ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་རྟོགས་པ་ལ་ཆོས་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཡིན་པས་ན་ཆོས་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་པའམ། འདི་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་མངའ་བས་ན་ཆོས་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཞེས་དྲུག་པས་མཚམས་སྦྱར་བ་དེའི་ཚེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་སྟེ། དེའི་རྒྱུ་གཞན་མེད་པས་སྐྱེ་གནས་མེད་པ་དང་། ཆོས་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་འགལ་བ་མེད་ལ། འབྲུ་མང་པོ་པའི་ཕྱོགས་ལྟར་ན་ཡང་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་མེད་པས་སྐྱེ་གནས་མེད་པ་ཡིན་གྱི།

"Knowledge is the source of existence, yet it has no place of birth; arising from the Dharma, it dispels existence." Regarding this, since insight itself is existence, it is called "existence." Because from this [insight] the Buddhas, Bodhisattvas, Śrāvakas, and Pratyekabuddhas arise, it is "existence." Alternatively, that which possesses birth within what arises from them as something superior is called "knowledge is the source of existence." "No place of birth" refers to the causes of birth and the paths of birth; that which lacks these, meaning that which lacks the causes for birth in saṃsāra, is called "no place of birth." If there are no causes for birth, how can one become a Bodhisattva? When one investigates through reasoning that nothing arises from a lack of causes, and realizes that it is illogical for sentient beings or non-sentient things to arise without depending on anything other than causes, the phrase "arising from the Dharma" is taught. Because it is the place of birth for all phenomena, it is "arising from the Dharma." Alternatively, because it possesses the place of birth for phenomena, it is "arising from the Dharma." When it is connected with the genitive case as "the place of birth of phenomena," then, having become the very essence of the dharmadhātu, it is the cause of phenomena. Since there is no other cause for it, there is "no place of birth," and thus there is no contradiction in saying it "arises from the Dharma." Even according to the bahuvrīhi interpretation, because it lacks the causes that constitute saṃsāra, it is "no place of birth."

ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་བྱུང་བས་ན་ཆོས་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་སྲིད་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྲིད་པ་སེལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པའི་དོན་མ་རྟོགས་པས་འགལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་གྱི། བདག་གིས་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་ལྟར་ནི་འགལ་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་རྒྱན་དང་འགལ་བའི་བཤད་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ན་སྲིད་པ་སེལ་བ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། གཅིག་པུ་སྲ་མཁྲེགས་རྡོ་རྗེའི་བདག། ཅེས་གསུངས་ཏེ་སྲ་བ་ནི་འཐས་ཤིང་ཆ་ཤས་མེད་པའོ། ། རྩེ་མོ་དང་བཅས་པར་གནས་པས་ན་རྩེར་བཅས་ཏེ་རྩེ་མོ་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་རྩེ་ལྔ་ཡོད་པས་ན་རྩེ་བཅས་སོ། ། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་གཅིག་པུའོ། ། གཞན་གྱིས་སྐབས་མི་ཕྱེད་པས་ན་སྲ་བའོ། ། རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པའི་སྲིད་པ་འཇིག་པར་བྱེད་པས་སྲིད་པ་སེལ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་གཅིག་པུ་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྲ་བའི་མཁྲེགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཅིག་པུ་སྲ་མཁྲེགས་སོ། ། འདིའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།

Because it arises from the dharmas of generosity and so forth, which are the non-duality of insight and method, there is no contradiction in saying it "arises from the dharma." Similarly, the expressions "arising from existence" and "dispelling existence" are also like that. If one does not realize the meaning as it has been taught, one will perceive a contradiction; however, according to my explanation, there is no contradiction whatsoever. Therefore, this is the explanation given that accords with the Ornament (Alaṃkāra). If one asks, "In what way does it dispel existence?" it is said: "The singular, solid vajra-nature." Here, "solid" means firm and partless. Because it abides with a point, it is "with a point," meaning it possesses a tip. If one asks what is distinguished by such a specific quality, it is said: "the vajra-nature." The word "nature" (ātman) is a synonym for "intrinsic nature." This is what is being shown: that which has the nature of a vajra possesses five points because it is of the nature of the five primordial wisdoms, and is thus "with points." Because it possesses unimpeded power, it is "singular." Because it cannot be breached by others, it is "solid." Because it destroys the existence of ignorance through its vajra form, it is explained as "dispelling existence." Alternatively, that which is singular, non-dual, and solidly firm is "the singular, solid [vajra]." The meaning of this is as follows:

གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་མཁྲེགས་ལ་ཁོང་སྟོང་ལྟ་བུའི་གཉིས་སུ་མེད་པས་ན་གཅིག་པུ་སྟེ་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེ་ནི་རང་རིག་པ་ལ་མ་གཏོགས་པ་རིག་པར་བྱ་བ་མེད་པས་ན་དེ་ཉིད་ནི་མཁྲེགས་པ་སྟེ་གཉིས་པ་ནི་ཚད་མ་དང་འགལ་བས་སྙིང་པོ་མེད་པའོ། ། དེ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བར་མི་ཤིགས་པའི་གཟུགས་ཅན་དུ་གྱུར་པས་རྡོ་རྗེའི་བདག་ཅེས་བྱ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། སྐྱེས་མ་ཐག་པ་འགྲོ་བའི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སྐྱེས་མ་ཐག་པ་ནི་ཧཱུྃ་མཛད་དེ། དེའི་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་རྡོ་རྗེའི་བདག་ཉིད་དུ་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བའོ། ། འགྲོ་བའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཀའ་བསྒོ་བ་ཉན་ཅིང་རང་དབང་དུ་མཛད་པས་ན་འགྲོ་བའི་བདག་གོ། ། ཡང་ན་དམ་པ་ཡིན་ཞིང་མཛེས་པའི་བདག་པོར་འཁྲུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ་ཞེས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱའོ། ། ཡང་སྐྱེས་མ་ཐག་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་བྱུང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་འགྲོ་བའི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡིན་པས་ན་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་སྲས་དམ་པ་དང་མཚུངས་སོ། ། དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འཁྲུངས་པ་ཡིན་པས་ན་ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་བའོ། ། གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་སུ་རང་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་རང་བྱུང་བའོ། ། དེ་ལྟ་ན་ནི་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་དེར་གཏོགས་པའི་ཉེས་པའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྟོག་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་མེ་བོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །

Because it is non-dual and solid, yet like something hollow, it is singular; since that non-duality is not an object of knowledge apart from self-awareness, it is solid. A second [entity] is essence-less, as it contradicts valid cognition. Therefore, because it has become an indestructible form like a vajra, it is called the "Vajra-Self." The Blessed One, the Venerable Mañjuśrī, is the very essence of non-duality. Regarding the phrase "the Lord of Beings, born immediately," "born immediately" refers to Hūṃkāra; at that very instant, he is born and arises as the Vajra-Self. "Lord of Beings" means he is the Lord of Beings because he listens to commands and acts with sovereign power. Alternatively, one should infer that he is Mañjughoṣa because he was born as the master of the sublime and the beautiful. Furthermore, "born immediately" means that at the very moment of arising within the family of the Tathāgatas, he becomes the Lord of Beings; since this is the bodhicitta, he is like the sublime son of a universal monarch by virtue of his specific lineage. Because he is truly born from having realized all phenomena to be equal to space, he is "arisen from space." Because he manifests himself in various forms according to the needs of those to be trained, he is "self-arisen." To dispel the misconception that, by appearing in all realms of beings according to the needs of those to be trained, he would thereby possess the defects and faults belonging to those realms, it is said: "The great fire of insight and wisdom."

འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་བུད་ཤིང་མ་ལུས་པར་སྲེག་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེའི་གཟུགས་ཅན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་ཉེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་རྣམས་ཐལ་བར་བྱེད་པས་ན་མེ་བོ་ཆེ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ཉིད་གདུལ་བྱ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྒྱུད་ལ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྣང་ཞིང་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད་པའོ། ། ཞིང་མཐའ་ཡས་པ་སྣང་བར་བྱེད་ཅིང་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་འོད་ཆེན་ནོ། ། ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ལྟར་བེམས་པོ་མ་ཡིན་པར་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་དེས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྣང་བར་མཛད་པས་ན་ལམ་མེ་བའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སྣང་བར་མཛད་པ་ནི་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟར་སོ་སོར་ངེས་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་སྣང་བར་མཛད་དམ། འོན་ཏེ་དེ་ཉིད་གཅིག་པུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་སྣང་བར་མཛད་ཅེ་ན། དེ་ནི་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱིས་སྣང་བར་མཛད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་མར་མེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མར་མེ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ངེས་པ་ན་གནས་པ་ཉིད་དུ་འབྱུང་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ལ།

This is what is being shown: the Blessed One is the embodiment of the fire of the wisdom of primordial awareness (jñāna), which possesses the power to incinerate the fuel of the afflictions without exception. Because there is no opportunity for any faults belonging to all wandering beings to arise within him, he is the wisdom of primordial awareness, having realized that all phenomena are without intrinsic entity. Precisely because he reduces the wood of the afflictions that are closely perceived to ashes, he is the "Great Fire," the very nature of supramundane primordial awareness. Therefore, because he appears and illuminates in various ways within the mental continuums of diverse disciples, he is the "Illuminator" (Vairocana). Because he illuminates infinite realms and clarifies the nature of phenomena (dharmatā) everywhere, he is the "Great Light." To demonstrate that he is not an inanimate object like the light of the sun and so forth, but is to be distinguished as such, the term "light of primordial awareness" is used; because he causes that light, which is the nature of primordial awareness, to appear in manifold ways, he is the "Blazing One." If one asks: does he illuminate the world-systems individually and specifically like the orb of the sun, or does he illuminate all world-systems as a single entity? To show that he illuminates as a single entity, the term "Lamp of Beings" is used. A lamp, however, arises by remaining in a specific location that is obstructed and limited.

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མར་མེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིའི་དོན་མི་མངའ་བས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་ཅིག་ཅར་སེལ་བར་མཛད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཤར་ནས་འགྲོ་བའི་མར་མེར་གྱུར་པ་ལ་ཉམས་པ་མི་མངའ་བའོ། ། སྒྲོན་མ་དང་འདྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྣང་བས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་མཛད་ཅིང་ནམ་མཁའ་ལ་བཞུད་པར་སྟོན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ནུས་པས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཆེ་བའི་གཟི་བརྗིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོའོ། ། ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་སྣང་བར་གྱུར་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་འོད་གསལ་བའོ། ། གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྔགས་དྲག་སྔགས་བདག་རིག་སྔགས་རྒྱལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཁྲོ་བོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་སྔགས་དྲག་སྔགས་བདག་གོ། ། རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གནོད་མཛེས་ཏེ། ཧཱུཾ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་ནི་ཡི་གེ་བྷྲཱུཾ་སྟེ། གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོའོ། ། གཙུག་ཏོར་ཀུན་ནས་སྣང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་དོན་ཆེན་བྱེད་དོ། །

The Blessed One is the lamp of primordial wisdom (jñāna). Because he is free from all afflictive and cognitive obscurations and from any external objects that possess obstruction, the light of primordial wisdom has arisen, which simultaneously dispels the darkness of ignorance within the mental continuums of all those to be trained throughout all world systems; thus, he has become the lamp for wandering beings and is without decline. The light of primordial wisdom, which is like a torch, illuminates the entire world and demonstrates the journey through space; this is the "lamp of primordial wisdom," and that which is the lamp of primordial wisdom is the "lamp of primordial wisdom." That which possesses the majesty of greatness, characterized by the supreme power to traverse everywhere, is the "Great Splendor." Because his nature is to appear with extreme clarity, he is "Luminous." In order to demonstrate the specific distinctions of those who have become the essence of the secret mantra deities, such as the Uṣṇīṣa-Cakravartin and others, it is said: "Lord of mantras, lord of fierce mantras, king of vidyā-mantras," and so forth. Because he has become the master of the wrathful secret mantras, he is the "Lord of Mantras and Fierce Mantras." He is the "King of Vidyā-mantras," namely the deity Sumbharāja, because he is the very essence of the four hūṃ syllables. The "King of Secret Mantras" is the syllable Bhrūṃ, because he has become the master of all secret mantras; since he is their very essence, he is the "King of Secret Mantras." Because he has become the essence of the Uṣṇīṣa-Samantaprabha, he "Accomplishes the Great Purpose."

གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཡི་གེ་གཅིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོའོ། ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་རྨད་བྱུང་གཙུག་གོ། ། གཙུག་ཏོར་གྱེན་དུ་འཕགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ནམ་མཁའི་བདག་པོའོ། ། གཟི་བརྗིད་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གནས་པས་ན་སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཏོ། ། གསང་སྔགས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གཙུག་ཏོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་དངོས་པོ་མཆོག་གོ། ། ཡང་ན་ཁྲོ་བོའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གསང་སྔགས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་སྔགས་དྲག་སྔགས་བདག་གོ། ། རིག་པ་ནི་སྤྱན་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པས་ན་རིག་སྔགས་རྒྱལ་ཏེ་གཟུངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསང་སྔགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མ་ལུས་པར་མཛད་པས་ན་དོན་ཆེན་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། ། གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པས་ན་གཙུག་ཏོར་ཆེན་པོ་རྨད་བྱུང་གཙུག་གོ། ། ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན་ནམ་མཁའི་བདག་པོའོ། །

Because he has become the essence of the single-syllable Uṣṇīṣacakravartin, he is the Great Uṣṇīṣa. Because he has become the essence that dispels the afflictions of the cakravartin, he is the Wondrous Uṣṇīṣa. Because he has become the essence of the upward-rising uṣṇīṣa, he is the Lord of Space. Because he abides as the essence of the mass of splendor, he displays manifold forms. Because he has become the identity of all uṣṇīṣas, the treasury of secret mantra, he is the Supreme Reality, the Lord of All Buddhas. Alternatively, because he has become the lord of the secret mantras of the wrathful maṇḍala, he is the Lord of Fierce Mantras. Knowledge refers to Locanā and the others; because he has become their king in their midst, he is the King of Knowledge Mantras, which means he acts as the lord of the dhāraṇī maṇḍala. Because he has become the lord of all secret mantras within the dharma maṇḍala that is the very nature of the lord of secret mantra, he is the King of Secret Mantras. Thus, because he accomplishes the welfare of all sentient beings in every way without exception, he is called the One Who Accomplishes Great Purpose. Because he has entered by way of the deities of the secret mantra of the maṇḍala of the twelve Uṣṇīṣacakravartins and the marvelous distinctions of meditative absorption and so forth, he is the Great Uṣṇīṣa, the Wondrous Uṣṇīṣa. Because he has become the lord of the Ākāśagarbha maṇḍala, he is the Lord of Space.

སྣ་ཚོགས་པ་ལ་ལྟ་བའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ་འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་རྣམས་འདུལ་བར་མཛད་པས་ན་སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཞེས་བྱའོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་དངོས་པོ་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་མཉམ་པར་ལྟ་བས་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་གཟིགས་པས་ཀུན་དུ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་སྤྱན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ། འགྲོ་ཀུན་དགའ་བའི་མིག་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིང་ཐ་དད་པའི་སྐུ་མངའ་བས་ན་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ནོ། ། མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་འབྱིན་པ་པོ་ཡིན་པས་ན་སྐྱེད་པ་པོའོ། ། དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུད་པ་སྟེ་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བ་དང་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ཚངས་པ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཆོད་པར་འོས་པ་ཡིན་པས་ན་མཆོད་པའོ། ། མཆོད་ཡོན་དང་ཞབས་བསིལ་དང་གདན་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་བས་རྗེད་པར་འོས་པ་ཡིན་པས་ན་རྗེད་པའོ། ། ཆོས་རྣམས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་ན་དྲང་སྲོང་ངོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཟིགས་པས་དྲང་སྲོང་ངོ་། །

One who possesses the disposition of viewing the manifold is so called. Because he tames sentient beings through the forms of the deities of the maṇḍala that subdue beings, he is called "the one who displays the manifold." Because he has become the essence of the great mudrās and so forth of the great maṇḍala of the five Tathāgatas, such as the Great Vairocana, he is called "the supreme reality, the self of all Buddhas." Because he gazes upon sentient beings with an equal view, thereby causing them all to rejoice, he is called "the one who possesses the eye that delights all beings." Because he possesses a body of various and distinct emanations in all forms in order to discipline all sentient beings, he is "the one with manifold forms." Because he is the progenitor who reveals the higher realms and liberation, he is "the progenitor." The word "and" is inclusive, meaning that he tames beings through manifold forms and also teaches the paths of virtuous action. Because that very Blessed One is worthy of being honored with all types of offerings, such as flowers, by Brahmā, Viṣṇu, Maheśvara, and others, he is "the one to be honored." Because he is worthy of being revered by the offering of water for the mouth, water for the feet, seats, and so forth, he is "the one to be revered." Because he realizes all phenomena, he is called a "sage" (ṛṣi); thus, because he perceives suchness, he is a sage.

འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་སྣང་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་དྲང་སྲོང་རྣམས་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡང་ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དྲང་སྲོང་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཆེས་མཆོག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ལུས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་ན་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། པདྨ་སྟེ་རིགས་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རིགས་གསུམ་འཆང་བའོ། ། རིགས་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་སྔགས་རྣམས་འཛིན་པས་ན་གསང་སྔགས་ཅན་ཏེ། འདི་ལ་གསང་སྔགས་མངའ་བས་ན་གསང་སྔགས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ། གྲུབ་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་སྔགས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཆང་བར་མཛད་པས་ན། དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་གསང་སྔགས་འཛིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་གཙོ་བོའོ། ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་གསུམ་སྐྱོང་བར་མཛད་ཅིང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པར་མཛད་པས་ན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་འཛིན་པའོ། ། ཐེག་པ་མཆོག་གསུམ་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངེས་པར་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཐེག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་གང་ཞེ་ན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའོ། །

Among the worldly sages who have attained even a slight degree of illumination on the worldly path, and the supramundane ones such as the śrāvaka arhats and so forth, he is the most supreme. Because he has directly realized suchness in its entirety and in all its aspects, he is the "Great Sage" (maharṣi). Because he maintains the identity of the three families—Vajra, Padma, and Tathāgata—he is the "Holder of the Three Families." Because he holds the secret mantras of all the families included within those three families, he is the "Possessor of Secret Mantra" (mantradhara); he is called the "Possessor of Secret Mantra" because he possesses secret mantras. Because he acts as the principal teacher who thoroughly reveals the secret mantras of all philosophical tenets, he is described as: "Holder of the Great Samaya Secret Mantra." He is the "Principal" because he is supreme. Because he protects the Three Jewels—the Buddha, Dharma, and Saṅgha—and causes them to continue without interruption, he is the "Holder of the Three Jewels." Regarding the phrase "Teacher of the Three Supreme Vehicles," there are three types of vehicles that lead to definitive emergence. What are the three? They are the Śrāvaka vehicle, the Pratyekabuddha vehicle, and the Mahāyāna. In that regard, what is the Śrāvaka vehicle? Without the appearance of a Buddha, the Śrāvaka vehicle does not exist. Why is that? Because the right view of the śrāvakas follows the voice of another.

དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ན་གང་འདི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྡོམ་པ་སྟེ་བསླབ་པ་ཇི་ལྟར་བཅས་པ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གང་འདི་ལ་མཁས་པ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་གང་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་སྨོད་པ་དང་། ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་བྱུང་ཞིང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་རྟོག་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོག་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། སྐད་ཅིག་ཀྱང་སྲིད་པར་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་པ་དང་། རྟག་ཏུ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་དང་། རྟག་ཏུ་ཡིད་མི་སྟོན་པ་དང་། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་གསོད་པར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། ཁམས་རྣམས་ལ་སྦྲུལ་གདུག་པ་ལྟ་བུར་རྟོག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་གྲོང་སྟོང་པ་ལྟ་བུར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་སྨོན་པ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་དང་སྐྱབས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་།

In that regard, a śrāvaka is one who, by following the training as it has been prescribed through the restraint of ethical discipline, brings the aggregate of ethical discipline to full completion. Having brought the aggregate of ethical discipline to full completion, they bring the aggregate of meditative concentration to full completion. Having brought the aggregate of meditative concentration to full completion, they bring the aggregate of wisdom to full completion. Having brought the aggregate of wisdom to full completion, they bring the aggregate of liberation to full completion. Having brought the aggregate of liberation to full completion, they bring the aggregate of the vision of liberated primordial wisdom to full completion. One who is skilled in this is said to be skilled in the Śrāvaka Vehicle. Furthermore, the Śrāvaka Vehicle consists of: reviling meritorious, non-meritorious, and immovable formations; becoming disillusioned with and detached from all three realms; contemplating all formations as impermanent and suffering; contemplating all phenomena as selfless; delighting in the peace of nirvāṇa; not desiring birth in existence for even a single moment; constantly viewing [existence] with fear; constantly being without confidence [in it]; perceiving the aggregates as murderers; perceiving the elements as being like venomous snakes; perceiving the sense bases as being like an empty village; perceiving all places of birth as being without aspiration; and perceiving nirvāṇa as the dwelling and the refuge.

གང་འདི་ལྟར་སྟོན་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྟོན་པ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གང་དག་དང་། རྐྱེན་གང་དག་གིས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པ་དེ་དག་དང་། རྐྱེན་དེ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན་འདུན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བག་ཡོད་པ་ཆེན་པོས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པའི་སྦྱིན་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོག་པ་དང་། ཐོས་པ་ཉུང་བ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ནན་ཏན་བྱེད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་རིམ་གྲོ་དང་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་ཞུམ་པ་མེད་པ་དང་། དབང་པོ་བར་མ་དང་། རྟག་ཏུ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་ལ་གཞོལ་བ་དང་། དོན་ཉུང་བ་དང་། བྱེད་པ་ཉུང་བ་དང་། འདུ་འཛི་ལ་མི་དགའ་ཞིང་དབེན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དབེན་པར་གནས་མལ་འཆའ་བ་དང་། ། བསྙེན་པར་དཀའ་བ་དང་། མཐུ་ཆེ་བ་དང་། སྦྱིན་པའི་གནས་ཀྱི་ས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་ལྟ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབྱིངས་གཅིག་ལ་རྟོག་པ་དང་། རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རབ་ཏུ་བརྒལ་བར་བྱ་བ་དང་། དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་རྐྱེན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པ་སྟེ། གང་དེ་ལྟར་འཆད་པ་དང་། སྟོན་པ་དང་།

That which is taught and thoroughly demonstrated in this way is called the Śrāvaka Vehicle. In that regard, what is the Pratyekabuddha Vehicle? What are those aspects and those conditions by which Pratyekabuddhas attain definitive emergence, and what are those aspects and conditions that a Bodhisattva understands exactly as they are? They are: the accumulation of the merit of generosity, the accumulation of the merit of ethical discipline, and the application to the Dharma despite having little learning—done with great aspiration, diligence, and conscientiousness, unlike the Śrāvakas; being without discouragement in serving and honoring the Buddhas, the Blessed Ones; having intermediate faculties; being constantly inclined toward renunciation; having few concerns and few activities; not delighting in social bustle but delighting in solitude; dwelling in a secluded place; being difficult to approach; possessing great power; taking great delight in the ground of being a worthy recipient of offerings; continuously viewing dependent origination; contemplating the single expanse of definitive emergence; crossing over by means of self-arisen wisdom; attaining entry into the focal object; the uninterrupted continuity of meditative concentrations, liberations, samādhis, and meditative absorptions; generating a wisdom that does not depend on others; and realizing wisdom through conditions upon any given focal object. That which is explained and taught in such a manner—

རབ་ཏུ་སྟོན་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་དེ། དེ་ལས་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ཏོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པས་ན་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཏང་བ་སྟེ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བ་སྟེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བསགས་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་ལས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་བྱས་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པའི་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་མཉམ་པར་གཏོང་བའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལས་ངན་པའི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱལ་མཚན་དང་། བ་དན་བསྒྲེང་བ་སྟེ། བདུད་དང་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དང་ངན་པའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འཇོམས་པའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་སྟེ་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་སྟེ་རྟག་པ་དང་། ཆད་པ་དང་། འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་དང་། ལྟ་བར་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་དང་།

This thorough teaching is the Pratyekabuddha Vehicle of the Bodhisattvas. In that regard, what is the Great Vehicle of the Bodhisattvas? The Great Vehicle of the Bodhisattvas is immeasurable, and only a mere portion of it has been shown here. That Great Vehicle is immeasurable because it opens up the opportunity for all sentient beings. That Vehicle is the relinquishing into unattached wisdom; it is without obscuration. That Vehicle is the sustenance for all sentient beings, as it accumulates all the collections of merit and roots of virtue. That Vehicle has completely purified all the perfections in order to make the mental conduct of all sentient beings workable. That Vehicle practices the collection of omniscient wisdom because it proceeds without obstruction to the essence of enlightenment. That Vehicle radiates impartial rays of light without obstruction toward all sentient beings because it is a field of generosity for all sentient beings. That Vehicle has transcended all fears of negative karma because all the qualities of a Buddha have become manifest. That Vehicle raises the victory banner and pennants of all the factors of enlightenment and dependent origination, utterly crushing all Māras, adversaries, and evil hosts. That Vehicle is the unobscured Buddha Vehicle, which is without end or limit, and is free from all views of permanence, nihilism, arising, and ceasing.

ཀུན་ནས་ལྡང་བ་དང་། སྒྲིབ་པ་དང་། ཆོད་པ་དང་། ཐེ་ཙོམ་དང་། འགྱོད་པ་སེལ་བའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཕྱེ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་རྙེད་པ་མི་སླུ་བའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བའོ། ། ཐེག་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་སྟེ་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་དང་། མཚན་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་དང་། ལུས་དང་ངག་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ངེས་པར་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་འདི་དག་དེའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་དེ་དང་དེ་ལྷག་པར་མོས་པ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། ཐེག་པ་མཆོག་གསུམ་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དོན་ཡོད་ཞགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུག་པ་ཐམས་ཅད་བཅིངས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལས་མི་འགྱུར་བར་མཛད་པས་དོན་ཡོད་ཅིང་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མི་གཡོ་བ་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཞགས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དོན་ཡོད་ཞགས་པའོ། ། རྣམ་པར་རྒྱལ་ནི་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་པས་ན་རྣམ་པར་རྒྱལ་ལོ། ། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་བྱེད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྡུད་པར་མཛད་པས་ན། འཛིན་པ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་ཞགས། ། ཞེས་བྱའོ། །

It dispels the arising of afflictions, the obscurations, the barriers, doubt, and regret. Because that vehicle is distinguished by the superior intention and great compassion, it possesses all the jewels of the perfection of all phenomena; it is the path that leads to the attainment of all perfections without deception, and it sustains all sentient beings. That vehicle is entirely irreproachable in every respect; it is adorned with the ten powers, the fearlessnesses, the unique qualities of a Buddha, the major marks, and the minor signs, as well as the ornaments of body, speech, and mind. This is called "skill in the Great Vehicle of the Bodhisattvas." Because he teaches these means of definitive deliverance accordingly to those who have various inclinations through their specific distinctions, he is called "the Teacher of the Three Supreme Vehicles." As for "Amoghapāśa" (Amoghapāśa): because he binds all the wicked and ensures they do not deviate from the Great Vehicle, he possesses the lasso of the essence of the Lord of the World (Lokanātha), which is the unwavering great compassion that is meaningful and fruitful; thus, he is Amoghapāśa. Because he has become victorious over the Māras and the non-Buddhists, he is "Vijaya" (Victorious). Because he perfectly gathers all sentient beings by means of the nature of the four means of attraction (saṃgrahavastu), he is called "the Great Holder, the Vajra Lasso."

དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྤྱན་འདྲེན་པ་དོན་ཡོད་ཅིང་དྲི་མ་མེད་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལྕགས་ཀྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུའོ། ། རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུས་དྲངས་པ་རྣམས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ངེས་པར་བཏུལ་བས་ན་ཞགས་པ་ཆེན་པོའོ། ། འཇིགས་བྱེད་ཆེན་པོའི་གཟུགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལ་འཇིགས་པ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཞེངས་ནས་ལྷ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དྲེགས་པ་བཅོམ་པས་གདུལ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་བཞུགས་པ་སྟེ་དེ་ཡང་། གང་དང་གང་གི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ལུས་ཅན་རྣམས་ནི་འདུལ་འགྱུར་བ། ། དེ་དང་དེར་ནི་རྣམ་སྟོན་ཏེ། ། སྣ་ཚོགས་ནོར་བུ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཀྱང་ཡིན་ལ་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་འཇིགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་ཁྱད་པར་གྱི་མཚམས་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི་དྲུག་པའི་མཚམས་སྦྱར་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ལ་བྱ་བར་དགོངས་པས་དེ་འཇིགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྲོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ན་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཞལ་དྲུག་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གདོང་དྲུག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཞལ་གྱི་དབྱིབས་ནི་དུ་མ་སྟེ། ། སྒྲ་ནི་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུགས་པ་འདྲ། ། ཁ་ཅིག་བཞད་ཅིང་ཁ་ཅིག་ཞི། ། ཁ་ཅིག་འཇིགས་པར་བགྲད་པའི་ཞལ། ། ཁ་ཅིག་ཞལ་ནི་གདངས་པ་སྟེ། །

Because he has become the very essence of the hook of the wisdom of great compassion—meaningful and stainless—which invites all the tathāgatas, he is the Vajra Hook. Because those drawn in by the Vajra Hook are definitively tamed through the realization that all phenomena are selfless, he is the Great Lasso. Because he stands in a form of great terror to perfectly demonstrate fear to the three worlds, and because he has conquered the haughty ones such as Mahādeva in order to subdue them, the Venerable Mañjuśrī Kumārabhūta dwells in the forms of Ārya Yamāntaka and so forth. As it is said: "In whatever form beings are to be tamed, he manifests in that very form, just like a multifaceted jewel." Therefore, because he is both the Vajra Terror and the one who causes terror, the specific connection is made as "Vajra Terror, the Terrifier," rather than a genitive connection; for here, the term "Vajra Terror" is intended to refer to Yamāntaka, and there is no one else who possesses the power to generate terror in him. Because he is the chief of the wrathful deities, he is the King of Wrathful Deities. Because he possesses six faces, which are the very essence of the six perfections, he is called the Six-Faced One. Regarding the shapes of his faces: "The shapes of the faces are manifold; the sound is like the churning of the ocean. Some are laughing, some are peaceful, some are terrifying with wide-open mouths, and some have mouths agape."

ལྗགས་ཀྱང་བསྐྱོད་པར་མཛད་པ་དང་། ། ཁ་ཅིག་ཀྱང་ནི་མཆེ་བ་གཙིགས། ། ཞེས་གསུངས་པའོ། ། འཇིགས་པ་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བའོ། ། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་དངོས་པོ་མ་ལུས་པར་མཐོང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱན་དཔྲལ་བའི་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་དྲུག་གོ། ། བཤད་པ་འདི་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་གཞན་དུ་ན་ནི་སྤྱན་བཅོ་བརྒྱད་པར་འགྱུར་རོ། ། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་དྲུག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལག་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། ། འདི་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ལྔ་མངའ་བས་ན་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ། ། མི་མགོ་རློན་དང་སྐམ་པོ་དང་། ། ཡི་དྭགས་ཕྲེང་བས་བརྒྱན་པར་བསྒོམ། ། ཞེས་གསུངས་པས་ན་ཀེང་རུས་ཀྱི་རྒྱན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཀེང་རུས་སོ། ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་རྣོན་པོའི་མཆེ་བ་གཙིགས་པའི་ཚེམས་མཐོན་པོ་མངའ་བས་ན་མཆེ་བ་གཙིགས་པའོ། ། ཀེང་རུས་ཅན་ཡང་ཡིན་ལ་མཆེ་བ་གཙིགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། ཀེང་རུས་མཆེ་བ་གཙིགས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། ལྟ་བ་དང་། མཆེ་བ་དང་། ཁ་ཆུ་དང་། རེག་པའི་དུག་དང་ལྡན་པའི་ཀླུ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་ཧ་ལ་ཧ་ལ་ཞེས་པ་སྟེ། མེ་འབར་བ་ལྟར་དུག་འབར་ཞིང་རྣམ་པར་འཕྱོ་བས་གཟེངས་པ། མིག་ཤིན་ཏུ་གདུག་པ། ལྕེ་ཤིན་ཏུ་བསྐྱོད་ཅིང་གློག་ལྟར་འགྱུ་བ། ཤིན་ཏུ་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ནོར་བུ་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་དང་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་གདེངས་ཀ་ཅན་གྱི་སྦྲུལ་གྱིས་སྐྲ་བཅིངས་པ་དང་། དཔྲལ་བར་དར་དཔྱངས་སུ་བཅིངས་པ་དང་རྣ་རྒྱན་དང་། མགུལ་རྒྱན་དང་། དོ་ཤལ་དང་། མཆོད་ཕྱིར་ཐོགས་དང་། ལུས་ལ་སྐ་རགས་དང་། གདུ་བུ་དང་།

"His tongue is also flickering, and some [of his mouths] are baring their fangs," so it is said. "Terrifying" means fearsome. The "six eyes" are those located in the region of the forehead, whose nature is the vision of all things without exception through the essence of the six superknowledges (abhijñā). This explanation is unprecedented; otherwise, there would be eighteen eyes. The "six arms" are those whose nature is the six recollections (anusmṛti); thus, he is called "six-handed." Because he possesses the five powers (bala) such as faith and so forth, he is "endowed with power." "One should meditate on him as adorned with a garland of fresh and dry human heads and of hungry ghosts (preta)," so it is said; therefore, because he possesses the ornament of a skeleton, he is "the Skeleton." Because he possesses high teeth that bare the fangs of sharp, penetrating insight (prajñā), he is "the Baring-Fangs." Since he is both the Skeleton and the Baring-Fangs, the compound "Skeleton-Baring-Fangs" is to be applied. The great nāgas who possess the poison of the gaze, the fangs, the saliva, and the touch are the "Halahala" [snakes]. Their poison blazes and surges like a blazing fire; they are terrifying, with extremely fierce eyes and tongues that flicker and dart like lightning. Their hair is bound by snakes with hoods of various jewel-shapes and various colors. They are bound as silk streamers on the forehead, and [adorned with] earrings, necklaces, long necklaces, sacred threads, waist-bands, bracelets, and—

དཔུང་རྒྱན་དང་། ཞབས་གདུབ་དང་། རྒྱན་རྣམས་སུ་བྱས་པའི་སྦྲུལ་ཆེན་པོའི་གདེངས་ཀའི་གདོང་བརྒྱ་སྙེད་འདུས་པར་སྟོན་པའི་སྐུ་དང་ལྡན་པས་ན། ཧ་ལ་ཧ་ལ་གདོང་བརྒྱ་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། གཤིན་རྗེ་མཐར་གཏུགས་པར་མཛད་པས་ན་གཤིན་རྗེ་གཤེད་དེ་སྔོན་གྱི་རང་བཞིན་ལས་སྤྲོས་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་ངེས་པར་བཀོད་པ་ཡིན་གྱི་གསང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་ཡཱ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གཉིས་ལ་ཟེར་བས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་། རྟག་པ་དང་ཆད་པ་གང་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་ཅིང་མ་ལུས་པར་བསལ་བས་ན་གཤིན་རྗེ་གཤེད་དེ། མཚེ་མ་ཞེས་བྱ་བ་དང་འདྲའོ། ། བགེགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་བགེགས་ཀྱི་རྒྱལ་ལོ། ། ཐོགས་པ་མེད་པར་བཞུད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ཤུགས་ཅན་ནོ། ། འཇིགས་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གདུག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། ། རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་འཕགས་པ་གཤིན་རྗེའི་གཤེད་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེའི་གཟུགས་དང་རྗེ་བཙུན་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ཁྱད་པར་མེད་དེ། ཉེ་བར་གདགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་དེའི་མཚན་རྣམས་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་དོན་གྱི་ཤུགས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཁྲོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤིན་ཏུ་འཇིགས་པ་ཉིད་དང་། མི་ཕྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་རྡོ་རྗེའོ། ། གྲགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་དུ་སྒྲོགས་པས་ན་གྲགས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་ནི་གཤིན་རྗེའི་གཤེད་དོ། ། ཁྲོ་བོ་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པའམ།

Because his body displays a gathering of hundreds of hoods from great serpents fashioned into armlets, anklets, and ornaments, he is called "Halahala, the Hundred-Faced." Because he brings Yama to his end, he is Yamāntaka; having emanated from his primordial nature, he establishes beings definitively on the path to enlightenment, and this is not a secret. Alternatively, the term yāma refers to "two," meaning he brings to completion and eliminates without exception both subject and object, or permanence and nihilism; thus he is Yamāntaka, similar to the term yama (twin). Because he is the chief of all obstructors, he is the "King of Obstructors." Because he moves without obstruction, he is "Vajravega" (Vajra-Speed). Regarding the term "Terrifier" (bhīṣaṇa), the phrase "the wicked ones" is the remainder. From the words "Vajrabhairava" up to "the supreme among those possessing sound," the specific qualities of the Noble Yamāntaka himself are shown. There is no difference between his form and the Venerable Noble Mañjuśrī; since the distinction is made through metaphorical designation, these are his names. Alternatively, one should view them as being distinguished by the specific forms of the wrathful deities and so forth, through the force of the underlying meaning and such divisions. Regarding "Vajrakīrti" (Vajra-Fame): because he is utterly terrifying and indivisible, he is "Vajra." Because his fame resounds throughout the three worlds, he is "Fame"; thus, Vajrakīrti is Yamāntaka. Or, he is the "Wrathful Vajrakīrti."

རྡོ་རྗེ་གུ་ལུ་གུ་ལུར་ཐུགས་ཀར་རབ་ཏུ་གཞག་པའི་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའོ། ། ཡང་ན་འདོད་པའི་རྒྱལ་པོ་ལ་བྱའོ། ། སྣ་ཚོགས་པར་སྤྲུལ་པ་མཛད་པས་ན་སྒྱུ་འཕྲུལ་རྡོ་རྗེའོ། ། སྐུ་ཆེ་བས་གསུས་ཁྱིམ་ཆེ་པའི་ཕྱིར་གསུས་པོ་ཆེའོ། ། སྐྱེ་བའི་རྒྱུའི་རྡོ་རྗེ་ཡིན་ཞིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ལས་སྐྱེས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་རིགས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་རྡོ་རྗེ་བདག་པོའོ། ། རྡོ་རྗེ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྙིང་པོ་རྡོ་རྗེའི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་དང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་གོས་པས་ན་མཁའ་འདྲ་བའོ། ། གང་གིས་ཀྱང་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའམ་རང་གིས་དམ་བཅས་པ་ལས་མི་འགྱུར་བའམ། འཕགས་པ་ཁྲོ་བོ་མི་གཡོ་བའི་གཟུགས་འཛིན་པས་ན་མི་གཡོ་བའོ། ། རལ་པ་གཅིག་གིས་བསྒྱིངས་ཤིང་རལ་པའི་མཆོག་གཅིག་ལྷག་པར་འཕྱང་བའི་རལ་པའི་ཐོར་ཚུགས་དང་ལྡན་པའམ། ཁྲོ་བོ་རལ་པ་གཅིག་པའི་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པས་ན་རལ་པ་གཅིག་གིས་བསྒྱིངས་པའོ། ། གླང་ཆེན་ཀོ་རློན་གོས་སུ་གྱོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཚོགས་ཀྱི་བདག་པོའི་ངོ་བོ་གླང་པོ་ཆེའི་པགས་པ་རློན་པ་གོས་སུ་གྱོན་ཞིང་འཆང་བས་ན། གླང་ཆེན་ཀོ་རློན་གོས་སུ་གྱོན། ། ཞེས་བྱའོ། ། འབྱུང་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཕྲ་མེན་མར་གཏོགས་པའི་ཧ་ཧའི་སྒྲའི་ངོ་བོ་ཉིད་དྲག་པོ་ཆེན་པོ་སེམས་ཅན་དམན་པ་བརྒྱལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲག་ཆེན་ཧཱ་ཧཱ་ཞེས་པའམ་ཡང་ན་ཡི་གེ་ཧཱ་ཧཱ་ཞེས་བྱ་བའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲག་པོ་ཆེན་པོའོ། །

Because he is the vajra that is firmly placed at the heart in the form of a gululu, he is the Vajra Essence (Vajragarbha). Alternatively, he is the King of Desire (Kāmarāja). Because he performs various emanations, he is the Magical Vajra (Māyāvajra). Because his body is vast and his belly is large, he is the Great-Bellied One (Mahodara). Because he is the vajra that is the cause of birth and has become the very nature of bodhicitta, he is Born of Vajra (Vajrajāta). Because he is the chief of the vajra family, he is the Vajra Lord (Vajreśvara). Because he is the essence of the vajra maṇḍala and the very nature of the vajra cause, he is the Vajra Essence (Vajragarbha). Because he provides space for all sentient beings and is unstained by any faults, he is Like Space (Ākāśopama). Because he cannot be moved by anyone, or because he does not waver from his own vow, or because he assumes the form of the noble wrathful deity Acala, he is Immovable (Acala). Because he is adorned with a single lock of hair, with one supreme lock hanging down in a topknot, or because he has the form of the wrathful deity Ekajaṭī, he is Adorned with a Single Lock of Hair (Ekajaṭābaddha). Regarding the phrase "wearing the raw hide of an elephant as a garment": because he wears and carries the raw hide of an elephant, which is the nature of Gaṇeśa, he is called "wearing the raw hide of an elephant as a garment." Because he is the essence of the loud "ha ha" sound belonging to the ḍākinīs within the maṇḍala of spirits, in order to cause inferior sentient beings to faint, he is the Great Fierce One "Ha Ha" (Mahāraudra-hāhā); or alternatively, because he is the embodiment of the secret mantra consisting of the syllables "hā hā," he is the Great Fierce One (Mahāraudra).

ཧི་ཧི་ཞེས་སྒྲོགས་འཇིགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་རྟ་མཆོག་གི་གཟུགས་ཀྱིས་ཧི་ཧི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟུང་བར་བྱེད་ཅིང་གཞན་རྣམས་ཀྱང་འཇིགས་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་པའམ། ཡང་ན་ཡི་གེ་ཧི་ཧི་ཞེས་བྱ་བའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འཇིགས་པར་བྱེད་པས་ན། ཧི་ཧི་ཞེས་སྒྲོགས་འཇིགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པར་མཛད་པས་ན་གད་མོ་ཆེན་མོའོ། ། རྡོ་རྗེ་བཞད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དོན་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་གད་རྒྱངས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་གྱིས་དབྱེ་བས་མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་རྡོ་རྗེའི་གད་མོའོ། ། སྒྲ་ཆེན་པོ་ཉིད་དང་ལྡན་པས་ན་ཆེར་སྒྲོགས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བར་མི་ཕྱེད་པའི་ཐུགས་མངའ་བའམ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། ཤིན་ཏུའམ་གཅིག་ཏུ་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པའམ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བར་མི་ཕྱེད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་མཛེས་པའམ། རྡོ་རྗེ་ལྕགས་ཀྱུའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོའོ། ། མཆོག་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་ཞིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འབྱུང་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའམ་རྡོ་རྗེ་ཆགས་པའི་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པས་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། སེམས་ཅན་ཤིན་ཏུ་གཏུམ་པོ་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲག་པོའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་དྲག་པོའོ། ། གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དགའ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།

Regarding the phrase "proclaiming 'hi hi,' he causes terror": in the form of the Supreme Horse (Hayagrīva), he causes Brahmā and others to fall through the sound "hi hi," and likewise generates terror in others. Alternatively, because he causes terror through the form of the secret mantra syllables "hi hi," it is said: "proclaiming 'hi hi,' he causes terror." Because he pervades the entire world system without exception, he is the "Great Laughter." Because he reveals the most marvelous meaning through the form of the Vajra Laughter, he is called the "One with the Roar." Because he is the nature of wisdom that cannot be divided by others, he is the "Vajra Laughter." Because he possesses a great sound, he is the "Great Proclaimer." Because he possesses a mind as indivisible as a vajra, or because he assumes the form of Vajrasattva, he is "Vajrasattva." Because he acts solely and exclusively for the benefit of others, or because he is the very essence of Vajrasattva, he is the "Great Being" (Mahāsattva). Because he is beautiful in a form as indivisible as a vajra, or because he assumes the form of the Vajra Hook, he is the "Vajra King." Because he has become the essence of supreme, preeminent, and spontaneously arisen great bliss, or because he has the form of Vajra Passion, he is "Great Bliss" (Mahāsukha). Because he assumes a wrathful form in order to subdue extremely fierce sentient beings, he is the "Vajra Wrathful One" (Vajracaṇḍa). In order to generate joy in the sentient beings to be subdued, and...

བདག་ཉིད་ཀྱང་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་དགའ་བ་ཆེའོ། ། ཁམས་གསུམ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་རྡོ་རྗེ་ཧཱུྃ་མཛད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་སྲིད་གསུམ་མ་ལུས་པ་རྣམས་སུ་ཡང་ཡི་གེ་ཧཱུྃ་སྤྲོ་བར་མཛད་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཧཱུྃ་སྟེ་ཧཱུྃ་ཞེས་སྒྲོགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེས་མཚན་པའི་མདའ་དང་གཞུ་བསྣམས་པས་ན། མཚོན་དུ་རྡོ་རྗེའི་མདའ་ཐོགས་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པའི་མི་ཤེས་པ་མ་ལུས་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། རྡོ་རྗེ་རལ་གྲིས་མ་ལུས་གཅོད། ། ཅེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་རྩེ་བཅུ་གཉིས་པ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཀུན་འཆང་རྡོ་རྗེ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་གཅིག་པུས་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་རྣམས་འཇོམས་པར་མཛད་པས་ན། རྡོ་རྗེ་གཅིག་པུ་གཡུལ་སེལ་བ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་འབར་བའི་ཁ་རྣམ་པར་གྱེས་པ་ཤིན་ཏུ་དྲག་ཅིང་དམར་ལ་སེར་སྐྱ་དང་། དམར་སེར་གྱི་སྤྱན་གང་མངའ་བ་དེ་ནི། རྡོ་རྗེ་འབར་བ་མིག་མི་བཟད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཁྲོ་བོ་རྡོ་རྗེ་མེ་ལྟར་རབ་ཏུ་འབར་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མཐར་ཐུག་པ་འབར་ཞིང་སྲེག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐྲ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། སྐྲ་ཡང་རྡོ་རྗེ་འབར་བ་སྟེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་དང་བཅས་པས་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་སོ་སོར་རྟོགས་པས་ན་རྡོ་རྗེ་འབེབས་པའོ། ། གཞན་གྱིས་མི་འཕྲོག་པར་གྱུར་ཅིང་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་ཡུལ་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་འབེབས་པ་ཆེན་པོའོ། །

Because he himself has become the very nature of joy, he is "Great Joy." Because he emanates the syllable HŪṂ throughout the three realms of existence without exception in the form of Vajra-Hūṃkāra, the Conqueror of the Three Realms, he is "Vajra-HūṂ, Proclaiming HŪṂ." Because he holds a bow and an arrow marked with a vajra, he is "Wielding the Vajra Arrow as a Weapon." Because he is the very essence that severs all ignorance that is closely perceived without exception, he is "Severing All with the Vajra Sword." Because he holds a twelve-pointed vajra by the very nature of Vajra Activity, he is "The Vajra-Holder, Possessing All Vajras." Because he alone subdues the enemies of Māras, non-Buddhists, and afflictions with a single vajra, he is "The Single Vajra Who Dispels Battle." Because he possesses eyes that are intensely fierce, reddish-yellow and orange, with the gaping mouths of blazing vajras, he is "The Blazing Vajra with Terrible Eyes." Because he has hair that is the very nature of blazing and burning, reaching as far as the Brahma world in the form of a wrathful deity blazing like a vajra fire, he is "With Hair Also Blazing Vajras." Because he brings down the body, speech, and mind through the realization of each with the Vajra-HūṂ, he is "The Vajra-Descent." Because he is unassailable by others and has become the great object that pervades all, he is "The Great Descent."

ནམ་མཁའི་སྒྲོན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གྲངས་བརྒྱར་ཆད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོའི་དོན་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་དུ་གཟིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་མིག་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མིག་བརྒྱ་པ་སྟེ་དེ་ཡང་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་འབར་བ་དང་ལྡན་པས་ན་རྡོ་རྗེའི་མིག་གོ། ། རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་བ་སྤུ་ནི་རྡོ་རྗེའི་སྤུ་སྟེ། དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བའི་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི། ལུས་ནི་རྡོ་རྗེའི་བ་སྤུ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། མི་མཐུན་པའི་སྤུ་མེད་པས་ན་རྡོ་རྗེའི་སྤུ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གཅིག་པུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི། རྡོ་རྗེའི་སྤུ་ནི་གཅིག་པུའི་ལུས། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་བརྟན་ཞིང་སྲ་བར་བྱ་བའི་སེན་མོ་སྐྱེ་ཞིང་རྩོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སེན་མོ་སྐྱེས་པ་རྡོ་རྗེའི་རྩེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བར་སྲ་ལ་མཁྲེགས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་འཐས་པའི་པགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་པགས་པ་མཁྲེགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེའི་ཕྲེང་ཐོགས་དཔལ་དང་ལྡན། ། རྡོ་རྗེའི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་སྟེ། ། ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གད་རྒྱངས་ཧཱ་ཧཱ་ངེས་པར་སྒྲོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་ངེས་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡི་གེ་དྲུག་པ་ནི། ཨོཾ་བཱ་ཀྱེ་དཾ་ན་མཿ། ཨོཾ་ཝཱ་གཱི་ཤྭ་རི་མུཾ། ཨོཾ་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞཱ་དྷཱཾ།

Regarding the phrase "the lamp of space" and so forth: one who possesses the eye whose very nature is to perceive the reality of things exactly as they abide, by way of the essence of one hundred enumerated samādhis, is "the hundred-eyed one." Furthermore, because it is endowed with a great blazing vajra, it is the "vajra eye." The hair of one who has a body endowed with hair that is like a vajra in form is "vajra hair." One who possesses such a body, which is like an extremely sharp sprout, is said to have "a body with vajra hair." Because there is no discordant hair, it is called "vajra hair." Regarding such a singular, non-dual body, it is said: "the vajra hair of the singular body." The growth and formation of nails that are made extremely firm and hard by the tips of vajras is called "nails grown with vajra tips." The skin that is as hard and firm as a vajra, being extremely solid, is called "vajra-essence firm skin." "Wearing a vajra garland, glorious, adorned with vajra ornaments" means being adorned with all ornaments of vajra nature. "Uttering the roar of 'Ha Ha'" means proclaiming the certainty of the nature of phenomena (dharmatā). The six syllables are: Oṃ vākyedaṃ namaḥ, Oṃ vāgīśvari muṃ, Oṃ vajratīkṣṇā dhāṃ.

ཨོཾ་མཉྫུ་གྷོ་ཥ་མུཿཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་དྲུག་པའི་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ཡི་གེ་དྲུག་པའོ། ། རྡོ་རྗེའི་ཐེག་པ་སྟོན་པས་ན་རྡོ་རྗེའི་སྒྲའོ། ། སྙན་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གསུང་དང་ལྡན་པས་ན་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོགས་པས་ན་སྒྲ་ཆེ་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་གཅིག་པུར་གྱུར་པས་ན། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་སྒྲ་གཅིག་པའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྒྲ་ཡིན་པས་ན་དེ་ཉིད་ཆེན་པོ་སྟེ་དོན་ཆེན་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་ཁྱབ་པའི་སྒྲ་དང་ལྡན་པས་ན། ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་སྒྲ་སྒྲོགས་པའོ། ། སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་དམ་པ་ཡིན་པས་ན། སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་དྲུག་གིས་བསྟན་པ་ནི། ཡང་དག་བདག་མེད་དེ་བཞིན་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། འཇིགས་པ་མ་ལུས་སེལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ། ཡང་དག་བདག་མེད་དེ་བཞིན་ཉིད། ཡང་དག་མཐའ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་ལ་ལ་ནི་ཚིག་གཞན་འགའ་ཞིག་གིས་དོན་དེ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་གྲངས་དེ་ནི་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྗོད་དུ་མེད་པས་ན་ཡི་གེ་མེད་པའོ། །

Because the six syllables of the mantra Oṃ Mañjughoṣa Muḥ are the very essence of all secret mantras, they are called the "six syllables." Because it teaches the Vajrayāna, it is the "Vajra Sound." Because it possesses speech that is melodious and pleasing to the mind, it is "Mañjughoṣa" (Gentle Melody). Because it proclaims the great sound of the selflessness of all phenomena, it is the "Great Sound." Because it is unique within the three worlds, it is the "Single Sound in the Three Worlds." Because it is the sound of non-duality, it is the "Great Suchness," for it reveals the great meaning. Because it possesses a sound that pervades to the limits of the realm of space, it is the "Proclaimer of Sound as Vast as the Limits of Space." Because it is the most sublime among all that possess sound, it is called the "Supreme among those with Sound." These sixteen verses, beginning with "Perfect selflessness, suchness" and ending with "dispelling all fears without exception," teach the characteristics of the Blessed One Mañjughoṣa by way of the suchness of the nature of phenomena (dharmatā-tathatā) and so forth. In this regard, the terms "perfect selflessness," "suchness," and "the ultimate reality" (bhūtakoṭi) are synonyms that reveal suchness; some words are used as synonyms so that the meaning may be understood through various expressions, and these synonyms should be understood in other contexts as well. Because it cannot be expressed by any letters, it is "without letters."

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བའི་ངང་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ལས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ་བཅུ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་འཕྲོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་འགྲོ་བ་དང་། ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། འཇུག་པ་མེད་ཅིང་ལྡོག་པ་མེད་པ་དང་། འཐབ་པ་མེད་ཅིང་རྩོད་པ་མེད་པ་དང་། བྲི་བ་མེད་ཅིང་གང་བ་མེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་འགག་པར་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་གང་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྐྱེད་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཀག་གོ་ཞེས་ཐོས་ན་མི་སྐྲག་པ་དང་། འཁོར་བའི་རང་བཞིན་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་དེ་དག་མཚུངས་སོ་ཞེས་ཐོས་ན་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་རྟག་པ་ཆོས་རྣམས་ནི་མི་ཟད་པའོ་ཞེས་ཐོས་ན་འཇུག་པའོ། ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་མི་འཕྲོགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པ་སྟེ་རྙེད་པས་དགའ་བ་ཡང་མེད། མ་རྙེད་པས་མི་དགའ་བ་ཡང་མེད། ། གྲགས་པས་ཡིད་སོས་པ་ཡང་མེད། ། མ་གྲགས་པས་སྲོ་ཤི་བ་ཡང་མེད། སྨད་པས་ཞུམ་པ་ཡང་མེད། བསྟོད་པས་དགའ་བར་སེམས་པ་ཡང་མེད། བདེ་བས་ཆགས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད། སྡུག་བསྔལ་བས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དོ། །

The disposition of one who speaks of emptiness endowed with the supreme of all aspects is the speaking of emptiness. The definition of the speaker of emptiness is taught extensively in the Dharmasaṃgīti: "Furthermore, noble son, a bodhisattva should understand the speaking of emptiness through ten ways of entering the way of the Dharma. What are the ten? They are as follows: being unassailable; not departing; being without attachment and yet not being free from attachment; having no entering and no turning back; being without strife and without dispute; having no decrease and no increase; the patience that all conditioned phenomena are by nature ceased; not being terrified upon hearing that no phenomenon whatsoever was produced by ordinary beings nor ceased by the buddhas; not harboring doubt upon hearing that the nature of saṃsāra and the nature of nirvāṇa are equal; and entering upon hearing that the body of the Tathāgata is permanent and that phenomena are inexhaustible." In that regard, how is the speaking of emptiness to be understood through being unassailable? Because the speaker of emptiness does not abide, they are not assailed by worldly phenomena: there is no joy in gain, nor is there displeasure in loss; there is no elation in fame, nor is there despondency in lack of fame; there is no discouragement in blame, nor is there a mind of joy in praise; there is no attachment to pleasure, nor is there weariness with suffering.

གང་དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ། དེ་ལྟར་མི་འཕྲོགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་མི་འགྲོ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་གང་ནས་ཀྱང་རྣམ་པར་མི་འགྲོ། ། གང་དུ་ཡང་མི་འགྲོ། ། དེ་གང་ནས་རྣམ་པར་འགྲོ་བ་དང་། གང་དུ་རྣམ་པར་འགྲོ་བ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། ། གང་མི་འགྲོ་རྣམ་པར་མི་འགྲོ་བ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་འགྲོ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་གང་དུ་ཡང་ཆགས་པ་འམ་མི་ཆགས་པ་མེད་དེ། དེ་གང་ལ་ཆགས་པ་དང་གང་ལ་མི་ཆགས་པ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་ཞིང་། གང་ཆོས་གང་ལ་ཆགས་པ་དང་ཆགས་པ་མེད་པ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཏེ་དེ་ལྟར་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་འཇུག་པ་མེད་ཅིང་ལྡོག་པ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་གང་དུ་ཡང་མི་འཇུག་གང་ནས་ཀྱང་མི་ལྡོག་སྟེ་དེ་གང་ལ་འཇུག་པ་དང་གང་ནས་ལྡོག་པ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་ལ་མི་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་གང་དེ་ལྟར་འཇུག་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ།

One who is not captivated by worldly phenomena in that way is one who knows emptiness. Because they are not captivated in that way, one should understand them as a proponent of emptiness. If one asks, "How should one understand a proponent of emptiness through non-departure?" a proponent of emptiness does not depart from anywhere, nor do they go anywhere. Whatever they depart from and wherever they go, they see that as emptiness and know it as emptiness. That which neither goes nor departs is also known as emptiness; thus, one should understand a proponent of emptiness through non-departure. If one asks, "How should one understand a proponent of emptiness through being without attachment and yet not being free from attachment?" a proponent of emptiness has neither attachment nor non-attachment toward anything. Whatever they are attached to and whatever they are not attached to, they know that as emptiness and see it as emptiness. Whatever phenomena they are attached to or are without attachment toward, they know that also as emptiness; thus, one should understand a proponent of emptiness through being without attachment and yet not being free from attachment. In that regard, if one asks, "How should one understand a proponent of emptiness through neither entering nor turning back?" a proponent of emptiness does not enter anywhere, nor do they turn back from anywhere. Whatever they enter and from wherever they turn back, they know that as emptiness and see it as emptiness. Yet, they do not fail to enter the accumulations of enlightenment; one who enters in that way is one who knows emptiness.

དེ་ལྟར་འཇུག་པ་མེད་ཅིང་ལྡོག་པ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་འཐབ་པ་མེད་ཅིང་རྩོད་པ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། གང་ལ་ལ་འཐབ་ཅིང་རྩོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་གང་དང་འཐབ་ཅིང་རྩོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟར་འཐབ་པ་མེད་ཅིང་རྩོད་པ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་བྲི་བ་མེད་ཅིང་གང་བ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་བྲི་བའམ་གང་བར་མི་མཐོང་སྟེ། དེས་ཆོས་གང་སྟོང་པ་དེ་ནི་བྲི་བའམ་འཕེལ་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། ། སུ་ཆོས་གང་བྲི་བའམ་འཕེལ་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ལྟར་བྲི་བ་མེད་ཅིང་གང་བ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་འགགས་པར་བཟོད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པ་འམ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། ། གང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པའོ། ། གང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འགགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེས་པའམ་འགག་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་སྟེ།

Thus, because there is no engagement and no withdrawal, one should understand the teaching of emptiness. How should one understand the teaching of emptiness through the absence of strife and the absence of dispute? Whoever engages in strife and dispute does not know emptiness. Whoever engages in strife and dispute understands that very thing as emptiness and sees it as emptiness. Thus, through the absence of strife and the absence of dispute, one should understand the teaching of emptiness. How should one understand the teaching of emptiness through the absence of decrease and the absence of increase? One who teaches emptiness does not see any phenomenon as decreasing or increasing. They do not correctly perceive any phenomenon that is empty as either decreasing or increasing. Whoever correctly perceives any phenomenon as decreasing or increasing does not know emptiness. Thus, through the absence of decrease and the absence of increase, one should understand the teaching of emptiness. How should one understand the teaching of emptiness through the patient acceptance that all conditioned phenomena are by nature ceased? One who teaches emptiness does not correctly perceive any phenomenon as either real or unreal. That which is neither real nor unreal is by its very essence ceased. That which is by its very essence ceased is said to be "ceased by nature." One who teaches emptiness does not correctly perceive any phenomenon as arising or ceasing.

དེ་ལྟར་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་འགག་པར་བཟོད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་གང་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྐྱེད། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཀག་ཅེས་ཐོས་ན་མི་སྐྲག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་དག་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ། ། འདི་དག་ནི་སངས་རྒྱས་སོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་མོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། ། གང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་རྣམ་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱ་ཆེར་མཐོང་བ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཆོས་གང་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྐྱེད། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཀག་ཅེས་ཐོས་ན་མི་སྐྲག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་དེ་དག་མཚུངས་སོ་ཞེས་ཐོས་ན་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། གང་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པར་མཐོང་བ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་འཁོར་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་གཉི་ག་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མཚན་ཉིད་གཅིག་སྟེ། གང་འདི་ལྟར་འཁོར་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དག་མཚུངས་ཤིང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མཐོང་བ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་སྟེ།

Thus, by accepting that all conditioned phenomena are by nature ceasing, one should understand the teaching of emptiness. In that regard, how should one understand the teaching of emptiness such that, upon hearing that no phenomenon whatsoever was produced by ordinary beings and none was ceased by the Buddhas, one is not terrified? The teaching of emptiness is this: although one does not think, "These are ordinary beings" or "These are Buddhas," one understands the equality of the phenomena of ordinary beings through the equality of the phenomena of the Buddhas. One who perceives the phenomena of ordinary beings as distinct from the phenomena of the Buddhas does not understand emptiness. Therefore, by hearing that no phenomenon whatsoever was produced by ordinary beings and none was ceased by the Buddhas, one should understand the teaching of emptiness. How should one understand the teaching of emptiness such that, upon hearing that the nature of saṃsāra and the nature of nirvāṇa are the same, one does not harbor doubt? One who perceives the nature of saṃsāra and the nature of nirvāṇa as different does not understand emptiness. Why is that? It is because the suchness of saṃsāra and the suchness of nirvāṇa both have the single characteristic of being unconditioned. Thus, one who perceives the suchness of saṃsāra and the suchness of nirvāṇa as equal and without distinction does not harbor doubt.

དེ་ལྟར་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་དེ་དག་མཚུངས་སོ་ཞེས་ཐོས་ན་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་རྟག་པ་ཆོས་རྣམས་ནི་མི་ཟད་པ་ཞེས་ཐོས་ན་འཇུག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་རྟག་པ་ཆོས་རྣམས་ནི་མི་ཟད་པ་ཞེས་ཐོས་ན་མི་འཇུག་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་གློ་བུར་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྐུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ནི་རྟག་པ་ཆོས་རྣམས་ནི་མི་ཟད་པ་ཞེས་ཐོས་ན་འཇུག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པའི་མདོ་སྡེ་དུ་མ་དང་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་རྣམས་ལ་བལྟ་བ་དང་། ལེ་ལོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་དོན་བསྟན་པས་རང་གི་དོན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒྱུ་སྔར་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་ནི་སྨྲ་བ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ན་ཁྱུ་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །

Thus, when one hears that the nature of saṃsāra and the nature of nirvāṇa are equal, one should understand the teaching of emptiness without harboring doubt. If one asks: how is it that one understands the teaching of emptiness by entering [the path] upon hearing that the body of the Tathāgata is permanent and that phenomena are inexhaustible? One who does not enter [the path] upon hearing that the body of the Tathāgata is permanent and that phenomena are inexhaustible does not know emptiness. Why is that? Because the body of the Tathāgata is suchness and emptiness; it is not a body of adventitious afflictions or secondary afflictions. One who understands it in that way knows emptiness. Thus, by entering [the path] upon hearing that the body of the Tathāgata is permanent and that phenomena are inexhaustible, one should understand the teaching of emptiness. It is said: "Noble son, a bodhisattva should understand the teaching of emptiness through these ten ways of entering the Dharma." This was stated as the reason that by viewing many sūtras endowed with the pāramitās and the systems of Secret Mantra, and by teaching the summarized meaning to those who are lazy, it will also become for one's own benefit. Because the proponent of emptiness is the foremost of all speakers, they are called a "bull among men."

ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱ་ཆེ་བ་རྣམས་དང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་རྣམས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་སྟེ་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། གླེགས་བམ་ལ་ལས་ནི། སྟོང་ཉིད་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་སྟེ། ། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་སྒྲ་སྒྲོགས་པ། ། ཞེས་ཟེར་ཏེ་དེར་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་ཁྱུ་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། ཆོས་ཀྱི་དུང་སྟེ་སྒྲ་ཆེན་ལྡན། ། ཆོས་ཀྱི་གཎྜཱི་སྒྲ་བོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་སྒྲ་རྣམས་རྫོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་དུང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གྱུར་པས་ན། ཆོས་ཀྱི་དུང་སྟེ་སྒྲ་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་དུང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཟླུམ་པོ་བདུད་རྩིའི་རང་བཞིན་ཅན་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དེའི་སྟེང་དུ་པདྨ་ཆེན་པོ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་གེ་སར་དང་བཅས་པ། དེའི་དབུས་སུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་སྟོན་པའི་སྒྲ་མུཾ་གི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཕྱག་གཉིས་པ་སྐུ་མདོག་དཀར་པོ་རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གི་སྟེང་དུ་ཕྱག་གཉིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པ། གཞོན་ནུའི་རྒྱན་མ་ལུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཟུར་ཕུད་ལྔ་པ། གཞོན་ནུའི་གཟུགས་ཅན་དངས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུར་བདག་ཉིད་བསྒོམས་ལ།

Because he teaches the emptiness as it has been explained, as well as the vast and sublime qualities of a Buddha, he is the one who proclaims the sound of the profound and the vast; that is what is meant by that term. In some manuscripts, it says: "The bull among those who speak of emptiness, proclaiming the profound and the vast." In that context, it should be explained that those who speak of emptiness are the "bulls," meaning the foremost. The remainder is as before. Regarding the lines: "The conch of Dharma, possessing a great sound; the great-sounding gong of Dharma," because he has become the very nature of the samādhi of the Dharma conch, which is the cause for the completion of the sounds that teach all dharmas, he is called "the conch of Dharma, possessing a great sound." In that regard, the samādhi of the Dharma conch is as follows: one should meditate on oneself as the venerable Mañjuśrī, who arises from the seed-syllable mūṃ—the sound that teaches that all dharmas are free from mental engagement. He is two-armed, white in color, seated in the vajra posture, with his two hands in the gesture of meditative equipoise. He is adorned with all the ornaments of a youth, has five topknots, and possesses the youthful form of the very nature of stainless, pure wisdom. Within a circular mandala of water, which is of the nature of nectar and white in color, is a great eight-petaled lotus with a filament. In its center is the venerable Mañjuśrī, as described above.

རང་གི་སྙིང་གའི་ཟླ་བ་ལ་གནས་པའི་པདྨའི་སྟེང་དུ་ཡི་གེ་ཁཾ་ལས་དུང་གི་དབུས་སུ་ཡི་གེ་ཨོཾ་བཛྲ་ཛི་ཧྭ་རཾ་རྡོ་རྗེའི་ལྕེ། ལྕེའི་སྟེང་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་པདྨ། ། རིན་པོ་ཆེའི་པདྨའི་སྟེང་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་དཔག་མེད་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྟེང་གི་རྐན་གྱི་ཡི་གེ་བཾ་ལས་བདུད་རྩིའི་ཐིགས་པ་ཐུར་དུ་ཁར་འཛག་པར་གྱུར་པ་སྟེ་དེ་ལྟར་ཟླ་བ་ཕྱེད་དམ། ཟླ་བ་གཅིག་གམ། ཟླ་བ་དྲུག་གི་བར་དུ་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་མཚན་མ་ཐོབ་པ་དང་དེའི་འོག་ཏུ་དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་བར་བྱ་སྟེ་ཕྱི་རོལ་དུ། ཟུར་བཞི་ལ་སྒོ་བཞི་པ་སྒྲོ་སྲུང་རྣམས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་དང་། ཕྱིའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ལྷ་མོ་སྒེག་མོ་དང་། ཕྲེང་བ་མ་དང་། གླུ་མ་དང་། གར་མཁན་མ་དང་། བདུག་པ་མ་དང་། མེ་ཏོག་མ་དང་། མར་མེ་མ་དང་། བྱུག་པ་མ་རྣམས་དེ་ལྟར་དགོད་པར་བྱའོ། ། དེའི་ནང་དུ་རི་མོ་དཀར་པོ་གཅིག་གིས་བསྐོར་བ་སྒོ་མེད་པ། དེའི་དབུས་སུ་པདྨ་དཀར་པོ་བཟང་པོ་བྲི་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་བྲིས་ནས་སྟོན་ཟླ་ར་བའམ། དཔྱིད་ཟླ་ཐ་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཟླ་བ་(ཉལ་,ཉ་ལ་)འབྱོར་པ་ཅི་ཡོད་པས་མཆོད་པ་དང་ལྷ་བཤོས་དང་། གཏོར་མ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཕུལ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གིས་འདུག་ལ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་གཟུགས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་མཉམ་པ་འོད་གསལ་བར་བདག་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །

Upon a lotus situated on the moon at one’s own heart, from the syllable khaṃ arises a vajra tongue in the center of a conch, marked with the syllable oṃ vajra jihvā raṃ. Above the tongue is a precious lotus, and upon that precious lotus is the Blessed Buddha Amitābha, absorbed in meditative equipoise. From the syllable baṃ on the palate above the Blessed One, drops of nectar descend into the mouth. One should visualize this for half a month, one month, or up to six months. Then, once the signs are obtained, one should subsequently draw the maṇḍala. On the outside, it should have four corners, four gates, and be properly endowed with the gate-protectors. In the outer maṇḍala, one should arrange the goddesses Lāsyā, Mālā, Gītā, Nṛtyā, Dhūpā, Puṣpā, Dīpā, and Gandhā. Inside that, there is a single white line encircling it without gates; in its center, one should draw an excellent white lotus. Having drawn it thus, during the first month of autumn or the last month of spring, and so forth, on the full moon, one should offer whatever wealth is available—offerings, divine food, torma, and so on. Then, remaining in meditative equipoise, one should sit in the center of the maṇḍala in the vajra posture and meditate on oneself as the body of the Buddha, equal to the dharmadhātu and luminous, arising from the complete transformation of the form of the noble Mañjuśrī.

དེ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་མཚན་མའི་ཕྱག་རྒྱ་ཐམས་ཅད་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་བྱོན་ཏེ་རང་གི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ལ་ཞུགས་ཤིང་བརྟན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ལེགས་པར་བརྟན་པོར་བསམས་ལ། རང་གི་ཟླ་བ་དང་པདྨ་ལ་གནས་པའི་དུང་ལ་གསལ་བར་བལྟ་ཞིང་དེ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བར་གནས་པའི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་གེ་སར་གྱི་ཐིག་ལེ་རྣམས་ལས་ངག་གི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་ཏེ་ལྐོག་མའི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་། དབྱངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ལ་དབྱངས་ལས་ནི་སྒྲ། སྒྲ་ལས་ནི་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ནས་ལྕེར་ཕྱིན་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་སུ་གཅིག་ལ་གཅིག་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲོས་ལ། སྒྲའི་རྣམ་པ་དེ་ལ་བསམས་ཤིང་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་ཁེངས་པར་བསམས་ལ། ཨོཾ་བཱ་ཀྱེ་དཾ་ན་མཿཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་མ་བཤིག་པར་མཚན་རངས་པར་བཟླས་བརྗོད་བྱའོ། ། མཁས་པས་ཀྱང་ལྕེ་ལས་འོད་ཟེར་རྣམས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་འམ་གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཐོས་པ་དང་། མཆུ་འམ་སོ་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་གྲུབ་པའི་མཚན་མ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཇི་ལྟར་བསམས་པའི་ཚིག་དང་། ངག་དང་སྡེབ་སྦྱོར་སྣ་ཚོགས་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། གསང་སྔགས་དང་། རིག་སྔགས་དང་། སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལས་འབད་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་པ་དང་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །

Then, one should visualize with firm stability that all the mudrās of the signs of the body, speech, and mind of all the tathāgatas arrive from all directions and enter and become stable within one’s own body, speech, and mind. One should clearly gaze at the conch situated upon one’s own moon and lotus. From the bindus of the filaments—the essence of all the syllables situated in a circle around that—the components of speech emerge and reach the region of the throat. They become the nature of the vowels, and from the vowels, sound; from sound, they take the form of syllables and reach the tongue. They become a single vajra-like shape, illuminating one another as far as the limits of the expanse of space, and are emanated without obscuration throughout the entire sky. Contemplating that aspect of sound, one should imagine the sky being filled with sounds and recite the mantra oṃ vākyedaṃ namaḥ throughout the entire night without breaking the cross-legged posture. When the wise practitioner hears the sound "the light rays are definitely emerging" or "they are accomplished" from the tongue, or sees signs of accomplishment such as various light rays emerging from the lips or the teeth, then from that point forward, the words, speech, and various poetic compositions, as well as verses, secret mantras (mantra), knowledge mantras (vidyā), heart mantras (hṛdaya), and so forth, will emerge effortlessly. One will also come to know and compose all mundane and supramundane treatises.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་འགྱུར་བས་ན། ཆོས་ཀྱི་དུང་སྟེ་སྒྲ་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ་ཐམས་ཅད་དུ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ཆོས་རྣམས་འཆད་ཅིང་རབ་ཏུ་འཆད་པའི་སྒྲའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་ལྟས་ཀྱི་སྒྲའི་སྣང་བ་སྐྱེས་པས་ན། ཆོས་ཀྱི་གཎྜཱི་སྒྲ་བོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། མི་གནས་མྱ་ངན་འདས་པ་པོ། ། ཕྱོགས་བཅུའི་ཆོས་ཀྱི་རྔ་བོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡིན་པ་ནི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་རིགས་པ་དང་ལུང་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ནི་གང་མ་ལུས་པར་གནས་པའི་རྒྱུ་ཅན་དེ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པ་ལ་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་ཀུན་དུ་སྤུངས་པ་ཚིག་པ་ལ་ནི་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་གནས་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་གནས་པའི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གནས་པ་རྒྱུན་འཆད་པའི་ཁྱབ་པ་ཅན་དང་། མ་ལུས་པར་གནས་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཉིད་ནི་འགལ་བས་མ་ལུས་པར་གནས་པའི་རྒྱུར་འདི་ན་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱབ་པ་ཅན་ཡིན་པས་འགལ་བར་ཤེས་པ་སྟེ་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུན་ཆད་པ་དང་། བྲེང་མ་ཆད་པ་ཆོས་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།

One will come to fully understand the meaning of all sounds of all sentient beings, and omniscience itself will be attained before long. Therefore, it is said: "The Dharma conch, possessing a great sound," because it serves as the cause for the sound of teaching and thoroughly explaining the dharmas everywhere without obstruction. Because the appearance of the sound of the signs of teaching the sublime Dharma has arisen in all world systems, it is said: "The great-sounding Dharma ghaṇṭī." Regarding the phrase "The one who has attained non-abiding nirvāṇa, the great drum of Dharma in the ten directions," it should be examined that non-abiding nirvāṇa itself is perfectly complete enlightenment. Furthermore, it should be extensively demonstrated through both reasoning and scripture that all the Blessed Buddhas are those who have attained non-abiding nirvāṇa. Regarding that, first, as for the reasoning: for those things that have the cause of abiding without exception, their abiding is not finite. For example, when a heap of wood is completely burned, it is capable of acting as the cause for the abiding of smoke and so forth. Likewise, the Blessed Buddhas are those for whom the causes for abiding as long as saṃsāra exists are complete. Here, the pervasion is that the cessation of abiding and the state of having causes for abiding without exception are contradictory. Since the state of having causes for abiding without exception is the very pervasion explained here, the contradiction is known. This is because smoke and so forth, when their continuity is severed and when it is uninterrupted, are discordant phenomena.

རྒྱུ་མ་ཚང་བར་གྱུར་པ་ལས་འབྲས་བུ་མི་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བ་འགལ་བ་ཡིན་ན་རྒྱུ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ན་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གནས་པའི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་ཟད་པའམ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་བྲལ་བའམ། ཚེའི་འདུ་བྱེད་གནས་པ་ལ་མངའ་བརྙེས་པ་ལས་ཉམས་པའམ། སྲོག་གི་དབང་པོ་གནས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མཐར་གཏུགས་པའམ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་རྣམས་མེད་པ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། དེ་དག་ལས་བཟློག་པ་ནི་གནས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་སྟོན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་སོ་སོར་མཁྱེན་པ་མངའ་བས་དང་པོའི་སོམ་ཉི་མེད་དེ། གཞན་དུ་ན་གཅིག་པུར་སྤྱོད་པའི་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད། ཡུན་རིང་པོར་མྱ་ངན་ལ་བཟླ་བས་ཉན་ཐོས་སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར་ལྟར་བརྩེ་བ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་འབད་པ་དང་བྲལ་ན་དེ་ཉམས་ཤིང་། འབད་ན་ནི་འབད་རྩོལ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཉེས་པ་མངའ་བས་འགྲོ་བའི་དོན་གཟིགས་ཤིང་དེ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མི་མངའ་བས་སངས་རྒྱས་དེ་ཉིད་ནི་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སོམ་ཉི་གཉིས་པ་ཡང་མེད་དོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པ་ལ་གོམས་པའི་མཐར་བྱོན་པས་སོམ་ཉི་གསུམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། རིགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དེ་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ཀུན་དགའ་བོ་གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་མ་ལུས་པར་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམས་ལ་མང་དུ་བྱས་པས་དེ་འདོད་ན་བསྐལ་པའམ་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །

If it is argued that the cause is not established because an effect does not arise when the causes are incomplete, and thus the application is contradictory, this shall be explained. Regarding the incompleteness of the causes for remaining: it occurs either because the capacity to act for the benefit of sentient beings is completely exhausted, or because of being separated from great compassion, or because of a decline in the mastery over the maintenance of the formative forces of life, or because the ripening of the karma that sustains the life-faculty has reached its limit, or because there are no longer those to be disciplined by the Buddha. The opposite of these is explained as the very cause for remaining. In this regard, the Teacher possesses the power of unimpeded wisdom and thus has individual knowledge; therefore, the first doubt does not exist. Otherwise, what difference would there be between him and a Pratyekabuddha who wanders alone? Furthermore, he does not lack compassion like a firefly-like Śrāvaka who passes into nirvāṇa after a long time. If he were to lack effort because he had manifested great compassion, that compassion would decline. If he were to exert effort, he would possess the fault of being attached to exertion. Since the Buddha perceives the welfare of beings and is without attachment to it, he is impartial; therefore, the second doubt also does not exist. Because he has reached the culmination of training in the bases of miraculous power, the third doubt also does not exist. The logical point of this shall be stated here: "Ānanda, if anyone should rely upon, cultivate, and frequently practice the four bases of miraculous power without exception, then if they so desire, they will remain for an eon or more than an eon."

ཀུན་དགའ་བོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་མ་ལུས་པར་སྟོན་ཅིང་བསྒོམས་ལ་མང་དུ་མཛད་པས་གལ་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞེད་ན་བསྐལ་པའམ་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པར་བཞུགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྲོག་གི་དབང་པོ་གནས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཟད་པ་ཡང་མི་མངའ་སྟེ། བསྐལ་པ་དུ་མར་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ལྡོག་པ་གོམས་པར་མཛད་པ་དང་། ཐབས་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བླ་མར་མཛད་ཅིང་བསྟན་པ་དང་བསགས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚོགས་དག་ནི་གང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་ལ། མཆོག་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་མཆོག་མ་ཡིན་པ་འབྱུང་གི་གཞན་དུ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་འབྲས་བུ་དེ་དང་མི་མཐུན་པར་འབྱུང་བ་ནི་མི་སྲིད་པས་ཕན་པ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ནི་མི་སྲིད་དེ། དེར་གཏོགས་པའི་དབྱེ་བ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟོན་པ་ལ་ཡང་འཚོ་བའི་རྒྱུའང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་ཅིང་གཞན་གསོད་པ་སྤང་པ་ལ་སོགས་པ་སྔར་དུ་སྤྱད་ཟིན་ཀྱང་། ཅིའི་ཕྱིར་ལོ་བརྒྱར་ཡང་མི་བཞུགས་ཤེ་ན། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡུན་རིང་དུ་འཚོ་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་འབྱིན་པར་བཤད་པ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་རིགས་མཐུན་པར་མ་འདྲེས་པ་ཉིད་དུ་འབྲས་བུ་ཚེ་རིང་བར་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། གང་འདི་གང་གི་རྒྱུར་མངོན་པར་བསྟན་པ་དེ་ནི་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་ཚོགས་པ་དང་འདུས་པར་གྱུར་ན་དེ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་།

Ānanda, because it is said: "The Tathāgata has fully taught, cultivated, and extensively practiced the four bases of miraculous power; therefore, if the Tathāgata so desires, he may remain for an eon or even longer than an eon." Furthermore, there is no exhaustion of the karmic fruit that sustains the life-faculty. This arises from having habituated himself over many eons to refraining from taking life, and from having mastered and accumulated the perfection of generosity through immeasurable means. In this regard, the collection of causes and effects is such that a supreme result arises from a supreme cause, and a non-supreme result arises from a non-supreme cause. It is impossible for a result inconsistent with the cause to arise from either a supreme or a non-supreme cause; thus, it is impossible for benefit to turn into harm, as it does not depend on any such distinctions. If one asks: "Even though the Teacher’s means of sustenance are irreproachable and he has long since practiced the abandonment of killing others and so forth, why does he not remain for even a hundred years?" The answer is that the result of all these practices is omniscience itself. While it is explained that the fruit of abandoning killing and so forth is the manifestation of a long life, this is taught as a long life that is of a similar type and unmixed with other results. Whatever is explicitly taught as the cause of something will indeed produce it when the necessary conditions are fully assembled and combined.

གཞན་དག་གི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ནི་ཉེས་པ་མེད་ཀྱི། དེ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་བསྐྱེད་པར་མི་འགྱུར་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། འོན་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་གོམས་པར་མཛད་པ་ཉིད་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། བསོད་ནམས་ནི་ཚོགས་ཀྱི་དེའི་ཁྱད་པར་གཞི་བསྐྱེད་པ་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་བསོད་ནམས་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་མེད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འདོད་པ་ཚད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་དེ་འདིར་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུས་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་ཉིད་མེད་དམ། ཅི་གཟུགས་གཞན་དག་གིས་གདུལ་བ་རྣམས་ཀྱང་མེད་གལ་ཏེ་ཕྱོགས་སྔ་མ་ལྟར་བྱས་ན་དེའི་ཚེ་བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་བསྟན་པས་ཀྱང་གདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སྲིད་པས་དེའི་གཟུགས་སུ་ཅི་སྟེ་མི་བཞུགས་ཐུགས་བརྩེ་བའི་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཐུགས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆ་ལུགས་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་གནས་པར་མཛད་དེ། དཔེར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་གཟུགས་སུ་བཞུགས་པ་དང་འདྲ་ཞིང་། བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་མེད་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་མི་སྲིད་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །

It is not a fault for [the Buddha] to become the cause for others; otherwise, it would follow that he could not produce them. However, it is precisely through the cultivation of the suchness of phenomena that he became omniscient, and merit is that which accords with the production of the basis for that specific collection. Therefore, the claim that the Blessed One passed into nirvāṇa because his merit was completely exhausted is merely a false imputation. If it is argued that the Tathāgata’s passing into nirvāṇa is valid because there are no sentient beings to be trained, this must be examined here: Is it that there are no sentient beings to be trained by the Buddha’s body, or are there also none to be trained by other forms? If the former position is taken, then since there exist beings to be trained even by the manifestation in the form of Śakra and others, why would he not remain in those forms? Those possessed of a mind governed by compassion remain in other guises for the sake of benefiting others, just as the Blessed One himself remained in the form of a universal monarch (cakravartin). Furthermore, there is no reason why there should be no one to be trained by the forms of Śakra and others, and it would also follow that it would be impossible for Śakra and others to act for the benefit of others.

ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མེད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་གཞན་རྣམས་ན་དེས་འདུལ་བའི་སྲིད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མཛད། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་ཡང་དེ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་དེའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་འདི་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བསྟན་པས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གང་ནས་ཀྱང་མ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་ངེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་མེད་པས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་མཛད་དེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ་ཞེས་འདོད་ན་འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བསྟན་པས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་གཞན་དག་ཏུ་བལྟམས་པ་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ཉེ་བར་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། དུས་འདི་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ། སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ཡོང་མི་འདའ། ། ཆོས་ཀྱང་ནུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྨིན་མཛད་ཕྱིར། ། མྱ་ངན་འདའ་བར་སྟོན་པར་མཛད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། །

Alternatively, if there are no beings to be tamed by the Buddha’s body in a single world system, why does he pass into parinirvāṇa when there are other infinite world systems where such beings exist? If it is argued that he does not exist in other world systems either, the reason for that is not established here; for nowhere has it been said that there are no sentient beings to be tamed by the manifestation of the Buddha’s body in all world systems. Furthermore, if it is claimed that he passes into parinirvāṇa because there are no beings with fixed [lineage] for whom he engages in the welfare of others, this is not proven. For, while in one world system he demonstrates parinirvāṇa in order to care for those beings who are to be tamed by the teaching of nirvāṇa, in other [systems] he demonstrates the complete cycle of birth, manifest enlightenment, and the turning of the wheel of Dharma without omission. As it has been said: "The Buddha never passes into nirvāṇa, Nor does the Dharma ever decline; Yet, in order to ripen sentient beings, He demonstrates the passing into nirvāṇa."

ཡང་ན་གལ་ཏེ་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ནི་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་བཞུགས་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་ཅི་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བར་འགྱུར་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་རྣམས་གང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་གང་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཅིག་པུ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་པ་དེས། དེར་གང་དུ་འཁྲུངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དང་འདྲ་བ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཅིག་གིས་འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བ་རྣམས་འདུལ་བར་སྤྱོད་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཉིས་པ་ལ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པའམ། ཡེ་ཤེས་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཉིད་མི་རིགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་གཅིག་པུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་པར་སྤྱོད་ན་གཞན་དག་ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་གདུལ་བར་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྟགས་པ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གདུལ་བྱ་མེད་པར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཚོགས་མཚུངས་པར་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་གཅིག་གིས་མི་སྤྱོད་པ་དེར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་མི་སྤྱོད་དོ། ། རང་གིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ནི་ཉན་ཐོས་དང་མཚུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མངའ་བ་ཤིན་ཏུ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རང་གིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱས་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Alternatively, if the Great Sage were to remain for as long as saṃsāra lasts, would [Buddhas] appear in the world-systems gradually or simultaneously? Regarding the Blessed Ones, the other Tathāgatas who possess unimpeded wisdom: in any case where a single Tathāgata alone performs the activities of a Buddha, in that very world-system where he was born, a second Tathāgata possessing unimpeded wisdom would be purposeless, as he would be acting to discipline those to be trained by the Buddhas included within all of saṃsāra. Otherwise, it would be illogical for there to be no appearance of other Buddhas, or for their wisdom to be unimpeded. Likewise, if that single one alone were to perform the activities of a Buddha, why would others appear? It is also illogical to imagine that "there are no beings to be disciplined here," for if that were so, it would follow that there are no beings to be disciplined for any Buddha. Therefore, when Tathāgatas have equal accumulations, if one does not act in a certain place, the other Tathāgatas do not act there either. To discipline only those sentient beings whom one has personally ripened would be equivalent to the Śrāvakas; if that were the case, it would be utterly illogical for Tathāgatas to possess unimpeded wisdom, because disciplining only those sentient beings whom one has personally ripened would be identical to the way of the Śrāvakas.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་རྣམས་ལ་སྐབས་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མི་མཛད་དོ་ཞེ་ན། གླིང་བཞི་པ་སོ་སོར་ཡང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཁོ་ནར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་རྣམས་སྐབས་འབྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་ཡིན་གྱི། མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་གླིང་བཞི་པར་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ་ཞེ་ན། གཅིག་པུ་སྟོང་གསུམ་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་བྱུང་ནས་གླིང་བཞི་པར་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་གང་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟར་ན་ཡང་འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཅིག་པུ་ཉིད་བྱུང་ནས་འཁོར་བ་མ་ལུས་པར་གཏོགས་པའི་གླིང་བཞི་པ་རྣམས་སུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་དོ་ཞེས་ཁས་བླང་དགོས་སོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་གླིང་བཞི་པ་རྣམས་སུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་སྤྱོད་པ་སྟོན་པར་ནི་སྤྱོད་དེ། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་སྤྱོད་པ་སྟོན་པར་མི་སྤྱོད་ན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ན་ལོང་བ་མགོན་མེད་པ་རྣམས་སུ་མགོན་བྱ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པར་མཛད་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དག་ཏུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མི་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པ་དག་ཏུ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལོང་བར་གྱུར་པར་མི་རིགས་སོ། །

If it is argued that [the Tathāgata] does not perform the welfare of sentient beings in other world systems in order to provide an opportunity for other bodhisattvas, it would follow that there is no appearance of a buddha in any of the individual four-continent systems. If it is argued that other bodhisattvas do indeed provide the opportunity, and that the Tathāgatas perform the welfare of sentient beings in other world systems in dependence upon them—and not because they do not act—then one must accept that a buddha appears in a single four-continent system. In that case, what is the point of one [buddha] appearing in the trichiliocosm and then performing the welfare of sentient beings in the four-continent systems through an emanation body (nirmāṇakāya)? Even so, one must admit that a single Tathāgata appears throughout all of saṃsāra and performs the welfare of sentient beings in the four-continent systems belonging to the entirety of saṃsāra through an emanation body. The Tathāgata does indeed display the conduct of an emanation body in all the four-continent systems belonging to all of saṃsāra; for if he did not display the conduct of an emanation body everywhere, the Tathāgata would not possess unimpeded wisdom (jñāna). However, it is not the case that Tathāgatas do not appear in other world systems simply because he made the aspiration, "I shall become a buddha in order to act as a protector for the blind and protectorless in the world," for it is not reasonable that beings should be blind in the presence of the Buddha Bhagavān.

འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྱད་མེད་པར་བཤད་ན་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འབྱུང་བར་མི་རིགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་སྟོང་གཉིས་པ་དང་སྟོང་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གླིང་བཞི་པ་རྣམས་སུ་ཡང་ཅི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་མི་རིགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་ན་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤིན་ཏུ་མངའ་བའི་ཚོགས་མཉམ་པར་གྱུར་པའི་ཚོགས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་ཞིང་སེམས་ཅན་ཤིན་ཏུ་མང་པོའི་དོན་བྱ་བ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡུལ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ངུ་ལ་ཁྱབ་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མི་མངའ་ན་སྐུ་གདུང་རྣམས་ཇི་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར། སྨྲས་པ། རྫོགས་སངས་མྱ་ངན་མི་འདའ་ན། ། ཉེས་པ་དྲུག་གཅིག་འབྱུང་འགྱུར་ཏེ། ། དོན་མེད་ནུས་པ་མ་ཚང་དང་། ། ཐམས་ཅད་གདུལ་བར་མི་འགྱུར་དང་། ། ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་མཚུངས་འགྱུར་དང་། ། སྐུ་གདུང་རྣམས་ནི་མི་འབྱུང་དང་། ། གླིང་བཞི་པ་ཙམ་ཉིད་དུ་ནི། ། འཁྲུངས་པར་དེ་དག་སྣང་བར་འགྱུར། ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཆད་པ་དང་། ། བདེ་གཤེགས་ཀྱང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ། ། འཆི་བའི་ལུས་ནི་སྣང་བ་དང་། ། མི་མཐུན་ཆོས་སུ་སྟོན་པ་སྟེ། ། མོ་གཤམ་བུ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ། ། གཞན་དུ་སྐུ་གདུང་མེད་པ་ཡི། ། ཚད་མ་དང་ནི་འགལ་བར་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་དེ་འདིར་ཤིན་ཏུ་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ། །

If it is argued that if world systems were explained without distinction, it would follow that it is illogical for a trichiliocosm to arise, then if one were to conceive of it in that way, it would also be illogical for Tathāgatas to appear in the four-continent worlds of the second-order thousand and the third-order thousand [world systems]. If that were the case, the assemblies of Bodhisattvas who have gathered in great numbers would be equal in their attainment of the fruit, and the Tathāgatas would be utterly free from the weariness of working for the benefit of a vast multitude of sentient beings, because they would be pervading only a very small domain. If the Blessed One does not pass into parinirvāṇa, how could his relics appear? It is said: If a perfect Buddha does not pass into nirvāṇa, Six faults will arise: Meaninglessness, incomplete capacity, The failure to discipline all beings, Becoming equal to the Śrāvakas, And the non-appearance of relics. Furthermore, they would appear to be born In only a single four-continent world. The common lot would be severed, And the Sugata would also pass into nirvāṇa. Just as the physical bodies of Śrāvakas and others Appear at the time of death, This would be taught as a discordant phenomenon; It should be understood as being like the son of a barren woman. Otherwise, the absence of relics Would be held to contradict valid cognition. This [objection] is here merely a conventional designation.

གང་ལུང་གཞན་དག་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ངེས་པར་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་བཞེས་པ་ལ་དོན་འདི་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་བྱ་བ་ལ་གཞོལ་བར་འདོད་པས་དད་པ་ལ་གཞོལ་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་འདོར་ཞིང་སྤོང་བར་མཛད་པ་ནི་མི་རིགས་སོ། ། ལུང་གཞན་གྱི་སྟོབས་ལ་ངེས་པར་སྟོན་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་མཆོག་གི་ཚུལ་ཡང་ཞོགས་ཤིག། དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་སྡེའི་ལུང་ལས། འདུས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁམས་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བར་འཆད་དོ། ། གཞན་དོན་འདི་ལ་རིགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱུ་རྣམས་ཉེ་བར་འདུས་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བར་འོས་ཏེ། དཔེར་ན་ལྷན་ཅིག་བཏབ་པའི་ས་བོན་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བར་མ་བཅད་ན་ཚོགས་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་མྱུ་གུ་འབྱུང་ངོ་། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ས་བོན་བཏབ་པའི་རིམ་པ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་གིས་ཚོགས་བསགས་པར་མི་ནུས་ཏེ། རྒྱུ་ཡང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་སྟེར་བའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མྱུ་གུ་རྣམས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱུ་ཡོད་པའམ། ནུས་པའི་རྒྱུ་འབྲས་བུ་མི་བསྐྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མཐའ་ཡས་པ་མ་ལུས་པ་ཅིག་ཅར་སྟོན་པའི་ཕན་པའི་བློ་དང་ལྡན་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བུ་གཅེས་པར་འཛིན་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་རྗེས་སུ་གནས་པར་སྣང་ངོ་། །

Even if other scriptures state that the Tathāgatas definitely take birth in other lives, and even if one harbors doubts regarding this matter, it is improper for the Blessed One—who desires to be intent upon the activity of accomplishing the welfare of others—to abandon or reject those who possess minds intent upon faith. What need is there to mention the certainty shown by the power of other scriptures? Likewise, let alone the system of the Supreme Vehicle, the scriptures of the Mahāsāṃghika school explain that the Saṃgha and others appear in other realms. There is also a logical reason for this welfare of others: those things that possess the power of the simultaneous convergence of causes are fit to arise together. For example, when a collection of seeds is sown together and not interrupted, a sprout emerges from that collection simultaneously. In the sequence of planting the seeds of enlightenment, it is impossible to accumulate the collections simultaneously; rather, from a variety of causes, the sprouts of the Tathāgatas arise, which bestow the results of higher rebirth and definite excellence. It is contrary to reason for a cause to exist by nature or for a potent cause not to produce its effect. This is because the Great Being, who possesses the altruistic intention to simultaneously teach the entirety of infinite beings without exception, is seen to remain after having fully perfected the collections of merit and primordial wisdom.

དེ་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཅིག་ཅར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་ངེས་པར་འདོད་པ་ལ་རག་ལས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་འཆད་པ་བྱེད་པ་དང་མཚུངས་སོ། ། དེས་ན་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་གང་གིས་དགག་སྟེ། སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལ་དོན་མཛད་བཞེད་པ་ཡང་ཚོགས་བསགས་ནས་ནི་མི་བཞེད་པ་ཉིད་དུ་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ་སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། བྱམས་པ་ཁྱོད་མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཞུགས་པར་ནུས་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར། བྱམས་པ་ཁྱོད་ཡུན་རིང་པོར་འདི་སྙེད་དུ་འཁོར་པར་མངོན་པར་དགའ་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་དུས་ལ་སྡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་བྱམས་པ་ཁྱོད་ད་ལྟར་ངའི་རྒྱལ་ཚབ་ཡོངས་སུ་བླངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འགྲོ་བའི་དོན་དུའམ། ཡང་ན་སྐྱེས་བུས་སམ། གཞན་གྱིས་དེར་འཇུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་གིས་ཀྱང་ནུས་པས་འདོད་དེ་བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས་གཞན་ལྡོག་པར་མཛད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པ་མངོན་དུ་མཛད་པས་ན། ཇི་ལྟར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་གཞན་གྱི་དབང་གིས་འཇུག་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། རྒྱུ་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་དགོངས་པ་དམ་པ་དེ་འདི་ལྟར་གྲངས་སུ་བགྲང་བ་ཇི་ལྟར་མཛད། དེ་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་སམ།

The simultaneous and complete perfection of their accumulations of merit and wisdom depends necessarily upon their aspiration, just as it is with a teacher who has thoroughly realized the treatises. Therefore, what could possibly prevent the cause for becoming a buddha? Even the desire to act for the benefit of diverse sentient beings becomes an obstacle if, after having gathered the accumulations, one does not so desire. As it is said in the Karuṇāpuṇḍarīka Sūtra: "Maitreya, although you are able to abide in the nirvāṇa without remainder through unsurpassed wisdom, why is it, Maitreya, that you have delighted in saṃsāra for so long? All of that is a waiting for the proper time through the power of your aspiration. Therefore, Maitreya, you have now been fully accepted as my regent." Even so, it is not that the Blessed One enters into that state for the sake of wandering beings, nor by his own will, nor by another; rather, because even a single one among them is capable of desiring it, he thinks, "What shall I do?" and thus causes others to turn back. Since he has manifested the generation of great compassion, just as he enters through the power of great compassion for others, the others are likewise the same. How could that sublime intention, in which the causes are not incomplete, be counted in such a way? Do they [enter] by means of the saṃbhogakāya? Or...?

སྤྲུལ་པའི་སྐུས་རང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སམ་ཁམས་གཞན་གྱི་གླིང་བཞི་རྣམས་སུ་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་རྫོགས་པར་མཛད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་ཅན་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་ཅན་དུ་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རོལ་པ་འདི་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་སྨོན་ལམ་དང་འགལ་བ་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་མགོན་མེད་པ་ཉིད་དང་། ལོང་བར་གྱུར་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པ་མགོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། མིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མི་རིགས་སོ། ། སྐུ་གདུང་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དང་བའི་རྒྱུད་ལ་སྣང་གིས་སྐུ་གདུང་ཉིད་དེ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུབ་པ་རྣམས་ནི་རྙོག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་གསེར་འོད་དམ་པའི་མདོ་ལས། མཐོ་རིས་སུ་ནི་འཛེག་པའི་ཕྱིར། ། ནམ་ཞིག་རི་བོང་རྭ་རྣམས་ལས། ། སྐས་ནི་ལེགས་པར་བྱས་གྱུར་པ། ། དེ་ཚེ་རིང་བསྲེལ་ཡོད་པར་འགྱུར། ། སྐུ་ལ་རུས་པ་ཁྲག་མེད་ན། ། རིང་བསྲེལ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ལ་ཡང་དཔེ་འདིས་ན་གང་དུ་འབྱུང་བའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་དེ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ཉིད་གཅིག་པུ་བྱ་བ་མཛད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། མ་གྲུབ་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བའི་དོན་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ།

Through the nirmāṇakāya, the welfare of beings is spontaneously and perfectly accomplished in their own world systems or in the four continents of other realms, according to their respective fortunes. Those whose nature is compassion are not to be regarded as having objective referents; this display of the Buddha is inconceivable. How is it not in contradiction with their aspirations? Because for beings who are without a protector and have become blind, it is not appropriate for anyone other than the tathāgatas to be their protector—such as the arhats and so forth—or to be their eyes. Nor is it that they lack physical relics; rather, through the very blessing of the Blessed One, they appear to the pure mental continua of sense bases, yet the physical relics themselves do not exist. This is because the Blessed One possesses a body whose nature is wisdom, and because the Munis remain for as long as saṃsāra exists through their stainless insight. As it is said in the Suvarṇaprabhāsa-sūtra: "For the sake of ascending to the higher realms, If a ladder were ever properly constructed From the horns of a rabbit, Only then would relics exist. Since the body has no bones or blood, How could relics possibly exist?" Thus it is said. By this analogy, it is not established that [relics] exist in the same way as the world systems where they appear; for in those places, the tathāgata alone does not perform the activity. As for their non-establishment [as physical entities]: because the tathāgatas must perfectly accomplish the welfare of beings, [they do not remain as physical bodies].

དེ་མཛད་པ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུ་འདུས་པར་མཛད་པའི་ཚུལ་དེས་འདུལ་བར་འགྱུར་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་སྲིད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཏོག་གི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་དཔག་མེད་དང་། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་མཛད་ནས་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བྱ་བ་མཛད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་སྟེ། ཕྲག་དོག་མ་ལུས་སྤངས་པ་རྣམས། ། ཕྱོགས་གཅིག་བཞུགས་པ་ཉིད་ན་ཡང་། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་རྣམ་མཛེས་ཏེ། ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས། ། ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། ཕྲག་དོག་ནི་ནག་ནོག་གི་སྤྱོད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་གིས་འབྱོར་པ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་མཛེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་ལས་རྗེས་སུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་ལྡན་པ་ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ལ་སོགས་པས་རྗེས་སུ་གོས་པ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་འགྲོ་བའི་དོན་མཉམ་པ་མེད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་མཉམ་པར་གྱུར་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཀྱང་ནི་མཛེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ། འདུས་པར་གྱུར་པའི་ཚུལ་དེས་གདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་གཅིག་ཏུ་འདུས་པར་ནི་མཛད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མང་པོ་དུས་གཅིག་འབྱུང་བར་སྲིད་པ་ལ་འགལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་སྨོན་ལམ་བཏབ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་འབྱུང་བ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་བདག་ཅག་ལ་བརྟན་པ་རྣམས་ལ་སྣང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་གསུངས་ཏེ།

Regarding that activity: there are indeed beings to be tamed by the manner in which the Blessed One alone gathers [the Buddhas] together. As it is said in the Āryaratnaketudhāraṇī-sūtra: "The Blessed One Amitābha, Śākyamuni, and the others, having gathered as one, perform the welfare of immeasurable sentient beings." It is also said: "Even when those who have abandoned all envy dwell in one place, the Blessed Ones are most beautiful, surpassing even the universal monarchs." This means that universal monarchs, whose conduct is stained and who feel anger toward one another's prosperity, are not beautiful when gathered together. However, the Blessed Ones, who are of the nature of compassion and possess emanation bodies (nirmāṇakāya), whose very essence is untainted by envy, stinginess, and the like, and who have spontaneously and equally accomplished the peerless welfare of beings—even if they were to gather as one, what could be more beautiful? If there were no beings to be tamed by such a manner of gathering, they would not gather as one. Therefore, there is no contradiction in the possibility of many Tathāgatas appearing simultaneously in a single world system. Furthermore, they have made such a prayer: "In whatever way the welfare of those to be tamed is brought to completion, may we appear to those who are steadfast in that very way."

དེའི་གཟུགས་ཙམ་དུ་སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱང་མེད་ལ། རྒྱལ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལུས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་ལས་རྣམས་མཐའ་ཡས་ཀུན་དུ་འབྱུང་། ། སྣ་ཚོགས་ལ་ལས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དེ། ། འགྲོ་བ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོར་ཤེས་ན་ནི། ། རང་གི་ལུས་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་སྟོན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་ཡིན་པར་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་ཡང་ཡིན་པས་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་མཛད་པ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མ་ཚང་བའི་དཔེར་འགྱུར་རོ། ། གཞན་ཡང་གཞན་དག་ཀྱང་ཇི་སྲིད་དུ་སྲིད་པ་སྒོམ་པའི་དམ་པ་རྣམས་ནི་སྙིང་བརྩེ་བས་དབུལ་བར་གྱུར་ཀྱང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པའི་ནོར་ཡོངས་སུ་བསྐྱང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དམ་བཅས་པའི་དོན་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཟད། དེས་ངེས་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དག་སྣང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་མ་ལུས་པའི་གཙུག་གི་ནོར་བུར་གྱུར་ཅིང་། སྲིད་པའི་འཇིགས་པ་རྣམས་ལས་ཡང་དག་པར་བརྒལ་བ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་བདེན་པ་དང་སྙིང་བརྩེ་བའི་ནོར་རྣམས་མངོན་དུ་བདག་གིར་མཛད་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྫོགས་པར་མི་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་དང་ལྡན་པ་གང་ཞིག་དད་པར་འགྱུར།

Apart from the mere appearance of their forms, neither the world-systems nor the form bodies (rūpakāya) of the Victors (jina) exist, because all things are the very body of wisdom (jñānakāya). As it is said in the Laṅkāvatāra Sūtra: "The infinite karmas of sentient beings arise everywhere; from these various karmas, the entire world comes to be. If one knows that the world of beings is the nature of mind, one's own body is shown to be inconceivable." Furthermore, if one asks: "How is it that they are said to be the disciples of a single Tathāgata alone?" Even so, since the disciples of a single Tathāgata are also the disciples of all Buddhas, it is accepted that they are also the deeds of other Tathāgatas, just as before; thus, that [argument] becomes an example of an incomplete proof. Moreover, as for others: even if the supreme ones who cultivate existence were to become impoverished of compassion, they would still exhaust all their power to fully preserve the wealth of shame and modesty and to bring their commitments to completion. If those who certainly bring [the goal] to perfection are seen in such cases, then who with a mind could have faith in the claim that the Tathāgatas—who have become the crown jewels of all noble beings without exception, who have perfectly crossed over the fears of existence, and who have taken as their own the wealth of shame, truth, and compassion—would not bring [the goal] to perfection through their unimpeded power of wisdom?

དམ་བཅས་པ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་ངེས་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་མཛད་དེ། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ། ། བསོད་ནམས་འདི་ཡིས་ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ་ཉིད། ། ཐོབ་ནས་ཉེས་པའི་དགྲ་རྣམས་ཕམ་བྱས་ཏེ། ། རྒ་ནད་འཆི་བའི་དབའ་ཀློང་འཁྲུགས་པ་ཡི། ། སྲིད་པའི་མཚོ་ལས་འགྲོ་བ་གདོན་པར་བགྱི། ། ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སེམས་ཅན་ཉུང་ཟད་ཅིག་གཟུང་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མེད་པར་ནི་མ་གྱུར་ཅིག། དེ་བས་ན་ཇི་སྙེད་དུ་སེམས་ཅན་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མཛད་པའི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་པས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བ་ལས་ངེས་པར་གདོན་མི་སྲིད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་ཅན་དེའི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་གནས་སྐབས་ནི་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་དམ་བཅས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྒྲུབ་པར་མཛད་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པར་བཞེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ན་འདི་ལ་ལེགས་པར་བསྒོམས་པས་ཅིའི་ཕྱིར་དུས་མ་ཡིན་པར་འཆད་པར་འགྱུར་བར་འདོད་དེ། རྒྱུན་མི་འཆད་དོ། ། འོན་ཀྱང་དུས་དེའི་ཚེ་འབྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་རྣམས་ཏེ། རབ་བཟང་གི་མཐར་ཐུག་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བཏུལ་ནས།

The vow was also made in order to bring about the complete and certain liberation of all sentient beings from all suffering. Regarding this, the Blessed One previously made this aspiration: "By this merit, having attained the state of omniscience, And having defeated the enemies that are the faults, I shall deliver beings from the ocean of existence, Which is turbulent with the surging waves of aging, sickness, and death." It is not appropriate to understand the word "beings" here as referring to only a few; for it would be impossible for him to lack the great compassion that takes all sentient beings as its object. Therefore, as long as there is even a single sentient being, it is not logical for those whose nature is compassion to pass into nirvāṇa. If one were to argue that because sentient beings are infinite, it is impossible to certainly deliver all of them from saṃsāra, it is precisely for that reason that those whose nature is compassion possess a purpose that is itself infinite. Otherwise, they would not act in accordance with their vow, nor would they act in accordance with their great compassion. Furthermore, this great compassion is characterized by the desire to fully protect all sentient beings from suffering. Thus, having cultivated this well, why would one desire to pass away at an improper time? It is not interrupted. However, at that time, having subdued all those to be trained by the Buddha who appeared then, up to the very last one, Subhadra—

གང་གཞན་དག་ནི་དུས་གཞན་དག་ཏུ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་འགྱུར་བར་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་དེའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་རྣམས་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནས་དེ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་དག་དབང་བསྐུར་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་ན་བར་དུ་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་དོན་མེད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་མེད་པར་ནི་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་ཆ་ལུགས་གཞན་དག་གིས་འདུལ་བ་དག་ཀྱང་སྲིད་དེ། སྔར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། དོན་མེད་པར་བཞུགས་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དོན་མཛད་པའི་ཆེད་དུ་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་རབ་བཟང་ལ་བཞེས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ཇི་སྙེད་དུ་བཞུགས་ཏེ། དུས་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་མི་བརྟག་སྟེ། གང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་ལ་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་བརྙེས་པ་དེ་དག་ནི་དུས་རིང་བ་དང་། ཐུང་བར་བརྩི་བར་མི་མཛད་དོ། ། དེར་གཞན་དག་བླ་ན་མེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་ཡང་མི་དགོངས་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལ་འབད་པ་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་མང་པོ་གདོན་པའི་བསམ་པ་ཅན་བྱ་བ་གཟིགས་པ་དེ་དག་གིས་བྱས་ཟིན་ན་འདིར་བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་དུ་དགོངས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་དེ་ལྟར་བརྩི་བར་མི་མཛད་པར་འཇུག་གོ་ཞེ་ན།

As for the claim that other Tathāgatas appear sequentially to act for the sake of those whose mental continuums will ripen at other times, and that thereafter they pass into parinirvāṇa after having empowered other bodhisattvas to bring those beings to the perfection of benefit—otherwise, the engagement in the welfare of others in the interim would be rendered meaningless—that is unreasonable. This is because it is established that there are no sentient beings who cannot be tamed by a Buddha, and because it is possible for those to be tamed through other modes of appearance in all world systems, just as previously explained. Furthermore, it is not the case that they remain without purpose, for they remain specifically to accomplish that welfare. Moreover, one should not correctly judge that the King of the Śākyas remained for only a very brief moment for the sake of Subhadra. Those who have attained the goal they themselves desired in their hearts do not calculate time as being long or short. Nor should one think that others will arise there possessing unsurpassed power; if that were so, the effort to generate the mind of enlightenment would become entirely pointless. Those who perceive the task of liberating many worlds and possess the intention to do so would think, "Since they have already accomplished it, what is there for me to do here?" If it is argued that those endowed with great compassion do not calculate in such a way but simply engage [in activity], [the response follows].

ལྷག་པར་གནས་པར་མཛད་པ་ལ། ཅི་ཕྱིར་བརྩི་བ་ལ་བརྩོན་པར་མི་མཛད། གནས་སྐབས་དེར་བརྩི་བར་མི་མཛད་པར་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། འཇུག་པའི་རྒྱུར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མངོན་དུ་མཛད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཉམ་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ས་ལ་གནས་པ་ན་ཡང་རྒྱལ་པོ་གདོན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་འདེགས་པ་དང་མཚུངས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་གཅིག་གི་ངོ་བོ་གྱུར་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་མཚུངས་པར་འགྱུར་ན། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་དང་མཉམ་པར་མི་འགྱུར་བས་དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གཅིག་མེད་པར་གྱུར་ནས་དེ་ལས་གཞན་པ་དེ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་མི་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། བསྐལ་པ་མང་པོའི་གྲངས་སྙེད་དུ། ། བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡི། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོར་ལྡན་པ་གང་། ། གཞན་གྱི་ཁ་ན་ལས་པས་བཞུགས། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟར་དང་ཐ་དད་པར་མི་རིགས་སོ། ། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྐྱབས་ཀྱི་དོན་དང་སྐྱོབ་པའི་དོན་དུ་བཤད་དེ། གང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་མི་སློབ་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་སྟེ།

Regarding the act of remaining [in the world], why do you not strive to calculate [the duration]? It is logical that one should not calculate at that stage. Since the cause for engaging [in the world] is the manifestation of great compassion, for that reason, although [the Buddha] possesses unimpeded wisdom, it also arises simultaneously. If it is argued that because the Blessed Ones are equal in their cause for engaging in the welfare of sentient beings, it is like a commoner lifting a stone in order to rescue a king, even so, if the nature of a single [Buddha] who possesses unimpeded wisdom were to become the cause and effect, then others would not be equal to him; therefore, it is not logical to understand it in that way. It is not the case that if one [Buddha] were absent, others would not arise from a cause equal to that. Here it is said: "For as many as the number of many eons, those who possess great compassion through the complete perfection of meditation remain dependent upon others." Thus it is explained. Since the Blessed Ones, who possess the body whose nature is qualities, are characterized by being utterly uninterrupted and have not passed into final nirvāṇa, it is also illogical for those who seek refuge to treat them as distinct in that way. Furthermore, the Blessed One is explained in the sense of "refuge" and "protector." Whoever goes for refuge to the Buddha, the Blessed One, goes for refuge to the unlearned qualities that make one a Buddha.

མར་མེའི་རྒྱུན་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་མི་སློབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཡང་སོ་སོར་ནུབ་པར་གྱུར་ན་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོབ་པར་སྤྱོད་པའི་ནུས་པ་ག་ལས་འོངས། ནུས་པ་མངའ་བ་ལས་ན་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། ནུས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་འདས་པའི་དུས་ན་གནས་ཀྱང་ནུས་པ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། འདས་པ་དེའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡང་ཡོད་པར་བཤད་པ་མི་རིགས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་ཉིད་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྲུབ་ཅིང་ནུས་པའི་གཟུགས་ནུབ་པར་གྱུར་ན་ནི་ལྷག་མ་ལུས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ཡང་དེས་བསྟན་པའི་གསུང་རབ་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་སྐྱོབ་པའི་ནུས་པ་ད་དུང་ཡང་ཡོད་པར་འདོད་ན་ནི་དེའི་ནུས་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་དེ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་གཙོ་བོར་མི་འགྱུར་ལ། དེའི་འབྲས་བུའི་ནུས་པ་ཡང་དེའི་མ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱི་དབྱེ་བས་དེ་དང་ད་ལྟར་གྱི་ནུས་པ་གཅིག་ཏུ་འཕོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་བསྟན་པར་དེའི་སྐྱོབ་པའི་དོན་མེད་དོ། ། ལུང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་གནས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། གང་འདི་རྒྱུ་མེད་པ་ཞེ་འགྲས་པ་བཞིན་དུ་ལུང་དང་རིགས་པ་གཞན་དག་དང་ལྡན་དུ་ཟིན་ཀྱང་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལུང་གི་དོན་ལས་འདས་ཤིང་བརྒལ་ལ། དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཕོ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་ཤིང་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་མངོན་པར་འདོད་པ་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ལས་གསུངས་ཏེ།

If the Victors—who are of the nature of the dharmas of no-more-learning that constitute buddhahood, like the continuum of a lamp—were to utterly and individually pass away, from where would the power to act as their protectors come? If it is argued that because they possess such power, it follows that they do not pass into nirvāṇa, and that entities possessing the characteristic of power do not lose that power even when they remain in the past, then it is unreasonable to say that their form exists in the same way as it exists in the present. Likewise, since that very [nature] is established as non-abiding nirvāṇa, if the form of the power has vanished, what remains? Furthermore, if one asserts that the power to protect still exists in the precious scriptures taught by them, then that power must also be explained. If that were the case, it would not be the primary object of refuge; nor would the power of the result belong to it, because the power of the past and the present power are not identical due to the distinction of their natures. Without that [past power], the purpose of protection would be absent. The one who upholds the transmission would not remain, for such a person, like one who is hostile without cause, would transcend and deviate from the intended meaning of the scriptures, even if they possess other scriptures and reasonings. They would then remain entangled in conceptual proliferation in order to show that the Blessed One has passed away. Moreover, the nirvāṇa intended by those who desire it is taught in the Dharmasaṃgīti.

རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་མཐར་འགྲོ་བ་དང་། གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་གནས་གྱུར་པ་རྙེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་བྱེད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་རྒྱུན་མ་བཅད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དབྱེར་མེད་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསམ་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་འགག་པ་མེད་པ་དེའི་དངོས་པོ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་མཉམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཉམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་སྨོན་པ་ཡིན་ཏེ། སྨོན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །

Noble son, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas, Arhats, perfectly complete Buddhas through ten ways of entering the dharma-method. What are the ten? They are as follows: reaching the culmination of abandoning all afflictive and cognitive obscurations; realizing the selflessness of persons and phenomena; attaining the transformation of the basis of birth and phenomena; attaining the wisdom that spontaneously and uninterruptedly performs the buddha-activities for all sentient beings; attaining the indivisible dharmakāya of all Tathāgatas; being free from the conceptualization of the duality of saṃsāra and nirvāṇa; the complete purity of the root of all phenomena; meditating on the reality of all phenomena as being without arising or cessation; attaining the wisdom that is equal to suchness, the dharmadhātu, and the limit of reality; and attaining the wisdom that the nature of all phenomena is equal to the nature of nirvāṇa. Noble son, through these ten ways of entering the dharma-method, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas. Furthermore, noble son, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas through ten ways of entering the dharma-method. What are the ten? They are as follows: the root of all afflictions is aspiration; they arise from aspiration.

དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ནི་སྨོན་པ་མེད་དོ། དེ་སྨོན་པ་དང་བྲལ་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྨོན་པ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་ཆོས་གང་ཡང་མི་ལེན་ཏོ། ། མི་ལེན་པས་མི་འཇུག་མི་ལྡོག་སྟེ། ལེན་པ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། མི་སྐྱེ་མི་འགག་གོ། ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་དང་བྲལ་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཅིར་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བདག་དང་སེམས་ཅན་མེད་དེ། ཆོས་ཙམ་འདི་སྐྱེ་ཞིང་འགག་པས་ཆོས་ཀྱི་གནས་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གློ་བུར་བ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་འོང་བ་མེད་ཅིང་འགྲོ་བ་མེད་པས་དེ་གློ་བུར་བ་ཡང་མ་ཡིན། གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ནི་རྫུན་པའོ། ། བདེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པ། ཆོས་གཞན་ནི་སྤྲོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་མཉམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ།

The Tathāgata is without aspiration. Because he is free from aspiration, the Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. Because he is without aspiration, the Tathāgata does not take up any phenomenon whatsoever. Because he does not take them up, he neither enters nor withdraws; because there is no taking up, the Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. That in which entering and withdrawing are completely severed is the dharmakāya; it is neither born nor does it cease. Because it is free from birth and cessation, the Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. That which is without birth and without cessation cannot be described as anything at all; because it is inexpressible, the Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. There is no self and no sentient being; since only these phenomena arise and cease, and because of the transformation of the basis of phenomena, the Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. All afflictions and secondary afflictions are adventitious; since the dharmadhātu neither comes nor goes, it is not adventitious, nor does it abide. Because the dharmadhātu is equal, the Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. Suchness is the truth; other phenomena apart from suchness are false. The essence of truth is suchness, and the essence of suchness is the Tathāgata in parinirvāṇa. The limit of reality is free from conceptual proliferation, whereas other phenomena are of the nature of conceptual proliferation; this is because the limit of reality is equal.

དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་བདེན་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ནི་མི་བདེན་པ་ལོག་པ། རྫུན་པ་བསླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྫུན་པ་བསླུ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ། ཡང་དག་པ་ལ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་དོ། ། ཡང་དག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་། སྦྱིན་པ་དང་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

The Tathāgata is said to be in parinirvāṇa. Non-arising is the truth; other phenomena such as arising and so forth are untrue, false, deceptive, and characterized by delusion. The Tathāgata is not characterized by falsehood or delusion; the very essence of truth is what is called the Tathāgata in parinirvāṇa. That which is unreal is conditioned; in the real, there is no conditioning. The real is the dharmakāya of the Tathāgata, and the unconditioned is called parinirvāṇa. Noble son, by means of these ten ways of entering the Dharma, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas. Furthermore, noble son, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas through ten ways of entering the Dharma. What are the ten? They are as follows: generosity and the fruit of generosity are without self and without what belongs to a self; through the thorough knowledge of generosity and its fruit, the transformation of conceptualization into the non-erroneous is called the Tathāgata in parinirvāṇa. Ethical discipline and the fruit of ethical discipline are without self and without what belongs to a self; through the thorough knowledge of ethical discipline and its fruit, the transformation of conceptualization into the non-erroneous is called the Tathāgata in parinirvāṇa.

བཟོད་པ་དང་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་། བཟོད་པ་དང་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བསམ་གཏན་དང་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་བདག་མེད་ཅིང་བདག་གི་བ་མེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གནས་གྱུར་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་བྲལ་ཞིང་ཆོས་ཡོངས་སུ་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་བདག་ལ་སྡུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཚོར་བར་འགྱུར་རོ། ། ཚོར་བ་ལ་བརྩོན་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་སོ། ། བདག་ལ་སྡུག་པ་དང་བྲལ་ཞིང་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ནི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་ཏེ།

Patience and the fruit of patience are without self and without what belongs to a self; the non-erroneous transformation of conceptualization through the thorough knowledge of patience and the fruit of patience is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Diligence and the fruit of diligence are without self and without what belongs to a self; the non-erroneous transformation of conceptualization through the thorough knowledge of diligence and the fruit of diligence is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Meditative concentration and the fruit of meditative concentration are without self and without what belongs to a self; the non-erroneous transformation of conceptualization through the thorough knowledge of meditative concentration and the fruit of meditative concentration is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Insight and the fruit of insight are without self and without what belongs to a self; the non-erroneous transformation of conceptualization through the thorough knowledge of insight and the fruit of insight is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. All sentient beings are not sentient beings, and all phenomena are without self; being free from the error of the perception of sentient beings and free from the error of the perception of phenomena is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Whatever is dear to the self will be felt; to be intent upon feeling is an affliction. To be separated from what is dear to the self and to be separated from all feelings is to be free from affliction.

ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདུས་བྱས་ནི་ཚད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། འདུས་མ་བྱས་པ་ནི་ཚད་མེད་པའོ། ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཞིང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཐོབ་པ་ཚད་མེད་པའི་ཆོས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་གང་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཆོས་སམ། སེམས་ཅན་གང་ཡང་མ་གཟིགས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་སོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་མངོན་པར་འདོད་པ་ཅན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཐོགས་མེད་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་། སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་ངེས་གྲོལ་ཕྱིར། ། མཛད་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་རྫོགས་ཕྱིར། ། སངས་རྒྱས་གཏན་དུ་མྱ་ངན་འདས། ། མྱ་ངན་འདས་པའང་མིན་པར་འདོད། ། ཀུན་ཀྱང་འདྲེས་པའི་ཕྲིན་ལས་ཅན། ། རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་འདྲ་རྒྱལ་བ་རྣམས། ། བྱས་སོ་བྱེད་དོ་བྱའོ་ཞེས། ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་དགོངས་པ་མེད། ། སེམས་ཅན་ཉེས་པས་མི་སྣང་སྟེ། ། སྣོད་ཆགས་པ་ཡི་ཟླ་བ་བཞིན། ། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཉི་བཞིན་དུ། ། དེ་དག་ཆོས་འོད་ཁྱབ་པར་མཛད། ། ལ་ལར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟོན། ། ལ་ལར་མེ་བཞིན་མྱ་ངན་འདའ། ། ནམ་ཡང་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་པའི་སྐུ།

The absence of afflictions is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Conditioned phenomena are finite, whereas unconditioned phenomena are infinite. That which is liberated from both conditioned and unconditioned phenomena and has attained the infinite nature of unconditioned phenomena is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. The Tathāgata does not perceive any phenomenon or any sentient being that is liberated from emptiness, for emptiness is the dharma. The dharmakāya is called the parinirvāṇa of the Tathāgata. Noble son, through these ten ways of entering the dharma, a bodhisattva should understand the great parinirvāṇa of the Tathāgatas, the Arhats, the perfectly complete Buddhas. This is the teaching on the nirvāṇa of those who possess the aspiration [for liberation]. Likewise, the venerable Asaṅga said: Because they are definitively liberated from all obscurations, And because their activities are never exhausted, The Buddhas are eternally in nirvāṇa, Yet are also held to be not in nirvāṇa. All possess unified enlightened activity, Like the waters of the ocean, the Victors. Thinking "I have done," "I am doing," or "I will do," They have no conceptual intent for the sake of others. Sentient beings do not see them due to their own faults, Like the moon in a broken vessel. Like the sun to the entire world, They pervade all with the light of the dharma. To some they show perfect enlightenment, To some they pass into nirvāṇa like a fire. They are never non-existent; The Tathāgatas are the eternal body.

། སངས་རྒྱས་འཕགས་མིན་ཆོས་རྣམས་དང་། ། མི་དང་ངན་སོང་བ་རྣམས་དང་། ། ཚངས་སྤྱོད་མ་ཡིན་ཆོས་རྣམས་ལ། ། བདག་ཉིད་དང་ནི་བཞུགས་པ་མཆོག། དེ་དག་ཀུན་ཏུ་རྣམ་པར་དཔྱོད། ། གང་དུའང་རྣམ་པར་དཔྱོད་མི་མངའ། ། གནས་རྣམས་ཀུན་ནས་མཐོང་མོད་ཀྱི། ། དབང་པོ་དྲུག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། ཉོན་མོངས་ཐུལ་ལ་སྤངས་པ་མེད། ། སྔགས་ཀྱིས་བསད་པའི་དུག་དང་འདྲ། ། སངས་རྒྱས་སྤྱོད་ནི་ཉོན་མོངས་ལས། ། ཉོན་མོངས་ཟད་པ་ཀུན་མཁྱེན་བརྙེས། ། ཐབ་ཆེན་རྣམས་དང་ལྡན་པ་ལ། ། ཉོན་མོངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འགྱུར། ། འཁོར་བ་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་དེ། ། དེ་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་བསམ་ཡས། ། ཁམས་གཅིག་ན་ནི་གཉིས་མེད་ཕྱིར། ། བདག་མེད་ལྷན་ཅིག་ཚོགས་བསགས་ཕྱིར། ། རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་མི་རིགས་ཕྱིར། ། སངས་རྒྱས་མང་པོ་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པས་ཆོག་གིས། ད་ནི་དཀྱུས་མ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་པས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་སུ། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་སྒྲས་མངོན་པར་དགའ་བར་མཛད་པས་ན། ཕྱོགས་བཅུའི་ཆོས་ཀྱི་རྔ་བོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། གཟུགས་མེད་གཟུགས་བཟང་དམ་པ་སྟེ། ། སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ཡིད་ལས་སྐྱེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་གཟུགས་མེད་དོ། ། མཚན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་གཟུགས་བཟང་དམ་པ་སྟེའོ། །

Regarding the dharmas of non-noble buddhas, humans, and those in the lower realms, and the dharmas that are not the holy life: the supreme abiding is the self. One thoroughly analyzes all of these, yet there is no analysis anywhere. Although all places are seen, they are not the domain of the six sense faculties. Afflictions are subdued but not abandoned; they are like poison neutralized by mantra. The conduct of a buddha is such that, from afflictions, the exhaustion of afflictions and omniscience are attained. For those endowed with great skillful means, afflictions become the branches of enlightenment. Samsara is the very nature of peace; therefore, the Tathāgata is inconceivable. Because there are no two in a single realm, because selflessness is accumulated together, and because it is illogical for them to arise sequentially, many buddhas are renowned. Since it has been explained thus, enough of this extensive elaboration. Now, let us return to the main text. Because he has attained non-abiding nirvāṇa, he gladdens fortunate sentient beings in the world systems of the ten directions by teaching the Dharma in accordance with their capacities; thus, he is called "the great drum of Dharma in the ten directions." Regarding the passage, "Formless, the supreme excellence of form, possessing various forms, born of the mind," and so forth: because he has become the very essence of the dharmakāya, he is formless. Because he has become the very essence of the saṃbhogakāya, in which all the marks are perfectly complete, he is the supreme excellence of form.

སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གདུལ་བྱ་རྣམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ནོ། ། ཡིད་ལ་སྐྱེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གྱིས་སྟོང་ཞིང་ཡིད་ཙམ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་ངོ་། ། གཟུགས་ཐམས་ཅད་སྣང་བ་ལ་དབང་བསྒྱུར་བས་ན། གཟུགས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྣང་བའི་དཔལ་ལོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མ་ལུས་པ་རྣམས་སུ་ཅིག་ཅར་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཆུ་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་ལ་གཟུགས་བརྙན་འཆར་བ་སོ་སོར་སྣང་བར་མཛད་པས་ན། གཟུགས་བརྙན་མ་ལུས་འཆང་བ་པོའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པས་མི་གཡོ་བ་ནི་ཚུགས་པ་མེད་པའོ། ། ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པའི་བདག་པོ་ཉིད་དུ་བྱེད་པའི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་ཉིད་གཅིག་པུ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞིང་། ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པའི་སྐུ་མངའ་བས་ན། ཆེ་བར་གྲགས། ཁམས་གསུམ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་སྟེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ལ་བཞུགས་པས་ན་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་གནས་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། འཕགས་ལམ་ཤིན་ཏུ་མཐོ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་གང་ཞེ་ན། དར་པ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་ཏོག། ཅེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་སྟོན་པའོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མར་གྱུར་པ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྒྲེང་ཞིང་བསླང་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་ལ་བཞུགས་པ་དང་།

Because he perfectly displays various form bodies in accordance with those to be trained, he is the "One with Various Forms." Because he arises from the mind alone, being empty of external objects, he is "Born of the Mind." Because he exercises mastery over the appearance of all forms, he is the "Glory of the Appearance of All Forms." Because he causes reflections to appear individually in the stainless mental continua of beings to be trained simultaneously throughout all world systems without exception, he is the "Holder of All Reflections." Because he is unshakable through his unimpeded power in all respects, he is the "Unassailable." Because he is the sole Great Lord even among the Great Lords and others who act as masters of the three realms without exception, and because he possesses a body that cannot be overwhelmed, he is "Renowned as Great." Thus, he is called the "Great Lord of the Three Realms." Here, the "Noble Eightfold Path" refers to the path of the noble ones. Because he abides in the Noble Eightfold Path, he is "Abiding on the Noble Path." Because he is both exceedingly high and abides on the Noble Path, he is "Abiding on the Exceedingly High Noble Path." If one asks what that is, it is called the "Great Banner of Dharma," which indicates the arising of the great sign of the Dharma. This is what is being shown: he abides on the path of suchness, having raised and established the authentic wisdom that is the sign of all phenomena.

འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ཆོས་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཉིད་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དེ་དེ་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁམས་གསུམ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མོ། ། དེར་གཞོན་ནུའི་ལུས་ཅན་གཅིག་པུའི་སྐུ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་གཞོན་ལུས་གཅིག་གོ། ། དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་ཉིད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་མཆོད་པར་འོས་པས་ན་གནས་བརྟན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བགྲེས་པས་ན་རྒན་པོའོ། ། ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སོ་སོར་སྣང་བ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པ་ན་སྐྱེ་དགུ་མ་ལུས་པར་སྐྱེད་བས་ན་སྐྱེ་དགུའི་བདག་གོ། ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་མཚན་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། ཕྱག་དང་ཞབས་འཁོར་ལོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཞབས་ཤིན་ཏུ་གནས་པ་དང་། ཕྱག་དང་ཞབས་དྲ་བས་འབྲེལ་པ་དང་། ཕྱག་དང་ཞབས་གཞོན་ཞིང་འཇམ་པ་དང་། བདུན་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་དང་། སོར་མོ་རིང་བ་དང་། རྟིང་པ་ཡངས་པ་དང་། སྐུ་ཆེ་ཞིང་དྲང་བ་དང་། ཞབས་ལེགས་པར་མཐོ་བ་དང་། ཡན་ལག་གི་སྤུ་གྱེན་དུ་འཁྱིལ་བ་དང་། རི་དྭགས་ཨེན་ཡའི་བྱིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཕྱག་བརླ་དྲང་པོར་སླེབས་པ་དང་། གསང་བའི་གནས་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་དང་། གསེར་གྱི་ཁ་དོག་དང་། མདོག་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ་དང་། སྤུ་རེ་རེ་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ་དང་། ཞལ་མཛོད་སྤུས་བརྒྱན་པ་དང་། རོ་སྟོད་སེང་གེ་ལྟ་བུ་དང་། ཕྲག་པའི་ལྷུན་མཛེས་པར་གྲུབ་པ་དང་། ཕྲག་སོ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དང་། རོ་བྲོ་བའི་མཆོག་དང་། ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཆུ་ཞིང་གབ་པ་དང་།

The Venerable Mañjuśrī himself is described as such because he is the cause of the phenomena of the great elements, for there is no cause for phenomena other than him. The "three realms" are the three worlds. He who possesses a body that is singularly youthful within those is the "youthful body in the three worlds." He is the "Elder" because he is the most supreme and worthy of offerings among all the elders of the Saṅgha. He is the "Venerable" because he is aged by the wisdom of omniscience. He is the "Lord of Beings" because, by manifesting the individual forms of Brahmā and others, he brings forth all living beings without exception. Regarding the phrase "bearing the thirty-two marks," what are the thirty-two marks of a Great Being? They are: having wheels on the palms of the hands and the soles of the feet; having well-placed feet; having hands and feet joined by a web; having hands and feet that are youthful and soft; having seven parts of the body that are very high; having long fingers and toes; having broad heels; having a body that is large and straight; having high-arched ankles; having body hairs that curl upward; having calves like those of the eneya antelope; having arms that reach the knees; having the private parts withdrawn into a sheath; having a golden complexion; having a very smooth skin; having body hairs that grow one by one and curl to the right; having a face adorned with a ūrṇā hair-tuft; having a torso like that of a lion; having well-formed, majestic shoulders; having very broad collarbones; having the supreme sense of taste; and having a body that is proportioned and symmetrical like a nyagrodha tree.

དབུ་སྤྱི་གཙུག་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པ་དང་། ཚངས་པའི་དབྱངས་དང་། སེང་གེའི་འགྲམ་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཚེམས་ཤིན་ཏུ་དཀར་བ་དང་། ཚེམས་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པ་དང་། ཚེམས་ཐགས་བཟང་བ་དང་། ཚེམས་མཉམ་ཤིང་བཞི་བཅུ་ཚང་བ་དང་། སྤྱན་དཀར་ནག་འབྱེས་པ་དང་བའི་རྫི་མ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱག་དང་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་ལ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་སྟོང་དང་ལྡན་པ་མུ་ཁྱུད་ཅན་ལྟེ་བ་དང་བཅས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། རུས་པའམ་བ་སོ་ལས་གཟུགས་སུ་བརྐོས་པ་དང་འདྲ་བ་མངའ་བས་ཕྱག་དང་ཞབས་འཁོར་ལོའི་མཚན་དང་ལྡན་པའོ། ། ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་གཉིས་མཉམ་པར་ས་ལ་འཇོག་ཅིང་དེ་ཡང་མཐོན་དམན་མེད་པས་ཞབས་ཤིན་ཏུ་གནས་པའོ། ། ངང་པའི་རྒྱལ་པོ་ལྟར་ཕྱག་དང་ཞབས་ཀྱི་སོར་མོ་དྲ་བར་འབྲེལ་བས་ཕྱག་དང་ཞབས་དྲ་བར་འབྲེལ་བའོ། ། ཤིང་བལ་གྱི་སྒོ་ང་ལྟར་ཤིན་ཏུ་འཇམ་ཞིང་གཞོན་ལ་མཉེན་པས་ཕྱག་དང་ཞབས་གཞོན་ཞིང་འཇམ་པའོ། ། ཕྱག་གཉིས་དང་། ཞབས་གཉིས་དང་། དཔུང་མགོ་གཉིས་དང་། མགུར་གྱི་ལྷུན་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བས་བདུན་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བའོ། ། ཕྱག་དང་ཞབས་གཉིས་སོར་མོ་རིང་བས་སོར་མོ་རིང་བའོ། ། རྟིང་པ་རིང་བས་རྟིང་པ་ཡངས་པའོ། ། སྐུ་ལག་པ་མདུན་དུ་འཕགས་པ་ལ་དྲང་བས་སྐུ་ཆེ་ཞིང་དྲང་བའོ། ། པུས་མོའི་ལྷ་ང་དང་ལོང་བུ་མཛེས་པར་ནུབ་པས་ཞབས་ལེགས་པར་མཐོ་བའོ། ། སྤུ་གྱེན་དུ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བས་ཡན་ལག་གི་སྤུ་གྱེན་དུ་འཁྱིལ་བའོ། ། རི་དྭགས་ཨེ་ན་ཡའི་བྱིན་པ་དང་། སྨིན་མ་དང་།

He possesses a crown protrusion on his head, an extremely broad tongue, the Brahma-voice, jaws like those of a lion, teeth that are extremely white, teeth that are extremely even, teeth with well-spaced gaps, a full set of forty even teeth, and eyes with distinct black and white parts and eyelashes like those of a cow. In this regard, on the palms of the Blessed One’s hands and the soles of his feet, there are wheels with a thousand spokes, complete with rims and hubs, in every respect fully perfected, just as if they were carved from bone or ivory; thus, he possesses the mark of the wheels on his hands and feet. He places both soles of his feet evenly on the ground, and because they are without unevenness, his feet are well-set. Like a king of swans, his fingers and toes are connected by a web, so his hands and feet are webbed. Like a tuft of cotton, they are extremely soft, youthful, and supple, so his hands and feet are youthful and soft. His two hands, two feet, two shoulders, and the front of his neck are extremely prominent, so he has seven prominent features. His two hands and two feet have long fingers, so his fingers are long. His heels are long, so his heels are broad. His body is straight and tall, as his torso extends forward. His kneecaps and ankles are beautifully recessed, so his feet are well-proportioned. His body hairs curl upward and to the right, so the hairs on his limbs curl upward. He has calves like those of the eneya antelope, and eyebrows...

ལྡུམ་བུ་དར་པ་ལྟར་དྲང་ཞིང་མ་ཉམས་ལ་རིམ་གྱིས་གཞོལ་བར་གྲུབ་ཅིང་བྱིན་པ་ཟླུམ་པས་རི་དྭགས་ཨེན་ཡའི་བྱིན་པ་ལྟ་བུའོ། ། དྲང་པོར་བཞག་སྟེ་མ་བཏུད་ཀྱང་ཕྱག་གི་མཐིལ་འཁྱིལ་གཉིས་ཀྱི་པུས་མོའི་ལྷ་ང་ལ་རེག་པས་ཕྱག་གིས་མ་བཏུད་པར་པུས་མོར་སླེབས་པའོ། ། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་ཅང་ཤེས་ལྟར་གསང་གནས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པར་སྦུབས་སུ་ནུབ་པས་གསང་བའི་གནས་སྦུབས་སུ་ནུབ་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པས་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་གོ། ། གསེར་དང་དངུལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལྟར་འཇམ་ཞིང་སྙོམས་པའི་མདོག་ཏུ་འདུག་ལ་སྐྲ་ལ་རྡུལ་གྱིས་མི་གོས་པས་མདོག་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་སྤུ་རེ་རེར་སྐྱེས་ཤིང་གཉིས་སུ་མེད་པས་སྤུ་རེ་རེ་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བའོ། ། མེ་ཏོག་ཀུནྡ་དང་ཟླ་བ་དང་འོ་མ་དང་བ་མོའི་མདོག་ལྟར་འདུག་ལ། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་བརྒྱ་ལས་ཀྱང་འཕགས་ཤིང་འོད་གསལ་བའི་མཛོད་སྤུས་སྨིན་མཚམས་ཤིན་ཏུ་བརྒྱན་པས་ཞལ་མཛོད་སྤུས་བརྒྱན་པའོ། ། རོ་སྟོད་ཆེ་བས་སེང་གེའི་རོ་སྟོད་དོ། ། མགུར་དང་རྒྱུད་ལེགས་པར་འབྲེལ་བར་ལྷུན་ཟླུམ་པས་ཕྲག་པའི་ལྷུན་མཛེས་པར་གྲུབ་པས་སོ། ། གསེར་གྱི་གཏན་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྱིས་པ་ལྟར་ཕྲག་སོ་ལེགས་པར་གྲུབ་པས་ཕྲག་སོ་རྒྱས་པའོ། ། རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་གྱིས་མ་ཉམས་ཤིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བ་མེད་པས་རོ་བྲོ་བའི་མཆོག་མངའ་བའོ། ། སྐུ་ཆེ་ཞིང་མདུན་དུ་མཉམ་པས་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཆུ་ཞེང་གབ་པའོ། །

His calves are straight, unimpaired, and gradually tapering, like the young shoots of a plantain tree; because his calves are rounded, they are like those of the eneya antelope. Even when standing straight without bending, the palms of his hands touch his kneecaps; thus, without bending, his hands reach his knees. Like an elephant or a noble steed, his private organ is beautifully concealed, being withdrawn into a sheath; thus, his private organ is recessed in a sheath. Possessing a complexion like that of highly refined gold, he has a golden color. Like highly refined gold and silver, his skin is smooth and even in hue, and because dust does not adhere to his hair, his complexion is extremely soft. His body hairs grow individually and without any two being together, and each hair curls to the right. His hair between the brows is like the color of the kunda flower, the moon, milk, or frost; it is more exalted and luminous than a hundred suns and moons, and because it beautifully adorns the space between his brows, his face is adorned with a ūrṇā hair-tuft. Because his upper body is large, he has the upper body of a lion. Because his neck and torso are well-proportioned and perfectly rounded, his shoulders are beautifully formed. Like a gold door-bolt that has been highly polished, his collarbones are perfectly formed; thus, his shoulders are broad. Because he is not impaired by wind, bile, or phlegm, and because his consciousness is peerless, he possesses the supreme sense of taste. Because his body is large and symmetrical in front, he is proportioned like a nyagrodha tree, with height and breadth equal.

སྤྱི་གཙུག་ཟླུམ་ཞིང་ལེགས་ལ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ་དང་མཉམ་ཞིང་ལེགས་པར་གྲུབ་ལ་མཛེས་པ་མངའ་བས་དབུ་སྤྱི་གཙུག་དང་ལྡན་པའོ། ། མེ་ཏོག་ཨུཏྤལ་དམར་པོའི་འདབ་མ་དང་ཁ་དོག་ལྟར་འདུག་ཅིང་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པས་ལྗགས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་ཤིང་སྲབ་པའོ། ། ཚངས་པ་དང་བྱ་ཀ་ལ་བིངྐ་ལྟ་བུའི་གསུང་མངའ་བས་ཚངས་པའི་དབྱིངས་སོ། ། འགྲམ་པ་མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟར་ལེགས་པར་གྲུབ་ཅིང་མཛེས་པར་སྐྱེས་ཏེ་ཡིད་དུ་འོང་བས་སེང་གེའི་འགྲམ་པ་ལྟ་བུའོ། ། མེ་ཏོག་ཀུནྡ་དང་དུང་གི་བཅག་འཕྲོ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་དཀར་བའི་ཚེམས་མངའ་བས་ཚེམས་དཀར་བའོ། ། ཚེམས་ལ་མཐོན་དམན་མེད་པས་ཚེམས་མཉམ་པའོ། ། ཚེམས་ལ་མཚམས་མ་དོད་པས་ཚེམས་ཐགས་བཟང་བའོ། ། བླ་འོག་དགྱེ་དགུ་མེད་པས་ཚེམས་མཉམ་ཞིང་བཞི་བཅུ་ཚང་བའོ། ། དཀར་ནག་གི་ཆ་མ་འདྲེས་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་མདོག་དམར་པོས་མ་གཡོགས་པས་སྤྱན་དཀར་ནག་འབྱེས་པས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྫི་མ་བླ་འོག་ཏུ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་གནས་ལ་མ་འཛིངས་པས། བའི་རྫི་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་ལ་བླ་མ་ལ་བསུ་སྐྱེལ་དང་ཆོས་མཉན་པ་ལ་སྡོད་པ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྟི་སྟང་བྱས་པས་ཕྱག་དང་ཞབས་འཁོར་ལོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ནི་འཁོར་ཤིན་ཏུ་མང་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། ཡི་དམ་ལ་བརྟན་པས་ཤིན་ཏུ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ནི་མི་གཡོ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། སྦྱིན་པ་དང་། ངག་སྙན་པ་དང་། དོན་སྤྱོད་པ་དང་།

The crown of the head is rounded, well-formed, and curls to the right; being even, perfectly developed, and beautiful, he possesses the mark of a protuberance on the crown of the head. His tongue is extremely broad and thin, appearing like the petals and color of a red utpala flower and being exceedingly wide. Possessing a voice like that of Brahmā or the kalaviṅka bird, he has the Brahmā-like expanse. His jaws are well-formed and beautifully developed like the surface of a mirror, arising in a pleasing manner, thus resembling the jaws of a lion. Possessing teeth that are as extremely white as the kunda flower or the fragments of a conch shell, he has white teeth. Because there is no variation in height among the teeth, his teeth are even. Because there are no gaps between the teeth, his teeth are well-aligned. Because there is no unevenness in the upper and lower rows, his teeth are even and complete in forty. Because the white and black parts are unmixed, extremely pure, and not veiled by a reddish tint, his eyes are clearly distinguished in white and black. The Blessed One’s eyelashes are perfectly positioned in upper and lower rows and are not entangled, thus resembling the eyelashes of a cow. Thus, he possesses the thirty-two marks of a great being. In that regard, by welcoming and seeing off the guru, remaining to listen to the Dharma, and showing respect to temples, stupas, and so forth, he possesses the mark of wheels on his hands and feet; this is the omen of having a very large retinue. By being steadfast in the yidam, he is extremely well-established; this is the omen of being immovable and very firm. By means of generosity, pleasant speech, purposeful conduct, and...

དོན་མཐུན་པའི་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་གོམས་པར་བྱས་པས་ཕྱག་དང་ཞབས་དྲ་བས་འབྲེལ་པ་སྟེ། དེ་ནི་མྱུར་དུ་འདུ་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། བཟའ་བ་དང་། བཅའ་བ་དང་བཏུང་བ་ཞིམ་ཞིང་ཉམས་སུ་བདེ་བ་བྱིན་པས་ཕྱག་དང་ཞབས་གཞོན་ཞིང་འཇམ་པ་དང་། བདུན་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་བཟའ་བ་དང་བཅའ་བ་དང་བཏུང་བ་ཞིམ་ཞིང་ཉམས་སུ་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། བཅིངས་པ་དགྲོལ་བ་དང་སྲོག་གི་རིམ་གྲོ་བྱས་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པས་སོར་མོ་རིང་བ་དང་། རྟིང་པ་ཡངས་པ་དང་། སྐུ་ཆེ་ཞིང་དྲང་བ་སྟེ། དེ་ནི་སྐུ་ཚེ་རིང་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། དགེ་བའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དང་བཟུང་བ་མངོན་པར་སྤེལ་ཞིང་འགྲིམ་པར་མ་བྱས་པས་ཞབས་ཀྱི་གོང་མཐོ་བ་དང་། ཡན་ལག་གི་སྤུ་གྱེན་དུ་འཁྱིལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། རིག་པ་དང་བཟོའི་ལས་ལ་རིམ་གྲོར་བྱས་ཤིང་གཞན་ལ་བྱིན་པ་དང་བདག་གིས་བླངས་པས་རི་དྭགས་ཨེ་ན་ཡའི་བྱིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་མྱུར་དུ་འཛིན་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། བདོག་ཅིང་ཡོད་པའི་ནོར་ཡ་བསླངས་ན་མི་འགོང་པར་གཏོང་ཞིང་མེད་ཅེས་མ་བྱས་པས་ཕྱག་གིས་མ་བཏུད་པར་པུས་མོ་སླེབས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡོ་བྱད་ལ་མངའ་བ་དང་དུལ་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། འགྲོགས་པ་དང་མཛའ་བཤེས་དང་གཉེན་མ་ཕྱེ་བ་དང་། བྱེ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚངས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་དང་། གསང་བའི་ཚིག་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བས་གསང་བའི་གནས་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་སྟེ། དེ་ནི་བུ་མང་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། །

By habituating oneself to the four means of attraction (saṃgrahavastu) that are consistent with the goal, the hands and feet become webbed; this is the precursor to being quickly gathered [by followers]. By giving delicious and pleasant food, snacks, and drinks, the hands and feet become youthful and soft, and the seven parts [of the body] become very prominent; these two are the precursors to obtaining delicious and pleasant food, snacks, and drinks. By releasing those in bondage, performing services for the living, and abandoning the taking of life, the fingers become long, the heels are broad, and the body is large and straight; this is the precursor to a long life. By correctly adopting, maintaining, increasing, and not letting the virtuous dharma decline, the upper parts of the feet are high and the body hairs curl upward; this is the precursor to possessing qualities that do not decline. By honoring the sciences and the arts, giving them to others, and receiving them oneself, the calves are like those of the eneya antelope; this is the precursor to swift apprehension. When asked for the wealth one possesses, giving it without hesitation and not saying "I have none," the hands reach the knees without bending; this is the precursor to mastery over requisites and being disciplined. By not separating companions, friends, and relatives, by correctly exhorting sentient beings who have become divided toward the holy life (brahmacarya), and by fully guarding secret words, the private organ is withdrawn into a sheath; this is the precursor to having many children.

སྟན་དང་གོས་དང་ཁང་པ་དང་གཞན་གཞལ་མེད་ཁང་དང་གནས་བཟང་པོ་བྱིན་པས་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་དང་མདོག་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་ནི་གདན་དང་ན་བཟའ་དང་ཁང་པ་དང་གཞལ་མེད་ཁང་དང་གནས་བཟང་པོ་ཐོབ་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། འདུ་འཛི་སྤངས་པ་དང་། མཁན་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་དང་། ཕ་མ་དང་ཕུ་ནུ་ལ་སོགས་པ་བླ་མ་རྣམས་ལ་ཚུལ་དང་འདྲ་བར་རིམ་གྲོ་བྱས་པ་དང་། བཙུན་པར་བྱས་པ་དང་། བཅོལ་བ་རྣ་ལ་མ་གཟོན་པས་སྤུ་རེ་རེ་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ་དང་། ཞལ་མཛོད་སྤུས་བརྒྱན་པ་སྟེ་དེ་ནི་མཉམ་པ་མེད་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། མི་སྙན་པ་མི་ཟེར་ཞིང་མི་སྨོད་ལ། སྙན་པར་སྨྲ་ཞིང་ལེགས་པར་བཤད་པ་མཐུན་པར་འཛིན་པས་རོ་སྟོད་སེང་གེ་ལྟ་བུ་དང་། ཕྲག་པའི་ལྷུན་མཛེས་པར་གྲུབ་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཐུབ་པ་མེད་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། ན་བ་རྣམས་ལ་རྩི་སྨན་དང་ཉམས་སུ་ཕན་པའི་ཟས་བྱིན་པ་དང་། རིམ་གྲོ་བྱས་པས་ཕྲག་སོ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དང་། རོ་བྲོ་བའི་མཆོག་སྟེ། དེ་ནི་ནད་ཉུང་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་འཁོར་དང་བཏུང་བ་དང་། རྫིང་བུ་དང་བརྒལ་དཀའ་བའི་ཟམ་པ་དང་ཁ་ཟས་དང་ཕྲེང་བའི་གནས་དང་སྟེགས་དང་གཙུག་ལག་ཁང་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་མོས་པར་བྱ་བ་སྔོན་དུ་གཏོང་ཞིང་བདག་གིས་གཞན་ལ་བྱིན་པས་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཆུ་ཞེང་གབ་པ་དང་། དབུ་སྤྱི་གཙུག་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ནི་མངའ་བ་ཆེན་པོ་མངའ་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། ཡུན་རིང་པོར་ཚིག་སྙན་ཅིང་འཇམ་པ་དང་ཉམས་སུ་བདེ་བ་སྨྲས་པས་ལྗགས་ཤིན་ཏུ་ཡངས་ཤིང་སྲབ་པ་དང་། ཚངས་པའི་དབྱངས་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་མངའ་བའི་སྔ་ལྟས་སོ། །

By giving seats, clothing, houses, and other celestial mansions or excellent dwellings, one obtains a golden complexion and an exceedingly smooth skin; these two are the omens of obtaining seats, robes, houses, celestial mansions, and excellent dwellings. By abandoning worldly distractions and by serving, honoring, and respecting one's gurus—such as abbots, teachers, parents, and siblings—in a proper manner, and by not disregarding their instructions, one obtains body hairs that curl individually to the right and a face adorned with the ūrṇā hair-tuft; these are the omens of being unequaled. By not speaking unpleasantly or disparagingly, but by speaking pleasantly and correctly upholding well-spoken words, one obtains an upper body like that of a lion and well-formed, majestic shoulders; these are the omens of being invincible. By giving medicinal herbs and beneficial food to the sick and by attending to them, one obtains very broad shoulders and the supreme sense of taste; these are the omens of having little illness. By prioritizing the construction of pleasure groves, assembly halls, drinking fountains, ponds, bridges over difficult crossings, food, garlands, resting places, and temples for the benefit of others, and by giving these to others, one obtains a body where the height and breadth are proportionate like a nyagrodha tree and a crown protrusion on the head; these are the omens of possessing great sovereignty. By speaking words that are pleasant, gentle, and comfortable for a long time, one obtains an exceedingly broad and thin tongue and the Brahma-like voice; these two are the omens of possessing speech endowed with the five qualities.

གསུང་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཤིང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མཉན་ན་དགའ་ཞིང་མི་མཐུན་པ་མེད་པ་དང་། ཟབ་ཅིང་དབྱངས་རྗེས་སུ་འབྱུང་བ་དང་། གཏང་མི་བྲ་ཞིང་རྣར་སྙན་པ་དང་། མ་དཀྲུགས་ཤིང་གསལ་བའོ། ། ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཚིག་ཀྱལ་པ་སྤངས་ཤིང་དུས་སུ་སྨྲ་བས་སེང་གེའི་འགྲམ་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་ཚིག་ཀུན་གྱིས་མཉན་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། རིམ་གྲོ་བྱ་བ་དང་། བརྙེས་པ་མེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པས་ཚེམས་ཤིན་ཏུ་དཀར་བ་དང་། མཉམ་པ་སྟེ། དེ་ནི་འཁོར་སྔ་ནས་བསགས་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། ཡུན་རིང་པོ་ནས་བལྟ་ཞིང་ཕྲ་མ་མེད་པའི་ཚིག་སྨྲ་བས་ཚེམས་ཐགས་བཟང་བ་དང་། ཚེམས་མཉམ་ཞིང་བཞི་བཅུ་ཚང་པ་སྟེ། དེ་ནི་འཁོར་དབྱེར་མི་(བྱེད་,ཕྱེད་)པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། པང་གིས་འཁྱུད་པ་བཞིན་དུ་ཉེས་པས་བསམ་པ་མེད་ལ། མ་ཆགས་མི་སྡང་བ་དང་། རྨོངས་པ་མེད་པའི་མིག་གིས་བལྟ་བས་སྤྱན་དཀར་ནག་འབྱེས་པ་དང་། བའི་རྫི་མ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ནི་ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་སྔ་ལྟས་སོ། ། རབ་འབྱོར་དེ་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་རང་བཞིན་གྱི་འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་མཛད་ལ། གལ་ཏེ་བཞེད་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་འོག་དང་། སྟེང་དག་ཏུ་སྣང་བར་མཛད་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཐུགས་བརྩེ་བའི་ཕྱིར་འོད་འདོམ་གང་བར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང་བཞུགས་ཏེ།

Regarding the speech endowed with five qualities: it is thoroughly known and brings about full understanding; it is pleasant to hear and free from discord; it is profound and its resonance is continuous; it is captivating and melodious to the ear; and it is unconfused and clear. Because he has long since abandoned idle chatter and speaks at the proper time, his jaw is like that of a lion; this is the omen of his speech being heard by all. Because he is pure in livelihood through both showing respect and being free from acquisitiveness, his teeth are extremely white and even; this is the omen of having gathered a retinue from the past. Because he has long since looked upon others and spoken words free from slander, his teeth are well-spaced, even, and complete in forty; this is the omen of his retinue being indivisible. Because he looks with eyes that are free from malice—like those of one embracing with the arms—and are without attachment, aversion, or delusion, his eyes are distinguished by the contrast of white and black and have eyelashes like those of a cow; this is the omen of his being beautiful in every way. Subhūti, these are the thirty-two marks of the Blessed One. By their natural radiance, they illuminate the great trichiliocosm; yet if he so desires, he can illuminate immeasurable world systems above and below, yet for the sake of compassion toward sentient beings, he remains with his light blessed to extend only a fathom.

གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་འདོམ་གང་བར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སུ་ཟིན་ན་རང་བཞིན་གྱི་འོད་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་མནན་པས་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཟླ་བ་དང་ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་ལོ་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་འཕྲོ་བའམ། དབྱངས་ཀྱིས་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྱབ་པར་མཛད་ཅིང་དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་དང་གསུམ་དང་བཞི་ནས་ཇི་སྲིད་བཞེད་པ་དེ་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་མཛད་ཅིང་གསུང་གིས་ཁྱབ་པར་མཛད་དེ། དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་མངའ་བས་ན། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་མཚན་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྡུ་གུ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་མཛེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་སྐུའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་བརྒྱན་པས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་སྡུག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་གང་ཞེ་ན། ། འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་དབེན་པ་སྟེ། སེན་མོ་ཟངས་ཀྱི་མདོག་ལྟར་འདུག་པ་ཡིན། བཤེས་གཉེན་བྱམས་པ་དང་འདྲ་བར་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་བའི་ཐུགས་མངའ་བ་སྟེ། སེན་མོའི་མདོག་སྣུམ་པ་ཡིན། རིགས་དང་རྒྱུད་མཐོན་པོར་བྱུང་བ་སྟེ། སེན་མོ་མཐོ་བ་ཡིན། ཚུལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མི་མངའ་བ་སྟེ། སོར་མོ་ཟླུམ་པ་ཡིན། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཤིན་ཏུ་སོགས་པ་སྟེ། སོར་མོ་རྒྱས་པ་ཡིན། དགེ་བའི་རྩ་བ་རིམ་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། སོར་མོ་རིམ་གྱིས་གཞོལ་བ་ཡིན། ཐུགས་དང་གསུང་དང་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་དང་འཚོ་བ་ཤིན་ཏུ་དབེན་པ་སྟེ། རྩ་མི་མངོན་པ་ཡིན།

If the Blessed One were to bless his light so that it extended only a fathom, the light of the sun and moon would be overwhelmed by the brilliance of his natural radiance and would no longer be perceived, nor would the phases of the moon or the passing of months and years be known. By his natural radiance, he causes light to emanate, pervading the great trichiliocosm with his voice; likewise, he illuminates with light and pervades with his speech for two, three, four, or as far as he intends. Because he possesses such thirty-two marks, he is said to be "the one who bears the thirty-two marks." Regarding the phrase "graceful and beautiful in the three worlds," because his body is adorned with all the major and minor limbs by means of the eighty minor marks, he is beautiful and thus "graceful in the three worlds." What are these eighty minor marks? They are as follows: The Blessed One is secluded from all conditioned activities, and thus his nails are copper-colored. Because he possesses a mind that benefits and brings happiness to sentient beings like a loving friend, his nails are glossy. Because he arose from a high lineage and noble descent, his nails are high-arched. Because he is free from any fault or transgression, his fingers are rounded. Because he has thoroughly accumulated roots of virtue, his fingers are full. Because his roots of virtue were accomplished gradually, his fingers taper gradually. Because his mental, verbal, and physical activities and livelihood are utterly secluded, his veins are not visible.

ཉོན་མོངས་པའི་མདུད་པ་འགྲོལ་བ་སྟེ། རྩ་ལ་མདུད་པ་མེད་པ་ཡིན། ཤིན་ཏུ་དབེན་པའི་ཆོས་མངའ་བ་སྟེ། ལོང་བུ་མི་མངོན་པ་ཡིན། མི་མཉམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོལ་བ་སྟེ་ཞབས་མཉམ་པ་ཡིན། མིའི་སེང་གེ་སྟེ། སེང་གེའི་འགྲོས་སུ་བཞུད་པ་ཡིན། མིའི་གླང་པོ་སྟེ་གླང་པོའི་འགྲོས་སུ་བཞུད་པ་ཡིན། ངང་པའི་རྒྱལ་པོ་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་བཞུད་པ་སྟེ། ངང་པའི་སྟབས་སུ་བཞུད་པ་ཡིན། མིའི་ཁྱུ་མཆོག་སྟེ་ཁྱུ་མཆོག་གི་སྟབས་སུ་བཞུད་པ་ཡིན། མཐུན་པའི་ལམ་མངའ་བ་སྟེ། གཡས་ཕྱོགས་སུ་བཞུད་པ་ཡིན། བལྟ་ན་མཛེས་པ་སྟེ། མཛེས་པར་བཞུད་པ་ཡིན། རྟག་ཏུ་ཐུགས་ཡོན་པོ་མི་མངའ་བ་སྟེ། མ་ཡོ་བར་བཞུད་པ་ཡིན། ཚུལ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན། སྡིག་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡིན། སྐུ་ཆོས་རིམ་གྱིས་སྟོན་པ་སྟེ། སྐུ་རིམ་གྱིས་གཞོལ་བ་ཡིན། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་གཙང་མ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་གཙང་བ་ཡིན། རང་བཞིན་གྱིས་ཐུགས་འཇམ་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ་ཡིན། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཐུགས་མངའ་བ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན། ཆོས་འདུལ་བ་ཤིན་ཏུ་རྫོགས་པ་སྟེ། དཔེ་བྱད་ཤིན་ཏུ་རྫོགས་པ་ཡིན། ཡོན་ཏན་ཡངས་ཤིང་བཟང་བ་སྟོན་པ་སྟེ། སྐུ་ཆེ་ཞིང་མཛེས་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པའི་ཐུགས་མངའ་བ་སྟེ། སྐུ་ལེགས་པར་མཉམ་པ་ཡིན། ཤིན་ཏུ་འཇམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་གཞོན་པ་ཡིན། རྟག་ཏུ་ཞུམ་པ་མེད་པའི་ཐུགས་མངའ་བ་སྟེ། སྐུ་ཞུམ་པ་མེད་པ་ཡིན། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བྱང་བ་སྟེ།

He unties the knots of the afflictions, and thus his ankles are without knots. He possesses the quality of extreme seclusion, and thus his ankles are not prominent. He liberates from all that is uneven, and thus his feet are level. He is a lion among men, and thus he walks with the gait of a lion. He is an elephant among men, and thus he walks with the gait of an elephant. He walks through the sky like a king of swans, and thus he walks with the stride of a swan. He is a bull among men, and thus he walks with the stride of a bull. He possesses the path of harmony, and thus he walks turning to the right. He is beautiful to behold, and thus he walks beautifully. His mind is always without crookedness, and thus he walks without wavering. He demonstrates the qualities of perfectly pure conduct, and thus his body is exceedingly well-proportioned. He has thoroughly purified all unwholesome qualities, and thus his body is thoroughly refined. He demonstrates the stages of the Dharma, and thus his body is gradually tapered. He possesses purity of body, speech, and mind, and thus his body is exceedingly pure. He possesses a naturally gentle mind, and thus his body is exceedingly soft. He possesses a naturally pure mind, and thus his body is exceedingly pure. He has perfectly completed the Dharma and Vinaya, and thus his minor marks are perfectly complete. He demonstrates vast and excellent qualities, and thus his body is large and beautiful. He possesses a mind of equanimity toward all sentient beings, and thus his body is perfectly symmetrical. He teaches the Dharma that is exceedingly gentle, and thus his body is exceedingly youthful. His mind is always without discouragement, and thus his body is without any hollowness. He has cleansed all roots of non-virtue, and thus...

སྐུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཡིན། ཡང་འབྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་བཅོམ་ཞིང་ཟད་པ་སྟེ། སྐུ་ཤིན་ཏུ་མཁྲེགས་པ་ཡིན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ལེགས་པར་སྟོན་པ་སྟེ། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་སྤ་བར་མཛེས་པ་ཡིན། གཟིགས་པ་ཤིན་ཏུ་དག་པ་སྟེ། སྣང་བ་རབ་རིབ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན། ཚུལ་དང་ལྡན་པའི་སློབ་མ་མངའ་བ་སྟེ། ཕྱལ་ཟླུམ་པ་ཡིན། འཁོར་བའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་སྟེ། ཕྱལ་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ང་རྒྱལ་གྱི་མདེའུ་བཅོམ་པ་སྟེ། ཕྱལ་མ་ཞོམ་པ་ཡིན། ཆོས་ཟད་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པ་སྟེ། ཕྱལ་ཕྱམ་མེར་འདུག་པ་ཡིན། ཆོས་ཟབ་མོ་ཤིན་ཏུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་སྟེ། ལྟེ་བ་ཟབ་པ་ཡིན། མཐུན་པར་འཛིན་པའི་སློབ་མ་མངའ་བ་སྟེ། ལྟེ་བ་གཡས་ཕྱོགས་སུ་འཁྱིལ་བ་ཡིན། སློབ་མ་ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་དགེ་འདུན་མངའ་བ་སྟེ། ཀུན་ནས་མཛེས་པ་ཡིན། ཐུགས་ཤིན་ཏུ་གཙང་བ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་གཙང་བ་ཡིན། ཆོས་ནག་པོ་བསྟན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་འདུལ་བ་མངའ་བ་སྟེ། སྐུ་ལ་སྨེ་བ་མེད་པ་ཡིན། ཤིང་བལ་ལྟར་རབ་ཏུ་ཡང་པ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ། ཕྱག་ཤིང་བལ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པ་ཡིན། རང་གི་སྐྱེ་བོ་དང་སྐྱེ་བོ་ཕལ་ལ་བྱམས་པས་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་མཉེས་པ་སྟེ། ཕྱག་གི་རི་མོ་སྣུམ་པ་ཡིན། ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་བརྟན་པར་བཞུགས་པ་སྟེ། ཕྱག་གི་རི་མོ་ཟབ་པ་ཡིན། བཟོད་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་སྟེ། ཕྱག་གི་རི་མོ་རིང་བ་ཡིན། བསླབ་པའི་གནས་ཧ་ཅང་ཡང་མི་རིང་བར་འཆའ་བ་སྟེ། ཞལ་ཧ་ཅང་ཡང་མི་རིང་བ་ཡིན། གཟུགས་བརྙན་འཇིག་རྟེན་དུ་བཀྱེ་བ་སྟེ།

His body is exceedingly well-proportioned. Furthermore, having utterly subdued and exhausted the primary elements, his body is extremely firm. He perfectly teaches the primary and secondary limbs of dependent origination; thus, his primary and secondary limbs are beautifully and majestically formed. His vision is exceedingly pure; thus, his appearance is free from cataracts and is utterly pristine. He possesses disciples who are endowed with proper conduct; thus, his abdomen is rounded. He has thoroughly purified all the faults of cyclic existence; thus, his abdomen is perfectly smooth. He has destroyed the arrow of pride; thus, his abdomen is not sunken. He has completely averted the exhaustion of the Dharma; thus, his abdomen is level and even. He has deeply realized the profound Dharma; thus, his navel is deep. He possesses disciples who uphold the teachings in harmony; thus, his navel curls to the right. He possesses a Saṅgha of disciples who are beautiful in every way; thus, he is beautiful in every respect. He possesses a mind that is exceedingly pure; thus, his conduct is utterly pure. He possesses a Dharma and Vinaya free from the teaching of black dharmas; thus, his body is free of moles or blemishes. He teaches the Dharma that has attained a lightness like cotton wool; thus, his hands are exceedingly soft like cotton wool. He has pleased the Great Śramaṇa through his love for his own kin and for ordinary people; thus, the lines on his palms are glossy. He dwells in a state that is exceedingly deep and stable; thus, the lines on his palms are deep. He perfectly teaches the Dharma of patience; thus, the lines on his palms are long. He establishes the points of training so that they are not excessively long; thus, his face is not excessively long. He has projected his reflection throughout the world; thus, [his face is]...

ཞལ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ཡིན། འཇམ་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ཞིང་འདུལ་བ་སྟེ། ལྗགས་མཉེན་པ་ཡིན། ཡོན་ཏན་འཐད་པ་མང་བ་སྟེ། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་སྲབ་པ་ཡིན། བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་འདོད་ཆགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་འདུལ་བ་གཏིང་དཔག་དཀའ་བ་སྟེ། ལྗགས་ཤིན་ཏུ་དམར་བ་ཡིན། གླང་པོའི་སྒྲ་དང་འབྲུག་གི་སྒྲ་ལྟ་བུས་བསྙེམས་པ་མི་མངའ་བ་སྟེ། གླང་པོའི་ང་རོ་དང་འབྲུག་གི་དབྱངས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། སྙན་ཅིང་འཇམ་པ་དང་ཉམས་སུ་བདེ་བར་སྨྲ་བའི་སློབ་མ་མངའ་བ་སྟེ། སྙན་ཅིང་འཇམ་པ་དང་ཉམས་སུ་བདེ་བའི་གསུང་དང་ལྡན་པ་ཡིན། སྲིད་པར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལས་འདས་པ་སྟེ། ཚེམས་མཆེ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟླུམ་པ་ཡིན། སྐྱེ་བོ་རྣོ་བ་རྣམས་འདུལ་བ་སྟེ། ཚེམས་མཆེ་བ་རྣོ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ཆོས་འདུལ་བ་ཤིན་ཏུ་དཀར་བ་སྟེ། ཚེམས་མཆེ་བ་ཤིན་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན། སའི་ཕྱོགས་མཉམ་པ་ལ་བཞུགས་པ་སྟེ། མཆེ་བ་མཉམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། རིམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ། ཚེམས་མཆེ་བ་རིམ་གྱིས་གཞོལ་བ་ཡིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་རི་བོ་མཐོན་པོ་ལ་བཞུགས་པ་སྟེ། ཤངས་ལེགས་པར་མཐོ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། གདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་གཙང་བ་མངའ་བ་སྟེ། ཤངས་ཤིན་ཏུ་གཙང་བ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཕུལ་དུ་ཡངས་པ་མངའ་བ་སྟེ། སྤྱན་རིང་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། གཟིགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། སྤྱན་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་དྲངས་པ་སྟེ། རྫི་མ་སྟུག་པ་ཡིན། ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་སྐྱེས་བུ་དང་ན་ཆུང་མཆོག་མིག་དཀར་གནག་འབྱེས་ཤིང་པདྨའི་འདབ་མ་ལྟར་འདུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱ་བ་སྟེ།

The reflection of forms appears upon his face. Having previously practiced gentleness, he is disciplined; his tongue is supple. Possessing many qualities that are appropriate, his tongue is extremely thin. Because the Dharma and Vinaya are difficult for childish beings who are full of desire to fathom, his tongue is extremely red. Because he is free from pride through a voice like the sound of an elephant or a thundercloud, he possesses the roar of an elephant and the melody of a thundercloud. Because he has disciples who speak in a way that is melodious, gentle, and pleasant to experience, he possesses a voice that is melodious, gentle, and pleasant to experience. Because he has transcended the fetters of existence, his canine teeth are perfectly rounded. Because he disciplines those who are sharp-witted, he possesses sharp canine teeth. Because the Dharma and Vinaya are exceedingly pure, his canine teeth are exceedingly white. Because he dwells upon a level ground, his canine teeth are even. Because he teaches the Dharma of gradual realization, his canine teeth are gradually tapered. Because he dwells upon the high mountain of insight, his nose is well-elevated. Because he possesses a pure following of those to be trained, his nose is exceedingly clean. Because he possesses the most expansive qualities of a Buddha, his eyes are long. Because his vision is utterly pure, his eyes are perfectly clear. Because he has drawn forth the assembly of sentient beings, his eyelashes are thick. He is one to be delighted in by gods, asuras, men, and the most excellent maidens, whose eyes are well-distinguished in black and white and resemble the petals of a lotus.

སྤྱན་དཀར་གནག་འབྱེས་ཤིང་པདྨའི་འདབ་མ་ལྟར་འདུག་པ་ཡིན། རྟག་ཏུ་ཡངས་པ་གཟིགས་པ་སྟེ། སྨིན་མ་རིང་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། འཇམ་པར་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པ་སྟེ། སྨིན་མ་འཇམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། སྐྱོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྟེ། སྨིན་མའི་སྤུ་མཉམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། དགེ་བའི་རྩ་བའི་སྣུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་སྣུམ་པར་གྱུར་པའི་སྐྱེ་བོ་འདུལ་བ་སྟེ། སྨིན་མ་སྣུམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ཆོས་མཆོག་ཏུ་ཡངས་ཤིང་དོན་དང་ལྡན་པ་མངའ་བ་སྟེ། སྙན་ལེགས་ཤིང་སྙན་ཤལ་རིང་བ་ཡིན། ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་སྟེ། སྙན་མཉམ་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་བསམ་པ་མ་ཉམས་པ་འདུལ་བ་སྟེ། སྙན་གྱི་དབང་པོ་མ་ཉམས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་སྟེ། ཞལ་དཔྲལ་བ་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཤིན་ཏུ་འདུལ་བ་སྟེ། ཞལ་དང་དཔྲལ་བ་ཡངས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། སྨོན་ལམ་དམ་པ་ཤིན་ཏུ་རྫོགས་པ་སྟེ། དབུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ཡུལ་གྱི་བུང་བ་རྣམ་པར་ཟློག་པ་སྟེ། དབུ་བུང་བ་ལྟར་གནག་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། མཐོང་བ་དང་བསྒོམས་པས་སྤང་བའི་བག་ལ་ཉལ་བ་ཟད་པར་བྱས་པ་སྟེ། དབུ་སྟུག་པ་ཡིན། ཐུགས་འཇམ་པས་བསྟན་པའི་སྙིང་པོ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་སྟེ། དབུ་འཇམ་པ་ཡིན། རྟག་ཏུ་མ་འཁྲུགས་པའི་ཐུགས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དབུ་མི་འཛིང་པ་ཡིན། བརླང་བའི་གསུང་དང་ཡོངས་སུ་བྲལ་བ་སྟེ། དབུ་མི་རྩུབ་པ་ཡིན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྤོས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་སྐྱེ་བོ་མཐུན་པར་བསྒྲུབས་པ་སྟེ། དབུའི་དྲི་ཞིམ་པ་ཡིན།

His eyes are white and black well-distinguished, appearing like the petals of a lotus. He possesses a gaze that is always expansive, and he is endowed with long eyebrows. He is skilled in gentle discipline, and he is endowed with smooth eyebrows. He knows all faults, and he is endowed with even eyebrows. He disciplines beings by moistening them with the oil of the roots of virtue, and he is endowed with glossy eyebrows. He possesses the supreme, vast, and meaningful Dharma, and his ears are well-formed and long. He is completely victorious over the continuum of the afflictions, and his ears are symmetrical. He disciplines beings whose intentions are unimpaired, and he is endowed with unimpaired sense organs of hearing. He has completely purified all forms of views, and his forehead is well-proportioned. He thoroughly subdues adversaries, and his face and forehead are broad. He has perfectly fulfilled sublime aspirations, and his head is very full. He turns back the bees of sensory objects, and his hair is as black as a bee. He has exhausted the latent tendencies to be abandoned through seeing and meditation, and his hair is thick. He has realized the essence of the teaching through a gentle mind, and his hair is smooth. He possesses a mind that is always undisturbed, and his hair is not matted. He is completely free from harsh speech, and his hair is not coarse. He has harmoniously accomplished beings with the fragrant flowers of the branches of enlightenment, and his hair is sweetly scented.

བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཕྱག་དང་ཞབས་དཔལ་བེའུ་དང་བཀྲ་ཤིས་དང་དགའ་བ་འཁྱིལ་པས་བརྒྱན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་སྐུའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་མཛེས་པར་གྱུར་པས་ན། སྡུ་གུ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་མཛེས། ། ཞེས་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས། འཇིག་རྟེན་ཤེས་ལེགས་སློབ་དཔོན་ཏེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཆོས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ལོག་པའི་ལམ་ལས་བཟློག་ཅིང་། དམ་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་འཛིན་དུ་འཛུད་པར་མཛད་པས་ན། འཇིག་རྟེན་སློབ་དཔོན་ནོ། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཉེས་པའི་དོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན། འཇིགས་པ་མེད་པ་སྟེ་བསྙེངས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ། དེ་ཉིད་གཅིག་པུ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ངན་འགྲོ་ངན་སོང་གི་འཇིགས་པ་རྣམས་ལས་སྐྱོབ་པས་ན་སྐྱོབ་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་ཡིད་གཅུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སླུ་བར་མི་མཛད་པ་དང་། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ནི་ཡིད་གཅུགས་པའོ། ། དེ་ཡང་། ལུང་ནི་ཡིད་ཆེས་ཚིག་ཡིན་ཏེ། ཉེས་ཟད་ལུང་དུ་ཤེས་པར་བྱ། ཉེས་པ་ཟད་པར་རྫུན་གྱི་ཚིག། སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རྒྱུ་མེད་ཕྱིར། ། ཞེས་བཤད་པས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ན་དེ་ཉིད་ཡིད་གཅུགས་པ་ཡིན་གྱི་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལོག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་གྱི་གཙོ་བོ་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་མི་སླུ་བའི་ལམ་ཉེ་བར་སྟོན་པས་བདེན་པ་ཡིན་གྱི།

The Blessed Ones have their hands and feet adorned with the śrīvatsa, the svastika, and the endless knot. Because all the major and minor limbs of their bodies are thus perfectly beautiful, it is said: "Lovely, he is beautiful in the three worlds." Because they have reached the perfection of mundane wisdom and qualities, it is said: "The teacher who well instructs the world in knowledge." Because they turn others away from all erroneous paths regarding mundane conventions that accord with the Dharma and cause them to adopt the conduct of the noble ones, they are the "Teacher of the World." Nevertheless, because they are free from all suspicion of faults in conventional expression, they are "Fearless," meaning free from dread. Why is that? Because he alone is the protector of wandering beings. Because he protects from the fears of the miserable states and lower realms, he is the "Protector." Regarding the term "the world's confidant": he is a confidant because he does not deceive and is free from all faults. As it is said: "Scripture is the word of one who is trustworthy; scripture should be known as that which is free from faults. One who has exhausted faults will not speak words of falsehood, for there is no cause for doing so." Thus, he alone is the confidant throughout all the three worlds, whereas Brahmā and others are not, because they are characterized by and attached to a false self. Because he points out the non-deceptive path that leads to the primary goal of Buddhahood itself, he is the "Truth."

ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེ་ཙམ་གྱིས་ནི་ཡིད་གཅུགས་པ་མ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལས་གཞན་ལ་ནི་དོན་གྱི་གཙོ་བོ་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་ཟིན་པས་ཡང་མ་སྨྲས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། སྐྱབས་དང་སྐྱོབ་པ་བླ་ན་མེད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་བོ་ཞི་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བའི་སྟོབས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཉེ་བར་བརྟན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཚངས་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གཞན་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ན། བླ་ན་མེད་པའོ། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཁྱབ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་དང་། ཟང་ཟིང་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ལོངས་སྤྱོད་གང་ཞིག་སྤྱོད་པ་དེ་ནི། ནམ་མཁའི་མཐའ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ནི་འཇུག་པར་དཀའ་བ་ཉིད་དང་། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པས་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མཚོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་སྒོ་ངའི་སྦུབས་ཀྱི་ནང་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཕྱི་རོལ་ན་སྣང་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་གནས་ཀྱང་གཟུགས་རྣམས་མི་མཐོང་ངོ་། །

Although a slight degree of truth exists even among ordinary beings, it is not by that alone that one is trusted. It has already been explained at length that there is no primary purpose for anyone other than becoming a buddha, so I shall not say more here. For that very reason, it is said: "The unsurpassed refuge and protector." This is because he pacifies the enemies of the afflictions for those who are terrified and trembling before all those enemies, and because the stabilization of the power of the roots of virtue in an ever-increasing manner does not exist in Brahmā, Śakra, Īśvara, or others who are merely worldly beings free from attachment; therefore, he is "unsurpassed." The perfect enlightenment that possesses the characteristics of material gifts, fearlessness, and so forth, which are enjoyments pervading the realm of space, is such that whoever enjoys such enjoyments is said to be "one who enjoys enjoyments as vast as the limits of space." The wisdom of the buddhas is the "wisdom of omniscience." Because it is difficult to enter, because it is the source of all the precious qualities of all buddhas, and because it is the abode of all sentient beings, it is called the "ocean of omniscient wisdom." Just as those dwelling inside the shell of an egg do not see forms, even though they remain in a state of extreme clarity outside, so too is it here.

དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པའི་ཡན་ལག་གི་སྦུབས་ཀྱི་རབ་རིབ་ཀྱི་ནང་ན་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་བསྟན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བར་མི་ནུས་ཀྱི། མ་རིག་པའི་སྒོ་ངའི་སྦུབས་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མཐོང་བར་ནུས་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་རྡོ་རྗེས་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་ལ་སོགས་པ་མ་རིག་པའི་སྒོ་ངའི་སྦུབས་ཀྱི་རབ་རིབ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསལ་བས་ན། མ་རིག་སྒོ་ངའི་སྦུབས་འབྱེད་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བ་ནི་སྲིད་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་འདིར་ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་པས་ན་སྲིད་པའོ། ། སྲིད་པ་ཉིད་འཆིང་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པས་ན་དྲ་བའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་གྲིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ལུས་པའི་འཆིང་བ་རྣམ་པར་འཇོམས་པས་ན། སྲིད་པའི་དྲ་བ་འཇོམས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་མ་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་གྱིས་གཞན་དག་ཀྱང་གཟུང་བར་བྱའོ། ། ཡང་ན་མ་ལུས་པ་ཞེས་སྨོས་པས་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་མ་ལུས་ཞི་བྱེད་པ། ། ཞེས་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཞི་བར་བྱེད་པ་ནི་བྲལ་བའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། ། རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ།

Likewise, although the light of authentic wisdom may be shown to those dwelling within the cataracts of the shell of the limb of ignorance, they are unable to see the suchness of the selflessness of all phenomena. However, those who have shattered the shell of the egg of ignorance are able to see it. Because the vajra of realizing all phenomena as selfless has perfectly cleared away all the cataracts of the shell of the egg of ignorance, such as the delusion of a self, it is said: "The one who breaks the shell of the egg of ignorance." The cycle of the five classes of beings is existence (bhava). Because sentient beings arise here again and again, it is called existence. Because existence itself is the locus of bondage, it is called a net. Because the sword of insight utterly destroys the bonds of all errors without exception, it is said: "The destroyer of the net of existence." Regarding the phrase "all afflictions without exception," this refers to the affliction of karma, the affliction of birth, and the affliction of the mental defilements (kleśa). By the sense of illustrating the afflictions, the others should also be included. Alternatively, by the mention of "without exception," it should be understood that there are ninety-eight afflictions. This is because it says, "The pacifier of all afflictions without exception," and "pacifying" means to be free from them. Therefore, it is free from all the faults of the afflictions. For that very reason, it is said: "The one who has reached the far shore of the ocean of cyclic existence."

ཉེས་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་འཁོར་བར་འཁོར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཁོར་བ་དེ་ཉིད་ནི་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། བློ་བྱང་བར་མ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དང་། རྒལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕ་རོལ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱི་འགྲོ་བས་ན། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་ཅོད་པན་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལྔ་ལས་བསྒྲུབས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྒྱན་དུ་ཐོགས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་དབང་བསྐུར་བས་ན། ཡེ་ཤེས་དབང་བསྐུར་ཅོད་པན་ཅན། ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྒྱན་དུ་ཐོགས། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཅོད་པན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་གཞན་པ་གསེར་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྡུངས་པའི་ཅོད་པན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྒྱན་དུ་ཐོགས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱན་མངའ་བས་ན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། རིམས་དང་། ཕོལ་མིག་དང་། ཀླད་པ་གཟེར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། ། ཡོངས་སུ་འགྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ།

Those who are free from faults cannot possibly wander in saṃsāra. Saṃsāra itself is an ocean, for those whose minds have not been trained, it is as extremely deep and difficult to cross as a great ocean. Its far shore is nirvāṇa; because it is realized through a mode of going that is merely free from the accumulation of conceptual constructions, it is said: "Having reached the far shore of the ocean of saṃsāra." Omniscient wisdom is jñāna. The crown of the empowerment of wisdom is fashioned from the five perfectly complete Buddhas. For that very reason, it is said: "Wearing the ornaments of the perfect Buddhas." Because one is empowered by that, it is explained: "Possessing the crown of the empowerment of wisdom, wearing the ornaments of the perfect Buddhas." Alternatively, omniscient wisdom is the very essence of the crown; it is not a crown fashioned from gold or other materials that is distinct from non-dual wisdom. Precisely because of that, it is said: "Wearing the ornaments of the perfect Buddhas." Since they possess the ornaments of the perfectly complete Buddhas, they are endowed with the ornaments of the perfect Buddhas, for it is explained that the ornament of the Buddhas is omniscient wisdom. The three types of suffering are: the suffering of suffering, such as fever, boils, and headaches, which are the suffering of suffering because they are the very nature of suffering. The suffering of change...

དུག་གིས་སྦགས་པའི་ཁ་ཟས་ངན་པ་ཅུང་ཟད་མངར་བ་ཙམ་ལ་རྗེས་སུ་བསྟེན་པས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་དང་འདྲ་བར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་མི་རྟག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། གང་མི་རྟག་པ་དེ་ཉིད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷ་སྡང་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དང་། ལས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་མོ། ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བའི་དབྱེ་བས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ཞི་བར་མཛད་པས་ན། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞི། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཞི་བར་བྱས་ཀྱང་ཕྱིའི་དོན་དང་། ནང་ལ་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ལ་ནི་སླར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་དེ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གསུམ་སེལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་རྣམས་སེལ་བ་ནི་མཐར་འབྱུང་ཞིང་སླར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་གསུམ་སེལ་ལོ། ། བདག་ཉིད་ཀྱང་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་ཅིང་སེམས་ཅན་མཐའ་ཡས་པའི་དོན་མཛད་པས་ན་མཐའ་ཡས་སོ། ། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་།

Just as relying on a small amount of foul food tainted with poison merely because it is slightly sweet leads to total transformation, so too are attachment and the like the causes of suffering. Having eliminated the suffering of conditioned formations (saṃskāra-duḥkha), one realizes that birth and abiding are of the nature of impermanence; that which is impermanent is itself called suffering, and because it is the cause of suffering, it is also called suffering. Alternatively, the three types of suffering—those arising from internal factors and so forth, those arising from the hostility of gods and so forth, and those categorized by the elements and karma—are the "three sufferings." Because he brings to peace the sufferings that exist as causes and effects through the divisions of body, speech, and mind, it is said: "He pacifies the suffering of the three sufferings." Even if that suffering, which consists of the nature of the three sufferings, is pacified, it would arise again for those who are attached to external objects and an internal self; therefore, to eliminate that, it is said: "He eliminates the three." Because the elimination of those three types of suffering results in a state that is final and characterized by non-arising, he "eliminates the three." Because he himself has attained non-abiding nirvāṇa and acts for the benefit of infinite sentient beings, he is "infinite." [He is distinguished from] the śrāvakas and pratyekabuddhas...

ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ་བདག་ཉིད་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་སུ་སྟོན་པས་ན་གྲོལ་གསུམ་ཐོབ་ཅེས་བཤད་དོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་གང་ནས་ཀྱང་མ་བྱོན་ལ་གང་དུ་ཡང་མི་བཞུད་དེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བས་ན། སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་ངེས་པར་གྲོལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གོ་སྐབས་འབྱེད་པར་མཛད་པས་ན། མཁའ་ལྟར་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་དྲི་མ་ཀུན་ལས་འདས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བར་གྱུར་པའམ། གང་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པར་གྱུར་པས་ན། ཉོན་མོངས་དྲི་མ་ཀུན་ལས་འདས། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་གསུམ་དུ་བརྟགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་རྣམས་ལས་འདས་པའི་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན། དུས་གསུམ་དུས་མེད་རྟོགས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་བསྡམས་ཤིང་ལེགས་པར་འདུལ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ལ་དཔའ་བས་ཀླུ་ཆེན་པོ་སྟེ། སྤྱོད་པ་ཀུན་དུ་བསྡམས་པས་ཀླུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལུང་ལས་གསུང་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཀླུ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བས་ན་ཀླུ་ཆེན་པོ་སྟེ།

Regarding the three types of liberation distinguished by the liberation of the perfectly complete Buddha, it is explained that he is said to have "attained the three liberations" because, for the sake of all disciples, he manifests himself in various forms. In the ultimate sense, however, he has not come from anywhere nor does he go anywhere, because his nature is the expanse of phenomena (dharmadhātu). Because he is free from the afflictive obscurations, the cognitive obscurations, and the karmic obscurations, it is said: "Completely liberated from all obscurations." Because he is free from all obscurations and provides space for all sentient beings, it is said: "Abiding in equanimity like space." Regarding the phrase "transcending all stains of affliction," it means that all stains of affliction have been abandoned, or that he has transcended all stains of affliction; thus, it is said: "Transcending all stains of affliction." Because he possesses the nature of the reality of phenomena (dharmatā), which is equal to space and transcends the stains of affliction imputed to the three times—past, future, and present—it is said: "Realizing the three times as timeless." Because he is perfectly restrained and well-disciplined in order to tame those who are difficult to tame, and because he is heroic in conquering the battle against the afflictions, he is a "great nāga." This is because the scriptures state, "He is called a nāga because his conduct is completely restrained," and so forth. Alternatively, he is a "great nāga" because he is similar to a great nāga.

ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་མཛད་ཅིང་ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཆར་འབེབས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཀླུ་ཆེན་པོ། ། ཞེས་བྱ། ། ཡོན་ཏན་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཐོད་དེ། ཤེ་ཁ་རའི་སྒྲ་མཐོན་པོའི་ཚིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ཡིན་པས་ན། ཐོད་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐོད་དོ། ། ཡང་ན་ཡོན་ཏན་ཉིད་རྩེ་མོ་ཡིན་ཏེ། རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྩེ་མོ་ནི་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ནོར་བུའི་རྩེ་མོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་ཀུན་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བའོ། ། དེས་ན་ནམ་མཁའ་ལྟར་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་ལེགས་པར་བཞུགས་ཤིང་མི་གཡོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡང་གྱུར་པས་ན། ནམ་མཁའི་ལམ་ལ་རབ་གནས་པ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དབྱེ་བ་མེད་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བ་ལ་དེའི་བདག་ཉིད་ལས་མི་གཡོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ལེགས་པར་བཞུགས་ན་ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྤྱོད། ཉོན་མོངས་པ་མི་མངའ་ན་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པས་འདུལ་བར་ཡང་སྲིད་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་ན་ནི་ཆོས་སྟོན་པ་ཡང་མི་སྲིད་དེ། དེ་བས་ན་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་དང་འདྲ་པར་མཐོ་རིས་དང་།

Because he pacifies all the torments of the afflictions and acts as the cause for raining down the well-spoken Dharma, he is called "the great nāga of all sentient beings." Because his qualities are supreme, he is "crowned" (mukuṭin); this is because the word śekhara refers to a high word. Since he is the pinnacle of those [qualities], he is the "crown of the crowned." Alternatively, the qualities themselves are the pinnacle, as they have reached the ultimate limit. Furthermore, because the pinnacle of those [qualities] is the pinnacle of the jewel of utterly stainless qualities, he is called by that name. "Completely liberated from all afflictions" means being definitively freed from all afflictions. Therefore, because he dwells perfectly in the dharmadhātu—the non-conceptual nature of all buddhas—which, like space, is free from all obscurations, and because he has become its very essence through an immovable nature, he is called "abiding perfectly on the path of space." This was taught with reference to sentient beings who delight in the indivisible. If the non-conceptual dharmadhātu dwells perfectly in an immovable essence as the very identity of that which is definitively liberated from all obscurations, how then does he fulfill the intentions of all sentient beings? If he possesses no afflictions, it would be impossible to tame [beings] through birth and so forth; if he possesses no conceptualization, it would be impossible to teach the Dharma. Therefore, like the son of a barren woman, [he would be like] the higher realms and...

བྱང་གྲོལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་ཐབས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བློ་གྲོས་ངན་པ་རྣམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཡོ་བ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔེའི་ཚུལ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་བ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཆེན་པོ་འཆང་། ། ཁྱབ་བདག་རིན་ཆེན་ཀུན་གྱི་མཆོག། ཅེས་གསུངས་ཏེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པས་ཆེ་ཞིང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་སེམས་ཉིད་ནི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་སྣང་བ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མི་སྲིད་དེ། སྲིད་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྟེར་བར་མི་ནུས་མོད་ཀྱི། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་ཡིད་ལ་རེ་བའི་གསོལ་བ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགོས་པ་དོན་སྟེར་བར་ནུས་ཏེ། དེ་ཙམ་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཡང་དཔེར་བྱར་རུང་སྟེ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར། ཁྱབ་བདག་རིན་ཆེན་ཀུན་གྱི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། དཔག་བསམ་ཤིང་ཆེན་རྒྱས་པ་སྟེ། ། བུམ་པ་བཟང་པོ་ཆེ་བའི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། དཔེ་གཅིག་གིས་ཀྱང་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་ན་དཔེ་གཞན་གཉིས་པ་ལ་དོན་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། དོན་རྟོགས་པ་ནི་བདག་བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འགའ་ཞིག་ལས་ལ་ལ་ཞིག་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཡོད་པས་དཔེ་གཞན་དག་བསྟན་ཏོ། །

In order to dispel the discordant conceptualizations of those with inferior intelligence—who might think that those who seek liberation would be left without a means—and to demonstrate that even those who are free from all afflictions and devoid of conceptual thought engage in activity for the benefit of all sentient beings, it is said: "Holding the great wish-fulfilling jewel, the pervasive lord, the supreme of all jewels." Because it pervades all, it is "great." The nature of the expanse of phenomena (dharmadhātu) and non-dual mind itself is the great wish-fulfilling jewel. It is so called because it perfectly fulfills the desired aims of all sentient beings without exception. It is impossible for any external wish-fulfilling jewel to be superior to this. Even if such an external jewel existed, it could not bestow omniscience and the like. Nevertheless, although it is devoid of conceptual thought, it is capable of granting the needs of those who pray with hope in their minds. To that extent, an external precious jewel is indeed a suitable analogy. Therefore, it is specifically qualified by the phrase: "The pervasive lord, the supreme of all jewels." The same applies to the lines: "The great, flourishing wish-granting tree, the supreme of great excellent vases." If one wonders, "If the meaning can be understood through a single example, what is the purpose of the other two examples?"—it is true that the meaning is indeed understood; however, because certain things are more renowned to some people, other examples are shown.

ཡང་ན་ནུས་པ་མཆོག་དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་སོ་སོར་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུས་ནི་རང་གི་ཕྱོགས་ནས་བརྩམས་ཏེ་དཔག་ཚད་སྟོང་གི་བར་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ལ། དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ཡང་རང་གི་གྲིབ་མའི་ནང་དུ་ཆུད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། བུམ་པ་བཟང་པོ་ཡང་དེར་ལག་པ་ཆུད་པ་རྣམས་འདོད་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་ལ། ཡང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་འདི་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རེ་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་པ་ལ་ཚད་མེད་པས་དཔག་བསམ་ཤིང་ཆེན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་གྲིབ་མ་དང་ལྡན་པས་ན་རྒྱས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པས་སོ། ། ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་ལ་དགབ་པ་མེད་ཅིང་ཐམས་ཅད་པའི་ཁ་དང་ལྡན་པས་ན། བུམ་པ་བཟང་པོ་ཆེ་བའི་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་དེ། དེ་བས་ན། བྱེད་པ་སེམས་ཅན་ཀུན་དོན་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་གྱི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་པར་དགྱེས་པས་ན་ཕན་འདོད་ཅེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བུ་གཅིག་པ་ལྟར་སྡུག་ཅིང་གཅེས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པས་ན་སེམས་ཅན་མཉེས་གཤིན་པའོ། ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་དབང་བསྒྱུར་བས་སོ་སོར་སྣང་བས་ན་བཟང་ངན་ཤེས་ཞེས་བཤད་དོ། །

Alternatively, in order to demonstrate the superior, middling, and inferior capacities, distinct examples are presented. In this regard, the wish-fulfilling jewel (cintāmaṇi) fulfills the desired aims of those situated within a thousand yojanas starting from its own side; the wish-granting tree (kalpavṛkṣa) fulfills the desires of those who come under its shade; and the excellent vase (bhadraghaṭa) fulfills the desires of those who place their hands within it. Furthermore, this wish-fulfilling jewel of the dharmadhātu—which is free from all defects and non-conceptual—is a great wish-granting tree because it is immeasurable in its fulfillment of the hopes of all sentient beings. It is "expansive" because it possesses a shade that pervades everywhere, according to the reasoning that there is no phenomenon whatsoever that is not included within the dharmadhātu. Because it is equal to space, without obstruction, and possesses the mouth of all things, it is called "the supreme great excellent vase." Thus, although it is non-conceptual and has become an essence free from outward obscuration, it acts for the benefit of all sentient beings; therefore, it is said: "Its activity is to act for the benefit of all sentient beings." Because it delights in perfectly accomplishing the welfare of others in every respect, it is called "desiring to benefit." Because it possesses the nature of great compassion, cherishing and loving all sentient beings like an only child, it is "affectionate toward sentient beings." Because it exercises mastery over those very things such as virtue and non-virtue, causing them to appear individually, it is explained as "knowing the good and the bad."

གང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་པ་དེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་དེ། གཞན་དུ་ན་ལས་དང་པོའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇུག་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་པོར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པའི་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་སྟེར་བར་བྱེད་པ་ནི་བཟང་པོའོ། ། ཆགས་ཤིང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་ལས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངན་པའོ། ། དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་ཡང་དག་པར་མཁྱེན་པས་ན་བཟང་ངན་ཤེས་པའོ། ། བསྟན་པ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་ཡོངས་སུ་རྒྱལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མཁྱེན་པས་ན་དུས་ཤེས་པའོ། ། གྲུབ་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་དང་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་མཛད་ཅིང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པས་ན་ཁྱབ་བདག་གོ། ། དམ་ཚིག་ནི་བརྡ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པས་ན་དམ་ཚིག་ཤེས་སོ། ། གྲུབ་པའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པའི་དམ་ཚིག་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན། དམ་ཚིག་ལྡན་ནོ། ། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དུས་ལས་འདའ་བར་མི་མཛད་པས་ན་དུས་ཤེས་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རབ་དང་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་དགུར་ཕྱེ་བ་མཁྱེན་པས་ན་སེམས་ཅན་དབང་པོ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་།

That which is explained in such a way is for the sake of bringing joy to those who conceptualize and investigate with a mental consciousness preceded by discernment, thereby perceiving things as virtuous or non-virtuous. Otherwise, beginner sentient beings would not be able to enter [the path], and thus [the Buddha] would not be the teacher of the Dharma that gathers all sentient beings. Furthermore, that which bestows the excellent fruits of higher realms and liberation is "good." That which leads sentient beings to the hells, hungry ghosts, and animals through attachment, aversion, and so forth is "bad." Because he perfectly knows the distinction between these, he is "one who knows good and bad." Because he knows the distinctions of the proper time for teaching, for equanimity, and for manifesting complete victory, he is "one who knows the time." Because he has composed all philosophical tenets and all treatises and has realized all causes and effects, he is the "Pervasive Lord" (Vibhu). "Samaya" is a sign; because he perfectly knows all the languages of all sentient beings, he is "one who knows the samaya." Because he possesses the perfect knowledge of the samaya that establishes all philosophical tenets, he is "one who possesses the samaya." Because he does not let the time for the complete ripening of sentient beings pass by, he is "one who knows the time." Because he knows the ninefold classification of the faculties of all sentient beings—such as faith and so forth—into superior, middling, and inferior types, he is called "one who knows the faculties of sentient beings." [He knows] the Śrāvakas and Pratyekabuddhas...

ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པས་ན། རྣམ་གྲོལ་གསུམ་ལ་མཁས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ། ། དྲི་མ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འདི་ལ་མངའ་བས་ན་ཡོན་ཏན་ལྡན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ངེས་པར་འབྱོར་བའོ། ། གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་ཁྱད་དུ་མཁྱེན་པས་ན་ཡོན་ཏན་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་སྟོན་པ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་པས་ན་ཆོས་ཤེས་པའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་བཀྲ་ཤིས་སོ། ། བཀྲ་ཤིས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་བཀྲ་ཤིས་འབྱུང་ངོ་། ། བཀྲ་ཤིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་བཀྲ་ཤིས་སོ། ། བཀྲ་ཤིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཀུན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་པའོ། ། གྲགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་གྲགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་གྲགས་པའོ། ། ཡང་ན་བསོད་ནམས་ཀྱི་མཐོ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྒྲགས་ཤིང་གྲགས་པས་ན་གྲགས་པའོ། ། དཔལ་གྱི་གནས་སུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཤེས་པ་དང་།

Because the perfectly complete Buddhas possess thorough knowledge of all liberations that are free from the afflictions, they are called "the experts in the three liberations." The ten powers, the four fearlessnesses, and the unshared qualities of a Buddha are the qualities. Because he possesses this stainless, complete perfection in every aspect, he is called "the one endowed with qualities," for the qualities are definitively attained. Because he knows with distinction even the qualities realized in the mental continuums of others, he is called "the knower of qualities." Because he knows all phenomena—virtuous, non-virtuous, determinate, indeterminate, contaminated, uncontaminated, mundane, supramundane, common, uncommon, and so forth—exactly as they are, in the manner of being like an illusion and so on, he is "the knower of phenomena." Because he is of the nature of merit that is completely pure in every respect, he is "Auspicious." Because all auspiciousness arises from him, he is "the Source of Auspiciousness." Because he is the very cause and the very fruit of all auspiciousness, he is "Auspicious." Because he is the essence of all auspiciousness, he is "the Auspiciousness of All." Because he is the cause of renown and is the very nature of renown, he is "Renowned." Alternatively, he is "Renowned" because he is proclaimed and celebrated by all through the height of his merit. Because he is the abode of glory and the object of the knowledge of all—

དཔལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་བཀྲ་ཤིས་སོ། ། དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གྲགས་པའི་གཟུགས་ཅན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་གྲགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་སྙན་གྲགས་སོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགེ་བའི་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་དགེ་བའོ། ། འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ལ་ནི་དབུགས་འབྱིན་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བཤད་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབུགས་འབྱིན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དབུགས་འབྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབུགས་འབྱིན་ཆེན་པོའོ། ། དགའ་སྟོན་ནི་བུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པའི་དོན་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་ཅིང་མཆོད་སྦྱིན་དང་སྦྱིན་གཏོང་བྱེད་པ་ལ་དགའ་བ་འདུས་པ་ནི་དགའ་སྟོན་ཞེས་བྱའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་སྲིད་གསུམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགའ་སྟོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དགའ་སྟོན་ཆེན་པོའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་དགའ་ཆེན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལ་དགའ་ཞིང་ཆགས་པའམ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པའི་ཆགས་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པའམ། དགའ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྒྱུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་རོལ་མོ་ཆེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱའོ། །

Because he is the cause of glory, he is auspicious (maṅgala). Because he is the very embodiment of renown, which is the nature of stainless qualities free from all stains, and because he is the cause of renown for others as well, he is fame (yaśas). Because he is the embodiment of the virtue of merit and wisdom, and because he is the cause of virtue for all sentient beings, he is virtuous (śubha). One who is free from all fear and terror is said to have attained relief (āśvāsa); because the Blessed One is the locus of relief for all and is the very essence of relief, he is the Great Relief (mahāśvāsa). A festival (utsava) refers to the gathering of joy when performing acts such as giving, making offerings, and distributing gifts upon the birth of a child and so forth; because the Blessed One is the very essence of the festival for all the three realms and is the cause of great festivals, he is the Great Festival (mahotsava). Because he is the very essence of uninterrupted great bliss at all times and is the cause of supreme joy for all sentient beings, he is the Great Joy (mahānanda). Because he delights in and is attached to the state of buddhahood, or because he possesses the great attachment of acting for the benefit of all sentient beings, or because he is the very essence of delight in the nature of phenomena (dharmatā) that constantly proceeds as the cause of all joy, he is called the Great Music (mahānāṭaka).

བསྙེན་བཀུར་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་ནི་བཀུར་སྟིའི་སྒྲར་བརྗོད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་དུ་བཟང་ཞིང་མཛེས་པར་བྱས་པས་ན་རིམ་གྲོ་སྟེ། དམ་པ་ཡིན་ཞིང་མཛེས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིམ་གྲོ་ཡིན་པའམ། བཀུར་སྟི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། མཛེས་ཤིང་དམ་པའི་བྱ་བ་མཛད་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་རབ་ཏུ་གཞན་པའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིམ་གྲོ་སྟེ། དམ་པར་མཛད་པའོ། ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་འབྱོར་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ངན་འགྲོ་དང་སྐྱེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་ས་རྣམས་སུ་འཇུག་པའི་དགའ་བ་སྐྱེད་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྐུ་མངའ་བས་ན་གྲགས་བདག་གོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལོ། ། མཆོག་ནི་དམ་པ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་འོས་ཤིང་གང་ལ་ཇི་ལྟར་རིགས་པའི་མཆོག་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འོས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་མཆོག་ལྡན་ནོ། །

The specific categories of offerings preceded by service and so forth are designated by the term "veneration" (satkāra). Because it makes the world excellent and beautiful, it is "honor" (pūjā). That which perfects the sublime and beautiful dharmakāya and saṃbhogakāya is "honor," or it is so called because it is the cause of all veneration and because it performs sublime and beautiful deeds. It is "honor" because it makes prayers in accordance with the goal of establishing all sentient beings in the wisdom of omniscience, and because it perfectly accomplishes the welfare of oneself and others. It is "excellence" (sampatti) because it is the nature of the accumulation of merit, which is the cause of prosperity, or because it is the cause of excellence itself. It is "supreme joy" (pramuditā) because it generates the joy of entering the stages (bhūmi) such as the Joyous, by eliminating the suffering of the lower realms, rebirth, and the afflictions; and because it has become the nature of all happiness and mental well-being for oneself. It is the "Lord of Renown" (yaśasvin) because it possesses a body that is completely pure in every respect. It is "glory" (śrī) because it is the nature of the accumulations of merit and wisdom, and because it is the cause thereof. It is "supreme" (parama), meaning sublime; it is "possessing the supreme" (paramayukta) because it is worthy of the supreme and possesses the fitness for the supreme state of Buddhahood itself.

སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་སྩོལ་བར་མཛད་པར་འོས་པ་ཡིན་པས་ན་མཆོག་སྦྱིན་ནོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ནི་མཆོག་སྦྱིན་གཙོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། མངོན་པར་འདོད་ཅིང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་མཆོག་རྒྱ་ཆེན་པོ་རབ་ཏུ་སྩོལ་བས་ན་མཆོག་སྦྱིན་གཙོ་བོའོ། ། སྐྱབས་འདོད་པ་རྣམས་དང་། དཔུང་གཉེན་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱབས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་གྱིས་ན་སྐྱབས་ཀྱི་དམ་པའོ། ། གཞན་ཡང་སྐྱབས་ཀྱི་འོས་སུ་འདོད་པ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའང་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ཉིད་ནི་སྐྱབས་ཀྱི་དམ་པ་དང་སྐྱབས་སུ་འོས་པ་ཡིན་ནོ། ། འཁོར་བའི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྐྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་སུ་འོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་ལས་འདས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་པས་ན་སྐྱབས་སུ་འོས་པའོ། ། འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འཇིགས་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་རྣམས་ནི་མཆོག་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཙམ་སྤངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྩ་བ་ཉོན་མོངས་པ་དང་།

Because he is worthy of bestowing the supreme state of buddhahood upon fortunate sentient beings, he is the "Bestower of the Supreme." His connection is expressed as "the chief bestower of the supreme." He is the "Chief Bestower of the Supreme" because he perfectly grants the vast, supreme, and faultless objects of one's longing. He is the "Supreme Refuge" because he serves as the refuge for all those who seek refuge and those who seek a protector. Furthermore, even those such as Maheśvara, who are considered worthy of being refuges by others, take refuge in the Venerable Mañjuśrī; therefore, he alone is the supreme refuge and the one worthy of refuge. He is "worthy of refuge" because he is fit to be the refuge for those terrified by all the fears of saṃsāra, and because he establishes them in nirvāṇa, which transcends all fear. Ignorance and the like, which are the causes of saṃsāra, are the causes of fear; thus, they are "great fears." Although the term "fears" also refers to the Śrāvakas, Pratyekabuddhas, and so forth, they are not supreme because, by realizing the selflessness of the person, they have only abandoned the obscurations of the afflictions. The root of the afflictions is the clinging to "I" and "mine," and...

ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མི་མངའ་ཞིང་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགྲའི་རབ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་འཇིགས་པར་མཛད་པས་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་དྲུངས་ནས་འབྱིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ནི། འཇིགས་ཆེན་དགྲ་སྟེ་རབ་ཀྱི་མཆོག། འཇིགས་པ་མ་ལུས་སེལ་བ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ། ། ད་ནི་མུ་སྟེགས་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་དེའི་བརྟུལ་ཞུགས་སྟོན་པ་པོའི་མཚན་ལ་སོགས་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཙུག་ཕུད་ཕུད་པུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཕྲ་ཞིང་ཟག་མེད་ས་བོན་བྲལ། ། ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྔ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ནས་གཙུག་ཕུད་ཙམ་འཇོག་ཅིང་འདི་ལ་གཙུག་ཕུད་ཙམ་གྱི་མཚན་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཙུག་ཕུད་ཅན་ཏེ། དབྱིག་པ་གསུམ་པ་ཅན་གྱི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་གཟུགས་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། ཕུད་པུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཕུད་པུ་ཅན་ཡིན་ཏེ། མགོ་བོའི་དབུས་ཀྱི་སྐྲ་བྲེགས་ནས་དཔྲལ་བའི་མཐའ་སྐྲ་འཇོག་པས་ན། ཕུད་བུ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ལ་ལ་དག་འདོད་དོ། ། གཞན་དག་ནི་མངལ་ནས་སྐྱེས་པ་དང་། སྐྲ་དཔྲལ་བའི་མཚམས་དང་། མགོའི་དབུས་དང་། རྒྱབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆ་སྟེ་གསུམ་དུ་ཕུད་བུ་གསུམ་འཇོག་པས་ན་ཕུད་བུ་ཅན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཙུག་ཕུད་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་རྨ་བྱ་ལ་ཞོན་པས་གཙུག་ཕུད་ཅན་ཏེ།

Because he is free from the obscurations to the knowable and has become the supreme enemy of the great terrors residing in the continuums of both himself and others, and because he terrifies and utterly uproots all fears that serve as the basis for apprehension, the very nature of his meditative concentration on emptiness is described as: "The supreme enemy of great fear, the dispeller of all fear without exception." Now, in order to demonstrate the meaning of the names and so forth of the one who teaches the ascetic observances (vratas) for the sake of taming those sentient beings who are to be tamed by the observances imagined by the non-Buddhists (tīrthikas), five verses are spoken, beginning with "The one with a topknot (śikhin)" and ending with "Subtle, untainted, and free from seeds." Regarding these: having shaved off the hair and beard and leaving only a topknot, because he possesses the mark of a mere topknot, he is "The one with a topknot" (śikhin). This refers to one who assumes the form of a wandering mendicant (parivrājaka) carrying a triple staff (tridaṇḍin). Others maintain that he is "The one with a tuft" (śikhaṇḍin) because he has a tuft; some assert that he is called "The one with a tuft" because, having shaved the hair in the center of the head, he leaves the hair at the edges of the forehead. Others say he is called "The one with a tuft" because he leaves three tufts—on the boundary of the forehead, in the center of the head, and on the back part of the head—for those born from a womb. Some say "The one with a topknot" (śikhin) refers to one who rides a peacock.

གཞོན་ནུ་གདོང་དྲུག་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བས་དེའི་གཟུགས་དང་ཆ་ལུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་གཙུག་ཕུད་ཅན་ནོ། ། ཤིང་ཤུན་དང་རལ་པ་འཆང་ཞིང་ལྷ་ཆེན་པོ་ལ་དད་པའི་དྲང་སྲོང་གི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་ལྕང་ལོ་ཅན་ནོ། ། སྐྲའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྦོམས་པའི་རལ་པ་བསྡུས་པ་ཡོད་པས་ན་རལ་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་གང་དང་གང་གིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། སྐ་རགས་འཆིང་བ་ཡོངས་སུ་མ་བཏང་བར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྲུངས་པས་ན་མུན་ཛའོ། ། རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་ཅོད་པན་དང་རྩེ་བྲན་འཆང་བའི་ལྷའི་བུའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པའི་གཟུགས་མཛད་པས་ན་ཅོད་པན་ཐོགས་པའོ། ། གདོང་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེང་གེ་ལ་བྱ་བར་བཤད་ལ། དེའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པའི་གཟུགས་འཆང་བར་མཛད་པས་ན་གདོང་ལྔ་པའོ། ། ཡང་ན་ལྷ་ཆེན་པོའི་མཚོན་ཆ་འཆང་བ་ནི་གདོང་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་གདོང་ལྔ་པའོ། ། དོན་དམ་པར་གདོང་ལྔ་ནི་སྒོ་ལྔ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གདོང་ལྔའོ། ། ཕྱོགས་བཞིར་གཙུག་ཕུད་བཞི་དང་། སྤྱི་བོར་གཅིག་སྟེ། གཙུག་ཕུད་ལྔ་པའི་གཞོན་ནུའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་ཅིང་བྱིས་པའི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་དེའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་གཙུག་ཕུད་ལྔའོ། །

It is said that he is called "The Youth with Six Faces" because he assumes the form and attire of that deity; thus, he is "The One with a Topknot." Because he assumes the form of a sage who wears tree bark and matted hair and has faith in Mahādeva, he is "The One with Braided Hair." Because he possesses a mass of matted hair in which all the roots of the hair and so forth are thick, he is "The One with Matted Hair." One should understand that in every case, he assumes whatever form is necessary to discipline those sentient beings who are to be disciplined. Because he maintains the practice of celibacy without ever abandoning the binding of his waistband, he is "The Munja-Wearer." Because he assumes the form of a son of the gods who maintains the ascetic discipline of wearing a crown and a crest adorned with all ornaments, he is "The One Wearing a Crown." Regarding the term "Five-Faced," it is explained as referring to a lion; because he assumes the form of one who maintains that discipline, he is "The Five-Faced One." Alternatively, "Five-Faced" refers to the bearer of Mahādeva’s weapons; because he assumes that form in order to discipline those sentient beings who are to be disciplined by it, he is "The Five-Faced One." In the ultimate sense, the "five faces" are the five gates: the nature of emptiness, signlessness, wishlessness, the unconditioned, and natural luminosity—these are the five faces. Because he assumes the form of the Youth with Five Topknots, who maintains the ascetic discipline of five topknots—four in the four directions and one on the crown—and is adorned with the ornaments of a child, he is "The One with Five Topknots."

ཡང་ན་དྲི་ཟའི་རྒྱལ་པོ་གཙུག་ཕུད་ལྔ་པས་འདུལ་བ་རྣམས་དེའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་གཙུག་ཕུད་ལྔའོ། ། དོན་དམ་པར་གཙུག་ཕུད་ལྔ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། སྤྱི་གཙུག་བཞིན་དུ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཙུག་ཕུད་ལྔ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཟུར་ཕུད་ལྔ་པའི་མེ་ཏོག་གི་ཐོད་ཀྱི་ཅོད་པན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཟུར་ཕུད་ལྔ་པའི་མེ་ཏོག་ཐོད་དོ། ། གཙུག་ཕུད་ལ་སོགས་པ་བོར་ཞིང་ངེས་པར་སྤངས་ཏེ་ངང་པ་མཆོག་གི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབང་བསྐུར་བ་ནི་མགོ་ཟླུམ་ཡིན་པའམ། འདི་ལ་མགོ་བེེགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀུན་དུ་རྒྱུ་བའི་རྟགས་ཡོད་པས་ན་མགོ་ཟླུམ་མོ། ། ཡུལ་དང་དུས་དང་རིགས་ངེས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ངེས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཡུལ་ནི་འཇུག་ངོགས་དག་ཏུ་སྲོག་ཆགས་གསད་པར་མི་བྱའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་དུས་ནི་ཚེས་བརྒྱད་དམ་བཅུ་བཞི་འམ་བཅོ་ལྔ་དག་གོ། ། རིགས་ནི་རི་དྭགས་སམ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་མི་བསད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལས་བཟློག་པ་ཕྱོགས་ཆད་པ་མེད་པར་ཡུལ་ཐམས་ཅད་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་གསོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྡོག་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་འཆང་ཞེས་བྱའོ། ། ཞི་བའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་བཤད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོས་འདུལ་བ་རྣམས་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་བཏུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། །

Alternatively, because he assumes the form of the Gandharva king Pañcaśikha to discipline those who are to be tamed, he is called "Pañcaśikha." In the ultimate sense, the five topknots are the very nature of the five wisdoms: the mirror-like wisdom, the wisdom of equality, the wisdom of individual discernment, the all-accomplishing wisdom, and the wisdom of the utterly pure expanse of phenomena (dharmadhātu). That which abides like a crown upon the head is "possessing the five topknots." He who possesses the flower-crown of the five-parted hair is "the one with the flower-crown of the five-parted hair." Having cast off and definitively abandoned the topknots and so forth, the empowerment of the supreme swan’s nirvāṇa is the "shaven head." Alternatively, because the mere shaving of the head is the sign of a wandering mendicant, he is "shaven-headed." He possesses the certainty of ascetic observances (vrata) regarding place, time, and caste. Regarding place: "One must not kill living beings at sacred bathing ghats." Regarding time: the eighth, fourteenth, or fifteenth days of the lunar month. Regarding caste: "One must not kill wild animals or Brahmins." To turn back from such paths of the ten non-virtuous actions and to refrain from killing any living being in all places and at all times without partiality is the "great ascetic observance." Because he maintains this, he is called "the bearer of the great ascetic observance." Furthermore, because he maintains those ascetic observances in order to delight those to be tamed through the great ascetic observances explained in the Śaiva tenets, he is "the bearer of the great ascetic observance."

ཡང་ན་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་འདོན་པར་བྱེད་པ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ་འཆང་བའོ། ། ཡང་ན་རིག་བྱེད་རེ་རེ་ཞིང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱད་ནས་ཁྱིམ་ལ་གནས་པར་མི་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་སློང་མོ་སྤྱོད་པ་དང་། ནགས་ན་གནས་པས་གང་ཚེ་ཟད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོའོ། ། བུད་མེད་བསྟེན་པ་ལས་ལྡོག་པས་ན་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ། ། ཡང་ན་ཚངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། དེའི་དོན་དུ་སྤྱོད་པ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ། ། བརྟུལ་ཞུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་གི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་གོ། ། གླེགས་བམ་ལ་ལས་ནི། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག། ཅེས་ཟེར་བ་ལ་དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བརྟུལ་ཞུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བས་ན་ཐམས་ཅད་དུ་གཞོན་ནུའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་མ་ཉམས་པ་དང་ལྡན་པས་ན། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག། ཅེས་བྱ་སྟེ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། དཀའ་ཐུབ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་རྫོགས་པར་འགྱུར་ལ། དཀའ་ཐུབ་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པའི་མཐའ་ལ་དགྱེས་པས་ན་དཀའ་ཐུབ་མཐར་ཕྱིན་ནོ། ། རླུང་དང་ཆུ་དང་ལོ་མ་ཟ་བ་དང་། མེ་ལྔ་བསྟེན་པ་ལ་སོགས་པའི་དཀའ་ཐུབ་ཤིན་ཏུ་དྲག་པོའི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་དཀའ་ཐུབ་ཆེན་པོའོ། ། རིག་བྱེད་རྟོགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དེ་ནི་གཙང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྟུལ་ཞུགས་ཐམས་ཅད་དང་།

Alternatively, because he maintains the uncommon vow of great compassion (mahākaruṇā) for the sake of delivering all sentient beings without exception, he is the "Bearer of the Great Vow" (mahāvrata-dhara). Alternatively, the "Great Vow" refers to the practice of celibacy (brahmacarya) for twelve years for each Veda, remaining in the forest and subsisting on alms without returning to the household life until the end of one's lifespan. Because he has turned away from relying on women, he is "one who practices celibacy" (brahmacārī). Alternatively, "Brahmā" is nirvāṇa; conduct for the sake of that is "celibacy," and one who possesses that is "one who practices celibacy." The "Supreme Vow" is the most excellent and preeminent of all vows. In some manuscripts, it is said: "Celibacy is the supreme vow." The meaning of this is as follows: celibacy is the root of all vows; therefore, because he possesses the unimpaired vow of lifelong celibacy (naiṣṭhika-brahmacarya), he is called "the supreme vow of celibacy." This refers to the Blessed Lord Mañjuśrī. Because he has completely perfected and brought to completion all austerities (tapas) in every respect, and because he delights in the ultimate limit of those austerities, he is "one who has reached the end of austerities" (tapas-kṛta-paryanta). Because he demonstrates the distinctions of extremely fierce austerities, such as subsisting on wind, water, or leaves, and practicing the "five fires," he is "one of great austerity" (mahātapas). Regarding the term "Pure Abode" (śucivratadhara), which refers to the vow of realizing the Vedas, it is the root of all vows and—

རིག་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་མགོན་པོ་འཇམ་དཔལ་ལ་ཡང་གཙང་གནས་ཞེས་བྱ་བའམ། དེས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་གཙང་གནས་སོ། ། གཽ་ཏ་མའི་རིགས་ཀྱི་རབ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་དམ་པ་གཽ་ཏ་མ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའོ། ། ཡང་ན་གཽ་ཏ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བས་ན་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་རིགས་སུ་གྱུར་པས་ན་གཽ་ཏ་མའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དམ་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཀའ་ཐུབ་ཐོས་པ་སྐྱེ་གནས་ཏེ། ། དེ་དག་བྲམ་ཟེའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བས་ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། མགོན་པོ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱང་དུས་དཔག་ཏུ་མེད་པར་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པར་མཛད་པ་དང་། མཐའ་ཡས་པའི་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་ལས་ངེས་པར་འཁྲུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་དེ་གསུམ་དང་ལྡན་པས་ན་བྲམ་ཟེ་ཆེན་པོའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་བྲམ་ཟེ་གང་ཞེ་ན། སྡིག་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་གསུངས་པས་སྡིག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའོ། ། ཚངས་པས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ཚངས་པའོ། ། ཚངས་པ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཡི་གེ་ཨ་ནི་སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་དོ། ། ཡི་གེ་ཨུ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་དོ། །

Because he has reached the ultimate limit of the far shore of all the Vedas, the Protector Mañjuśrī is also called "Pure Abode" (Śuddhāvāsa); or, because he assumes that form in order to delight those sentient beings to be tamed by him, he is "Pure Abode." Because he is the most excellent of the Gautama lineage, he is the "Holy Gautama" (Paramagautama), the foremost of all. Alternatively, the term "Gautama" refers to the wisdom of emptiness (śūnyatā-jñāna); because it pervades everything, it is "all-pervading," and since he belongs to that lineage, he is "Gautama." For that very reason, he is "Holy," as he is the chief of all. It is said: "Austerity, learning, and birth—these are the causes of a Brahmin." Thus, one endowed with these three qualities is explained to be a Brahmin. The Protector Mañjughoṣa also practiced austerities for immeasurable time, possesses infinite learning, and is definitively born from the realization of untainted emptiness. Because he possesses these three qualities, he is the supreme Great Brahmin. Alternatively, as it is said, "Who is a Brahmin? One who has gone beyond sinful phenomena," he is a Brahmin because he is free from all sinful phenomena. Because he teaches the Dharma in the form of Brahmā in order to tame those sentient beings to be tamed by Brahmā, and because he has become the very nature of non-abiding nirvāṇa, he is "Brahmā." Regarding the term "Brahma-jña" (Knower of Brahmā): therein, the letter A is the Ṛgveda; the letter U is the Yajurveda; [the letter M is the Sāmaveda].

ཡི་གེ་མ་ནི་སྲིད་སྲུང་གི་རིག་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡི་གེ་ཨ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་སྟེ། ཡི་གེ་རྣམས་ལས་ཡི་གེ་ཨ་ནི་ང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པས་སོ། ། སྲུང་བས་ན་ཡི་གེ་ཨུ་སྟེ། ལྷ་ཆེན་པོའོ། ། མི་རྣམས་སྐྱོང་བས་ན་མ་སྟེ། ཚངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡི་གེ་ཨ་ནི་སྙིང་སྟོབས་སོ། ། ཡི་གེ་ཨུ་ནི་རྡུལ་ལོ། ། ཡི་གེ་མ་ནི་མུན་པ་སྟེ། དེ་དག་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱི་སྒྲ་ནི་བྲམ་ཟེའོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིག་པས་ན་ཚངས་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ཨོཾ་ཞེས་བྱ་བ་ཚངས་པ་མཆོག། འབྱུང་པོ་ཀུན་གྱི་སྙིང་ལ་གནས། ། ཡིད་ཀྱི་སྒྲོལ་མར་གྱུར་པ་ཡི། ། མི་གཡོ་བར་ནི་སྣང་བར་བྱེད། ། གློག་དང་ཤེལ་ལྟར་སྣང་བ་དང་། ། ཉི་མ་འཆར་ཀ་ལྟ་བུར་ནི། ། གང་གི་སྙིང་ལ་གནས་མཐོང་བ། ། ཚངས་པ་མཆོག་ནི་དེས་མཐོང་ངོ་། ། གནས་གསུམ་དང་ནི་ཙམ་གསུམ་དང་། ། ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་ལྷ་གསུམ་དུ། ། གུག་སྐྱེད་དང་བྲལ་གུག་སྐྱེད་བཅས། ། གང་གིས་དེ་རིགས་ཚངས་པ་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་བརྗོད་ཀྱི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའོ། ། བདག་ཚངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། ། དབང་ཕྱུག་གིས་ནི་ལུང་བསྟན་སྲོག། འབྱུང་བ་དབང་པོ་བློ་མེད་པར། ། གང་གིས་རང་བཞིན་ཉིད་བཞིན་གསལ། ། སྒྱུ་མའི་ཚངས་པར་འགྲོ་འདི་ཡིན། ། རླབས་དྲུག་མཐར་འགྲོ་ཚངས་པ་སྟེ། ། མ་ཡིན་མ་ཡིན་གང་སྨྲ་བ། ། དགའ་བ་རྟག་པ་ཙམ་ཞིག་སྟེ། ། གང་ཞིག་སྨྲ་བ་རྒྱུ་མཆོག་ཡིན། ། དེ་ལས་སྐྱེ་བ་འགྲོ་བའི་མདོ། ། སྔོན་གྱི་སྐྱེ་བ་སྐྱེ་དགུའི་བདག། ཚངས་པ་དག་ཏུ་གང་བཤད་པ། ། མ་ལུས་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ། །

The syllable ma is the Atharvaveda. Likewise, the syllable a is Viṣṇu, for it is said that among all syllables, the syllable a is "I." Because it protects, the syllable u is Maheśvara. Because it nurtures humans, ma is Brahmā. Likewise, the syllable a is sattva (purity); the syllable u is rajas (passion); and the syllable ma is tamas (darkness). The sound oṃ, which reveals these, is the Brahmin. Because one knows it exactly as it is, it is the "knowledge of Brahmā": Oṃ is the supreme Brahmā, dwelling in the hearts of all beings. Having become the Tārā of the mind, it appears immovably. Appearing like lightning and crystal, and like the rising sun, whoever sees it dwelling in their heart sees the supreme Brahmā. In the three places and the three measures, in the three qualities and the three gods, whether devoid of vowel-marks or with them—whosoever knows that is a knower of Brahmā. This is the chapter summarizing the Ṛgveda. To demonstrate that the self is Brahmā, it is said: The life-force prophesied by Īśvara, the elements and the senses without the intellect—whatever is clearly manifest according to its own nature, this is the illusory Brahmā. The Brahmā who goes to the end of the six waves, who speaks "not this, not this," is mere eternal bliss. Whoever speaks of that is the supreme cause; from that arises the sūtra of the world, the Lord of Creatures of former births, who is explained as the pure Brahmā, the cause that brings forth everything without exception.

ས་ནི་རྐང་པ་ལྷ་ཡུལ་མགོ། ། ཉི་མ་ཟླ་བ་མིག་ཡིན་ཞིང་། ། ལྟོ་བ་ནམ་མཁའི་ཁོངས་གང་ཡིན། ། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་རྒྱུ་མཆོག་སྐྱེས། ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའོ། ། གང་ཚེ་ན་ནི་ཤེས་གྱུར་པ། ། ཐུབ་ཆེན་སངས་རྒྱས་གྲུབ་པར་འགྱུར། ། དེ་ཚེ་བཞི་པ་རྣམ་ཤེས་པ། ། དབང་ཕྱུག་ཅེས་ནི་བྱ་བར་གྲགས། ། བཞི་པ་ལས་འདས་དམ་པའི་བདག། སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་སྤངས་པ་སྟེ། ། བཅིངས་དང་གྲོལ་ལས་ངེས་འདས་ཤིང་། ། རྟག་པར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་གཙོ། ། གཉིད་མེད་རྨི་ལམ་གཉིད་སྟུག་པ། ། བཞི་པ་མཉམ་པར་གནས་པར་འགྱུར། ། གང་དུ་བཞི་པ་ཐིམ་འགྱུར་དང་། ། དེ་ནི་རྟག་པའི་ཚངས་པ་ཡིན། ། སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའོ། ། ནམ་མཁའ་འདི་ནི་མཐའ་ཡས་ཏེ། ། དེ་ནི་མི་ཟད་མི་འགྱུར་བསྟན། ། སྣ་ཚོགས་སྐྱེ་གནས་ཚངས་པ་མཆོག། རྟག་ཏུ་འབྱུང་པོའི་སྐྱབས་མཆོག་ཡིན། ། མི་ཟད་པ་ཡི་བདག་མཆོག་ནི། ། གང་གིས་བདག་ལ་གནས་མཐོང་བ། ། ཡོན་ཏན་མེད་ཀྱང་ཡོན་ཏན་སྤྱོད། ། དེ་དག་འཇུག་ངོགས་རྗེས་སུ་འབྲང་། ། དེ་ནི་གཞན་ལ་བདག་གཞན་ཞེས། ། དེ་ལྟར་བློ་ངན་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་། ། དེ་ནི་གང་ཡིན་བདག་ཡིན་པར། ། ཤེས་པ་ངེས་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། བདག་ནི་ཚངས་པ་བདག་ཚངས་པར། ། གང་ཞིག་དེ་ཉིད་ཤེས་གྱུར་པ། ། སྲིན་པོའམ་བྱིན་ཟ་དག་དང་ནི། ། ལས་རྣམས་ཀྱི་ནི་རེག་པ་མེད། ། སྲིད་སྲུང་གི་རིག་བྱེད་བསྡུས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའོ། ། མ་ལུས་རིག་བྱེད་མཐའ་ཡི་ཆོ་གར་ལྡན། ། གཉིས་མེད་དེ་ཉིད་ལ་ལ་གང་གིས་ཤེས། ། ཉོན་མོངས་རྣམ་རྟོག་ལྡན་ཡང་རབ་གྲོལ་ཞིང་། །

The earth is the feet, the celestial realm the head; the sun and moon are the eyes, and the belly is the expanse of space. He who is born from the supreme source is the one who moves everywhere. This is the chapter summarizing the Yajurveda. When one comes to know this, the Great Sage becomes a Buddha. At that time, the one who understands the fourth state is renowned as the Lord (Īśvara). The supreme self that transcends the fourth state is free from birth and destruction; it has definitively passed beyond bondage and liberation, and is the eternal, all-pervading master. Without sleep, dream, or deep slumber, one abides in the fourth state. Where the fourth state dissolves, that is the eternal Brahmā. This is the chapter summarizing the Sāmaveda. This space is infinite; it is taught to be inexhaustible and unchanging. The supreme Brahmā is the source of manifold births and the eternal, supreme refuge of all beings. The supreme self is inexhaustible; whoever perceives the self as abiding in that [space], though lacking qualities, engages in the conduct of qualities, and follows the path of entry. Those of inferior intellect perceive it as "self" and "other," but one who knows that "whatever is that, I am that" will certainly be liberated. "I am Brahmā, I am Brahmā"—whoever knows that reality will not be touched by the actions of either Rākṣasas or the Fire-god (Hutāśana). This is the chapter summarizing the Atharvaveda. Possessing the rituals of the entire limit of the Vedas, whoever knows that non-dual reality, even if possessed of afflictions and conceptual thoughts, is completely liberated.

གྲོལ་བའི་ཐུབ་པར་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་བཤད། ། རིག་བྱེད་དུ་མའི་མཐའ་དཔྱད་སྙིང་པོ་ནི། ། གཅིག་དང་དུ་མ་ཉིད་དུ་རྣམ་རྟོག་སྤང་། ། དེ་ཉིད་བདུད་རྩི་བླ་མའི་ལུང་གིས་ཐོབ། ། རྩེ་གཅིག་བསམ་པས་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱ། ། བསྟན་པའི་གཞུང་གཞན་ངེས་པར་བརྟག་པ་གཞན། ། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཤེས་ཤིང་རྣམ་དག་གཞན། ། རྣམ་རྟོག་སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ན་ནི། ། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སེམས་གཞན་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བའི་མན་ངག་སྟོན་པ་སྩོལ་བར་མཛད་པས་ན་ཚངས་པར་ཤེས་པའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚངས་པ་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་སོ་སོར་བྲལ་བའི་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེས་འདུལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དམ་པའི་བདག་ཉིད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དེར་ཐིམ་ཞིང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པ་ནི་དེ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བ་རྗེས་སུ་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ན། ། མྱ་ངན་འདས་པ་ཚངས་པ་ཐོབ། ། ཅེས་བྱའོ། ། ལས་དང་སྐྱེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ལས་ལྡོག་པ་ནི་གྲོལ་བའོ། ། གཏི་མུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་འཁོར་བའི་འཆིང་བ་དང་བྲལ་བས་ན་ཐར་པའོ། ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའི་རིག་པའི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་རྣམ་གྲོལ་ལུས་སོ། ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་མ་སྐྱེས་པས་ན་རྣམ་གྲོལ་ལོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་ཞི་བའོ། ། ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དང་བྲལ་བས་ན་ཞི་བ་ཉིད་དམ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དབའ་རླབས་ཐམས་ཅད་ཞི་བའི་དོན་གྱིས་ན་ཞི་བ་ཉིད་དོ། །

The Sage of Liberation is explained as the knowledge of suchness. The essence of the analysis of the various Vedas is to abandon the conceptualization of unity and multiplicity. That suchness is attained through the nectar of the guru’s oral instructions. One should meditate upon it with one-pointed intention. Other scriptural systems of the teachings are to be examined with certainty; knowing them without interruption, one should meditate on the other, the utterly pure. If one abandons all objects of conceptualization, one should meditate on the other mind without interruption. Because he bestows the instruction that teaches this, he is known as Brahmā. The Brahmā of nirvāṇa is the attainment of that state which is the supreme self, free from all conceptual elaborations. In order to demonstrate that nirvāṇa to those to be trained, the supreme self is the dissolution of all phenomena into emptiness and abiding in its nature; because that is attained, and because the attainer and the object to be attained are not perceived, it is said: "The Brahmā of nirvāṇa is attained." Liberation is the turning away from karma, birth, and suffering. Because one is free from the bonds of saṃsāra, which are of the nature of delusion, it is liberation. Because it has become the very essence of the path of knowledge through the correct view, it is the body of complete liberation. Because the various productions of the afflictions have not arisen, it is complete liberation. The equality of all phenomena is peace. Because one is free from the harm of the torment of the afflictions, it is peace itself; or, because all waves of conceptualization are stilled, it is peace itself.

དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་ཚུལ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ་དེ་ཐོབ་པའོ། ། མར་མེ་ཤི་བ་དང་མཚུངས་པར་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་ཞི་བའོ། ། དེའི་ལེགས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཐོས་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ཉེ་བའོ། ། དེ་ཡང་འདིས་ངེས་པར་འབྱུང་བས་ན་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ངེས་པར་འབྱུང་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་ཟད་པ་ནི་ཐར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཅེར་བུ་པ་རྣམས་འདོད་ལ། དེ་སྐྱེད་པའི་ལས་ཟད་པས་ན་ཟད་པ་ལ་ནི་མཐར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་པའི་མཐར་བྱོན་པས་སོ། ། ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་ཇི་སྲིད་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་ན་ཆགས་བྲལ་ལོ། ། རྫས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལ་མི་དབེན་པའི་འཆིང་བ་རྣམས་ཟད་པའི་སྐྱེས་བུ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པས་ན་ལུས་ལས་འདས་པ་པོ་སྟེ། ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་བརྒལ་བར་མི་ནུས་པས་ན་ཐུབ་པ་མེད་པའོ། ། གཉིས་པ་མེད་པས་ན་དཔེ་མེད་པའོ། ། མངོན་པར་གསལ་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མངའ་བས་ན་མི་མངོན་པའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་བྲལ་བ་སྟེ་མི་སྣང་བའོ། ། རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་རྩིར་མི་ནུས་པས་ན་གསལ་བྱེད་མིན་ནོ། ། ཆ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པས་ན་མི་འགྱུར་རོ། ། ལུས་མེད་བཞིན་དུ་བརྟེན་པས་ན་ཀུན་འགྲོའོ། ། ནུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན་ཁྱབ་པ་པོའོ། །

The manner in which the specific types of nirvāṇa are conceptualized by those who hold virtue itself to be nirvāṇa is as follows: it is nirvāṇa, which is the attainment of that state. Because it is free from all harm, like the extinguishing of a lamp, it is peace. Its excellence is nirvāṇa, and the path that causes one to hear of it is the definitive emergence, for it is close to nirvāṇa. Furthermore, because one emerges by means of this, it is the definitive emergence; thus it is established as the definitive emergence. The Jains assert that liberation is the exhaustion of pleasure and suffering. Because the karma that produces that is exhausted, it is called the "ultimate exhaustion," for it has reached the end of bringing pleasure and suffering to their conclusion. Because it is naturally free from attachment toward all objects, it is "detachment." Because it is the solitary person in whom the bonds of non-separation from the nature of all substances have been exhausted, it is the "one who has transcended the body"; this is the meaning of the "person who is the essence of the completely pure Bodhisattva." Because others are unable to overcome it, it is "unconquerable." Because there is no second, it is "without example." Because it possesses a manifest form and so forth, it is "unmanifest." Because it is devoid of all aspects, it is "invisible." Because it cannot be measured by any means, it is "non-illuminating." Because it has perfectly transcended all parts, it is "unchanging." Because it relies [on nothing] despite being bodiless, it is "all-pervading." Because it brings everything to completion by way of its power, it is the "pervader."

རྣལ་འབྱོར་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་མི་ནུས་པས་ན་ཕྲ་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་གྱུར་པས་ན་ཟག་མེད་དོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པས་ན་ས་བོན་བྲལ་ལོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གཞན་གྱི་གྲུབ་པའི་མཐའི་གྲོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་བཤད་ཅེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ནི་གྲོལ་བ་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་དེ་ལས་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་གདུལ་བྱ་དེ་དང་དེ་ལ་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བ་ལ་གཞོལ་བར་མཛད་པས་ན་དེའི་མིང་བཏགས་པ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྡུལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཞེན་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྡུལ་དང་བྲལ་བས་ན་རྡུལ་མེད་པའོ། ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྡུལ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་བྲལ་བས་ན་རྡུལ་བྲལ་ལོ། ། བག་ལ་ཉལ་དང་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་བྲལ་བས་ན་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་པ་སྤངས་པས་ན་ཉེས་པ་སྤངས་པའོ། ། ནང་དུ་གྱུར་པའི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བས་ན་སྐྱོན་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་སྔ་མ་སྔ་མའི་བཤད་པར་གྱུར་པ་ནི་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་རྣམ་གྲངས་ཉིད་ཡིན་པའམ། སྒྲ་འདི་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།

It is subtle because it cannot be known by those who are not yogis. It is uncontaminated because it has become utterly pure. It is free from seeds because it is not the cause of any functional entities. Why is the Blessed One, the venerable Mañjuśrī Kumārabhūta, explained in such forms as liberation and so forth according to the tenets of others? It is explained in that way to demonstrate that the Blessed One himself is the one to be taught by all who desire liberation, and that there is no other. Alternatively, there is no fault in applying those names to him because he acts to discipline various disciples by appearing in their respective forms. Furthermore, in order to demonstrate the qualities of the dharmakāya, saṃbhogakāya, and nirmāṇakāya, it is said: "dustless" and so forth. It is "dustless" because it is free from the dust of attachment to external objects. It is "free from dust" because it is free from the various dusts of mental conceptualization. It is "stainless" because it is free from the various latent tendencies and active obsessions. It is "abandoned of faults" because it has eliminated the defects of the habitual tendencies of internal and external conceptualization and dysfunctional tendencies. It is "faultless" because it is free from the connection to the habitual tendencies of clinging to the internal grasping at a self and what belongs to a self. Alternatively, each preceding explanation is a synonym for each subsequent one; or rather, these terms are what reveal the dharmakāya.

ཚིག་ལ་ལ་ལ་ཚིག་གཞན་ལ་ལ་དག་གིས་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་གྲངས་སུ་བསྟན་པ་ཉིད་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་ཚིག་ལྔས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། ཨོཾ་ཙིཏྟྲ་པྲ་ཏི་བོ་དྷྱཾ་ཀ་རོ་མི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཙམ་སོ་སོར་རྟོགས་པས་ན་རྡུལ་མེད་དོ། ། ཨོཾ་བོ་དྷི་ཙིཏྟཾ་ཨུཏྤཱ་ད་ཡཱ་མི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཟུགས་རྣམ་པར་སྣང་བ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བས་མཛེས་པ་ན་རྡུལ་བྲལ་ལོ། ། ཨོཾ་ཏིཥྛ་བཛྲ་བཛྲ་ཨཱཏྨ་ཀོ྅ཧཾ་ཞེས་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་རྡོ་རྗེ་རྩེ་ལྔ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་དྲེགས་པ་འཇོམས་པས་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། ཨོཾ་ས་མནྟ་བྷ་དྲོ྅ཧཾ་ཞེས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་གཟུགས་ཀྱིས་མུན་ནག་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བསལ་བས་ན་ཉེས་པ་སྤངས་པའོ། ། ཨོཾ་ཡ་ཐཱ་སརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཏ་ཐཱ་ཨ་ཧཾ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དངོས་པོ་དང་མཉམ་པས་འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་པའི་ཉེས་པའི་ནད་དང་བྲལ་བས་ན་སྐྱོན་མེད་པའོ། ། དང་པོ་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལྟར་མ་ལུས་པའི་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཤིན་ཏུ་སད་པའོ། ། གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་སད་པའི་བདག་གོ། །

Since some words lead to the realization of the meaning through other words, it is necessary to teach them as synonyms. Alternatively, the five phrases demonstrate the five aspects of manifest enlightenment: "Oṃ cittaprativedhaṃ karomi" means that because one individually realizes the mind-only that consists of the grasped and the grasper, it is "dustless" (viraja). "Oṃ bodhicittaṃ utpādayāmi" means that because it arises like the appearance of a moon maṇḍala of stainless light, it is "beautiful and free from dust" (virajā). "Oṃ tiṣṭha vajra vajrātmako ’haṃ" means that because the form of a five-pronged vajra atop the moon maṇḍala subdues the various arrogant forms of the non-Buddhists, it is "stainless" (vimala). "Oṃ samantabhadro ’haṃ" means that because the form of Samantabhadra, who possesses the excellence of all things, completely dispels all darkness, it is "abandoned of faults" (apagata-doṣa). "Oṃ yathā sarvatathāgata tathāhaṃ" means that because one is equal in essence to the nature of all the tathāgatas, one is "faultless" (anavadya), being free from the disease of the faults of all saṃsāra. Regarding the first explanation, because it is the nature of having realized all phenomena without exception to the ultimate limit of excellence, like the dharmakāya, it is "perfectly awakened" (suprabuddha). Because it has realized the mental continuums of the various sentient beings to be trained, it is the "self of awakening" (prabuddhātman).

དགེ་སློང་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པའམ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ནན་ཏན་ཉམས་སུ་ལེན་པ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པའི་སོ་སོར་སྣང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་མངའ་བས་ཀུན་རིག་དམ་པའོ། ། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ན་རིག་པར་བྱ་བ་དང་། རིག་པ་པོ་ཡོད་ན་ཇི་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་འདས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས་དང་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བརྟགས་པའི་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དོན་དམ་པར་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས་འདས་པ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་དང་བྲལ་ན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བེམས་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྟོག་པ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་གཉིས་མེད་ཚུལ་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འཆང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་གྱི། ཤེས་པ་དང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་པོའི་ཚུལ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་བཞིན་དུ་མེད་དོ། ། ཤེས་པ་དང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་།

"Monks, 'all phenomena' refers to the five aggregates of clinging." Because he knows this, he is "All-Knowing" (sarvajña), for he causes the Śrāvakas and Pratyekabuddhas to generate such diligent practice; thus, he is the Tathāgata endowed with the wisdom of omniscience (sarvākārajñatā-jñāna). Because he is supreme among all Śrāvakas and Pratyekabuddhas and possesses the sphere of activity that appears individually to the Tathāgatas, Bodhisattvas, and others, he is the "Supreme Knower of All" (sarvavid-vara). If one asks: "If he is omniscient, then since there must be an object of knowledge and a knower, how can he be the Dharmakāya, which is completely pure in all aspects?" It is said: "Transcending the nature of consciousness." In the ultimate sense, consciousness—which is conceptualized as the agent, the object, and the action, or as the relationship between a phenomenon and its subject—does not exist. Therefore, it transcends the nature of consciousness; this is the Dharmakāya. To refute the misconception that if it is devoid of the phenomena of consciousness, it would be entirely insentient, it is said: "He maintains the mode of non-dual wisdom." This means he maintains wisdom whose very essence is the mode of non-duality; it is not a mode characterized by a knower and an object of knowledge. In that regard, such a duality is non-existent in every respect, like the son of a barren woman. Knowledge, the knower, and comprehension—

ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཚོགས་ལ་སྤྱོད་པ་ལས་གཞན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པར་ཇི་ལྟར་ནུས་ཤེ་ན། འདིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་སངས་རྒྱས་རྣམས་དབང་བསྐྱུར་བས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་འདྲ་བར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཚོགས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན། རྣམ་པར་རྟོག་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། ། ཅེས་བྱའོ། ། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལས་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཇི་ལྟར་གཅིག་པུས་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ན་གནས་པ་སྟེ། ཆོས་གནས་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན། ཚོགས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དག་དང་། ། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་སྤྱོད་པ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་སྟེ། ། སྐུ་ཚེ་རིགས་དང་ཚད་ཀྱིས་མིན། ། ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པས་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱིས་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་དག་ཉིད་བསྟན་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཐོག་མ་ཐ་མ་མེད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མའོ། །

If one asks, "How is it possible for the non-dual wisdom body, which is distinct from the collection of conceptualizations that engage in comprehension, to perform the activities for the benefit of all sentient beings?" this shall be explained here: because the Buddhas have been empowered in the nature of non-dual wisdom, which is the essence of the non-conceptual dharmadhātu, they fulfill the desired aims of all sentient beings like a wish-fulfilling jewel; it is not by engaging in a collection of conceptualizations. Therefore, it is said: "Non-conceptual and spontaneously present." Regarding the phrase, "Performing the activities of the Buddhas of the three times," if one asks, "How can a single [entity] perform the activities of the Buddhas of the three times?" this shall be stated: whether Tathāgatas appear or whether Tathāgatas do not appear, this dharmatā of phenomena remains here—namely, the persistence of phenomena, the unchanging nature of phenomena, the limit of reality, and emptiness. Thus, even by means of a single [entity], the activities of the Buddhas of the three times are performed. Alternatively, it is said: "Through the accumulations, the dharmakāya, And the activity for the benefit of beings, All Buddhas are equal; Not by lifespan, lineage, or measure." Because there is no distinction in the dharmakāya, a single [entity] performs the enlightened activities of the Buddhas of the three times. To demonstrate that very point, it is said: "The Buddhas have no beginning or end." Here, "beginning and end" refers to the first and the last.

གང་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་དེ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པའི་སངས་རྒྱས་སྟེ། གང་དག་ང་ལ་གཟུགས་སུ་མཐོང་། ། གང་དག་ང་ལ་སྒྲར་ཤེས་པ། ། ལོག་པས་སྤོང་བར་ཞུགས་པ་སྟེ། ། སྐྱེ་བོ་དེ་དག་ང་མི་མཐོང་། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཆོས་ཉིད་ལྟར། ། འདྲེན་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། ། ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ཐོག་མ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། གང་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན་རྒྱུ་མེད་པ་སྟེ། རྒྱུ་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དང་། སོ་སོར་འབྲེལ་པ་དང་། གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཉིད་གཅིག་པུ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་མིག་དང་འདྲ་བས་ན་མིག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། ། ཡེ་ཤེས་མིག་གཅིག་དྲི་མ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། འདིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱལ་ཞིང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་བས་ན་ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གཤེགས་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ལྟར་ན་རབ་ཏུ་སད་པའི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ན་ཤིན་ཏུ་སད་པའོ། ། མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་སད་པའི་བདག་གོ། ། རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པའོ། ། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་ཀུན་རིག་གོ། ། དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དམ་པའོ། །

That which has no beginning and no end is the "beginningless and endless," which is the dharmakāya. That itself is the ultimate Buddha, as it is said: "Those who see me as form, and those who know me as sound, have entered upon a mistaken path of abandonment; such people do not see me. The Buddhas are the nature of phenomena (dharmatā); the guides are the dharmakāya." Because its very nature is the dharmakāya from the very beginning, it is the "primordial Buddha" (ādinātha). Because it is not born from anything whatsoever, it is "without cause"; "cause" refers to the causal condition, the related condition, and the condition of successive transmission. Because wisdom alone is non-dual and is like an eye, it is the "eye"; regarding that which is the dharmakāya, it is said: "The single eye of wisdom is stainless." Because all phenomena are victorious here and dissolve into its nature, it is the "wisdom-bodied one." Because it has gone to suchness (tathatā), it is the "Tathāgata." The Blessed One has already been explained as having the nature of the dharmakāya. According to the perspective of the five aspects of manifest enlightenment, in the manner of the fully awakened Vairocana, it is the "perfectly awakened one." By its essence as Akṣobhya, it is the "awakened self." Because it has the nature of Ratnasambhava, it is the "all-knowing one." Because it is the essence of Amitābha, it is the "all-aware one." By its essence as Amoghasiddhi, it is the "supreme one."

དེ་ལྟར་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས་འདས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚུལ་དང་ལྡན་པས་ན། ཡེ་ཤེས་གཉིས་མེད་ཚུལ་འཆང་བ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་དུས་གསུམ་གྱི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཕྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕྲིན་ལས་མཛད་པས་ན། རྣམ་པར་རྟོག་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། ། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལས་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཐོག་མཐའ་མེད་པའི་སེམས་དཔའ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དགའ་བ་ཆེ། ། ཞེས་བཤད་པས་ན་སངས་རྒྱས་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་རྒྱུའོ། ། དེའི་རྒྱུ་ནི་གཞན་མེད་པས་ན་རྒྱུ་མེད་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་གཅིག་ནི་སྤྱན་ལྔའི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་ན། ཡེ་ཤེས་མིག་གཅིག་དྲི་མ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལུས་ཅན་དེ་བཞིན་གཤེགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུལ་བྱའི་དབང་དུ་གཤེགས་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཚིག་གི་དབང་ཕྱུག་སྨྲ་བ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པའི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་མངའ་བརྙེས་པས་ན་གསུང་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་དབང་ཕྱུག་གོ། །

Thus, the nature of the five Tathāgatas, who are the perfection of the five aspects of manifest enlightenment, transcends the nature of consciousness. Because they possess the manner of entering into the meditative equipoise of the non-duality of method and insight, which is the nature of primordial wisdom, it is said: "Holding the manner of non-dual primordial wisdom." Because they perform enlightened activities that are the nature of the emanation of the perfectly complete Buddhas of the three times, being non-conceptual and spontaneously present, it is said: "Non-conceptual and spontaneously present, performing the activities of the Buddhas of the three times." Regarding the statement, "The being without beginning or end is Vajrasattva, the great joy," the Buddha is the primordial Buddha because he has become the very essence of the bodhicitta of the Vajra Holder. Because he is the cause of all, he is the "Cause." Because there is no other cause for him, he is "Causeless." Because the single eye of primordial wisdom completes the functions of the five eyes, it is said: "The single eye of primordial wisdom, stainless." Regarding the phrase "The Tathāgata who possesses the body of primordial wisdom," he is called a "Tathāgata" because he has gone (gata) in the manner of the trainees (tathā). To demonstrate that he is the essence of the saṃbhogakāya, it is said: "Lord of speech, the great speaker," and so forth. Because he has attained mastery in teaching the profound and vast Dharma shared with the bodhisattvas who are lords of the ten grounds, he is the "Lord of Speech" because he exercises mastery over speech.

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆེན་པོ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ། དེ་གསུངས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྨྲ་བ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བའམ་སྨྲ་བའི་ཡུལ་ཆེན་པོ་མངའ་བས་ན་སྨྲ་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་ཞིང་ལྷག་པར་གྱུར་པས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་གསུང་དང་ལྡན་པས་ན་སྨྲ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་མུ་སྟེགས་བྱེད་སྐྱེས་བུར་སྨྲ་བར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ན་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་མཆོག་གོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཕུར་བུ་དང་། དྲག་པོ་དང་། དབང་པོ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་དང་། ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྨྲ་བའི་ཚོགས་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་གསུང་གིས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པས་ན་སྨྲ་བའི་རྒྱལ་ལོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། རྒྱལ་བའི་སྲས་དང་། ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྨྲ་བའི་མཆོག་ཡིན་ཞིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་། མི་སླུ་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚད་མ་དང་ལྡན་པའི་དོན་སྟོན་པས་ན་སྨྲ་བའི་དམ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། མཆོག་གི་གནས་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་སྨྲ་བ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐུབ་པར་མི་ནུས་པས་ན། སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཚུགས་པ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། གསུང་གི་འབྱོར་པས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་སྤྱོད་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ནས། སྐུའི་བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་དུ་བལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་དགའ།

The wisdom of omniscience is great, because its very nature is the realization of all phenomena in all their aspects. One who possesses the disposition of speaking that [wisdom] is called a "Great Speaker" (mahāvādin), or is a "Great Speaker" because he possesses a great domain of speech; he is greater than the śrāvakas, pratyekabuddhas, and so forth, and because he possesses speech that outshines all others through its superiority, he is the "Great Speaker." Because he is the foremost among those who assert the existence of a person, such as the non-Buddhist outsiders (tīrthika) other than the śrāvakas and so forth, he is the "Supreme Person of Speech" (vādin-puruṣottama). Because he is exceedingly beautiful with speech that outshines the assemblies of speakers—such as the śrāvakas, pratyekabuddhas, bodhisattvas, Bṛhaspati, Rudra, Indra, Viṣṇu, Brahmā, and others—he is the "King of Speakers" (vādirāja). Because he is the supreme speaker among the śrāvakas, pratyekabuddhas, sons of the Victors (jinaputra), Brahmā, and so forth, and because he teaches meanings that are non-erroneous, non-deceptive, and in every respect endowed with valid cognition (pramāṇa), he is the "Holy Speaker" (vādi-sat). For that very reason, he is the "Supreme Abode," having become the most excellent of all exceptional speakers. Because he cannot be overcome by any Māras, non-Buddhists, or the like, he is called the "Unassailable Lion of Speech" (vādi-siṃha). Having thus shown the uncommon manner in which he outshines all through the excellence of his speech, in order to show the uncommon manner of the greatness of his physical body (kāya), it says: "The Supreme Gazer, Utterly Joyful." (sarvato-vilokita-paramābhirāma)

། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནམ་མཁའི་མཐས་གཏུགས་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་ལུས་པར་གཟིགས་པའི་ངང་ཚུལ་མངའ་བས་ན་ཀུན་དུ་བལྟ་བའོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་སྐུའི་བདེ་བ་ཆེན་པོས་འཕགས་པ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། འོད་ཟེར་འཕྲོ་བའི་ཕྲེང་བས་བརྒྱན་པའི་སྐུ་མངའ་བས་ན་གཟི་བརྗིད་ཕྲེང་བའོ། ། གཟི་བརྗིད་ཀྱི་ཕྲེང་བས་བསྐོར་ན་ཡང་ཞི་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་ལྡན་པས་ལེགས་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་བལྟ་ན་སྡུག་པའོ། ། མི་ཤེས་པའི་མུན་ནག་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་འོད་མཆོག་མངའ་བས་ན་འོད་བཟང་ངོ་། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་ཤེས་བྱ་རྣམས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་གསལ་བར་མཛད་པས་ན་འབར་བའོ། ། དཔལ་བེའུའི་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་དཔལ་གྱི་ཚོགས་དང་ལྡན་པས་ན་དཔལ་གྱི་བེའུའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མདངས་དང་ལྡན་པས་མཛེས་པར་གྱུར་ཅིང་གསལ་བར་སྣང་བ་རང་གིས་རྟོགས་པས་ནང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྣང་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། ། ལག་ན་འོད་འབར་སྣང་བ་པོ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། འཁོར་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་གཟི་བརྗིད་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱས་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་སྣང་བ་པོའོ། ། ཀ་ནི་བདེ་བ། ར་ནི་སྟེར་བ་སྟེ། དེ་བས་བདེ་བ་སྟེར་བའི་ཕྱིར་ལག་ན་ཀ་ར་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ན་བདེ་བ་སྟེར་བ་ཡང་ཡིན་ལ། འོད་འབར་སྣང་བ་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །

Thus it is said, and so forth. Because he possesses the nature of seeing all things without exception, in every aspect, throughout the reaches of space by means of unobscured wisdom, he is the "All-Seeing." Because he has realized the suchness of all phenomena, he is the "Supremely Joyful" through the great bliss of the body of realization. Because he possesses a body adorned with garlands of radiating light rays, he is the "Garland of Splendor." Because he is endowed with a body that is the very essence of peace even while surrounded by a garland of splendor, he is the "Beautiful to Behold." Because he possesses the supreme light of sublime wisdom that dispels the darkness of ignorance, he is the "Excellent Light." Because he pervades and illuminates all objects of knowledge through the form of wisdom, he is the "Blazing." Because he possesses a collection of glory adorned with the minor mark of the endless knot, he is the "Endless Knot of Glory." Because he is beautiful through being radiant in every way, and because he possesses the illumination that clarifies the inner suchness through his own realization, he is called "The One Who Holds the Blazing Light in Hand." This means he possesses the majesty that overwhelms the entire retinue. Alternatively, he is the "Illuminator" because his nature is to illuminate with light rays. "Ka" means bliss and "ra" means to bestow; therefore, because he bestows bliss, he is called "Kara" (the Bestower). Thus, because he is both the Bestower of Bliss and the Illuminator of Blazing Light, he is so named.

དེ་ལྟ་བུའི་མ་རིག་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་བདེ་བ་སྟེར་བར་བྱེད་པའི་སྣང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རང་ཉིད་ཡིན་པས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལ། བདེ་སྦྱིན་འོད་འབར་སྣང་བ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་མཚན་རྣམས་དང་ལྡན་ཞིང་། དཔེ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱིས་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཚུལ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། སྨན་པ་ཆེ་མཆོག་གཙོ་བོ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ནད་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་ཟློག་པར་བྱེད་པ་བདག་མེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྨན་སྩོལ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་རྣམས་གསོ་བར་མཛད་པས་ན་སྨན་པ་ཆེ་མཆོག་གོ། ། བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་གཞིའི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་གཙོ་བོའོ། ། ཐོག་མ་མེད་པའི་སྐྱེ་བ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ། ཟུག་པའི་ཟུག་རྔུའི་གཟུགས་ཅན་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཟུག་རྔུ་རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པས་ན། ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་བླ་ན་མེད་པའོ། ། སྨན་རྣམས་མ་ལུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྦྱར་ཞིང་བསྒྲུབ་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་མ་ལུས་པ་ཞི་བར་མཛད་པས་ན། སྨན་རྣམས་མ་ལུས་ལྗོན་པའི་ཤིང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཉིད་གསོད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་ནད་དོ་ཅོག་གོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དགྲ་ནི་དགྲ་བོ་ལྟར་རིགས་རྒྱུད་དུ་བཅས་པ་ཟད་པར་མཛད་པས་ན།

Since the very nature of the light that dispels such ignorance and bestows bliss is oneself, the Venerable Mañjuśrī is called: "The Bestower of Bliss, Blazing Light, the Illuminator." Having thus demonstrated the fulfillment of his own welfare through the nature of the saṃbhogakāya, adorned with the major marks and minor signs and endowed with the excellence of all aspects, the Blessed One, the Venerable Mañjuśrī, spoke the following—beginning with "The Supreme Great Physician, the Chief"—in order to demonstrate the very method of his activity for the welfare of others: "He is the Supreme Great Physician" because he dispenses the medicine of the sublime Dharma, which teaches the two kinds of selflessness and completely averts all diseases, thereby healing the maladies of the afflictions. "The Chief" because he demonstrates the specific basis of the diseases of the afflictions, which are rooted in the clinging to "I" and "mine." "The Unsurpassed Extractor of Thorns" because he uproots the thorns of desire and so forth, which have the form of piercing pain and have been transmitted through one birth after another since beginningless time. "The Tree of All Medicines Without Exception" because he compiles and accomplishes the qualities of a Buddha—the nature of all medicines without exception—and thereby pacifies every single disease of the afflictions. "Every disease" refers to the afflictions themselves, as they are of the nature of illness. "The Enemy" because he exhausts them along with their entire lineage, just as one would destroy an enemy.

ནད་དོ་ཅོག་གི་དགྲ་ཆེ་བའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགྲར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཀྱང་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་ནི་ནམ་ཡང་མི་མངའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྡུ་གུ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་མཆོག། དཔལ་ལྡན་རྒྱུ་སྐར་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་སྡུ་གུའོ། ། ཁམས་གསུམ་གྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན། འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་མཆོག་གོ། ། སྐར་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན། ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་འདྲ་བར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིན་དུ་ཡིད་འཕྲོག་པའི་སྐུ་མངའ་བས་ན། དཔལ་ལྡན་རྒྱུ་སྐར་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་ནོ། ། ཕྱོགས་བཅུའི་ནམ་མཁའི་ཁམས་མཐས་གཏུགས་པ་རྣམས་སུ་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པའི་བ་དན་བསྒྲེངས་པས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་ཆེན་པོ་འཛུགས་པར་མཛད་པས་ན། ཕྱོགས་བཅུའི་ནམ་མཁའི་མཐར་ཐུག་པར། ། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ལེགས་པར་འཛུགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཆར་བབ་པ་དང་ཚ་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཟློག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོངས་སུ་དུབ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་གྲིབ་མ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གདུགས་དང་འདྲ་བས་ན་གདུགས་ཏེ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་གྲིབ་མ་བྱེད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་སེལ་བས་ན་འགྲོ་ན་གདུགས་གཅིག་གོ། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་གདུགས་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ཞིང་། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་འཁོར་བའི་ཚུལ་གྱིས་འགེབས་པས་ན། འགྲོ་ན་གདུགས་གཅིག་ཡངས་པ་སྟེ། བྱམས་དང་སྙིང་རྗེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། །

He is the great enemy of every disease. To demonstrate that although he has become the enemy of all afflictions (kleśa), he never possesses an unattractive form, it is said: "Beautiful, the supreme of the three worlds, possessing the glorious maṇḍala of the constellations." Because he is desired by all, he is "beautiful." Because he is the most excellent of the three realms, he is "the supreme of the three worlds." Because he possesses a captivating body that, like the maṇḍala of the moon among the stars, is like the maṇḍala of the moon among the gods and so forth, he is "possessing the glorious maṇḍala of the constellations." Because he establishes the great purpose symbolized by raising the banner of the gift of Dharma throughout the reaches of the sky in the ten directions, it is said: "Throughout the reaches of the sky in the ten directions, he firmly plants the victory banner of Dharma." Because he averts the harms of rain and heat and provides shade that pacifies the exhaustion of the afflictions, he is like a parasol; thus he is a "parasol." Because he provides shade that pervades all beings and dispels the rain of suffering and the torment of the afflictions, he is "the single parasol for beings." Because he is the nature of the single parasol that pervades beings and covers them in the manner of being completely surrounded by love and compassion, it is said: "The single wide parasol for beings, possessing the maṇḍala of love and compassion."

འདམ་ན་གནས་ཀྱང་དྲི་མས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་པདྨ་དང་འདྲ་སྟེ། འཁོར་བའི་འདམ་དུ་གནས་པའི་ཉེས་པས་མ་གོས་པར་གདུལ་བྱ་ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆ་ལུགས་དང་། རྒྱན་དང་། སྒེག་པ་ལ་སོགས་པའི་གར་སྟབས་ལ་དགྱེས་ཤིང་། ཞལ་དང་། ཚེམས་དང་། སྤྱན་དང་། སྨིན་མ་གཉེར་བ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། ཕྱག་གི་རྩེ་མོ་དང་ཞབས་རྣམ་པར་རོལ་པས་སྒེག་པའི་ཐབས་ཀྱིས་གར་མཛད་པར་སྟོན་ཅིང་། ། སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་འདུལ་བར་མཛད་པས་ན། དཔལ་ལྡན་པདྨ་གར་གྱི་བདག། ཅེས་བྱའོ། ། འབྱོར་པ་དང་། འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགའ་བ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་གདུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཁྱབ་བདག་ཆེན་པོ་རིན་ཆེན་གདུགས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཀུན་ཀྱང་ཡིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་ཏེ་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་མཛེས་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྐུ་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་སྐྱེ་གནས་ཆེ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གནས་མི་ཟད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ནི། །

Because he dwells in the mud yet is unstained by its impurities, he is like a lotus. Unstained by the faults of dwelling in the mud of saṃsāra, he delights in the dance movements of various gestures, ornaments, and graceful postures, according to how he tames those to be trained. Displaying a dance through the skillful means of grace—manifesting various expressions of the face, teeth, eyes, and furrowed brows, as well as the playful movements of his hands and feet—he tames all sentient beings without exception; thus he is called "The Glorious Lord of the Lotus Dance." Because he causes joy to expand in order to provide wealth and illumination through light, he is a "jewel." That which is the parasol of the nature of the Three Jewels is called "The Great Pervasive Lord, the Jewel Parasol," because he is the very essence of Ratnasambhava, the lord of all. Since he is both a buddha and all-encompassing, he is "All Buddhas," such as Akṣobhya and the others. Because he is beautiful in the manner of the Great Vairocana in the midst of them, he is called "The Great King of All Buddhas." Because he perfectly accomplishes the activities of all buddhas through the essence of Amoghasiddhi, he is called "The One Who Bears the Body of All Buddhas." It is said: "The great yoga, the great source, the inexhaustible abode of all buddhas." Because he dwells in the essence of Akṣobhya, he is called "The Great Yoga of All Buddhas." Alternatively, the union of the meditative absorption of all the deities of the maṇḍala is...

སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཧཱུྃ་མཛད་ལ་སོགས་པ་ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་མ་རུངས་པ་ཐམས་ཅད་འདུལ་བར་མཛད་པས་ན་བསྟན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསྟན་པ་གཅིག་གི་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་བསྟན་པ་གཅིག། ཅེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེས་མཚན་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་ནོ། ། དེས་དབང་བསྐུར་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་བདག་པོར་དབང་བསྐུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དཔལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་དབང་བསྐུར་དཔལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བསྐུར་བས། རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ལ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བཞུགས་པས་ན། རིན་ཆེན་ཀུན་བདག་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། འགྲོ་བ་འདུལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བ་རྣམས་ནི། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཀུན་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་བདག་པོའོ། ། ཁམས་གསུམ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་རྣམས་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཀུན་ནོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཧཱུཾ་མཛད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་ཀུན་གྱི་རྗེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཐུགས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་ཆེན་པོ་སྟེ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱའོ། །

"The great yoga of all buddhas," it is said. Because he subdues all the malevolent ones, such as the great lords of the wrathful forms like Vajra-Hūṃkāra and others, he is the "teaching." That which is the single mode of the teaching of all buddhas is called "the single teaching of all buddhas." A jewel marked with a vajra is a "vajra-jewel." The glory characterized by the empowerment that confers lordship over the three realms through that [jewel] is called "the glory of the vajra-jewel empowerment." Because he is empowered over all jewels and dwells in the essence of Ratnasambhava, the lord of the maṇḍala of the jewel family, he is called "the lord of all jewels." The members of the maṇḍala for taming beings are all the "lords of the world," and since their master is the essence of Amitābha, he is the "master." The members of the maṇḍala of the Victory over the Three Realms are all the "vajra-holders." Their master is the Great Vajradhara; because he has become the essence of Buddha-Hūṃkāra, he is called "the lord of all vajra-holders." The mind of omniscience, which is the nature of the non-dual wisdom and great compassion of all buddhas, is the "great mind of all buddhas." Because he is the essence of that, he is called "the great mind of all buddhas."

དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་ལ་ཁྱབ་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བརྒྱན་པའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐུའི་གཟུགས་སུ་བདག་ཉིད་སྟོན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྐུ་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསུང་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་གསུང་ཡང་ཡིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉི་མའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱི་དང་ནང་གི་མུན་པ་དང་། མ་རིག་པ་སེལ་བར་མཛད་ཅིང་སྣང་བར་གྱུར་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་སྣང་བ་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཟླ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་སེལ་བར་མཛད་ཅིང་། དྲི་མ་མེད་དེ། བསིལ་ཞིང་ཡིད་སིམ་པར་བྱེད་པའི་འོད་ཟེར་རབ་ཏུ་གཏོང་བར་མཛད་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཟླ་བ་དྲི་མེད་འོད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པ་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མཛད་པས་ན། ། ཆགས་བྲལ་ལ་སོགས་ཆགས་པ་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་འོད་དེ་ཉིད་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པར་འབར་ཞིང་། ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམས་མཆོག་ཏུ་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་འབར་བའི་འོད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཅན་གྱི་སྙིང་པོ་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ཏེ།

Because he pervades the minds of all tathāgatas through their equality, it is said: "He dwells in the minds of all buddhas." Because he manifests himself in the form of the bodies of all buddhas, adorned with all the major and minor marks, it is said: "The great body of all buddhas." Because he serves as the cause for engaging in all the speech of all tathāgatas, it is said: "He is also the speech of all buddhas." Because he dispels outer and inner darkness and ignorance and brings about illumination in the manner of the sun of vajra-wisdom, it is said: "The vajra sun, the great light." Because he dispels the torment of the afflictions in the form of the moon of indivisible wisdom, and because he is stainless, emitting cooling and refreshing rays of light, it is said: "The vajra moon, stainless light." Because he manifests intense attachment in order to discipline those to be trained, such as those who are free from attachment, it is said: "Free from attachment and so forth, yet great attachment." Because that very outer light blazes in various colors and supremely displays the activities of the mind, it is said: "The light blazing in various colors." Alternatively, that bodhicitta which possesses the essence of emptiness and great compassion is so called; because it serves as the cause for the extremely great fruit of buddhahood, it is the mind of all buddhas.

དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་ཆེ་བ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ནས། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྐུ་ཆེ་བའོ། ། ལྗགས་ཀྱི་པདྨའི་ཟླ་བ་དང་། རྡོ་རྗེའི་སྟེང་དུ་དཀར་པོ་དང་། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་གཟུགས་ཀྱི་གསུང་གི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་གསུང་ཡང་ཡིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་རྒྱབ་ཏུ་འོད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེར་མེད་པར། ཐམས་ཅད་ལ་སྣང་བ་ཆེན་པོར་མཛད་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་སྣང་བ་ཆེ་བའོ། ། ཐུགས་ཀྱི་ཟླ་བའི་རྡོ་རྗེའི་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འོད་ཟེར་དྲི་མ་མེད་པ་རབ་ཏུ་དགྱེས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་གནས་པས་ན། རྡོ་རྗེ་ཟླ་བ་དྲི་མེད་འོད་དོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་འབའ་ཞིག་གིས་བཞུགས་པར་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། དེ་ཉིད་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ལ་དགྱེས་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞུགས་པས་ན། ཆགས་བྲལ་ལ་སོགས་ཆགས་པ་ཆེ། ། ཞེས་བྱའོ། །

Because it is the very essence of bodhicitta, it is said: "The great mind of all the Buddhas." Having become the form of the vajra of the immeasurable nature of the mind, and because it has become the very essence of the vajra mind of all the Buddhas, it is said: "Abiding in the minds of all the Buddhas." Having completely transformed into the vajra, it becomes the essence of the bodies of all the Tathāgatas; thus, it is "the great body of all the Buddhas." Because the wheel of speech—consisting of the forms of the Dharma seals, both white and non-white, upon the moon and vajra of the lotus tongue—is thoroughly turned, it is said: "It is also the speech of all the Buddhas." Having become utterly perfect, it abides as the identity of all the Buddhas, inseparably in the form of a mandala of light behind [it], manifesting as a great illumination for all; thus, it is "the great light of the Vajra Sun." Because it abides in the form of the stainless, intensely joyful rays of great bliss, having entered into non-dual meditative equipoise in the center of the hub of the vajra of the mind-moon, it is "the stainless light of the Vajra Moon." Not only does it abide as the singular essence of the sovereignty of all the Buddhas, but furthermore, because all the deities of the mandala also abide in various forms, delighting in various methods, it is said: "Free from passion, yet the great passion."

ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་མདོག་དང་འོད་ཀྱི་ཁ་དོག་གི་དབྱེ་བས་གཅིག་པུ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་འབར་བའི་འོད། ། ཅེས་བྱའོ། ། བརླ་གཡས་པ་ལ་རྐང་པ་གཡོན་པ་གཞག་པ། བརླ་གཡོན་པ་ལ་རྐང་པ་གཡས་པ་གཞག་པ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་ཡིན་ཏེ། གཡོན་པ་ནི་ཤེས་རབ་བོ། ། གཡས་པ་ནི་ཐབས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མི་ཕྱེད་པས། ། བདུད་ཐམས་ཅད་འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི། སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་པས་ན། རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་ཀྲུང་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་ནི། ། བདུད་རྣམས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འཇོམས། ། ཞེས་གསུངས་པས་སོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འགྲོ་བ་ནི། འདུས་ནས་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་པའི་གཏམ་མཛད་པའོ། ། དེ་ཡང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་ཁོ་ན་ལ་སྲིད་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་ཡིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཆོས་འཛིན་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྫོགས་པས་ན། དཔལ་ལྡན་ནོ། ། གོས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་ཆོས་མཐུན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཉིད་པདྨ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་བས་ན། སངས་རྒྱས་པདྨ་སྐྱེས་ཞེས་བྱའོ། ། ཀུན་མཁྱེན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཛོད་འཛིན་པར་མཛད་ཅིང་། ཚོགས་གཉིས་མ་ཚང་བ་མེད་པས་ཏེ། འཛིན་པའི་ནུས་པ་མངའ་བས་ན། དཔལ་དང་ལྡན་ཞིང་། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་མཛོད་འཛིན་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། འགྲོ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིང་།

Because the bodies and the colors of the light of the variously colored deities are differentiated, yet each is the nature of all, it is said: "The blazing light of various colors." Placing the left foot upon the right thigh and the right foot upon the left thigh is the vajra posture (vajraparyaṅka). The left is insight (prajñā), and the right is method (upāya); thus, through the indivisibility of method and insight, this posture is that of the nature which terrifies all Māras. Since this is the posture of all Buddhas, it is said: "The vajra posture of the perfect Buddha." Furthermore, it is said: "Having assumed the vajra posture, one utterly subdues all Māras." The Buddhas are those who, having gathered, engage in discourse on the Dharma. Since this is unique and possible only for Buddhas and not for others, it is said: "The Buddhas who uphold the Dharma of beings." Because they have perfected the accumulations of merit and wisdom, they are "Glorious" (śrīmat). Because they accord with the nature of phenomena (dharmatā) which is unstained, the Buddha himself is the lotus; he is the source of birth for the phenomena arising from those [lotuses]. Therefore, he is called "the Buddha born from the lotus." He is the Omniscient One, who maintains the treasury of the wisdom of all Buddhas; because the two accumulations are complete and he possesses the power of retention, he is "Glorious and the holder of the treasury of omniscient wisdom." Beings are of various kinds, and...

ཐ་དད་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་སྤྲུལ་པའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྤྲོ་བ་ལ་བདག་པོར་གྱུར་ཅིང་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲུལ་པའི་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པས་ན། རྒྱལ་པོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རིག་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རིག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྤྲུལ་པ་མཛད་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་ལྡན་པས་ན། རྒྱལ་པོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་འཆང་། ། ཆེ་བ་སངས་རྒྱས་རིག་སྔགས་རྒྱལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་བཤད་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོ་རལ་གྲི་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ཤིན་ཏུ་ཡང་སོ་སོར་རྟོགས་པས་ན་རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོའོ། ། བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྩ་བ་ཅན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་ཡལ་ག་དང་། ལོ་མ་དང་། འདབ་མ་དང་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་ཆེན་པོ་གཅོད་པར་མཛད་པས་ན་རལ་གྲི་ཆེན་པོའོ། ། དོན་དམ་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མི་འགྱུར་ཞིང་མི་ཟད་པ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་ཡི་གེ་མཆོག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། སྣ་ཚོགས་པའི་མི་བདེན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲི་མ་མངའ་བས་ན་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།

Because he is the master who emanates the magical displays for the sake of diverse beings and is the creator of emanations in all respects, he is called "The King Who Holds the Various Magical Displays." For the Buddhas, "knowledge" (vidyā) is the perfection of insight (prajñāpāramitā). Because he is endowed with the great majesty of performing mundane and supramundane emanations through the power of the knowledge of the perfection of insight, he is called "The King Who Holds the Various Magical Displays." Because he is the great king of the Buddha-knowledge mantras, he is called "The Great King of Buddha-Knowledge Mantras." Now, in order to show the essential nature of the mantra previously explained, the Blessed One spoke the words beginning with "The Sharp Vajra, the Great Sword." Because he thoroughly discerns all phenomena as being without self, he is the "Sharp Vajra." Because he cuts down the great tree of the afflictions—which has the root of the view of a transitory collection focused on the delusion of a self, and which possesses the branches, leaves, and foliage of [further] afflictions—he is the "Great Sword." In the ultimate sense, the perfection of insight is the supreme syllable, the dharmakāya, because its own nature is unchanging and inexhaustible, never becoming otherwise. Because it is free from the stains of various false conceptualizations, it is "utterly pure." This is what is being shown: through the insight of definitive penetration, the afflictions and...

སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པར་བཅད་པས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་གཉིས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྡུག་བསྔལ་གཅོད། ། མཚོན་ཆ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་ཆོས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པར་གཅོད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ནུས་སོ། ། དེ་བས་ན་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་གཅོད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། དེའི་རྡོ་རྗེའི་ཆོས་ཉིད་མི་ཕྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་ཐེ་ཚོམ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པའི་ཕྱིར་མཚོན་ཆ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། དུཿཁཙྪེ་ད་ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་གསུམ་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་ཟབ་མོ་ཛི་ན་ཛིཀ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི། ། སྙིང་པོ་ཛི་ན་ཛིག་ཏུ་བཤད། ། ཅེས་གསུངས་པས། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཕྱེད་ཅིང་རྟོགས་པར་དཀའ་ལ། མཉམ་པ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བློ་དང་ལྡན་པས་ན་རྡོ་རྗེ་ལྟར་ཟབ་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བློ་གྲོས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དོན་བཞིན་རིག། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་འབིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང་། ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཡང་མྱུར་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།

Because one has realized the utterly pure dharmakāya through the severance of all suffering without exception, one becomes non-conceptual; this is the meaning of the mantra vajratīkṣṇa. To demonstrate the meaning of the second mantra, it is said: "The Great Vehicle that severs suffering, the great weapon, the Vajra Dharma." The Great Vehicle alone is capable of severing all suffering without exception. Therefore, the Great Vehicle, which is the nature of severing all suffering, and its indivisible vajra-dharmatā are non-dual wisdom; because it severs all doubts of all sentient beings without exception, it is the "great weapon." This is what is being shown: the Great Vehicle in its entirety reveals the meaning of the vajra-dharmatā; this is the meaning of the mantra duḥkhaccheda. To demonstrate the meaning of the third mantra, it is said: "The profound vajra, jinajik." As it is said: "The essence of the Buddha’s insight-wisdom is explained as jinajik." Because it is perfected through the cultivation of the four types of perfect analytical knowledge, it is difficult to pierce and difficult to realize. Because it possesses the peerless Buddha-mind, it is "profound like a vajra," which is the "vajra intelligence." For that very reason, it is said: "Knowing according to the meaning." Through the vajra-like insight that individually pierces all phenomena, one realizes the profound and vast qualities of a Buddha, and the realization of all objects of knowledge without exception will also swiftly occur.

པྲཛྙཱ་ཛྙཱ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་པའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཀུན་རྫོགས་པ། ། ས་རྣམས་ཀུན་གྱི་རྒྱན་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ས་བཅུ་གཉིས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་གཉིས་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་ནི་དེ་ཉིད་དུ་ཡི་གེ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ཆེར་སྦྱོར་ཟིན་པས་འདིར་མ་སྤྲོས་སོ། ། ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་མངའ་བས་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཀུན་རྫོགས་པའོ། ། ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པར་བརྒྱན་པ་དེས་ནས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་བརྒྱན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ས་རྣམས་ཀུན་གྱི་རྒྱན་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྔགས་བཞི་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སླུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཡང་སྙིང་ལ་གནས་པའི་མ་རིག་པའི་མུན་ནག་སེལ་བའི་འོད་གསལ་བ་བསྐྱེད་པས་ན། རྣམ་པར་དག་པ་བདག་མེད་ཆོས། ། ཡང་དག་ཡེ་ཤེས་ཟླ་འོད་བཟང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་བརྙེས་པས་ན་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡ་ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། །

Prājñājñāna is the meaning of the mantra. In order to demonstrate the meaning of the twelve-syllable mantra, it is said: "Complete in all perfections, endowed with the ornaments of all the grounds." Since the twelve grounds and twelve perfections have already been extensively applied in the context of explaining the syllables in that very [text], they are not elaborated upon here. Because he possesses all the perfections in their entirety, he is "complete in all perfections." Because he is adorned in various ways by all the grounds, all the grounds have become his ornaments; thus, he is "endowed with the ornaments of all the grounds." In order to demonstrate the meaning of the fourth mantra, it is said: "Purified," and so forth. The very wisdom of selflessness regarding purified phenomena is "authentic wisdom" because it reveals the unerring meaning and because it is non-deceptive regarding the fruit of buddhahood itself. Furthermore, because it generates the luminosity that dispels the darkness of ignorance residing in the heart, it is said: "The purified phenomena of selflessness, the excellent moonlight of authentic wisdom." This is what is being shown: by realizing the selflessness of purified phenomena—which are free from the internal and external notions of "I" and "mine"—one attains the wisdom body (jñānakāya), the nature of which is mundane and supramundane insight and wisdom. Thus, one becomes endowed with bliss; this is the meaning of the mantra jñānakāya.

སྔགས་ལྔ་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བརྩོན་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ནི་སྤྲུལ་པའོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཉིད་འཆིང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་དྲ་བའོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་བརྟུལ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། སྔགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དང་། ལས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱུད་ཅིང་ངེས་པར་བྱ་བ་བྱེད་པས་ན་རྒྱུད་དོ། ། རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོའི་མཆོག་ནི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་དེ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པས་གསུང་གི་འཁོར་ལོ་ཐམས་ཅད་བསྐོར་བས་ན་བཱ་གཱི་ཤྭ་ར་ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་གྲུབ་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེའི་གདན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་མ་ལུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚན་མ་དང་། མཚོན་པར་གྱུར་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡི་གེ་ལྔས་མཚན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཨ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོའོ། ། ར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྡུལ་དང་བྲལ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ཆགས་པར་མཛད་པའོ། ། པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་དོན་དམ་པའོ། ། ཙ་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །

In order to explain the meaning of the fifth mantra, it is said, "Greatly Diligent" and so forth. "Māyā" means emanation. Because the emanation itself has the nature of a bond, it is a "net" (jāla). One who possesses the subduing of the great emanation is thus called "Mahāmāyāvin." It is called a "tantra" (tantra) because it performs the functions of connecting and ascertaining the mantras, mudrās, maṇḍalas, the yoga of the deities, the collection of activities, and so forth. The supreme lord of all tantras is the venerable Mañjughoṣa himself. This is what is being shown: because he acts through various emanated forms such as mantras, mudrās, and maṇḍalas, and because he has become the lord of the Kriyā, Caryā, and Yoga Tantras, turning the entire wheel of speech, this is the meaning of the mantra "Vāgīśvara." In order to explain the meaning of the accomplishment of the mantra, it is said, "The Vajra Seat" and so forth. "All vajras without exception" refers to the signs perfected by the Tathāgatas. That which is symbolized is all phenomena marked by the five syllables. Furthermore, "A" is the gateway to all phenomena. "Ra" is all phenomena free from dust, and all Buddhas who, through great compassion, act with passion. "Pa" is the ultimate, because it is the nature of the method of great compassion and the passion of compassion, which is without birth. "Ca" is because those practices, such as the grounds and the perfections, are free from causes.

ན་ནི་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བར་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཐར་ཐུག་པའོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བས་ན་ཡི་གེ་ལྔའི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན། ཡེ་ཤེས་སྐུ་རྣམས་མ་ལུས་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་བཟང་པོ་མཛད་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཟང་ཞིང་སྡུག་པས་ན་ཀུན་དུ་བཟང་པོའོ། ། བདག་དང་གཞན་གྱི་ཕན་པ་རྫོགས་པ་བསྐྱེད་པའི་བློ་གྲོས་བཟང་པོ་མངའ་བས་ན་བློ་གྲོས་བཟང་པོའོ། ། ས་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་བར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་དང་། སྐྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་སའི་སྙིང་པོའོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་སྣོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་འགྲོ་བ་རྣམས་རྣམ་པར་འཛིན་པའི་རྒྱུ་བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་འགྲོ་བ་འཛིན་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཆེན་པོ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། གརྦྷ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་སྙིང་པོ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཤིང་གི་སྙིང་པོ་བཞིན་ནོ། ། བསྐྱེད་པ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། མངའ་བ་བཞིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་བསྐྱེད་པའི་དོན་ལྟར་ན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲོས་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་སྣ་ཚོགས་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལས་ཕྱོགས་ཙམ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་མིང་དུ་ཟད་དེ།

The letter na indicates that the ultimate state is the dharmakāya, which, like space, is free from all obscurations of objective perception. Therefore, because it is the essential nature of the tathatā (suchness) of the five-syllable mantra, it is said: "He who holds all the bodies of wisdom without exception." Because he acts in every way to accomplish the excellent goals desired by all sentient beings, and because he is in every way excellent and beautiful, he is Samantabhadra (All-Good). Because he possesses the excellent intelligence that generates the perfection of benefit for oneself and others, he is Sumati (Good Intelligence). Because he is the unchanging abode and the generative cause of all sentient beings, like the earth, he is Kṣitigarbha (Earth Essence). Because he is the nature of the vessel for sentient beings, the cause that sustains all transmigrating beings, and the embodiment of the accumulations of merit and wisdom, he is Jagatdhara (Sustainer of Beings). The great birthplace of all buddhas is called "The Great Essence of All Buddhas." The term garbha (essence) can mean the core of a thing, as in the "essence of a tree," or it can mean that which generates, as in "to conceive." Thus, in the sense of generation, because he emanates the maṇḍalas of all the tathāgatas and so forth, he is called "The Great Essence of All Buddhas." Because he sustains the maṇḍalas of immeasurable tathāgatas, he is called "He who holds the various wheels of emanation." These are merely a few examples of his names.

འདིར་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་གཞན་དག་ཀྱང་དཔག་པར་བྱ་བ་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ཆེ། ། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་སྣ་ཚོགས་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ། དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་གྱུར་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱི་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ནམ་མཁའ་ལྟར་དྲི་མ་མེད་ཅིང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་དོན་གྱི་དགོས་པ་སྦས་ཏེ། འདུག་པས་ན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་མན་ངག་ལས་བརྒྱུད་དེ་འོངས་པ་བཤད་པར་བྱའོ། ། ད་ནི་དཀྱུས་མ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཀའ་འགྲེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་བྱས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བར་ནི་མ་སྤྲོས་སོ། ། དེ་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་སྟོང་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་མཆོག་སྟེ། གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ན། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཆོས་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བཤད་ནས། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་མེད་ཆོས་ཏེ་སྣ་ཚོགས་དོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཏེ། ཆོས་ཅན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བརྟགས་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དོན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན། ཆོས་ཀུན་ངོ་བོ་ཉིད་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱའོ། །

Here, the wise should also apply the same logic to other points. Regarding the statement, "The great essence of all buddhas, who holds the various wheels of emanation," the essential purpose of the great maṇḍala called the "Essence of the Wisdom of the Dharmadhātu"—which is stainless, utterly pure like space, and in which all maṇḍalas are subsumed and all the aims of the Blessed Lord Mañjuśrī are accomplished—is concealed. Therefore, I shall explain it as it has come down through the lineage of unerring pith instructions. Now, I shall proceed with the main text itself. Regarding the phrase, "Holding the nature of all things," and so forth, I have treated this in the manner of a commentary on difficult points and have not elaborated on it extensively. In that context, the nature of all things is the emptiness of non-arising. Because it is of such an essence, it is supreme; and because it is the principal, it is called "the supreme nature of all things." For that very reason, it is said, "Holding the nature of all things." Having explained it as the essence of the subjects (dharmin), in order to show it as the essence of the phenomena (dharma), it is said, "The phenomena of non-arising, the various meanings," and so forth. Since it is the phenomenon of non-arising—because when one analyzes the subjects upon which it depends, they are found to be non-arising—the phenomena that depend upon them are also utterly non-arising. Thus, the meaning of non-arising is the meaning of all phenomena. Therefore, it is said, "Holding the essence of all phenomena."

རྟོག་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རིམ་པ་མེད་པས་རྟོག་པའི་རིམ་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཆེན་པོས་སྐད་ཅིག་ལ། ། ཆོས་ཀུན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཕྲིན་ལས་ཡོངས་སུ་ཤས་ཆེར་སྦྱངས་པ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། ཤེས་རབ་ཆེན་པོས་སྐད་ཅིག་ལ། ། ཆོས་ཀུན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་འཆང་། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཆོས་ཀུན་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཐུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་དང་། གསུང་དང་། ཐུགས་ཐུབ་པ་དང་ལྡན་པས་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལས་ལྡོག་ཅིང་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པའོ། ། བློ་མཆོག་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་དང་ལྡན་པའི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བློ་མཆོག་གོ། ། འབྱུང་བ་ནི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེའི་མཐར་ནི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཐའ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་འབྱུང་པོའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་འབྱུང་པོ་ནི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་སོ། །

In order to demonstrate that because there is no sequence of phenomena to be conceptualized, there is also no sequence of conceptualization, it is said: "With great insight, in a single instant, he holds the realization of all phenomena," and so forth. Thus, the wisdom that is the very nature of having realized all objects of knowledge through the thorough purification of enlightened activity is "great insight." Because the realization of all phenomena in a single instant is the wisdom of omniscience (sarvākārajñatā), and because he maintains that as his very identity, it is said: "With great insight, in a single instant, he holds the realization of all phenomena." "All phenomena" refers to everything distinguished by the categories of the conditioned and the unconditioned, the contaminated and the uncontaminated, and the mundane and the supramundane. "Realization" means having realized them in the mind; that which is realized in every respect is "the realization of all phenomena." "The Sage" (muni) is so called because he possesses the Sage's body, speech, and mind; he has turned away from the ten paths of non-virtuous action and is perfectly endowed with all virtuous qualities. "Supreme intellect" refers to the intellect that possesses the realization of all phenomena. "The limit of beings" refers to the truth, which is suchness (tathatā). The "limit" of that is the ultimate; the realization of the ultimate limit of suchness is called "the limit of beings." Alternatively, "beings" refers to sentient creatures.

དེའི་མཐའ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། སྐྱེ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཐུབ་པ་ནི་ཐུབ་པ་ཡང་དག་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། ། མི་གཡོ་རབ་ཏུ་དང་བའི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ངན་ལེན་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་ན་བརྟན་ཞིང་མི་འགྱུར་བར་གནས་པ་ནི་མི་གཡོ་བའོ། ། མ་རིག་པ་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བས་ཤིན་ཏུ་ཡང་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་ན་རབ་ཏུ་སྣང་བའི་བདག་གོ། ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་ཟད་པ་དང་། སླར་ཡང་མི་སྐྱེ་བདག་ནི་དུས་གཅིག་པ་སྟེ། རྐུན་མ་ཕྱུང་བ་དང་སྒོ་གཏན་བཅུག་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཚུལ་མཐུན་ནོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་འདོད་དོ། ། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཟད་པ་མེད་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་མཐའ་ཡིན་པར་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ནི་སྟོང་པའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་འདུས་བྱས་ཉིད་འདུས་མ་བྱས་སོ། ། དེ་བས་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ཟད་པའོ། ། ཟད་པ་དེ་ཡང་འགྲིབ་པ་མེད་དེ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཟད་པ་དེ་ལ་ནི་ཟད་པ་མེད་དོ། ། གལ་ཏེ་ཟད་པ་ཟད་པར་གྱུར་ན་ནི་འགོག་པ་ཡང་ཟད་པར་འགྱུར་ཏེ། འགོག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་མི་འདོད་དོ། ། དེ་བས་ན་ཟད་པ་ནི་ཟད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །

Its limit is nirvāṇa. Since the ultimate limit of birth is nirvāṇa, the Sage, by virtue of the essence of non-abiding nirvāṇa, is called the "Sage of the Ultimate Limit." Regarding the phrase "the self of immovable, utter clarity" and so forth: because all dysfunctional tendencies and conceptualizations have been abandoned, abiding steadfastly and unchangingly is "immovable." Because it is free from the turbidity of ignorance, attachment, and so forth, and because it is the ultimate pinnacle of extreme purity, it possesses the nature of the svabhāvakāya (nature body) and is thus "the self of utter radiance." Perfectly complete awakening (samyaksaṃbodhi) is the wisdom of exhaustion and non-arising. The Vaibhāṣikas assert that the total exhaustion of all afflictions without exception and their non-arising again occur simultaneously, being analogous to the manner in which a thief is driven out and the door is bolted. The stainless awakening of the wisdom of exhaustion and non-arising shall now be explained: one should understand, in their proper order, that non-exhaustion is the limit of non-arising. Furthermore, the very manner in which all conditioned phenomena are exhausted is emptiness. Because it is the essence of emptiness, conditioned phenomena themselves are unconditioned. Therefore, the equality of all phenomena, both conditioned and unconditioned, is exhaustion. Moreover, that exhaustion does not diminish, because there is no exhaustion of that which is exhaustion. If exhaustion were to be exhausted, then cessation would also be exhausted, which would lead to the undesirable consequence of there being no cessation; therefore, exhaustion does not become exhausted.

གང་ཟད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བའོ། ། གང་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་འགག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་སྣང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་མེ་ལྕེ་དང་འདྲ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་མེ་ལྕེ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འོད་རབ་ཏུ་གསལ་བའོ། ། དེ་བས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་མངོན་སུམ་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ནི་ནམ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མེ་ལྕེ་འོད་རབ་ཏུ་གསལ་བའོ། ། འདོད་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་པ་ནི་དགོས་པའི་གཙོ་བོ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་དོ། ། མཐོ་རིས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་ཕྱུག་དང་། རིག་འཛིན་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞར་ལ་འགྲུབ་སྟེ། དེ་བས་ན་དགོས་པ་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡང་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་པ་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། མཆོག་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་རྩོལ་བའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ན། འདོད་པའི་དོན་དམ་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་།

That which does not perish is that which is unborn. That which is unborn does not cease. Thus, the realization of the equality of all phenomena and the suchness of all phenomena is awakening (bodhi). The wisdom of exhaustion and non-arising is called awakening; because he holds that as his very nature, he is called "the Perfect Buddha who holds awakening." The wisdom that is completely liberated from all obscurations has the nature of illuminating all objects of knowledge; because it is like a flame, it is the "flame of wisdom," which is brilliantly radiant in every respect. Therefore, it is the direct perception of all Buddhas in every way, for the awakening of the Buddhas is never something that has not become manifest. Since it has become the very essence of the awakening of all Buddhas, its manifestation is the brilliantly radiant flame of the wisdom of all Buddhas. Regarding the phrase "the desired object": the "desired" is the primary purpose, which is buddhahood itself. Rebirth in higher realms, enjoyments, sovereignty, the accomplishments of a vidyādhara, and so forth, are achieved as incidental benefits. Therefore, the fulfillment of both types of purposes is the "accomplishment of the desired object." Because it is the excellence of striving for the results of both the mundane and the supramundane, it is called "the supreme accomplishment of the ultimate desired object." [Regarding] hell beings, hungry ghosts, and...

དུད་འགྲོར་འགྲོ་བ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཐར་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། ངན་སོང་ཐམས་ཅད་རྣམ་སྦྱོང་བའི། ། མགོན་པོ་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མཛད་པས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་གྲོལ་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ན་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྩ་བ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཡུལ་སྤྲོད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་གཡུལ་དེར་དཔའ་བོ་གཅིག་པའོ། ། དགྲ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མི་ཤེས་པའི་དགྲ་བོ་དེའི་དྲེགས་པ་ནི་བདག་ཉིད་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་མི་ཤེས་པའི་ཞགས་པས་བཅིངས་ལ་ངན་སོང་གསུམ་དུ་ལྷུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བརྙས་པ་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་བཅོམ་པས་ན། མི་ཤེས་དགྲའི་དྲེགས་པ་འཇོམས་པའོ། ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པའི་གཡུལ་དུ་དཔའ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གང་མི་ཤེས་པའི་དགྲའི་དྲེགས་པ་བསལ་ཏེ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་(གྱིས་,གྲིས་)མི་ཤེས་པའི་རྒྱལ་པོ་ངེས་པར་བཅོམ་ནས། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རོལ་ཅིང་རྩ་བ་བཅད་པས་གཞན་དག་ཀྱང་བཅོམ་པར་གྱུར་པ་ནི། ཉོན་མོངས་གཡུལ་དུ་གཅིག་དཔའ་བ། ། མི་ཤེས་དགྲ་ཡི་དྲེགས་པ་འཇོམས། ། ཞེས་བྱའོ། །

Because he teaches the dharmas conducive to liberation, which serve as the antidotes to the karma that leads to rebirth as an animal, he is called "the Protector who purifies all lower realms, the supreme among all sentient beings." Because he completely liberates all sentient beings through the power of his expertise regarding all the bonds of the afflictions, he is called "the one who brings all sentient beings to full liberation." Sentient beings are called "afflicted" because they are thoroughly afflicted; the root of this is attachment and so forth, which consist of the clinging to "I" and "mine." Because he fights against these, he is the "sole hero in the battle against the afflictions." If one asks who the enemy is: it is the enemy of ignorance. Its arrogance is the contemptuous thought, "I alone shall bind all sentient beings without exception with the noose of ignorance and cause them to fall into the three lower realms." Because he has conquered that, he is "the one who destroys the arrogance of the enemy of ignorance." Alternatively, if one asks what constitutes being a hero in the battle against the afflictions: it is having cleared away the arrogance of the enemy of ignorance. Having definitively conquered the king of ignorance with the sword of insight, he sports by the power of that [victory] and, by cutting the root, conquers the others as well. Thus, he is called: "The sole hero in the battle against the afflictions, who destroys the arrogance of the enemy of ignorance."

ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དང་ལྡན་པ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གཅིག་པུ་ཉིད་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་དེ་ལས་ལྷག་པ་གཞན་མེད་པར་བསྟན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་མ་ལུས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དགའ་སྟོན་གྱི་གར་གྱིས་འདུལ་བའི་འགྲོ་བ་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒེག་པ་ལ་སོགས་པ་གར་སྟབས་ཀྱི་ཉམས་དགུའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། དཔལ་ལྡན་བློ་དང་སྒེག་པ་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་དད་ཅིང་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་སྒེག་པའི་གར་སྟབས་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱང་དྲི་མ་མེད་ཅིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྗེས་སུ་མཁྱེན་ནས་རྗེས་སུ་དགའ་བར་མཛད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་སྒེག་པའོ། ། དེ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་སྒེག་འཆང་ངོ་། ། གླེགས་བམ་ལ་ལ་ལས་ནི། བློ་ལྡན་སྒེག་འཆང་དཔལ་ལྡན་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེར་ནི་བདེ་གཤེགས་དྲི་མེད་པའི། ། ཤེས་རབ་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་བཤད། ། ཅེས་གསུངས་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བློའོ། ། གལ་ཏེ་བློ་ཡིན་ན་དེ་ནི་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་ན་དེས་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་ཅེ་ན། འདིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དེ་དང་དེར་སོ་སོར་སྣང་བ་ཡིན་ལ། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང་དཔལ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྒྱན་གྱི་རྒྱུད་ལས། དེ་བས་སངས་རྒྱས་སྐྱོབ་ཀུན་གྱི། །

Having shown that the venerable Mañjuśrī alone, who possesses the body of the nature of insight, is the very essence of all buddhas and bodhisattvas and that there is nothing superior to him, [the text] proceeds to demonstrate his excellence through the nine dramatic moods, such as the erotic, in order to tame those beings to be trained by means of the dance of the festival of victory over all afflictions, māras, and non-Buddhists without exception. Thus it is said: "Glorious, possessing intellect and the erotic," and so forth. The nature of the entity that inspires faith and attachment in sentient beings is the erotic dance; and insight, being stainless and knowing the mental conduct of all sentient beings, acts with a manner of rejoicing in them, which is the erotic. Because he maintains that, he is "possessing the erotic." In some manuscripts, it says "Glorious, possessing intellect and the erotic," and in that context: "The stainless wisdom of the Sugatas is explained as the vajra." Because he is the essence of stainless wisdom, he is "intellect" (blo). If he is intellect, and since intellect is of the nature of individual self-reflexive awareness and is not material, how does he perfectly accomplish the welfare of those to be trained through various forms? This is explained here: the utterly pure mind itself appears as this or that. Furthermore, the venerable Mañjuśrī stated in the Śrīvajrahr̥dayālaṃkāra-tantra: "Therefore, of all the protecting Buddhas..."

ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། ། ཤེས་རབ་དྲི་མེད་བསམ་མི་ཁྱབ། ། སེམས་དཔའི་ལུས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་རྣམ་དཔྱད་པས། ། ང་མེད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། བདག་གི་དབང་དུ་འཇུག་གྱུར་པ། ། ཨེ་མའོ་ཆོས་ཉིད་བསམ་མི་ཁྱབ། ། ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་སྒེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉམས་དང་ཤིན་ཏུ་ལྡན་པའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པས་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་མ་ཚང་བ་མེད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་རྒྱས་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེས་ན། བློ་ལྡན་སྒེག་འཆང་དཔལ་དང་ལྡན། ། ཞེས་ཟེར་བའི་ཚིག་ཤིན་ཏུ་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། བདུད་ལ་སོགས་པའི་དགྲ་ངེས་པར་བཟློག་ཅིང་འཇིགས་པ་མི་མངའ་བའི་གཟུགས་མོད་ལ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་བརྟན་པའི་གཟུགས་འཆང་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་དྲག་ཅིང་མི་བཟད་པ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཟུགས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་མི་སྡུག་གཟུགས་ཅན་འཆང་བའོ། ། དེ་ཡང་སྒེག་པ་དང་། དཔའ་བ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་། དགོད་པ་དང་། རྔམ་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། འཇིགས་སུ་རུང་བ་དང་། ཞི་བ་དང་། རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གར་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཅིང་སྨིན་མའི་ཁྲོ་གཉེར་དང་། སྤྱན་འབར་བར་སྣང་ཞིང་ཞལ་གྱི་དབྱིབས་དུ་མ་རྣམས་དང་། མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་པ་བསྣམས་པས་གཏུམ་པའི་ལག་པ་བརྒྱ་པོ་གར་གྱི་རྣམ་པའི་བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་པར་གཞག་པའི་ཞབས་བརྒྱ་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་ཅིང་སྐུ་དང་།

It is the untainted insight, the stainless and inconceivable insight. It has become the body of the Sattva. Through the analysis of entities and non-entities, I am without self, and all Buddhas as well are brought under my power. "Ema! The nature of phenomena is inconceivable!" Thus it is said. Therefore, because he perfectly accomplishes the welfare of those to be trained through various forms endowed with the moods of grace and so forth, he extensively acts for the benefit of sentient beings at all times without deficiency. Consequently, the statement, "The wise one, possessing grace and glory," is most appropriate. Because he definitively repels enemies such as Māra and assumes a form that is fearless, he is the one who "bears a stable form." Because he assumes a form that is extremely fierce, unbearable, and terrifying, he is the one who "bears a hideous form." Furthermore, he acts through the various modes of dance: grace, heroism, the hideous, laughter, wrath, compassion, the terrifying, peace, and the marvelous. With frowning brows and blazing eyes, with many facial expressions and wielding various weapons, his hundred fierce arms perform the various activities of dance, and his hundred feet pervade the entire expanse of space. And his body...

ཕྱག་དང་ཞབས་ཀྱིས་ཁྱབ་པའི་རྣམ་པར་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གར་མཛད་ཅིང་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་གར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལག་པ་བརྒྱ་པོ་ཀུན་བསྐྱོད་ཅིང་། ། གོམ་པའི་སྟབས་ཀྱིས་གར་བྱེད་པ། ། དཔལ་ལྡན་ལག་པ་བརྒྱས་གང་ལ། ། ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པར་གར་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་བསྡུས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། ། ཡན་ལག་གི་དོན་ཡང་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་གདུག་པ་རྣམས་བརྡེག་པ་དང་། གདུལ་བ་དང་། ཆད་པས་བཅད་པའི་ཕྱིར་ལག་པ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ངར་བརྒྱ་སྟེ། དེས་ཀུན་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གཡོ་བར་བྱེད་ཅིང་བསྐྱོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ལག་པ་བརྒྱ་པོ་ཀུན་བསྐྱོད་ཅིང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཞབས་འཇོག་པ་ནི་སེམས་ཅན་གདུལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་ཞབས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་དང་། ཆོ་འཕྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་མགུ་བར་མཛད་ནས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ངེས་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་སྟབས་ནི་གོམ་པའི་སྟབས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་གར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གོམ་པའི་སྟབས་ཀྱིས་གར་བྱེད་པའོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐབས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བཙུད་དེ། ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དམ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གར་ཡིན་གྱི། ལག་པ་དང་། རྐང་པ་རྣམ་པར་བསྐྱོད་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན། ལག་པ་བརྒྱ་པོ་ཀུན་བསྐྱོད་ཅིང་། །

The Blessed One himself is the one who performs the dance through the playful manifestations of his hands and feet, having become the Lord of the Great Magical Dance. This is the summarized meaning of the verse: "Moving all a hundred hands, Dancing with the gait of his steps, He whose glorious hundred hands Dance, pervading the sky." The meaning of the individual parts shall also be explained. In order to strike, to subdue, and to punish malevolent sentient beings, he has a hundred arms; that which completely agitates and moves the suffering of sentient beings is expressed as "moving all a hundred hands." The placement of the feet is the cause for subduing sentient beings, for it is said that the four bases of miraculous power are the "feet." Therefore, the "gait of his steps" refers to the stride that, having delighted beings through miracles and displays of power, definitively establishes them in non-abiding nirvāṇa. That which possesses such a dance is "dancing with the gait of his steps." This is what is being shown: by means of various methods, he leads sentient beings into the Mahāyāna and establishes them in the state of a Buddha or the Great Vajradhara, which is non-abiding nirvāṇa. This is the dance of the Buddhas and Bodhisattvas; it is not merely the movement of hands and feet. Therefore, "moving all a hundred hands..." [and so forth].

གོམ་པའི་སྟབས་ཀྱིས་གར་བྱེད་པ། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། དཔལ་ལྡན་ལག་པ་བརྒྱས་གང་ལ། ། ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པར་གར་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཚད་མེད་པ་ཉེ་བར་བསགས་པས་ཁྱབ་པ་དང་། ནམ་མཁའི་ཁོངས་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པར་བྱ་བའི་གར་གྱིས་གར་མཛད་པའི་དབང་ཕྱུག་དམ་པ་གར་གྱི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དབང་ཕྱུག་ནི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཡིན་ནོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་གར་གྱི་བྱ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་གཞི་ཡི་ཁྱོན། ། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་མཐིལ་གྱིས་གནོན། ། རྐང་མཐེབ་སེན་མོའི་ཁྱོན་གྱིས་ཀྱང་། ། ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་རྩེ་ནས་གནོན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ས་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། དེའི་གཞི་ནི་སྟེང་གི་ཆ་སྟེ། དེ་ཞབས་གཅིག་གི་མཐིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་ལྗིད་ཀྱིས་ཕབ་པས་བཟུང་ནས་བཞུགས་པས་ན། ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་གཞི་ཡི་ཁྱོན། ། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་མཐིལ་གྱིས་གནོན། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཚངས་པའི་ཡུལ་སའི་སྒྲས་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སྟེང་ནས་ནམ་མཁའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཐོད་པའི་གཟུགས་སུ་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཏགས་པའོ། ། དེའི་རྩེ་མོ་ནི་སྟེང་གི་ཆ་སྟེ། དེ་ནི་ཚངས་པའི་ཡུལ་སའི་རྩེ་མོའོ། ། གནོན་པ་ནི་མནན་པའོ། ། ཞབས་གང་གི་ཚངས་པའི་ཡུལ་སའི་རྩེ་ནས་གནོན་པའི་ཞབས་དེའི་མཐེ་བོའི་སེན་མོ་དེར་འཇོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྐང་མཐེབ་སེན་མོའི་ཁྱོན་གྱིས་ཀྱང་། ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་རྩེ་ནས་གནོན། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ།

"It dances with the gait of a step," so it is said. For that very reason, it is stated: "The glorious one who, with a hundred arms, dances pervading the sky." Because he has accumulated immeasurable collections of merit and wisdom, he is pervasive; and the supreme lord who performs the dance of the great magical display of dance in order to act for the benefit of sentient beings dwelling within the expanse of space is the venerable Mañjuśrī. In order to demonstrate the specific characteristics of the supramundane dance activity, it is said: "With the sole of one foot, he presses down the extent of the earth's maṇḍala; Even with the extent of the toenail of one foot, he presses down from the peak of the realm of Brahmā." The "maṇḍala of the earth" refers to the maṇḍala of the great earth. Its "base" is the upper portion; because he dwells having seized it by pressing down and applying the weight of the sole of one foot, it is said: "With the sole of one foot, he presses down the extent of the earth's maṇḍala." By the term "realm of Brahmā," the non-Buddhists' imputation of a skull-shaped form reaching from the peak of existence to the limits of space is indicated. Its "peak" is the upper portion; that is the "peak of the realm of Brahmā." "Presses down" means to suppress. The foot by which he presses down from the peak of the realm of Brahmā, and the placement of the toenail of that foot upon it, is expressed as: "Even with the extent of the toenail, he presses down from the peak of the realm of Brahmā." This is what is being shown:

ཞབས་གཅིག་གི་མཐིལ་གྱིས་ས་གཞི་འོག་ནས་མནན་ནས། ཞབས་གཉིས་པའི་མཐེ་བོའི་རྩེ་མོས་ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་རྩེ་མོ་ནས་མནན་ཏེ་གར་གྱི་བྱེད་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཐབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གནོན་ཞིང་ཟབ་ཅིང་བརྟན་པས་ནམ་མཁའི་ཁོངས་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པའི་གར་གྱིས་འགེངས་ལ། དྲི་མ་མེད་ཅིང་མཐའ་ཡས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ལྡན་པས་འཇམ་པའི་དབྱངས་རབ་ཏུ་གར་མཛད་ཅིང་བཞུགས་པའོ། ། ལ་ལ་ལས་ནི། རྐང་མཐེབ་སེན་མོ་གནས་པ་ནི། ། ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་རྩེ་ནས་གནོན། ། ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེར་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་རྐང་པ་གཅིག་གིས་མནན་ནས་གནས་པའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ལ། རྐང་མཐེབ་སེན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ནོ། ། དེས་ཇི་ཙམ་ཁྱབ་ནས་གནས་སོ་ཞེས་རྟོག་པ་ལ། ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་རྩེ་ནས་གནོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ནོ། ། དེར་དེ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཞབས་ཀྱི་མཐེ་བོའི་སེན་མོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། ཡང་ན་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་གཞིའི་ཁྱོན་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་རྩེ་ནས་གནོན་པ་སྟེ། ཞབས་ཀྱི་རྐང་པའི་མཐེ་བོའི་སེན་མོ་གཅིག་གིས་དེར་ཡང་གནས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འཇོག་པ་ནི་གཉི་ག་དང་སྦྱར་བར་ཡང་རིགས་པ་ལས་འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་དེ་དང་འབྱོར་པའི་དོན་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། རང་དགར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། རང་དགར་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་མཚམས་སྦྱོར་ཏེ། བརྟགས་པས་གཞན་དུ་ཚིགས་བཅད་བྱས་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ལུང་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །

Pressing the ground from below with the sole of one foot, and pressing down from the summit of the realm of Brahmā with the tip of the big toe of the second foot, he dwells performing various dance movements as a skillful means, subduing all through a dance that is profound and stable, filling the entire expanse of space. Possessing stainless and infinite artistic mastery, Mañjughoṣa remains in a state of intense dancing. Some say: "The big toe nail, where it rests, presses down from the summit of the realm of Brahmā." This means that he remains pressing with one foot upon the maṇḍala of the earth. To the question, "What is that?" the answer is "the big toe nail." To the inquiry, "How far does it extend as he remains?" the answer is "pressing down from the summit of the realm of Brahmā." In this context, the phrase "the Blessed One dwells with such a distinguished big toe nail" is the remainder of the sentence. Alternatively, that which dwells upon the extent of the foundational maṇḍala of the earth is itself what presses down from the summit of the realm of Brahmā; it is explained that he dwells there as well with a single big toe nail. It is logical to apply the term "dwelling" to both [the earth and the realm of Brahmā], yet here, in accordance with the intent of the verse, it should be applied to the meaning that corresponds to it, and not arbitrarily. To apply it arbitrarily by connecting it to external treatises and then composing the verse otherwise is incorrect, as it would result in it not being the authentic scripture.

འདུལ་བའི་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་པའི་རྒྱུད་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པའི་གཟུགས་དེ་དག་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པར་ནི། དོན་གཅིག་གཉིས་མེད་ཆོས་ཀྱི་དོན། ། དམ་པའི་དོན་དེ་འཇིགས་པ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དོན་གཅིག་པུ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཏེ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དོན་དམ་པར་དེ་ལ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡོད་པ་མིན་ཏེ། རྒྱུན་གྱིས་རྟག་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གནས་པས་ན། དམ་པའི་དོན་དེ་འཇིགས་པ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཡང་སྔོན་གོམས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་སྣ་ཚོགས་པར་སྣང་བའི་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པས་ན། རྣམ་རིག་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་དོན་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། རྣམ་ཤེས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་དོ། ། དེ་གཉིས་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་འཇུག་པས་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་རབ་ཏུ་དང་བའི་མེ་ལོང་གི་ངོས་དང་འདྲ་བ་ལ་གདུལ་བྱའི་སྐལ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྣང་བ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པས་ན། སེམས་དང་རྣམ་ཤེས་རྒྱུད་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དངོས་དོན་མ་ལུས་ནི་རང་དང་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་བརྟགས་པའོ། །

Through various methods of discipline, those emanated forms were taught in order to tame the mental continuums of diverse sentient beings. However, in the ultimate sense: "The single meaning is the non-dual dharma; That ultimate meaning is fearless." What is this single meaning? It is the non-dual dharma, the non-dual wisdom whose nature is suchness, free from all conceptual proliferation. In the ultimate sense, there is no change in that; because it is eternally constant and abides in all aspects, it is said: "That ultimate meaning is fearless." Although its nature is thus non-dual and utterly pure wisdom, through the force of previously cultivated great compassion and aspirational prayers, it generates consciousnesses that accord with the disciples to whom various appearances manifest. Therefore, it is said: "Possessing the meaning of various cognitions and forms." "Mind" refers to non-conceptual wisdom. "Consciousness" is characterized by the nature of consciousness, which is the conceptual mental faculty. These two function through the engagement of the continuum; because they generate appearances that accord with the fortune of disciples upon the surface of a mirror-like continuum of mind—both conceptual and non-conceptual—it is said: "Possessing the continuum of mind and consciousness." "All actual objects" refers to things analyzed by way of their specific and general characteristics.

དེར་དགའ་བ་ནི་ཀུན་དུ་ཞེན་པ་སྟེ། དེ་ངེས་པར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ལས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་གྱི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལས་གཞན་པས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་དཔྱོད་པར་མི་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་བས་ན་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དངོས་དོན་མ་ལུས་རྣམས་ལ་དགའ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དགའ་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པའི་དགའ་བ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དགའ་བའོ། ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་གཉིས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་ཤིན་ཏུ་ཆགས་པ་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཏེ། ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པར་འཇུག་ཅིང་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལས་འདས་པར་གྱུར་པས་ན། ། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་སོགས་སྤངས་པའོ། ། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་བཟུང་སྟེ། འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པས་ན་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་སོགས་སྤངས་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་དག་དང་བྲལ་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སྲིད་པ་གསུམ་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས། གདོན་པར་བྱ་བ་ལ་མངོན་པར་དགྱེས་པས་ན།

Delight in that is thorough attachment, for it is the definitive examination of that. Furthermore, one becomes a buddha through realizing the intrinsic nature of all phenomena; other than through such realization, the investigation into the nature of phenomena does not occur for those who are fixated on things. Therefore, in order to bring delight to those beings who are fixated on things, it is said: "One delights in all things without exception." In the ultimate sense, however, delighting in emptiness is the very state of being free from the delight of fixation, by way of being without fixation on emptiness itself. Attachment to the two realms of form and formlessness, characterized by intense craving, is the passion for existence. The Blessed One taught that "existence-attachment" is the attachment arising from the two realms [of form and formlessness] in order to turn back those who, looking inward, enter [meditative states] and perceive the dhyānas and formless absorptions as liberation. Because he has transcended existence-attachment and so forth, he has abandoned existence-attachment and the rest. By the word "and so forth," desire-attachment is included; it is called "desire-attachment" because it is attachment to the objects of desire. Thus, it is said: "having abandoned existence-attachment and the rest." Although he is free from those attachments that perceive the desire, form, and formless realms because he has realized the emptiness of all phenomena, through great compassion he delights in delivering the sentient beings born within the three realms of existence.

སྲིད་གསུམ་དགའ་བ་ཆེན་པོ་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སྲིད་པ་གསུམ་ལ་དགའ་བ་ཆེན་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་གར་སྟབས་ཀྱི་ཚུལ་བཤད་ནས། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤིན་ཏུ་ཡང་མདངས་དང་གཟི་བརྗིད་ཉིད་དང་ལྡན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྤྲིན་དཀར་དག་པ་བཞིན་དུ་དཀར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྤྲིན་ནི་ཆུ་འཛིན་ནོ། ། དཀར་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་དཀར་བའོ། ། དག་པ་ནི་ཁ་དོག་གཞན་དག་དང་མ་འདྲེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ན་སྤྲིན་དཀར་པོ་དག་པ་བཞིན་དུ་དཀར་བ་ལ་ནི། སྤྲིན་དཀར་དག་པ་བཞིན་དུ་དཀར། ། ཞེས་བྱའོ། ། དང་ཞིང་བསིལ་ལ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་འོད་ཟེར་དཀར་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མངའ་བས་ན། འོད་བཟང་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་འོད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆགས་པས་དམར་བའི་སེན་མོ་མངའ་བས་ན། སེན་མོའི་འོད་ནི་ཤས་ཆེར་དམར། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། ཉི་མ་འཆར་ཀའི་དཀྱིལ་ལྟར་མཛེས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དང་པོ་འཆར་བའི་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མདངས་ལྟར་དམར་བའི་འོད་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དང་ལྡན་པས། ། སྤྲིན་དཀར་དག་པ་བཞིན་དུ་དཀར། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་ཟེར་འཕྲོ་བས་རྣམ་པར་མཛེས་པའི་འོད་མངའ་བས་ན་འོད་བཟང་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་འོད་དོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཆགས་པའི་མདངས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་སྣང་བའི་འོད་དང་ལྡན་པའི་སྐུ་མངའ་བས་ན། ཉི་མ་འཆར་ཀའི་དཀྱིལ་ལྟར་མཛེས། ། སེན་མོའི་འོད་ནི་ཤས་ཆེར་དམར། ། ཞེས་བྱའོ། །

"Great joy of the three realms," it is said; that which possesses great joy regarding the three realms is so called. Having explained the manner of the dance performed for the sake of sentient beings, in order to show that the Blessed One is endowed with an exceedingly radiant and majestic splendor, it is said: "White like a pure white cloud," and so forth. "Cloud" refers to a water-bearing cloud. "White" means extremely white. "Pure" means unmixed with other colors. Thus, being white like a pure white cloud is expressed as "white like a pure white cloud." Because he possesses immeasurable white light rays that are clear, cool, and satisfy all wandering beings, it is said: "Excellent light, like the light of the autumn moon." Because he possesses nails that are red with the passion of great compassion, it is said: "The light of the nails is intensely red." For that very reason, it is said: "Beautiful like the orb of the rising sun," meaning that which possesses a red radiance like the luster of the sun's orb when it first rises. This is what is being shown: because he possesses a body whose nature is the utterly pure insight, it is said: "White like a pure white cloud." Because he possesses a light that is beautiful through the radiation of the light rays of insight, it is "excellent light, like the light of the autumn moon." Because he possesses a body that has an outward appearance of light through the luster of the passion of great compassion, it is said: "Beautiful like the orb of the rising sun, the light of the nails is intensely red."

རིན་པོ་ཆེ་མཐོན་ཀའི་རྩེ་མོའི་འོད་ཀྱི་ཚོགས་ཁ་དོག་སྔོ་བ་སྟེ། མཐོན་ཀའི་རྩེ་ལྟར་བཟང་ཞིང་མཛེས་པའི་ཟུར་ཕུད་ལྔ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི། ཅོད་པན་བཟང་པོ་མཐོན་ཀའི་རྩེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྐྲ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི་མཆོག་སྟེ། སྐྲ་གཞན་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་སྔོ་བའི་སྐྲའི་མཆོག་འཆང་བར་མཛད་པས་ན། སྐྲ་མཆོག་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། མཐོན་ཀ་དང་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོའི་དབྱེ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མཐོན་ཀ་ནི་ཅུང་ཟད་སྔོ་བ་སྟེ། ཅུང་ཟད་དམར་བ་དང་འདྲའོ། ། དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཤས་ཆེར་སྔོ་བ་ནི་མཐོན་ཀ་ཆེན་པོ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ནོར་བུ་ཆེན་པོ་ནི་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པར་མཛད་པ་ལ་གཞོལ་པས་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་འོད་ཆགས་པ་ནི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཏེ། འོད་ཟེར་དེ་རྣམས་ཀྱིས་མཛེས་པའི་དཔལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། ནོར་བུ་ཆེན་པོའི་འོད་ཆགས་དཔལ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་མདོག་སྣ་ཚོགས་པའི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་པ་ནི། སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་རྒྱན་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཡང་ལེགས་པར་བརྒྱན་པར་བྱས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འཇིག་རྟེན་ཁམས་བརྒྱ་ཀུན་བསྐྱོད་པ། ། རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པའི་སྟོབས་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ནི་བཞི་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། འདུན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་དང་། དཔྱོད་པའོ།

The mass of light from the peak of the precious sapphire is blue in color. He who possesses five topknots as excellent and beautiful as the peak of a sapphire is called "He with the Excellent Crown of Sapphire Peaks." "The supreme of hairs" means the supreme among all other hairs. Because he wears the supreme hair that is intensely blue like a great sapphire, he is called "He with the Supreme Hair of Great Sapphire." The distinction between "sapphire" (indranīla) and "great sapphire" (mahānīla) is as follows: "sapphire" is slightly blue, similar to a slight reddish-blue; that which is much more intensely blue is the "great sapphire." There is no difference in their essential nature. "Great jewel" refers to the Buddha, the Blessed One, because he is dedicated to perfectly fulfilling the desired aims of all beings without exception. Their "radiant splendor" refers to the emanated light rays of various colors; he who possesses the glorious beauty of those light rays is called "He with the Radiant Splendor of the Great Jewel." Because he outshines all ornaments of various colors that emerge from certainty, he is called "He Possessing the Ornaments of Buddha Emanations," which means he is most excellently adorned. Regarding the phrase "Shaking all a hundred world systems, possessing the great power of the bases of miraculous ability": there are four bases of miraculous ability. What are the four? They are: aspiration, diligence, mind, and investigation.

། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་གཞི་དང་གནས་ནི་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དང་དགའ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་སོ། ། དེ་ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་འདི་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམས་ལ་མང་དུ་བྱས་པས་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཐོབ་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གསུམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བཞི་པ་ལ་ཡང་མཉམ་པར་འཇོག་སྟེ། དེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་པས་ལུས་དང་སེམས་ཡང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལུས་དང་སེམས་ཡང་བ་དང་ལྡན་པས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་བོ། ། དེ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་པ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་དང་ལྡན་པས་འདུན་པ་ལས་སམ། སེམས་ལས་སམ། དཔྱོད་པ་ལས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བསྐྱེད་དོ། ། དེ་ལ་འདུན་པ་ནི་གང་ཆོས་དེ་དག་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའོ། ། དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ནི་གང་ཆོས་དེ་དག་སྒྲུབ་པའོ། ། སེམས་ཀྱིས་ནི་གང་ཆོས་དེ་དག་རྟོག་པའོ། ། དཔྱོད་པ་ནི་གང་ཆོས་དེ་དག་ལ་མཁས་པ་སྟེ། དེ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ན་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་འདུན་པས་ནི་རྣམ་པར་སྒྲུབ་པའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། སེམས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་འཇོག་གོ། ། དཔྱོད་པས་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ནི་མོས་པ་ལས་བྱུང་བ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པ། རང་གི་སེམས་བསྐྱེད་པས་དབང་བྱེད་པ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ། ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་ལེགས་པར་བྱས་པ།

The root, the basis, and the foundation of these are loving-kindness, compassion, joy, and equanimity. By relying upon, cultivating, and frequently practicing these four immeasurables, one attains pliancy of mind. Having attained pliancy of mind, one enters into meditative equipoise in the first dhyāna. Likewise, one enters into equipoise in the second, the third, and the fourth dhyānas. By attaining these dhyānas, one attains lightness of body and mind. Possessing lightness of body and mind, one accomplishes the engagement in the superknowledges. Possessing the accomplishment of the engagement in the superknowledges, one generates the bases of miraculous power through aspiration, or through mind, or through investigation. In this context, aspiration is that which is directed toward those dharmas. Diligence is that which accomplishes those dharmas. Mind is that which discerns those dharmas. Investigation is that which is skillful regarding those dharmas. Because they are perfectly accomplished by means of the bases of miraculous power, they are called "bases of miraculous power." Among these, aspiration brings about their accomplishment; diligence brings them to completion; mind establishes them; and investigation analyzes them. In this regard, the bases of miraculous power of the bodhisattvas arise from conviction, are without volitional effort, are governed by the generation of their own mind, proceed according to their wishes, and are well-purified.

རྩ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་གནས་པ། ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུ་ཞིང་རླུང་དམར་བཞིན་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ནམ་མཁའི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་མི་ཟད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་གནོན་པར་མཛད་པས་ན། འཇིག་རྟེན་ཁམས་བརྒྱ་ཀུན་བསྐྱོད་པ། ། རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པའི་སྟོབས་ཆེན་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཁམས་བརྒྱ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་ཙམ་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་ན་ས་དང་པོ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད་པ་ཡིན། དེ་ཡང་ས་བཅུ་པའི་མདོ་ལས། སའི་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ནས་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཇི་ལྟ་བུ་དག་རྩོམ་ཞེ་ན། དེ་འདོད་ན་སྐད་ཅིག་ཡུད་ཙམ་ཐང་ཅིག་ལ་ཁྱིམ་དང་ཆུང་མ་དང་རྒྱལ་སྲིད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་ཡུད་ཙམ་ཐང་ཅིག་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བརྒྱ་རབ་ཏུ་འཐོབ་ཅིང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་བརྒྱ་མཐོང་བ་དང་། དེ་དག་གི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་བསྐྱོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་བརྒྱར་འགྲོ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་སྣང་བར་བྱ་བ་དང་། སེམས་ཅན་བརྒྱ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། བསྐལ་པ་བརྒྱར་གནས་པར་བྱ་བ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་བསྐལ་པ་བརྒྱ་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དང་།

They are firmly established in the root, traveling everywhere without obstruction like a whirlwind, reaching to the very limits of space. Venerable Śāradvatīputra, these are the bodhisattvas’ four inexhaustible bases of miraculous power. Because they traverse infinite world systems by means of these bases of miraculous power, it is said: "Shaking a hundred world systems, Possessing the great power of the bases of miraculous power." The phrase "a hundred world systems" is merely an illustrative example. Otherwise, since even on the first ground itself one causes a hundred world systems to tremble, what would be particularly extraordinary about it? Furthermore, in the Daśabhūmika Sūtra, after explaining the grounds in detail, it is stated in the manner of a summary: "If one asks what kind of forms and what kind of diligence one exerts as one desires: if one so desires, in a single moment, an instant, a flash, one completely renounces home, wife, and all royal power, and goes forth in the teaching of the Tathāgata. Having gone forth, in a single moment, an instant, a flash, one attains and enters into a hundred samādhis, sees a hundred Buddhas, and perfectly understands their blessings. One shakes a hundred world systems, travels to a hundred Buddha-fields, illuminates a hundred world systems, brings a hundred sentient beings to maturity, remains for a hundred eons, and enters into a hundred eons of the past and a hundred eons of the future."

ཆོས་ཀྱི་སྒོ་བརྒྱ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ལུས་བརྒྱ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་དང་། ལུས་རེ་རེ་ལ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་བརྒྱ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་རྩོམ་མོ། ། དེ་ཡན་ཆད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་ཅན་རྣམས་སྨོན་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་རྣམ་པར་འཕྲུལ་ཏེ། དེ་དག་གི་ལུས་སམ། འོད་དམ་རྫུ་འཕྲུལ་ལམ། མིག་གམ། སྤྱོད་ཡུལ་ལམ། དབྱངས་སམ། སྤྱོད་པའམ། རྒྱན་ནམ། བྱིན་གྱི་རླབས་སམ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་བསྐལ་པ་དུ་མ་དང་། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་། བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་དང་། བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་དང་། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མས་ཀྱང་བགྲང་བར་དཀའོ། ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་ཙམ་དུ་སྨོས་པ་ལ་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་དྲན་པ་ཆེན་པོ་འཆང་། ། དྲན་པ་བཞི་པོ་ཏིང་འཛིན་རྒྱལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དྲན་པ་ཆེན་པོ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་ཡུལ་བཅུ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཅུ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏེ་དེ་ལ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་རྣམ་པར་གནོན་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་གང་། དྲན་པ་ནི་གང་། དྲན་པའི་གནས་ནི་གང་།

They exert such diligence as to fully open a hundred doors of Dharma, manifest a hundred bodies, and within each body, perfectly manifest a retinue of a hundred bodhisattvas. Beyond this, those bodhisattvas who possess the power of aspiration manifest through the particularity of their aspirations. Whether it be their bodies, their light, their miraculous powers, their eyes, their spheres of activity, their voices, their conduct, their ornaments, their blessings, or their formative activities, these are difficult to enumerate even in many eons, many hundreds of eons, many thousands of eons, many hundreds of thousands of eons, or many hundreds of thousands of billions of eons. Nevertheless, there is no fault in mentioning them here as a mere illustration. In order to demonstrate their excellence in a manner consistent with the applications of mindfulness (smṛtyupasthāna), since they have become the very embodiment of the qualities of all buddhas, it is said: "He possesses great mindfulness; he is the king of the four applications of mindfulness and of meditative concentration." "Great mindfulness" refers to the ten objects of the applications of mindfulness. These ten applications of mindfulness are also taught extensively in the Dharmasaṃgīti-sūtra. In that regard, the bodhisattva mahāsattva Vikramamati then said this to the bodhisattva mahāsattva Anārambha: "Noble son, what are the bodhisattva's applications of mindfulness? What is mindfulness? What is the basis of mindfulness?"

དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་རྣམ་པར་གནོན་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཤེས་པའི་སྨོན་ལམ་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་དྲན་པ་དེ་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ། ཐམས་ཅད་དུ་མི་བསྐྱོད་པ། དྲན་པ་མི་གཡོ་བ། གཏིང་དང་འགྲམ་མི་རྟོག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཤེས་པར་དཀའ་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དྲན་པ་གང་གིས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ་ཀུན་འཛིན་པའི་དྲན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་མོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དྲན་པ་དེ་ནི་འདི་འདྲའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་གནས་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། གཏོང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ལྷ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཅུའོ། །

When he had spoken thus, the bodhisattva mahāsattva Anārambha addressed the bodhisattva mahāsattva Mativikrama: "Noble son, bodhisattvas possess the mindfulness that knows the non-arising of all phenomena. Great bodhisattvas possess the aspiration for the knowledge of non-arising; their mindfulness is thoroughly purified by the knowledge of non-arising, is unshakable in all respects, and is unwavering mindfulness. It is unfathomable and its limits are inconceivable, and it is difficult for all worldly beings, śrāvakas, and pratyekabuddhas to know. That mindfulness by which all the buddhas have spoken and which retains them all is directly perceived by the Tathāgatas, Arhats, and perfectly complete Buddhas. Such is the mindfulness of a bodhisattva. The bases of that bodhisattva are tenfold: the application of mindfulness to the body, the application of mindfulness to feelings, the application of mindfulness to the mind, the application of mindfulness to phenomena, the application of mindfulness to the recollection of the Buddha, the application of mindfulness to the recollection of the Dharma, the application of mindfulness to the recollection of the Saṅgha, the application of mindfulness to the recollection of ethical discipline, the application of mindfulness to the recollection of generosity, and the application of mindfulness to the recollection of the gods. These are the ten applications of mindfulness."

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལུས་འདི་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་མ་འོངས། ཕྱི་མའི་མཐར་མི་འཕོ། སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་མི་གནས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་བྱུང་བ། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཚོར་བ་པོ་མེད་པ། ཐོག་མ་དང་། ཐ་མ་དང་། དབུས་མེད་པ། རྩ་བ་གནས་པ་མེད་པ། བདག་པོ་མེད་པ། ང་ཡི་བ་མེད་པ། ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པ་སྟེ། ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལུས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། གནས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གློ་བུར་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པའོ། ། ལུས་འདི་ནི་སྙིང་པོ་མེད་པ་སྟེ། ཕ་མའི་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་ལས་བྱུང་བ། རུལ་པ། རང་བཞིན་གྱིས་དྲི་མི་ཞིམ་པ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། འཇིགས་པ་དང་། སྒྱིད་ལུག་པའི་རྐུན་པོས་དཀྲུགས་པ། རྟག་ཏུ་འཇིག་པ་དང་། འདྲུལ་བ། འདྲལ་བ། རྣམ་པར་འཐོར་བ། རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་ཆོས་ཅན། ནད་ཐ་དད་པ་བརྒྱ་སྟོང་གི་ཚང་ངོ་སྙམ་དུ་ལུས་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་གོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདི་ལྟར་ལུས་འདི་ནི་རྐང་པ་དང་། རྐང་སོར་དང་། བྱིན་པ་དང་། བརླ་དང་། དཀུ་དོ་དང་། ལྟོ་བ་དང་། ལྟེ་བ་དང་། སྒལ་ཚིགས་དང་། སྙིང་དང་། རྩིབ་ལོགས་དང་། རྩིབ་མ་དང་། ལག་པའི་ཐལ་མོ་དང་། དཔུང་པ་དང་། ཐལ་གོང་དང་། མགྲིན་པ་དང་། འགྲམ་པ་དང་། དཔྲལ་བ་དང་། མགོའི་ཐོད་པ་འདུས་པ་ཙམ་སྟེ། ལུས་འབྱུང་བའི་བྱེད་པས་བསགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།

In that regard, what is the bodhisattvas’ application of mindfulness to the body? Here, a bodhisattva applies mindfulness to the body by thinking: "This body has not come from the prior limit, it does not migrate to the later limit, and it does not abide in the prior or later limits. Rather, it is unreal, arisen from error, devoid of an agent or an experiencer, without beginning, end, or middle, without a root or a foundation, without an owner, without 'mine-ness,' and without grasping. What are called 'collection,' 'body,' 'enjoyment,' 'abode,' 'taste,' and 'sense base' are merely adventitious conventional designations. This body is essence-less; it is produced from the semen and blood of the parents, it is putrid, naturally foul-smelling, and agitated by the thieves of desire, hatred, ignorance, fear, and indolence. It is of a nature that is constantly decaying, rotting, breaking apart, scattering, and disintegrating—a nest of hundreds of thousands of various diseases." Furthermore, noble son, a bodhisattva reflects: "This body is a mere collection of the feet, toes, calves, thighs, hips, belly, navel, spine, heart, ribs, vertebrae, palms, upper arms, shoulders, throat, cheeks, forehead, and skull. It is an accumulation produced by the activity of the primary elements, and it is the basis for the afflictions and secondary afflictions."

ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐ་དད་པ་བརྒྱ་སྟོང་གི་གནས་སོ། ། འདི་ནི་རྫས་མང་པོ་འདུས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྲ་དང་། སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོ་དང་། རུས་པ་དང་། པགས་པ་དང་། ཤ་དང་། ལུས་དང་། རྒྱུས་པ་དང་། ཚིལ་དང་། ཞག་དང་། ཆུ་སེར་དང་། མཆེར་པ་དང་། གཅིན་དང་། ཕྱི་ས་དང་། ཕོ་བ་དང་། ལོང་ཀ་དང་། ཁྲག་དང་། ངར་སྣབས་དང་། མཁྲིས་པ་དང་། རྣག་དང་། མཆིལ་མ་དང་། ཀླད་པ་དང་། ཀླད་རྒྱས་རྣམས་ཏེ། དེ་ལྟར་རྫས་མང་པོ་འདུས་པ་ཡིན་ན་དེ་ལ་ལུས་ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་བྱ་སྙམ་དུ་ལུས་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་གོ། ། དེ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ན་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ལུས་འདི་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་ནས་དེ་ལུས་ལ་ནམ་མཁའ་ལྟར་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་གོ། ། དེ་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལྟར་མཐོང་ངོ་། ། དེ་ལུས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལུས་གང་དུ་ཡང་དྲན་པ་མི་འཇུག་གོ། ། མི་ལྡོག་གོ། ། མི་འཇུག་མི་ལྡོག་པས་དྲན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་དྲན་པ་ལ་གནས་པས་ནི་ལུས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཏེ་འདི་ལ་ཐོགས་པར་བྱ་བ་མེད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་དུ་ཐོགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་སྟེ། རིག་པ་དེ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་། དེ་གཉི་ག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ་སྙམ་མོ། །

It is the locus of hundreds of thousands of various conceptualizations and discursive thoughts. This is a collection of many substances, namely: hair, body hair, nails, teeth, bones, skin, flesh, the body, sinews, fat, grease, lymph, spleen, urine, feces, stomach, large intestine, blood, mucus, bile, pus, saliva, brain, and the brain-membrane. When one reflects on the body, thinking, "Since it is a collection of many such substances, what is it that is called 'body'?" one establishes mindfulness of the body. As one examines it, one thinks, "This body is like space," and thus establishes mindfulness of the body as being like space. One sees it all as being like space. In the thorough knowledge of the body, mindfulness does not engage with the body as anything whatsoever; it does not turn back. Because it neither engages nor turns back, it is called "abiding in mindfulness." By thus abiding in mindfulness, one understands that just as the body is, so too is awakening; there is nothing here to be obstructed. Why is that? Because whatever is obstructed is all improper. This is called the bodhisattva’s application of mindfulness to the body. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness to feelings? Here, the bodhisattva thinks: "What is called 'feeling' is comprehension. That knowledge is also [characterized by] the inverted, the non-inverted, and that which is liberated from both."

དེ་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སེམས་གཡེངས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། དེ་དག་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་ཚོར་རོ། ། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེ་བར་ཚོར་རོ། ། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་ཚོར་རོ། ། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བར་ཚོར་རོ། ། འདི་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཚོར་བའོ། ། གང་མི་རྟག་པ་ལ་མི་རྟག་པར་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་ཚོར་བ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་མེད་པར་ཚོར་བ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་མི་གཙང་བར་ཚོར་བ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཚོར་བའོ། ། གང་མི་རྟག་པ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་མེད་པ་དང་བདག་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་མི་གཙང་བ་དང་མི་གཙང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚོར་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལྟར་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བ་པོ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། ། དེ་མི་མཐོང་བས་ཚོར་བ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཚོར་བ་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། གལ་ཏེ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཚོར་བ་ཡིན་ན་ནི་འདི་ལ་ཚོར་བ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཚོར་བ་དང་ཚོར་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན། འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཚོར་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཚོར་བར་བྱེད་པ་གང་ཡང་མེད་དེ།

In this regard, the feelings of immature ordinary beings whose minds are distracted and who have fallen into error are perverted. They perceive the impermanent as permanent; they perceive suffering as happiness; they perceive the selfless as a self; and they perceive the impure as pure. This is perverted feeling. That which perceives the impermanent as impermanent, perceives suffering as suffering, perceives the selfless as selfless, and perceives the impure as impure—this is the feeling of the Śrāvakas. That which perceives the impermanent as both impermanent and not impermanent, perceives suffering as neither suffering nor happiness, perceives the selfless as both selfless and not selfless, and perceives the impure as both impure and not impure—this is the feeling of the Bodhisattvas. When a Bodhisattva feels in such a way, they do not truly perceive a feeler. Because they do not perceive that, they do not truly perceive feeling. They think to themselves: "The Blessed One has also said that all conditioned phenomena are the feeler. If all conditioned phenomena are feeling, then what is there here to be called a 'feeler'? Feeling does not feel; feeling and the feeler do not exist. The unconditioned also does not feel conditioned phenomena. There is no feeler whatsoever that is liberated from both the conditioned and the unconditioned."

དེ་ལྟར་ཚོར་བ་དེ་དག་ཚོར་བ་མེད་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ངོ་། ། འདི་ལ་ཚོར་བ་ལ་རྩོལ་བ་གང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཇི་ལྟར་ཚོར་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་ཚོར་བ་དེ་ནི་སེམས་ཙམ་མོ། ། སེམས་དེ་ཡང་གནས་པ་མེད་པ། གཟུང་དུ་མེད་པ། ལུས་མེད་པའོ། ། གང་གནས་མེད་པ། ལུས་མེད་པ་དེའི་གནས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་སྙམ་མོ། ། སེམས་ཀྱིས་སེམས་མི་ཤེས་སོ། ། སེམས་ཀྱིས་སེམས་མི་མཐོང་ངོ་། ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་སེམས་དེ་ཡང་གཞན་རག་ལས་པ་རང་དབང་མེད་པར་མཐོང་ངོ་། ། སེམས་མ་རྟོག་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། ། དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཙམ་དུ་ཤེས་པས་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་བོ། ། དེ་སེམས་ལ་དབང་བས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སེམས་སྙོམས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་དྲན་པ་(ཉ་,ཉེ་)བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའམ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའམ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའམ། ཟག་པ་མེད་པའམ། འཇིག་རྟེན་པའམ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའམ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་སམ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སམ། སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་སམ།

In that way, one correctly perceives those feelings as being without feeling. In this regard, one does not perceive any exertion toward feeling; just as awakening is, so too does one correctly perceive feeling. This is called the bodhisattva’s application of mindfulness to feeling. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness to the mind? Here, the bodhisattva thinks: "Whatever is feeling is mind alone. That mind, moreover, is without abiding, ungraspable, and bodiless. What kind of abiding could there be for that which is without abiding and without body?" The mind does not know the mind; the mind does not see the mind. One perceives that the mind which arises in dependence is dependent on others and lacks independence. Without conceptualizing the mind, one does not even know awakening. By knowing that awakening is mind alone, one attains mastery over the mind. Through mastery over the mind, one gains mastery over the Great Vehicle, maintains equanimity toward all sentient beings, and becomes independent of others regarding the Great Vehicle. This is called the bodhisattva’s application of mindfulness to the mind. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness to phenomena? Here, the bodhisattva [examines] phenomena that are virtuous or non-virtuous, faulty or faultless, contaminated or uncontaminated, mundane or supramundane, the phenomena of śrāvakas, the phenomena of pratyekabuddhas, or the phenomena of ordinary beings.

ཆོས་གང་དང་གང་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་ཆོས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་གཟུང་བ། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ། ཤིན་ཏུ་བསགས་པ། ཤིན་ཏུ་བྱང་ཆུབ་པ་རང་གི་ཁ་ན་ལས་པ། ཤིན་ཏུ་དབང་མེད་པའི་དྲན་པ་དེས། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་མཉམ་པར་བྱེད་དེ། གང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་པོ་མེད་པ་སྟེ། དབེན་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་གི་བ་མེད་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་སྟེ། ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཅན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་སྟེ། སེམས་དང་ཡིད་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྨྲ་བ་མེད་པ་སྟེ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡི་གེ་མེད་པ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གྲངས་མེད་པ་སྟེ། གྲངས་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དྲང་བ་མེད་པ་སྟེ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ས་བོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རྩ་བ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྩ་བ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ལུས་མེད་པའི་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སོང་བ་མེད་པ།

Regarding whatever phenomena are the objects of the applications of mindfulness: by means of a mindfulness that is thoroughly grasped, thoroughly purified, thoroughly accumulated, thoroughly perfected, independent, and completely free of autonomy, one brings about the equality of non-arising and non-ceasing. One does not truly perceive any phenomenon that is liberated from non-arising and non-ceasing, liberated from dependent origination, or liberated from emptiness, signlessness, and wishlessness. One thinks as follows: "All phenomena are without a master; they are of the nature of solitude. All phenomena are without 'mine'; they are of the nature of non-duality. All phenomena are unobscured; they are of the nature of space. All phenomena are non-conceptual; they are free from mind, intellect, and mental consciousness. All phenomena are of the essence of liberation; they are of the nature of being without afflictions. All phenomena are inexpressible; they are of the nature of being ineffable. All phenomena are without letters; they are of the nature of the unconditioned. All phenomena are innumerable; they have utterly transcended all counting. All phenomena are without direction; they have utterly transcended all conceptual proliferation. All phenomena are rootless because they are without seeds. All phenomena are faultless because their root is completely purified. All phenomena do not come because they are without body. All phenomena do not go because they have no abiding place."

ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གྱི་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་མེད་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་བྱུང་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ཁ་ན་ལས་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་བྱའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྫས་མེད་པའི་ཕྱིར་མིང་ཙམ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དང་བྲལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ལུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་གྲོལ་བ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐིབས་པོ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་དབྱིངས་གཅིག་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་མཉམ་པའི་ཕྱིར་ཐ་མི་དད་དོ་སྙམ་དུ་དེ་ཉིད་ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་མི་བྱེད། ཐེག་པ་ཐ་དད་དུ་མི་བྱེད། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་དུ་མི་བྱེད། ཐ་མ་དང་། མཆོག་དང་། བཅིངས་པ་དང་། ཐར་པ་དང་། འཁོར་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་། སྤོང་བ་མེད་འཛིན་པ་མེད། འཇུག་པ་མེད། ལྡོག་པ་མེད། ལེན་པ་མེད། དོར་བ་མེད། མི་གཡོ་བ་མཐོང་ཞིང་གནས་པ་ཡིན་ཏེ།

Because all phenomena are empty of intrinsic nature, they are without attachment. Because all phenomena arise dependently, they are empty. Because all phenomena are non-conceptual, they are transcendent. Because all phenomena are understood exactly as they are intended, they are self-dependent. Because all phenomena are the very essence of the knowable, they are awakening. Because all phenomena lack substantiality, they are mere names. Because all phenomena are of an unindicatable essence, they are free from views. Because all phenomena are without remainder, they are without bondage. Because all phenomena lack intrinsic nature, they are without liberation. Because all phenomena are of the essence of suchness, they are without obscurity. Because all phenomena are inseparable from the expanse of reality (dharmadhātu), they are a single expanse. Because all phenomena are equal to the limit of reality (bhūtakoṭi), they are undifferentiated. Thinking in this way, one dwells viewing phenomena as the expanse of reality. A bodhisattva who dwells thus, viewing phenomena as phenomena, does not conceive of sentient beings, does not conceive of different vehicles, and does not conceive of different buddhafields. They do not truly perceive inferiority or superiority, bondage or liberation, saṃsāra or nirvāṇa. They are without abandoning and without grasping; without entering and without turning back; without taking up and without discarding. They dwell seeing the immovable.

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞི་བ་ལ་གནས་པ་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་ན་གནས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་སྟོན་ཏེ། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་བྱས་ནས་བདག་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པོ། ། འདི་ལྟར་གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་བདག་གིས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་གོ། ། དྲན་པ་དེས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ། དྲི་མ་མེད་པ། རྣམ་པར་དག་པ། འོད་གསལ་བ། བག་ལ་ཉལ་མེད་པ། བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཆད་པ། ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དུ་གྱུར་པ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་དུ་གྱུར་པ། ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་གྱུར་པ། ལྷའི་དབང་དུ་གྱུར་པ། ངེས་པར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་དྲི་མ་མེད་པ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་རྟོགས་པ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ། མཐུ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ།

When the buddhas, the Blessed Ones, residing in various buddhafields, behold a bodhisattva mahāsattva dwelling in peace, they grant them the prophecy of unsurpassed, perfect, and complete awakening. This is called the bodhisattva’s application of mindfulness to the dharma. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness to the recollection of the buddhas? Here, a bodhisattva cultivates the application of mindfulness to the recollection of the buddhas, and having brought all sentient beings to mind, thinks: "I too shall perfectly accomplish unsurpassed, perfect, and complete awakening for the sake of all sentient beings." Thus, they apply mindfulness, thinking: "I shall accomplish those ten powers of a tathāgata, the four fearlessnesses, and the eighteen unique qualities of a buddha, which belong to the tathāgatas, arhats, and perfectly complete buddhas." Through that mindfulness, they recollect the inconceivable mindfulness of the buddhas, the Blessed Ones—mindfulness that is stainless, utterly pure, luminous, free from latent tendencies, and in which all connections to habitual tendencies are completely severed; which is preceded by wisdom and governed by wisdom; which is governed by all buddhas, governed by the dharma, and governed by the gods; which has attained all certainties; which is free from the stains of the cognitive obscurations; which is not realized by any śrāvakas or pratyekabuddhas; which is non-conceptual by nature, spontaneously present, and possesses unobstructed power.

ཐོགས་པ་མེད་པར་གནས་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་རྒྱས་པར་བྱེད་པ། ནམ་མཁའ་ལྟར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། དྲན་པ་རིན་པོ་ཆེ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནོར། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཛོད་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ནི་དྲན་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་དྲན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དྲན་པ་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ནི་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ལ་དད་པའི་འདུ་ཤེས་མི་མངའ་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་དྲན་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པས་དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ནི་མི་རྟོག་རྣམ་པར་མི་རྟོག། མི་ལེན་མི་འདོར། མི་འཁོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ། མི་སྐྱེ་མི་འགག་པ་སྟེ། དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་པས་དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་མངའ་བ། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན། སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོའི་སྐྱབས་སུ་གྱུར་པ། མགོན་དུ་གྱུར་པ། སྨན་པ་ཆེན་པོ་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་སྙོམས་པ། རྟག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་བ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ། སེམས་ཅན་ཆེན་པོའི་གནས་སེམས་ཅན་ཆེན་པོའི་རྟེན། རྣམ་པར་འདྲེན་པ།

They recollect those buddhas who abide without obstruction, who fulfill the intentions of all sentient beings, and who are unchanging like space. They recollect those who are the precious mindfulness, the wealth of the buddhas, and the treasury of the buddhas; therefore, it is called "recollection of the buddhas." They recollect those who are neither mindful nor unmindful, but who are spontaneously present and non-conceptual in all respects; therefore, it is called "recollection of the buddhas." The buddhas do not possess the perception of sentient beings or phenomena; because they recollect their mindfulness, it is therefore called "recollection of the buddhas." The buddhas are without conceptualization or discursive thought, without grasping or rejecting, without wandering or passing into nirvāṇa, and without arising or ceasing; because they recollect these, it is therefore called "recollection of the buddhas." Furthermore, the Blessed Buddhas possess the great accumulations of merit and wisdom; they are the domain of great love and great compassion; they have become the refuge for the great mass of sentient beings, their protector, and the great physician who extracts the thorn of suffering. They are impartial toward all sentient beings, always within the domain of meditative concentration, liberated from both saṃsāra and nirvāṇa, and have gone beyond all afflictive and cognitive obscurations. They are the abode of great beings, the support of great beings, the guides.

ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སྤྱོད་ཡུལ་བ། ཐམས་ཅད་དུ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ། རྟག་ཏུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་དགྱེས་པ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྒྱ་ཆེ་བ། ཁྱད་པར་ལུང་སྟོན་པ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་བཀྲུས་པ། བདུད་དང་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པ། རྩོད་པ་མེད་པ། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ། རྒྱ་མཚོ་ཐམས་ཅད་པས་ཆེས་ཟབ་པ། རི་རབ་ཐམས་ཅད་པས་ཆེས་མཐོ་བ། ས་བས་ཆེས་བརྟན་པ། ཆུ་བས་ཆེས་མཉན་པ། ། མེ་བས་ཆེས་འབར་བ། རླུང་བས་ཆེས་ཆགས་པ་མེད་པ། ནམ་མཁའ་བས་ཆེས་དྲི་མ་མེད་པ། ཡིད་ཀྱི་འགྲོ་བས་ཆེས་མགྱོགས་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བས་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བ། ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པར་བརྩོན་པའི་རྒྱུན་མ་ཆད་པ། གཟུགས་ཚད་མེད་པ། སྒྲ་ཚད་མེད་པ། ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་པ། ཡུལ་ཚད་མེད་པ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་ལྡན་པ། སེམས་དང་། ཡིད་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ། རིག་པ་དང་། ཞབས་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པ། ལམ་གྱི་སྡིག་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་པའི་ཡོན་ཏན་ཅན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕ་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ། དགྲ་ཟུན་ལ་སེམས་སྙོམས་པ་སྟེ། སྟེའུ་དང་། ཙནྡན་དུ་མཚུངས་པ། སེམས་ཅན་ཐ་མ་དང་། འབྲིང་དང་།

The domain of the dharmakāya, possessing a mind free from anger toward all, always delighting in the welfare of sentient beings, with vast body, speech, and mind, providing specific prophecies, with the activities of body, speech, and mind that are beyond reproach, having washed away desire, hatred, and delusion along with their habitual tendencies, having conquered all Māras and adversaries, without dispute, endowed with the supreme dharma, deeper than all oceans, higher than all Mount Merus, firmer than the earth, smoother than water, more blazing than fire, more unattached than the wind, more stainless than space, swifter than the movement of the mind, more exalted than the wish-fulfilling jewel, omniscient, applying equally to all sentient beings, free from all attachment, with an uninterrupted stream of striving for the benefit of all sentient beings, with immeasurable form, immeasurable sound, immeasurable qualities, and immeasurable objects, inconceivable, endowed with inconceivable buddha-qualities, completely transcending the domain of the mind, the intellect, and the mental consciousness, possessing the mind of knowledge and conduct, having completely severed the evils of the path, possessing the superior intention of great compassion, possessing qualities shared with all sentient beings, regarding all sentient beings as one's own parents, with an even mind toward enemies and friends, equal toward an axe and sandalwood, and toward sentient beings who are inferior, middling, and...

མཆོག་ཐམས་ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟག་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་ཅན། ། ཕ་རོལ་གྱིས་དཔག་པར་དཀའ་བ། སེམས་ཅན་ཆེན་པོའི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་ཆེན་པོ། ཆོས་གསུང་བ་ཆེན་པོ། འདུལ་བ་གསུང་བ་ཆེན་པོ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྣང་བར་གྱུར་པ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་བསམ་གཏན་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་བ། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཆེན་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། བདག་ཉིད་ཆེ་བ། སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོའི་ཞབས་འབྲིང་བ་དང་ལྡན་པ། སྐྱེ་བོ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཞབས་འབྲིང་བ་དང་ལྡན་པ། ལྟ་བ་དང་། ཉན་པ་དང་སྟོན་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ནི་མི་བཟློག་པ་དང་། བདག་གི་བདེ་བ་ལ་མི་ལྟ་བ། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ལ་དགྱེས་པ། ཆོས་ལ་གཞོལ་བ། ཆོས་ཀྱི་ནོར་ཅན། ཆོས་ཀྱི་ཟས་ཅན། ཆོས་ཀྱི་སྨན་ཅན། ཆོས་ཀྱི་གཏེར་ཅན། ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག། ཆོས་ཀྱི་བདག་པོ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག། རྟག་ཏུ་གཏོང་བ་ལ་མངོན་པར་དགྱེས་པ། རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་པ། རྟག་ཏུ་དབེན་པ་ལ་མངོན་པར་དགྱེས་པ། ཐམས་ཅད་དུ་སྟེགས་དང་ཟམ་པར་གྱུར་པ། རྒྱལ་པོའི་ལམ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བ། ཉི་མ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བ། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་བ། ཆོས་ཆེན་པོའི་དབུགས་འབྱིན་པ། གཟུགས་བལྟ་བས་མི་ངོམས་པ། མཐོང་བས་མི་ངོམས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། དེ་ལྟར་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་པས་དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་རོ། ། དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་གོ། ། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། །

Those who possess the quality of illuminating all supreme things in every way and at all times; who are difficult for others to fathom; who possess the great enjoyments of a great being; who possess the great [perfection of] knowledge and conduct; who are great speakers of the Dharma; who are great speakers of the Vinaya; who possess the marks of a great person; who have become the light of the entire world; who are the domain of great yogis and great meditators; who possess the excellence of great liberation; who are great in themselves; who are accompanied by a great retinue of followers; who are accompanied by an extraordinary retinue of followers; whose seeing, hearing, teaching, and honoring are irreversible; who do not look to their own happiness; who delight in pacifying the suffering of others; who are intent upon the Dharma; who possess the wealth of the Dharma; who possess the food of the Dharma; who possess the medicine of the Dharma; who possess the treasure of the Dharma; who are lords of the Dharma; who are masters of the Dharma; who are patrons of the Dharma; who always delight in generosity; who are always conscientious; who always delight in solitude; who have become a ford and a bridge for all; who are like a great royal highway; who are like the great sun; who are like Mahābrahmā; who wield the vajra of great wisdom; who grant relief through the great Dharma; whose form is never enough to behold; who are never enough to see—thus one should recollect those Buddhas, the Blessed Ones. By recollecting them in that way, one applies oneself to the complete accomplishment of their qualities. One establishes mindfulness. One exerts diligence.

དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་ནི་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ། ཆོས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་ལ་སྤྱོད་པ། ཆོས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ། ཆོས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པ། ཆོས་ལས་བྱུང་བ། ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ། ཆོས་ལ་རྟོན་པ། ཆོས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། གང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ། ཆོས་ཀྱིས་རྙེད་པ། ཆོས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ། ། གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་མི་འཇིགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ། ཆོས་ཀྱིས་རྙེད་པ། ཆོས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ། ། གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ། ཆོས་ཀྱིས་རྙེད་པ། ཆོས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ། ། གང་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ། ཆོས་ཀྱིས་རྙེད་པ། ཆོས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཚོལ་བས་ཆོས་གཙོ་བོར་བྱའོ། ། ཆོས་སྤྱོད་ཡུལ་བ་དང་། ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཆོས་ལ་གཞོལ་བ་དང་། ཆོས་སྙིང་པོར་བྱེད་པ་དང་།

Therefore, it is called the recollection of the Buddha. This is known as the bodhisattva’s application of mindfulness of the recollection of the Buddha. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness of the recollection of the Dharma? Here, a bodhisattva thinks: "Those Blessed Buddhas possess infinite and boundless qualities. They are born from the Dharma, they partake in the inheritance of the Dharma, they are emanated by the Dharma, they have become masters of the Dharma, they have arisen from the Dharma, they have the Dharma as their sphere of activity, they rely upon the Dharma, and they are established by the Dharma. Those primary and secondary marks of the Blessed Buddhas are also born from the Dharma, obtained through the Dharma, and established by the Dharma. Those ten powers of a Tathāgata and four fearlessnesses of the Tathāgatas are also born from the Dharma, obtained through the Dharma, and established by the Dharma. Those eighteen unique qualities of a Buddha of the Tathāgatas are also born from the Dharma, obtained through the Dharma, and established by the Dharma. Whatever mundane and supramundane happiness exists is also born from the Dharma, obtained through the Dharma, and established by the Dharma. Therefore, in seeking the enlightenment of a Buddha, I shall make the Dharma my primary concern. I shall have the Dharma as my sphere of activity, rely upon the Dharma, be intent upon the Dharma, and make the Dharma my essence."

ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་སྙམས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཆོས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པར་འཇུག་པས་ཆོས་ནི་ཐ་མ་དང་འབྲིང་དང་རབ་མཐོང་ནས་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བ། ཆོས་ནི་ངོར་ལྟ་ཞིང་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་དུས་ཆད་པ་མེད་པ་འདི་མཐོང་ལ་དོན་ཡོད་པ་རང་གིས་རིག་པས་ཆོས་ནི་དུས་ལ་ལྟ་ཞིང་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་མཐོན་དམན་མེད་པས་ཆོས་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན། དམན་པ་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་མཆོག་དང་ཐ་མ་དང་བྲལ་བས་ཆོས་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཉམས་པ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་ཞིང་དང་ཞིང་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བ་དང་བྲལ་བས་ཆོས་ནི་འཕགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་རྟག་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པས་ཆོས་ནི་ཉིན་མོ་འཇུག་པ་མ་ཡིན། མཚན་མོ་འཇུག་པ་མ་ཡིན། མཚན་མོ་འཇུག་ལ་ཉིན་མོ་མི་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། །

The thought, "I shall practice the Dharma in accordance with the Dharma," is called the bodhisattva’s application of mindfulness of the recollection of the Dharma. Furthermore, a bodhisattva thinks: "The Dharma engages all sentient beings with equality; the Dharma does not engage by perceiving them as inferior, middling, or superior. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma. The Dharma is impartial; the Dharma does not engage by looking for a favorable face. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma. The Dharma is without interruption of time and is realized by one's own knowledge; the Dharma does not engage by looking for a specific time. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma. The Dharma is without high or low; the Dharma does not engage in the vast, nor does it engage in the inferior. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma. The Dharma is free from the extremes of superior and inferior; the Dharma does not engage in the pure, nor does it engage in the degenerate. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma. The Dharma is free from the view of field and non-field; the Dharma does not engage with the noble ones, nor does it engage with ordinary beings. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma. The Dharma engages constantly and without interruption; the Dharma does not engage by day, nor does it engage by night, nor does it engage by night and not by day. Therefore, I too shall make my mind like the Dharma."

ཆོས་ནི་གང་ལ་ཡང་ནམ་ཡང་སྡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཆོས་ནི་འདུལ་བའི་ཆོས་ལས་ཀྱང་མི་འདའ་སྟེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་པ་མེད་པས་ཆོས་ནི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེ་འགྲས་པ་ཡང་མེད། དད་པ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་བྲི་བ་ཡང་མ་ཡིན་གང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དཔག་ཏུ་མེད་པ་གྲངས་མེད་པས་ནམ་མཁའ་ལྟར་བྲི་བ་ཡང་མ་ཡིན་འཕེལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། ཆོས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་བསྲུང་སྟེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་སྐྱབས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་མ་ཡིན་པས། ཆོས་ནི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱབས་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་པས་ཆོས་ནི་གང་ལ་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་བག་ལ་ཉལ་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ། ། ཆོས་ནི་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་ཆོས་ནི་འཁོར་བས་འཇིགས་སྐྲག་པ་ཡང་མ་ཡིན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་ཆོས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་སུ་བྱའོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ལ་ཆོས་ལྟར་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།

Dharma never abides in anything whatsoever; thus, Dharma does not transgress even the Dharma of discipline. In that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma has no desire for anything at all; thus, Dharma has no aversion toward any appearances, nor does it have attachment to those who have faith. In that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma neither decreases nor increases; because it is immeasurable and innumerable, it is like space—neither decreasing nor increasing. In that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma is not something to be protected by sentient beings, but rather, Dharma protects sentient beings. In that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma does not seek refuge elsewhere; Dharma is the refuge for the entire world. In that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma has the characteristic of being unimpeded; thus, Dharma is unimpeded by anything whatsoever. In that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma does not enter into latent tendencies; in that way, I too shall make my mind like Dharma. Dharma is always non-conceptual; thus, Dharma is neither terrified by saṃsāra nor attached to nirvāṇa. In that way, I too shall make my mind like Dharma—thus he thinks. In this way, because the bodhisattva establishes mindfulness of Dharma in accordance with Dharma, it is called the "recollection of Dharma."

རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། དགེ་འདུན་ནི་ཆོས་སྨྲ་བ། ཆོས་སྤྱོད་པ། ཆོས་སེམས་པ། ཆོས་ཀྱི་ཞིང་། ཆོས་འཛིན་པ་ཆོས་ལ་རྟོན་པ། ཆོས་ལ་མཆོད་པ། ཆོས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ། ཆོས་སྤྱོད་ཡུལ་བ། ཆོས་སྤྱོད་པ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། རང་བཞིན་གྱིས་དྲང་བ། རང་བཞིན་གྱིས་དག་པ། སྙིང་རྗེའི་ཆོས་ཅན། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ། རྟག་ཏུ་དབེན་པ་ལ་སྤྱོད་པ། རྟག་ཏུ་ཆོས་ལ་གཞོལ་བ། རྟག་ཏུ་དཀར་པོ་སྤྱོད་པའོ་སྙམ་མོ། ། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་རྣམ་པ་དུ་མར་གསུངས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་། དོན་དམ་པའི་དགེ་འདུན་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་འདུན་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པའི་དགེ་འདུན་དང་། འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་དང་། ཅང་ཤེས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་དགེ་འདུན་ནོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་བྱེད་དོ། ། དོན་དམ་པའི་དགེ་འདུན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་བྱེད་དོ། ། ངོ་ཚ་མེད་པའི་དགེ་འདུན་ཡོངས་སུ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་བྱེད་དེ། འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་མཆོད་ཅིང་བསྟི་སྟང་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རིམ་གྲོ་བྱེད་དོ། ། ཅང་ཤེས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལ་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་ནན་ཏན་བྱེད་དོ། །

"Noble son, this is called the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects the Dharma. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects the Saṅgha? Here, a bodhisattva thinks: 'The Saṅgha are speakers of the Dharma, practitioners of the Dharma, contemplators of the Dharma, the field of the Dharma, upholders of the Dharma, those who rely on the Dharma, those who make offerings to the Dharma, those who perform the activities of the Dharma, those whose sphere of activity is the Dharma, those who practice the Dharma, the perfect ones, those who are naturally upright, those who are naturally pure, those whose nature is compassion, those endowed with compassion, those who always practice solitude, those who always incline toward the Dharma, and those who always practice virtuous conduct.' Furthermore, the bodhisattva thinks: 'The Blessed One has spoken of the Saṅgha in many ways, such as: the conventional Saṅgha, the ultimate Saṅgha, the Saṅgha of those with a sense of shame, the Saṅgha of those without a sense of shame, the noble Saṅgha, the Saṅgha of the well-trained, and the Saṅgha of those who are irreversible.' In that regard, the bodhisattva applies themselves with diligence to gather the conventional Saṅgha. They apply themselves with diligence to rely upon the ultimate Saṅgha. They apply themselves with diligence to fully discipline those in the Saṅgha who lack a sense of shame. They serve and honor the noble Saṅgha, showing them respect. They apply themselves with diligence toward the Saṅgha of the well-trained, regarding them as they would the Buddha."

ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་ཕྱིར་ནན་ཏན་བྱེད་དོ། ། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། རིགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཡིན་ནོ། ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་ཞིང་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། གནས་ངན་ལེན་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་གཏོང་ཞིང་འདོར་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། ཤིན་ཏུ་དུལ་བའི་ཕྱིར་ཅང་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། སྡིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། བཀའ་བློ་བདེ་བའི་ཕྱིར་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། བདག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་བ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། (ཞ་,ཞི་)བའི་ཕྱིར་རྒྱགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། འདོད་པ་ཉུང་བའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་དག་པར་ཆད་པའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། ཕ་རོལ་དུ་སོན་པའི་ཕྱིར་ཐང་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། ཐང་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་བག་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། སྐྱོན་མ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་དགོན་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ལ་གཞོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། །

They apply themselves to the discourse on the Dharma for the sake of the irreversible Saṅgha. Furthermore, the bodhisattva thinks: "The Saṅgha of the sons of the Buddha is for the sake of upholding the lineage. The Saṅgha of the excellent fields is for the sake of bestowing delightful fruits. The Saṅgha of the fearless is for the sake of being free from the latent predispositions of corruption. The Saṅgha of those with liberated minds is for the sake of relinquishing and casting off all grasping. The Saṅgha of the well-trained is for the sake of being thoroughly disciplined. The Saṅgha of those without afflictions is for the sake of being unmixed. The Saṅgha of those with a sense of shame is for the sake of being free from evil. The Saṅgha of disciples is for the sake of being easy to instruct. The Saṅgha of those without 'mine-ness' is for the sake of possessing full self-knowledge. The Saṅgha of those without arrogance is for the sake of being peaceful. The Saṅgha of those without perversity is for the sake of having few desires. The Saṅgha of those who are healthy is for the sake of having completely severed conceptualization. The Saṅgha of those who stand on dry land is for the sake of having reached the further shore. The Saṅgha of those who have attained bliss is for the sake of standing on dry land. The Saṅgha of those who are conscientious is for the sake of seeing suchness. The Saṅgha of those in the wilderness is for the sake of being unstained by faults. The Saṅgha of those intent on enlightenment is for the sake of being vast."

བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་བྱ་བ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བསླབ་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་སྤྱོད་ཡུལ་དེའི་ཕྱིར་ངལ་བ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། དབང་པོ་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་མི་ཕྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། སྟོབས་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་ཚེར་མ་དཀྲུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། ལམ་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། བདེན་པ་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། བསམ་གཏན་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྤྱོད་ཡུལ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ། ། བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ལྟར་དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་དགེ་འདུན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་ནི་བདག་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། །

The Saṅgha of those who desire training, in order to understand the activities of the three trainings. The Saṅgha of those endowed with mindfulness, because they take the applications of mindfulness as their domain. The Saṅgha of those who have initiated diligence, because they take the right abandonments as their domain. The Saṅgha of those who are tireless, because they take the bases of miraculous power as their domain. The Saṅgha of those who are indivisible, because they take the faculties as their domain. The Saṅgha of those who have shaken the thorns, because they take the powers as their domain. The Saṅgha of those who are without obscuration, because they take the branches of enlightenment as their domain. The Saṅgha of those with right view, because they take the path as their domain. The Saṅgha of the noble ones, because they take the truths as their domain. The Saṅgha of those in meditative equipoise, because they take the dhyānas as their domain. The Saṅgha of those who have turned the wheel of Dharma, because they take dependent origination as their domain. The Saṅgha of those who are irreversible, because they possess great compassion. The Saṅgha of those hindered by only one birth, because they have accumulated the collection of all merit. In that regard, when a bodhisattva recollects the Saṅgha, they think: "I and all sentient beings must also accomplish those very authentic qualities of the Saṅgha." This is called the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects the Saṅgha.

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བར་བལྟའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཡིན་ནོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ས་ནི་སྨན་དང་རྩྭ་དང་ནགས་ཚལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་ཕུན་(སུན་,སུམ་) ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཡིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྦྱིན་གནས་ཡིན་ནོ། ། སྦྱིན་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གནས་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དགའ་བ་སྐྱེ་བའོ། ། ཡིད་དགའ་བས་འགྱོད་པ་མེད་དོ། ། འགྱོད་པ་མེད་པས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་བོ། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བས་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ། ། ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་བོ། ། ཡིད་མཉམ་པར་གཞག་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་འཇུག་གོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བདག་གིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་འདི་དང་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་སྙམ་མོ། ། དེ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དེས་བསྐུལ་བས་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།

In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects ethical discipline? Here, a bodhisattva thinks: "Whatever mundane or supramundane excellence there may be, all of it should be viewed as arising from ethical discipline. Why is that? Because ethical discipline is the foundation for all those excellences. For example, just as the earth is the foundation for all medicinal herbs, grasses, and forests, so too is ethical discipline the foundation for all excellences. A bodhisattva who is firmly established in the foundation of ethical discipline is a worthy recipient of offerings for the world, including the gods. They bring the dharma of generosity to completion. A bodhisattva who is firmly established in the foundation of ethical discipline gives rise to joy. Through joy, there is no regret. Through the absence of regret, they attain supreme rapture. Through supreme rapture, body and mind become pliant. Through the pliancy of body and mind, they attain meditative concentration. Through a mind in meditative equipoise, they see things exactly as they are. A bodhisattva who sees things exactly as they are develops great compassion for sentient beings." They further think: "I must establish all sentient beings in this gateway of meditative concentration and in the vision of phenomena exactly as they are." Impelled by that great compassion, they [apply themselves to] higher ethical discipline and...

ལྷག་པའི་སེམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ། ། དེ་བས་ན་བདག་གིས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པ་མི་བསྐྱོད་པ་མི་ལྷོད་པར་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བར་བྱའོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་གནས་ལ་མི་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་པར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གནོད་སེམས་མེད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསླབ་པ་དང་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་འཛིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ངེས་པར་སེམས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཉན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐོས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །

Having fully perfected the training in higher mind and higher wisdom, one will manifest complete and perfect awakening in unsurpassed, true, and complete enlightenment. Therefore, I too shall abide in ethical discipline, remaining unshakable and without laxity. I shall think: "I will maintain ethical discipline by taking all sentient beings as my objective." Why is that? Because the ethical discipline of a bodhisattva abides for the sake of the benefit and happiness of all sentient beings; it does not abide in anything else. Furthermore, a bodhisattva thinks: "The ethical discipline of a bodhisattva’s renunciation brings to perfection the absence of malice. The ethical discipline of a bodhisattva’s going forth brings to perfection the complete relinquishing of all possessions. The ethical discipline of a bodhisattva’s correctly undertaking the trainings and vows brings to perfection the complete purity of body, speech, and mind. The ethical discipline of a bodhisattva’s definitive reflection brings to perfection the six superknowledges. The ethical discipline of a bodhisattva’s inward meditative absorption brings to perfection the factors of enlightenment. The ethical discipline of a bodhisattva’s listening to the Dharma brings to perfection the four types of perfect analytical knowledge. The ethical discipline of a bodhisattva’s seeking out learning brings to perfection the absence of pride."

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཇི་ལྟར་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཆོས་སྨྲ་བ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཇི་ལྟར་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་སེམས་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གཟུངས་དང་སྤོབས་པ་ཐོབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་འདའ་བར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བས་སྲུང་བ་ཐམས་ཅད་བསྲུངས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཏོང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་ཅི་སྟོང་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བ་དང་།

The ethical discipline of a bodhisattva in serving spiritual friends brings to full completion the non-wastage of all qualities of dharma. The ethical discipline of a bodhisattva in the perfections brings to full completion the wisdom of omniscience. The ethical discipline of a bodhisattva in teaching the dharmas as they have been heard brings to full completion the state of being a speaker of dharma. The ethical discipline of a bodhisattva in reflecting upon the dharmas as they have been heard brings to full completion the attainment of dhāraṇīs and eloquence. The ethical discipline of a bodhisattva in the bodhicitta brings to full completion the perfect transcendence of all births. The ethical discipline of a bodhisattva in being without malice toward any sentient being brings to full completion the non-wastage of the bodhicitta. The ethical discipline of a bodhisattva in the non-wastage of the bodhicitta brings to full completion the non-wastage of the Three Jewels—thus he thinks. Furthermore, he thinks: "By guarding ethical discipline, all protection is guarded." This, noble son, is called the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects ethical discipline. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects generosity? Here, a bodhisattva thinks: "Whatever is empty, all of it is as follows: the giving of material things, and..."

ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བ་དང་གཏོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ་སྙམ་མོ། ། དེ་ལ་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་ཡོངས་སུ་མི་སྤོང་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། བག་ཆགས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། ། གཞན་ཡང་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འདོར་བར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ལས་ཡང་དག་པར་འདའོ། ། གཞན་ཡང་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་སྐྱེ་བའི་ལུས་ཡོངས་སུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་ཕ་མ་ལས་བྱུང་བའི་སྟོབས་སྒྲུབ་པར་བྱེད། ། སྟོབས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ས་བཅུ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་སུ་ལ་ཡང་མེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྟོབས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། སྟོབས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ས་བཅུ་པ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་གཏོགས་པར་སུ་ལ་ཡང་མེད་དོ། ། གཞན་ཡང་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པར་བྱེད་དོ། ། གཞན་ཡང་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་ཚོགས་སོགས་སོ། །

One should think that [all giving] is included within the two types of giving: the giving of material things and the giving of the Dharma. In that regard, through the giving of material things, a bodhisattva brings to complete perfection the purity of not abandoning the major and minor marks, the complete purification of the buddha-field, and the ripening of sentient beings. Through the giving of the Dharma, one brings to complete perfection the ten powers, the four fearlessnesses, and the eighteen unique qualities of a buddha, and also perfectly establishes the latent predispositions. Furthermore, through the giving of material things, one completely casts off all aggregates. Through the giving of the Dharma, one completely transcends the levels of all śrāvakas and pratyekabuddhas. Furthermore, through the giving of material things, one prepares the body of birth. Through the giving of the Dharma, one prepares the dharmakāya. Furthermore, noble son, through the giving of material things, a bodhisattva mahāsattva accomplishes the power derived from parents; that power belongs to no one else except for the tathāgatas and the bodhisattvas dwelling on the ten grounds. Through the giving of the Dharma, one accomplishes the power of miraculous abilities; that power belongs to no one else except for the tathāgatas and the bodhisattvas dwelling on the tenth ground. Furthermore, through the giving of material things, one brings [beings] to maturity. Through the giving of the Dharma, one brings about differentiation. Furthermore, through the giving of material things, one accumulates the collections.

ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་སྒྲོལ་ལོ། ། གཞན་ཡང་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་ནོར་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངོ་། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་ཐམས་ཅད་གཏོང་ངོ་། ། གཞན་ཡང་ཟང་ཟིང་གི་གཏོང་བས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་གཏོང་བས་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། གཞན་ཡང་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་གཏོང་བའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་གཏོང་བ་དེ་ནི་གཏོང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམ་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་བཏང་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དེ་གང་གི་ཚིག་བླ་དྭགས། སྨྲས་པ་རིགས་ཀྱི་བུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། མེད་པ་ལས་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། ། སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་མེད་པ་ལས་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན། སྨྲས་པ། ནམ་འདི་ལྟར་བདག་ནི་ཆགས་པ། བདག་ནི་ཞེ་སྡང་བ། བདག་ནི་གཏི་མུག་པ། བདག་ནི་ཉོན་མོངས་པ། བདག་ནི་རྣམ་པར་དག་པ། བདག་ནི་བཅིངས་པ། བདག་ནི་གྲོལ་བ། བདག་ནི་འཁོར་བ། བདག་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་འདས་པའོ་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཞིང་མེད་པ་ལས་ཡོངས་སུ་བཏགས་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཙམ་སྟེ། འདི་ལ་བདག་དང་བདག་གི་བ་མེད་པ། སེམས་ཅན་མེད། སྲོག་མེད། གང་ཟག་མེད། ཤེད་ལས་སྐྱེས་མེད་དོ། ། ཤེད་བུ་མེད་དོ། །

One is liberated through the giving of the Dharma. Furthermore, through the giving of material things, one gives away wealth; through the giving of the Dharma, one gives away everything. Furthermore, through the giving of material things, one achieves liberation from the obscuration of afflictions; through the giving of the Dharma, one achieves liberation from the obscuration of the knowable. Furthermore, "giving" is a designation for the relinquishing of conceptual construction. That is to say, the relinquishing of conceptual construction is the supreme among all forms of giving. Why is that? Because by relinquishing conceptual construction, bodhisattvas are called "pure." He asked: "Noble son, of what is this term 'conceptual construction' a designation?" He replied: "Noble son, 'conceptual construction' is a designation for that which is unreal and superimposed upon what does not exist." He asked: "In what way is it unreal and superimposed upon what does not exist?" He replied: "Whenever one superimposes such things as: 'I am attached,' 'I am hateful,' 'I am deluded,' 'I am afflicted,' 'I am pure,' 'I am bound,' 'I am liberated,' 'I am in saṃsāra,' or 'I have attained parinirvāṇa'—all such superimpositions are unreal and superimposed upon what does not exist. Why is that? Because all these are merely causes and conditions; in them there is no self or what belongs to a self, no sentient being, no life-force, no person, no human being, and no man."

རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ། རང་བཞིན་གྱིས་དབེན་པ། སེམས་དང་ཡིད་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བ། མི་སེམས་པ། ཡོངས་སུ་མི་རྟོག་པ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་པ། རྣམ་པར་བྱང་བ་མ་ཡིན་པ། འཁོར་བ་མ་ཡིན་པ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྒྲོ་མི་འདོགས་ཤིང་དེ་སྒྲོ་འདོགས་པ་བཏང་བས་གཏོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ནམ་ཆོས་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དེ་ནི་དེའི་གཏོང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཏོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གཏོང་བ་དང་། གཏང་བ་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་གཏོང་བའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཏོང་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། བཟའ་བ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ལ་བཟའ་བའི་སྦྱིན་པ་དང་། བཏུང་བ་དང་། བཞོན་པ་དང་། གོས་དང་། མར་མེ་དང་། བདུག་སྤོས་དང་། ཕྲེང་བ་དང་། བྱུག་པ་དང་། ཕྱེ་མ་དང་། གོས་དང་། གདུགས་དང་། རྒྱལ་མཚན་དང་། བ་དན་དང་། ཤིང་རྟ་དང་། རྒྱན་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པ་སྟེ། སྦྱིན་པ་གང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པ་དང་། ཕངས་པར་འགྱུར་བ་དེ་མ་གཏོགས་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་སྦྱིན་པ་གང་ཡང་མེད་དེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཏོང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཏོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ནས་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆུང་མ་དང་། བུ་དང་། བུ་མོ་དང་།

Those causes and conditions are also empty of intrinsic nature, devoid of intrinsic nature, and free from mind, intellect, and mental consciousness. They do not think, they do not conceptualize, they are neither afflicted nor purified, and they are neither saṃsāra nor parinirvāṇa. In that regard, a bodhisattva does not superimpose existence upon what does not exist, and by relinquishing such superimposition, it is called the perfection of giving. When one recollects those dharmas, that is called the recollection of giving. Furthermore, son of noble family, there are three types of giving for bodhisattvas: giving, great giving, and supreme giving. In that regard, what is the giving of bodhisattvas? It is as follows: the gift of food and the gift of desired things to eat, as well as drinks, vehicles, clothing, lamps, incense, garlands, ointments, powders, garments, parasols, victory banners, flags, chariots, ornaments, and so forth. Except for those things that would cause harm to sentient beings or be a source of distress to them, there is nothing that a bodhisattva will not give to sentient beings. This is called the giving of bodhisattvas. In that regard, what is the great giving of bodhisattvas? In this case, once the giving of bodhisattvas has become perfect, they perform great giving. It is as follows: wives, sons, daughters, and...

ཡིད་དུ་འོང་བའི་བྲན་ཕོ་དང་། བྲན་མོ་དང་། ལས་བྱེད་པ་དང་། ཞོ་ཤས་འཚོ་བ་དང་། ཁྱིམ་དང་། རྒྱལ་སྲིད་རྣམས་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་གཏོང་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཏོང་བ་དང་། གཏོང་བ་ཆེན་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ནས་ཤིན་ཏུ་གཏོང་བ་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ཤ་དང་། རུས་པ་དང་། པགས་པ་དང་། མིག་དང་། ལྕེ་དང་། མགོ་རུས་དང་། རྐང་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤིན་ཏུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་གཏོང་བ་དང་། གཏོང་བ་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་གཏོང་བ་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ནས་བདག་གིས་ཀྱང་དྲན་པ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱའོ་སྙམ་པ་དེ་ནི་དེའི་གཏོང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཏོང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལྷ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། འདི་ལྟར་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཀུན་སྤྱོད་པ་དང་། རྩོམ་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཐོབ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱའོ། །

To completely give away beloved male and female servants, laborers, employees, houses, and kingdoms is called the "great giving" of a bodhisattva. In that regard, what is the "extreme giving" of bodhisattvas? Here, a bodhisattva, having perfected giving and great giving, practices extreme giving; that is to say, completely giving away hands, feet, ears, noses, flesh, bones, skin, eyes, tongues, skulls, marrow, and so forth. This is called the "extreme giving" of a bodhisattva. In that regard, when a bodhisattva recollects those instances of giving, great giving, and extreme giving, thinking, "I too shall bring those recollections to full completion," that is called the "recollection of giving." This is called the bodhisattva’s application of mindfulness of the recollection of giving. In that regard, what is the bodhisattva’s application of mindfulness of the recollection of the deities? Here, a bodhisattva recollects those pure deities: the śrāvakas, pratyekabuddhas, bodhisattvas, and perfectly complete buddhas. Recollecting them in this way—by way of their practice, qualities, births, enjoyments, conduct, undertakings, attainments, and accomplishments—is called the application of mindfulness of the recollection of the deities.

གང་ལྷ་གཞན་དེ་དག་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། འདི་ལྟར་དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ལྷ་འདི་དག་ནི་ལས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ལས་བྱུང་བའོ། ། དགེ་བའི་ལས་དེ་དག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལས་བཟློག་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་ལྷ་གང་རྣམས་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ། བདེ་བ་མངའ་བ། དབང་པོ་ཚིམ་པ། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ་སྙམ་སྟེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷའི་བདེ་བ་དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོའོ། ། ལྷའི་བདེ་བ་དེ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིར་འདོད་དོ། ། བདེ་བ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིར་འདོད་པས། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་རྩོམ་མོ། ། ངན་སོང་རྣམས་སུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དེ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱེད་དུ་གཟུང་ངོ་། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་དག་ལྷར་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ། ། གང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལྷའི་བདེ་བ་ཐོབ་ནས་ཕྱིས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བར་གྱུར་ནས་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉེ་བར་ཞི་བའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་དག་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱེད་དུ་གཞུག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལྷ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།

He also recollects those other gods. Recollecting them in this way, he thinks: "These gods have arisen from the fruit of virtuous karma. Those virtuous actions are as follows: they are the reversals of the ten paths of non-virtuous action." He thinks, "In that regard, those gods who possess beautiful complexions, who enjoy happiness, and whose faculties are satisfied—all of these are the maturation of the ten paths of virtuous action." Having rejoiced in that divine happiness, the bodhisattva dedicates it toward unsurpassed, perfectly complete awakening for the sake of benefiting all sentient beings. He desires that divine happiness for all sentient beings. Because he desires that happiness for all sentient beings, he exerts great diligence in order to fully accomplish the roots of virtue. Generating great compassion for those sentient beings born in the lower realms, he thinks: "I shall cause all sentient beings to perform the actions by which they will be born in the world of the gods. Those sentient beings who have become gods, I shall cause them to manifest complete awakening in unsurpassed, perfectly complete awakening. I shall cause sentient beings to perform those actions by which, having attained divine happiness, they will not later decline, and having become happy, they will attain the bliss of the Tathāgata’s peace." This is called the bodhisattva’s application of mindfulness that recollects the gods.

རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཅུའོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་དང་ལྡན་པས་ན། དེ་ཉིད་དྲན་པ་ཆེན་པོ་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། དྲན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དྲན་པའི་ཚུལ་ཅན་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བརྒྱ་སྟོང་གི་བདག་པོར་གྱུར་པས་ན། དྲན་པ་བཞི་པོ་ཏིང་འཛིན་རྒྱལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་མེ་ཏོག་སྤོས། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཚོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཉིད་ནི་མེ་ཏོག་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དྲི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མ་ལུས་པའི་རབ་འབྱམ་ཁྱབ་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དྲི་ནི་ཁྱད་པར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་མེ་ཏོག་སྤོས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། ། དེ་ལ་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། དྲན་པ་གང་གིས་ཆོས་རྣམས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཆོས་རྣམས་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་དཔྱོད་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་བསམ་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་རྟོག་པ་སྟེ།

"Noble son, these are called the ten applications of mindfulness of the bodhisattvas. Because they possess these, it is said: 'He who holds that very great mindfulness.' Since the nature of mindfulness is emptiness, signlessness, wishlessness, and the mode of mindfulness that is naturally luminous, and because he has become the master of hundreds of thousands of samādhis such as the 'Heroic Progression,' it is said: 'The four mindfulnesses are the king of samādhis.' Regarding the phrase 'The flowers and incense of the branches of enlightenment, the ocean of the Tathāgata’s qualities': the branches of enlightenment themselves are the flowers. That which possesses the fragrance of their qualities and the fragrance of the nature of wisdom, which pervades the entirety of the infinite world systems, is called 'the flowers and incense of the branches of enlightenment.' In that regard, what are the seven branches of enlightenment? They are as follows: the branch of enlightenment of correct mindfulness, the branch of enlightenment of correct discrimination of phenomena, the branch of enlightenment of correct diligence, the branch of enlightenment of correct joy, the branch of enlightenment of correct pliancy, the branch of enlightenment of correct samādhi, and the branch of enlightenment of correct equanimity. In that regard, what is the branch of enlightenment of correct mindfulness? It is the mindfulness by which phenomena are realized, the discernment of phenomena, the investigation of phenomena, the thorough engagement with phenomena, the contemplation of phenomena, and the subsequent reflection upon phenomena."

དེ་དྲན་པ་དེས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ། གང་གིས་དེ་ལྟར་དྲན་ཞིང་རྟོགས་པ་འདི་ནི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། གང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ཆོས་གང་དང་། གང་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་བ་ངེས་པའི་དོན་ཀྱང་ངེས་པའི་དོན་དུ། དྲང་བའི་དོན་ཀྱང་དྲང་བའི་དོན་དུ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དོན་དུ། དོན་དམ་པ་ཡང་དོན་དམ་པར། བརྡ་ཡང་བརྡར། རྣམ་པར་ངེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་ངེས་པར། ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་དེ་ལྟ་དེ་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འདི་ནི་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། གང་དྲན་པ་འདི་དང་། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་ཤེས་པ་འདི་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། སྤྲོ་བ་དང་། སྟོབས་དང་། བརྟུལ་བ་དང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་། འདུན་པ་དང་། མཐུ་དང་། བརྩོན་པ་མི་གཏོང་བ་དང་། ལམ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པ་འདི་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ལ་དགའ་བ་དང་། ཆོས་ལ་མོས་པ་དང་། ཆོས་ལ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་གང་གིས་སེམས་མ་གོང་བ་དང་། དད་ཅིང་འདོད་པ་སྟེ།

Through that mindfulness, one will realize the specific characteristics of phenomena. What are the specific characteristics of phenomena? All phenomena are empty of their own specific characteristics. That which remembers and realizes in this way is called the mindfulness factor of enlightenment. In that regard, what is the discrimination of phenomena factor of enlightenment? It is the knowledge that thoroughly discriminates the eighty-four thousand heaps of Dharma. It is the certain understanding of whatever phenomena are to be distinguished, exactly as they are: the definitive meaning as definitive meaning, the provisional meaning as provisional meaning, the conventional meaning as conventional meaning, the ultimate meaning as ultimate meaning, the symbolic as symbolic, and the definitive determination as definitive determination. To distinguish those various phenomena in such a manner is called the discrimination of phenomena factor of enlightenment. In that regard, what is the diligence factor of enlightenment? It is the grasping of this mindfulness, the discrimination of phenomena, joy, pliancy, meditative concentration, and equanimity; it is enthusiasm, strength, fortitude, non-retrogression, aspiration, power, and the non-abandonment of effort. This diligence for the sake of realizing the path is called the diligence factor of enlightenment. In that regard, what is the joy factor of enlightenment? It is delight in the Dharma, devotion to the Dharma, and supreme joy in the Dharma, by which the mind is not depressed, but is faithful and desirous.

ཆོས་ལ་དགའ་བ་གང་གིས་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སེལ་བ་འདི་ནི་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། གང་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་བ་དང་། སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཞི་གནས་ལ་འཇུག་པའི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཞོལ་བ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པས་ཆོས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའི། སེམས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པས་ཆོས་དེ་དག་མངོན་པར་འཚང་རྒྱའོ། ། སེམས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་དང་བག་ལ་ཉལ་དང་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་དེ་དག་བོར་བས་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བ་མེད་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན། གང་འདི་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཡོངས་སུ་མི་གཏུགས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པ་དང་མཐོ་དམན་དུ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་མི་སྐུལ་བ་ཡིན། གནོད་པ་མེད་པ་དང་། འཕྲོགས་པ་མེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཞེ་འགྲས་པ་མེད་པ་དང་།

That delight in the Dharma by which body and mind become thoroughly pliant and the afflictions are dispelled is called the factor of enlightenment of joy. In that regard, what is the factor of enlightenment of pliancy? That which, through physical pliancy and mental pliancy, dispels the afflictions, is free from obscurations, and directs the mind toward the focal object for entering calm abiding—this is called the factor of enlightenment of pliancy. In that regard, what is the factor of enlightenment of meditative concentration? It is that by which, through the mind being in meditative equipoise, one perfectly awakens to the wisdom of the Dharma, but not by a mind that is not in meditative equipoise. It is by a mind in meditative equipoise that one perfectly awakens to those dharmas, and not by a mind not in meditative equipoise. Even by abandoning views, latent tendencies, and active outbursts, one does not perfectly awaken; rather, because all dharmas are in a state of equality and because all dharmas are without differentiation, one perfectly awakens to the equality of all dharmas. This is called the factor of enlightenment of meditative concentration. In that regard, what is the factor of enlightenment of equanimity? It is that in which the mind is not exhausted by states conducive to mental pleasure or mental displeasure, is not carried away by worldly dharmas, and is not stirred because it does not abide in high or low. It is without harm, without being carried away, without attachment, and without aversion.

འཕགས་པའི་བདེ་བའི་ལམ་དང་མཐུན་པ་འདི་ནི། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་མེ་ཏོག་སྤོས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཚོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་ལ་སེམས་ཤིང་རྟོག་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཚོ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་ནི་མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པ་ལས། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་གསུངས་ཏེ། རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་འཁྲུལ་པ་མི་མངའོ། ། ཅ་ཅོ་མི་མངའོ། ། དགོངས་པ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་མི་མངའོ། ། ཐུགས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་མི་མངའོ། ། མ་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་མི་མངའོ། ། མོས་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའོ། ། སྐུའི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། །

This which accords with the path of noble bliss is called the factor of enlightenment of correct equanimity. Thus, it is said: "The flowers and incense of the factors of enlightenment." Regarding the phrase "the ocean of the Tathāgata’s qualities," by reflecting upon and conceptualizing these qualities of the Tathāgata, it is the "ocean of the Tathāgata’s qualities." This is because it serves as the basis for all Tathāgatas, or because the uncommon qualities—such as the unshared dharmas (āveṇika-dharma)—are its foundation. Furthermore, in the Mahāyāna teaching known as the Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, the uncommon qualities are taught as follows: "Subhūti, furthermore, the Mahāyāna of the Bodhisattvas, the great beings, is as follows: What are the eighteen unshared dharmas of a Buddha? The Tathāgata has no error. He has no chatter. He has no lapse in mindfulness. He has no variety of perceptions. He has no lack of meditative equipoise. He has no equanimity that is not discerning. He has no decline in aspiration. He has no decline in diligence. He has no decline in intention. He has no decline in meditative concentration. He has no decline in insight. He has no decline in liberation. He has no decline in the vision of the wisdom of liberation. All activities of his body are preceded by wisdom and follow after wisdom."

གསུང་གི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། ། ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། ། འདས་པའི་དུས་ལ་མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་འཇུག་གོ། ། མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་འཇུག་གོ། ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ལ་མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་འཇུག་སྟེ། དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཚུལ་རིག། ཡང་དག་སངས་རྒྱས་ལམ་རིག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་རིག་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སངས་རྒྱས་ལམ་རིག་པའོ། ། འདི་ནི་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་ཏེ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་མི་ཟད་པ་སྟེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་གང་ཞེ་ན། ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། གང་འདི་འཕགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་དུ་མ་ཡིན། སྲོག་ཏུ་མ་ཡིན། གསོ་བར་མ་ཡིན། སྐྱེས་བུར་མ་ཡིན།

All activities of speech are preceded by wisdom and follow after wisdom. All activities of mind are preceded by wisdom and follow after wisdom. Wisdom-vision engages with the past time without attachment or obstruction. Wisdom-vision engages with the future time without attachment or obstruction. Wisdom-vision engages with the present time without attachment or obstruction. These are the unshared qualities of a buddha, as it has been taught extensively. Regarding the phrase, "Knowing the way of the eight branches of the path, knowing the path of the perfect buddha": the knowledge of the noble eightfold path is the complete realization that is not shared with the śrāvakas and pratyekabuddhas. By that very [knowledge], one knows the path of the buddha. This is taught in the Akṣayamatinirdeśa Sūtra: "Venerable Śāradvatīputra, furthermore, the path of the bodhisattvas is inexhaustible. What is the path of the bodhisattvas? 'Path' refers to the noble eightfold path, namely: right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration. In that regard, what is right view? It is that which is noble and transcendent, not arising from the view of a self, nor from a sentient being, nor a life-force, nor a nourisher, nor a person..."

གང་ཟག་ཏུ་མ་ཡིན། ཤེད་ལས་སྐྱེས་སུ་མ་ཡིན། ཤེད་བུར་མ་ཡིན། བྱེད་པ་པོར་མ་ཡིན། ཚོར་བ་པོར་ལྟ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་མ་ཡིན། རྟག་པ་དང་། ཆད་པར་ལྟ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་མ་ཡིན། འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པར་ལྟ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་མ་ཡིན། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པར་ལྟ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ལྟ་བའི་བར་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྟེ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། རྟོག་པ་གང་དག་གིས་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དེ་དག་ལ་མི་རྟོག་པ་དང་། རྟོག་པ་གང་གིས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་དག་རྟོག་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ངག་གང་ཞེ་ན། ངག་གང་གིས་བདག་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་མི་གདུང་ཞིང་གཞན་ལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། བདག་ལ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་བྱེད་ཅིང་། གཞན་ལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། བདག་ལ་ཡང་མི་གནོད་ཅིང་གཞན་ལ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ངག་གང་གིས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ལེགས་པར་འཇུག་པ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་བརྩོན་པའི་ངག་དེ་ལ་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་གང་ཞེ་ན། གང་ལས་ཀྱང་གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་གནག་པའི་ལས་དེ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་།

It is not a person, not a being born of Manu, not a son of Manu, not an agent, and not an experiencer. It does not arise from the view of a self, nor does it arise from the views of permanence or nihilism, nor from the views of arising and ceasing, nor from the views of the virtuous, the non-virtuous, or the indeterminate, and so on, up to not arising from the views of saṃsāra and nirvāṇa; this is called right view. In that regard, what is right thought? It is the non-conceptualization of those conceptualizations through which the afflictions of attachment, aversion, and delusion arise, and the conceptualization of those conceptualizations through which the aggregates of ethical discipline, meditative concentration, insight, liberation, and the primordial wisdom of seeing liberation arise; this is called right thought. In that regard, what is right speech? It is speech that does not cause distress to oneself nor to others, which brings about the absence of affliction for oneself nor for others, and which does not harm oneself nor others; it is speech that properly enters the noble path and is endowed with meditative equipoise; this is called right speech. In that regard, what is right action? It is the non-performance of any action that is dark and has a dark ripening.

གང་ལས་ཀྱང་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དཀར་བའི་ལས་དེ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། གང་ལས་ཀྱང་དཀར་གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དཀར་གནག་དུ་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། ལས་གང་མི་གནག་མི་དཀར་ཞིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མེད་ལ། ལས་ཀྱིས་ལས་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལས་ལ་རྟོན་པས་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ལ་བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་གང་ཞེ་ན། གང་འཕགས་པའི་རིགས་དང་། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པར་མི་གཏོང་བ་དང་། ཚུལ་འཆོས་མེད་པ་དང་། ཁ་གསག་མེད་པ་དང་། ཐོབ་ཀྱིས་འཇལ་བ་མེད་པ་དང་། དགང་སླ་བ་དང་། གསོ་སླ་བ་དང་། ཆོ་ག་བཟང་པོའི་ངང་ཚུལ་ཅན་དང་། གཞན་གྱི་རྙེད་པ་ལ་ཕྲག་དོག་མེད་པ་དང་། བདག་གི་རྙེད་པས་ཆོག་ཤེས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། འཕགས་པས་གནང་བའི་འཚོ་བ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་གང་ཞེ་ན། རྩོལ་བ་གང་ལོག་པ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གནང་བ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་བག་ལ་ཉལ་བར་བྱེད་པའི་རྩོལ་བ་དེ་མི་འདོད་ཅིང་རྩོལ་བ་གང་ཡང་དག་པ་འཕགས་པའི་ལམ་དང་། བདེན་པ་ལ་འཇུག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་དུ་གཏོང་པའི་བརྩོན་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་གང་ཞེ་ན། དྲན་པ་གང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། མི་སྐུལ་བ་དང་། དྲང་བ་དང་། གྱ་གྱུ་མེད་པ་དང་།

One performs that action which is white and has a white ripening; one does not perform that action which is both white and black and has a ripening that is both white and black; and one performs that action which is neither black nor white, which has no ripening, and which is the action that exhausts other actions. Because of relying on such actions, one is said to be "exerting oneself in the right limit of action," and this is called the right limit of action. In that regard, what is right livelihood? It is that which does not abandon the noble lineages, the qualities of purification, and the reduction of requisites; it is without hypocrisy, without flattery, and without hinting; it is easy to satisfy, easy to support, and characterized by excellent conduct; it is without envy for the gains of others and content with one's own gains; it is irreproachable and the livelihood permitted by the noble ones—this is called right livelihood. In that regard, what is right effort? It is the effort that does not desire any wrong effort that is not permitted by the noble ones, which causes the afflictions of attachment, aversion, and ignorance to lie dormant; rather, it is the exertion that follows the effort that is correct, which enters the noble path and the truths, and leads to the path going to nirvāṇa—this is called right effort. In that regard, what is right mindfulness? It is the mindfulness that is perfectly established, unprovoked, upright, and without crookedness.

འཁོར་བའི་སྐྱོན་གྱི་ཉེས་དམིགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་དུ་འདྲེན་པ་སྟེ། དྲན་པ་དང་། གཞུངས་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་མི་བརྗེད་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་མཉམ་པ་དང་། གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཉམ་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ལ་གནས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཐར་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ངེས་པར་གྱུར་པ་ལ་འཇུག་པ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་གནས་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཐར་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་ངེས་པར་གྱུར་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ནི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ལམ་སྟེ། དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་འཆད་པ་དང་། སྟོན་པ་དང་། རབ་ཏུ་སྟོན་པ་དང་། འཛིན་དུ་འཇུག་པ་དང་། མོས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཀློག་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཛུད་པ་དང་། རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་འདི་ནི་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཤས་ཆེར་ཆགས། ། ཞེས་བྱའོ། །

It is the observation of the faults and disadvantages of saṃsāra and the leading of beings onto the path that goes to nirvāṇa. This mindfulness, steadfastness, and non-forgetfulness of the noble path is called right mindfulness. In that regard, what is right samādhi? It is the state of equality in reality and the equality of all phenomena. That samādhi in which, by abiding, one enters into the definitive certainty for the sake of completely liberating all sentient beings is called right samādhi. Furthermore, when a bodhisattva abides in this samādhi but does not enter into the definitive certainty for the sake of completely liberating all sentient beings, this is called the bodhisattva’s inexhaustible right samādhi. This is the path of the Blessed Buddhas of the past, future, and present. When a bodhisattva, having attained manifest and complete enlightenment, explains, teaches, demonstrates, causes others to uphold, inspires faith in, causes others to read, makes known, makes fully known, makes thoroughly known, introduces, comments upon, analyzes, clarifies, and correctly reveals this, Venerable Śāradvatīputra, this is called the inexhaustible path of the bodhisattvas. Because it has become the very essence of great compassion that leads all sentient beings into non-abiding nirvāṇa, it is said: "One is intensely attached to all sentient beings."

ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་ཆགས་པ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་དང་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་བདག་པོར་འཁྲུངས་པར་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་སྣང་བས་ན་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་མི་མཐུན་པའི་སེམས་མེད་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལ་འཇུག། ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། སེམས་སེམས་གཞན་དག་གི་ནང་དུ་ཞུགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་རིགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེར་གཤེགས་ཤིང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཉིད་འདུལ་བའི་དུས་ལས་མི་འདའ་བར་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་གདུལ་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཅིག་ཅར་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་སྣང་བར་མཛད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རབ་དང་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུ་མཁྱེན་ནས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་དབང་དོན་ཤེས། ། ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྐུ་ཡིད་འཕྲོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་འཕྲོག་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། གཟུགས་ནི་དབུ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། ། ཚོར་བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་འདྲ། ། འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སྟེ། ། འདུ་བྱེད་ཆུ་ཤིང་སྙིང་པོ་འདྲ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྱུ་འདྲར་ཤེས། ། ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་རབ་ཏུ་གསུངས། །

Because he is the embodiment of the perfection of insight (prajñāpāramitā) that realizes all phenomena (dharma) to be without intrinsic entity, it is said: "Like space, he is without attachment." Because he is born as the sovereign of the Conquerors' sons, whose nature is immeasurable skillful means (upāya), insight, and compassion, and because he appears individually to those to be trained, it is said: "He enters the minds of all sentient beings." This means that he realizes the equality of the nature of the minds of all sentient beings without any mutual discord; it does not mean that his mind actually enters into the minds of others, for that would lead to the logical fallacy of [the self] being something other [than the mind]. Therefore, having gone there and realized it, he never misses the proper time for training and swiftly follows the minds of all those to be trained simultaneously, thereby causing the reality of phenomena (dharmatā) to appear. Thus, it is said: "He is as swift as the minds of all sentient beings." Having known the superior, middling, and inferior faculties such as faith, he teaches the Dharma in accordance with them; thus, it is said: "He knows the faculties and purposes of all sentient beings." Because he displays the nature of a captivating body that is in harmony with all sentient beings, it is said: "He captivates the minds of all sentient beings." [As it is said:] "Form is like foam; feeling is like a bubble on water; perception is like a mirage; formations are like the core of a plantain tree; and consciousness is known to be like an illusion—thus the Kinsman of the Sun has taught."

ཞེས་བྱ་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པར་གཟོད་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཕུང་པོ་ལྔའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཁྱེན་པས་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་དོན་དེ་ཉིད་ཤེས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། རྣམ་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་མཐའ་སྟེ། མཐའ་ཐུག་པ་ལ་རབ་ཏུ་འཇོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་བཞུགས་པས་ན། ངེས་འབྱུང་ཀུན་གྱི་མཐའ་ལ་གནས། ། ཞེས་པའོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཀུན་ལ་མཁས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཞུགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལམ་དེ་ལ་འཇུག་པར་མཛད་པས་ན། ངེས་འབྱུང་ཀུན་གྱི་ལམ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཐེག་པ་གཅིག་གིས་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་ངོ་བོར་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཀུན་སྟོན་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྲིད་པ་མིང་གཞན་དུ་ན་འཁོར་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་མི་སྣང་བར་མཛད་པས་ན། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སྲིད་རྩ་བཏོན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་ནི་རྩ་ནས་བཏོན་པ་མི་སྲིད་དོ། ། དེ་ཡང་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པའི་མདོ་ལས།

Thus, because he knows the suchness of the aggregates—form and so forth—which are conventional, and the suchness of the five aggregates which, in the ultimate sense, are primordially unarisen in nature, it is said: "He knows the reality of the five aggregates." Because he maintains the pure nature of the aggregates of ethical discipline, meditative concentration, insight, liberation, and the primordial wisdom of seeing liberation, it is said: "He holds the five pure aggregates." Because he abides in the manner of establishing the final limit—the ultimate point of emergence—for Hearers, Solitary Buddhas, and Perfectly Complete Buddhas, it is said: "He dwells at the limit of all emergence." Because he has realized the specific nature of all modes of emergence, it is said: "He is skilled in all emergence." Because he causes others to enter the path by way of entering all paths of emergence himself, it is said: "He abides in the path of all emergence." Because he teaches all vehicles to beings who are to be trained gradually, even while teaching the path of the single vehicle, it is said: "He teaches all emergence." Because he has caused the non-appearance of existence—characterized by the twelve links of dependent origination and also called "cyclic existence"—by demonstrating its very lack of substantiality, it is said: "He has uprooted the twelve links of existence." For that which is unarisen cannot be uprooted. Furthermore, from the Noble Ten Grounds Sutra:

རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་། ལྡོག་པའི་རྒྱུ་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོས་སྨྲས་པ། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལྔ་པ་ལ་སའི་ལམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དྲུག་པ་ལ་འཇུག་གོ། ། དེ་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་བཅུས་འཇུག་སྟེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་མ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་བྱུང་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དབེན་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྔ་ནས་རྣམ་པར་དག་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་པ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་བླང་བ་དང་། དོར་བ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་དང་མིག་ཡོར་དང་། སྒྲ་བརྙན་དང་། ཆུའི་ཟླ་བ་དང་གཟུགས་བརྙན་དང་སྤྲུལ་པ་དང་མཚུངས་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་བཅུ་པོ་འདི་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དྲུག་པ་ལ་འཇུག་གོ། ། དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རང་བཞིན་དེ་འདྲ་བར་རབ་ཏུ་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པ་དང་མཐུན་པར་སེམས་ཤིང་མི་ཕྱེད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དྲུག་པ་ལ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་རྣོན་པོས་འཐོབ་སྟེ། འོན་ཀྱང་ད་དུང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །

I shall now describe the extensive teaching on the very causes for the engagement and reversal of the twelve links of dependent origination. The Bodhisattva Vajragarbha said: "O Sons of the Conqueror, when a Bodhisattva has thus completely perfected the path of the fifth Bodhisattva ground, that Bodhisattva enters the sixth Bodhisattva ground. He enters by means of ten equalities of phenomena. What are the ten? They are as follows: the equality of all phenomena being signless; the equality of all phenomena being without characteristics; the equality of all phenomena being unarisen; the equality of all phenomena being unproduced; the equality of all phenomena being secluded; the equality of all phenomena being primordially pure; the equality of all phenomena being without conceptual proliferation; the equality of all phenomena being without acceptance or rejection; the equality of all phenomena being like an illusion, a dream, an optical illusion, an echo, the moon in water, a reflection, and an emanation; and the equality of all phenomena being neither existent, nor non-existent, nor both. O Sons of the Conqueror, it is by these ten equalities of phenomena that a Bodhisattva enters the sixth Bodhisattva ground. By thoroughly investigating and analyzing all phenomena as having such a nature, and by thinking in accordance with that and with unshakable resolve, he attains the sharp concordant patience of the sixth Bodhisattva ground; however, he has not yet attained the manifest patience regarding the non-arising of phenomena."

དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རང་བཞིན་དེ་ལྟར་རྟོག་པའི་ཚེ་དེ་བས་ཀྱང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་སྔོན་དུ་བཏང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་དབང་བསྐུར་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་རྣམ་པར་ལྟའོ། ། དེ་འཇིག་རྟེན་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་ལྟ་བའི་ཚེ་འདི་སྙམ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་བྲལ་ན། འབྱུང་བ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། བྱིས་པའི་བློ་ཅན་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མི་ཤེས་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་མངོན་པར་མོས་པ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་གཞོལ་བས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ལོག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་དག་ནི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཉེ་བར་སོགས་ཏེ། འདུ་བྱེད་དེ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དང་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་འབྱུང་བར་ཉེ་བར་སོང་བ་ཡིན་ཏེ། ལས་ཀྱི་ཞིང་གི་གཞི་དང་། མ་རིག་པའི་མུན་པ་དང་། སྲིད་པའི་སྣུམ་དང་། ངའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་བརླན་པའི་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་དང་། དྲན་པ་རབ་ཏུ་འཕེལ་བས་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་མྱུ་གུ་འབྱུང་སྟེ། བྱུང་ནས་རྣམ་པར་འཕེལ་ལོ། ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་མྱུ་གུ་རྣམ་པར་འཕེལ་ནས་དབང་པོ་ལྔ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དབང་པོ་ལྔ་བྱུང་ནས་ཕན་ཚུན་འདུས་ཤིང་ཕྲད་པས་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །

When he thus contemplates the nature of all phenomena, he looks upon the arising and passing away of the world in order to further precede his actions with great compassion, to be empowered by great compassion, and to bring great compassion to full completion. While observing the arising and destruction of the world, he thinks: "All the beings who wander throughout the world arise from the clinging to a self. If they were free from clinging to a self, there would be no arising. Those with the intellect of a child, obscured by the cataracts of ignorance and clinging to a self, are intent upon improper mental engagement that favors existence and non-existence. Having entered into what is unreal and followed after error, they accumulate the formative forces of merit and non-merit. The seeds of the mind, thoroughly perfumed by those formative forces, are tainted and accompanied by grasping; they have approached the actualization of future birth, aging, death, and renewed existence. With the field of karma as the basis, the darkness of ignorance, the moisture of craving, the view moistened by the pride of 'I,' and the sprout of name-and-form arising through the increase of mindfulness, once it has arisen, it grows. As the sprout of name-and-form grows, the five sense faculties arise. Once the five sense faculties have arisen, through their mutual convergence and contact, sensation occurs."

རེག་པ་འདུས་པས་ཚོར་བར་འབྱུང་ངོ་། ། ཚོར་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་སྨོན་པས་སྲེད་པར་འབྱུང་ངོ་། ། སྲེད་པས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པར་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ལས་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། སྲིད་པ་བྱུང་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔ་བྱུང་ནས་ལམ་གྱི་རྒྱུད་ལྔར་རིམ་གྱིས་དེངས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་དེངས་ནས་འབྲལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེངས་ཤིང་བྲལ་བ་མི་དགའ་ཞིང་ཡོངས་སུ་གདུང་བར་འགྱུར་རོ། ། མི་དགའ་བ་དང་ཡོངས་སུ་གདུང་བའི་རྒྱུས་མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཡང་དེ་དག་ལ་སུ་ཡང་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་མེད་དོ། ། རང་བཞིན་དང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་ཡང་དེ་དག་ལ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་སུ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལུགས་སུ་མཐུན་པར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་རབ་ཏུ་རྟོག་གོ། ། འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བདེན་པ་མངོན་པར་མི་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་རིག་པ་སྟེ། མ་རིག་པས་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། ། འདུ་བྱེད་ལ་གནས་པའི་སེམས་དང་པོ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། ། མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ནི་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། ། དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཕྲད་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རིག་པའོ། ། རེག་པའི་རྗེས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཚོར་བའོ། ། ཚོར་བ་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྲིད་པའོ། །

From the meeting of contact, feeling arises. Having felt, through the subsequent aspiration for it, craving arises. Craving causes grasping to increase. From the increase of grasping, becoming arises. Once becoming has arisen, the five aggregates arise; once the five aggregates have arisen, they gradually pass away through the five paths of existence. Having passed away, they separate. Through that passing away and separation, one becomes unhappy and experiences intense anguish. Due to the causes of unhappiness and anguish, sorrow, lamentation, suffering, mental distress, and agitation arise, yet there is no one who causes these to arise. Although they perish by their very nature and spontaneously, there is no one who causes them to perish. In this way, the bodhisattva mahāsattva thoroughly contemplates dependent origination in its forward order. He thinks to himself: "The non-cognition of the truths is ignorance. The ripening of the karma produced by ignorance is the formative factors. The first consciousness that abides in the formative factors is consciousness. The four appropriated aggregates that arise simultaneously with consciousness are name-and-form. The development of name-and-form is the six sense bases. The meeting of the three—the faculty, the object, and consciousness—which is associated with outflows, is contact. That which arises subsequent to contact is feeling. Attachment to feeling is craving."

སྲེད་པར་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སྲིད་པའོ། ། ལས་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེ་བའོ། ། སྐྱེ་བ་ནི་ཕུང་པོ་འབྱུང་བའོ། ། ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་རྒ་བའོ། ། རྒས་ནས་ཕུང་པོ་འཇིག་པ་ནི་འཆི་བའོ། ། འཆི་ཞིང་འབྲལ་བའི་ཚེ་མྱོས་ཤིང་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་སེམས་ལ་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ནི་མྱ་ངན་ནོ། ། མྱ་ངན་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་ནི་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའོ། ། དབང་པོ་ལྔའི་ཉམས་སུ་བབ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། ། ཡིད་ཀྱིས་ལྟ་བའི་ཉམས་སུ་བབ་པ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའོ། ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་མང་པོ་འབྱུང་བ་ནི་འཁྲུག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡོང་པོ་འབའ་ཞིག་བྱེད་པ་པོ་དང་ཚོར་བ་པོ་མེད་པར་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སྟེ། བྱེད་པ་པོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པས་ལས་རྣམས་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ། ། གང་ན་བྱེད་པ་པོ་མེད་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་ན་ལས་ཀྱང་མི་དམིགས་སོ། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁམས་གསུམ་པ་འདི་དག་སེམས་ཙམ་སྟེ། གང་འདི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་སྟེ་བཀའ་སྩལ་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་གཅིག་ལ་གནས་པ་དག་གོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་གང་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། དངོས་པོ་ནི་འདུ་བྱེད་དོ། ། འདུ་བྱེད་ལ་མགོ་རྨོངས་པ་ནི་མ་རིག་པའོ། ། མ་རིག་པའི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །

The increase of craving is grasping. The contaminated karma arising from grasping is becoming. The result concordant with the cause of karma is birth. Birth is the emergence of the aggregates. The full maturation of the aggregates is aging. The disintegration of the aggregates after aging is death. The mental anguish of one who is deluded and attached at the time of dying and parting is sorrow. The verbal expression arising from sorrow is lamentation. The experience of the five sense faculties is suffering. The experience of the mind’s perception is mental distress. The occurrence of many sufferings and mental distresses is agitation. In this way, this great mass of suffering, this mere trunk of suffering, is fully established without an agent or an experiencer. He thinks: "Karmas exist because of attachment to an agent. Where there is no agent, in the ultimate sense, karma is also not observed." He thinks: "In this way, these three realms are mind-only. All those twelve links of existence that the Tathāgata has analyzed and taught abide within a single mind." Why is that? The generation of a mind endowed with attachment toward an object is consciousness. The object is formative action. Delusion regarding formative action is ignorance. That which arises simultaneously with the mind of ignorance is name-and-form.

མིང་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ནི་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། ། དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་འབྲེལ་པ་ནི་རེག་པའོ། ། རེག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཚོར་བའོ། ། ཚོར་བས་མི་ངོམས་པ་དེ་སྲེད་པའོ། ། སྲེད་པས་མནར་ཏེ་སྡུག་ཅིང་མི་གཏོང་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། ། སྲེད་པའི་ཡན་ལག་འབྱུང་བ་འདི་དག་ནི་སྲིད་པའོ། ། སྲིད་པ་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། ། སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་རྒ་བའོ། ། རྒ་བ་དང་བྲལ་བ་ནི་འཆི་བའོ། ། དེ་ལ་མ་རིག་པ་ནི་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ལ་རྨོངས་པར་བྱེད་དོ། ། འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མངོན་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། རྣམ་པར་ཤེས་པའང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པའི་ཉིང་གི་མཚམས་ཀྱང་སྦྱོར་རོ། ། མིང་དང་གཟུགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ཕན་ཚུན་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ཡང་བྱེད་དོ། ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ཡུལ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་སྟོན་ཏོ། ། རེག་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། རེག་པ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པ་ལ་རེག་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཚོར་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏེ། །

The development of name-and-form is the six sense bases. The connection with the six sense bases is contact. That which arises simultaneously with contact is feeling. The lack of satiety with feeling is craving. Being tormented by craving and not letting go is grasping. The emergence of these branches of craving is becoming. The emergence of becoming is birth. The full maturation of birth is aging. The separation from aging is death. In that regard, ignorance performs two functions: it causes sentient beings to be deluded regarding their objects of observation, and it provides the cause for the actualization of formative predispositions. Formative predispositions also perform two functions: they bring about the actualization of future maturation, and they provide the cause for the actualization of consciousness. Consciousness also performs two functions: it links the continuity of existence, and it provides the cause for the actualization of name-and-form. Name-and-form also performs two functions: it acts as a mutual presentation, and it provides the cause for the actualization of the six sense bases. The six sense bases also perform two functions: they present the differentiation of their respective objects, and they provide the cause for the actualization of contact. Contact also performs two functions: it makes contact with the object of observation, and it provides the cause for the actualization of feeling.

ཚོར་བ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་། གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་སྐྱེད་དོ། ། སྲེད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། སྲེད་པ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་འཆིང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། ། སྲིད་པ་མངོན་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། སྲིད་པ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ། སྲིད་པའི་རྒྱུ་གཞན་དུ་ཡང་གནས་པར་བྱེད་དོ། ། སྐྱེ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། སྐྱེ་བ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་འབྱུང་བར་ཡང་བྱེད་དོ། ། རྒ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། རྒ་བ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བར་ཡང་བྱེད་དོ། ། འཆི་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། འཆི་བ་ཡང་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་འཇིག་པར་ཡང་བྱེད་དོ། ། ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་ཡང་འབྱིན་ཏོ། ། དེ་ལ་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། །

Feeling also functions in two ways: it produces feelings that are pleasant, unpleasant, or neither, and it also provides the cause for the actualization of craving. Craving also functions in two ways: it causes attachment to objects that provoke attachment, and it also provides the cause for the actualization of grasping. Grasping also functions in two ways: it binds one through the afflictions, and it also provides the cause for the emergence of becoming. Becoming also functions in two ways: it establishes one in another state of becoming, and it also provides the cause for the actualization of birth. Birth also functions in two ways: it causes the aggregates to arise, and it also provides the cause for the actualization of aging. Aging also functions in two ways: it causes the transformation of things, and it also provides the cause for death. Death also functions in two ways: it causes the destruction of the formations, and it also provides the cause for the non-interruption of ignorance. In this context, "formations arise with ignorance as a condition" means that formations are not interrupted and are supported by ignorance as a condition. "Consciousness arises with formations as a condition" means that consciousness is not interrupted and is supported by formations as a condition.

རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རེག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རེག་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་རྟོན་པའོ། ། མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་འགག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་མེད་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་རྟོན་པ་མེད་པའོ། །

"Conditioned by consciousness, name-and-form" means that, conditioned by consciousness, name-and-form continues without interruption and is supported. "Conditioned by name-and-form, the six sense bases" means that, conditioned by name-and-form, the six sense bases continue without interruption and are supported. "Conditioned by the six sense bases, contact" means that, conditioned by the six sense bases, contact continues without interruption and is supported. "Conditioned by contact, feeling" means that, conditioned by contact, feeling continues without interruption and is supported. "Conditioned by feeling, craving" means that, conditioned by feeling, craving continues without interruption and is supported. "Conditioned by craving, grasping" means that, conditioned by craving, grasping continues without interruption and is supported. "Conditioned by grasping, becoming" means that, conditioned by grasping, becoming continues without interruption and is supported. "Conditioned by becoming, birth" means that, conditioned by becoming, birth continues without interruption and is supported. "Conditioned by birth, aging and death" means that, conditioned by birth, aging and death continue without interruption and are supported. "With the cessation of ignorance, volitional formations cease" means that, due to the absence of the condition of ignorance, volitional formations are pacified and lack support.

དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་འགག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་མེད་པས་སྐྱེ་བ་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་རྟོན་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཐབས་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཅན་གྱི་སྲིད་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་བསྒོམ་པའི་བློ་གྲོས་མངའ་བས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། དག་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པ་ཉིད་འཆང་བ་ཡིན་གྱི། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་བདེན་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁྲིད་པར་མཛད་པས་ན་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་ཏེ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་མོ། ། དེ་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་འཆད་པར་མཛད་པའམ་འདིས་འཇོམས་པར་མཛད་པས་ན། བདེན་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་གདུལ་བྱ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་མི་མཐུན་པ་མེད་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་རྟོགས་པ་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། གླེགས་བམ་ལ་ལས་ནི།

Likewise, the statement "through the cessation of birth as a condition, aging and death cease" means that because the condition of birth is absent, birth is pacified and lacks a basis. Thus, by the power of insight accompanied by skillful means, one possesses the wisdom that thoroughly meditates upon the entities of the twelve-linked existence; by apprehending the links of existence through utterly pure suchness, it is said: "He holds the twelve aspects of purity." This refers to holding the very nature of those [links] themselves, rather than a relationship of apprehended object and apprehending subject. Because he leads all phenomena through the four aspects of the truths characterized by suffering, origin, cessation, and the path, he possesses the system of the four truths, which is the path of the scriptural tradition. Because he teaches and explains this in various ways, or because he conquers [the afflictions] by means of this, it is said: "He has the aspect of the system of the four truths." Because he realizes and holds the meaning of the eight cognitions—namely, the cognition of the dharma regarding suffering, the subsequent cognition regarding suffering, the cognition of the dharma regarding origin, the subsequent cognition regarding origin, the cognition of the dharma regarding cessation, the subsequent cognition regarding cessation, the cognition of the dharma regarding the path, and the subsequent cognition regarding the path—in accordance with the disciples of the Śrāvakas, Pratyekabuddhas, and perfectly complete Buddhas, and because he holds the realization of the meaning without contradiction, it is said: "He holds the realization of the eight cognitions." In some volumes, however:

བདེན་བཞིའི་ཚུལ་དང་འདྲ་བ་ཡི། ། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་རྟོགས་པ་འཆང་། ། ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལ་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བྱ་བ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་སྟེ། མི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གཞག་པ་ལས་ཡོངས་སུ་དྲང་བའི་ཚུལ་གྱིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྒོམས་པས་བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་ཤེས་པ་བརྒྱད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཆོས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིམ་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་སྟོན་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་རྟོགས་པ་འཆད་པར་མཛད་པས་ན། བདེན་བཞིའི་ཚུལ་དང་འདྲ་བ་ཡི། ། ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་རྟོགས་པ་འཆད། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པས་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་རྣམ་པར་དག་ནས་ས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བདེ་བའི་དགོངས་པ་དང་ལྡན་པས།

"Those who uphold the realization of the eight cognitions, which are similar to the manner of the four truths," it is said. Regarding that, the "manner of the four truths" refers to the sixteen aspects that accord with the Śrāvakas and others. By way of extracting [the meaning] from the presentation of the sixteen aspects of the truths, one meditates exactly upon the aspects of impermanence and so forth. Through this, the eight patiences and eight cognitions arise: the patience of the dharma-cognition of suffering, the dharma-cognition of suffering, the patience of the subsequent dharma-cognition of suffering, the subsequent dharma-cognition of suffering; the patience of the dharma-cognition of origin, the dharma-cognition of origin, the patience of the subsequent dharma-cognition of origin, the subsequent dharma-cognition of origin; the patience of the dharma-cognition of cessation, the dharma-cognition of cessation, the patience of the subsequent dharma-cognition of cessation, the subsequent dharma-cognition of cessation; and the patience of the dharma-cognition of the path, the dharma-cognition of the path, the patience of the subsequent dharma-cognition of the path, and the subsequent dharma-cognition of the path. Because the Teacher has realized and taught this sequence, thereby explaining the stainless realization, it is said: "Those who uphold the realization of the eight cognitions, which are similar to the manner of the four truths." Through the wisdom that enters the truths by way of the twelve links of dependent origination, the twelve sense bases are purified, and one possesses the intention of the bliss that culminates in the twelve grounds.

བདེན་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ནང་གི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་ཡིད་དེ། དེ་ལ་མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་མིག་ནི་མིག་གིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ནི་ཡིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ཕྱིའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་དང་། ཆོས་རྣམས་ཏེ།

"It possesses the twelve aspects of the truth of reality," so it is said. Those sixteen aspects are the sixteen emptinesses, as taught in the Mahāyāna scripture titled the Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā: "Furthermore, Subhūti, the Mahāyāna of the bodhisattva mahāsattva is as follows: internal emptiness, external emptiness, internal-external emptiness, the emptiness of emptiness, great emptiness, ultimate emptiness, conditioned emptiness, unconditioned emptiness, emptiness beyond extremes, emptiness without beginning or end, emptiness of non-discarding, emptiness of nature, emptiness of all phenomena, emptiness of specific characteristics, emptiness of the non-apprehendable, and the emptiness of the essence of non-entities. In that regard, what is internal emptiness? 'Internal phenomena' refers to the eye, ear, nose, tongue, body, and mind. In that regard, because it is impermanent and indestructible, the eye is empty of the eye. Why is that? Because that is its very nature. Because it is impermanent and indestructible, the ear, nose, tongue, body, and mind are empty of the mind. Why is that? Because that is their very nature. This is internal emptiness. In that regard, what is external emptiness? 'External phenomena' refers to forms, sounds, odors, tastes, tangibles, and mental objects."

དེ་ལ་མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་གཟུགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་དང་། ཆོས་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ནང་གི་ཆོས་རྣམས་ཕྱིའི་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱིའི་ཆོས་རྣམས་ནང་གི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དེས་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཤར་ཕྱོགས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། ལྷོ་ཕྱོགས་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། ནུབ་ཕྱོགས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། བྱང་ཕྱོགས་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། འོག་གི་ཕྱོགས་འོག་གི་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། སྟེང་གི་ཕྱོགས་སྟེང་གི་ཕྱོགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །

In that regard, because it is neither permanent nor subject to destruction, form is empty of form. Why is that? Because that is its very nature. Likewise, because they are neither permanent nor subject to destruction, sound, odor, taste, tangible objects, and phenomena are empty of phenomena. Why is that? Because that is their very nature. This is called "external emptiness." In that regard, what is "internal and external emptiness"? These six internal sense bases and six external sense bases are called "internal and external phenomena." In that regard, because they are neither permanent nor subject to destruction, internal phenomena are empty of external phenomena. Why is that? Because that is their very nature. External phenomena are empty of internal phenomena. Why is that? Because that is their very nature. This is called "internal and external emptiness." In that regard, what is "emptiness of emptiness"? Because it is neither permanent nor subject to destruction, that very emptiness of all phenomena is empty of that emptiness. Why is that? Because that is its very nature. This is called "emptiness of emptiness." In that regard, what is "great emptiness"? Because it is neither permanent nor subject to destruction, the eastern direction is empty of the eastern direction. The southern direction is empty of the southern direction. The western direction is empty of the western direction. The northern direction is empty of the northern direction. The downward direction is empty of the downward direction. The upward direction is empty of the upward direction.

ཕྱོགས་མཚམས་རྣམས་ཕྱོགས་མཚམས་རྣམས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ། དོན་དམ་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ། དེ་ལ་མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གནས་པ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པ་འདི་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གང་ལ་མཐའ་མི་དམིགས་པ་དེ་ནི་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟེ།

The directions and intermediate directions are empty of the directions and intermediate directions. Why is that? Because that is their very nature; this is called the "emptiness of the great." In that regard, what is the "emptiness of the ultimate"? The ultimate is nirvāṇa. Because it is neither impermanent nor subject to destruction, that nirvāṇa is also empty of nirvāṇa. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of the ultimate." In that regard, what is the "emptiness of the conditioned"? The "conditioned" refers to the desire realm, the form realm, and the formless realm. Because they are neither impermanent nor subject to destruction, the desire realm is empty of the desire realm; the form realm is empty of the form realm; and the formless realm is empty of the formless realm. Why is that? Because that is their very nature; this is called the "emptiness of the conditioned." In that regard, what is the "emptiness of the unconditioned"? The "unconditioned" refers to that which is without arising, without cessation, and without change while abiding; this is called the "unconditioned." Because it is neither impermanent nor subject to destruction, the unconditioned is empty of the unconditioned. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of the unconditioned." In that regard, what is the "emptiness of that which transcends limits"? That in which no limit is observed is what transcends limits.

མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་མཐའ་ལས་འདས་པ་མཐའ་ལས་འདས་པས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གང་ལ་ཐོག་མ་མི་དམིགས་ཤིང་ཐ་མ་ཡང་མི་དམིགས་པ་དེ་ལ་འགྲོ་བ་མི་དམིགས་འོང་བ་ཡང་མི་དམིགས་ཏེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་དང་། ཐ་མ་མེད་པ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གང་ལ་གང་ཡང་དོར་བ་མེད་པ་སྟེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་དོར་བ་མེད་པས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བྱས། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བྱས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བྱས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མ་བྱས་ཏེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་།

Because it is neither impermanent nor subject to destruction, the "beyond extremes" is empty of being beyond extremes. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of the beyond extremes." In that regard, what is the "emptiness of that which is without beginning or end"? That in which a beginning is not observed and an end is also not observed, in that there is no going and no coming. Because it is neither impermanent nor subject to destruction, that which is without beginning or end is empty of being without beginning or end. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of that which is without beginning or end." In that regard, what is the "emptiness of the non-discarded"? That in which nothing whatsoever is to be discarded. Because it is neither impermanent nor subject to destruction, it is empty of being non-discarded. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of the non-discarded." In that regard, what is the "emptiness of nature"? Whether conditioned or unconditioned, whatever is the nature of all phenomena, that is not made by the śrāvakas, not made by the pratyekabuddhas, not made by the bodhisattva mahāsattvas, and not made by the tathāgatas, arhats, perfectly complete buddhas. Because it is neither impermanent nor subject to destruction, nature is empty of nature. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of nature." In that regard, what is the "emptiness of all phenomena"? In that regard, "all phenomena" refers to form, feeling, perception, and...

འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་དང་། ཆོས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། རྣ་བའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། སྣའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། ལྕེའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་། རྣ་བའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་། སྣའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་། ལྕེའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་། གཟུགས་ཡོད་པའི་ཆོས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཆོས་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཏེ། འདི་དག་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ནི་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད། ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད། འདུ་ཤེས་ནི་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད། འདུ་བྱེད་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད།

Formations, consciousness, the eye, the ear, the nose, the tongue, the body, the mind, forms, sounds, odors, tastes, tangibles, and phenomena; eye-consciousness, ear-consciousness, nose-consciousness, tongue-consciousness, body-consciousness, and mind-consciousness; eye-contact, ear-contact, nose-contact, tongue-contact, body-contact, and mind-contact; feeling conditioned by eye-contact, feeling conditioned by ear-contact, feeling conditioned by nose-contact, feeling conditioned by tongue-contact, feeling conditioned by body-contact, and feeling conditioned by mind-contact; phenomena with form, phenomena without form, conditioned phenomena, and unconditioned phenomena—these are called the emptiness of all phenomena. In that regard, because they are neither permanent nor subject to destruction, all phenomena are empty of all phenomena. Why is that? Because that is their very nature; this is called the emptiness of all phenomena. In that regard, what is the emptiness of specific characteristics? Form has the characteristic of disintegration; feeling has the characteristic of experiencing; perception has the characteristic of apprehending; formations have the characteristic of conditioning.

རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའི་རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གང་ལ་འདས་པ་མི་དམིགས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་མི་དམིགས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་གནས་མི་དམིགས་པ་སྟེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་མི་དམིགས་པ་མི་དམིགས་པས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་མི་དམིགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། མི་རྟག་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འདུས་པ་འདུས་པས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཁྱེན་པས་ན། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་རིག། ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་གཞན་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་དང་བཅས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཉི་ཤུའི་རྣམ་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན། རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་བྱང་ཆུབ་པ། ། རྣམ་པར་སངས་རྒྱས་ཀུན་རིག་མཆོག། ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོས་སྟོང་ངོ་། །

Consciousness has the characteristic of cognition. Because they are neither permanent nor subject to destruction, all phenomena—whether they possess the characteristics of conditioned phenomena or the characteristics of unconditioned phenomena—are empty of their respective characteristics. Why is that? Because that is their very nature; this is called the "emptiness of self-characteristic." In that regard, what is the "emptiness of the non-apprehendable"? It is that in which the past is not apprehended, the future is not apprehended, and the present state is not apprehended. Because they are neither permanent nor subject to destruction, the non-apprehendable is empty of the non-apprehendable. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of the non-apprehendable." In that regard, what is the "emptiness of the essence of non-entities"? Because all phenomena arise dependently, they lack an inherent essence of aggregation. Because they are neither permanent nor subject to destruction, the aggregate is empty of the aggregate. Why is that? Because that is its very nature; this is called the "emptiness of the essence of non-entities." By knowing the suchness of these sixteen types of emptiness, it is said: "He who knows the sixteen aspects of suchness." Furthermore, by realizing the twenty aspects of emptiness, including the four [additional] emptinesses, it is said: "He who is fully awakened in twenty aspects, the supreme knower of all." Moreover, Subhūti, furthermore, an entity is empty of an entity.

དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པས་སྟོང་ངོ་། ། རང་བཞིན་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་། ། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་ལ་དངོས་པོ་དངོས་པོས་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོང་པས་དེ་ལྟར་ན། དངོས་པོ་དངོས་པོས་སྟོང་ངོ་། ། ཇི་ལྟར་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་དངོས་པོ་མེད་པས་སྟོང་ཞེ་ན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་དེ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་སྟོང་པས་དེ་ལྟར་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་དངོས་པོ་མེད་པས་སྟོང་ངོ་། ། ཇི་ལྟར་ན་རང་བཞིན་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ནོར་བ་སྟེ། དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་པས་མ་བྱས་མཐོང་བས་མ་བྱས་ཏེ། འདི་ནི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་གནས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། ཆོས་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། མ་ནོར་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། གཞན་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་གི་གཞན་གྱི་སྟོང་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རབ་འབྱོར་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཉི་ཤུའི་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །

Non-existence is empty of non-existence. Intrinsic nature is empty of intrinsic nature. Other-existence is empty of other-existence. In that regard, what is meant by "existence is empty of existence"? It refers to the five aggregates; since those five aggregates are empty of aggregates, in that way, existence is empty of existence. How is it that non-existence is empty of non-existence? "Non-existence" refers to the unconditioned; since that unconditioned is empty of the unconditioned, in that way, non-existence is empty of non-existence. How is it that intrinsic nature is empty of intrinsic nature? "Intrinsic nature" refers to the unerring essential nature. That which is emptiness therein is not made by cognition and is not made by vision; this is the emptiness of intrinsic nature. In that regard, what is the emptiness of other-existence? Whether Tathāgatas arise or whether Tathāgatas do not arise, the stability of phenomena, the nature of phenomena, the expanse of phenomena, the faultlessness of phenomena, suchness, unerring suchness, non-alteration suchness, and the limit of reality abide as suchness. That which is the other-emptiness of those phenomena is called the emptiness of other-existence. Subhūti, this is the Great Vehicle of the bodhisattva mahāsattvas. That which is the perfect awakening in twenty such aspects is what is called by that name.

ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚེ་བཅུ་དྲུག་གིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་བོ་ཞེས་གསུངས་པས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཅུ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་རིག། ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་དཔལ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུད་ལས། འགྲོ་ལ་ཡང་དག་སྤྲོ་བའི་སེམས། ། བསྟན་ལ་སྙིང་པོ་ལེགས་བསྒོམས་ཤིང་། ། སྟོང་ཉིད་དེ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དེ་བཤད་དོ། ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་བཀུག་ནས་ནི། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ལ་སྦྱོར་བ། ། དོན་ཡོད་ཡེ་ཤེས་དག་པ་སྟེ། ། རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ཏུ་བཤད། ། རྡོ་རྗེ་ཆགས་པས་ཆགས་པ་ཡང་། ། འགྲོ་བ་མ་ལུས་ལྷག་མ་མེད། ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྟན་གྱུར་པའི། ། སེམས་དེ་ཆགས་པ་ཡིན་པར་བཤད། ། ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། ། དབེན་ཞིང་དེ་བཞིན་གཉིས་མེད་པར། ། གང་ཚེ་དག་པའི་བདག་ཉིད་མཐོང་། ། དེ་ཚེ་འདི་ནི་ལེགས་པར་བཤད། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བཞི་པོ་ཡི། ། མིང་གི་བརྡར་བཏགས་སྦྱར་བ་ནི། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་མཉམ་སྦྱར་བའི། ། བདེ་མཆོག་མཆོག་གི་དམ་པ་ཡིན། ཁམས་གསུམ་པ་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཆེ། ། ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་མཆོག་མཆོག། རྡོ་རྗེ་དབང་བསྐུར་ལེགས་འབྱུང་བའི། ། བདེ་གཤེགས་ཀུན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ནི། ། རྙོག་པ་མེད་ཅིང་འགྱུར་བ་མེད། ། འོད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གཟི་བརྗིད་མཆོག། བརྟན་ཞིང་རྟག་པར་གྱུར་པ་ཡིན། ། ནམ་མཁའི་མཛོད་ནི་མཛོད་ཆེན་པོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་དབང་བསྐུར་བ། ། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། རྡོ་རྗེ་ཏོག་ནི་བླ་མེད་པའོ། །

Alternatively, it is said that one attains buddhahood itself in sixteen lifetimes as a bodhisattva. Therefore, because of the complete knowledge of the consciousnesses of the sixteen bodhisattvas, it is said: "He knows the sixteen aspects of reality." Furthermore, from the Śrīvajrahr̥dayālaṃkāra-tantra: "The mind that is truly inspired for the sake of beings, Having well meditated on the essence of the teaching, Arisen from the reality of emptiness— That is explained as Vajrasattva. Having summoned all wandering beings, And joined them to the awakening of a buddha, The pure wisdom of Amoghasiddhi Is explained as the supreme Vajrarāja. Through vajra passion, passion itself Is the mind that has become stable by its very nature Without exception for all wandering beings; That is explained as passion. When one sees that all phenomena, By their very nature, are secluded And likewise non-dual, as a pure identity, Then this is well explained. The application of the conventional names Of these four Vajrasattvas Is the supreme, most excellent Cakrasaṃvara, Equal to all the buddhas. The great king of the three realms, With the two accumulations fully perfected, The supreme of the stages and perfections, Arisen from the excellent vajra empowerment— The wisdom of all the Sugatas Is unstained and unchanging, A circle of light of supreme majesty, Stable and eternal. The treasury of space is the great treasury, Empowering all phenomena; The wish-fulfilling jewel, Vajradhara, The unsurpassed Vajraketu."

ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་རིན་ཆེན་ཆེ། ། ངོ་མཚར་ལ་སོགས་ངེས་པར་སྟོན། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གསང་། ། རྡོ་རྗེ་བཤད་པ་ཞེས་བསྒྲགས་སོ། ། བདག་མེད་ཆོས་ལ་ལེགས་པར་བྱུང་། ། གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་སྟེ། ། ཆོས་ཉིད་མཆོག་ཏུ་བསམ་མི་ཁྱབ། ། རྡོ་རྗེ་ཆོས་སུ་དེ་བཤད་དོ། ། རྡོ་རྗེ་བློ་ནི་སྣང་བ་ཆེ། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད། ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་རྣོན་པོར་དེ་བཤད་དོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་འཁོར་ལོ། ། གཉིས་མེད་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ། རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་གྲགས། ། རྡོ་རྗེ་རྒྱུ་ཞེས་གྲགས་པ་ཡིན། ། སེམས་ཅན་སྐད་ཀྱིས་སྤྲོས་པའི་མཆོག། ཡུལ་རྣམས་དག་ནི་ངེས་གསུངས་པ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱིས་བཟླས་པ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་གསུང་དུ་དེ་བཤད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཀུན་དོན་ཡང་དག་འབྱོར། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་མཆོག་ཆེན་པོ། ། དང་པོའི་སྦྱོར་བ་དག་པ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་ལས་ཞེས་བྱ་བར་བཤད། ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱམས་པ་ཆེ། ། བསྲུང་བ་ལས་ནི་བླ་མེད་པར། ། དག་པའི་ཆོས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་བསྲུང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། ། སངས་རྒྱས་སྐྱོབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་ཁྲོ་བོ་ཆེ། ། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཟ་བ་ཆེ། ། རྡོ་རྗེ་གནོད་སྦྱིན་དུ་དེ་བཤད། ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི། ། སྒྲིབ་པ་མེད་ཅིང་བླ་མེད་པ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱིས་གསང་། ། རྡོ་རྗེ་བསྡུས་པར་རྟག་ཏུ་བཤད། ། རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྟོབས་ཆེན་པོ། ། ཐོག་མ་ཐ་མ་མེད་ཞི་བ། ། རིག་པའི་མཆོག་ཏུ་གནས་པ་ཡིན། །

The great jewel of the appearance of primordial wisdom, It definitively reveals the marvelous and so forth; The secret of all the Tathāgatas, It is proclaimed as the "Vajra Explanation." Well-arisen from the dharma of selflessness, It is the supreme non-dual primordial wisdom; The nature of phenomena, supremely inconceivable, That is explained as "Vajra Dharma." The vajra mind is the great appearance, The stainless primordial wisdom of insight; The great, untainted insight, That is explained as "Vajra Sharpness." The wheel of dharma of the Buddhas, Characterized by the attainment of non-duality, Renowned as the twelve links of dependent origination, Is known as "Vajra Cause." The supreme elaboration in the languages of sentient beings, The objects that are definitively taught, The great recitation of all the Buddhas, That is explained as "Vajra Speech." Perfectly endowed with the welfare of all sentient beings, The great supreme of all the Buddhas, The great purity of the initial application, Is explained as "Vajra Action." The unsurpassed great loving-kindness, The unsurpassed protection from harm, The great diligence of the pure dharma, Is explained as "Vajra Protection." The great wrath of wisdom and method Of all the Buddhas, the Protectors, The great devourer of all afflictions, Is explained as "Vajra Yakṣa." The application of body, speech, and mind, Unobscured and unsurpassed, The secret of all the Tathāgatas, Is always explained as "Vajra Collection." The great yoga of vajra primordial wisdom, The great power of all the Buddhas, Peaceful, without beginning or end, It abides as the supreme knowledge.

ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ཐུགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་རིམ་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཡིན་གྱི། རྒྱུད་གཞན་ལ་སོ་སོར་སྣང་བས་ནི་ཕྱེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པས་མི་ཕྱེད་ཅིང་། བརྟན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་ཡང་དག་པར་བསྐྱེད་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་ཅན་རྣམས་འཛུད་པར་བྱེད་དོ། ། བཙུད་པ་རྣམས་འདི་ཉིད་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཉིད་དུ་བྱའོ། ། ཤིན་ཏུ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་རྣམས་ནི་འདི་ཉིད་ལེགས་སོ་ཞེས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པ་ལ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལས་མི་འགྱུར་བ་རྣམས་ནི་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་དབང་བསྐུར་བ་འཐོབ་བོ། ། དབང་བསྐུར་བ་རྣམས་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། ། རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་དང་རབ་ཏུ་འབར་བའི་གཟི་བརྗིད་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པའི་རྒྱལ་མཚན་སྒྲེང་བར་བྱེད་དོ། ། སྦྱིན་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་མཚན་བསྒྲེང་བ་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་སྔ་ལྟས་བཞད་པར་སྟོན་ལ། །

This is a classification made by way of the stages of the engagement of the mind; it is not a classification based on the distinct appearances in other continuums, for that would lead to the consequence of an infinite variety. Furthermore, starting from the initial generation of the mind of enlightenment (bodhicitta) up until buddhahood, the classification of the aspects is established in terms of a single continuum of mind. In that regard, first, one should generate the firm mind of enlightenment that cannot be divided by māras, non-Buddhists, and the like. Having correctly generated the mind of enlightenment, one leads sentient beings into the Mahāyāna. Those who have been led should be made to feel attachment to this very path. Those who are intensely attached will become certain in the realization of the suchness of the nature of phenomena (dharmatā). Thus, those who are irreversible from buddhahood—the perfection of the accumulations of merit and wisdom—obtain the empowerment of the Dharma King of the three realms of existence. Those who have been empowered become of great majesty in order to be victorious over the discordant factors. Those who have attained victory and the blazing majesty raise the victory banner of granting fearlessness to all sentient beings. Those who raise the victory banner of great generosity display laughter as a precursor to teaching the most marvelous Dharma.

ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་རྣམས་ནི་རྡོ་རྗེ་ཆོས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་ཆོས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྐོར་བར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་རྣམས་དགོངས་པའི་དོན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེད་པའི་སྐད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མཆོད་ཅིང་བསྙེན་བཀུར་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མཆོད་ཅིང་བསྙེན་བཀུར་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ནི་བྱམས་པ་ཆེན་པོའི་གོ་ཆས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྲུང་བ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གདུག་པ་རྣམས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཟད་པར་བྱེད་དོ། ། ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་ཟད་པ་རྣམས་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པའི་ཁུ་ཚུར་འཆང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཉིད་རྟོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་།

Those who perfectly demonstrate the great and most marvelous explanations will realize the equality of Vajradharma. Having internalized the equality of Vajradharma, they will realize all phenomena in all their aspects. Those who realize all phenomena in all their aspects turn the wheel of Dharma. Those who turn the wheel of Dharma benefit sentient beings through various intentional meanings and teach suchness in all languages. Those who teach suchness engage in making offerings and rendering service to all the Tathāgatas. Those who engage in making offerings and rendering service to all the Tathāgatas perfectly protect all sentient beings with the armor of great love. Those who perfectly protect all sentient beings exhaust the side of the afflictions and the malicious beings. Those who have exhausted the afflictions without exception hold the fist that perfectly gathers the assembly of all the Tathāgatas. In that way, they realize the sixteen aspects of the mental continuum of sentient beings, and likewise four others: the very mind that is perfected becomes the essence of the mirror-like wisdom, the essence of Akṣobhya; the nature of the wisdom of equality, the essence of Ratnasambhava; and the aspect of the wisdom of individual discernment, the essence of Amitābha.

བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་སྟེ། དབུས་སུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་བཞུགས་པ་ལས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པས་ན། རྣམ་པ་ཉི་ཤུས་བྱང་ཆུབ་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་སངས་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་ན་རྣམ་པར་སངས་རྒྱས་སོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངའ་བས་ན་ཀུན་རིག་གོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པར་གྱུར་པས་ན་མཆོག་གོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྤྲིན་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་ཅིང་མཐའ་ཡས་པ་རྣམས་སུ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཅིག་ཅར་མཛད་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ། ། བྱེ་བ་དཔག་མེད་འགྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། སྐད་ཅིག་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྟོགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དོན་ཀུན་རིག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གི་དོན་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དོན་ཀུན་རིག། ཅེས་བྱའོ། ། ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་རིག་པའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། དེ་ཉིད་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པའི་ཐབས་ཏེ།

He is the essence of Amoghasiddhi, the nature of the all-accomplishing wisdom (kṛtyānuṣṭhāna-jñāna). These are the twenty aspects. In the center, Vairocana abides as the essence of the utterly pure dharmadhātu; because the Blessed One, the venerable Mañjuśrī, has attained manifest enlightenment as the essence of Great Vairocana, it is said: "Awakened through twenty aspects." Because he has awakened through these very diverse aspects, he is "Perfectly Awakened" (saṃbuddha). Because he possesses the wisdom of omniscience, he is "All-Knowing" (sarvavid). Because he is the most sublime of all, he is "Supreme." Because he simultaneously acts for the benefit of sentient beings belonging to immeasurable and infinite world-systems through clouds of the Buddha's immeasurable emanations, it is said: "The emanation body (nirmāṇakāya) of all Buddhas, who radiates tens of millions of immeasurable [forms]." Because he has realized the nature of the sixteen moments of mind, it is said: "Manifestly realizing all moments." Regarding the phrase "all-knowing the meaning of a single moment of mind," the meaning of a single moment of mind is non-arising and the absence of substantiality. Because he has realized that exactly as it is, it is said: "All-knowing the meaning of a single moment of mind." "Various vehicles" refers to the worldly, Śrāvaka, Pratyekabuddha, and the vehicles of the perfectly complete Buddhas. Their methods are the specific types of knowledge. That itself is the means for accomplishing the welfare of beings.

མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ཏེ། དེ་བས་ན། ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་ཐབས་ཚུལ་གྱིས། ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་རྟོག་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བས་ན། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ངེས་འབྱུང་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ཡང་ཐེག་པ་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་དུ་བདག་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ངེས་འབྱུང་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ། ། དེ་ནི་གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་བྱེ་བྲག་གི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པར་ནི་ཐེག་པ་ལ་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན། ཐེག་པ་ནི་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་ཟད་ལ། འབྲས་བུ་ཡང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པར་གཅིག་པས་ན། ཐེག་པ་གཅིག་གི་འབྲས་བུར་གནས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཚུལ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། དོན་དམ་པར་ངེས་པར་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མི་མཁས་གང་དག་དམན་ལ་མངོན་དགའ་ཞིང་། ། སངས་རྒྱས་བྱེ་བ་མང་ལ་སྤྱོད་མ་སྤྱད། ། འཁོར་བར་ཆགས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བ། ། དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཉེ་བར་བསྟན། ། སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་རྟོགས་བྱའི་ཕྱིར། ། དེ་ལྟར་རབ་འབྱུང་བ་ནི་ཐབས་མཛད་དེ། ། ཁྱེད་ཅག་སངས་རྒྱས་སུ་ཡང་འགྲུབ་པོ་ཞེས། དེ་རྣམས་ལ་ནི་རེ་ཞིག་མི་གསུང་ངོ་། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། རང་བྱུང་བདག་ཉིད་ཅི་ལ་གནས་པ་དང་། ། སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟ་བུ་དང་ཅི་འདྲ་བ། ། སྟོབས་དང་བསམ་གཏན་རྣམ་ཐར་དབང་པོ་རྣམས། ། དེ་དག་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་རབ་ཏུ་འཇོག། བྱང་ཆུབ་རྡུལ་མེད་དམ་པ་ཐོབ་ནས་སུ།

Because it brings about the attainment of the higher realms, liberation, and so forth, it is said: "Through various vehicles and methods, he considers the welfare of beings." This is because it brings to perfection the state of buddhahood and the like. Therefore, it is stated: "Regarding the deliverance of the three vehicles." This is explained in order to demonstrate that this very vehicle is the ultimate goal. This is done in consideration of the diverse dispositions of those to be trained; however, in the ultimate sense, there is no division in the vehicle. Since the vehicle is but one and the fruit is also one—namely, buddhahood and so forth—it is said: "Abiding in the fruit of the single vehicle." The manner in which all vehicles are subsumed is the Great Vehicle. As it is said in the Saddharmapuṇḍarīka-sūtra (The Lotus Sutra), which speaks of the definitive ultimate truth: "Those who are unwise and delight in the inferior, Who have not practiced under many tens of millions of buddhas, Attached to cyclic existence and deeply suffering— To them, nirvāṇa is shown as being near. In order that they may realize the wisdom of a buddha, He employs such an expedient means of renunciation; He does not, for the time being, say to them: 'You shall also be established as buddhas.'" Furthermore, from that same sutra: "In whatever state the self-arisen one abides, And what the buddhas are like and of what nature— Their powers, meditative concentrations, liberations, and faculties— Into those very states he establishes sentient beings. Having attained the stainless, supreme enlightenment,"

། ཐེག་པ་དམན་ལ་སེམས་ཅན་གཅིག་བཀོད་ན། ། འདི་ནི་ང་ཡི་ལེགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། སེར་སྣའི་ཉེས་པ་ང་ལ་ཡོད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། བཤད་པ་འདི་ལ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཞན་ཡང་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ལྔ་ཡོད་དེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་དང་། གང་དུའང་མ་ངེས་པའི་རིགས་དང་། རིགས་མེད་པ་དང་ལྔའོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། གང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་ན་ལུས་ཀྱི་སྤུ་ལྡང་ཞིང་དེའི་བློ་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པར་བྱ་བའི་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པར་བྱ་བ་ལ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལྟ་བས་ས་དྲུག་དང་ལྔ་དག་ཏུ་ཀུན་ནས་ལྟ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་སྤངས་ནས་བག་ཆགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་མ་སྤངས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་འཆི་འཕོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་བདག་གི་སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་སོ། །

"If I were to establish even a single sentient being in the Lesser Vehicle, this would not be my excellence; it would be a fault of stinginess on my part." Thus it was said. Regarding this explanation, the Laṅkāvatāra Sūtra states: "Furthermore, Mahāmati, there are five lineages that lead to clear realization. What are the five? They are: the lineage that leads to the clear realization of the Śrāvaka Vehicle, the lineage that leads to the clear realization of the Pratyekabuddha Vehicle, the lineage that leads to the clear realization of the Tathāgata Vehicle, the indeterminate lineage, and the lineage-less—these are the five. Mahāmati, how is the lineage that leads to the clear realization of the Śrāvaka Vehicle to be understood? When the teaching is given on the thorough knowledge of the aggregates, elements, and sense bases, as well as their specific and general characteristics, the hairs on the body stand on end and the mind enters into the knowledge of becoming thoroughly familiar with those characteristics, but not into the thorough familiarity with the characteristic of the inseparability of dependent origination. Mahāmati, this is the lineage that leads to the clear realization of the Śrāvaka Vehicle. Through the view of the clear realization of the Śrāvaka Vehicle, they completely abandon the afflictions of the six or five stages of observation, yet they do not completely abandon the afflictions of habitual tendencies. Possessing an inconceivable death and transition, they think: 'My births are exhausted; I abide in the holy life.'"

བྱ་བ་བྱས་སོ་ཞེས་ཡང་དག་པར་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་ཤིང་དེ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ནས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་གྱི་བློར་འགྱུར་རོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཞན་དག་ནི་བདག་དང་། སེམས་ཅན་དང་། སྲོག་དང་། གསོ་བ་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་། གང་ཟག་ཡོད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཚོལ་ལོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཡང་གཞན་དག་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ལ་རག་ལས་པར་མཐོང་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདོད་པའི་བློ་འགྱུར་ཏེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་མཐོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐར་པ་ནི་མེད་དོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་རིགས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་འབྱུང་བའི་བློ་ཅན་ཏེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ལྟ་བ་ངན་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱའོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་(ད་,དེ་)ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ནི་གང་གཅིག་པུའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བསྟན་ན་མཆི་མ་དང་སྙིང་ཡེར་ཞེས་ལུས་ཀྱི་སྤུ་ལྡང་བར་འགྱུར་ཞིང་འདུ་འཛི་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། རང་གི་ལུས་ཀྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་བསྣོར་བ་དང་། ཟུང་གི་ཆོ་འཕྲུལ་བསྟན་པ་རབ་ཏུ་བཤད་ན་དགའ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཅན་དུ་ཤེས་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཏམ་བྱའོ། །

Having truly roared the lion’s roar, "What was to be done has been done," and having spoken such words, their minds will range from the thorough familiarity with the selflessness of the person up to nirvāṇa. Mahāmati, others seek nirvāṇa by understanding that a self, a sentient being, a life-force, a nourisher, a spirit, and a person exist. Mahāmati, yet others, seeing that all things depend upon causes, develop the mind that desires nirvāṇa; however, Mahāmati, because they do not see the selflessness of phenomena, there is no liberation for them. Mahāmati, this is the realization of the Śrāvaka vehicle, and it is the mind of those who arise from the non-arising of the Tīrthika lineages. Mahāmati, you must strive to turn them away from these evil views. Mahāmati, as for the lineage of those who will realize the Pratyekabuddha vehicle: when the realization is taught for the sake of the solitary one, they shed tears, their hearts are struck with awe, and the hair on their bodies stands on end. Due to the condition of being free from social bustle, they are attached to things; when various kinds of personal miraculous displays and the explanation of the twin miracles are shown, they become joyful. Knowing them to be of the lineage that will realize the Pratyekabuddha vehicle, one should speak to them in accordance with the realization of the Pratyekabuddha vehicle.

བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འདི་ལྟར་རང་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དག་གི་སོ་སོ་རང་གི་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཕྱི་རོལ་ཡངས་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རིགས་སོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་བསྟན་པ་དང་། རང་གི་སེམས་སྣང་བའི་ལུས་དང་། ཀུན་གཞི་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། གནས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ན་མི་འཇིགས་མི་སྐྲག་སྐྲག་པར་མི་འགྱུར་ན་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གསུམ་པོ་འདི་དག་བསྟན་པའི་ཚེ་གང་ལ་དགའ་བ་དེ་ལ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བར་བྱའོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལྟར་རིགས་རྣམ་པར་དགོད་པ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བའི་ས་སྟེ། སྣང་བ་མེད་པའི་ས་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དགོད་པར་བྱའོ། །

Mahāmati, these are the characteristics of those belonging to the lineage of the realization of the Pratyekabuddhayāna. Mahāmati, in that regard, there are three types of lineages for the realization of the Tathāgata-yāna: the lineage for the realization of phenomena that are by nature without intrinsic nature; the lineage for the realization of the individual self-cognition of those who have attained realization; and the lineage for the realization of the vast external Buddha-fields. Mahāmati, when any one of these three is taught, and when the body, the storehouse consciousness (ālayavijñāna), enjoyments, and the dwelling place—the inconceivable realm that is the appearance of one's own mind—are taught, if one is not afraid, does not tremble, and does not become terrified, one should be known as belonging to the lineage for the realization of the Tathāgata-yāna. Mahāmati, these are the characteristics of those belonging to the lineage of the realization of the Tathāgata-yāna. Mahāmati, when these three indefinite lineages are taught, one should apply oneself to whichever one they take pleasure in. Mahāmati, this presentation of the lineages is the stage of complete purification; it is presented for the sake of entering the stage of non-appearance.

སོ་སོ་རང་གི་ཀུན་གཞི་ལ་རང་གི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་དག་ནས་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་ཐོབ་ནས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་རྒྱལ་བའི་སྐུ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་ཐེག་པ་གཅིག་པོ་རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་གཅིག་གི་ལམ་རིག་ཅིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ཐེག་པ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། ཐེག་པ་གཅིག་གི་ལམ་རིག་ཅིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་གཅིག་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་འདི་ནི་ང་མ་གཏོགས་པར་མུ་སྟེགས་ཅན་གཞན་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཚངས་པ་ལ་སོགས་པས་སྔོན་མ་ཐོབ་བོ། ། དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་སླད་དུ་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་མ་བཤད། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གདུལ་བྱ་དང་། རབ་ཏུ་དབེན་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལུང་གིས་འགྲོལ་གྱིས་རང་གིས་མ་ཡིན་ཏེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་བདག་ཉིད་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་བས་ན་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་མ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཉན་ཐོས་དང་།

Because they purify the latencies of their own afflictions within their respective ālaya and perceive the selflessness of phenomena, they attain the bliss of meditative absorption; thus, it is said that even the śrāvakas will fully attain the very body of a Victor. Furthermore, from that same sutra: "In that regard, what is the characteristic of realizing the single vehicle? It is as follows: because one knows and realizes the path of the single vehicle, it is called the 'single vehicle.' What is the knowledge and realization of the path of the single vehicle? It is as follows: because one abides in the reality of the conceptualization of subject and object just as it is, conceptualization does not arise; therefore, it is the realization of the single vehicle. Mahāmati, this realization of the single vehicle was not previously attained by any others—neither by non-Buddhists, nor by śrāvakas, nor by pratyekabuddhas, nor by Brahmā and the like—except for me. Therefore, Mahāmati, it is called the 'single vehicle.'" Mahāmati asked: "Blessed One, for what reason did you teach three vehicles and not teach a single vehicle?" The Blessed One replied: "Mahāmati, it is because all śrāvakas and pratyekabuddhas are to be disciplined by the Tathāgata and are liberated through the instructions on the yoga of solitude, but not by themselves. Mahāmati, because they are of a nature that does not pass into parinirvāṇa by their own power, I did not teach a single vehicle to all śrāvakas and pratyekabuddhas." Furthermore, Mahāmati, the śrāvakas and...

རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ། ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་མ་རྟོགས་ཤིང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་འགྱུར་བའི་ཤི་འཕོ་བ་མ་ཐོབ་པས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ། ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་མ་ཡིན་ནོ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དེ་དག་ནམ་ཉེས་པའི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཤིང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་དག་བག་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མྱོས་པར་གྱུར་ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ནས་སླར་སད་དེ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཀང་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ལྷ་ཡི་ཐེག་དང་ཚངས་པའི་ཐེག། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་དང་རང་རྒྱལ་གྱི། ། ཐེག་པ་དེ་དག་ངས་བཤད་དོ། ། ཇི་སྲིད་སེམས་ནི་འཇུག་པའི་བར། ། ཐེག་པ་དག་ལ་ཐུག་པ་མེད། ། སེམས་ནི་ཤིན་ཏུ་གྱུར་པས་ན། ། ཐེག་པ་མེད་ཅིང་འགྲོ་བའང་མེད། ། ཐེག་པའི་རྣམ་པ་གཞན་མེད་ཀྱང་། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་དྲང་བའི་ཕྱིར། ། ཐེག་པ་ཐ་དད་ངས་བཤད་དེ། ། ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་ངས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་རྣམ་གྲོལ་གསུམ་པོ་དང་། ། ཆོས་ལ་བདག་མེད་དེ་ཉིད་དང་། ། མཉམ་མེད་ཡེ་ཤེས་ཉོན་མོངས་པ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བས་དེ་དག་སྤངས། ། ཇི་ལྟར་ཤིང་དག་རྒྱ་མཚོ་ལ། ། རླབས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས། ། དེ་བཞིན་ཉན་ཐོས་རྨོངས་པ་ཡང་། ། མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་གཡེངས། ། ཀུན་ནས་ལྡང་དང་བྲལ་མོད་ཀྱི། །

Because all Pratyekabuddhas have not abandoned the cognitive obscurations and the latencies of karma, they have not realized the selflessness of phenomena and have not attained the inconceivable death and transition. Therefore, the vehicles are taught to the Śrāvakas as three, and not as one. Mahāmati, when they have abandoned all the latencies of faults and realized the selflessness of phenomena, they awaken from the state of being intoxicated by meditative absorption and the faults of latencies within the uncontaminated expanse. Having fully completed the accumulations belonging to the uncontaminated expanse—both mundane and supramundane—they will thoroughly attain mastery over the inconceivable dharmakāya. Regarding this, it is said: The vehicle of the gods and the vehicle of Brahmā, And likewise the vehicle of the Śrāvakas, As well as the vehicles of the Tathāgatas and Pratyekabuddhas— These vehicles I have explained. As long as the mind continues to engage, There is no end to the vehicles. When the mind is utterly transformed, There is no vehicle and no traveler. Although there are no other types of vehicles, In order to lead sentient beings, I have explained the various vehicles; I have taught them as a single vehicle. Likewise, the three liberations, The suchness of the selflessness of phenomena, And the peerless wisdom that abandons The afflictions through complete liberation. Just as logs upon the ocean Are tossed about by the waves, So too the deluded Śrāvakas Are thoroughly tossed by characteristics. Though they are free from the outbursts [of afflictions],...

ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་རྣམས་དང་འབྲེལ། ། ཏིང་འཛིན་མྱོང་བས་དེ་མྱོས་ཏེ། ། ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ན་འཁོད། ། ཐ་མར་ཕྱིན་པ་དེ་ལས་མེད། ། ཕྱིར་ཡང་དེ་ལས་མི་ལྡོག་སྟེ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ལུས་ཐོབ་ནས། ། བསྐལ་པའི་བར་དུ་དེ་མི་སད། ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ར་རོ་བ། ། ཆང་དང་བྲལ་ནས་སད་གྱུར་བཞིན། ། དེ་ནས་དེ་དག་གང་ངའི་ཡང་། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་འཁོར་ལོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ། ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་བསྙེན་བཀུར་བ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སྒྲ་དབྱངས་སྙན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་པདྨའི་སྟན་དེ་ལས་ལངས་ཏེ། བླ་གོས་ཕྲག་པ་གཅིག་ཏུ་བགོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་ཞབས་ལ་མགོ་བོས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། པུས་མོ་གཡས་པའི་ལྷ་(ད་,ང་)པདྨའི་སྙིང་པོ་ལ་བཙུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བཏུད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མི་མཇེད་དེ་ཇི་སྲིད་ཅིག་ན་མཆིས། དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འོད་ཟེར་གྱིས་ཁེབས་པའི་པདྨ་རབ་ཏུ་རྒྱས་པའི་སྐུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སྒྲ་དབྱངས་སྙན་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ལོགས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་འདས་པ་ནའོ། ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཆོས་སྟོན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་བཀའ་སྩལ་པ།

Connected with the latencies of the afflictions, they are intoxicated by the experience of meditative absorption and abide in the uncontaminated expanse. There is no further state beyond that. They do not return from there; having attained a body of meditative absorption, they do not awaken for the duration of an eon. Just as a person who is intoxicated awakens once they are free from the liquor, so too, they will eventually attain my dharmakāya. Thus it was said. Furthermore, in the Sūtra of the Wheel of Non-Retrogression, with reference to the teaching of a single vehicle, it is said: Then the Blessed One’s attendant, the bodhisattva mahāsattva named Melodious Voice, rose from his lotus seat, draped his upper robe over one shoulder, prostrated with his head at the feet of the Blessed One, and resting his right knee upon the heart of the lotus, he bowed with palms joined toward the Blessed One and addressed him: "Blessed One, how far away is that Sahā world system?" When he had spoken thus, the Tathāgata, whose body is like a fully blossomed lotus covered in rays of light, said to the bodhisattva mahāsattva Melodious Voice: "Noble son, it is to the west of this world system, beyond as many world systems as there are grains of sand in the river Ganges." He asked: "Blessed One, which Blessed One teaches the Dharma in that world system?" The Blessed One replied:

བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཆོས་སྟོན་པ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ལགས། བཀའ་སྩལ་པ། ཐེག་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ཏེའོ། ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གང་ལགས། བཀའ་སྩལ་པ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལས་བརྩམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དེ་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་མཐུན་པ་མ་ལགས་སམ། བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་མཐུན་ནོ། ། གསོལ་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་ཅི་ཙམ་ཞིག་མཐུན། བཀའ་སྩལ་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་མཐུན་ནོ། ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཐེག་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ཏེ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཅན་དེ་དག་སྙིགས་མ་ལྔའི་དུས་ན་བྱུང་བས་དམན་པ་ལ་མོས་པ་དག་སྟེ། དེ་དག་ཐེག་པ་གཅིག་ལ་མི་འཇུག་པས་ན་ཐབས་མཁས་པས་དེ་དག་དེ་ལྟར་ཉེ་བར་ཁྲིད་དེ། རིགས་ཀྱི་བུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཐབས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་སྙིགས་མ་ལྔའི་དུས་ན་བྱུང་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་ལ་མ་མོས་པ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།

“The Blessed One, the Tathāgata, the Arhat, the Perfectly Complete Buddha is named Śākyamuni.” He asked, “Blessed One, in what manner does he teach the Dharma?” He replied, “He does so by means of the three vehicles.” He asked, “Blessed One, what are those three vehicles?” He replied, “The vehicle of the śrāvakas, the vehicle of the pratyekabuddhas, and the Great Vehicle. It is by means of these three vehicles that the Blessed One, the Tathāgata, the Arhat, the Perfectly Complete Buddha Śākyamuni teaches the Dharma.” He asked, “Blessed One, is the Dharma taught by the Buddha, the Blessed One, not uniform?” He replied, “Noble son, the Dharma taught by the Buddha, the Blessed Ones, is uniform.” He asked, “To what extent is the Dharma taught by the Buddha, the Blessed Ones, uniform?” He replied, “The Dharma taught by the Buddha, the Blessed Ones, is uniform in its wheel of Dharma that is irreversible.” He asked, “Blessed One, how is it that the Blessed One teaches the Dharma by means of the three vehicles?” He replied, “Noble son, because those sentient beings have arisen in an age of the five degenerations, they are inclined toward the inferior. Since they do not enter into the single vehicle, the Blessed One leads them in that way through skillful means. Noble son, the Buddha, the Blessed Ones, possess great skillful means.” When it was said, “The Blessed One appeared in an age of the five degenerations, and they are those who have no faith in the single vehicle,”

ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལགས། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་འཁོར་ལོའི་སླད་དུ་ཡོངས་སུ་ཞུ་ལགས་སམ། ། བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཀུན་དགའ་བོ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དག་གོ། ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཅི་ལ་དགོངས་ཏེ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བསྟན། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བསྟན། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཅི་ལ་དགོངས་ཏེ་བརྒྱད་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གང་ལ་དགོངས་ཏེ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གང་ལ་དགོངས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། བརྒྱད་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ལགས་པར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏམ། ཅི་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་དུ་གསོལ། བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཞེས་དེ་སྐད་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

Furthermore, from that same text: Then the Venerable Ānanda addressed the Blessed One in this way: "Blessed One, is Mañjuśrī Kumārabhūta inquiring for the sake of the wheel of non-retrogression?" The Blessed One replied, "Ānanda, it is so. Ānanda, the Buddha Blessed Ones are those who turn the wheel of non-retrogression." Ānanda asked: "Blessed One, with what intention did the Tathāgata teach the follower by faith and the follower of the Dharma? Likewise, Blessed One, with what intention did the Tathāgata, the Arhat, the Perfectly Complete Buddha, teach the eighth-rank, the stream-enterer, the once-returner, the non-returner, the Arhat, the śrāvaka, and the pratyekabuddha? Blessed One, did the Tathāgata teach that the very same qualities of a bodhisattva are those for which the Tathāgata taught the follower by faith, and likewise those for which the Tathāgata taught the follower of the Dharma, the eighth-rank, the stream-enterer, the once-returner, the non-returner, the Arhat, the śrāvaka, and the pratyekabuddha? Blessed One, please explain this." The Blessed One replied: "Ānanda, it is so. The Tathāgata has taught that those very things are the qualities of a bodhisattva. Why is that?"

ཀུན་དགའ་བོ་སྙིགས་མ་ལྔའི་ཚེ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་དམན་པ་ལ་མོས་པ་དག་སྟེ། དེ་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་མངོན་པར་མོས་པས་ཀུན་དགའ་བོ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་ལ་མཁས་པས་དེ་ལྟར་དེ་དག་ལ་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། ཀུན་དགའ་བོ་སེམས་ཅན་གང་དག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པ་དེ་དག་ནི་ཉུང་སྟེ། ཀུན་དགའ་བོ་སེམས་ཅན་གང་དག་དམན་པ་ལ་མོས་པ་དེ་དག་གི་ཆེད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐབས་མཁས་པ་དེ་ལྟ་བུས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། ཐབས་འདིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། འདི་ལ་དངོས་པོ་གྲུབ་པ་མེད། ། འདི་ལ་སེམས་ཅན་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཅི་ནས་སུས་ཀྱང་མི་མཐོང་བ། ། ཁམས་དེ་རྣམ་པར་ལྟ་བར་གྱིས། ། ཉིན་དང་མཚན་དུ་གཡེལ་མེད་པར། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དེ་སྐད་སྒྲོགས། ། བདག་ནི་འགའ་ཞིག་སྒྲོགས་སོ་ཞེས། ། རློམ་སེམས་དེ་ལ་ཅི་ཡང་མེད། ། ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སྤྲོས་པ་མེད་ཅིང་རྙོག་པ་མེད། ། ཆགས་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ཀྱང་སྟོན། ། སངས་རྒྱས་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར། ། རྣམ་པར་མཐོང་ནས་སྟོན་པར་བྱེད། ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་གང་གསུངས་པ། ། ཆོས་དང་རིང་བར་མི་རྟོག་ཅིང་། ། ཆོས་དང་ཉེ་བར་མི་རྟོག་སྟེ། ། དེ་ཕྱིར་དེ་དག་འདྲེ་བ་མེད། ། སྒྲོགས་ཀྱང་འདྲེ་བ་ཡོད་མིན་ཞིང་། ། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་ལ་བརྗོད། ། སེམས་ཅན་དེ་དག་མཐོང་བ་མེད། ། དེས་དེ་ཉན་ཐོས་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ཀུན་དགའ་འདི་ལ་དགོངས་ནས་ནི། ། ང་ཡིས་ཉན་ཐོས་ཡོངས་སུ་བསྟན། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་གནས་པ། ། ཉན་ཐོས་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་གྱིས། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། །

Ānanda, those sentient beings born in the age of the five degenerations are those who are inclined toward the inferior. Because they lack aspiration for the wisdom of a buddha, Ānanda, the Buddha, the Blessed One, teaches the Dharma to them through such skillful means. Ānanda, those sentient beings who are inclined toward the vast are few; Ānanda, it is for the sake of those sentient beings who are inclined toward the inferior that the Tathāgata teaches the Dharma through such skillful means. "By this means, he teaches the Buddha-dharmas," he said. Furthermore, from that same source: "In this, no entity is established; In this, no sentient being exists. Just as no one can see it, So should you behold that realm. Day and night, without distraction, Proclaim this to sentient beings. As for the conceit, 'I am proclaiming to someone,' In that, there is nothing at all." And again from that same source: "Without conceptual elaboration and without turbidity, He also reveals the expanse free from attachment. Having clearly seen all the Buddha-dharmas without exception, He teaches them. Regarding what the Buddha has spoken, He does not conceptualize the Dharma as distant, Nor does he conceptualize the Dharma as near; Therefore, there is no mingling of them. Though he proclaims, there is no mingling, Yet he speaks to immeasurable sentient beings. Those sentient beings are not seen; Therefore, he is called a 'Hearer' (Śrāvaka). Ānanda, with this in mind, I have fully taught the Hearers. Know that the non-abiding Bodhisattvas Are the Hearers in that way." And again from that same source:

ཉོན་མོངས་མེད་ཅིང་བྲལ་བ་མེད། ། ཆོས་མེད་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད། ། སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་མེད། ། མྱ་ངན་འདས་མེད་རབ་བྱུང་མེད། ། དེ་ལ་ཞི་གནས་གང་ཡང་མེད། ལྷག་མཐོང་ཡང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཡོ་བྱད་བསྙུངས་མེད་འདོད་ཆུང་མེད། ། ལེ་ལོ་མེད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་མེད། ། རྒོད་པ་མེད་ཅིང་འགྱོད་པ་མེད། ། སྡོམ་པའང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། གང་ཕྱིར་སྡོམ་པར་གྱུར་པ་ཡི། ། འདི་ལ་དངོས་པོ་གྲུབ་པ་མེད། ། འདི་ལ་རྟོག་པའང་རྣམ་རྟོག་མེད། ། རྣམ་མི་རྟོག་པའང་ཡོད་མ་ཡིན། ། འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་དགོན་པ་མེད། ། བཅིངས་པ་མེད་ཅིང་ཐར་པ་མེད། ། འདི་ནི་སྒྲ་ཡིས་འཇུག་པ་སྟེ། ། འཇུག་པ་མེད་པར་ངེས་པར་བསྟན། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྒྲ་མེད་དེ། ། སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་བརྗོད་པ་ཡིན། ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱུར་པས་ན། ། ཟད་མི་ཤེས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏོ། ། ཏིང་འཛིན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། ། དེ་ནི་སྒྲ་ལ་མི་ཆགས་སོ། ། ཅི་འདྲ་གང་གི་གང་ཡིན་པ། ། སྒྲ་དེ་དེས་ནི་མངོན་སུམ་ཤེས། ། ཆོས་ཀུན་འདི་ལྟར་མཉམ་པ་སྟེ། ། བརྗོད་པ་མེད་ཅིང་གནས་པ་མེད། ། འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱུར་པས་ན། ། ཚུ་རོལ་ནས་ནི་ཕ་རོལ་སོང་། ། དེ་ནི་སྨོད་པ་མེད་པ་སྟེ། ། རང་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། ལེན་པ་ལེན་པས་མ་ཡིན་ཏེ། ། སྟོང་པར་དེ་ཡིན་རྣམ་པར་བཤིག། དེ་ནི་དངོས་པོར་གྲུབ་མེད་དེ། ། སྨིག་རྒྱུ་ལ་ནི་ཆུ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡི་སྲིད་པར་འདུ་ཤེས་གང་། ། དེ་ཡི་གཉེན་འདུ་ཤེས་སྡིག་ཅན། ། དེ་ནི་དེ་ཡི་རང་བཞིན་གྱིས། ། རྟག་པར་ཤིན་ཏུ་དངོས་མེད་ཅེས། །

There is no affliction and no freedom from it; there is no phenomenon and no maturation. There is no Buddha, no Dharma, and no Saṅgha; there is no nirvāṇa and no renunciation. In that, there is no śamatha whatsoever, nor is there vipaśyanā. There is no reduction of requisites and no fewness of desires; there is no laziness and no diligence. There is no agitation and no regret; there is no vow, for there is no established entity here that could become a vow. In this, there is neither conceptualization nor discursive thought, nor is there even non-conceptuality. There is no fear and no wilderness; there is no bondage and no liberation. This is an engagement through sound, yet it is definitively taught as being without engagement. All phenomena are soundless, yet they are expressed by sound itself. Because this has become manifest, the inexhaustible mode is shown. Relying upon this samādhi, one is not attached to sound. Whatever is like what, and of what, that sound is known directly by that. All phenomena are thus equal: inexpressible and without abiding. Because this has become manifest, one has gone from this shore to the other. That is without disparagement; it is called the "Self-Perfect Buddha." Thus it was said. Furthermore, from that same source: It is not by taking that it is taken; it is empty and utterly dismantled. It is not established as a thing, like water in a mirage. Whatever perception there is of its existence, that is the sinful perception of its opposite. By its very nature, it is eternally and utterly without entity.

དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་མེད། ། དེ་ལ་འཆི་བ་ཡོད་མ་ཡིན། ། དེ་ནི་ནམ་ཡང་གང་ཞིག་ཏུ། ། སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡང་མེད། ། རྐྱེན་རྣམས་འདི་དག་ཤེས་ནས་ནི། ། དེ་ནི་གང་ལའང་མི་གནས་ཏེ། ། རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རབ་ཏུ་བསྟན། ། ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པས་ན། ཐེག་པ་གཅིག་གི་འབྲས་བུར་གནས། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་ཁམས་རྣམས་དག་པའི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཁམས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་རིགས་སོ། ། དེ་ཡང་། སྤུངས་དང་སྐྱེ་སྒོ་རིགས་ཀྱི་དོན། ། ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་སོ། ། ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རང་ཉིད་ཀྱང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ལ། མི་དགེ་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་རྩ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་མཐོང་བ་སྟེ། དེས་རྩ་བ་མ་ལུས་པར་དྲུངས་ནས་ཕྱུང་བས་ཉོན་མོངས་པའི་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་ཉིད་འབའ་ཞིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཉོན་མོངས་ཁམས་རྣམས་དག་པའི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རང་བཞིན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རང་བཞིན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས་ན་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ།

"In that, there is no birth at all; in that, there is no death. There is never anything whatsoever that will be born anywhere. Having understood these conditions, one does not abide in anything at all. By the term 'Pratyekabuddha,' the Bodhisattva is fully revealed." Thus it is taught extensively. Therefore, since all vehicles have entered into the single vehicle, it is said: "One abides in the fruit of the single vehicle." Regarding the phrase "the self of the purified afflictive elements" (kleśadhātu-viśuddhātman): the cause of the afflictions is the "afflictive element," which is the category of afflictions. As it is said: "The meanings of 'aggregate' (skandha), 'sense base' (āyatana), and 'element' (dhātu) are 'heap,' 'gate of birth,' and 'category,' respectively." Furthermore, attachment, aversion, and ignorance are the three roots of non-virtue. These are themselves non-virtuous in nature and also serve as the roots for other non-virtues; thus, they are called the "roots of non-virtue." Through the complete purification of these, one perceives all phenomena as selfless. Because this has uprooted them without exception, that which is the very nature of the purified afflictive elements is what is meant by "the self of the purified afflictive elements." Alternatively, the "element" of the afflictions refers to their nature or essence. If one asks what that nature is: since the nature of all phenomena and the afflictions is primordially unborn, that which is the essence of the nature of complete purity is what is so designated.

། ལས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ཟད་བྱེད་པ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ནི་ལས་ཀྱི་ཁམས་སོ། ། བདག་དང་བདག་གིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལས་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་ཁམས་ཀུན་དུ་བསྐྱེད་པ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་བསྟན་པས་ན། ལས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ཟད་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཆུ་བོ་རྒྱ་མཚོ་ཀུན་ལས་བརྒལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆུ་བོ་ནི་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོའོ། ། དེ་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་པར་ཕྲོགས་པས་ན་ཆུ་བོ་སྟེ། ཆུ་བོའི་ཆུ་བོ་དང་འདྲའོ། ། ཆུ་བོ་དེ་ནི་རྒལ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བས་ན་རྒྱ་མཚོའོ། ། དེ་ལས་ཡང་དག་པར་ཀུན་དུ་བརྒལ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱོན་པས་སླར་མི་ལྡོག་པའོ། ། སྦྱོར་བའི་དགོན་པ་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྦྱོར་བ་ནི་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་། སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་། ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་དང་། མ་རིག་པའི་སྦྱོར་བའོ། ། སྦྱོར་བ་དེ་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་སུ་རུང་བས་ན་དགོན་པའོ། ། དེ་རྣམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་ངེས་པར་མཐོང་བ་སྟེ། དེས་ན། སྦྱར་བའི་དགོན་པ་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་ནི་ཡང་ཁམས་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། ས་རྣམས་སུ་སྦྱོར་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆུ་བོར་ལྷུང་བར་འགྱུར་བས་ན་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་ཉེ་བའི་ཀུན་ཉོན་མོངས། ། བག་ཆགས་བཅས་པར་གཏན་སྤངས་པ།

Regarding the phrase "exhausting the elements of karma": the mind that motivates virtuous, non-virtuous, and neutral actions is the "element of karma." This arises from the attachment that produces the grasping at a self and what belongs to a self. Since it is taught that the production of the elements of karma—which generate such distortions—is itself of the nature of non-arising, it is said, "exhausting the elements of karma." Regarding the phrase "crossing all rivers and oceans": there are four rivers: the river of desire, the river of existence, the river of views, and the river of ignorance. These are called "rivers" because they carry sentient beings away, just like the current of a river. Because these rivers are difficult to cross, they are like the ocean, and are thus called "oceans." To have "completely crossed" them means to have gone to the far shore in every respect, never to return. Regarding the phrase "emerging from the wilderness of the yokes": there are four yokes: the yoke of desire, the yoke of existence, the yoke of views, and the yoke of ignorance. These yokes are called a "wilderness" because they are extremely terrifying. To "emerge" from them means to see with certainty. Therefore, it is said, "emerging from the wilderness of the yokes." Etymologically, they are called "yokes" because they yoke one to the elements, the realms of existence, the places of birth, and the levels, causing sentient beings to fall into the rivers. "Afflictions and secondary afflictions, along with their habitual tendencies, are forever abandoned."

། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ནི་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དོ། ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་དེ་ཉིད་དེ། དེ་རྣམས་མདོར་བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པར་ཕྱེ་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། སེར་སྣ་དང་། ཕྲག་དོག་གོ། ། དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་སྐྱེགས་ཞུ་བར་སྦྱར་བ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་ཅིང་གསོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ས་བོན་ཁ་བ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། བདག་དང་གཞན་དུ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་སེམས་མཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་སྐྱེས་བུ་རེངས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། ང་རྒྱལ་དང་། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། ། དེ་ལ་ང་རྒྱལ་ནི་ཆུང་ངུ་བས་བདག་རུས་དང་། རིགས་དང་། གཟུགས་དང་། ནོར་དང་། ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འཕགས་པའམ། རུས་ལ་སོགས་པ་འདྲ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་རློམ་སེམས་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། ། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ནི་མཚུངས་པ་བས་བདག་རུས་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འཕགས་པའམ། ཆེ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་དེས་དྲངས་པའི་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །

Regarding this, there are ninety-eight afflictions (kleśa). The secondary afflictions (upakleśa) are also those very same ones, taught here both in brief and in detail. Among them, there are nine fetters (saṃyojana): attachment, aversion, pride, ignorance, views, dogmatic adherence, doubt, avarice, and envy. In that regard, attachment is the phenomenon characterized by the clinging of desire for the three realms, like lac dissolved in water; attachment itself is the fetter. Aversion is the phenomenon characterized by harming and killing sentient beings, like a bitter seed; aversion itself is the fetter. Pride is the stiffening of the mind, like a rigid person, characterized by the mental elevation that arises from designating "self" and "other." It is of seven types: pride, greater pride, pride beyond pride, the pride of "I am," manifest pride, the pride of thinking "I am slightly inferior," and false pride. Among these, pride is the mental conceit arising from the cause of thinking, "I am superior to those who are inferior in terms of lineage, caste, physical form, wealth, learning, ethical discipline, craftsmanship, and so forth," or "I am equal to those who are equal in lineage and so forth." Greater pride is the inflation of the mind induced by the thought, "I am superior to those who are my equals in lineage and so forth," or "I am equal to those who are superior."

ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ནི་ཆེ་བ་བས་ཀྱང་བདག་ཆེས་ཆེའོ་སྙམ་པ་དེས་དྲངས་པའི་སེམས་ཁེངས་པའོ། ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཁེངས་པའོ། ། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་པོ་སྙམ་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་རློམ་སེམས་སོ། ། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་ཆེས་འཕགས་པ་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆུང་བར་བལྟ་ཞིང་དེས་རློམ་སེམས་པའོ། ། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པར་བལྟ་ཞིང་དེས་རློམ་སེམས་པའོ། ། ང་རྒྱལ་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། ། མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པོའི་མི་ཤེས་པ་མི་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་ལོང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རིག་པའི་གཉེན་པོ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དག་པ་ནི་གཉེན་པོ་ལ་གཞག་པའི་ཕྱིར་མི་མཛད་པ་དང་། མི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། མ་རིག་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་མ་རིག་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་པ་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་གསུམ་ནི་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་བདག་མེད་པ་བདག་གི་མེད་པ་རྣམས་ལ་བདག་དང་བདག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བློ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། ། དེ་ནི་འཇིག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚོགས་ཀྱང་ཡིན་པས་འཇིག་ཚོགས་སོ། ། དེ་ལ་ལྟ་བས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། ། ཆད་པ་མ་ཡིན་པ་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཆད་པ་དང་།

The pride of pride is the inflation of the mind induced by the thought, "I am greater even than those who are great." The pride of "I am" is the inflation of the mind arising from the view of a self. The pride of overestimation is the mental conceit arising from the thought, "I have attained it," regarding the higher distinctions to be attained, such as the fruit of stream-entry, which one has not actually attained. The pride of slight inferiority is the conceit of regarding oneself as only slightly inferior to those who are far superior in terms of lineage and so forth. The pride of error is the conceit of regarding oneself as possessing qualities when one does not. These seven types of pride are called the "fetter of pride." Regarding "ignorance" (avidyā): it is the lack of knowledge and non-discernment within the three realms, characterized like a blind person. Ignorance is so called because it is the antithesis of knowledge (vidyā). It is termed "ignorance" (ma rig pa) because it is established as the opposite of knowledge, just as "non-existent" is the opposite of "existent," and so forth. The fetter of ignorance is the fetter that is ignorance itself. The fetter of views consists of the three: the view of the transitory collection, the view of extremes, and wrong view. In that regard, the afflicted intellect that engages with the five appropriated aggregates—which are without self and without what belongs to a self—in the manner of "self" and "mine" is the view of the transitory collection. It is called the "transitory collection" (satkāya) because it is both "transitory" (sat) and a "collection" (kāya). The view that engages with that is the "view of the transitory collection." Regarding those very aggregates, which are neither annihilated nor permanent, to hold them to be annihilated or—

རྟག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བློ་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་སྟེ། མཐའ་གཉིས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལས་མེད་དོ། ། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་དོ། ། ཐར་པ་མེད་དོ། ། དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་དག་པར་འཇིག་པར་ཞུགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའོ། ། ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གཉིས་པོ་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ལ་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་མཆོག་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་མཆོག་གོ་སྙམ་དུ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློའི་བྱེ་བྲག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྟེ། རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྤངས་པའོ། ། བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཁྱི་དང་། རི་དྭགས་དང་། བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། གཅེར་བུ་དང་། ཐབ་དང་ཐལ་བའི་ནང་ན་ཉལ་བ་དང་། སྐྲ་འབལ་བ་དང་འབབ་སྟེགས་སུ་འཁྲུ་བ་དང་། འབྲས་བུ་དང་རྩ་བ་ཟ་བ་དང་། རལ་པ་ཐོགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དག་པའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེ་གཉི་ག་ལ་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་བློའི་བྱེ་བྲག་བྲམ་ཟེའི་ཆོ་ག་ཅན་གཙང་སྦྲ་འདོད་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། ། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། ཐེ་ཚོམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་།

The afflicted intellect that engages with things in a permanent manner is the view of holding to extremes, because it engages with the two extremes. The afflicted intellect that engages in the total destruction of existing things by thinking, "There is no karma; there is no fruit of karma; there is no liberation; and there is no path that brings about its attainment," is wrong view. These three views constitute the fetter of views. The two types of grasping—grasping at views as supreme and grasping at ethics and ascetic observances as supreme—constitute the fetter of grasping. In that regard, the specific type of intellect that grasps at views which are not supreme and at the five appropriated aggregates which are not supreme as being supreme is grasping at views as supreme; it is the meaning of the term "conceptualization." Ethics is the abandonment of immoral conduct. Ascetic observances are the practices of dogs, deer, or cattle; being naked; sleeping in fire-pits or ashes; plucking out one's hair; bathing at sacred fords; eating fruits and roots; wearing matted locks, and so forth. The specific type of intellect that believes both of these—which are not of the nature of purity—to be pure, such as the religious practices of Brahmins who desire ritual purity, is grasping at ethics and ascetic observances as supreme. These two types of grasping constitute the fetter of grasping. Doubt is [hesitation] regarding suffering, its origin, and...

འགོག་པ་དང་། ལམ་ཞེས་བྱ་བ་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་ལས་ལམ་ཁ་བྲག་དང་། རྩ་མི་འདྲ་བའི་ཆོས་ཉིད་དེ། འདི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནམ། འདི་སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཐེ་ཚོམ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། ཕྲག་དོག་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་འབྱོར་པ་ལ་མི་བཟོད་པ་སྟེ། ཕ་རོལ་པོ་ནོར་དང་ལྡན་ནམ། མཁས་ནས་བཀུར་བ་རྣམས་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། ། ཕྲག་དོག་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། དངོས་པོ་འདི་དག་ལས་གཞན་ལ་མི་གཏོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེར་སྣ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་སེར་སྣའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་དོན་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོས་ཀྱང་། མིག་གཟུགས་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་མི་སྦྱོར་ལ། གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མིག་ལ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལ་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་བ་ལང་ནག་པོ་ཡང་བ་ལང་དཀར་པོ་ལ་ཀུན་དུ་མི་སྦྱོར་ལ། བ་ལང་དཀར་པོ་ཡང་བ་ལང་ནག་པོ་ལ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ཡིན་པས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཆིང་བ་ཡང་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་འདོད་ཆགས་ནི་འཆིང་བ། ཞེ་སྡང་ནི་འཆིང་བ། གཏི་མུག་ནི་འཆིང་བ་ཞེས་འཆིང་བ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཕྲ་རྒྱས་ནི་བདུན་ཏེ།

Regarding the truths known as cessation and the path, to harbor doubt is the nature of phenomena that is like a forked path or a diverging root; it is the thought, "Is this suffering, or is this not suffering?" and so forth. Because doubt itself is a fetter, it is the "fetter of doubt." Envy is the inability to endure the prosperity of others; it is the sense of inner agitation toward those who possess wealth or are honored for their learning. Because envy itself is a fetter, it is the "fetter of envy." Avarice is the mental grasping that thinks, "I will not give these things to others." Because that itself is a fetter, it is the "fetter of avarice." The meaning of "fetter" (saṃyojana) is "binding." As the Protector of the World has said at length: "The eye does not fetter forms, nor do forms fetter the eye; rather, the desire and attachment for them is what constitutes the fetter here. For example, a black ox does not fetter a white ox, nor does a white ox fetter a black ox." Since the fetters have the meaning of binding, whatever is a fetter is also a bond; however, because they are the primary ones, the Tathāgata’s sūtras speak of three bonds: the bond of attachment, the bond of aversion, and the bond of ignorance. Their definitions have already been explained. As for the latent dispositions (anuśaya), there are seven:

འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་བསམ་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏེ། ཁམས་དང་། ཚུལ་དང་། རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་དེ་དབྱེ་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པས་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འདོད་ཆགས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་བཅུ་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། ནང་དུ་བལྟས་པར་གྱུར་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གཉིས་ནས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ་ཞེས་བདེ་བར་གཤེགས་པས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་གསུམ་པའི་ང་རྒྱལ་བཅོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། མ་རིག་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཁམས་གསུམ་པའི་ལྟ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་།

The latent dispositions (anuśaya) are: attachment to the desire realm, aversion, attachment to existence, pride, ignorance, views, and doubt. Their definitions have already been explained in the section on the fetters (saṃyojana); here, they shall be distinguished according to their realms, modes, and aspects. In that regard, attachment to the objects of desire is "attachment to the desire realm." Since that itself is a latent disposition, it is the "latent disposition of attachment to the desire realm." Specifically, the attachment belonging to the desire realm that is to be abandoned through the vision of suffering, origin, cessation, and the path, and through meditation, is the latent disposition of attachment to the desire realm. The five types of aversion to be abandoned through the vision of suffering and so forth, and through meditation, are the latent disposition of aversion. The ten types of attachment to the form and formless realms that are to be abandoned through the vision of suffering and so forth, and through meditation, are the latent disposition of attachment to existence. The Sugata taught that attachment to the two higher realms is "attachment to existence" in order to reverse the perception of liberation regarding the inward-looking states of the meditative concentrations (dhyāna) and the formless realms. Likewise, the fifteen types of pride belonging to the three realms that are to be abandoned through the vision of suffering and so forth, and through meditation, are the latent disposition of pride. The latent disposition of ignorance should be understood in the same way. The thirty-six types of views belonging to the three realms are the latent disposition of views. Among these, the view of a transitory collection and the view of grasping at extremes belonging to the desire realm...

སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བ་བཅུ་གཉིས་སོ། ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ལྟ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་བཅུ་གཉིས་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞི་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་གོ། ། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དག་ནི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དོ། ། ཁམས་ཀྱིས་མ་ཡིན། ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། ། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་ཁམས་དང་རྣམ་པ་སྟེ། ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། ། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱང་ཁམས་དང་རྣམ་པ་སྟེ་ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། ། ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་ཁམས་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་དོ། ། དེ་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ལྟ་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཚུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་མ་བཤད་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་བདག་དང་བདག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། །

The wrong view, the holding of views as supreme, and the holding of ethics and observances as supreme to be abandoned by seeing suffering; the wrong view, the holding of views as supreme, and the holding of ethics and observances as supreme to be abandoned by seeing the origin; the wrong view, the holding of views as supreme, and the holding of ethics and observances as supreme to be abandoned by seeing cessation; and the wrong view, the holding of views as supreme, and the holding of ethics and observances as supreme to be abandoned by seeing the path—these are the twelve views. The same applies to the form and formless realms; these thirty-six views are the latent tendencies of views. The twelve doubts of the three realms are the latent tendencies of doubt. In that regard, there are four belonging to the desire realm to be abandoned by seeing suffering and so forth, and likewise for the form and formless realms. The latent tendencies of attachment to desire and of aversion are distinct in terms of their aspects, but not in terms of realm or mode. The latent tendency of attachment to existence is distinct in terms of realm and aspect, but not in terms of mode. The latent tendencies of pride, ignorance, and doubt are also distinct in terms of realm and aspect, but not in terms of mode. The latent tendencies of views are distinct by way of the distinctions of realm, aspect, and mode. Among those, the realms and the distinctions of the views have already been explained. The distinctions of the modes have not been explained and shall now be stated. In that regard, that which functions by way of the mode of "I" and "mine" is the view of the transitory collection.

ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའོ། ། མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའོ། ། མཆོག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། ། དག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། ། ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་བསྙེགས་པ་སྟེ། ཆུ་ལ་རྒྱུ་བས་ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བའི་གྲིབ་མ་ལ་བསྙེགས་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། ཡང་ན་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་སྟེ། ཏིལ་རྣམས་ནི་ཏིལ་མར་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་དམིགས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བས་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ཞེ་ན། དམིགས་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྟག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེ་ལྟར་ཕྲ་རྒྱས་བདུན་པོ་ཁམས་དང་ཚུལ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་དེ་དག་ནི་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཅུ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། ། ཀུན་འབྱུང་བ་མཐོང་བས་སྤང་པར་བྱ་བ་བདུན་ཏེ། དེ་དག་གི་ནང་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། ། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་པར་བྱ་བ་བདུན་ཏེ།

Engaging by way of annihilation or permanence is the view of grasping at extremes. Engaging by way of non-existence is wrong view. Engaging by way of supremacy is the view of grasping at views as supreme. Engaging by way of purity is the view of grasping at ethics and ascetic observances as supreme. The meaning of "latent tendency" (anuśaya) is the meaning of "following after" (anuśayana). Alternatively, they are called latent tendencies because they pursue the continuum of body and mind, just as the shadow of a bird moving in the sky pursues its reflection moving in the water. Alternatively, they are called latent tendencies because they follow along, just as sesame seeds are permeated by sesame oil. Furthermore, they are called latent tendencies because they increase (anuśerate) by way of being associated with and having the five appropriated aggregates as their object. Why do they increase? The meaning is that they become constant through both the object and the association. Thus, those seven latent tendencies, differentiated by realm, mode, and aspect, become ninety-eight: in the desire realm, there are ten to be abandoned by seeing suffering—namely, the view of a transitory collection, the view of grasping at extremes, wrong view, the view of grasping at views as supreme, the view of grasping at ethics and ascetic observances as supreme, doubt, attachment, aversion, pride, and ignorance. There are seven to be abandoned by seeing the origin—namely, those same ones excluding the view of a transitory collection, the view of grasping at extremes, and the view of grasping at ethics and ascetic observances as supreme. There are seven to be abandoned by seeing cessation—namely, those same ones [excluding the same three].

དེ་དག་ཉིད་དོ། ། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་པར་བྱ་བ་བརྒྱད་དོ། ། བདུན་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞི་སྟེ། ལྟ་བ་རྣམས་དང་ཐེ་ཚོམ་མ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ལྟར་དེ་དག་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལས་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་མ་གཏོགས་སོ། ། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ན་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་དེ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། ། བཅུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། ། ཁམས་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒྱུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། དགུ་དང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། འགོག་པ་དང་། ལམ་ལ་དམིགས་པ་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པའོ། ། དེ་ལ་གང་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་ནི། དམིགས་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་དག་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་ནི་ལྡན་པས་ཏེ་རང་གི་ཚོགས་རྣམས་སོ། །

These are the very same. There are eight to be abandoned by seeing the path: those same seven and the adherence to ethics and ascetic observances. There are four to be abandoned by meditation, excluding the views and doubt. Thus, there are thirty-six latent dispositions belonging to the desire realm. In the form realm, those same [dispositions] are present except for the five types of anger. In the formless realm, it is likewise; thus, there are ninety-eight. Among these, if they are condensed into one, eighty-eight are to be abandoned by seeing. Ten are to be abandoned by meditation. The views and doubt to be abandoned by seeing the suffering and the origin of the realms, along with the nine [types of] ignorance associated with them and the unshared ignorance—these are called "universal." The remainder are called "non-universal." Similarly, the wrong views, doubt, the ignorance associated with them, and the unshared ignorance to be abandoned by seeing cessation and the path are those that take the uncontaminated as their object, because cessation and the path are uncontaminated. The remainder take the contaminated as their object. Among those, whichever take the contaminated as their object increase through both the object and the association. Those which take the uncontaminated as their object increase through association alone, namely, through their own group.

དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་རིག་པ་འབའ་ཞིག་པ་དང་། དེ་དག་ནི་འདུས་མ་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། ། དེ་དག་འབྱུང་བའི་གོ་རིམ་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་བདེན་པ་རྣམས་ལ་རྨོངས་ཏེ། དེ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ནས་ལམ་གྱི་བར་དེ་དག་མི་འདོད་དོ། ། དེ་ནས་གླེན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་དང་། ལོག་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཐོས་ནས་འདི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནམ། འདི་སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེའོ། ། དེ་ནས་དོགས་པའི་བློས་དམན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། བསྟེན་ནས་ལོག་པར་ཐོས་པ་དང་། ལོག་པར་སེམས་པས་ངེས་པར་འབྱུང་སྟེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་བསལ་ནས་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། ། དེ་ལས་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེས་བདག་ཆད་པ་དང་། རྟག་པ་མཐའ་གཉིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མཐར་འཛིན་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འབྱུང་ངོ་། ། མཐར་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་སོ། ། དེ་ལས་ཀྱང་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཏོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་རང་གི་ལྟ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེའོ། ། ལྟ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་རློམ་སེམས་སུ་བྱེད་ཅིང་ཕ་རོལ་གྱི་ལྟ་བའམ། རང་གི་རྒྱུད་ཀྱིས་སྔོན་བཟུང་བ་ལས་གཏོང་བ་དག་ལ་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་སྟེ།

Likewise, the wrong views, doubts, the ignorance associated with them, and the ignorance that is independent—all of these are to be abandoned by seeing the cessation of the elements, and they take the unconditioned as their object. The remaining [afflictions] take the conditioned as their object. The sequence of their arising is as follows: first, through the possession of ignorance, sentient beings are deluded regarding the truths; they do not desire those [truths], from suffering up to the path. Then, having heard both the correct and the incorrect sides, the foolish develop doubts such as, "Is this suffering or is it not suffering?" and so forth. Then, through a mind of uncertainty, and by relying on what is not inferior, they develop wrong views through wrong hearing and wrong reflection, such as thinking, "There is no giving," and so forth. From wrong view, the view of the transitory collection arises; by that, having removed the very nature of suffering from the five appropriated aggregates, one clings to them as a self. From that, the view of grasping at extremes arises, because it grasps at the two extremes of the self's annihilation or permanence. From grasping at extremes, the supreme view of ethical discipline and ascetic observances arises; one believes that whatever constitutes grasping at extremes is itself the means of purification. From that, the supreme view of [wrong] views arises; one holds as supreme that by which one believes purification is achieved. Following that, attachment to one's own view arises. Through that very view, one becomes conceited, and hatred arises toward the views of others or toward those who abandon what was previously held within one's own continuum.

དེ་དག་གི་གོ་རིམ་ནི་དེ་ལྟའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་རེ་རེ་ཡང་རྒྱུ་གསུམ་གསུམ་ལས་སྐྱེ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཡུལ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནས་རྒྱུ་དང་ཡུལ་དང་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དེ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེའོ། ། དེ་དག་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་ཡིན་མོད་ཀྱིས་གང་དག་དེ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སྒྱུ་དང་། རྒྱགས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། དུས་ཆེ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། གཡོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་སྒྱུ་ནི་ཕ་རོལ་ལ་སླུ་བའོ། ། རྒྱགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་། ལང་ཚོ་དང་། རིགས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། མང་དུ་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆགས་ཏེ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའོ། ། རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་ལག་པ་དང་། བོང་བ་དང་། དབྱིག་པས་བརྡེག་པ་དང་། ཕ་རོལ་ལ་ཚིག་རྩུབ་པོས་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའོ། ། དུས་ཆེ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་དམ་དུ་འཛིན་པ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་རིགས་པར་བསྒོ་བ་མི་འཛིན་པའོ། ། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་མང་དུ་བྱེད་པའོ། ། གཡོ་ནི་སེམས་གྱ་གྱུ་བ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་གཞན་ནས་གཞན་དུ་བརྒྱུད་ཅིང་གུང་དུ་འདྲེན་ཏེ། གསལ་བར་མི་རྟོག་པར་བྱེད་པའོ། །

Their sequence is as follows. Each of the afflictions (kleśa) arises from three causes: if the latent tendencies (anuśaya) have not been abandoned, if there is improper mental engagement (ayoniśomanasikāra), and if the object is present; from the power of these causes, the object, and the application, the afflictions arise. Because they afflict the body and mind, they are called "afflictions." While those which are afflictions are also secondary afflictions (upakleśa), those other than them which are afflicted mental factors (caitasika-dharma) included within the aggregate of formations (saṃskāra-skandha) are the secondary afflictions themselves. What are they? They are the many types arising in the continuum, such as deceit (māyā), pride (mada), harmfulness (vihiṃsā), stubbornness (stambha), resentment (upanāha), and guile (śāṭhya). In that regard, deceit is the act of deceiving others. Pride is the mind being completely obsessed with one's own qualities—such as physical form, youth, lineage, ethical discipline, or extensive learning—due to attachment to them, without regard for others. Harmfulness is the act of striking others with the hand, a clod of earth, or a staff, or harassing others with harsh words. Stubbornness is the firm grasping of things that are blameworthy; by its power, one does not accept proper instruction. Resentment is the frequent cultivation of the basis for malice. Guile is a crooked mind; by its power, one leads from one thing to another and draws things together, making them unclear.

དེ་ལ་དེ་དག་ནི་ནང་ནས་སྒྱུ་དང་རྒྱགས་པ་གཉིས་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལ་བརྟེན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའོ། ། དུས་ཆེ་བ་ནི་ལྟ་བ་སྙེམས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། ། གཡོ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། ། གྱ་གྱུ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྡིག་པ་ཅན་གྱི་ལྟ་བའོ་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་ནི་བཅུ་སྟེ། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། འཆབ་པའོ། ། དེ་ལ་རྨུགས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ། སློང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། གཉིད་ནི་ལུས་དང་སེམས་འཛིན་པར་མི་ནུས་པ་དང་། སེམས་སྡུད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་ཡིན་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པའོ། ། རྒོད་པ་ནི་སེམས་མ་ཞི་བའོ། ། ངན་པར་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ནི་འགྱོད་པའོ། ། འདིར་དེ་ལ་དམིགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡིད་ལ་གཅགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུས་བཏགས་ཏེ། དཔེར་ན་མི་སྡུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ལ་མི་སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ། འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གནས་ཀྱིས་གནས་པ་སྟོན་ཏེ། དཔེར་ན་གྲོང་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་ཡིན་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པའོ། ། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །

In that regard, among those [secondary afflictions], the two—deceit and arrogance—are concordant with attachment and follow after attachment; the meaning is that they depend upon the category of attachment. Enmity and harmfulness follow after anger. Arrogance is the concordant result of the view of self-importance. Guile is the concordant result of wrong view. If one asks what crookedness is, it is said in the verse: "It is the sinful view." There are ten pervasive entanglements: lethargy, sleep, excitement, regret, envy, avarice, lack of shame, lack of embarrassment, anger, and concealment. Among these, lethargy is the unserviceability of body and mind; the meaning is that it is a state of being "stunned." Sleep is the inability of body and mind to maintain themselves and the withdrawal of the mind; because it is specifically afflicted, it is a pervasive entanglement. Excitement is the lack of tranquility of the mind. Regret is the state of having done something bad. Here, the mental factor that takes that [bad deed] as its object is called "regret"; the meaning is "remorse." This is a case of designating the cause by the name of the effect, just as, for example, the mental factor that takes the unattractive as its object is called "the unattractive." In the world as well, one indicates the location by the inhabitants, as in the expression, "All the villagers have arrived." Because it is specifically afflicted, it is a pervasive entanglement. The definitions of envy and avarice have already been explained.

ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་མི་གུས་པ་སྟེ། གུས་པའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་སོ། ། ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བའོ། ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་གང་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བའོ། ། ཁྲོ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་མ་གཏོགས་ཏེ། སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། ། འཆབ་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པའོ། ། སེམས་ལ་ཀུན་ནས་དམ་དུ་དཀྲིས་ཏེ་གནས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་དག་ལས་རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། ། འགྱོད་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། སེར་སྣ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཕྲག་དོག་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལས་བྱུང་བའོ། ། འཆབ་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། ། དྲི་མ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཕྲ་བ་སྟེ། དེ་རྒྱུན་དུ་འབབ་པ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པར་མི་ནུས་ན་སྐད་ཅིག་རྣམས་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བློ་ཅན་དག་གིས་ནི། དེའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་མཐོང་བས་དེ་དག་གི་རིགས་བཞིན་སྐྱོན་མེད་པར་རྟོགས་ཀྱི། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་འཆད་པའི་སློབ་དཔོན་ལ་བསྙེན་བཀུར་མ་བྱས་པ་འཁྲུལ་པའི་བློ་གྲོས་ཅན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། སྒྱུ་དང་། དྲེགས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། ཁེངས་པ་དང་།

Lack of shame (āhrīkya) is disrespect toward virtues and those who possess virtues; it is the mental factor that is the antithesis of respect. Lack of dread of blame (anapatrāpya) is the failure to view misdeeds (avadya) with fear. Misdeeds are those things censured by the noble ones that lead to the lower realms. Anger (krodha) is a state of malice toward sentient beings and non-sentient things, excluding hatred (dveṣa) and harmfulness (vihiṃsā). Concealment (mrakṣa) is the hiding of misdeeds. The "envelopers" (paryavasthāna) are those states that remain by tightly binding the mind. Among these, lethargy (styāna), sleep (middha), and lack of dread of blame are the concordant results of ignorance (avidyā). Regret (kaukṛtya) arises from the cause of doubt (vicikitsā). Lack of shame, agitation (auddhatya), and avarice (mātsarya) are the concordant results of attachment (rāga). Hostility (pratigha) and envy (īrṣyā) arise from anger. Concealment is the concordant result of craving (tṛṣṇā) and ignorance. These ten stains are also called the secondary afflictions (upakleśa). These are subtle causes of the mental factors; if one cannot distinguish them even in their continuous flow, what need is there to mention their momentary states? Those with the intelligence to be skilled in the characteristics of the Dharma taught by the Blessed One realize their faultless nature by seeing the distinctions in their results, whereas those with deluded intellects who have not honored the masters who explain the Sugata’s scriptures do not. Likewise, deceit (māyā), arrogance (mada), harmfulness, and pride (māna)...

གཡོ་ལ་སོགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་བཤད་མོད་ཀྱིས་གཞུང་མང་སུ་དོགས་པས་འདིར་མ་སྤྲོས་སོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གིས་ཀུན་དུ་(སྤགས་,སྦགས་)ཤིང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རྣམ་པས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པར་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཉོན་མོངས་ཉེ་བ་ཀུན་ཉོན་མོངས། བག་ཆགས་བཅས་པར་གཏན་སྤངས་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ནི། སྙིང་རྗེ་ཆེ་དང་ཤེས་རབ་ཐབས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་མ་ལུས་གསུངས་པར་འགྲོ་བའི་དོན་མཐོ་རིས་དང་། བྱང་གྲོལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་དོན་ཡོད་ཅིང་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་རྟེན་བྱེད་ཅིང་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན། དོན་ཡོད་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཏེ། ཁམས་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུ་ཤེས་ཀུན་ནོ། ། འདུ་ཤེས་དེ་རྣམས་ནི་དོན་སྤངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འདིས་སྤོང་བར་མཛད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་དོན་ཏེ། དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། འདུ་ཤེས་ཀུན་གྱི་དོན་སྤངས་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་རྣམ་ཤེས་སོ། ། དེའི་དོན་ནི་གཟུང་བར་བྱ་བ་སྟེ། ཡུལ་རྣམས་སོ། ། དེའི་འགོག་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པའོ། ། དེ་བྱེད་ཅིང་རྟོགས་པར་མཛད་པས་ནི། རྣམ་ཤེས་དོན་ནི་འགག་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་གཟུང་བ་དང་།

Although countless [faults] such as deceit and so forth have been explained, I have not elaborated on them here for fear of making the text too voluminous. Because they are thoroughly stained and completely afflicted by those primary and secondary afflictions, they are called "thorough affliction." That which is the abandonment, together with the habitual tendencies, of those primary and secondary afflictions in their most beautiful forms and their most excellent forms is expressed as: "The thorough affliction of primary and secondary afflictions, abandoned forever along with the habitual tendencies." Great compassion, insight, and skillful means are expressed as: "Great compassion, insight, and skillful means." Because these bring about the welfare of beings without exception—providing and perfecting the meaningful and fruitful characteristics of higher rebirth and definitive liberation—they are called: "Meaningful, performing the welfare of beings." Perception is the grasping of signs. All perceptions included within all realms, destinies, and modes of birth are "all perceptions." These perceptions are abandoned by this wisdom of selflessness regarding all phenomena that have abandoned [intrinsic] objects. That itself is the "object" (artha), meaning the purpose; thus it is said: "Abandoning the objects of all perceptions." Consciousness is that which has the characteristic of cognition. Its "object" (artha) is that which is to be apprehended, namely, the sense objects. Their cessation is the absence of arising by way of intrinsic nature. Because it brings about and realizes that, it is said: "Causing the objects of consciousness to cease." Free from all perceptions and [the duality of] the apprehended and...

འཛིན་པའི་ཉེ་བར་དམིགས་པ་རྣམ་པར་སྤངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དོན་ཡོད་པར་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་ཡིད་ཡུལ་དང་ལྡན། ། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་རིག་པ། ། ཞེས་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་འདི་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་དོན་གྱིས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་ཡིད་ཡུལ་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་རིག་པ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། རིག་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་གྲངས་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གང་འདི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་གཞན་དག་གི་སེམས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ལས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ན། དོན་ཇི་ལྟར་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ལ། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལ་གནས། དེ་དག་སེམས་དང་མཐུན་པར་འཇུག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ནི་དེ་དག་སེམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་མཐུན་པ་ནི་མཉམ་པའོ། ། འཇུག་པ་ནི་ཐོབ་པའོ། ། དེས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། ནང་དུ་སོང་ཞིང་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་རྣམ་པས་སོ་སོར་སྣང་བ་སྐྱེས་པས་ན། དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་དོན་མ་ཚང་བ་མེད་པར་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐག་རིང་བར་རྟོག་པ་རིང་དུ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན།

Even though he has completely abandoned the objective perception of grasping, he acts for the benefit of beings for whom his purpose is effective; therefore, it is said: "He possesses the mental objects of all sentient beings; he knows the minds of all sentient beings." Because he perceives the mental objects of all sentient beings and thereby realizes their fortune and lack of fortune, it is said: "He possesses the mental objects of all sentient beings." Because he has realized the essential nature of the minds of sentient beings, who are differentiated by the divisions of inferior, middling, and superior, it is said: "He knows the minds of all sentient beings." One should understand that "knowledge," "realization," and "comprehension" are synonyms. Regarding the thought: "Even if the Blessed One has realized the essential nature of the minds of all sentient beings, if the minds of others were distinct from the Blessed One's mind, how could his purpose be fully accomplished?" To address this, it is said: "He dwells in the minds of all sentient beings; he acts in accordance with their minds." Their minds are "their minds." "In accordance with their minds" means equal to them. "Acts" means to attain. Thus, it is said: "He dwells in the minds of all sentient beings." Because he has entered within and, through the mode of non-dual comprehension, has caused individual appearances to arise, their own purposes are fulfilled without any deficiency. Because he has abandoned all conceptualization of distance and thus perfectly accomplishes whatever purpose is desired:

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིད་ཚིམ་པར་མཛད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་མཛད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཡིད་དགའ་བ། ། ཞེས་བྱའོ། གྲུབ་པ་མཐར་ཕྱིན་འཁྲུལ་པ་མེད། ། ནོར་བ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས། ། དོན་གསུམ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། མཐར་ཐུག་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ལྷག་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་གང་གིས་ན་ནོར་བ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་ཞེས་བྱ་བས་ནོར་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ཡིན་ལ། ནོར་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པས་ན་འཁྲུལ་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གྲུབ་པའི་མཐར་ཕྱིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་མཐའ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པས་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བ་མེད་པས་ན་མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་གྲུབ་པའི་མཐའ་ནི་འདིར་ཕྱོགས་འཇོག་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་འཁྲུལ་པ་ནི་གཞུང་གཞན་སྣ་ཚོགས་པ་དག་གིས་ཀུན་དུ་བསླང་བའི་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པར་རིག་པས་རྣམ་པར་འཁོར་བའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་སྟེ་དེ་དང་བྲལ་བའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

Because he possesses the nature of satisfying the minds of all sentient beings, it is said: "He satisfies the minds of all sentient beings." Because he generates the joy of the great bliss of supreme delight, it is said: "He delights the minds of all sentient beings." Regarding the phrase: "The culmination of attainment is unerring; all errors are completely abandoned; with a mind free of doubt regarding the three points," the "culmination of attainment" refers to the final limit of attainment, meaning that there is nothing further or superior beyond that. Why is that? It is because, by the cause of being free from delusions, all errors are completely abandoned. How is everything known in this way? It is because all errors are completely abandoned by what is called "a mind free of doubt," and because all errors are completely abandoned, there is no delusion. For that very reason, it is called "the culmination of attainment." The culmination of attainment for others is not "culmination" because the latencies of the afflictions and so forth still exist, and thus they do not reach the final limit. Alternatively, "culmination of attainment" here refers to the establishment of the position: because the essence of the non-dual, non-conceptual wisdom that realizes the selflessness of all phenomena is the ultimate nature of the Blessed One. In that context, "delusion" refers to the various forms of clinging to "I" and "mine" instigated by various other systems; because one wanders through cyclic existence by perceiving [things] in those various ways, it is "delusion," and he is free from that. Why is that? Because...

འཁྲུལ་པ་རྣམས་ལས་འདས་པར་གྱུར་པས་ན་འཁྲུལ་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་རྫས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། ལས་དང་། སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་དང་། ཚོགས་པ་ལས་བདག་དང་བདག་གི་དང་། གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་ནི་ནོར་བའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱོགས་སྔ་མ་ངེས་པར་སྤངས་པ་སྟེ། ཚད་མས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནོར་བ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པའོ། ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དྲི་མ་མེད་པའི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མི་སླུ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསུམ་ནི་བུད་མེད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། དོན་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། དེས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་གསུམ་མོ། ། ཡང་ན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བླང་བར་བྱ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བའོ། ། དེ་ལ་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལ་སོགས་པའོ། ། བླང་བར་བྱ་བ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གདུལ་བྱ་དང་རྗེས་སུ་འཚམ་པས་ན་དོན་དེ་དགོངས་པའོ། ། དེ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་དོན་གསུམ་མོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲས་བཤད་དོ། ། དེ་ལས་དོན་ཐམས་ཅད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཀུན་དོན་ཏེ།

Because it has transcended all errors, it is "without error." In that regard, the self and what belongs to the self, the apprehended and the apprehender, and so forth—derived from substance, quality, action, generality, particularity, and collection—as well as the aggregates, elements, sense bases, and the person, are the positions of the former opponents, which are specific types of delusion. That which is definitively abandoned because it is refuted by valid cognition is the "complete abandonment of all delusion." The "mind without doubt" is the stainless mind whose nature is to realize all objects of knowledge in all their aspects; this is what is called "the mind without doubt," meaning it is non-deceptive. "The three" refers to the woman, who is the Perfection of Wisdom. "Meaning" refers to the intention; that which performs the welfare of others without fault is the "threefold meaning." Alternatively, there are three types of meaning: that which is to be abandoned, that which is to be adopted, and that which is to be treated with equanimity. Among these, that which is to be abandoned consists of the ten non-virtues of the external world and so forth. That which is to be adopted consists of the collection of wisdom realizing the selflessness of phenomena and the collection of merit. That which is to be treated with equanimity consists of the indeterminate phenomena. Since all of these are intended in accordance with those to be trained, that is the "intentional meaning." That which possesses these is the "threefold meaning." "Omniscience in all aspects" is explained by the term "all." Therefore, that which possesses all meanings is the "all-meaning" one.

གང་གི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཅིར་འགྱུར་བས་ན་ཀུན་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་དོན་མེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུའོ། ། དོན་ནི་བདེ་བ་དང་། བདེ་བའི་རྒྱུ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་བདེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། བདེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་ཀུན་དོན་ནོ། ། སྙིང་སྟོབས་དང་། རྡུལ་དང་། མུན་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། ཡོན་ཏན་གསུམ་གྱི་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་གྲངས་ཅན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཏགས་པའི་བེམས་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཚད་མས་སྟོབས་ཀྱིས་བཅོམ་ཞིང་བརྟགས་པ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཉིད་དུས་གསུམ་ཡིན་གྱི། དུས་གཞན་དག་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕུང་པོ་ལྔ་དོན་དུས་གསུམ་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་དང་དེར་སོ་སོར་སྣང་བ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་དེར་བསྟན་པས་སྟོན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་འཆད་པར་མཛད་པས་ན། སྐད་ཅིག་ཐམས་ཅད་བྱེ་བྲག་ཕྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཡང་བདག་ཉིད་ནི། སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།

Because it serves the purpose of all and becomes everything according to their respective capacities, it is "the purpose of all" (sarvārtha). Alternatively, that which is purposeless is suffering and the cause of suffering; "purpose" (artha) refers to happiness and the cause of happiness. Since it has become the very essence of happiness in every respect and is the cause of all happiness, it is "the purpose of all." The three qualities (guṇa)—sattva, rajas, and tamas—are of the nature of attachment, aversion, and delusion. Likewise, it is the very essence of primordial wisdom (jñāna). In order to discipline those sentient beings who are to be tamed by attachment, aversion, and delusion, it has become the essence of the Tathāgata, who possesses that very nature. Therefore, the qualities of the Sāṃkhya school—which they impute as being of the nature of insentient matter and the transformation of the three qualities—are not [the qualities of this system], because they are merely conceptual constructs refuted by the power of valid cognition (pramāṇa). To demonstrate that the five aggregates themselves are the three times and that there are no other times, it is said: "The five aggregates are the meaning of the three times." This is taught by showing them in their respective places in order to produce the appearance of each. Likewise, because he explains the path and so forth characterized by the sixteen moments, it is said: "Distinguishing all moments." Furthermore, regarding the self: "In a single moment, he is a perfect Buddha; he holds the nature of all Buddhas." Thus it is said.

ཆ་ཤས་མེད་ཅིང་དུམ་བུ་མེད་པར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ལ་ནི་རིམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་རིམ་པའི་མཐར་བྱོན་པས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་རིམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་བླངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པས་བློ་དམན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་སྟོན་ཅིང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི། དྲི་མ་མེད་པའི་བློ་ལ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་འཆང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། འཆང་བ་དེ་ཡང་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཞུགས་པ་ཡིན་གྱི། གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ལ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུས་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཛད་པ་ལ་རང་དབང་དུ་གྱུར་ཅིང་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལས་ལྷག་པའི་སྐུར་སྤྲུལ་པས་གཟུགས་ཀྱིས་མངོན་པར་རློམ་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དྲེགས་པ་བསལ་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་མཁས་ཤིང་བྱང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལུས་མེད་ལུས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་མཆོག། ལུས་ཀྱི་མཐའ་ནི་རྟོགས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པའི་ལྷ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ལུས་ལས་ལྷག་པར་གྱུར་པའི་གཟུགས་དང་། ཁ་དོག་དང་། གཟི་མདངས་དང་བལྟ་ན་སྡུག་པ་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐུ་དང་ལྡན་པས་ན། ལུས་མེད་ལུས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། །

There is no sequence in the realization of suchness, which is without parts and without divisions. Although one has attained the realization of suchness by reaching the end of the sequence of what is to be realized, and has thereby taken up the nature of all stages of realization, there is no finality in that [realization] itself; therefore, those of inferior intellect understand it through analytical distinctions. Consequently, this is for the purpose of instructing them and leading them to enter the path of meditation, but for those with stainless intellects, it is not so in any respect. Since there is no distinction in the essence of the dharmakāya, it is said: "He who upholds the nature of all buddhas." That "upholding" is an engagement through the identity of that [nature], but for him, the entities of subject and object do not exist. Because all buddhas have attained mastery in performing all the welfare of all sentient beings in every way and at all times through the body that is the nature of qualities, and because they manifest an emanation body that surpasses all forms, they demonstrate their skill and proficiency in acting for the welfare of all sentient beings by dispelling the pride of those sentient beings who are conceited about their own forms. To this end, it is said: "Bodyless, yet the body, the supreme body; the one who realizes the limit of the body." Because he possesses a body that outshines the bodies of immeasurable desire-realm deities through its form, color, brilliance, and beautiful appearance, and because he has mastery over these, it is said: "Bodyless, yet the body, the supreme body."

གཟུགས་དེ་མཐའ་ཡས་པའི་སྐུ་སྤྲུལ་པར་མཛད་པས་ན། ལུས་ཀྱི་མཐའ་ནི་རྟོགས་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ལྷ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། མི་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་གིས་ཕྱེ་བའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་སུ་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ཚུལ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། གཟུགས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་སྟོན། ། ཞེས་པའོ། ། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱི་སྣང་བ་དང་ལྡན་པའི་ནོར་བུ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ནོར་བུ་ཆེན་པོའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེས་མཚན་པས་ན་རིན་ཆེན་ཏོག་གོ། ། དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་ཞིང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱིས་རྟོགས་བྱ་བའོ། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ན་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་པོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྟོགས་པ་དང་། རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྟོགས་པ་པོའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྟོན་པའི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།

Because he manifests that form as an infinite emanation body, it is said: "The limit of the body is the realizer." With reference to those to be tamed by the forms of all sentient beings—distinguished by the divisions of the six classes of beings, such as gods, asuras, mahoragas, yakṣas, humans, and so forth—he displays his own essence in their respective forms; this is what is meant by: "He displays all forms in every way." Because he has become the nature of a great jewel, free from all faults and endowed with the radiance of the light rays of all qualities, he is the "Great Jewel." Because he is marked by the precious wish-fulfilling jewel that completely fulfills all the intentions of all sentient beings, he is the "Jewel Crest." Because his ultimate nature is the identity of the dharmakāya, he is to be realized and understood by all perfectly complete Buddhas; thus, he is "to be realized by all Buddhas." Since the awakening of a Buddha does not exist apart from the dharmakāya, that itself is the "Buddha-awakening." This is what is being shown: because he has perfected all deeds of manifestation in every aspect through the manner of the realization, the means of realization, and the realizer, he is shown by all to be the ultimate reality itself.

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཡིན་ནོ། ། གསང་སྔགས་རྒྱུ་ཡིན་པས་ན་གསང་སྔགས་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་གསང་སྔགས་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ཅིང་སྟེར་བར་འགྱུར་རོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་ཡི་གེ་མེད་པའོ། ། རྒྱུ་དེ་གཅིག་པུ་ཡིན་ཡང་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་གསུམ་དུ་འགྱུར་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གསང་སྔགས་ཆེན་པོའི་རིགས་གསུམ་པ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་ཆེ་བ་ཉིད་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གསང་སྔགས་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་རྒྱུ་ཆེ་བ་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་ནས་སྤྱོད་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་སྔགས་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་། འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། པདྨ་དང་། རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཏེ། རིགས་གསུམ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། གསང་སྔགས་ཆེན་པོའི་རིགས་གསུམ་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཡི་གེ་མེད་ཀྱང་གསང་སྔགས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་དང་།

The Blessed One, the venerable Mañjuśrī, is the embodiment of the unsurpassed dharmakāya, which in every respect is the very nature of meditative absorption. Because secret mantra is the cause, it is "arisen from secret mantra"; since the secret mantra arising from the wisdom of emptiness is perfectly produced from a pure cause, it generates and bestows the sublime result. Because it is the very nature of the wisdom of emptiness, it is "without letters." Although that cause is singular, in order to show that it becomes threefold through the divisions of the families, it is said: "The three families of great secret mantra." It is "great secret mantra" by virtue of the greatness of the cause and the greatness of the result. In that regard, the greatness of the cause is because the cause is great compassion and emptiness, which are all-pervasive. The greatness of the result is because the result is buddhahood, which acts to completely fulfill the intentions of all sentient beings without exception. The families of those great secret mantras are three, because they are the very nature of body, speech, and mind: the families of Vairocana, Amitābha, and Akṣobhya; that is, the tathāgata, lotus, and vajra families. Whatever those three families are, they are called "the three families of great secret mantra." Although it is without letters, it brings about the production of the families of secret mantra.

གསང་སྔགས་ཀྱི་དོན་སྐྱེད་པར་མཛད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གསང་སྔགས་དོན་ཀུན་སྐྱེད་པ་པོ། ། ཐིག་ལེ་ཆེན་པོ་ཡི་གེ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ནི་གསང་སྔགས་དོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་། མན་ནི་ཡེ་ཤེས། ཏྲ་ནི་སྐྱོང་བས་ན་གསང་སྔགས་ཏེ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སངས་རྒྱས་པ་ཉིད་ནི་དོན་ཏོ། ། དེ་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན། གསང་སྔགས་དོན་ཀུན་སྐྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཐིག་ལེ་ཆེན་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཆེན་པོ་སྟེ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ནི་ཐིག་ལེ་ཆེན་པོའོ། ། ཡི་གེ་དང་སྒྲ་དང་བརྡ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་ཡི་གེ་མེད་པའོ། ། ཨ་ར་པ་ཙ་ནའི་སྔགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་ཡི་གེ་ལྔའོ། ། གང་འདི་ལ་ཡི་གེ་མེད་ན། ཡི་གེ་མེད་པ་དང་། ཡི་གེ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཇི་ལྟར་མི་འགལ་ཞེ་ན། ཡི་གེ་ལྔའི་གསང་སྔགས་ཉིད་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་དོན་ཡིན་པས་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ཡི་གེ་ཨ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའོ་ཞེས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། ཡི་གེ་ར་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ་ཞིང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པའོ། ། ཡི་གེ་པ་ནི་དོན་དམ་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡི་གེ་ཙ་ནི་འཕེལ་བ་དང་འབྲི་བ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེས་ན་ཡི་གེ་ན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།

In order to demonstrate that the Blessed One himself is the cause of everything in every respect by generating the meaning of the secret mantra, it is said: "The generator of all the meanings of secret mantra, the great bindu, without letters." The "meaning of secret mantra" refers to the meaning of all secret mantras. Furthermore, since man is wisdom (jñāna) and tra is protecting (trāṇa), it is "secret mantra" (mantra); the meaning is the state of buddhahood, which is non-abiding nirvāṇa. Because he brings this to perfection within the continuums of both himself and others, he is called "the generator of all the meanings of secret mantra." The "great bindu" is the great emptiness; because it is empty of all conceptual elaborations, the dharmakāya itself is the great bindu. Because it is free from all letters, sounds, and symbols, it is "without letters." Because it is the very nature of the arapacana mantra, it consists of five letters. If one asks: "How is it not contradictory for it to be without letters and yet to consist of the nature of five letters?" It is explained that there is no contradiction because the secret mantra of the five letters itself is the meaning of great emptiness. To explain this, the word "empty" is spoken. Furthermore, the letter A indicates the meaning of non-arising, as it is the non-arising of all phenomena. The letter Ra is free from the dust of desire and so forth because it is non-arising, and it is devoid of all afflictions such as desire. The letter Pa is so because it is the ultimate truth itself. The letter Ca is free from increase and decrease. Therefore, the letter Na is called the non-substantiality of all phenomena.

ཡི་གེ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པར་ནུས་པས་ན་སེམས་འགལ་བ་མེད་དོ། ། ཡང་ན་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་སྣང་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གནས་པ་ཡིན་པས་འགལ་བའི་སོ་སོ་ཉིད་མེད་དེ། དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་རིགས་འདི་ཡིན། ། བག་ཆགས་སྟོབས་ཀྱིས་བསྒོས་པས་ན། ། བག་ཆགས་སོ་སོར་སྣང་འགྱུར་གྱི། ། ངེས་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བར་ཐམས་ཅད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ཐིག་ལེ་སྟོང་པ་ཡི་གེ་བརྒྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐིག་ལེ་སྟོང་པས་ན་ཐིག་ལེ་སྟོང་པ་སྟེ། ཐིག་ལེ་ནི་སྟོང་པའི་གནས་ཅུང་ཞིག་ཙམ་མོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་དེ་དང་ཅུང་ཞིག་ཙམ་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡི་གེ་བརྒྱ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་བསྡུས་པའི་ཡི་གེ་བརྒྱ་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས། ཕྱག་རྒྱ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་བྱེད་ཅིང་དམ་ཚིག་ཉམས་པ་ལས་བསླང་བ་དང་། བདག་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། དམ་ཚིག་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་བུ་ག་སེལ་བས་ན་ཐིག་ལེ་སྟོང་པའི་ཡི་གེ་བརྒྱ་པོ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། དེ་ལ་ཡི་གེ་བརྒྱ་པའི་གསང་སྔགས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཨོཾ་བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ས་མ་ཡ། མ་ནུ་པཱ་ལ་ཡ། བཛྲ་ཏཱིཀྵྞ་ཏྭེ་ནོ་པ་ཏིཥྛ་དྲྀ་ཌྷོ་མེ་བྷ་བ། སུ་ཏོ་ཥྱོ་མེ་བྷ་བ། ཤཱ་ཤྭ་ཏོ་མེ་བྷ་བ། ཨ་ནུ་རཀྟོ་མེ་བྷ་བ། སུ་པོཥྱོ་མེ་བྷ་བ། ཧྲྀ་ད་ཡཾ་མེ་བྷ། ཨ་དྷི་ཏིཥྛ། སརྦ་སིདྡྷི་མྨེ་པྲ་ཡཙྪ་སརྦ་ཀརྨ་སུ་ཙ་མེ་ཙིཏྟཾ་ཤྲེ་ཡཿཀུ་རུ་ཧཱུཾ། ཧ་ཧ་ཧ་ཧ་ཧོཿབྷ་ག་བཱན་མ་མེ་མུཉྩ་བཛྲཱི་བྷ་བ། མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སཏྭ་ཨཱཿ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པས་ན་རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ཏེ།

Because it is capable of being made into the very absence of letters, there is no contradiction in the mind. Alternatively, because it abides in accordance with the individual appearances of those to be trained, there is no contradiction in their individuality. One should look at all cases in this way: "The nature of things is of this kind; because it is infused by the power of habitual tendencies, the habitual tendencies appear individually, but they are not fixed." Regarding the phrase "the hundred letters of the empty bindu": it is called the "empty bindu" because it is empty of a bindu. A "bindu" is a mere slight point of emptiness. The hundred letters of the emptiness of that state of emptiness, according to the method of the secret mantra of the hundred letters of the Mahāyānābhisamayālaṃkāra, reveal all mudrās, restore impaired samayas, and complete all activities such as self-protection. Because it clears away the defects of impaired samayas and so forth, the hundred letters of the empty bindu are the Blessed One. In that regard, the secret mantra of the hundred letters is as follows: Oṃ vajratīkṣṇa samaya manupālaya | vajratīkṣṇa tvenopatiṣṭha dṛḍho me bhava | sutoṣyo me bhava | śāśvato me bhava | anurakto me bhava | supoṣyo me bhava | hṛdayaṃ me bhava | adhitiṣṭha sarvasiddhiṃ me prayaccha sarvakarma sucame cittaṃ śreyaḥ kuru hūṃ | ha ha ha ha hoḥ bhagavān mā me muñca vajrī bhava | mahāsamayasattva āḥ || Thus, because it generates the knowledge of all aspects in every way, it is "endowed with all aspects."

རྣམ་པའི་བག་ཆགས་ཀུན་ནས་བསགས་པས་བསྒོས་པ་རྣམས་ལའོ། ། རྣམ་པ་མེད་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་སོ་སོ་རང་རིག་པ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་མེད་པའོ། ། རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ཡང་ཡིན་ལ་རྣམ་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་རྣམ་པ་མེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་དག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་རུང་ཞེ་ན། རང་དང་གཞན་གྱི་རིག་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཐམས་ཅད་འགལ་བ་མེད་ཅེས་སྔར་རྒྱས་པར་སྨྲས་ཟིན་པས་འདིར་མ་སྤྲོས་སོ། ། ཡང་ན་རྣམ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཀུན་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ནོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་རྣམ་པ་མེད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་ནི། རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་རྣམ་པ་མེད། ། ཅེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྐུའི་སྦྱོར་བས་ཀྱང་བཞུགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་ཕྱེད་ཐིག་ལེ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་པ་ནི་ཆ་བཅུ་དྲུག་པའི་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱི་ཟླ་བ་ལ་ཐིག་ལེ་ཕྱེད་ཕྱེད་པའི་ཐིག་ལེ་རྣམ་པར་འཆང་བ་མཛད་པས་ན། བཅུ་དྲུག་ཕྱེད་ཕྱེད་ཐིག་ལེ་ཅན། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟླ་བ་ཕྱེད་པའི་སྟེང་དུ་ཐིག་ལེ་ཕྱེད་པའི་སྒྲའི་ཚུལ་གྱིས་སྔགས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་འཛིན་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ། ཡན་ལག་མེད་པའི་རྩིས་ལས་འདས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡན་ལག་ནི་བགྲངས་ཏེ།

[This refers to] those who are permeated by the accumulation of all habitual tendencies of aspects. "Aspectless" refers to non-conceptual, individual self-cognition. Because the dharmakāya is without intrinsic nature, it is aspectless. Since it is both endowed with all aspects and yet aspectless, it is said: "Endowed with all aspects, yet aspectless." If one asks how these mutually contradictory qualities—being endowed with all aspects and not being endowed with them—can be compatible, it has already been explained in detail previously that there is no contradiction whatsoever when considering both self-awareness and the awareness of others; therefore, it will not be elaborated upon here. Alternatively, it is "endowed with all aspects" because it is both aspects and all. It is "aspectless" because it is free from all aspects. For this reason, the body characterized by non-arising is called "endowed with all aspects, yet aspectless." This is the Blessed One, the Lord Mañjuśrī, whose nature is the Dharma. To demonstrate that he also abides through the application of the secret mantra body, it is said: "Possessing the bindu of half of sixteen." "Half of sixteen" refers to the half of the sixteen parts; because he holds the bindu of the half-moon in the manner of a half-bindu, he is called "possessing the bindu of half of sixteen." This teaches the following meaning: upon the half-moon, in the manner of the sound of the half-bindu, he holds and exercises mastery over all mantras. Regarding the phrase "beyond the calculation of the limbless," "limbs" refers to those that are counted.

དཔག་ཏུ་ཡོད་པར་ཡོངས་སུ་ཆད་པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཤིང་བསྒྲེས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་ཐ་སྙད་དག་སྣང་ངོ་། ། གང་གིས་ཀྱང་བགྲང་བར་མི་ནུས་པས་ན་བགྲང་བ་ལས་འདས་པ་ལ་ནི་ཡན་ལག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆ་ཤས་མེད་པས་ན་ཡན་ལག་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་སྒྲའི་མཐར་བགྲང་བའི་ཆ་མེད་པས་ན་ཡན་ལག་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་རྩིས་ལས་འདས། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། བརྩི་བ་ནི་ངེས་པར་བརྟག་པ་སྟེ། འདི་ནི་འདི་དག་ཙམ་མོ་ཞེས་བཞག་ཅིང་བྲིས་པའོ། ། དེ་མེད་པས་ན་རྩིས་ལས་འདས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་བཞི་པོའི་རྩེ་མོ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པོའི་རྩེ་མོ་ནི་མཐའ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་གཞག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་གནས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན། ཡན་ལག་མེད་པའི་རྩིས་ལས་འདས། ། ཞེས་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་ཤིང་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྩེ་མོ་ལ་ཞུགས་པ་ཇི་ལྟར་ན་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་སྟོན་པར་མཛད་ཅེས་རྟོག་པ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་ཡན་ལག་ཀུན་ཤེས་ཤིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་མངའ་བརྙེས་པས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་སྣང་བ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པས་ན། བསམ་གཏན་ཡན་ལག་ཀུན་ཤེས་ཤིང་། ། ཞེས་དེས་རྣམ་པར་གནས་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་པའམ། རང་ཉིད་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། །

In the world, there appear conventional expressions such as, "it is fully known, calculated, and cognized by way of being delimited as something measurable." However, because it cannot be counted by anything, that which transcends counting is called "partless" (ananga). It is "partless" because it lacks parts for the sake of being fully known. Alternatively, it is "partless" because there are no parts of counting at the limit of sound; for that very reason, it is said to be "beyond calculation." Calculation is a definitive examination, establishing and recording that "this is only this much." Because that is absent, it is "beyond calculation." Why is this so? It is because it is said, "the pinnacle of the four meditative concentrations" (dhyāna). The pinnacle of the four meditative concentrations is the limit; it is a state of abiding free from everything established by conceptual construction. Because he grasps that very essence as his own nature, it is said, "beyond the calculation of the partless." If one wonders, "Since he has transcended all conceptual construction and entered the pinnacle of the fourth meditative concentration, how can he teach by means of the distinctions of the branches of meditative concentration?" in order to dispel such a thought, it is said: "Knowing all the branches of meditative concentration." Because he has attained mastery over them, he produces a corresponding manifestation for those to be trained. Thus, it is said, "Knowing all the branches of meditative concentration." He abides in that state, and whether arising from non-conceptual meditative absorption or personally demonstrating the distinctions of the branches of meditative concentration to all sentient beings in every way, it is explained in that manner.

བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ཀུན་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་མ་ཟད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཏིང་འཛིན་རིགས་དང་རྒྱུད་རིག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་དང་། རིན་ཆེན་ཕྱག་རྒྱ་དང་། སེང་གེ་རྣམ་པར་རྩེ་བ་དང་། ཟླ་བ་བཟང་པོ་དང་། ཟླ་བའི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་གྱི་ཏོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིགས་མཆོག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིགས་སོ། ། རྒྱུད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་པས་ན། ཏིང་འཛིན་རིགས་དང་རྒྱུད་རིག་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཏིང་འཛིན་ལུས་ཅན་ལུས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཏིང་འཛིན་ལུས་ཅན་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ལུས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ་དེ་ལུས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐུབ་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བརྒྱན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་འདི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་མཛེས་པར་གྱུར་པས་ན། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་ཀུན་གྱི་རྒྱལ། །

Not only is he one who knows all the branches of meditative concentration (dhyāna), but in order to demonstrate that he is also extremely skilled in the specific classifications of all meditative absorptions (samādhi), it is said: "He knows the families and the lineages of samādhi." Samādhis include the śūraṅgama (heroic gait), the ratnamudrā (jewel seal), the siṃhavikrīḍita (lion’s sport), the somanasa (excellent moon), the candradhvajayaśaḥketu (glorious banner of the moon’s victory), and so forth. Their "families" are the root lineages of these samādhis; the essential nature that connects them to the supreme family of samādhi is the "family of samādhi." Because he knows them exactly as they are in their lineages, he is called "one who knows the families and the lineages of samādhi." In order to demonstrate his excellence by virtue of his dependence upon knowing the essential nature of samādhi, it is said: "The body of samādhi, the supreme body." The body that is the essential nature of samādhi is the "body of samādhi," which is of the nature of mind. Because it has become an essential nature endowed with the power to engage everywhere without obstruction, it is the "supreme body," meaning it is the principal of all bodies. This body, characterized by the thirty-two marks and eighty minor signs of a Sage (muni), is asserted to be the saṃbhogakāya (enjoyment body), because it enjoys the Mahāyāna. Since it is beautified by the saṃbhogakāyas of all the tathāgatas, he is the "King of all saṃbhogakāyas."

ཞེས་བྱའོ། ། སྤྲུལ་པའི་སྐུས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ་སྐུ་ཡི་མཆོག། སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་རྒྱུད་འཆང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྲུལ་པའི་རྒྱུད་འཆང་བ་དེས་ན། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ་སྐུ་ཡི་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། ། སྐུའི་སྐུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་བཅུར་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་འགྱེད། ། ཇི་བཞིན་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པ། ། ལྷ་དང་ལྷ་དབང་ལྷ་ཡི་ལྷ། ། ལྷ་ཡི་བདག་པོ་ལྷ་མིན་བདག། འཆི་མེད་དབང་པོ་ལྷ་ཡི་བླ། ། འཇོམས་བྱེད་འཇོམས་བྱེད་དབང་ཕྱུག་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྣ་ཚོགས་ཤིང་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་སྤྲུལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པའོ། ། དེ་དག་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལ་ལར་ནི་ལྷ་རྣམས་སུའོ། ། ལ་ལར་ནི་ལྷའི་དབང་པོ་སྟེ་བརྒྱ་བྱིན་ནོ། ། ལ་ལར་ནི་ལྷའི་ལྷའོ། ། གཞན་དག་ཏུ་ནི་ལྷའི་བདག་པོ་སྟེ། དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷའི་བདག་པོའོ། ། ལྷ་མིན་བདག་ནི་ཐགས་བཟང་རིས་ལ་སོགས་པའོ། ། ལ་ལར་ནི་འཆི་མེད་དབང་པོ་སྟེ། འཐབ་བྲལ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། ། ལྷའི་བླ་མ་ནི་ཕུར་བུའོ། ། འཇོམས་བྱེད་ནི་དྲག་པོའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་སོ། ། འཇོམས་བྱེད་དབང་ཕྱུག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲག་པོ་སྟེ། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པའོ། །

Thus it is said. In order to demonstrate that the nirmāṇakāya is also preeminent in every respect, it is stated: "The nirmāṇakāya, the supreme of bodies, who maintains the lineage of the Buddha’s emanations." Because he maintains the lineage of the emanations of the Buddhas, he is called "the nirmāṇakāya, the supreme of bodies." To demonstrate that his body possesses the distinction of being preeminent among all bodies, it is stated: "He radiates various emanations throughout the ten directions, Acting for the benefit of beings exactly as they are. God, Lord of Gods, God of Gods, Lord of Gods, Lord of Asuras, Lord of the Immortals, Guru of Gods, Destroyer, Lord of Destroyers." This refers to the various and diverse emanations he manifests. By means of these, he acts for the benefit of beings exactly as they are. To illustrate these very points, it is stated: "God," and so forth. In some instances he appears as the gods; in some, as the Lord of Gods, Śakra; in some, as the God of Gods; in others, as the Lord of Gods, the Lord of the Tuṣita gods; as the Lord of Asuras, such as Vemacitrin; in some, as the Lord of the Immortals, the king of the gods of the Yāma and other realms; as the Guru of Gods, Bṛhaspati; as the Destroyer, the wheels of Rudra; and as the Lord of Destroyers, Rudra himself. Through such diverse emanations, he acts for the benefit of beings.

དེ་ཡང་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་མདོ་ལས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་བཅུ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བར་འཕྲུལ་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དུ་འཕྲུལ་པ་དང་། ཚངས་པར་འཕྲུལ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་སུ་འཕྲུལ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་སུ་འཕྲུལ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འཕྲུལ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་སུ་འཕྲུལ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་འཕྲུལ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འཕྲུལ་པ་དང་། འཁོར་ཆེན་པོར་འཕྲུལ་པ་སྟེ། བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འཕྲུལ་པ་ཆེན་པོར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འཕྲུལ་པ་ཆེན་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གཞན་གྱི་བསམ་པ་ལས་གྱུར་པར་ལྟའོ། ། དེ་ལ་ནམ་འཇིག་རྟེན་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་གཙོར་བྱེད་ཅིང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་དང་། སྤྱོད་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་བཀོད་པ་རྣམས་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་དོ། ། དེ་ལ་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རྩིབས་སྟོང་ཡོད་པ། ལྷ་དང་མི་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ། འཛམ་བུ་ཆུ་བོའི་གསེར་ལས་གྲུབ་པ། མགར་བས་མ་བརྡུངས་པ། རང་གི་སྨོན་ལམ་དང་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ། བལྟ་བས་མི་ངོམས་པའི་གཟུགས་ཅན་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཆུ་ཞིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐལ་ཀར་མཆེ་བ་དྲུག་ཡོད་པ།

This should be understood as it is taught extensively in the Dharmasaṃgīti-sūtra: "Noble son, the emanations of bodhisattvas should be known to be of ten types. What are these ten? They are as follows: emanation as a universal monarch, emanation as Śakra, emanation as Brahmā, emanation as a śrāvaka, emanation as a pratyekabuddha, emanation as a bodhisattva, emanation as a buddha, emanation as a buddha-field, emanation at the seat of awakening, and emanation as a great assembly. These ten should be understood as the great emanations of bodhisattvas. All these great emanations of bodhisattvas are to be seen as arising from the intentions of others. In that regard, whenever there is a universal monarch in the world who is preeminent, who perfectly upholds ethical discipline, and who prioritizes conduct, then the bodhisattva mahāsattva emanates the arrays of a universal monarch to act for the benefit of sentient beings. In that context, the precious wheel has a thousand spokes, transcends gods and humans, is made of Jambu-river gold, is not forged by a smith, arises from the power of one's own aspirations and the miraculous force of merit, possesses a form that one never tires of beholding, and travels through the sky; it is not like the wheels of other ordinary universal monarchs. The precious elephant is of perfect proportions, ash-colored, and has six tusks."

བལྟ་བས་མི་ངོམས་པའི་གཟུགས་ཅན་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ། མགྱོགས་པའི་ཤུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ས་སྲུང་གི་བུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལྟར་མགྱོགས་པ། ལེགས་པར་སྤྱོད་པ། ལས་ཀྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། རྟ་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་སྔོ་བ། ཅང་ཤེས་པ། རྟའི་རྒྱལ་པོ་སྤྲིན་གྱི་ཤུགས་ཅན་དང་མཚུངས་པ། རླུང་ལྟར་མགྱོགས་པ། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟར་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཟུར་བརྒྱད་པ་མཁན་བཟོས་མ་བྱས་པ། འོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། མེ་དང་ཉི་མའི་འོད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། གར་དགའ་མགུར་འགྲོ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། འདོད་དགུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྦྱིན་པ། བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཧ་ཅང་ཡང་མི་དཀར། ཧ་ཅང་ཡང་མི་སྔོ། ཧ་ཅང་ཡང་མི་རིང་། ཧ་ཅང་ཡང་མི་ཐུང་། ཧ་ཅང་ཡང་མི་སྐེམས། ཧ་ཅང་ཡང་མི་སྦོམ་པ། དུལ་བའི་མཆོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་བཅོས་དང་བཟོ་དང་། སྙན་ངག་དང་། སྒྱུ་རྩལ་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་ཤེས་པ། མཉེན་ཞིང་ཟབ་པ། སྙན་པའི་སྨྲ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་དང་མཚུངས་པ་འཛུམ་པ་དང་ཚུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ཆོས་སྤྱོད་པ་ལ་དགའ་བ། མཚུངས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཅན་ཏེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། །

The horse jewel is of a form that one can never tire of beholding, traveling through the sky, endowed with perfect swiftness, as fast as Airāvaṇa or a garuḍa, well-behaved, and arisen from the power of karma; it is not like the horses of other ordinary universal monarchs. It is entirely blue, a thoroughbred, equal to the king of horses, Meghasaṃpāta, swift as the wind, reaching its destination by mere thought like a wish-fulfilling gem, traveling through the sky; it is not like the horses of other ordinary universal monarchs. The jewel jewel is eight-faceted, not man-made, endowed with perfect radiance, outshining the light of fire and the sun, possessing the excellence of traveling wherever one pleases, granting all desired things in perfect abundance, and completely fulfilling all intentions; it is not like the jewels of other ordinary universal monarchs. The woman jewel is neither too fair nor too dark, neither too tall nor too short, neither too thin nor too stout; she is endowed with the supreme excellence of discipline, possessing thorough knowledge of the treatises, crafts, poetry, and various arts, being gentle and profound, endowed with the excellence of pleasant speech, equal to a wish-fulfilling gem, possessing a perfect smile and deportment, delighting in the practice of Dharma, and having a peerless form; she is not like the women of other ordinary universal monarchs.

ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བ་ཆུ་ཞིང་རྣམ་ཐོས་ཀྱི་བུ་དང་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་དང་འདྲ་བ་རྟག་ཏུ་མཉེན་ཞིང་སྙན་ལ་འཇམ་ཞིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཚིག་འབྱིན་པ། ཤའི་མིག་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་མངའ་བ། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟར་འདོད་དགུར་འཇུད་པ། མི་རིན་པོ་ཆེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐལ་བ་མཉམ་པས་གྲུབ་པ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་མ་ལྟ་བུ། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་དུ་གྱུར་པ། སྔར་ལྡང་ཞིང་བསམ་པ་དགེ་བ། བལྟས་པ་དང་། མིག་རིག་རིག་བྱས་པས་དོན་གོ་བ། ལས་བཟང་པོ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། རྫོགས་པ་དང་། མ་སྨད་པར་བྱེད་པ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ། འདོད་དགུར་འགྲོ་བ་འབྱོར་པ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཕལ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་སོགས་པ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རིན་པོ་ཆེ་བཀོད་པ་ཐམས་ཅད་སྤྲུལ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ལ་དབང་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཅན་མི་རིན་པོ་ཆེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ལས་ཟབ་པ། སྣུམ་པ། ཕན་པ། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དམ་པའི་ཆོས་ཆེན་པོ་ལ་གཞོལ་བ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཆེན་པོ་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་བརྟེན་པ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་འཕྲུལ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། ནམ་འཇིག་རྟེན་ན་བརྒྱ་བྱིན་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་དེ་ན།

The precious householder is like Vajrapāṇi, resembling Vaiśravaṇa and Nārāyaṇa; he always utters words that are gentle, pleasant, soft, and charming. He possesses unobstructed physical vision and is endowed with love and compassion. Like a wish-fulfilling jewel, he grants whatever is desired. This precious human being is accomplished through the commonality of roots of virtue, and is not like other ordinary universal monarchs. The precious minister is like a mother of the precious lineage; he is the reflection of the roots of virtue. He rises early and possesses a virtuous intention. He understands the meaning through a mere glance or a steady look. He performs deeds that are excellent, expansive, complete, and irreproachable. He travels through the sky and possesses the wealth of going wherever he desires; he is not like other ordinary universal monarchs. Having thus emanated all the precious arrays of a universal monarch and so forth, the Bodhisattva—who has mastery over the mind, who possesses the superior intention to benefit and bring happiness to all sentient beings, who is a precious human being of profound and faultless action, who is smooth, beneficial, and dedicated to the great sublime Dharma of the superior intention, and who is a great universal monarch relying on the path of the ten virtuous actions—matures sentient beings by being endowed with the thirty-two marks of a great person. This is called the "Great Emanation of the Bodhisattva Universal Monarch." Whenever Śakra is the chief in the world, at that time—

བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ཁང་པར་ཞུགས་ཏེ། བག་ཡོད་པའི་གཏམ་རྣམས་ཀྱིས་ལྷ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་འཇིག་རྟེན་ན་ཚངས་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་དེ་ན་ཚངས་པའི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་བསམ་གཏན་དང་། ཚད་མེད་པའི་གཏམ་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་འདུལ་བ་ཡིན་གྱི། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་མ་ཡིན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ན་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་བྱ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་ཡིན་གྱི། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་འདུལ་བ་མ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ན་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། ། དབེན་པའི་གཏམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་གཏམ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པའི་གཏམ་དང་། སྦྱིན་གནས་ཆེན་པོར་དབང་བསྐུར་བའི་གཏམ་དང་། བརྟེན་པའི་གཏམ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འདུལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ན་རང་གི་གཟུགས་སུ་གནས་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་། བྱིན་གྱི་རླབས་བཞི་དང་། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། གཟུངས་དང་། དབང་དང་། བཟོད་པ་དང་།

Manifesting in the form of Śakra, he enters the palace of the Heaven of the Thirty-Three and brings the gods to full maturity through discourses on heedfulness. Whenever in the world Brahmā is the principal figure, he manifests in the form of Brahmā and brings the gods of the Brahma realm to full maturity through discourses on the meditative concentrations of perfect peace and the immeasurables. Whenever sentient beings are to be tamed by a śrāvaka, but not by a pratyekabuddha or a buddha, he manifests in the form of a śrāvaka and teaches the Dharma for the sake of exhausting suffering and attaining nirvāṇa. Whenever sentient beings are to be tamed by a pratyekabuddha, but not by a śrāvaka or a buddha, he manifests in the form of a pratyekabuddha and perfectly demonstrates the path to the enlightenment of a pratyekabuddha. Through discourses on solitude, discourses on detachment, and discourses on the meditative concentrations, meditative absorptions, meditative attainments, liberations, the bases of miraculous power, the empowerment of being a great field of merit, reliance, and the manner of liberation, he brings sentient beings to full maturity. Whenever sentient beings are to be tamed by a bodhisattva, he remains in his own form and [teaches] the six perfections, the four empowerments, great love, great compassion, dhāraṇīs, masteries, and patience.

སའི་གཏམ་གྱིས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དབང་པོ་དང་། ཁམས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ནས་སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་གཏམ་རྣམས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་རྒྱ་ཆེན་པོས་འདུལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ན་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལག་མཐིལ་ལྟར་མཉམ་ཞིང་འཇམ་པ། ཀ་ཙ་ལིནྡི་ཀ་ལྟར་རེག་ན་བདེ་བ། བཻ་ཌཱུརྱ་སྔོན་པོར་གྱུར་པ། ཤེལ་དུ་གྱུར་པ། ཙནྡན་སྦྲུལ་གྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ། འཛམ་བུ་ཆུ་བོའི་གསེར་དུ་གྱུར་པ། རྡོ་དང་། གསེག་མ་དང་། གྱོ་མོ་མེད་པ། མཐོ་དམན་མེད་པ། ངན་སོང་ལོག་པར་ལྷུང་བ་མེད་པ། བུད་མེད་རྒྱུ་བ་མེད་པ། རི་ནག་པོ་མེད་པ། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རི་རྣམས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བྱས་པ། ཚེར་མ་དང་། ངམ་གྲོག་དང་། གཡང་ས་མེད་པ། རིན་པོ་ཆེའི་ཤིང་ལྗོན་པ་དང་། སྤོས་ཀྱི་ཤིང་ལྗོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བྱས་པ་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་རྒྱ་ཆེན་པོས་འདུལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་དུ་མངོན་པར་སྤྲུལ་ནས་རྩ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟུག་པ། སྡོང་པོ་ནི་འཛམ་བུ་ཆུ་བོའི་གསེར། ཡལ་ག་ནི་གསེར་དང་། དངུལ་དང་། བྱི་རུ་དང་། ཤེལ་དང་།

Through discourse on the stages, he brings those sentient beings to full maturity. When there are sentient beings to be disciplined by a buddha whose faculties and dispositions have become vast and extensive, he manifests in the form of a buddha and brings those sentient beings to full maturity through discourse on the powers, the fearlessnesses, and the unshared buddha-qualities, as well as through the great miraculous displays of a buddha. When sentient beings are to be disciplined by a vast buddha-field, he emanates a great trichiliocosm world-system that is as level and smooth as the palm of a hand, as pleasant to the touch as kācilindika cloth, made of blue beryl, made of crystal, made of uragasāra sandalwood, and made of Jambu-river gold; it is free of stones, pebbles, and potsherds, without unevenness, and without the lower realms or the fallen states; it is without the movement of women, without black mountains, and beautified by mountains of various jewels; it is free of thorns, ravines, and precipices, and is beautified by various jewel trees and incense trees—having emanated such a field, he brings those sentient beings to full maturity. When sentient beings are to be disciplined by a vast essence of enlightenment, he emanates a bodhi tree twelve yojanas in height, with roots that are deeply established, a trunk of Jambu-river gold, and branches of gold, silver, coral, and crystal.

རིན་པོ་ཆེ་ཐ་དད་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བྱས་པ། ལྷའི་བུ་མོ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མ་གནས་པ་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོར་རྒྱ་ཆེན་པོས་འདུལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ན་ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཚངས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་དང་། གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་སྤྲུལ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པ་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུ་ལ་གནས་པ་དཔའ་བར་འགྲོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་རྣམས་སྤྲུལ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དེ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་འཇུག་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འཕྲུལ་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་མཛད་པ་ལ་མཁས་ཤིང་བྱང་བར་གྱུར་ཀྱང་འཁོར་བའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་དགོན་པ་ལས་བརྒལ་བ། ། སྟོན་པ་གཅིག་པུ་འགྲོ་བའི་བླ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྲིད་པ་ནི་འཁོར་བའོ། ། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཡིན་པས་ན་དགོན་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་དགོན་པ་ལས་བརྒལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་། ཆོ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པས་འདུན་པར་མཛད་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་རྗེས་སུ་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་སྟོན་པའོ། ། གཉིས་པ་མེད་པས་ན་གཅིག་པུའོ། །

It is beautified by various distinct precious gems and adorned with hundreds of thousands of emanated celestial maidens, through which he brings those sentient beings to full maturity. Whenever sentient beings are to be tamed by a vast retinue, he emanates gods, nāgas, yakṣas, gandharvas, asuras, garuḍas, kinnaras, mahoragas, Śakra, Brahmā, the world-protectors, and those of great majesty; he also emanates śrāvakas who have attained the four analytical knowledges and are liberated in both ways, as well as bodhisattvas dwelling on the ten grounds who have attained the śūraṅgama-samādhi. Through these ten ways of entering the method of the Dharma, noble son, one should understand the great miraculous displays of the bodhisattvas. Thus, although he is skilled and proficient in benefiting all sentient beings through all possible forms, he is free from the faults of the habitual tendencies of saṃsāra. Therefore, it is said: "He who has crossed the wilderness of existence, the sole teacher, the supreme among beings." Here, "existence" (bhava) refers to saṃsāra. Because it is the source of all faults, it is called a "wilderness" (aṭavī); one who has crossed such a wilderness is so described. Having inspired interest through miracles and displays of power, he teaches the Mahāyāna, and is thus the "Teacher." Because he is without a second, he is "sole."

སྟོན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་འགྲོ་བའི་བླ་མའི་བླ་མའོ། ། ཆོས་དང་། ཟང་ཟིང་དང་། མི་འཇིགས་པ་དང་། བྱམས་པ་སྦྱིན་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ཤིན་ཏུ་མཆོག་ཏུ་འཕགས་པ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ཕྱོགས་བཅུར་རབ་གྲགས་པ། ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་ཆེ་བ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གྲགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་གྲགས་པའོ། ། གང་དུ་གྲགས་ཤེ་ན། འཇིག་རྟེན་ཕྱོགས་བཅུར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཕྱོགས་བཅུའི་ཕྱོགས་རྣམས་ན་སེམས་ཅན་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱིན་བདག་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་མི་ཤེས་པ་དང་བདུད་ཀྱི་དགྲ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཆགས་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། བྱམས་པའི་གོ་ཆས་ཆས་པ་སྟེ། ། སྙིང་རྗེ་ཡི་ནི་ཡ་ལད་བགོས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བློ་གྲོས་ཀྱི་ཚོགས་བཅིངས་ཤིང་གོ་བགོས་པ་ནི་བྱམས་པའི་གོ་ཆས་ཆས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་དབུག་པར་དགའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཡ་ལད་དེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཡ་ལད་བགོས་པའོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚོན་ཆའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་ལས་རྒྱལ་བར་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་མཚོན་ཆ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་རལ་གྱི་མདའ་གཞུ་ཐོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

Because he is the Teacher himself, he is the Guru of the Gurus of all beings. Since among the four types of giving—Dharma, material goods, fearlessness, and loving-kindness—the gift of Dharma is the most supreme and exalted, in order to demonstrate his preeminence in that regard, it is said: "Renowned throughout the ten directions of the world, the great patron of the gift of Dharma." "Renowned" means being universally celebrated; it means he is renowned as the great patron of the gift of Dharma. If one asks where he is renowned, it says "throughout the ten directions of the world," meaning that in all the worlds of sentient beings and the physical environment within the ten directions, he is known as the supreme one endowed with primordial wisdom (jñāna) by those who possess it. In order to show how he has triumphed over the enemies of the afflictions, ignorance, and Māra, and to demonstrate his state of being as he has manifested, it is said: "Arrayed in the armor of loving-kindness, clad in the mail of compassion." This means that having bound and donned the equipment of intelligence, he is "arrayed in the armor of loving-kindness." Because his nature is to delight in piercing through with great compassion itself, it is "mail"; thus, he is clad in the mail of such great compassion. Since it is impossible to triumph over the afflictions and ignorance through various external weapons, in order to demonstrate that he possesses the most excellent of weapons, it is said: "Wielding the sword and bow of insight (prajñā)."

ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་གྱི་དང་མདའ་གཞུ་ཐོགས་པ་ལ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་གོ་ཆ་དང་ཆས་ཤིང་ཡ་ལད་བགོས་ཏེ་མཚོན་ཆ་ཐོགས་ནས་ཅི་ཞིག་མཛད་ཅེས་རྟོག་པ་ལ་མཛད་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་མི་ཤེས་གཡུལ་ངོ་སེལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། མི་ཤེས་པ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་པས་འདིར་མ་སྨོས་སོ། ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་དཔུང་གི་ཚོགས་ཕ་རོལ་གནོད་པ་དུ་མ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་མི་ཤེས་པའི་རྒྱལ་པོས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇོམས་ཤིང་གཟིར་བར་བྱེད་པས་ན་གཡུལ་ལོ། ། དེ་བཅོམ་ཞིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྣང་བར་མཛད་པས་ན། ཉོན་མོངས་མི་ཤེས་གཡུལ་ངོ་སེལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ནང་གི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ངེས་པར་རྒྱལ་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལྷའི་བུའི་བདུད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་ཅིང་འཇོམས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདུད་རྣམས་དགྲར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའམ། བདུད་རྣམས་ཀྱི་དགྲ་ཡིན་པས་ན་བདུད་ཀྱི་དགྲའོ། ། བདུད་ལས་རྒྱལ་བར་མཛད་པས་ན་བདུད་ཐུལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དགྲ་བོ་ངེས་པར་ཟློག་པར་མཛད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པས་ན་དཔའ་(པོའོ,བོའོ)། ། ཚངས་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་གི་མཐུས་ཟིལ་གྱིས་མནན་པར་མཛད་པས་ན། ཚངས་པ་མ་དང་། དབང་ཕྱུག་མ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་མ་དང་། འདོད་པའི་ལྷའི་དགའ་བ་མོ་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་རྣམས་བླངས་པ་སྟེ། དྲག་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལེན་པར་མཛད་པས་ན་དཔའ་བོ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་འཇིགས་པ་མེད་པ་དང་།

He who holds the sword and bow of insight is thus described. To demonstrate what he does after having thus donned the armor, equipped himself with mail, and taken up weapons, it is said: "He dispels the battlefield of afflictions and ignorance." Since the afflictions and ignorance have already been explained, they are not mentioned here. Furthermore, because the king of ignorance—surrounded by the many harms of the enemy forces of the afflictions—destroys and oppresses sentient beings, it is called a "battlefield." Because he conquers that and causes it to vanish in every respect, it is said: "He dispels the battlefield of afflictions and ignorance." Thus, having first achieved certain victory over the internal afflictions, in order to show that he repels and destroys external Māras such as the Māra of the Son of the Gods, it is said: "The Hero," and so forth. Because he has become the enemy of the Māras, or because he is the enemy of the Māras, he is the "Foe of Māra." Because he conquers the Māras, he is the "Subduer of Māra." Because he possesses the diligence that definitively repels enemies of both internal and external nature, he is the "Hero." Because he has overwhelmed the powers of Brahmā, Maheśvara, and Viṣṇu, he has taken away the power of Brahmāṇī, Maheśvarī, Vaiṣṇavī, and Rati, the goddess of desire. Because he takes them away through fierce power, he is the "Hero." Even the worldly lords are without fear of him.

སྙིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་གཞན་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ལ་དཔའ་བོ་ཞེས་བྱའོ། ། བདུད་བཞི་ནི་ཕུང་པོའི་བདུད་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་དང་། འཆི་བདག་གི་བདུད་དང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་ཅེས་གྲགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལས་འཇིགས་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་མཐར་འབྱིན་ཞིང་སེལ་བར་མཛད་པས་ན། བདུད་བཞིའི་འཇིགས་པ་སེལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བདུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔུང་སྟེ། བདུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡེ་ལས་རྒྱལ་པར་མཛད་ཅིང་ཕམ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་འདྲེན། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདི་སྐད་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་དགྲ་རྣམས་ལས་མངོན་པར་རྒྱལ་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་འདྲེན་པར་གྱུར་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། དེས་ན་དེ་ཉིད་མཆོད་པར་འོས་པ་དང་། བསྟོད་པར་འོས་པ་དང་། ཕྱག་བྱ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། རྟག་ཏུ་རི་མོར་བྱ་བར་འོས་པ་དང་། བཀུར་བར་འོས་པ་དང་། བརྗེད་པར་བྱ་བའི་མཆོག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱག་བྱ་བར་འོས་པའི་བླ་མའི་རབ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་བླ་མ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད་པར་བཞུད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་གོམ་གཅིག་བགྲོད། མཁའ་ལྟར་མཐའ་མེད་རྣམ་པར་གནོན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

One who possesses fortitude and has a nature that overpowers others is called a "hero." The four māras are renowned as the māra of the aggregates, the māra of the afflictions, the māra of the Lord of Death, and the māra of the son of the gods. Because he brings to an end and eliminates whatever fears exist from these, it is said: "He dispels the fear of the four māras." Because he is victorious over the hosts of all māras and defeats the armies of all māras, it is said: "The Perfect Buddha, the Guide of the World." This is what is being shown: having triumphed over the enemies of the afflictions, ignorance, and the māras through love, compassion, and insight, and having attained manifest, complete enlightenment, the Blessed One, the Venerable Mañjuśrī, has become the Guide of the World. Therefore, he is worthy of offerings, worthy of praise, a source for prostration, always worthy of veneration, worthy of honor, the supreme object of remembrance, and the most excellent guru worthy of prostration; thus, he is shown to be utterly unsurpassed. In order to demonstrate that the Perfect Buddha, the Guru of all beings, proceeds without obstruction for the sake of all sentient beings in every respect, it is said: "He traverses the three worlds in a single step; he strides across the infinite like space."

འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅིག་ཅར་གོམ་པ་གཅིག་པའི་གོམ་པས་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་ལ་ནི་མཐའ་མེད་པས་དེའི་མཐར་ཐུག་པའི་རྣམ་པར་གནོན་པ་དང་ལྡན་པས་ན། མཁའ་ལྟར་མཐའ་མེད་རྣམ་པར་གནོན། ། ཞེས་བྱའོ། ། གསུམ་རིག་ནི་རིག་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པས་ན་གསུམ་རིག་གོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རིག་པ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷའི་མིག་གི་རིག་པ་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རིག་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་རིག་པ་སྟེ། རིག་པ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ལྷའི་མིག་གི་ཤེས་པ་ནི་ལྷའི་མིག་གི་རིག་པ་ཡིན་ནོ། ། ལྷའི་མིག་གི་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའི་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ལྷའི་མིག་གི་རིག་པ་དེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའོ། ། རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་དེ་དག་གི་མཆོག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའི་མཆོག་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ལྷའི་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་ལྷའི་མིག་གི་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཐོབ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི་རིག་པ་དང་པོའོ། ། དེ་ལ་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རིག་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་མཁྱེན་པའམ། མི་རིག་པའམ།

One who traverses all the three worlds simultaneously with a single stride is so called. Likewise, because space is limitless, one who possesses the prowess that reaches its very end is called "one who strides limitlessly like space." "Threefold knowledge" refers to the three types of knowledge; because one possesses these, one is "threefold-knower." In that regard, what are the three knowledges of the bodhisattvas? They are as follows: the knowledge of the divine eye, the knowledge of recollecting former abodes, and the knowledge of the exhaustion of the outflows. "Knowledge" is a term for cognition. In this context, the cognition of the divine eye is the knowledge of the divine eye. That which is the knowledge of the divine eye belongs to the supreme, pure deities; the bodhisattva is endowed with that knowledge of the divine eye. "Pure" is a term for cognition. The "pure deities" are the śrāvakas, pratyekabuddhas, and bodhisattvas; these are the pure deities. The "supreme among the pure deities" are the Tathāgatas, Arhats, and perfectly complete Buddhas; these are called the supreme among the pure deities. The bodhisattva attains that knowledge of the divine eye belonging to the supreme among the pure deities, which is not shared by the śrāvakas and pratyekabuddhas; this is the first knowledge. In that regard, as for the knowledge of recollecting former abodes, it is not the case that the Tathāgata does not know, does not perceive, or is ignorant of the past limit.

མི་རྟོག་པ་གང་ཡང་མི་མངའ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རིག་པ་དེ་འཐོབ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྟར་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིག་པ་གཉིས་པའོ། ། དེ་ལ་ཟག་པ་ཟད་པའི་རིག་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་པ་བཞི་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཟག་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་དང་། ལྟ་བའི་ཟག་པ་སྟེ། ཟག་པ་དེ་དག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པར་སྤོང་བ་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བའི་ལམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཟག་པ་ཟད་ནས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཟག་པ་ཟད་པའི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིག་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པས་ན་གསུམ་རིག་ཅེས་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་ངེས་བརྗོད་ཀྱི་རིག་བྱེད་དང་། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད། སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་དེ། གསུམ་ལ་རིག་པ་གསུམ་དུ་འདོད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཐོས་པ་ལས་བཤད་པའི་གཙང་སྦྲ་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པས་ན་གཙང་མ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ལྟར་ན་ཡང་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་མི་གཙང་བ་ཐམས་ཅད་དང་འདྲེས་པ་དང་། བྲལ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ཆུའི་ཚོགས་ཀྱིས་བཀྲུས་པས་ན་གཙང་མའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་དག་པ་སྟེ་ཞེས་བྱའོ། །

It is the absence of any non-conceptualization whatsoever. The Bodhisattva attains that knowledge, which is not like that of the Śrāvakas and Pratyekabuddhas; that is the second knowledge. In that regard, what is the knowledge of the exhaustion of the outflows? There are four outflows. What are the four? They are the outflow of desire, the outflow of existence, the outflow of ignorance, and the outflow of views. These outflows are abandoned by the Bodhisattva through the path of clear realization, together with their habitual tendencies (vāsanā), but not by the path that abandons only the afflictive obscurations as is done by the Śrāvakas and Pratyekabuddhas. Having exhausted the outflows, in order to bring sentient beings to full maturity, he takes birth in all places of rebirth without obstruction; this is called the Bodhisattva’s knowledge of the exhaustion of the outflows. Because the Bodhisattva possesses these three knowledges, he is called "one who possesses the three knowledges." As for worldly people, they assert the three Vedas—the Ṛgveda, the Yajurveda, and the Sāmaveda—to be the three knowledges. Because they possess the practice of purity as explained in worldly learning, they are called "pure." According to the supramundane way, however, they are "pure" because they have been washed by the flood of the water of selflessness, which is free from all contamination by the impurities of the habitual tendencies of the afflictions—the clinging to "I" and "mine." Because that very state is free from all faults, it is called "pure." It is also called "purified."

ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆུའི་ཚོགས་ཀྱིས་བཀྲུས་པ་ནི་མུ་སྟེགས་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་དེ་ཡིན་ནོ། ། མངོན་ཤེས་དྲུག་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གང་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་ནི་མངོན་ཤེས་དྲུག་ལྡན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། ལྷའི་མིག་དང་། ལྷའི་རྣ་བ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཤེས་པ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་བྱ་བ་ཤེས་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལྷའི་མིག་གང་ཞེ་ན། དགེ་བའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་བསགས་པ་མ་ཉམས་པ། ཆགས་པ་མེད་པ། ཚད་མེད་པ། སྒྲིབ་པ་མེད་པ། གནས་པ་མེད་པ། རྨ་མེད་པ། འཁྲུལ་པ་མེད་པ། བསྟན་དུ་མེད་པ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ། བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ། ཕྱད་པར་མཐོང་བ། ཕྱད་པར་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ། ལྷའི་མིག་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་མཐོང་སྟེ། འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་། ཁ་དོག་ངན་པ་དང་། ཐ་མ་དང་། མཆོག་དང་། ལས་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཇི་ལྟ་བ་དང་། རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ་། ། དེའི་ལྷའི་མིག་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལྷའི་རྣ་བ་ནི་ལྷའི་རྣ་བ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ། དགེ་བའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་བསགས་པ།

Washing with external water is explained in relation to the views of the non-Buddhists; that is the distinction. Regarding the phrase "possessing the six superknowledges" (ṣaḍabhijña): one who possesses the six superknowledges is called "one possessing the six superknowledges." In that regard, what are the six superknowledges of a bodhisattva? They are: the divine eye, the divine ear, knowledge of the minds of others, knowledge of recollecting former abodes, knowledge of performing miraculous powers, and knowledge of the exhaustion of the outflows (āsravakṣaya). These are the six superknowledges of the bodhisattvas. In that regard, what is the divine eye of the bodhisattvas? It is the accumulation of all virtuous collections, which is unimpaired, unattached, immeasurable, unobscured, non-abiding, flawless, unerring, unindicatable, and irreproachable. It is not shared with any worldly beings, nor with śrāvakas or pratyekabuddhas. It has completely destroyed all connections to habitual tendencies (vāsanā), and it is a definitive vision and a definitive prophecy. With that divine eye, they see sentient beings—those passing away and being reborn, those of beautiful complexion and those of ugly complexion, the inferior and the superior, and how they proceed according to their karma. They see them exactly as they are, together with their causes and their maturation. That divine eye of theirs leads to the attainment of the wisdom of a buddha; it is certain therein. In that regard, the divine ear of the bodhisattvas is the unobscured divine ear, which has accumulated all virtuous collections.

བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཚངས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་དང་། ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ། ཆོད་པ་མེད་པ། འོད་གསལ་བ། སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཐོས་པ་སྟེ། ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་དང་། ཐ་ན་སྦྲང་བུ་དང་། གྲོག་མོ་དང་། ཤ་སྦྲང་དང་། འཕགས་པ་དང་། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་ཏེ། ཐོས་ནས་ཀྱང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་ཡང་མི་བྱེད། འཕགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་ཡང་མི་བྱེད། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཐ་མར་འདུ་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་དམ་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་མི་བྱེད། འཕགས་པའི་ཚུལ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་ཡང་མི་བྱེད། སྒྲ་གང་ལ་ཡང་ཡོན་ཏན་དུ་འདུ་ཤེས་པའམ། ཉེས་པར་འདུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་སྒྲ་ཐམས་ཅད་བྲག་ཅ་ལྟ་བུ་དང་། སྟོང་པ་དང་། གཡོ་བ་མེད་པ་དང་། བདག་དང་བདག་གི་མེད་ཅིང་དབེན་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཀྱང་རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་འབད་པ་ཡང་མ་ཡིན། སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་འབད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལྷའི་རྣ་བ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །

It is superior to that of all ordinary beings, Śakra, Brahmā, the world protectors, gods, nāgas, yakṣas, gandharvas, asuras, garuḍas, kinnaras, and mahoragas, as well as all śrāvakas and pratyekabuddhas. It is unimpeded, luminous, and hears all sounds. It hears the sounds of gods, nāgas, yakṣas, gandharvas, asuras, garuḍas, kinnaras, and mahoragas, and even the sounds of flies, ants, gadflies, and the noble and the ignoble. Having heard them, it does not feel aversion toward the sounds of the ignoble, nor does it feel attachment toward the sounds of the noble. It does not perceive the sounds of ordinary beings as inferior, nor does it perceive the sounds of śrāvakas and pratyekabuddhas as superior. It does not feel aversion toward the ways of the ignoble, nor does it feel attachment toward the ways of the noble. It does not perceive any sound as a quality or as a fault; rather, it thoroughly understands all sounds to be like echoes—empty, immovable, and devoid of self or what belongs to a self, and yet secluded. Nevertheless, it does not exert effort regarding the sense base of the ear, nor does it exert effort regarding the sense base of sound. Such is the divine ear of a bodhisattva.

དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་རང་གི་སེམས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་དང་། གང་ཟག་གཞན་དག་གིས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ཤེས་ནས་ཀྱང་གང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་དེ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་ཡང་མི་བྱེད། གང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་ཡང་མི་བྱེད། གཞན་དུ་ན་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དོ། ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། སྲེད་པ་དང་བཅས་པ་དང་སྲེད་པ་མེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་ལེན་པ་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། ཚད་དང་ལྡན་པ་དང་ཚད་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་མཉམ་པར་མ་གཞག་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་སེམས་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་ཀྱང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ཤེས་ནས་ཀྱང་སེམས་ཅན་སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་ཡང་མི་བྱེད། སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་ཡང་མི་བྱེད། གཞན་དུ་ན་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དོ། །

In that regard, a bodhisattva’s knowledge of the minds of others, being endowed with the thorough knowledge of their own mind, fully understands the mental conduct of all sentient beings. They correctly understand, just as it is, the mind of other beings and other individuals when it is possessed of attachment as a mind possessed of attachment; they correctly understand, just as it is, a mind free from attachment as a mind free from attachment. Having understood this, they do not feel aversion toward a mind possessed of attachment, nor do they feel attachment toward a mind free from attachment. Instead, they generate great compassion for those with attachment and great love for those free from attachment. Likewise, they correctly understand, just as it is, minds possessed of hatred and those without hatred; minds possessed of delusion and those without delusion; minds possessed of craving and those without craving; minds possessed of grasping and those without grasping; minds possessed of afflictions and those without afflictions; minds that are limited and those that are not limited; minds that are in meditative equipoise and those that are not in meditative equipoise; and minds that are not liberated and minds that are liberated. Having understood this, they do not feel aversion toward sentient beings whose minds are not liberated, nor do they feel attachment toward those whose minds are liberated. Instead, they generate great love for those whose minds are liberated.

སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཤེས་ཀྱང་སེམས་དེ་ལ་སེམས་དེས་བསྙེམས་པ་ཡང་མེད་རློམ་སེམས་ཀྱང་མེད་དོ། ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དེས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། སེམས་ཅན་དེ་དག་གིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་སྐབས་མ་ཕྱེ་བའི་བར་དུ་མི་ཤེས་ཏེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྷའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་ཤེས་ན། ཕལ་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་བར་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བདག་དང་སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོང་དང་། སྐྱེ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ནས་སྐྱེ་བ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དཔག་ཏུ་མེད་གྲངས་མེད་པ་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནས་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བར་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། དྲན་པ་དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་བཅུ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་མྱོས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་བདག་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་འདི་འདྲ་བར་གྱུར་ཏེ། རིགས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། རུས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། མདོག་ནི་འདི་ལྟ་བུ། མིང་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། ཁ་ཟས་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཟ་ཟ།

He generates great compassion for those whose minds are not fully liberated. Although he knows the minds of all sentient beings, he has neither pride nor conceit regarding that mind. Through that knowledge of the minds of others, he thoroughly understands the mental conduct of all sentient beings. Those sentient beings do not know [his mind] until the bodhisattva has given them the opportunity; if even the divine wisdom of śrāvakas and pratyekabuddhas cannot know it, what need is there to mention that ordinary beings will not know it? This is the bodhisattva’s knowledge of the minds of others. In that regard, the bodhisattva recollects the various former abodes of himself and other sentient beings. He recollects even a single birth. He recollects two births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, and even immeasurable, innumerable hundreds of thousands of billions of births. He recollects the eons of destruction and the eons of formation. He recollects the eons of destruction and formation, up to immeasurable hundreds of thousands of billions of great eons. Regarding such recollection, the world with its gods would be bewildered, except for the Tathāgatas and the bodhisattvas established on the ten stages. [He recollects:] "I was such a person; my caste was this, my lineage was this, my complexion was like this, my name was this, and I ate such food."

ཚེའི་གནས་པ་ནི་འདི་སྲིད་ཅིག་ཐུབ། ཆུ་ཞེང་ནི་འདི་ལྟ་བུ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་མྱོང་སྟེ། བདག་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས། དེ་ནས་ཀྱང་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་ཏེ། རིགས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། རུས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། མདོག་ནི་འདི་ལྟ་བུ། མིང་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། ཁ་ཟས་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཟ་ཟ། ཚེ་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་ཐུབ། ཆུ་ཞེང་ནི་འདི་ལྟ་བུ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་མྱོང་ངོ་ཞེས་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། བདག་ཇི་ལྟ་བར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཐ་ན་སྦྲང་བུ་དང་གྲོག་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། ། དེའི་དྲན་པ་དེ་ཆགས་པ་མེད་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ། སྒྲིབ་པ་མེད་པ། ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། དུས་སུ་བསྐུལ་བ་མེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ། ཟབ་པ། གཏིང་དཔག་དཀའ་བ། བག་ལ་ཉལ་མེད་པ། བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དག་པ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་བྱ་བ་ཤེས་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ། སྒྲིབ་པ་མེད་པ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ། རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མེད་པར་སྦྱིན་པ་དང་། དུལ་བ་དང་། མི་འགྱུར་བ་དང་། ཡང་དག་པར་སྡོམ་པ་དང་། ངེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བར་བྱས་པ། བདག་དང་། སངས་རྒྱས་དང་།

He recollects: "My lifespan lasted this long; my height and breadth were such; I experienced such pleasure and pain. Having passed away from there, I was born in such a place. Having passed away from there as well, I was born here. My caste was such, my clan was such, my complexion was such, and my name was such. I ate such food, my lifespan lasted this long, my height and breadth were such, and I experienced such pleasure and pain." He recollects this, and just as he does, so too for all sentient beings—even down to the flies and ants—he recollects them. That mindfulness of his is unattached, uninterrupted, unobscured, unimpeded, and not dependent on external prompting. It is fully endowed with great love and great compassion; it is profound, difficult to fathom, free from latent tendencies, purified of the connection to habitual patterns, and adorned by the entire collection of merit and primordial wisdom. This is called the bodhisattva’s knowledge of recollecting former abodes. In that regard, the bodhisattvas’ knowledge of the performance of miraculous powers is taught by the collection of merit and primordial wisdom; it is unobscured, spontaneously present, non-conceptual, and has been thoroughly purified through hundreds of thousands of millions of billions of incalculable eons of generosity, self-discipline, immutability, perfect restraint, certainty, meditative concentration, meditative absorption, and meditative equipoise. It pertains to oneself and the Buddhas...

ལྷའི་དབང་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་རྫུ་འཕྲུལ་མངོན་དུ་གྱུར་པ། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ། སྒྲིབ་པ་མེད་པ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་དེ་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་བོ། ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་རྣམས་སྟོན་ཏོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་དབང་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་སྟེ། དེ་གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གཅིག་ཅིག་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འདུལ་བར་གྱུར་ན་སེམས་ཅན་གཅིག་པོ་དེའི་མདུན་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སྣོད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་ཏོ། ། སྤྲུལ་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱེད་པ་དང་། ཁ་ཟས་དང་། སྨྲ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་ཐ་དད་དུ་འཇུག་གོ། ། དེ་འདོད་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་མོས་ན་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་མོས་ན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་འཆགས་པའི་བསྐལ་པར་མོས་ན་ཡང་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་འཆགས་པའི་བསྐལ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་འཆགས་པའི་བསྐལ་པར་ཤེས་སོ། ། འཆགས་པའི་བསྐལ་པ་འཇིག་པའི་བསྐལ་པར་མོས་ན་ཡང་འཆགས་པའི་བསྐལ་པ་འཇིག་པའི་བསྐལ་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་འཇིག་པའི་བསྐལ་པར་ཤེས་སོ། ། འཇིག་པ་དང་ཆགས་པ་ཡང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མོས་པ་དེ་ལྟར་ཡང་འགྱུར་རོ། །

Possessing the power of the gods, he has manifested miraculous powers that are effortless, unobstructed, and superior to all the world. Through these, he acts for the benefit of sentient beings, blessing them however he wishes and manifesting sensory objects exactly as he desires. The bodhisattva’s mastery of miraculous powers functions without obstruction in all respects. If a single sentient being is to be tamed by the forms of all sentient beings, he manifests the forms of all sentient beings before that single being, according to their respective capacities. All those emanations engage in various activities, foods, speech, and behaviors. If he so desires, and if he resolves that the forms of all sentient beings become the form of a buddha, then the forms of all sentient beings become the form of a buddha. If he resolves that the form of a buddha becomes the form of all sentient beings, then the form of a buddha becomes the form of all sentient beings. If he resolves that the eon of destruction becomes an eon of formation, the eon of destruction becomes an eon of formation, and those sentient beings also perceive it as an eon of formation. If he resolves that the eon of formation becomes an eon of destruction, the eon of formation becomes an eon of destruction, and those sentient beings also perceive it as an eon of destruction. The destruction and formation do not actually change into something else; rather, they become so through his resolve.

དེ་བཞིན་དུ་བསྐལ་པ་གཅིག་སྔ་དྲོ་ཙམ་དུ་མོས་ན་ཡང་དེ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་བསྐལ་པ་སྔ་དྲོ་ཙམ་དུ་ཤེས་སོ། ། སྔ་དྲོ་བསྐལ་པ་ཙམ་དུ་མོས་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་འགྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་མི་འཇུག་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་གཟུགས་དང་སྤྱོད་ལམ་ཐ་དད་པས་མཐོང་ཞིང་ཤེས་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཇི་སྙེད་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བས་འདུལ་བའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་སྙེད་དུ་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་སྟོན་ཏེ། དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ནས་འཆི་འཕོ་བ་དང་། མངལ་དུ་འཇུག་པ་དང་། བཙས་པ་དང་། བཟོའི་གནས་ལ་མཁས་པ་དང་། བཙུན་མོའི་འཁོར་གྱི་རོལ་པ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་དང་། དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བ་དང་། བདུད་འདུལ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་རྣམ་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དང་།

Likewise, if one resolves that one eon is merely the duration of a morning, then those sentient beings will perceive that eon as being merely a morning. If one resolves that a morning is the duration of an eon, it will likewise become so, and those sentient beings will perceive it accordingly. This is called the miraculous power of a bodhisattva arising from resolve. In that regard, the miraculous power of a bodhisattva that is manifest is that through the spontaneous mastery of inconceivable merit and wisdom, all perfections are realized and accomplished without obstruction. This is called the miraculous power of a bodhisattva that is manifest. In that regard, the miraculous power of a bodhisattva arising from volitional application is that without the bodhisattva’s mind engaging in effort, through spontaneous presence, sentient beings perceive and know the bodhisattva through various forms and modes of conduct according to their respective inclinations. This is called the miraculous power of a bodhisattva arising from the absence of volitional application. Furthermore, in as many world systems as there are, in as many world systems as are to be tamed by the appearance of a Buddha, the bodhisattva displays the appearance of a Buddha. From the abode of Tuṣita, they display the descent from the realm, the entry into the womb, the birth, mastery of the arts and crafts, the dalliance in the retinue of queens, the great departure, the practice of austerities, the journey to the seat of awakening, the subduing of Māra, and the complete awakening into buddhahood.

ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ཚད་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྫུ་འཕྲུལ་བྱ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་དག་ནི་ཟག་པ་བཞི་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཟག་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་དང་། ལྟ་བའི་ཟག་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཟག་པ་ཟད་པ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཡིན། མ་འོངས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་ཞིང་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་མི་འགག་སྟེ། གདུལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བ་ཡང་སྟོན་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་དང་མངོན་པར་ལྡན་ཞིང་རྟག་ཏུ་མི་འབྲལ་ཏེ། དེ་བས་ན་མངོན་ཤེས་དྲུག་ལྡན་ནོ། ། རྗེས་དྲན་དྲུག་ནི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། གཏོང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ལྷ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་སྔར་བཤད་པས་འདིར་ཡང་མ་བཤད་དོ། ། རྟག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དྲུག་དང་ལྡན་པས་ན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེ། །

By turning the wheel of Dharma and demonstrating the great parinirvāṇa, they bring those sentient beings to full maturity. In this way, the domain of a bodhisattva’s miraculous powers is immeasurable; this is called the bodhisattva’s knowledge of the performance of miracles. In that regard, what is the bodhisattva’s knowledge of the exhaustion of the outflows (āsrava)? These are the four outflows. What are the four? They are the outflow of desire, the outflow of existence, the outflow of ignorance, and the outflow of views. The bodhisattva has completely abandoned these outflows. In the future, they become subject to the nature of non-arising; they do not arise again and do not cease. Yet, in accordance with those to be trained, they manifest birth in all places for the sake of sentient beings. This is called the bodhisattva’s spontaneous and uninterrupted engagement in the path. These are the six superknowledges (abhijñā) of the bodhisattva. Possessing and never being separated from these six superknowledges of the bodhisattva, they are therefore "endowed with the six superknowledges." The six recollections (anusmṛti) are: recollection of the Buddha, recollection of the Dharma, recollection of the Saṅgha, recollection of ethical discipline, recollection of generosity, and recollection of the deities. Their individual characteristics have been explained previously, so they are not explained here. Because they are always endowed with these six unerring recollections, they are called the "six recollections." The bodhisattva, the great being...

ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། ། དེ་ཉིད་གཅིག་ཏུ་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སེམས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། ། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡུལ་ཆེ་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་བརྙེས་པས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་མཐའ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མངོན་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ནི་དེ་ཉིད་ཐོབ། ། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན། སེམས་ལ་སེམས་ཤེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བརྟག་པར་མི་བྱ་སྟེ། སྦྱོར་བ་བསྟན་པས་ན་སྤྱི་ལས་སྤྱི་ཁས་བླང་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་འདི་ནི་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཡང་བདག་དང་གཞན་གྱི་དབྱེ་བས་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི། བདག་རིག་གཞན་རིག་ཐམས་ཅད་པ། ཀུན་ལ་ཕན་པའི་གང་ཟག་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།

Regarding the phrase "thus it is said": one who possesses the mind of a bodhisattva is a bodhisattva. One who engages exclusively in the welfare of others is a mahāsattva. Furthermore, the mind that has the nature of a bodhisattva is a bodhisattva. Because one has realized the all-pervading dharmadhātu and thereby attained manifest buddhahood, one is a mahāsattva. Because one has attained miraculous powers that are great in every respect, one is a mahārddhika. Likewise, because one has realized supramundane wisdom, one is supramundane. "The limit of the perfection of insight" means the realization of the dharmakāya, which is fully endowed with the perfection of insight. Because one has become its very essence in every respect, it says: "One attains the suchness of insight." The suchness of the perfection of insight is stainless suchness. Since the nature of suchness is the identity of the dharmakāya, one should not analyze it by thinking, "the mind does not know the mind." This is because, by demonstrating the application, one must accept the general from the general. Alternatively, this is merely a conventional designation, and one should not become attached to it. To demonstrate this, although it is the very essence of the perfection of insight, it is taught in terms of the two truths through the conventional distinctions of self and other: "Knowing self and knowing others, the all-encompassing one, the supreme person who benefits all." Thus it was said.

དེ་ལ་སོ་སོར་རང་གི་རིག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ན་བདག་རིག་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་གཞན་རིག་གོ། ། རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་བྱེ་བྲག་མེད་པས་ན་ཐམས་ཅད་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་བ་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན་ཀུན་ལ་ཕན་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོའི་སྐྱེས་བུ་ཡིན་པས་ན་གང་ཟག་མཆོག་སྟེ། རིགས་པ་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་གང་ཟག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེར་བྱ་ཀུན་ལས་འདས་པ་སྟེ། ། ཤེས་དང་ཤེས་བྱའི་བདག་པོ་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་མཉམ་པ་ཡང་མེད་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དཔེར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། ། ལེགས་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐོ་རིས་དང་། ཐར་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་དེ་ཉིད་ནི་མི་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་བསམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། དེ་ལས་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མ་ལུས་པར་བྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་པོའོ། ། ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ན་མཆོག་གོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། དེ་སྩོལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར། གཙོ་བོ་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཕྱག་རྒྱ་བཞི་པོའི་དོན་སྟོན་པ། །

In that regard, he is "self-knowing" in the sense of the nature of phenomena (dharmatā) as known by individual self-cognizing awareness (pratyātmavedya). He is "knowing others" because, through the illusory nature of the mind, he causes those to be trained to understand. He is "all-encompassing" because the nature of all things, both moving and non-moving, is without distinction within the expanse of phenomena (dharmadhātu). He is "beneficial to all" because he perfectly accomplishes the welfare and happiness of all sentient beings. He is the "supreme person" because he is the foremost of all sentient beings; he is not the "person" (pudgala) imputed by the Logicians (Naiyāyika), for that is non-existent in every respect. Regarding the phrase, "Transcending all examples, the supreme lord of knowledge and the knowable": he transcends all examples in every respect, as there is not even the slightest thing equal to him. Because he is the very essence of all Tathāgatas, he is also explained as "knowledge." Because he is the cause of the higher realms and liberation for those who desire excellence, he is that which is to be known and contemplated; the meaning is that there is nothing other than him. Because he is the cause from which the wisdom of suchness (tattvajñāna) arises without exception, he is the "lord of omniscient wisdom." Because he is preeminent among all, he is "supreme." The gift of Dharma is the foremost of all gifts; because he bestows it, he is the "supreme lord of Dharma-givers," meaning he is the most excellent among all patrons. He teaches the meaning of the four seals (mudrā).

ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་པོའི་དོན་སྟོན་པའོ། ། དེ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་ལྷ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་སོ་སོ་རང་གི་རིག་པའི་ཆོས་སྐུའོ། ། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ལས་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་བདག་ཉིད་ཅན་སྣ་ཚོགས་པའོ། ། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་སྤྲུལ་པའི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ། ཕྱག་རྒྱ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་དོན་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་ཤིང་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ལ། ཐར་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན། འགྲོ་བའི་བསྙེན་བཀུར་གནས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱའོ། ། ངེས་འབྱུང་གསུམ་པོ་བགྲོད་རྣམས་ཀྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་མ་གཏོགས་པ་ལ་གཞན་མ་དག་གིས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་འཐོབ་མི་སྲིད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ངེས་འབྱུང་གསུམ་པོ་བགྲོད་རྣམས་ཀྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་བའི་བསྙེན་བཀུར་གནས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ལོ། །

Regarding the phrase "the four mudrās," these are the mahāmudrā, the samayamudrā, the dharmamudrā, and the karmamudrā. Their meaning is the teaching of the significance of these four mudrās. Among them, the mahāmudrā is the saṃbhogakāya because it acts in accordance with the deity. The samayamudrā is the dharmakāya of individual self-knowing awareness because it is the very essence of the enlightened mind. The dharmamudrā consists of the various secret mantra syllables that, through the blessing of the enjoyment of the Dharma, reveal the suchness of phenomena. The karmamudrā is the nirmāṇakāya because it perfects the various emanated activities as the very essence of accomplishing deeds. These four mudrās thus reveal the ultimate meaning. Because it transcends all faults, possesses the nature of all qualities, and generates all forms of liberation and excellence, it is said: "The supreme object of veneration for beings." As for the phrase "of those who travel the three vehicles," this is taught to show that except for the vehicles of the śrāvakas, pratyekabuddhas, and perfectly complete buddhas, others cannot attain definitive emergence. If one asks what the actual referent of "of those who travel the three vehicles" is, it is the venerable Mañjuśrī, who is the supreme object of veneration for beings.

དེ་ཉིད་ནི་དཔལ་དང་ལྡན་པའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། དོན་གྱི་དམ་པ་རྣམ་དག་དཔལ། ། ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ཤེས་སོ། ། དེ་དག་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པར་མཛད་པས་ན་དཔལ་ལྡན་འབྱོར་པ་ཀུན་བྱེད་པའོ། ། དེ་བས་ན་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་གསུམ་བགྲོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་གཅིག་པུ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་གནས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་གྱི། དེ་ལས་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལ་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། ད་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཆོད་པར་འོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཅིང་མཚན་ཐམས་ཅད་དོན་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྔས་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་ཚོགས་རྣམས་མཆོད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར། མཆོག་སྦྱིན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ཁྱོད་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་མཆོག་སྦྱིན་རྡོ་རྗེ་ནི་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ཏེ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་སྩོལ་བར་མཛད་པས་ན་མཆོག་སྦྱིན་ནོ། ། མཆོག་སྦྱིན་པ་ལ་རྡོ་རྗེ་ལྟར་མི་ཕྱེད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་མཆོག་སྟེ།

That itself is the supreme glory. How is this known? It is known from the statement: "The ultimate meaning is the pure glory." Because these [qualities] have become the good fortune of the three worlds, they perfectly accomplish all the desired excellences of everyone; thus, they are the "glorious creator of all prosperity." Therefore, it is certain that beings must traverse the three paths of renunciation. That alone is the supreme object of veneration for beings, and there is nothing else. There is no fault in the definitive assertion that this alone is the very essence of all buddhas and bodhisattvas. Now, by way of summarizing all the meanings of the characteristics, it is shown that the Blessed One is worthy of worship in every respect. In order to understand that all the names are indeed the true characteristics of reality, five verses of homage are spoken to make offerings to the assembly of the Tathāgata and his retinue, beginning with: "I bow to you, the supreme Vajra-giver." In this context, the "supreme Vajra-giver" is the venerable Mañjuśrī. He is the "giver of the supreme" because he bestows the supreme state of buddhahood itself. Because his giving is as indestructible as a vajra, he is the "Vajra"; and for that very reason, he is the "Supreme."

ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་བོད་པ་ནི། མཆོག་སྦྱིན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ཁྱོད་འདུད། ། ཅེས་སྨོས་སོ། ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། དེ་ལ་ཀྱེ་ཡང་དག་པའི་མཐར་གྱུར་པ་ཁྱོད་ལ་འདུད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པའོ། ། སྟོང་ཉིད་ལས་བྱུང་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཡང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྙིང་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྙིང་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་འདིར་ཡང་བོད་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་བོ་ཞེས་སྦྱར་བའམ་གང་གིས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཉེ་བར་བཏགས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཆགས་པ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཆགས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་བའམ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཆགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཆགས་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅིང་སངས་རྒྱས་པའི་ཆགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་དགའ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་འདོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ནི་མངོན་པར་ཆགས་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་བཞེད་པའོ། །

Since this means "the foremost of all," the correct address is: "I bow to you, the supreme Vajra-giver." "The ultimate reality" (bhūtakoṭi) is suchness (tathatā); thus, it means: "O you who have become the ultimate reality, I bow to you and pay homage." Regarding "I bow to you, arisen from emptiness": "arisen from emptiness" means having been thoroughly born from emptiness. Alternatively, it refers to that which possesses the essence of emptiness, because it is endowed with the essence of emptiness. Regarding "I bow to you, the awakening of the Buddha": here too, the address is as before. "The awakening of the Buddha" is to be construed as "the awakening of the Buddha," or it refers to that by which one is the awakening of the Buddha; although there is no difference, it is a specific designation. Regarding "I bow to you, the Buddha’s passion": it refers to that which is attached to and intensely devoted to the Buddhas, or it is analyzed as that which is intensely attached to the passion of the Buddhas. Alternatively, because he is both a Buddha and passionate, he is the "Buddha’s passion"; this is because the passion of one who has realized suchness and attained buddhahood is that which brings joy to all sentient beings. Regarding "I prostrate and bow to the Buddha’s desire": the desire of the Buddhas is their intense attachment, which is their longing for all wandering beings.

དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་སངས་རྒྱས་འདོད་པའོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་འདོད་པ་ཡིན་པའམ། སངས་རྒྱས་པར་འདོད་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདོད་པར་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་དགྱེས་པ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། སངས་རྒྱས་རོལ་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དགྱེས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རོལ་པ་ཡིན་པས་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་དགྱེས་ཤིང་རོལ་པའོ། ། ཡང་ན་དགྱེས་པ་ནི་ལཱ་སྱེའོ། ། རོལ་པ་ནི་མཱ་ལེའོ། ། སངས་རྒྱས་འཛུམ་པ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། སངས་རྒྱས་བཞད་པ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འཛུམ་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཞལ་གྱི་པདྨ་ཁ་དབྱེ་བའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དོན་སྟོན་ཅིང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལུང་བསྟན་པའི་ལྟས་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ། ། སངས་རྒྱས་གསུང་ཉིད་ཁྱོད་ལ་འདུད། སངས་རྒྱས་ཐུགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ནི་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལྟ་བུའི་རྐྱེན་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་གདུལ་བྱའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འཇུག་པའམ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཁྲོ་བ་དང་། གསལ་བ་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། ཕྲ་བའི་གསུང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐུགས་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དེ། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དེའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་། དེར་བཤད་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། མེད་པ་ལས་བྱུང་ཁྱོད་ལ་འདུད། །

Because its very essence is that, it is the "desire for buddhahood." Alternatively, because it is that which is desired by the buddhas, it is the "desire for buddhahood," or the "desire to become a buddha," because it perfectly demonstrates the desire for the nature of a buddha, such as Samantabhadra and so forth. "Homage to you, the delight of the buddhas! Homage to you, the play of the buddhas!" Regarding this: because you are the delight and the play of the buddhas, you are the one who delights and plays for the buddhas. Alternatively, "delight" is lāsye and "play" is māle. "Homage to you, the smile of the buddhas! Homage to you, the laughter of the buddhas!" Regarding this: the smile of the buddhas is the opening of the lotus of the face through having realized suchness. The laughter of the buddhas is a specific ray of primordial wisdom that reveals the most marvelous meaning and displays the signs of the prophecy for the great bodhisattvas. "Homage to you, the very speech of the buddhas! Homage to you, the mind of the buddhas!" Regarding this: the speech of the buddhas is that which engages in order to discipline sentient beings through the condition of teaching the sublime Dharma. Alternatively, the speech of the buddhas is fourfold: the distinctions of wrathful, clear, vajra, and subtle speech. The mind of the buddhas is buddhahood itself; because everything is of that nature, one should understand that homage is paid by explaining it as such. "Homage to you, who arose from non-existence!"

སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ན། དངོས་པོ་མེད་པའོ། ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། འདི་ལས་སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱུང་བས་ན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བའོ། ། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལས་འབྱུང་བས་ན། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བའོ། ། ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བས་ན་ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་བའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བའམ། ཡེ་ཤེས་རྣམས་འདི་ལས་བྱུང་བས་ན་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། སངས་རྒྱས་རོལ་སྟོན་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་སྤྲོས་པ་མ་ལུས་པའི་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པས་ན་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའོ། ། ཆ་ལུགས་དང་རྒྱན་དང་གོས་དང་ཉམས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བཞུགས་པས་ན། སངས་རྒྱས་རོལ་སྟོན་ཞེས་བྱའོ། ། སྔར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ཐ་མི་དད་ཅིང་ཡེ་ཤེས་སྐུ་ནུས་མཐུ་ལ་དེ་ལྟར་སོ་སོར་སྣང་བ་ཡིན་ཏེ་དེ་བས་ན། ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ཉིད་ཁྱོད་ལ་འདུད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཨི་ཏི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ནི་དེ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

"Homage to you, the source of the buddhas." Regarding this, because there is no substantial entity here, it is "without entity." That which arises from that is "born from that," and thus it is so called. Since the buddhas arise from this, it is "the source of the buddhas." Since it arises from the buddhas, it is "the source of the buddhas." "Homage to you, born from space. Homage to you, born from wisdom." Regarding this, because it emerges definitively from the suchness of the nature of phenomena (dharmatā) which is equal to space, it is "born from space." Because it perfectly arises from the wisdom of non-dual suchness, or because all wisdoms arise from this, it is "born from wisdom." "Homage to you, the Net of Magical Illusion. Homage to you, who displays the play of the buddhas." Regarding this, because it perfectly displays the entire nature of all things, including the elaborations of the Net of Magical Illusion, it is "the Net of Magical Illusion." Because it abides through the various distinctions of the array of costumes, ornaments, garments, and expressions, it is called "who displays the play of the buddhas." Having prostrated to the nature of all qualities endowed with all the aspects previously explained, and because all of those are inseparable from the wisdom body (jñānakāya) and appear as such through the power and capacity of the wisdom body, it is said: "Homage to you, the all-in-all. Homage to you, the very wisdom body." The word "iti" means "those are [the qualities]"; the meaning is that those are the names of the authentic qualities.

ས་རྣམས་མ་ལུས་འབྱོར་བ་ཡེ་ཤེས་ཕུན་ཚོགས་ལྡན། ། སྣ་ཚོགས་ཚུལ་རྣམས་དཔྱད་པས་རྣམ་ཀུན་དག་པ་གྲུབ། ། འཇམ་དབྱངས་མཚན་ནི་ཡང་དག་དུས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ། ། དྲན་པས་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་ཕན་པའི་དོན་འབྱུང་འགྱུར། ། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ཀུན་འདུས་བདེ་གཤེགས་སྲས་འབྱོར་པ། ། ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟར་ཡངས་ཤིང་དུས་ཚོད་རྣམས་ལས་འདས། ། རྒྱལ་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་པདྨ་སྣ་ཚོགས་ལྡན། ། རྒྱལ་བས་མཆོད་པ་འཇམ་དབྱངས་མཚན་དོན་རྟོགས་ལས་བྱུང་། ། དེ་ལྟར་དོན་ཡང་བརྩིས་ནས་དད་པའི་རྗེས་འབྲངས་ཏེ། ། གུས་པ་ཉུང་ཟད་ཚིག་ལ་ཚིག་དེར་སེམས་དགས་དྲངས། ། སྣ་ཚོགས་ཚུལ་གྱི་རྟོག་པས་བརྟགས་པའི་དྲ་བར་ལྡན། ། འཇམ་དབྱངས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཉིད་ནི་རང་དག་མིན། ། འཇམ་དབྱངས་ཞབས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ཅུང་ཟད་ཙམ་དང་བས། ། འཇུག་དགའ་འདི་ནི་རྣམ་བཀྲོལ་སངས་རྒྱས་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས། ། བདེ་གཤེགས་སྲས་མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་བྱ་ཕྲ་བ་འདིར། ། བདག་འདྲའི་བློ་དམན་སྐྱེ་བོ་གཞན་དག་ཇི་ལྟར་འཇུག། མདོ་དང་ཚད་མའི་ཚུལ་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་མི་འགལ། ། ལུས་ཀུན་ལས་གསུངས་དཔལ་གྱི་ཆོ་ག་འགལ་མེད་དངོས། ། རྒྱལ་བའི་གསང་སྔགས་དོན་རྣམས་ཀུན་གྱི་རྣམ་དག་ལྡན། ། ཕྲ་ཞིང་མ་ལུས་ཚུལ་རྣམས་བསྡུས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཡིན། ། བཤད་པའི་ཚུལ་ཀུན་ཉེས་པ་རྣམ་པར་སྤངས་གྱུར་པས། ། མ་བརྟགས་མི་སྨད་མཁས་པས་ངེས་པར་བརྟགས་ཏེ་གཟུང་། ། ཆོས་དོན་དེ་ཉིད་མི་འགལ་ཤིན་ཏུ་དག་གྱུར་པའི། ། བཤད་པ་འདི་ལ་འགལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤང་མི་བྱ། །

All stages without exception possess the wealth of perfect wisdom; through the analysis of various modes, they are established as pure in every respect. By recollecting the name of Mañjughoṣa at all times, the welfare and benefit of all wandering beings will arise. The wealth of the Sons of the Sugatas, which encompasses all branches of enlightenment, is as vast as the expanse of space and transcends all time. Possessing the various vajra, jewel, and lotus families, the offerings made to the Victors arise from realizing the meaning of the name of Mañjughoṣa. Having thus calculated the meaning and followed with faith, I have been led by a slight devotion to find joy in these words. Though I am caught in the web of conceptualization regarding various modes, Mañjughoṣa himself is not something that the entire world can purify through its own power. By the power of the Buddha, this "Delightful Entry" into the ocean of Mañjughoṣa’s feet has been slightly explained. How could others like me, of inferior intellect, enter into this subtle realization of the supreme Sons of the Sugatas? This explanation does not contradict the sūtras, the systems of valid cognition, or the Perfection of Wisdom; it is the actual, non-contradictory ritual of glory taught in all the scriptures. It possesses the complete purity of all the meanings of the Victor’s Secret Mantra and serves as the cause for condensing all subtle and exhaustive modes. Since all the modes of explanation herein are free from faults, the wise should examine them with certainty and not disparage them without investigation. One should not reject this explanation by way of contradiction, for it is perfectly pure and does not conflict with the reality of the Dharma’s meaning.

སྔར་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དག་གི་ཕྱིར། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སུ་ཞིག་གི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ། འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སེམས་དཔའ་མ་ལུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའོ། ། དེའི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་དེ་ཡང་དོན་དང་ཡི་གེ་ཡོངས་སུ་དག་པས་ན་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། ། མ་འདྲེས་པས་ན། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྟོན་པར་མཛད་ཅེས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགའ་བ་དང་དང་བ་དང་། མགུ་བ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་བསྐྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཐ་མལ་ཅན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ཡིད་དགའ་བ་ནི་ཡིད་དགའ་བའོ། ། སེམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དང་བའི་མོས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ན་དང་བའོ། ། དེ་ཉིད་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་སོང་བ་ནི་མགུ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཁྱོད་ཀྱིས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་གསང་བ་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་གསང་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བདུད་དང་། མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་དང་།

In order to address those who might wonder why this Chanting of the Names was previously requested of you, it is said: "Vajrapāṇi, Vajradhara, this..." and so forth. If one asks whose Chanting of the Names it is, it is said: "The Blessed One, the Wisdom Body (jñānakāya), the Wisdom Body of all the Tathāgatas, Mañjuśrī, the Wisdom Being (jñānasattva)." Because its nature is completely pure wisdom, it is the "Wisdom Body." Because it is the very essence of the Dharmakāya, it is the "Wisdom Body of all the Tathāgatas." Because, as the lord of the maṇḍala, it is the essence of all wisdom beings without exception, it is "Mañjuśrī, the Wisdom Being." Furthermore, because its meaning and syllables are completely pure, it is "completely pure." Because it is unmixed, it is "uncommon." To address those who wonder why this is being taught, it is said: "In order to generate in you great, unsurpassed joy, clarity, and delight." In this context, "joy" refers to the mind being pleased in an ordinary manner. "Clarity" refers to a specific state of devotion characterized by the mind’s intense lucidity. "Great delight" refers to that very state having reached its ultimate limit. "Vajrapāṇi, Vajradhara, I shall explain this for the sake of completely purifying the secrets of your body, speech, and mind"—this should be applied to all [the following]. In that regard, the "secrets of the body" are [hidden] from Śrāvakas, Pratyekabuddhas, Māras, non-Buddhists, and so forth.

ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལུས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་ལུས་ནི་ལུས་ཀྱི་གསང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ངག་གི་གསང་བ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་དང་། གཞན་དག་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་ངག་གི་གསང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པས་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་གསང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་གསང་བའི་ཁྱད་པར་ནི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་དོན་རྟོགས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་དེ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱའོ། ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་དང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བའི་ས་བཅུ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། བླ་ན་མེད་པའི་དོན་མ་རྟོགས་པ་རྣམས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།

The body that has approached the maṇḍala of the tathāgata’s retinue by means of an uncommon body is the secret of the body. Likewise, the secret of speech is skill in teaching the Dharma that is shared with the tathāgatas and the bodhisattvas who are lords of the ten grounds, yet is uncommon to others. Similarly, the secret of the mind is the experience of the enjoyment of the Dharma by following the mental conduct of all the tathāgatas through a body of the nature of mind. Thus, the distinctions of the secrets of body, speech, and mind become completely pure and sublime through realizing the meaning of the Nāmasaṃgīti; therefore, one should apply oneself diligently to that very [text]. The phrase "in order to complete and purify the grounds, perfections, and the accumulations of merit and wisdom that are incomplete and unpurified" should be connected as follows: it is taught for the sake of completing the ten grounds and ten perfections that have not been completed, and for the sake of purifying the accumulations of merit and wisdom that have not been purified. The phrase "in order to realize the unsurpassed meaning that has not been realized" means for the sake of realizing the state of buddhahood itself, and for the sake of attaining the vision of the powers, fearlessnesses, and so forth.

དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ཡང་དག་པར་བཟུང་བའི་བར་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་ཤིང་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བཤད་པ་ནི་གཞུང་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པའོ། ། ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་ནི་གཞུང་གི་དོན་བཤད་པའོ། ། བཀྲོལ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དག་གིས་བརྡ་སྤྲད་པའོ། ། རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། ། གསལ་བར་བྱས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་འདི་ནི་ངས་ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡང་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནུས་པས་བཟུང་བ་དང་། བཅང་བ་དང་། སྟོན་པའི་ནུས་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྐྱེད་པས་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་སྟེ། བསྟན་པར་བྱས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་མང་པོ་རྣམ་གྲངས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དབྱེ་བས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དུ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མིང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་ཡོངས་སུ་བྱང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།

Likewise, the phrase "up until the correct upholding of the way of the sublime Dharma of all the tathāgatas" means for the sake of correctly realizing and upholding the Prajñāpāramitā and so forth. "Explaining" refers to teaching the mere text. "Correctly teaching" refers to explaining the meaning of the text. "Unraveling" refers to communicating it through other synonyms. "Analyzing" refers to demonstrating the distinctions of the objects of the meanings of those synonyms. "Clarifying" is for the sake of making it extremely clear. Regarding the statement, "Vajrapāṇi, Vajradhara, I have blessed your continuum with the blessing of the dharmatā of all secret mantras," this means that through the unimpeded power of the dharmatā of all secret mantras, the capacity to uphold, preserve, and teach is generated to an extraordinary degree, such that one cannot be overwhelmed by māras, non-Buddhists, and the like; this is the meaning of "blessed," which is to say, "made to be taught." In order to demonstrate the many types of benefits through an immeasurable variety of enumerations, it says, "Furthermore, Vajrapāṇi, Vajradhara," and so forth. "Furthermore" means "otherwise." Regarding the statement, "This Nāmasaṃgīti is the utterly pure and completely purified secret of the body, speech, and mind of the omniscient wisdom," "omniscient wisdom" refers to the wisdom of all the buddhas.

དེ་ཉིད་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་བྱང་བ་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་བོ། ། རྟོགས་པ་དང་ལམ་ཕྱིན་ཅི་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་ན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སླར་མི་ལྡོག་པར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་བླ་ན་མེད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་སྒྲུབ་པ་པོའོ། ། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདུད་ཀྱི་སྟོབས་ཐམས་ཅད་ཕམ་པར་མཛད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། འཆི་བདག་དང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་ཀྱི་སྟོབས་ཏེ། ནུས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོབས་བཅུའི་སྟོབས་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ཅིང་བརྫི་བར་མི་འགྱུར་བའི་སྟོབས་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །

That itself is the secret of body, speech, and mind. It is utterly and completely pure and cleansed because it is free from the afflictions along with their habitual tendencies; since all of these arise from realizing the essential nature of the Nāmasaṃgīti, it is described in that way. Because it has become the essential nature of the cause of the awakening of all tathāgatas and the essential nature of the result, it is the awakening of the buddhas. Because it has become the nature of realization and the unerring path, it is the clear realization of the perfectly complete buddhas. "Sugatas" refers to those who have gone forth without returning. "Of all the tathāgatas" refers to those who have entered into suchness. "Having realized the unsurpassed dharmadhātu" refers to the practitioner who accomplishes the dharmadhātu with diligence. "The Victors have defeated all the powers of Māra" refers to the powers of the māra of the aggregates, the māra of the afflictions, the māra of the Lord of Death, and the māra of the Son of the Gods, because their power is overwhelmed. "The power of the ten powers of all those endowed with the ten powers" means that they possess all ten powers which cannot be overwhelmed or crushed by the proponents of other systems, such as Māras and non-Buddhists. "Of the omniscient ones" refers to those endowed with the wisdom that has realized the entirety of all that can be known.

ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པར་གྱུར་པས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཤེས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་བསྐྱེད་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དྲི་མ་མེད་ཅིང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྐྱེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བས་ན་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་མེད་པས་ན་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཡིན་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ཉིད་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས་སོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞིར་གྱུར་པ་དང་བསྐྱེད་པའི་གནས་སོ། ། ལྷ་དང་མི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱོར་པའི་གནས་སོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་འདི་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་གནས་པས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞིའོ་ཞེས་བྱའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མ་ལུས་པ་དང་།

"Omniscience" means that all phenomena have been realized in all their aspects. "The scripture of all phenomena" means that the knowledge and realization of the Dharma of scripture and realization will arise. "The perfect accomplishment of all Buddhas" means that it is perfectly generated. "The stainless and utterly pure birthplace that completely fulfills the accumulations of merit and wisdom of all Bodhisattvas, the Great Beings" means that it is "stainless" because it is free from the stains of objective apprehension, and "utterly pure" because it is free from the habitual tendencies of conceptual construction. It is "the complete fulfillment of the accumulations of merit and wisdom" because it constitutes the two accumulations of the Bodhisattvas. One should not say that the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti itself is the cause and the result, for it is born from this very [source]. "The field of all Śrāvakas and Pratyekabuddhas" means it is the foundation and the place of generation. "The excellence of all gods and humans" means it is the place of prosperity. "The foundation of the Mahāyāna" means that because all Mahāyānas are firmly established in this very [text], it is called the foundation of the Mahāyāna. "The source of all Bodhisattva conduct" means the entirety of the mantra conduct and—

སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཕགས་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་གྱི་མཐར་ཐུག་པའོ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་བརྟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་གནས་ཡིན་པས་སོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་སྐྱེ་བའི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གདུང་རྒྱུན་མི་འཆད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་རིགས་དང་རྒྱུད་རབ་ཏུ་འཕེལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྒྱུན་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་རྒྱུན་རབ་ཏུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་སོ། ། ཕ་རོལ་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཚར་གཅོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དུ་ཁས་འཆེ་བའི་ཕྱོགས་ཚར་གཅོད་ཅིང་སུན་འབྱིན་པའི་གནས་ཐོབ་པ་བསྐྱེད་པས་སོ། ། མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འཇོམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་བསྟན་པས་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་འཇིག་པས་སོ། ། བདུད་བཞིའི་སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་དང་སྡེ་ཕམ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟོབས་ནི་ནུས་པའོ། ། དཔུང་ནི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་སོ། ། སྡེ་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་སྡེ་ཆེན་པོ་སྟེ། སྡེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ། ། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བས་ཕུང་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། འཆི་བདག་དང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་བཞི་པོ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །

This is because it is the unerring cause for the arising of the practices of the perfections, such as generosity and the rest. "The culmination of all noble paths" means it is the ultimate limit of the authentic path. "The basis for examining liberations" means it is the locus for thorough investigation. "The source for the arising of the path of definitive emergence" means it encompasses all vehicles. "The uninterrupted lineage of the Tathāgatas" means it ensures the continuous production of all bodhisattvas. "The flourishing of the family and lineage of the great bodhisattvas" means it causes the stream of the bodhisattva lineage to increase from one to the next. "The subduing of all adversaries" means it generates the attainment of the position that refutes and critiques the claims of others. "The total destruction of all non-Buddhists" means that by teaching the selflessness of all phenomena, it utterly dismantles the clinging to a self and so forth. Regarding "the defeat of the forces and hosts of the four māras," "force" refers to power; "host" refers to the great ministers; and "army" refers to the great collective assembly. The term "army" also implies a detailed classification. Furthermore, this serves as the cause for victory over the four māras—the māra of the aggregates, the māra of the afflictions, the māra of the Lord of Death, and the māra of the Son of the Gods—through the attainment of manifest, perfect enlightenment.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། སྙན་པར་སྨྲ་བ་དང་། དོན་མཐུན་པ་དང་། དོན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་བགྲོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཡང་དག་པས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་སོ། ། ཚངས་པའི་གནས་བཞི་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དང་དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་བསྐྱེད་པ་ནི་དེ་ལ་གཞོལ་བའི་སེམས་སུ་འགྱུར་བས་སོ། ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་འདུལ་བ་ལ་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པའི་ལམ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡང་དག་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་།

"Perfectly gathering all sentient beings" means that generosity, pleasant speech, purposeful conduct, and purposeful action have become one's very nature. "The ripening of the noble path that traverses all modes of renunciation" means that through the eightfold noble path, one attains the nirvāṇa of śrāvakas, pratyekabuddhas, and perfectly complete buddhas. "The meditative concentration of those who abide in the four divine abodes" means that for those abiding in love, compassion, joy, and equanimity, it is meditative concentration because it brings to perfection the śūraṅgama and other samādhis. "The dhyāna of those with one-pointed minds" refers to the four dhyānas previously explained; generating them results in a mind that is focused upon them. "The yoga of those striving to discipline body, speech, and mind" means that yoga is the path of the union of calm abiding and special insight; it brings to completion all the yogas of those who have correctly engaged body, speech, and mind. "Freedom from all fetters" refers to the nine fetters: attachment, aversion, pride, ignorance, views, dogmatic grasping, doubt, envy, and...

སེར་སྣ་ཞེས་བྱ་བ་སྔར་བཤད་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་བྲལ་བའོ་ཞེས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྔར་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་རྩ་ནས་འབྱིན་པའོ། ། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། ། འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་འཆིང་བ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་འཆིང་བ་དང་། གཏི་མུག་གི་འཆིང་བ་སྟེ། འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། ། རྫས་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པས་སྦགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་རྫས་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཏུ་དེ་དང་བྲལ་བས་ཐར་བའོ། ། སེམས་ཀྱི་གཡེང་བ་ཐམས་ཅད་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཏུ་ཞི་བ་ནི་ཞི་བའོ། ། འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་གནས་ཡིན་པས་སོ། ། རྒུད་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་བཟློག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་རྒུད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་སེལ་བ་ནི་སྤོང་བའོ། །

Regarding "miserliness": because it serves as the antidote to all the previously explained fetters, it is "freedom," meaning the abandonment of all afflictions and secondary afflictions. This refers to the ninety-eight afflictions and the secondary afflictions explained earlier; to abandon all of them is to uproot them along with their habitual tendencies. Regarding "the complete pacification of all obscurations": this means bringing to pacification the various types of afflictive obscurations, karmic obscurations, and obscurations to the knowable. Regarding "complete liberation from all bonds": these are the bonds of attachment, the bonds of aversion, and the bonds of ignorance. Because one is free from all such bonds, it is "liberation." Regarding "liberation from all substantial things": the five appropriated aggregates, which are defiled by ignorance and afflictions, are "substantial things." Because one is free from these in every respect, it is "liberation." Regarding "the pacification of all mental distractions": these are the afflictions such as attachment that serve as the causes [of distraction], as well as conceptual thoughts. The pacification of these in every respect is "peace." Regarding "the source of all prosperity": this is because it is the place of birth for all mundane and supramundane excellences. Regarding "the dispeller of all decline": "decline" is defined as the opposite of the excellences just described. Therefore, to "dispel" it is to abandon it.

ངན་སོང་གི་སྒོ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངན་སོང་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་ངན་སོང་གི་སྒོ་སྟེ། དེ་མི་འབྱེད་པས་གཅོད་པར་འགྱུར་བའོ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལམ་བཟང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་འཐོབ་པའི་ཐབས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ལམ་གཞན་མེད་པས་ན་བཟང་པོའོ། ། འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་ལ་མི་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུ་ནི་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ཆོས་བདག་མེད་པར་མཐོང་བས་རྩ་བ་ནས་བཏོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་ནས་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པའི་གདུགས་དང་རྒྱལ་མཚན་དང་བ་དན་བསྒྲེང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའི་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་དང་བ་དན་བསྒྲེང་བ་ནི་བ་དན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསྟན་པའི་མཚན་མའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ནི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་བདུད་ཀྱི་དགྲ་བོ་རྣམས་ཚར་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒོའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་སྔགས་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བགེགས་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཉེ་བར་སོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་གྱི་དངོས་གྲུབ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པའོ།

Regarding the phrase "it closes all doors to the lower realms": the doors to the lower realms are the karmic actions that lead to rebirth there; because it does not open them, it is said to "close" them. Regarding the phrase "it is the excellent path to the city of liberation": this is the means for attaining the city of nirvāṇa; therefore, because there is no other path superior to it, it is "excellent." Regarding the phrase "it does not enter the wheel of saṃsāra": the causes of the wheel of saṃsāra are ignorance and craving; because these are uprooted by seeing the selflessness of phenomena, it does not enter that wheel. Regarding the phrase "it turns the wheel of dharma": having realized all phenomena in all their aspects, it turns the wheel of dharma for the sake of accomplishing the welfare of immeasurable sentient beings. Regarding the phrase "it raises the parasol, victory banner, and pennant of the tathāgata’s teaching": the raising of the parasol and pennant of victory is the "pennant" of having realized all phenomena; this is because it is the very nature of the signs of the teaching of all tathāgatas. Regarding the phrase "it is the locus for teaching the sublime dharma": "locus" refers to the blessing, because it subdues the enemies of Māra who obstruct the teaching of all phenomena. Regarding the phrase "it is the swift accomplishment for bodhisattvas practicing the gateway of secret mantra": for those engaged in the practice of secret mantra, all obstacles are pacified, and the accumulations of merit and wisdom are gathered, whereby the siddhis—up to the ultimate state of Buddhahood—are swiftly accomplished.

། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསྒོམ་པ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་(བྱིན་,ཕྱིན་)པ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་སོ་སོར་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་སོ་སོར་རྟོགས་པར་མངོན་པར་བརྩོན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྫོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པའོ། ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྫོགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་པའོ། ། ས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོར་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་སེམས་རྩེ་གཅིག་གིས་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཉིད་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞིའི་རིམ་པས་རྟོགས་པ་སྟེ། བསླབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རིམ་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཕན་ཡོན་རེ་རེ་ནས་མང་དུ་བསྟན་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། རེ་རེ་ནས་སྨྲས་ན་བསྐལ་པ་བྱེ་བའི་བར་དུ་ཡང་མཐར་ཐུག་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

"Realization of the bodhisattvas who are intensely devoted to meditation" is characterized by the direct perception of suchness. "The individual realization of emptiness by the bodhisattva mahāsattvas who are intensely devoted to the perfection of insight" is the direct perception of the experience of the selflessness of all phenomena. "The perfection of those who are intensely devoted to the realization of non-duality" is the wisdom of omniscience; this is the additional [point]. "The complete fulfillment of all perfections and accumulations" means that fulfillment in every respect is that which brings about complete purity. "The complete fulfillment of all the stages" means the complete fulfillment of the perfections. "The individual realization of the four noble truths" is spoken in reference to the bodhisattvas, and not for the sake of arhatship. "The realization of the applications of mindfulness of all phenomena with one-pointed mind" means that because all phenomena are of a single taste, all phenomena are comprehended in a single moment of mind; thus, it is a realization through the sequence of the four applications of mindfulness, rather than through the sequence of the stages of training—this is the meaning. What is the use of teaching the benefits one by one in great detail? To show that if they were to be spoken of individually, they could not be brought to an end even in ten million eons, it is said:

མིང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ། ། ད་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་དགེ་བ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་མིང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཀློག་པ་དང་འདོན་པ་ལ་སོགས་པས་ཡིད་ལ་བྱས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ལ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་སྡིག་པ་མ་ལུས་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྡིག་པ་རྣམས་སེལ་ཞིང་(རིལ་,རིམ་)གྱིས་རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོན་གྱི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངན་སོང་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ན་ངན་སོང་སྦྱོང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། ། ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་བཟློག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་གཅོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་བདག་ཏུ་འཆིང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་དང་།

It is said, "This Nāmasaṃgīti brings to complete perfection even all the qualities of a buddha," which means it is the embodiment of the nature of the qualities of all buddhas. Now, in order to demonstrate the benefits, such as the increase of virtue in this very life and the attainment of desirable results, it is said, "Furthermore, Vajrapāṇi, the Vajradhara," and so forth. This means that if one brings to mind this aforementioned Nāmasaṃgīti through reading, reciting, and so on, it completely pacifies all misdeeds of body, speech, and mind without exception in all sentient beings. One should understand by the force of the meaning that it clears away the misdeeds that are the very nature of one's conduct and gradually uproots them. "It completely purifies all the lower realms of all sentient beings" means that it purifies the karma that leads to rebirth in the hells, the hungry ghost realm, and the animal realm; thus, it is the "purifier of the lower realms," and "purification" is taught as the state of being without intrinsic reality. "It averts all miserable destinies" means that it turns back the karma that leads to the miserable destinies. "It perfectly severs all karmic obscurations" refers to the afflictions of attachment, aversion, ignorance, and so forth, which are the bonds of "self" and "mine."

ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་མི་དམིགས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམ་པར་སྤོང་བར་སྟོན་པ་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་དང་། ལྷ་ཚེ་རིང་པོ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་དང་། མེད་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་མི་འབྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་རྣམ་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེང་གེ་དང་། གླང་པོ་ཆེ་མྱོས་པ་དང་། མེ་དྲག་པོ་འབར་བའི་ཚོགས་ཅན་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་དང་། དུག་རྣམ་པར་འཕྲོ་བས་བསྒྱིངས་པའི་སྦྲུལ་དང་། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་ཁམ་པ་གྱེན་དུ་བརྫེས་པ་མིག་གཏུམ་པའི་སྲིན་པོ་དང་མཚོན་ཆའི་ཚོགས་སྲ་ཞིང་རྣོ་བའི་རྐུན་པོ་དང་། བརྩོན་སྲུང་དང་ལྕགས་སྒྲོག་གིས་ཀུན་དུ་དཀྲུགས་པའི་རྒྱལ་པོའི་འཇིགས་པ་དང་། དབའ་རླབས་ཀུན་དུ་འཁྲུག་པའི་ཆུ་དང་། ཤ་ཟའི་འཇིགས་པ་རྣམས་ལ་དྲན་པ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྨི་ལམ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྨི་ལམ་གང་གིས་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་སྟོན་པ་ནི་རྨི་ལམ་ངན་པ་སྟེ། དེ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ནི་གཞིག་བའི་བསམ་པས་ལན་ཅིག་བཀླགས་པ་ཙམ་མམ། དྲན་པ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ། ། ལྟས་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་སེལ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅེ་སྤྱང་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྟས་ངན་པ་སྟེ།

This is because it demonstrates that the obscurations of karma are unobservable. Regarding the phrase "it causes the stream of birth in all eight unfree states to cease": this demonstrates the complete abandonment of the ten paths of non-virtuous action. These states include birth in the hells, as a hungry ghost, or an animal; birth in a frontier region, or as a long-lived god; birth with impaired faculties; and birth in a buddhafield where no buddha has appeared, such as in a nihilistic view. It is because these are eliminated. Regarding the phrase "it pacifies the eight great fears": through mere recollection, one is liberated from the fear of lions, intoxicated elephants, masses of fiercely blazing fire, snakes hissing with spreading venom, rākṣasas with tawny hair and beards bristling upward and fierce eyes, thieves with hard and sharp weapons, the fear of kings agitated by guards and iron shackles, turbulent waters with surging waves, and the fear of flesh-eating demons. Regarding the phrase "it utterly destroys all bad dreams": a bad dream is any dream that reveals what is unpleasant. To destroy it means that through the intention to dismantle it, it is destroyed by merely reading it once or by mere recollection. Regarding the phrase "it definitely dispels all evil omens": an evil omen is that which produces unpleasantness, such as the howling of jackals and so forth.

དེ་ཡང་བཀླགས་པ་ཙམ་མམ་དྲན་པ་ཙམ་གྱིས་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། བརྡངས་དང་བགེགས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་ཞི་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྡངས་སྟོན་པ་དང་བགེགས་རྣམས་གུས་པ་དང་བཅས་ཏེ་བཀླགས་པས་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། ། བདུད་ཀྱི་དགྲའི་ལས་ཐམས་ཅད་རིང་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་དུ་བྱས་ནས་བཀླགས་པས་སོ། ། དེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་བཀླགས་པ་དང་། བཏོན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པས་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་སྟོན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་རྒྱུན་དུ་བཀླགས་པས་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། ། རྒྱགས་པ་དང་ང་རྒྱལ་དང་དྲེགས་པ་དང་ངར་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་དང་ནོར་དང་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པས་སེམས་མཐོ་བར་འགྱུར་བ་ནི་རྒྱགས་པའོ། ། ང་རྒྱལ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ་སྔར་བཤད་པའོ། ། དྲེགས་པ་ནི་ང་དང་མཉམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཁེངས་པ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་ངར་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །

Furthermore, it is that which dispels [obstacles] through mere recitation or mere recollection. Regarding the phrase "it completely pacifies all terrors and hindrances," it means that by reciting with devotion, terrors and hindrances are pacified. Regarding the phrase "it causes all the activities of the enemy Māra to be abandoned far away," it is because they are abandoned by reciting after having actualized the emptiness of all phenomena. Regarding the phrase "it causes all roots of virtue and merit to increase," it is because for those who engage in roots of virtue characterized by the absence of attachment, aversion, and delusion, recitation, chanting, and so forth, cause them to increase further and further. Regarding the phrase "it prevents all improper mental engagement from arising," improper mental engagement is that which is preceded by the clinging to "I" and "mine"; it is because the mind that takes the path as its object will not arise. It pacifies [this] by continuously reciting while engaging in the mental engagement of suchness, which teaches the selflessness of phenomena. Regarding the phrase "it utterly destroys all arrogance, pride, haughtiness, and the grasping at a self without exception," arrogance is the mind becoming inflated by [one's] lineage, wealth, insight, and so forth. Pride is of seven types, as explained previously. Haughtiness is the conceit of thinking, "There is no one equal to me." The root of all these is the clinging to the grasping at a self.

དེ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སྟོན་པས་སོ། ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་དགའ་སྟོན་གྱི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་ལ། དེ་སྟོན་པའི་ཡི་གེའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་སྙིང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉི་གའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་བར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐལ་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྦ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་ཆེན་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཡིད་རྟོན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱག་རྒྱ་དང་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱས་ཀྱང་ལྷའི་འཁོར་ལོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱས་འདེབས་པས་ན་ཕྱག་རྒྱ་ཐམས་ཅད་དུ་གྱུར་པའོ། ། སྙིང་པོ་དང་། ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་དང་རྩ་བའི་གསང་སྔགས་དང་། ཕྲེང་བའི་གསང་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ན་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་དུ་གྱུར་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཡང་དག་པར་བསྐྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།

Furthermore, it is because it teaches the realization of [all things] as being like an illusion and as being without intrinsic entity. The phrase "it causes all suffering and mental unease not to arise" is because it is overwhelmed by the festival of joy associated with realizing the suchness of phenomena. The phrase "it is the essence of all Tathāgatas" is because its nature is the wisdom of emptiness; for the wisdom of emptiness is the essence of all Tathāgatas, and the specific syllables that teach it are also the essence, because both are devoid of intrinsic nature. The phrase "it is the secret of all Bodhisattvas" is because it is to be concealed from sentient beings who lack the fortune [to understand it]. The phrase "it is the great secret of all Śrāvakas and Pratyekabuddhas" is because it is the object of supreme trust. Regarding the phrase "it is all mudrās and secret mantras": since the great mudrā, the samaya mudrā, the dharma mudrā, and the action mudrā seal all the mandalas of the deities, it is "all mudrās." Since it possesses the nature of the divisions of the essence, the near-essence, the root secret mantra, the garland secret mantra, and so forth, it is "all secret mantras." Regarding the phrase "it perfectly generates mindfulness and alertness for those who proclaim all phenomena to be inexpressible":

དྲན་པ་ནི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་དང་བཅས་པའོ། ། ཤེས་བཞིན་ནི་དྲན་པས་འཇོག་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའོ། ། བླ་ན་མེད་པའི་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་པ་དང་། ཡིད་གཞུངས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་དང་དོན་ལ་དཔྱོད་ཅིང་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་ཤེས་རབ་བོ། ། གཞུང་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་ཡིད་གཞུངས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་ཡིད་གཞུངས་པ་དེ་ལས་ལྷན་ཅིག་གོང་མར་གྱུར་པ་མེད་པས་ན་བླ་ན་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཡིད་གཞུངས་པར་བྱེད་པའོ། ། ནད་མེད་པ་དང་། སྟོབས་དང་། དབང་ཕྱུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལས་གནོད་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་བསྐྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པའོ། ། ཡང་བ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། མཆོད་པར་བྱ་བ་དང་། བདག་པོར་གྱུར་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། གར་ཡང་ཕྱིན་པ་དང་། འདོད་དགུར་ལྡན་པ་དང་། དགའ་དགུར་གནས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་ཕྱུག་བརྒྱད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བྱེད་པས་དབང་ཕྱུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དཔལ་དང་དགེ་བ་དང་ཞི་བ་དང་ལེགས་པ་རབ་ཏུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་དཔལ་ལོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་དགེ་བའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལྡོག་པ་ནི་ཞི་བའོ། ། འཚང་རྒྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ལེགས་པ་སྟེ།

Mindfulness is that which possesses the aspect of insight focused on the dharma. Vigilance is the cultivation for the sake of stabilizing the objects established by mindfulness. Regarding the phrase "generating unsurpassed insight and making the mind sharp": insight is that which has the nature of investigating and analyzing the scriptures and their meaning, and the nature of definitive discernment. The mind being sharp is that which has the nature of retaining the scriptures. Because there is nothing superior to that insight and sharpness of mind, it is said to "generate unsurpassed insight and make the mind sharp." Regarding the phrase "making health, strength, and sovereignty perfect": it is health because its essential nature is to generate a supreme capacity that eliminates harm from the body and mind. It makes the eight masteries of qualities perfect—namely, lightness, subtlety, being worthy of offerings, becoming a master, becoming a sovereign, reaching anywhere, possessing whatever is desired, and dwelling in whatever is desired—or alternatively, it makes sovereignty perfect by making one supreme as a master of both the external and internal. Regarding the phrase "causing glory, virtue, peace, and excellence to increase": the accumulation of merit is glory; the accumulation of primordial wisdom is virtue; the reversal of all afflictions and secondary afflictions is peace; and nirvāṇa through the state of buddhahood is excellence.

དེ་དག་མ་ལུས་པའི་རབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་དཔལ་དང་དགེ་བ་དང་ཞི་བ་དང་ལེགས་པར་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། ། གྲགས་པ་དང་སྙན་པ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་བསྟོད་པ་གྲགས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་གྲགས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྙན་པའོ། ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཆོད་པར་འོས་པས་ནི་བསྟོད་པ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེའོ། ། ནད་དང་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནད་ཐམས་ཅད་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་དག་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཤིན་ཏུ་དག་བྱེད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་འབྱོར་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐལ་བ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཤིན་ཏུ་བཀྲ་ཤིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་སྟོན་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཁྱད་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱབས་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བས་སྐྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

Because it leads them all without exception to the ultimate limit of excellence, it causes glory, virtue, peace, and well-being to increase. Regarding the phrase "it makes fame, renown, verses, and praise resound": fame arises from preeminent generosity; renown arises from preeminent wisdom; verses flourish by the very nature of having perfected all qualities; and praise expands extensively because one is worthy of being honored in every way—thus it is analyzed. Regarding the phrase "it thoroughly pacifies all illness and great fears": this is because it eliminates all diseases, fetters, and so forth. It is the most utterly pure among those that are utterly pure, because it eliminates the afflictions along with their habitual tendencies. It is also the most purifying among those that purify, because it purifies all sentient beings through the stainless wisdom of the Tathāgata. It is the most prosperous among those that are prosperous, because it generates the preeminent fortune of merit and wisdom. It is the most auspicious among those that are auspicious, because it gives rise to the distinction of preeminent celebration. It is the refuge for those seeking refuge, because it protects by dispelling all fears.

གནས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱོབ་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་སོ། ། དཔུང་གཉེན་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔུང་གཉེན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་ལས་བཟློག་ནས་བདེ་འགྲོའི་གནས་སྟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གླིང་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གླིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་ལྷུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ངལ་བསོ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཁྲ་ས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་འཁྲ་ས་བླ་ན་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་པ་ལ་རྨོངས་པ་རྣམས་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ནད་ཐམས་ཅད་སེལ་བའི་སྨན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་སྨན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བླང་བ་དང་དོར་བའི་དངོས་པོའི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དག་ནི་དོར་བའོ། ། འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་བླང་བར་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པ་ལ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ཤེས་རབ་བོ། ། ལྟ་བ་དང་ངན་པའི་མུན་པ་མུན་ནག་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སེལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་། རྟག་པ་དང་དབང་ཕྱུག་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་།

It is called "the abode of those without an abode" because its essential nature is the state of nirvāṇa, which is free from all violence. It is called "the protector of those seeking protection" in the sense that it protects from all fears. It is called "the refuge of those seeking a refuge" because it turns one back from all miserable rebirths and bestows the state of a happy rebirth. It is called "the island of those seeking an island" because it serves as a place of rest for those who have fallen into the ocean of saṃsāra. It is called "the unsurpassed resting place of those without a resting place" because it becomes the cause for those deluded regarding the knowledge of what is the path and what is not the path to accomplish the authentic path. It is called "the boat for those crossing to the far shore of the ocean of existence" because its essential nature is the Mahāyāna. It is called "the great king of medicines that dispels all diseases" because it is the great king of medicines of the selflessness of all phenomena. It is called "the very insight that distinguishes the particulars of what is to be adopted and what is to be abandoned" because suffering and its origin are to be abandoned, while the distinctions of cessation and the path are to be adopted. It is "distinguishing insight" because it establishes the attainment of buddhahood through the specific differentiation of the aspects of insight. It is called "the light of primordial wisdom that perfectly dispels all the darkness of views and wrong beliefs" because it dispels [the darkness of] the self, permanence, Īśvara, the puruṣa, and...

ཚོར་བ་པོ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་ངན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་མུན་པ་མུན་ནག་ལྟར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འགེགས་པའི་ཕྱིར་མུན་པའོ། ། དེ་སེལ་བ་དེ་དང་དེ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དང་འགལ་བ་མེད་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུར་གྱུར་པའོ། ། འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། འཇམ་དཔལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཐོབ་པས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སྤྱན་ལྔ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ཡོངས་སུ་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤ་དང་། ལྷ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། ཆོས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་སྤྱན་ལྔ་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བར་བྱེད་པའོ། ། ཟང་ཟིང་དང་མི་འཇིགས་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟང་ཟིང་བྱིན་པས་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་སོ། །

It is the wrong view of a feeler and so forth. That very [view] is darkness because it obstructs suchness, just like pitch-black darkness. Its dispelling is the light of the wisdom of selflessness, which reveals all discordant phenomena. It is like a wish-fulfilling jewel that completely fulfills the intentions of all sentient beings according to their inclinations; this means that because it fulfills all the aspirations of all sentient beings without omission or contradiction, it has become a wish-fulfilling jewel. It is the wisdom of omniscience for the sake of attaining the wisdom body of Mañjuśrī; this means that the wisdom which realizes all phenomena as the essence of non-dual suchness is the wisdom of omniscience, and it is the very nature of the wisdom body of Mañjuśrī. By attaining that, it is the wisdom of omniscience. It is the complete purity of the vision of wisdom for the sake of attaining the five eyes; this means that by perfecting the flesh eye, the divine eye, the wisdom eye, the dharma eye, and the Buddha eye, it attains the five eyes and brings about the vision of utterly pure wisdom. It is the perfection of the six perfections for the sake of giving the gift of material things, fearlessness, and the Dharma; this means that by giving material things, the perfection of generosity is perfected.

མི་འཇིགས་པ་བྱིན་པས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། ཆོས་བྱིན་པས་ནི་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཟང་ཟིང་དང་མི་འཇིགས་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྐྱེད་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པོས་དེ་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ས་རྣམས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་ཐོབ་པ་སྟེ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆོས་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །

The perfection of ethical discipline and the perfection of patience are fulfilled by the gift of fearlessness. The perfection of meditative concentration and the perfection of wisdom are fulfilled by the gift of the Dharma. The perfection of diligence is all-pervasive. Thus, by the complete fulfillment of the gifts of material things, fearlessness, and the Dharma—which are the very essence of the perfections of generosity, ethical discipline, patience, diligence, meditative concentration, and wisdom—the six perfections are fully perfected. Regarding the statement, "The ten grounds are attained for the sake of completing the accumulations of merit and wisdom and for the sake of perfecting meditative absorption": generosity, ethical discipline, and patience constitute the accumulation of merit. The perfection of meditative concentration constitutes meditative absorption because it perfectly generates all samādhis, such as the "Heroic Progression" (śūraṅgama) and others. The five perfections, beginning with the perfection of wisdom, constitute the accumulation of wisdom. Because these ten perfections are perfected within those [grounds], the grounds are brought to completion. Therefore, for the sake of completing the accumulations of merit and wisdom, the ten grounds are attained, as they are the very essence of those accumulations. Regarding the statement, "Because it is free from the two, it is the non-dual nature of phenomena (dharmatā)": because it has become the essence of the non-dual nature of phenomena as previously explained, it is the ultimate essence.

སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་དམ་པར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། ། ལྟ་བ་ངན་པའི་ཚང་ཚིང་བརྒྱ་སྟོང་མ་ལུས་པར་སེལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་ངན་པའི་ཚང་ཚིང་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མིང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་མིང་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པའི་མིང་འཆད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། ། ། ། ཐ་མལ་པར་བཀླགས་པའི་ཕན་ཡོན་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུའམ།

Because it is free from superimposition, it is the nature of suchness and the reality that is not other [than it]. This means that because it is devoid of and lacks the superimpositions of difference and non-difference, or of the dharma and the dharmin, it is the nature of suchness; it is the very essence of suchness. Likewise, because it is the essence of the completely pure wisdom of the Tathāgata, it is the nature of the ultimate reality (bhūtakoṭi). The phrase "in the ultimate sense" is the remainder [of the explanation]. Because it completely clears away the dense thicket of hundreds of thousands of evil views without exception, it is the nature of emptiness that is in every respect without aspects. This is because it teaches that all phenomena are empty in every respect, serving as the antidote to the thicket of evil views. The "correct expression of the name" is as follows: because it teaches the correct apprehension of the name of the meaning of the non-dual reality, it is the nature of all phenomena being inexpressible. This is explained by applying the name of the result to the cause, because it explains the name that reveals the meaning of the suchness of reality, which is free from all expression. The remainder [of the text] is as follows: in order to extensively demonstrate the benefits of reciting [this] in the ordinary way, it says, "Furthermore, Vajrapāṇi, Vajradhara, if a son of noble family..." and so forth. "Furthermore, Vajrapāṇi, Vajradhara, if a son of noble family or..." [and so on].

རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒོའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་གང་ལ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་དམ་པའི་མིང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་མིང་གི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་འདི་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། མ་ཉམས་ཤིང་ལྷག་ཆད་མེད་པར་རིགས་སུ་བཅད་པའི་ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་འབྲུ་འདི་དག་གིས་ཉིན་གཅིག་བཞིན་དུ་དུས་གསུམ་དུ་འཆང་བ་དང་། ཀློག་པ་དང་། ཀུན་ཆུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་ཡང་དམ་ཚིག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པ་དང་། མིང་གི་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་རེ་རེ་ནས་ཀྱང་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ལ་དམིགས་ཏེ། ཀུན་ནས་སྒོའི་གནས་པས་གནས་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའི་མཆོག་རྙོག་པ་མེད་པའི་དད་པ་དང་ལྡན་བཞིན་པ་དང་མོས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བསྒོམ་པ་དེ་ལ་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་དུས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་འདུས་ཏེ་གཤེགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་མཛད་དེ་སྐུ་ཡང་སྟོན་ཏོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་མཛད་དེ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེའི་རྒྱུད་ལ་ཡང་དག་པར་བྱིན་གྱིས་རློབ་བོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཕན་གདགས་པས་ཀྱང་ཕན་འདོགས་པར་མཛད་དོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་ཡང་སྒྲུབ་པར་མཛད་དོ། །

Noble daughter, any practitioner of the Secret Mantra gate who, on a daily basis, at the three times of day, upholds, reads, masters, and properly attends to this Nāma-maṇicūḍa—the perfect recitation of the ultimate, non-dual names of the Blessed One Mañjuśrī-jñānasattva, the wisdom body of all tathāgatas—and who likewise teaches it to others according to the samaya, and who, focusing on each individual name and its meaning as the wisdom body of Mañjuśrī, abides in the state of the universal gate, possessing the supreme, stainless faith that realizes all dharmas, and meditates with one-pointed mind by engaging in suchness: to that person, all the buddhas and bodhisattvas of the three times, who are themselves beyond time, will assemble and arrive, revealing all the gates of dharma and manifesting their bodies. All the buddhas and bodhisattvas will also grant their blessings, perfectly blessing that person’s continuum with their body, speech, and mind. All the buddhas and bodhisattvas will also provide benefit through their grace, and they will also accomplish for them the eloquence that is fearless regarding all dharmas.

དགྲ་བཅོམ་པ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཕགས་པའི་ཆོས་ལ་སྡུག་པར་འཛིན་པའི་བསམ་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡང་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། མ་རུངས་པ་འདུལ་བའི་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་རྣམས་ཀྱང་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མདངས་དང་སྟོབས་དང་གཟི་བརྗིད་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ་དང་། གསང་སྔགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། གསང་སྔགས་དང་། རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་མ་ལུས་པ་དང་། བགེགས་དང་། ལོག་འདྲེན་དང་། བདུད་ཀྱི་དགྲ་དང་། ཕྱིར་བཟློག་པ་དང་། གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉིན་མཚན་ཕྱེད་པར་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྲུང་བ་དང་སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པར་བྱེད་དོ། ། ཚངས་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། ཉེ་དབང་དང་། དྲག་པོ་དང་། ཚན་པོ་ཆེ་དང་། ཀུན་འགྱེད་གཞོན་ནུ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་དང་། སྨིན་དྲུག་གི་བུ་དང་། ནག་པོ་ཆེན་པོ་དང་། དགའ་བྱེད་དབང་ཕྱུག་དང་། གཤིན་རྗེ་དང་། ཆུ་ལྷ་དང་། ཀུ་བེ་ར་དང་། འཕྲོག་མ་དང་། ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཉིན་མཚན་ཕྱེད་པར་འགྲོ་ཡང་རུང་། འགྲེང་ཡང་རུང་། འདུག་ཀྱང་རུང་། ཉལ་ཡང་རུང་། གཉིད་ལོག་ཀྱང་རུང་མ་ལོག་ཀྱང་རུང་བ་ན་སྲུང་བ་དང་། སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པར་བྱེད་དོ། ། མཉམ་པར་བཞག་ཀྱང་རུང་མཉམ་པར་མ་བཞག་ཀྱང་རུང་། གཅིག་པུ་འདུག་ཀྱང་རུང་། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ནང་ན་འདུག་ཀྱང་རུང་།

All arhats, śrāvakas, and pratyekabuddhas also manifest their own persons with the intention of cherishing the noble dharma. The great wrathful kings who subdue the wicked, the Great Vajradhara, and others who protect all beings, also accomplish all maṇḍalas, secret mantras, mudrās, and clear realizations through various emanated bodies of form, possessing an unassailable radiance, strength, and majesty. All secret mantras, vidyā-queens without exception, and all those who are great invincible repellers of obstacles, misleading spirits, and the enemies of Māra, provide protection, defense, and concealment at every moment throughout all activities, day and night. Brahmā, Indra, Upendra, Rudra, Mahābala, Kumāra, Maheśvara, Skanda, Mahākāla, Nandikeśvara, Yama, Varuṇa, Kubera, Hārītī, and all those who are the guardians of the worlds in the ten directions, also constantly and uninterruptedly provide protection, defense, and concealment day and night—whether one is walking, standing, sitting, lying down, or whether one is asleep or awake; whether one is in meditative equipoise or not; and whether one is staying alone or in the midst of a great multitude.

གྲོང་དང་། གྲོང་ཁྱེར་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་། ལྗོངས་དང་། ཡུལ་འཁོར་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ན་འདུག་ཀྱང་རུང་། སྒོ་ཁང་དང་། ཁྱིམ་དང་། སྲང་དང་། བཞི་མདོ་དང་། སུམ་མདོ་དང་། གྲོང་བར་དང་། ཚོང་ཁང་ན་འདུག་ཀྱང་རུང་། ཁོང་སྟོང་དང་། རི་དང་། ཆུ་ཀླུང་དང་། ཚལ་དང་། ནགས་ཚང་ཚིང་ན་འདུག་ཀྱང་རུང་། གཙང་སྦྲ་མ་བྱས་པ་དང་། ར་རོ་བ་དང་། བག་མེད་པར་འདུག་ཀྱང་རུང་སྟེ། རྟག་ཏུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅིའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མཆོག་ཏུ་སྲུང་བ་དང་སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པར་བྱེད་དོ། ། ཉིན་མཚན་དུ་ཡང་མཆོག་ཏུ་བདེ་ལེགས་སུ་འགྱུར་བར་བྱེད་དོ། ། གང་ཡང་ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་། མི་དང་། མི་མ་ཡིན་པ་གཞན་དག་ཀྱང་། གཟའ་དང་། རྒྱུ་སྐར་དང་། མ་མོ་རྣམས་དང་། ཚོགས་ཀྱི་བདག་པོ་གཞན་དག་དང་། མ་མོ་བདུན་པོ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་དང་། གནོད་སྦྱིན་མོ་དང་། སྲིན་མོ་དང་། ཤ་ཟ་མོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདུ་ཞིང་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པར་དཔུང་དང་བཅས། འཁོར་དང་བཅས་པས་བསྲུང་བ་དང་། སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། མདངས་དང་སྟོབས་དང་གཟི་བརྗིད་མཆོག་ཀྱང་དེའི་ལུས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། ནད་མེད་པ་དང་སྟོབས་དང་ཚེ་འཕེལ་བ་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དེ་དག་ལས་ཚིག་དོན་ཉུང་ཟད་ཅིག་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒོ་ལ་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་གསང་སྔགས་སྨྲ་བ་ལས་གཞན་དུ་དངོས་གྲུབ་མེད་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོས་སོ། །

Whether one dwells in a village, a city, a town, a district, a country, or a royal palace; whether one dwells in a gateway, a house, a street, a crossroads, a three-way junction, a marketplace, or a shop; or whether one dwells in a hollow, a mountain, a river, a grove, or a dense forest; or even if one is unclean, intoxicated, or living heedlessly—at all times and in every way, they will provide supreme protection, defense, and concealment by whatever means possible. Day and night, they will also ensure supreme well-being. Furthermore, all the gods, nāgas, yakṣas, gandharvas, asuras, garuḍas, kinnaras, mahoragas, humans, and other non-humans; the planets, constellations, mātṛs, other lords of hosts, the seven mātṛs, and whatever yakṣiṇīs, rākṣasīs, and piśācīs there may be—all of them will assemble and, in perfect harmony, together with their armies and retinues, provide all forms of protection, defense, and concealment. They will also cause supreme luster, strength, and majesty to enter that person’s body. They will also accomplish freedom from illness, strength, and the increase of lifespan. Thus it is said. Regarding that, a brief explanation of the meaning of the words shall be given: the phrase "practicing the conduct of the gateway of secret mantra" is stated in order to show that there is no accomplishment other than through the speech of secret mantra.

ཉིན་གཅིག་བཞིན་དུ་དུས་གསུམ་དུ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ནི་དུས་མཚམས་ཀྱི་དུས་ལས་མ་འདས་པར་བཀླགས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འགྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོས་སོ། ། འཆང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་གི་ཚིག་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀློག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་བྱས་ལ་མཆོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་གླེགས་བམ་ཀློག་པ་སྟེ། དུས་གསུམ་དུ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཀུན་ཆུབ་པར་བྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་དང་དོན་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་གཟུང་བའི་དོན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པའོ། ། གཞན་དག་ལ་ཡང་དམ་ཚིག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཞུགས་ཤིང་དམ་ཚིག་དང་ལྡན་པ་གཞན་ལ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དམིགས་པར་བྱས་ནས་བསྒོམ་པ་དང་། མོས་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་ཞིང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ལྡན་པས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཀུན་ནས་སྒོའི་གནས་པས་གནས་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་རྟོགས་པས་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་དྲི་མ་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་དད་པ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་།

Regarding the phrase "every day, at the three times," this is stated so that the activities such as recitation may be accomplished without failing to observe the proper timing. "Holding" refers to retaining the words of the text. "Reading" refers to reading the volume of the Mañjuśrī-nāma-saṃgīti after having constructed a maṇḍala and preceded it with the five types of offerings; this should be applied to all [the following actions] as being undertaken at the three times. "Mastering" refers to grasping both the text and its meaning. "Appropriate mental engagement" refers to meditating on the suchness of the meaning as it has been grasped. "Teaching others according to the samaya" refers to correctly teaching others who have taken refuge in the Three Jewels, generated the mind of awakening, and entered the maṇḍala while possessing the samaya. Furthermore, meditating by focusing on the suchness and non-dual nature of the Blessed One Mañjuśrī’s wisdom body, and possessing devotion and mental engagement with suchness, characterizes beginners. Possessing the mental engagement with suchness and seeing suchness, one is free from the conceptualizations of signs of virtue and non-virtue; this is the state of abiding in the "all-encompassing gateway." Possessing faith and the wisdom that is free from the turbid stains of objective apprehension through the certain realization of all phenomena, one performs the activities of correctly upholding [the teachings] and so forth; to such a person, the Buddha and...

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་འདུས་ཏེ་ཞེས་ཡང་དག་པར་འདུ་བ་མཛད་པ་དང་། གཤེགས་ནས་ཞེས་པ་ལ། ལེགས་པར་བྱོན་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པ་སྟེ། ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྗེས་སུ་སྟོན་པར་མཛད་ཅིང་ཐབས་སྣ་ཚོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་དོ། ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་མཛད་ཅིང་བདག་གིར་མཛད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་བདུད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གླགས་མི་རྙེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱིས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་བརྟན་པར་མཛད་པར་འགྱུར་རོ། ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཕན་འདོགས་པས་ཀྱང་ཕན་འདོགས་པར་མཛད་དོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ལ་སྐྲག་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་རྣམས་ལ་དོགས་པ་མེད་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་ཡང་སྒྲུབ་པར་མཛད་དོ། ། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཕགས་པའི་ཆོས་ལ་སྡུག་པར་འཛིན་པའི་བསམ་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡང་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོན་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཏེའོ། །

Regarding the phrase "all bodhisattvas having gathered," it refers to their perfect assembly. Regarding the phrase "having arrived," it means having come forth to perfectly teach all gateways of the Dharma. By demonstrating various specific methods and through diverse means, they manifest their own bodies in order to bring about the realization of the suchness of phenomena. To bring the accumulation of merit to full completion, all buddhas and bodhisattvas grant their blessings and take [the practitioner] under their care. To ensure that the afflictions, the factions of Māra, and so forth find no opportunity, they stabilize one's body, speech, and mind through their own body, speech, and mind. To teach all the stages and perfections, all buddhas and bodhisattvas also provide benefit through their own acts of assistance. To eliminate fear regarding the teaching that all phenomena are emptiness, and to teach the meaning of the emptiness of all phenomena to others without hesitation, they also cultivate the eloquence of fearlessness regarding all phenomena. As for the statement, "all arhats, śrāvakas, and pratyekabuddhas also manifest their own persons with the intention of cherishing the noble Dharma," it means that just as the Blessed One Śākyamuni acts as the teacher for all śrāvakas and pratyekabuddhas, so too will this [practitioner] act as a teacher.

མ་རུངས་པ་འདུལ་བའི་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ལུས་སྣ་ཚོགས་པ་བསྟན་ནས་ལུས་ལ་མདངས་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། མདངས་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པའོ། ། མདངས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྟོབས་ཏེ། བདུད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟི་བརྗིད་ནི་མཐུ་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དོན་གྱིས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ལ་འཇུག་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། ། གསང་སྔགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་སྔགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་དང་། དམ་ཚིག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་སོམ་ཉི་མེད་པ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་གསང་སྔགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཅིག་ཅེས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་སྔགས་དང་རིག་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་མོ་མ་ལུས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྲུང་བ་དང་སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པ་བྱེད་དོ། ། བགེགས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་བགེགས་བྱེད་པའོ། ། ལོག་འདྲེན་ནི་གཙུག་འཕྱང་ལ་སོགས་པའོ། ། བདུད་ཀྱི་དགྲ་དང་ཕྱིར་བཟློག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙུག་ཏོར་གདུགས་དཀར་མོ་ལ་སོགས་པའོ། །

The great wrathful kings who subdue the malevolent, and others who have become the complete protectors of wandering beings, also manifest various bodies through emanated forms and cause a radiance to enter the body; they thus endow it with luster. Through the possession of luster, there is strength, because one cannot be overwhelmed by Māras and the like. "Majesty" refers to the sense of possessing an exceedingly sublime power that overcomes all. The phrase "causing [it] to enter body, speech, and mind" should be understood to apply to all [of these]. The phrase "accomplishing all mantras, mudrās, visualizations, and maṇḍalas" is for the purpose of correctly instructing: "Without hesitation, for the sake of benefiting all sentient beings, you must turn the wheel of secret mantra, including entry into the maṇḍala and so forth, which is endowed with all mantras, mudrās, and samayas." The phrase "all secret mantras and queen vidyās without exception" refers to the supramundane ones, such as Buddhalocanā and the rest, who provide protection, defense, and concealment in all modes of conduct. "All obstacles" refers to those who create hindrances in various ways. "Demonic leaders" refers to those such as the Cūḍāmaṇi (Hanging Topknot). The phrase "enemies of Māra, repellers, and so forth" refers to those such as the Uṣṇīṣa Sitātapatrā (White Parasol of the Uṣṇīṣa).

གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བོ་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉིན་མཚན་ཕྱེད་པར་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྲུང་བ་དང་སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པར་བྱེད་དོ། ། མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་རྣམས་དང་ལྷ་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནས་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་མཆོག་ཏུ་སྲུང་བ་དང་སྐྱོབ་པ་དང་སྦེད་པ་བྱེད་དེ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་བསྲུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་ཉམས་པ་ཡི་དམ་དུ་བླངས་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གཞན་ཡང་མིང་གི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་འདི་གང་ཉིན་གཅིག་བཞིན་དུ་དུས་གསུམ་དུ་མ་ཉམས་པར་ཡི་དམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཉམས་པར་ཡི་དམ་དུ་བླངས་པས་སོ། ། ལན་གསུམ་ནི་ཐུན་མཚམས་གསུམ་དུ་ལན་གསུམ་དུ་ཁ་ཏོན་དུ་བྱས་ཏེ་འདོན་ཏམ་གླེགས་བམ་དུ་བྱས་པ་ལན་གསུམ་ཀློག་ཅིང་བརྗོད་ལ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་གཟུགས་ཡིད་ལ་མ་དམིགས་ཤིང་ཞེས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཚུལ་ལོ། ། གཟུགས་དང་མཐུན་པར་སེམས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་ཚུལ་ལོ། ། དེའི་གཟུགས་དང་མཐུན་པར་བསམ་གཏན་དུ་བྱེད་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ཚུལ་ལ་སྟེ། དེ་ནི་ལས་དང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་ཏེ།

Regarding the "Great Invincible One," this refers to the wrathful deity Aparājita and others, as well as those who have transcended the world. All of them provide protection, defense, and concealment in every posture, at every moment, throughout the day and night. Furthermore, the worldly deities such as Brahmā who possess great power, the world-protectors, and other gods also provide supreme protection, defense, and concealment in every way and in every posture, because he is the foremost of all and thus worthy of being guarded. In order to demonstrate the specific benefits of maintaining the commitment without impairment, it is said: "Furthermore, Vajrapāṇi, the Vajradhara..." and so forth. "Furthermore, Vajrapāṇi, the Vajradhara, whoever [holds] this Jewel of the Name daily at the three times without impairment" means by having taken the commitment without impairment. "Three times" means reciting it three times during the three sessions, or reading and reciting it three times from a manuscript. "Without visualizing the form of the Blessed One Mañjuśrī, the Wisdom Being" refers to the manner of the dharmakāya. "Meditating in accordance with the form" refers to the manner of the saṃbhogakāya. "Practicing meditative concentration in accordance with that form" refers to the manner of the nirmāṇakāya; because this is for a beginner, they will come to see the nirmāṇakāya. "The complete ripening of the roots of virtue" refers to the form body.

ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། འདུལ་བའི་དབང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐལ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དབང་དུའོ། ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ན་བཞུགས་པ་དག་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་ཕུལ་དུ་འབྱུང་བའི་མིག་གིས་སོ། ། སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ནམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གྱུར་ཀྱང་ངན་འགྲོ་ངན་སོང་དུ་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། རིགས་ངན་དུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དབང་པོ་མ་ཚང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དབང་པོ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་ངན་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། སངས་རྒྱས་བཞུགས་ན་ཡང་དེས་བསྟན་པའི་ཆོས་སྤོང་བ་དང་བསྐོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ལྷ་ཚེ་རིང་པོའི་ནང་དུ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། མུ་གེ་དང་ནད་དང་མཚོན་གྱི་བར་གྱི་བསྐལ་པའི་ནང་དུ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་ཟད་པའི་ཐབས་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྙིགས་མ་ལྔའི་དུས་སུ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། སེམས་ཅན་དང་། སྐལ་བ་དང་། ཚེའི་སྙིགས་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིགས་མ་ལྔ་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་ལྟ་བའི་སྙིགས་མའོ། ། འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྙིགས་མའོ། །

One will behold the saṃbhogakāya. "By the power of discipline" means by the power that accords with one's fortune. "One will also behold the various rūpakāyas of all the buddhas and bodhisattvas abiding in the midst of space" means by the eye of supreme faith. That great being will never, under any circumstances, fall into the lower realms or miserable states. One will not be born into a low caste. One will not be born in a border region. One will not have incomplete faculties. One will not have impaired faculties. One will not be born into a family with wrong views or evil perspectives. One will not be born in a buddhafield where no buddha resides. Even if a buddha does reside there, one will not reject or distance oneself from the Dharma he teaches. One will not be born among the long-lived gods. One will not be born during the intermediate kalpas of famine, disease, or weapons; this is because one has engaged in the methods for exhausting the karma that leads to birth in the eight unfree states. "One will not be born during the time of the five degenerations" refers to the five degenerations: the degeneration of views, the degeneration of afflictions, the degeneration of sentient beings, the degeneration of fortune, and the degeneration of lifespan. The sixty-two views, such as wrong views and so forth, are the degeneration of views. The afflictions, such as great attachment and so forth, are the degeneration of afflictions.

བསོད་ནམས་དང་བག་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཅན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྙིགས་མའོ། ། དུས་རིང་པོར་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་བསྐལ་པའི་སྙིགས་མའོ། ། ཚེ་ཐུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ནི་ཚེའི་སྙིགས་མ་སྟེ། གཞན་དུ་ཚེ་ཚད་དཔག་མེད་དེ། ། འདི་ནི་སེམས་ཅན་ཚེ་ཐུང་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་གོས་དམར་པོ་དང་འདྲ་བར་བསྒྱུར་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་སྙིགས་མ་སྟེ། སྙིགས་མ་ལྔ་པོ་དེ་རྣམས་སུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཞུང་ཉིད་གསལ་བས་རྣམ་པར་མི་ཕྱེ་སྟེ། ཚིག་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྲིས་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱལ་པོ་དང་། དགྲ་དང་། ཆོམ་རྐུན་གྱི་འཇིགས་པ་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ནས་ཀྱང་དམན་པ་དང་དབུལ་བའི་འཇིགས་པ་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དྲི་ངས་དང་། སྐུར་པ་དང་། སྨད་པ་དང་། མི་སྙན་པ་དང་། གཏམ་ངན་གྱི་འཇིགས་པ་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུད་དང་རུས་དང་རིགས་བཟང་པོ་དང་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་ནས་མཛེས་པ་དང་གཟུགས་དང་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Sentient beings who lack merit, conscientiousness, and so forth, are the degeneration of sentient beings. That which causes suffering for a long time is the degeneration of the eon. That which results in a short lifespan is the degeneration of lifespan; for it is said: "Otherwise, the lifespan would be immeasurable, but here the lifespan of sentient beings becomes short." Furthermore, they are called "degenerations" because, like red-dyed cloth, they are difficult to transform. In these five degenerations, one will not be born [in such states] because of being free from perverted views. The remaining points are not analyzed here as they are clear in the text itself; they are written here only to clarify the words. The fears of kings, enemies, and robbers will also not arise. The phrase "in every way, the fears of inferiority and poverty will also not arise" is for the purpose of demonstrating the accumulation of merit. The phrase "the fears of foul odors, slander, contempt, unpleasantness, and ill repute will also not arise" is because of the realization that all phenomena are like an illusion. The phrase "one will also possess an excellent lineage, clan, and family" is because of being free from all actions of misconduct. The phrase "one will also possess a completely beautiful form, complexion, and appearance" is because of the perfection of patience.

འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ལ་སྡུག་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་འགྲོགས་ན་བདེ་བ་དང་མཐོང་ན་དགའ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེའི་མིག་གཉིས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་མཛེས་པ་དང་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་ཚིག་བཙན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལ་ངེས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་དང་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་དང་དེར་ཡང་ཚེ་རབས་དྲན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་བསླབས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་གཞི་ཆེ་བ་དང་། འཁོར་མང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་གཞི་མི་ཟད་པ་དང་འཁོར་མི་ཟད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གིས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ལ་བསླབས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ཡོན་ཏན་མཆོག་དང་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་བརྗེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚངས་པའི་གནས་བཞི་ལ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ལ་གུས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། ཐབས་དང་། སྟོབས་དང་། སྨོན་ལམ་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པའི་ལམ་འཐོབ་པ་ལས་སོ། ། བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་དང་སྨྲ་མཁས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །

The statement, "They will become beloved, charming, pleasant to associate with, and delightful to behold by worldly beings," is because they look upon all sentient beings with the two eyes of love and compassion. The statement, "They will become beautiful, fortunate, and authoritative in speech by worldly beings," is because they definitively teach the four means of attraction. The statement, "In whatever place they are born, they will remember their past lives," is because they have trained in the gift of the Dharma. The statement, "They will have great foundations of wealth, a large retinue, inexhaustible foundations of wealth, and an inexhaustible retinue," is because they have trained in the complete relinquishment of everything. The statement, "They will become the supreme among all sentient beings and possess supreme qualities," is because they possess qualities such as stainless insight. The statement, "They will naturally possess the qualities of the six perfections," is because they do not forget the bodhicitta, which is the very essence of the six perfections. The statement, "They will also abide in the four divine abodes," is because they show reverence for love, compassion, joy, and equanimity. The statement, "They will possess mindfulness, alertness, skillful means, power, aspiration, and wisdom," is because they have attained the path of spontaneous engagement. They will also be fearless in all treatises and become skilled in speech.

མི་བླུན་པ་དང་ཚིག་གསལ་བ་དང་སྒྲིན་པོར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤེས་ཉེན་ཅན་དང་། ལེ་ལོ་མེད་པ་དང་། ཆོག་ཤེས་པ་དང་། ནོར་མང་བ་དང་། སྲེད་པ་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་རྟོགས་པས་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་པ་གསུམ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་ཡིད་བརྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། སློབ་དཔོན་དང་བླ་མར་བཀུར་བར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཡིད་བརྟེན་པའི་གནས་ཀྱི་དོན་དང་། ལས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་སྔོན་མ་ཐོས་པའི་བཟོ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཤེས་པ་དང་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དང་ཡི་གེའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པའི་སྒོ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། འཚོ་བ་དང་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལེགས་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། ལེགས་པར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལས་ལྡོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱང་མི་བརྗེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་བརྗེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉན་ཐོས་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་།

"One will become non-foolish, eloquent, and clever" is because of attaining stainless insight. "One will become wise, diligent, contented, wealthy, and free from craving" is because of attaining the three types of diligence through realizing all phenomena to be like an illusion. "One will be supremely trusted by all sentient beings and honored as a teacher and guru" is because of attaining the state of being a supremely trustworthy object and the nature of phenomena that discerns individual actions. "One will understand, both in meaning and in letter, all previously unheard crafts, arts, superknowledges, and treatises" is because of directly realizing the gateways of emptiness, signlessness, wishlessness, and the unconditioned. "One will practice with utterly pure ethical discipline, livelihood, and conduct, and will be well-ordained and well-fully ordained" is because of realizing the Dharma through the very nature of turning away from the misdeeds of body, speech, and mind. "One will also not forget the bodhicitta of omniscience" is because of perfecting the samādhi of not forgetting bodhicitta. "Śrāvakas and arhats..."

རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངེས་པ་ལ་ནམས་ཀྱང་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་དེ་ལ་མངོན་པར་འདོད་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཚུལ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་དེ་ལྟར་ན་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་གཞན་དག་དང་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་དོན་དམ་པའི་མིང་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཡང་དག་པར་འཛིན་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་དེ་ནི་བསོད་ནམས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལེགས་པར་བསགས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མྱུར་དུ་བསྒྲུབས་ནས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། བསྐལ་པ་མང་པོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་སུ་མི་འགྱུར་བར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། ཕྱོགས་བཅུར་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྔ་སྒྲ་ཆེན་པོ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྒྲོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། ཨོཾ་སརྦ་དྷརྨཱ་བྷཱ་བ་སྭ་བྷཱ་བ་བི་ཤུདྡྷ་བཛྲ་ཨ་ཨཱ་ཨཾ་ཨཿཔྲ་ཀྲྀ་ཏི་པ་རི་ཤུདྡྷཿསརྦ་དྷརྨཱ། ཡ་དུ་ཏ། སརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ཛྙཱ་ན་ཀཱ་ཡ་མཉྫུ་ཤྲཱི་པ་རི་ཤུདྡྷི་ཏཱ་མུ་པཱ་དཱ་ཡེ་ཏ་ཨ་ཨཱ་ཨོཾ་སརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ཧྲྀ་ད་ཡ་ཧ་ར་ཧ་ར་ཨོཾ་ཧཱུཾ་ཧྲཱིཿབྷ་ག་བཱན་ཛྙཱ་ན་མཱུརྟི་བཱ་གཱི་ཤྭ་ར་མ་ཧཱ་པཱ་ཙ་སརྦ་དྷརྨ་ག་ག་ནཱ་མ་ལ་སུ་པ་རི་ཤུདྡྷ་དྷརྨ་དྷཱ་ཏུ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ་ཨཱཿ། །

The phrase "they will never enter the certainty of the pratyekabuddhas" means that they have no aspiration for that vehicle and are skilled in the way of the single vehicle. Vajrapāṇi, Vajradhara, in that way, one will come to possess immeasurable qualities; one will also come to possess other such immeasurable collections of qualities. Vajrapāṇi, Vajradhara, any person who correctly upholds this Tathāgataguhyakādhiṣṭhāna-nāma-saṃgīti will have properly accumulated the collections of merit and wisdom, and having very swiftly accomplished the qualities of a buddha, will before long manifest complete awakening in unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. They will not pass into parinirvāṇa for many eons, but will teach the unsurpassed Dharma to all sentient beings and become a great Dharma King who continuously proclaims the great drum of the sublime Dharma in the ten directions. The phrase "by means of swift superknowledges" is the remainder of the sentence. Oṃ sarvadharmābhāvasvabhāva-viśuddha-vajra a ā aṃ aḥ prakṛti-pariśuddhaḥ sarvadharmāḥ | yad uta sarvatathāgatājñānakāya-mañjuśrī-pariśuddhitām upādāya | a ā oṃ sarvatathāgata-hṛdaya hara hara | oṃ hūṃ hrīḥ bhagavān jñānamūrti vāgīśvara mahāpāṭha sarvadharmagaganāmala-supariśuddha-dharmadhātu-jñānagarbha āḥ ||

ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་འདི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་བར་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ཡི་གེ་ཨ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཨཱ་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཨོཾ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་སྟོན་པའོ། ། ཨཾ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། ། ཨཿནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་པའོ། ། ཨོཾ་ཧཱུཾ་ཧྲཱིཿནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་པའོ། ། ཨ་ནི་རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུར་རྒྱས་བཏབ་པའི་དོན་དུ་འདིར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྟེ། གསང་སྔགས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྗེས་ཐོགས་ཉིད་ལ། བདུད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཚུགས་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང་རྒྱས་བཏབ་པས་བདག་གི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ན་དགའ་བའོ། ། གཞན་གྱི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ན་མགུ་བའོ། ། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་གསང་བའི་བདག་པོ་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་རྣམས་དང་བཅས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཚིག་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་སྟེ། མགོན་པོ་བདག་ཅག་ཡི་རང་ངོ་། ། ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ལེགས་པར་གསུངས། ། རྣམ་གྲོལ་འབྲས་བུ་འཚལ་བ་ཡི། ། འགྲོ་བ་མགོན་མེད་རྣམས་དང་ནི། ། བདག་ཅག་ཡང་དག་རྫོགས་པ་ཡི། ། བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་དོན་ཆེན་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མཛད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

This mantra was spoken in order to consecrate the beginning, the end, and the middle. Furthermore, the syllable A is the essence of the bodhicitta. Ā is the nature of the conduct of the grounds and perfections and so forth. Oṃ indicates buddhahood itself. Aṃ indicates the great parinirvāṇa. Aḥ consecrates the wisdom body (jñānakāya). Oṃ Hūṃ Hrīḥ consecrates the body, speech, and mind. One should understand that A is spoken here for the purpose of sealing all things—the nature of the moving and the non-moving—as the dharmakāya, because they are the essence of the Lord of Speech, the dharmadhātu. Then, the word "then" means immediately following the consecration by the secret mantra. Because they have been consecrated and sealed so as to be invulnerable to Māras and the like, and because their own welfare is fully perfected, they are "joyful." Because the welfare of others is fully perfected, they are "delighted." Thus, the great Vajradhara, the Lord of Secrets, together with the Vajrapāṇis, prostrated to the Blessed One and addressed him with these words: "O Protector, we rejoice! Excellent, excellent, well spoken! For the sake of those beings without a protector who seek the fruit of liberation, and for ourselves, you have performed the great purpose of attaining perfectly complete enlightenment." This means you have caused the attainment of unsurpassed enlightenment. Why is that?

སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་ཚུལ་བསྟན་པ། ། འདི་ནི་རྣམ་དག་ལེགས་པའི་ལམ། ། ཟབ་ཅིང་ཡངས་ལ་རྒྱ་ཆེ་སྟེ། ། དོན་ཆེན་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་ངེས་པ་ཁོ་ནར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། ། དོན་འདི་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཚད་མར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་འདི་ནི། ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བཤད། ། ཅེས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། ། མཚན་མཆོག་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་བརྒྱན་པའི་སྐུར་ལྡན་ཞིང་། ། ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟར་ཡངས་པའི་གྲགས་ཕྲེང་ཀུན་དུ་ཁྱབ། ། དགེ་བའི་དྲི་ཚོགས་རྒྱས་པས་མ་ལུས་སད་མཛད་ཅིང་། ། ངན་པའི་རབ་རིབ་ཚོགས་དང་ལས་ཀྱི་དྲ་བ་འཇོམས། ། བདག་སོགས་རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་རབ་རིབ་སྤོང་བྱེད་པའི། ། བདག་མེད་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་བདག་བྲལ་དེ་བཞིན་ཉིད། ། དེ་ཉིད་དེ་ལས་མི་འགྱུར་མིང་ལས་མཚན་རྣམས་སུ། ། ཡང་དག་བརྗོད་སྒྲར་མཁྱེན་ནས་སྨྲ་མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། ། མཚན་རྣམས་ཡང་དག་བརྗོད་དེ་ཡོན་ཏན་ཚོགས་ཀྱིས་ཕྱུག། མཉམ་ཉིད་མཚན་འདིར་འབད་དེ་ཚུལ་བཞིན་རྣམ་བཀྲོལ་ནས། ། འགྲོ་ཀུན་རྗེས་སུ་བརྩེ་ཕྱིར་བདག་གིས་བྱས་པ་ཡི། ། འགྲེལ་འདིས་རྨོངས་པའི་ཚོགས་རྣམས་མ་ལུས་འཇོམས་བྱེད་ཡིན། ། སྔགས་དོན་རིག་པས་རབ་གསལ་དགྲོལ་བར་བྱ་མིན་གྱི། ། མཁས་པས་ལུང་གི་སྙིང་པོ་སྐྱོན་དོན་བརྟགས་ལ་ཡང་། ། ཡང་དག་ཚུལ་སྒོ་དུ་མས་མི་འགལ་རྟོགས་བྱས་ན། ། མ་ལུས་དོན་གྱིས་བརྒྱན་ཞིང་ལེགས་པར་རྟོགས་པས་དགྲོལ། ། འདིས་བྱས་བདག་གི་བསོད་ནམས་ཟླ་བ་ལྟར་དགའ་བ། །

This teaching of the manner of the Māyājāla is the perfectly pure and excellent path; it is profound, vast, and extensive, performing the great purpose of benefiting migratory beings. Thus, it is said: "Therefore, it certainly brings about the attainment of unsurpassed, perfectly complete awakening." Regarding this point, since the Buddha himself is the valid authority, it is stated: "This domain of the Buddhas was explained by the Perfect Buddhas." Possessing a body beautifully adorned with the supreme marks, his garland of fame pervades everywhere as vast as the expanse of space. With the flourishing fragrance of virtue, he awakens all without exception, and destroys the masses of the cataracts of evil and the web of karma. Proclaiming the lion’s roar of selflessness and suchness free from a self, which dispels the cataracts of the obscurations of delusion for myself and others—the supreme speakers, having understood that very reality as the unchanging name and the marks, spoke it in the sound of the perfect recitation. Having perfectly recited the marks, rich in a collection of qualities, and having properly analyzed this mark of equality with diligence, I have composed this commentary out of compassion for all migratory beings; may it destroy the masses of delusion without exception. This is not to be explained by one who merely clarifies the meaning of mantras through intellectual knowledge; rather, when the wise examine the essential points of the scriptures and their faults, and realize them through many non-contradictory doors of the authentic method, they explain them through a perfect realization adorned with the entirety of the meaning. May the merit I have gained from this be as joyful as the moon.

མཁའ་ལྟར་མཐའ་མེད་མཐར་ཐུག་ཡང་དག་གང་ཐོབ་པའི། ། བསོད་ནམས་ཚོགས་དེས་འཇིག་རྟེན་འདི་དག་མ་ལུས་པ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཉིད་ཐོབ་པའི་བདེ་ལ་རེག་གྱུར་ཅིག། དེ་བཞིན་འཇམ་དཔལ་གྲགས་བཅས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཀུན་ཡོན་ཏན་གྱིས་བརྒྱན་ཞིང་། ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གྱུར་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་མཆོག་གི་ལུས་དང་ལྡན། ། ལས་ཀྱི་འཆིང་བ་རྣམས་ལས་རབ་གྲོལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཕྲོ་ཞིང་། ། འཁོར་བར་སྐྱོ་མེད་སེམས་ཀྱིས་གཞན་དོན་བྱེད་ལ་རྟག་ཏུ་འཇུག། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལས་རྒྱལ་བདེ་གཤེགས་སྲས་མཆོག་འཇམ་དབྱངས་ཉིད་གྱུར་ཅིག། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་འཇམ་དཔལ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱལ་སྲས་དམ་པ་མགོན་པོ་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི། ། ཡོན་ཏན་ཕུལ་བྱུང་མཚན་གྱི་ཁྱད་པར་འདི། ། ཀུན་ལ་གྲགས་ཀྱང་ཇི་བཞིན་དོན་ལ་ཁྲེལ། ། ཡང་དག་དོན་ལ་ནོར་པའི་དྲི་མས་བསླད། ། དོན་འདི་གཟིགས་པས་རྗེ་རྒྱལ་བླ་མ་ཡིས། ། གཞན་ལ་ཕན་བཞེད་བཀའ་ཡིས་བསྐུལ་བས་ན། ། རྒྱ་ཆེན་སྒྲ་དོན་བདག་བློས་མ་རྟོགས་ཀྱང་། ། བཀའ་མཉན་མོས་བློ་གཙོ་བོར་བྱས་པས་བསྒྱུར། ། ལེགས་བཀྲོལ་རྒྱ་ཆེན་དོན་ལ་རྨོངས་གྱུར་པས། ། ལོག་པར་བསྒྱུར་སོགས་ཚུལ་མིན་བགྱིས་པ་འཆགས། ། སྒྲ་དང་དོན་མཁས་ནུས་ལྡན་བྱུང་གྱུར་ན། ། ཚིག་དོན་བརྟགས་ལ་ནོར་བ་བཅོས་པར་གསོལ། ། ཆོས་དོན་གཉེར་ཞིང་མཚན་མཆོག་རྒྱས་བྱས་པས། ། དམ་པའི་ཞིང་འདིར་དགེ་བ་གང་བསྐྲུན་དེས། ། འགྲོ་ཀུན་མཚན་རྟོགས་བློ་ཡི་སྐྱོན་བྲལ་ཞིང་། །

By this accumulation of merit, which attains the ultimate, perfect state as limitless as space, may this entire world, without exception, touch the bliss of attaining omniscience. Likewise, may this entire world be adorned with the qualities of Mañjuśrīkīrti, becoming the supreme among the learned, possessing the body of supreme insight and primordial wisdom (jñāna), being utterly liberated from the bonds of karma, radiating great compassion, and constantly engaging in the welfare of others with a mind untiring of saṃsāra. May I become Mañjughoṣa himself, the supreme son of the Sugatas, victorious over Māras and non-Buddhists. The Extensive Commentary on the Chanting of the Names of Noble Mañjuśrī, composed by the great master Mañjuśrīkīrti, is hereby complete. Although these sublime qualities of the Protector Mañjughoṣa, the noble Son of the Conquerors, are renowned to all, their true meaning has been obscured by the stains of error. Seeing this, the Lord Victorious Guru, desiring to benefit others, exhorted me with his command. Though I did not realize the vast terminology and meaning through my own intellect, I translated this, prioritizing the intent of obeying his command. Because I am ignorant of the vast meaning of this excellent explanation, I confess any improper actions, such as erroneous translations. If there are those with the capacity and expertise in language and meaning, I pray that they examine the words and meanings and correct any errors. Through whatever virtue has been produced in this holy land by expanding upon these sublime names for those who seek the Dharma, may all beings be free from the defects of the conceptualizing mind regarding these names.

བདག་ཀྱང་བློ་མཆོག་འཇམ་དབྱངས་མཚུངས་པར་ཤོག། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཨཱ་ཙཱརྱ་ཤྲཱདྡྷཱ་ཀ་ར་བརྨ་དང་། ཀ་མ་ལ་གུཔྟ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། ། ། །

May I also come to possess a supreme intellect equal to that of Mañjughoṣa. Translated, edited, and finalized by the Indian preceptors Ācārya Śraddhākaravarman and Kamalagupta, and the chief editor and translator, the monk Rinchen Zangpo.