Personal Instructions on Ascertaining the Actual Meaning of the Fourth Empowerment

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཙ་ཏུརརྠ་སད་བྷ་བ་ལོ་པ་དེ་ཤ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། བཞི་པའི་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མན་ངག་ཅེས་བྱ་བ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཁ་ཆེ་བ་ལ་བཞི་པའི་གཏམ། ། སྔར་ཡང་ཡོད་པར་མ་ཐོས་ལ། ། ད་ལྟར་ཡོད་པ་མཐོང་ན་ཡང་། ། བཞི་པ་རྙེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དོན་དུ་མི་གཉེར་མ་དད་དང་། ། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་སྤང་བའི་ཕྱིར། ། འདིར་ནི་བཞི་པ་བསྟན་པ་ཡི། ། འཇུག་པ་བདག་ལས་མ་བྱུང་ངོ་། ། ཡུལ་ཕྱོགས་གཞན་ན་ལ་ལ་དག། གལ་ཏེ་སྐལ་ལྡན་གྱུར་པ་དངོས། ། ཡོད་པས་གཏེར་ནི་མི་ནུབ་ཅེས། ། བདག་བློ་ངེས་པར་དབུགས་དབྱུང་ངོ་། ། རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། དཔལ་ལྡན་གསང་བ་འདུས་པར་བསྟན། ། སྦྱོར་བ་དང་བཅས་དགྱེས་པ་ནི། ། རྡོ་རྗེའི་རྒྱུད་དུ་མཆོག་ཏུ་བསྟོད། ། འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་ལས། ། བར་མ་མཆོག་གི་ཚིག་གིས་བཤད། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་ནས། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པ་རབ་ཏུ་བརྟག། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། རིམ་པ་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་པ་ཡིན། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་དག་དེ་ལ། ། གསུམ་པ་རྣམ་པར་གནས་པ་ཡིན། ། རིགས་པ་དང་བཅས་བཞི་པ་ནི། ། མཐོང་ནས་སློབ་པར་བྱེད་པར་འདོད། ། གང་གི་མཐུ་ཡིས་རབ་བསྐྱེད་པ། ། ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ངོ་མཚར་ཅན། ། རིགས་པ་དང་བྲལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་མེད། ། དེ་ལ་བུད་མེད་ལས་དང་ཉོན་མོངས་སྐྱེ། ། རིགས་པ་ལྡན་པས་རྡོ་རྗེ་ལས་འབྱུང་འགྱུར། ། དེ་ཕྱིར་བློ་དང་ལྡན་པས་རིགས་པ་བཙལ། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་ལྟོས་བྱེད་པ། ། ཕྱག་རྒྱ་སྦྱོར་བ་འདི་འདྲ་བ། ། རིགས་པས་སྟོང་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ལ། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་གནས་པ་མེད། །

In the language of India: Caturarthasadbhāvalopadeśa-nāma. In the language of Tibet: Bzhi pa'i don rnam par nges pa'i man ngag ces bya ba (The Pith Instruction on the Ascertainment of the Meaning of the Fourth). Homage to the glorious Vajrasattva. Regarding the discourse on the fourth [empowerment] in Kashmir: Though it existed in the past, it was not heard of; And though it is seen to exist now, The fourth has not been found. Because of those who do not seek the meaning, lack faith, And abandon what is profound and vast, The engagement in the teaching of the fourth here Has not arisen from me. If there are some in other regions Who have truly become fortunate, Thinking that the treasure will not vanish, My mind is surely relieved. Through the distinction of the two stages, It is taught in the glorious Guhyasamāja. The Hevajra Tantra, together with its applications, Is praised as supreme. From that which is called the Cakrasaṃvara, It is explained by the words of the intermediate supreme. Abiding in the generation stage, One thoroughly examines self-consecration. Through the union of method and insight, The two stages are also taught. For one who is purified by the generation stage, The third is firmly established. Having seen the fourth together with its reasoning, One desires to train in it. That which is thoroughly generated by its power, The wondrous wisdom-vajra— Without reasoning, there is not the slightest distinction; From that, women, karma, and afflictions arise. Through possessing reasoning, it arises from the vajra. Therefore, the wise should seek reasoning. For those who look again and again At such an application of the mudrā, Because it is empty of reasoning, The wisdom-knowledge does not abide in them.

ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་རྣམ་འགྲེལ་ལས། ། ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ། ། གཞན་གྱི་ཁྱད་པར་བྱེད་ན་ནི། ། ཡང་འབད་པ་ལ་ལྟོས་མི་འགྱུར། ། ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་ལྟོས་ན་ནི། ། དུས་གཅིག་སྐྱེས་པའི་དུས་གཞན་དུ། ། གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ན། ། ཤིན་ཏུ་དམན་ཡང་འཕེལ་མི་འགྱུར། ། དེ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ཀྱིས་ན། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་བསྒོམ་པ་ལས། ། རིགས་པ་མེད་པའི་དབང་ནི་ཡང་། ། རིགས་པ་དང་བཅས་བླང་བར་བྱ། ། རིགས་པ་དང་བཅས་གསུམ་པ་ནི། ། ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་དེ་མ་ཐག། བཞི་པ་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པ་ལ། ། དབང་ནི་མཛེས་པར་གྱུར་པ་ཡིན། ། ཆུ་ལ་སོགས་པའི་དབང་རྣམས་ནི། ། དག་པའི་དོན་དུ་གསལ་བར་གནས། ། བཞི་པ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ། ། འབད་པས་དེ་བཞིན་བསླབ་པར་བྱ། ། དེ་མེད་ན་ནི་སངས་རྒྱས་མེད། ། དེ་བཞིན་དབང་ཡང་མེད་པར་འགྱུར། ། དེ་ཐོབ་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད། ། རང་ཉིད་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས། ། དེ་ཚེ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་འགྱུར། ། དེ་ཚེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་རྣམས་འདུད། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་དུ། ། གྲུབ་པར་འགྱུར་ཉིད་རང་གིས་མཐོང་། ། མ་འོངས་པ་ན་སངས་རྒྱས་སུ། ། དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་མཐོང་། ། ཕྱག་རྒྱ་སྟང་སྟབས་མ་ཡིན་ལ། ། དེ་ཡི་རྒྱུ་ནི་བསྒོམ་པའང་མིན། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་སད་བྱེད་པ། ། བླ་མའི་གདམས་ངག་གཅིག་པུ་ཡིན། ། མི་འཁྲུལ་དོན་དུ་ལན་འགའ་ཞིག། གཟུགས་དང་ལང་ཚོ་ཡོན་ཏན་ཅན། ། ཤེས་རབ་ཐབས་བཅས་སྦྱོར་བ་ནི། ། དེ་ཡང་རིགས་པས་རྣམ་པར་སྤངས། ། མཁས་པ་རྣམས་ལ་མི་དགོས་ཤིང་། ། བྱིས་པ་རྩེ་བའི་འབྲས་བུ་ཅན། ། རིགས་པ་གང་དང་གང་དག་གིས། །

Dharmakīrti, in the Pramāṇavārttika, analyzed this in part: "If one were to differentiate by means of other qualifiers, one would not need to rely on further effort. If one relies on a single collection, then at another time when [the result] is born simultaneously, if one relies on that very [collection], even if it is extremely inferior, it will not increase." Through such a continuum, from the meditation on the completion stage, even an empowerment that lacks reasoning should be adopted as being endowed with reasoning. The third, which is endowed with reasoning, is immediately upon attainment; for the complete attainment of the fourth, the empowerment becomes beautiful. The empowerments of water and so forth clearly abide for the sake of purification. Just as the fourth abides, one should train in that way with diligence. Without that, there is no Buddha, and likewise, there would be no empowerment. When that is attained, one realizes that one is indeed Buddhahood itself. At that time, one becomes a Vajra Master; at that time, the Tathāgatas bow to one. One personally sees that one is established in the nature of all Buddhas. In the future, one sees that very [nature] as manifest Buddhahood. It is not a matter of mudras or postures, nor is its cause meditation. At that time, the sole awakener is the guru’s quintessential instruction. For the sake of the unerring meaning, [one should not rely on] those who possess form, youth, and qualities, or the union of insight and method; that too is completely abandoned by reasoning. It is not necessary for the wise, and it is the fruit of childish play. By whatever reasonings [it is shown], [it is established].

རྣམ་འགྲེལ་ཚད་མར་དབང་སུན་ཕྱུང་། ། སློབ་མའི་དབང་དུ་བརྗོད་པ་ནི། ། འདི་ཡང་ཅི་ཕྱིར་སུན་མི་དབྱུང་། ། རང་གི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི། ། ཉེས་པ་དག་བྱེད་མི་གསལ་ཏེ། ། སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་ཟབ་པ་ཡིན། ། རིགས་པ་མེད་ན་དེ་གསལ་ཏེ། ། དེ་ནི་བདག་ཀྱང་འདོད་མོད་ཀྱི། ། འོན་ཀྱང་རིགས་པས་ཁྱད་པར་མེད། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་གནས་གང་དང་གང་། ། གསལ་ཞིང་འཁྲུལ་པ་མེད་རྙེད་པའོ། ། བཞི་པ་སྒྲོལ་མ་མཛད་པ་ཡི། ། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ནི་མཁས་པ་ཡིས། ། གཏམ་ཙམ་ཡང་ནི་མི་ཤེས་སོ། ། དེ་ཡི་ཆོས་ལ་བདག་གིས་རྟོགས། ། འོན་ཀྱང་གཏི་མུག་བསལ་བ་དང་། ། སོམ་ཉི་རབ་ཏུ་ཞི་བ་དང་། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་བསལ་བའི་ཕྱིར། ། མཁས་པས་བསྟན་བཅོས་རྒྱས་པར་མཛད། ། གཏི་མུག་ཏུ་ནི་རྟོགས་ནས་སྤངས། ། སོམ་ཉི་བློ་ནི་རང་གི་རྟོག་པས་ཕྱེ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འཁྲུལ་པར་ཤེས་ནས་བསལ། ། དེས་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་མཛད་པ་ཡིན། ། སྐད་ཅིག་གསུམ་ལས་བཞི་པ་ནི། ། གཞན་དེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས། ། རིམ་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་ནི། ། དགའ་དང་བྲལ་བ་ཡོངས་སུ་སྤང་། ། བཞི་པའི་སྒྲ་རུ་བརྗོད་པ་ནི། ། དགོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་གནས། ། གང་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི། ། དབང་གི་རིམ་པ་དེ་ཉིད་ཡིན། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་ནི། ། བཞི་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་འཐད། ། གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་མེད་གྱུར་ན། ། དེ་བཞིན་ཞེས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འཐད། ། གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་བླང་བྱས་ན། ། གསུམ་པ་ཡིན་གྱི་བཞི་པ་མིན། ། མཉམ་དང་རྒྱུད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ། ཟག་མེད་བར་ཆད་མེད་པ་ཡི། ། དབང་ནི་གཞན་དུ་བཤད་པ་གང་། ། ཡང་གི་སྒྲ་ཡིས་ངེས་པར་བསྟན།

The Pramāṇavārttika refutes the authority [of the senses]. As for what is stated from the perspective of the disciple: why should this also not be refuted? The faults arising from one’s own seeds are not clearly [remedied]; the Master’s explanation is profound. If there were no reasoning, that would be clear; I myself also accept that. However, there is no distinction in terms of reasoning. Whatever the state of the vajra-mind, it is found to be clear and free from error. Regarding the fourth, the one who acts as Tārā, the scholars of the East do not know even a mere word [of it]. I have realized his Dharma. Nevertheless, in order to dispel ignorance, to thoroughly pacify doubt, and to eliminate error, the scholar composed the treatise in detail. Having realized it as ignorance, it is abandoned; doubt is opened up by one’s own intellect; and having known the error of perversion, it is eliminated. Therefore, it is very well done. From the three moments, the fourth is the other side of the generation stage. Having completely abandoned the stages, one should completely relinquish the absence of joy. What is expressed by the word "fourth" remains as an intentional [meaning]. Because it is the very stage of the empowerment of insight-wisdom (prajñājñāna). How could that fourth be tenable if it is the third insight-wisdom? If there were no insight, how could "likewise" be tenable? If insight is taken up, it is the third, not the fourth. The empowerment that is explained otherwise—as being of the nature of equality and the continuum, untainted and uninterrupted—is definitely indicated by the word "also."

། དེ་ཡི་ཚིགས་བཅད་ལས་བྱུང་བའི། ། དེ་བཞིན་སྒྲ་ཡིས་དེ་འོག་བསྟན། ། གལ་ཏེ་གསུམ་པ་ཉིད་ཐོས་པ། ། ཕྱག་རྒྱའི་དབྱེ་བས་འདོད་པ་དང་། ། ཕྱག་རྒྱ་གྲངས་ལ་ལྟོས་པ་དང་། ། ལྔ་པ་ལ་སོགས་ཁས་བླང་དགོས། ། གལ་ཏེ་ཕྱི་ནང་ཕྱག་རྒྱ་ཡི། ། དབྱེ་བས་ཕྱེ་བར་འདོད་ན་ཡང་། ། ཕྱི་རོལ་ཕྱག་རྒྱ་ལས་བྱུང་བའི། ། གསུམ་པ་ཡིན་གྱི་བཞི་པ་མིན། དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བྲལ་བ། ། བཅོས་ཞེས་ཇི་ལྟར་རྗོད་པར་བྱེད། ། ལྷ་ཡི་རྣལ་འབྱོར་ལ་དམིགས་དང་། ། སྒེག་པ་ལ་སོགས་ཉམས་དང་ལྡན། ། གང་ཕྱིར་དགའ་བ་རྒྱས་བྱེད་པ། ། སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནས། ། བར་ཆད་མེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ། རྒྱུན་མི་འཆད་པའང་དོན་བཞིན་ཅི། ། དགའ་བ་དང་བྲལ་དགའ་བའི་མཐའ། ། འབྲས་བུ་མཐའ་མེད་གང་ན་ཡོད། ། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཁ་དོག་དབྱིབས། ། ལྷ་མོའི་རྣམ་པར་རྣམ་བརྟགས་ཀྱང་། ། ཕྱི་རོལ་ལས་གྱུར་ཇི་འདྲ་བ། ། དགའ་བ་དེ་འདྲ་རྙེད་མ་ཡིན། ། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཁ་དོག་དབྱིབས། ། རྟོགས་ན་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་ལ། ། གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱུར་ན་ལྟ། ། བདེན་ན་ལྷ་མོ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར། ། བླ་མ་སློབ་མས་རྣམ་བརྟགས་པ། ། བརྟགས་པ་དེ་ལས་དགའ་བ་གང་། ། བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་འོག་ཏུ། ། མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་འབྱུང་བ་དང་། ། འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་འབྱུང་བས། ། གལ་ཏེ་ནུས་ན་དགོས་པ་ལ། ། མཐའ་མེད་ཟག་པ་དང་བྲལ་ཞེས། ། བྱ་བ་ལ་སོགས་མེད་པ་དང་། ། དམན་པའི་བུད་མེད་ཇི་ལྟ་བར། ། དགའ་དང་བདེ་བའང་དེ་བཞིན་དམན། ། མཆོག་ལ་དེ་བཞིན་མཆོག་ཡིན་ཏེ། ། གང་ཕྱིར་སྒེག་པ་ལས་བྱེད་དོ། ། དེ་ལ་རིམ་གྱིས་ཁྱད་པར་རམ། །

That which arises from its verses is likewise taught subsequently by the sound. If the third itself is heard, then through the divisions of the mudrā, desire, and dependence on the number of mudrās, one must accept the fifth and so forth. Even if one desires to distinguish them by the divisions of outer and inner mudrās, the third arises from the outer mudrā, not the fourth. In that case, how can it be called "artificial" and "free from outflows"? Focusing on the yoga of the deity and possessing the moods such as the erotic, because it causes joy to expand, it abides by way of the mantra system. How could it be without interruption? How could it be continuous according to the meaning? The end of joy is joyless; where is the infinite fruit? Even if one imagines the form and color of a goddess in a special way, the joy found in what is produced from the external is not like that. If one realizes the special color and form, it is not special; if it were to become manifest, then if it were true, the goddess would be hidden. The joy that arises from the conceptualization of the guru and disciple—after that, through the power of meditation, it arises as manifest itself. Because the special fruit arises, if one is able, for the sake of the purpose, there is no such thing as "infinite" or "free from outflows," and so forth. Just as with an inferior woman, the joy and bliss are likewise inferior; for the superior, it is likewise superior, because it acts through the erotic. In that regard, is there a gradual distinction? Or...

གང་གིས་གྲངས་ཁྱད་གྱུར་པ་མེད། ། སངས་རྒྱས་འདྲེན་པ་བྱེད་པ་ཡི། ། བཞི་པ་དེས་ན་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཇི་ལྟར་ལོ་མ་ལྕི་བ་དང་། ། རྩྭ་སོག་ལ་སོགས་དུ་བ་གཅིག། ཨ་ག་རུ་དང་ག་པུར་དང་། ། ཙནྡན་ལ་སོགས་ལས་བྱུང་བའི། ། དུ་བས་མེ་ནི་དཔོག་བྱེད་པ། ། སྤྱི་ཡིན་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་ནོ། ། བར་བཅད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལ་སོགས། ། ཁྱད་པར་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱད་པར་ཁ་ཅིག་ཙམ་གྱིས་ནི། ། ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། མཚན་ཉིད་མཚན་གཞིའི་ངོ་བོ་ཡིས། ། གང་གིས་དབྱེ་བ་རྗོད་བྱེད་པ། ། ཀུན་གྲགས་པ་ཡི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས། ། གསུམ་པའི་མཚན་ཉིད་དག་ཏུ་བཤད། ། མཚན་གཞིར་གྱུར་པའི་བཞི་པ་ནི། ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པར་འདོད། ། དེ་ཚིག་བྱིས་པ་དགའ་བྱེད་ཀྱི། ། མཁས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བསྟན་བཅོས་འཇིག་རྟེན་གང་དུ་ཡང་། ། མཚན་ཉིད་འགལ་བར་མི་བྱེད་དོ། ། གང་ཕྱིར་མི་རྟག་ཟག་བཅས་ཕྱིར། ། དེ་ཕྱིར་གསུམ་པར་འདོད་པ་ཡིན། ། མཐའ་ཡས་ཟག་བཅས་དགེ་བའི་ཕྱིར། ། གཅིག་ཏུ་བཞི་པ་གཙོ་བོ་ཡིན། ། དམ་པའི་དོན་དུ་ཡོད་པ་མཆོག། མངོན་དུ་སངས་རྒྱས་སྟེར་བྱེད་པ། ། གང་དེ་སྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། ། འཆད་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། མི་ཤེས་པ་ཞིག་སེང་གེ་ཡི། ། མཚན་ཉིད་གལ་ཏེ་སྟོན་བྱེད་ན། ། གྲགས་པ་ཅི་འདྲ་བུ་དེ་ལ། ། དེ་འདྲའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད། ། ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་བཞིན་བརྗོད་པས། ། དེ་བཞིན་འདི་ལས་སྨྲ་བྱེད་དེ། ། གཞན་དག་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ན། ། གཞན་ཞིག་རྙེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཟག་བཅས་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ན། ། ཟག་མེད་རྙེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཟག་མེད་གལ་ཏེ་སྒོམ་ན་ཡང་། །

That which has no numerical distinction, Which acts as the guide to the Buddha— That fourth [reason] does not exist. Just as smoke from heavy leaves, Grass, and so forth, is one, While smoke arising from Agallochum, camphor, sandalwood, and the like, Infers the fire; it is the universal, Not the particular. Regarding the uninterrupted cause and so forth, The particular is not a valid means of knowledge. By means of just some particular, All particulars will not arise. By way of the nature of the definition and the basis of definition, That which expresses the distinction Is explained as the third definition By means of the well-known logical reason. The fourth, which is the basis of definition, Is held to be the opposite of that. Those words are for the delight of children, But not for the wise. In any treatise or in the world, One does not make the definition contradictory. Because it is impermanent and contaminated, Therefore it is held to be the third. Because it is infinite, contaminated, and virtuous, The fourth is primarily the one. To that which explains the definition Of that which exists in the ultimate sense, The supreme, which bestows manifest buddhahood— To that, I pay homage. If an ignorant person Were to show the definition of a lion, What kind of reputation would he have? He would show such a definition. Just as one speaks according to what is known, So too is it spoken from this [text]. When others practice meditation, They do not find something else. When one meditates on the contaminated, The uncontaminated is not found. Even if one meditates on the uncontaminated, [it is not found].

དེ་ནི་རྗེས་སུ་མྱོང་བ་མེད། ། རྗེས་སུ་མྱོང་ན་གྲུབ་ཟིན་པས། ། དེ་ལ་སྒོམ་པ་ཅི་ཞིག་བྱ། ། ཟག་པ་མེད་ལ་མོས་པ་ཡིས། ། ཟག་བཅས་གལ་ཏེ་སྒོམ་ན་ཡང་། ། བདུད་རྩི་འཐུང་བར་འདོད་པ་ཡིས། ། རྩ་དག་ཅི་ཕྱིར་འཇིབ་མི་བྱེད། ། མི་གསལ་བ་ཉིད་སྒོམ་པ་ཡིས། ། ཅི་ཕྱིར་གསལ་བ་རྙེད་པར་འགྱུར། ། མི་གསལ་བ་ཉིད་སུ་ཡིས་བསྒོམ། ། སྒོམ་བཞིན་པ་ན་དེ་མི་གསལ། ། གང་གསལ་བ་དེ་བསྒོམ་བྱ་མིན། ། སྒོམ་བཞིན་ན་ཡང་མི་གསལ་བའོ། ། གསལ་བར་མོས་ནས་སྒོམ་ན་ཡང་། ། དང་པོ་གསལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་གལ་ཏེ་འདིར་འདོད་ནའང་། ། ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་གསལ་བ་མེད། ། མི་གསལ་བ་ལས་གསལ་འགྱུར་ཏེ། ། བྱ་བ་འདི་ནི་བསྒོམས་པའི་སྟོབས། ། ཉོན་མོངས་མེད་པ་བསྒོམས་པ་ལས། ། ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། ། བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འདི་འདྲ་བ། ། ཉེ་བར་རྙེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བཞི་པ་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ། ། རྣམ་ངེས་འགྲེལ་པ་ཡང་དག་པར། ། རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་སྤྱོད་པས་ན། ། དེར་ནི་དེ་བཞིན་རྟོགས་པར་བྱ། ། དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བའི་ཕྱིར། ། གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བཞི་པ་ཡི། ། དཔེ་མིན་པ་ནི་ཤེས་བྱ་སྟེ། ། དེ་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པར་བྱ། ། དེ་ལྟར་མིན་ན་དཔེ་ཙམ་གྱིས། ། བསྒྲུབ་བྱ་བསྒྲུབས་པ་གང་ན་མེད། ། བསྒྲུབ་བྱའི་རྗེས་འགྲོ་གཏན་ཚིགས་མེད། ། དཔེ་ཡིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ། ། ཚད་མ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་བསྒྲུབས་ནས། ། འབྲལ་བ་ཡང་དག་དྲན་པར་བྱེད། ། དཔེ་ཡིས་ཉེ་བར་ཤེས་གྱུར་ལ། ། གཏན་ཚིགས་ཉམས་པས་གང་དུའང་མིན། ། གཅིག་གིས་ཅུང་ཟད་སྒྲུབ་བྱེད་ཅེས། ། སྨྲ་བ་ལྟར་ནའང་རྟོག་གེ་མིན། །

That is not experienced subsequently; if it were experienced subsequently, it would already be established. What meditation could there be for that? Even if one meditates on the contaminated through an interest in the uncontaminated, why would one who desires to drink nectar not suck on a blade of grass? By meditating on that which is unclear, how could clarity be found? Who meditates on that which is unclear? While it is being meditated upon, it is unclear. That which is clear is not an object of meditation; while it is being meditated upon, it is unclear. Even if one meditates with the interest in clarity, it will not become clear at first. Likewise, if one desires it here, there is no clarity in that which is afflicted. Clarity arises from the unclear; this process is the power of meditation. By meditating on that which is unafflicted, one does not become afflicted. Such a thing is not found through the power of meditation alone. The fourth is called "non-conceptual." In the Viniścaya-saṃgrahaṇī, it is correctly explained that because it functions as yogic direct perception, it should be understood in that way. Because it is so extremely difficult, the third should be known as not being an example for the fourth; therefore, one should remain in meditative equipoise. Otherwise, how could the probandum be established by a mere example? There is no logical reason that follows the probandum; it must be demonstrated by an example. Having established it through the two means of valid cognition, one correctly recollects the separation. When it is understood through an example, it is not anywhere a case of the logical reason failing. Even if one says that one [example] establishes a little, that is not the way of logic.

ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྲུབ་ན་ནི། ། འབྲེལ་པའང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན། ། གནས་བཞིར་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ། ། སྒྲུབ་པ་འཇུག་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། ། མ་གྲུབ་པ་ཉིད་གྲུབ་དོན་དུ། ། སྒྲུབ་པར་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ནམ། ། རྟོག་གེ་པ་ནི་མིན་པའི་ཚིག། ཡོད་པར་གྲུབ་པ་མེད་པའོ། ། མ་གྲུབ་པ་ལ་དངོས་པོའི་ཆོས། ། ཡོད་པར་གྲུབ་གྲུབ་རྟེན་མེད་ཆོས། ། གཉིས་ཀ་ལ་བརྟེན་འཁྲུལ་པ་ཡིན། ། དངོས་མེད་ཆོས་དང་འགལ་བས་ན། ། དེ་ཡི་ཡོད་པ་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ། ། དཔེ་ལས་བྱུང་བའི་མཐར་ཐུག་པ། ། ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་ཡིས་གྲུབ་པ་མེད། ། ཇི་ལྟར་གླང་ལ་བ་མེན་ཟེར། ། དཔེ་ཡིས་རེས་འགའ་གྲུབ་པའང་སྲིད། ། ལུང་ཚིག་ཚད་མ་ཡིན་པས་ན། ། འདི་ལ་དེ་ཡིས་འདོད་པ་བྱ། ། དཔེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚད་མ་འདི། ། ཕ་རོལ་པོས་ཀྱང་མ་བསལ་ཏམ། ། ལུང་ལས་ཐ་དད་མེད་པ་དེ། ། གཞན་དུ་ཉེ་བར་འཇལ་བ་སྟེ། ། གཉིས་སུ་གཟུང་བ་ཉིད་མེད་ན། ། དེ་ཡིས་བཅད་པ་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཉེ་ཕྱིན་རིང་བའི་ཡུལ་དག་ལ། ། དཔེ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན། ། གྲོང་ཁྱེར་དུ་ནི་བ་ལང་སྔོན། ། མཐོང་ནས་དགོན་པར་གནས་ན་ཡང་། ། བ་ལང་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ཚེ། ། འདྲའོ་སྙམ་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེ། ། དེ་འདྲ་བ་ཡི་བ་ལང་སྟེ། ། གྲོང་ཁྱེར་དུ་ནི་བདག་གིས་མཐོང་། ། བློ་ལ་འདྲ་བར་ཞེས་པས་ན། ། དེ་ཕྱིར་དཔེ་ཞེས་བྱ་བར་གནས། ། བ་ལང་མངོན་སུམ་མཐོང་བས་ན། ། སྔོན་གྱི་བ་ལང་དྲན་འགྱུར་ཏེ། ། ད་ལྟར་ཉིད་ཀྱི་འང་འདྲའོ་ཞེས། ། དཔེ་ལས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་འགྱུར། ། དེ་ཕྱིར་དཔེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། ། གཉིས་སུ་འཛིན་པ་སྔོན་འགྲོ་བའི། ། ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་མཐར་ཐུག་ལ། །

If the property and the subject are established, then the relationship must also be established. When establishing [the subject] in the four positions, what need is there to mention the application of the proof? Is it not the case that one applies the proof for the sake of establishing that which is unestablished? The words of the logicians are not [correct]: existence is not established in what is non-existent. If a property of a functional thing exists in what is unestablished, there is no basis for the establishment of existence. Both [cases] are based on error. Since it is contradictory to a non-functional thing, how can its existence be established? Your example, which is the ultimate [source], is not established by your own example. Just as one says "wild ox" for an ox, an example might sometimes be established. Since the words of scripture are authoritative, one should accept what is intended therein. Has this authority called "example" not been refuted by the opponent? That which is not distinct from scripture is otherwise an inference. If there is no grasping of two [as distinct], there is nothing at all determined by it. Regarding near and distant objects, it is explained as "example." Having previously seen an ox in the city, even if one dwells in the wilderness, when an ox is seen, the cognition "it is similar" arises. "This is an ox like that; I saw it in the city." Because the mind perceives the similarity, it is therefore established as an "example." Because the ox is seen directly, one remembers the previous ox and, thinking "this is also similar to that," one determines it through the example. Therefore, even that which is called an "example" is preceded by the grasping of two [as distinct], and is the ultimate as it has been explained.

གཉིས་སུ་འཛིན་པ་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཡོངས་ཐོབ་པར། ། གལ་ཏེ་ཤེས་ནས་དེ་འཛིན་ཏེ། ། གཉིས་པོ་ཤིན་ཏུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར། ། དེ་ཚེ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་ཡོད། ། ཡོངས་སུ་སྨིན་ལ་རྒྱུ་མེད་ཕྱིར། ། ཐབས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ཞིག་བརྟན་བཞིན་པ་ན་ཡང་། ། གཞན་དག་གློ་བུར་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ཐོག་མར་བཤད། ། དེ་ཕྱིར་བློ་དང་ལྡན་པས་བསླབ། ། བར་ཆད་མེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ནི། ། ཤིན་ཏུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་སྒོམ་པ་གོམས་པ་ཡི། ། དབང་གིས་དེ་ཕྱིར་འདོད་ན་ཡང་། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དུས་ཀུན་དུ། ། བར་ཆད་མེད་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ། ། ས་བོན་སྣ་ཚོགས་བསྒོམས་པ་ལས། ། རྟག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་བློ་ལ་ནི། ། གང་ལས་སྐྱེ་བའི་ངེས་པ་མེད། ། གནོད་པ་མེད་དང་ཡང་དག་དོན། ། རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཕྱིར། ། བློ་ནི་དེ་ཕྱོགས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ། འབད་ཀྱང་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བློ་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་གོ། འདི་ནི་བདག་ཀྱང་འདོད་པ་ལ། ། རང་བཞིན་གཡོ་བར་བཟོད་པ་དང་། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྗེས་སུ་འཇུག། བློ་ལ་དེ་ཡི་ཕྱོགས་གྱུར་པའི། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རྫུན་པའི་ཚིག། དེ་ལ་སོགས་པ་ཕལ་ཆེ་བར། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་སྒོམ་པར་བཤད། ། དེ་ཕྱིར་དེ་རུ་རྟོགས་བྱ་ཡི། ། ཡོད་པ་བཤད་པའི་དགོས་པ་ཅི། ། འདི་ཡི་ལུང་དང་ཚད་མ་དང་། ། མན་ངག་གསང་བའི་མཐའ་རྟོགས་ནས། ། སྐལ་ལྡན་དངོས་རྣམས་ལ་ཕན་ཕྱིར། ། བཤད་ཀྱིས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མིན། ། དཔལ་ཁ་ཆེའི་སློབ་དཔོན་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ་དང་། ། མཚན་གཞན་ཕྲ་བར་རྟོགས་པའི་དཔལ་ཞེས་བྱའི། །

Duality does not exist. If one understands that total maturation is fully attained, and grasps it as such, then because the two have been utterly destroyed, at that time, only the one exists. Since there is no cause for total maturation, even the means do not exist. Even while one thing is being stabilized, others will not arise adventitiously. The term "other" was explained at the outset; therefore, the wise should train in this. The very cause of being without interruption will not arise at all. If one claims that this is due to the power of familiarity through meditation, even so, it will not be established as uninterrupted at all times. From the meditation on various seeds, there is no certainty as to which cognition will arise. Because it is unharmed, the authentic reality, and its nature is non-erroneous, the mind will incline toward that side; thus, even with effort, it will not be reversed. If the mind has become thus, then understand: even if I myself were to desire this, it would tolerate a shifting nature and follow after error. For the mind that has turned toward that side, the words of the Great Intelligent One are false; most of such things as these are explained as the meditation of the completion stage. Therefore, what is the purpose of explaining existence in that context? Having realized the scriptures, valid cognition, and the secret limits of the pith instructions, I explain this for the benefit of fortunate beings; it is not out of manifest pride. The glorious Kashmiri master Ratnavajra, also known by the name Sūkṣmaviniścayaśrī,

ཡང་དག་བཞི་པ་འབྱུང་བའི་གཏམ་ཙམ་འདི་ལ་བྱས་པ་མེད། ། བཞི་པ་མེད་ཅེས་ལོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་སྙམ། ། བཞི་པ་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མན་ངག་ཅེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཁ་ཆེའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རིག་བྱེད་ཀྱི་མཐའ་འཛིན་པ་དཔལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་བིདྱཱ་བྷ་དྲ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའོ། །

There is nothing fabricated in this mere discourse on the emergence of the fourth [empowerment]. I thought it would be improper if the fourth were to be wrongly regarded as non-existent. This concludes the treatise titled The Pith Instruction for the Ascertainment of the Fourth, composed by the great Kashmiri master, the upholder of the Vedānta, the glorious Ratnavajra. It was translated by the Indian abbot Vidyābhadra and the translator-monk Tsultrim Tashi.