An Explanation of [Āryadeva’s] “One Hundred Essential Verses Bestowing Understanding”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པྲ་ཏི་པཏྟི་སཱ་ར་ཤ་ཏ་ཀ་བི་བ་ར་ཎཾ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། གོ་བར་བྱེད་པའི་སྙིང་པོ་བརྒྱ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ། དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། བདེན་པ་གཅིག་པུ་ཚད་མ་ལ་སོགས་ཟབ་མོའི་ཚུལ། ། འདི་ནི་བསྒོམས་པས་རྟོགས་པར་སླ་བའི་སྙིང་པོ་སྟེ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཀུན་དུ་སྤྱད་པའི་དྲིན་དག་ལས། ། ཐམས་ཅད་ལ་ནི་གོ་བར་བྱེད་པའི་སྙིང་པོར་གྱུར། ། གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་བྱུང་ཆོས་ཀུན་མཉམ་ཉིད་རང་བཞིན་ཡང་། ། རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་སྒེག་མོ་རྣམས་ཀྱིས་དགྱེས་པར་གྱུར་རྒྱལ་བ། ། སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པ་མང་མཛད་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོའི་དཔལ། ། མཉམ་མེད་ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་དེ་ཡི་ཞབས་ནི་བསྟེན་པར་བགྱི། ། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། བསྟེན་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གུས་པ་དང་བཅས་པས་བར་མ་ཆད་པར་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བྱ་བ་ཉིད་དོ། ། ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བླ་ན་མེད་པ་ཆོས་མཐའ་དག་གི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཆོས་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གཉིས་པོའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐའ་དག་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་དཔལ་ཏེ། དེ་ཡིས་ཡང་དག་པར་བསྟེན་པའོ། ། ཧེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ཡིས་སྟོང་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་ཞིང་དམན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སོ་སོར་རང་སྣང་བའོ། ། རུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་དམིགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། རྨི་ལམ་དང་སྒྱུ་མ་དང་སྒྲ་བརྙན་དང་མཚུངས་པའི་སྣང་བ་མཐའ་དག་གཟུང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་སྣ་ཚོགས་པའི་རྟོག་གེ་དང་རྣམ་པར་བྲལ་བའོ། །

In the language of India: Pratipatti-sāra-śataka-vivaraṇa-nāma. In the language of Tibet: The Explanation of the Hundred Verses on the Essence of Understanding. Homage to the glorious Heruka! The profound mode of the single truth, valid cognition, and so forth, is an essence easy to realize through meditation. Through the grace of practicing the completion stage in its entirety, it has become an essence that brings understanding to all. I shall rely upon the feet of that glorious Heruka, the peerless one, who is the glory of the maṇḍala wheel, who manifests in many emanated forms, and who is the Victor who is delighted by the Vajra Lāsyā goddesses, even though the nature of all phenomena is the most sublime equality. Regarding the passage from "whoever" to "I shall rely upon": this means to act with devotion and without interruption, making it the very nature of one's own individual self-knowing awareness. Regarding "the glorious Heruka": he is "glorious" (śrī) because he is the unerring nature of all unsurpassed phenomena, the nature of reality (dharmatā) in which all the excellences of the two worlds are clearly manifest, and he is passionately devoted to all the qualities of the Sugatas; thus, he is perfectly relied upon. The syllable he signifies emptiness of causes, being free from birth and, by its very inferiority, the coemergent suchness that is individually self-manifesting. The syllable ru signifies emptiness of external and internal focal objects, being free from the characteristics of grasping and various conceptualizations regarding all appearances that are like dreams, illusions, and echoes.

ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུའང་མི་གནས་པ་དེ། དཔེར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཞིང་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དམིགས་པས་ཐམས་ཅད་གནས་པའོ། ། འདི་ཉིད་ནི་ཆོས་མཐའ་དག་གི་གནས་ལུགས་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་བྱ་བ་དང་རྟེན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དེ་ཉིད་དེ། གང་ཞིག་དེ་བཞིན་དུ་གྱུར་པ། ། ཞེས་བྱ་བར་འབྲེལ་ཏོ། ། ཆོས་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ན་ཆོས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་མཉམ་པ་ནི་འདྲ་བ་སྟེ། འགྱུར་བ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུའོ། ། ཇི་སྲིད་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་བར་ལས་ཤིན་ཏུ་ལྷག་པས་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའོ། ། རང་བཞིན་ནི་གང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་སྟོབས་བཅུ་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་དང་ངེས་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པས་དཔེར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཡང་དགྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དགྱེས་པ་ནི་དགའ་བ་ཐོབ་པའོ། ། དེ་ནི་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མཐའ་དག་གི་བདག་ཉིད་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་རྣམ་པར་མཛེས་ཤིང་རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བའི་སྐུའོ། ། རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་སྒེག་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྟན་པ་དང་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྡོ་རྗེ་སྟེ།

The syllable ka refers to that which does not abide anywhere. It is free from all examples and is the non-referential observation of its own essence, which is without analysis; by observing this, all things abide. This very state is the actual mode of being of all phenomena, free from the characteristics of substantial entities, beyond analysis, and without support. It is the body (kāya) whose nature is the supreme great bliss of the perfectly enlightened Buddha (samyaksambuddha). This is connected to the phrase "that which has become such." Regarding "all phenomena" (sarvadharma): they are called dharma because they maintain their own specific characteristics (svalakṣaṇa) of a pure nature that transcends the domain of speech. Their "equality" (samatā) is their similarity, in the sense of unchanging suchness (tathatā). Because it is far superior to the levels of the śrāvakas and others, it is "supreme" (parama), meaning unsurpassed. Its "nature" (svabhāva) is the support and definitive ground of all the qualities of the Buddhas, such as the ten powers (bala) and the fearlessnesses (vaiśāradya); this is the dharmakāya. Having become thus, although it is free from all examples, it is called "joyful" (pramuditā). "Joyful" means the attainment of bliss. This is the body that arises as the perfect enjoyment of the excellence of benefit for oneself and others, beautified by the major and minor marks, and whose essence is the entirety of the perfections (pāramitā) such as generosity, which are uninterrupted. Regarding the phrase "by the vajra-dancing goddesses": the wisdom of emptiness, characterized by stability, essence, and so forth, is the "vajra."

རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཆེད་དུ་རོལ་པས་ན་སྒེག་པའོ། ། འདི་ནི་འོད་གསལ་བ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པས་མོ་སྟེ། སྒེག་པར་གྱུར་པའི་ངང་ཚུལ་གྱིས་ན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱའོ། ། བར་མ་ཆད་པར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་རང་གི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་དགྱེས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཆོས་ཉིད་སྟོན་པས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ཞིང་། འཇིགས་པ་མེད་པས་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། སྤྲུལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་རྗེའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པས་རྣམ་པ་མང་པོའི་མཛད་པ་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པའི་དབང་ལས་སྟོན་ཞིང་འཇུག་པ་ནི་སྤྲུལ་པ་སྟེ། དེའི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གྲངས་ལས་འདས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་བརྙེས་པའོ། ། དཔལ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་དང་དེར་གསུངས་པའི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རང་གི་ངོ་བོ་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་ཟབ་མོ་ཉིད་གཅིག་པུ་ནི་སྐུ་གསུམ་པོ་རོ་གཅིག་པའི་སྐུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་སྡོམ་པས་དེ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་གྱུར་ཅིག་པའོ། ། མང་པོའི་རྣམ་པར་རྟོག་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ཉིད་ལ།

Because one sports for the sake of the perfect benefit of oneself and others, one is "graceful." Since this is not other than luminosity, it is "female"; by way of the disposition of having become graceful, it is said "by them." Because it arises uninterruptedly and non-conceptually, conceptualization is completely purified and becomes one's own nature; thus, it is called "become joyful." Because one teaches the unerring nature of phenomena (dharmatā), one is not overwhelmed by the śrāvakas and so forth; being fearless, one is called "Victorious" (jina), which is the saṃbhogakāya. As for "emanation" (nirmāṇa), because one is under the influence of compassion, one displays and engages in manifold activities according to the inclinations of sentient beings; this is the emanation. Its nature of form is the attainment of a maṇḍala circle that is exceedingly vast and beyond number. "Glorious" (śrī) refers to that which is the nature of non-dual wisdom; the maṇḍalas of the support and the supported, as taught in various places, which are inseparable in their own essence, are the nirmāṇakāya. Therefore, the Blessed One is the single body in which the three bodies have a single taste—the profoundness itself, filled with a collection of qualities that are not other. This is called "realizing great bliss." Regarding "homage" (namas), it means that through the pacification and restraint of the habitual tendencies of body, speech, and mind, may one come to realize that [nature]. As for "this manifold conceptualization," it is the very emptiness of the nature of phenomena (dharmatā), which is naturally pure and empty of arising, abiding, and ceasing.

འཇིག་རྟེན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ལྷག་པར་གནས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཚོགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་རློམ་པ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གང་གིས་སྤངས་པ་ནི་རོ་གཅིག་ཏུ་མཉམ་པས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ནུས་པའི་ཚེ་རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་སོན་པར་རྟོགས་པའོ། ། མཛེས་པའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཡང་མཉམ་པར་གོ་བར་བྱེད་པའི་སྙིང་པོ་ནི་དགའ་བ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡིས་མཛེས་པས་ན་མཛེས་པའོ། ། ཡོངས་སྒྱུར་ཆེད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་ཕ་རོལ་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་མ་ལུས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཇི་ལྟའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟ་བའི་དོན་ནི་མིང་ཇི་ལྟ་བའི་དོན་ཏེ། ཕྱི་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་བ་རྟོགས་པའི་དོན་ཏོ། ། གོ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། གཞི་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུའོ། ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སུ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། འདི་ནི་སྟོན་པ་སྟེ། ཤྲི་ཧེ་རུ་ཀ་ཞེས་བྱ་བ། ། ཤྲཱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཛེས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཧེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧཱུཾ་ཡིག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། ། རུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་པའི་སྐུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཀྱང་ངོ་། ། སེམས་ཉིད་ཀྱེ་ཡི་རྡོ་རྗེའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

In the conventional world, there is a collection of unreal conceptualizations that focus on the nature of duality as being preeminently established. How so? It is by way of being utterly conceited. That which abandons this is the realization of having correctly reached the emptiness endowed with the supreme of all aspects, at the time when one is capable of discerning through the equality of a single taste. Regarding the term "beautiful joy" (śubha-rati): the essence that causes everything to be understood as equal is "joy," which is the suchness of the five perfections (pāramitā). Because it is beautiful by means of that, it is "beautiful." Regarding the phrase "for the sake of transformation": it is for the sake of caring for others in every way and in all respects; it is the very essence of the nature of phenomena (dharmatā), which is free from all habitual tendencies and is unwavering. This is what is meant by "in that very way." Regarding the phrase "the meaning of how it is": the meaning of how it is refers to the meaning of the name, which is the meaning of realization to be explained later. "Causing to understand" is insight (prajñā), in the equality that is without a basis. Thus, the Blessed One is said to be the essence of emptiness and compassion through those various aspects; it is that which is the purification of conceptualization. This is the Teacher, known as Śrī Heruka. "Śrī" means possessing beauty. "He" means arising from the cause of the syllable hūṃ. "Ru" means self-perfection. "Ka" also means the body of the purification of conceptualization. "The nature of mind is Hevajra" means:

གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་ཞིང་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། ། དེ་ནི་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ལྷག་པའི་རྣམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། ། ཀུན་དུ་རྟོག་མེད་ཅེས་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་བསལ་ཞིང་བྲལ་བའོ། ། མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་ཉིད་སྣང་བཞིན་པའོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་པ་ནི་མ་བྱུང་བ་སྟེ། སྐད་ཅིག་ལས་ཀུན་ནས་མ་སྐྱེས་པར་ངེས་པའོ། ། ཐོགས་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བས་མི་ཐོགས་པའི་ཆོས་གཅིག་པུར་ངེས་པའོ། ། དོར་དང་བསགས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེ་བ་བསལ་བ་མེད་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་མ་ལུས་པས་སྟོང་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སེམས་ནི་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད་སྟོན་ཏེ། རྟེན་མེད་པ་ཉིད་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ནི་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་སྟེ། བག་ཆགས་དང་བག་ཆགས་ཅན་དུ་ཡོད་པའི་གཟུགས་སུ་རྟོག་པས་མོས་ཤིང་རློམ་པ་དང་མངོན་པར་གསལ་བ་དང་འདོད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་ཉེ་བར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་དོ། ། སྣ་ཚོགས་སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་རྣམས་སུ། ། སྣ་ཚོགས་མོས་པས་རྣམ་རྟོག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་སྣ་ཚོགས་སུ་འཇུག་པའི་རང་གི་ཉམས་ཀྱི་དབང་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།

Because it is thus, the mind that is not other than that is Hevajra; therefore, the intention is that this very [mind] should be realized and meditated upon. It is the nature of the supreme aspect of the non-duality of great emptiness and great compassion. "Non-conceptual" means that the obscurations of the knower and the known have been thoroughly cleared away and separated from the focal object. "Unmixed" means that the supreme nature, suchness, appears without dependence. "Unborn" means that which has not arisen; it is certain that it is not produced from a moment. "Unobstructed" means that, being free from internal and external focal objects, it is certain to be the single unobstructed phenomenon. "Abandoned of rejection and accumulation" means that, by its own nature as it is, the vast is not excluded, and it is empty of all habitual tendencies of erroneous clinging. Therefore, the mind that has become such as that is Hevajra. By these [terms], this is shown: Hevajra is the manifestation of form in the very absence of a support. It is stated that the conceptualization, the conviction, the conceit, the manifestation, and the desire for form as existing in terms of habitual tendencies and their possessors are not the actual state. "In various emanated forms, conceptualized through various convictions" means that it occurs through the power of one's own experience in various conceptual natures.

སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་ལ་མོས་པས་ཕྱག་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་སྟོང་པ་ཉིད་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། རང་གི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་མཐའ་དག་ནུབ་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ནི་སོ་སོར་སྣང་བ་མེད་པ་སྟེ། དེ་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པའི་ངོ་བོར་དེ་ལམ་ལ་མོས་པའང་མེད་པའོ། ། འདི་ནི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སེམས་འོད་གསལ་བ་རབ་ཏུ་སྣང་བའི་ངང་ཚུལ་འཛིན་པ་ལས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་དེ། དེ་ལ་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་རྣམ་པ་མཐའ་དག་གི་དབྱེ་བ་སྣང་བས་མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་སོ། ། རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཡང་དམིགས་པ་མེད་པར་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་རྟོགས་པས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལྷག་པར་རྟོགས་པས་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དམིགས་པ་མཐའ་དག་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་ཚོགས་གཉིས་པོ་རྫོགས་པ་དང་ལྷག་པའི་ཐར་པ་སྟེར་བས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འདི་རྣམས་དག་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། ། ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དབའ་རླབས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་སྟོང་པའོ། ། བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ལས་ལྷག་པར་སྨྲ་བར་འོས་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནི་ཉེ་བར་བསྡུས་ནས་བརྗོད་པའོ། །

Through devotion to the sixteen emptinesses, the generation of emptiness and so forth occurs in the sixteen-armed [deity] and others. Regarding the phrase "by realizing one's own nature": the coemergent nature, in which all habitual tendencies have subsided, is without individual appearance; by realizing that very [nature], there is no longer even a conviction in the path as a definitive entity. This "nature" and so forth refers to the essence of non-conceptual coemergence, which is called the "natural maṇḍala." This is because it maintains the mode of the luminous mind, which is the essence of emptiness endowed with the supreme of all aspects. Regarding the "five wisdoms," it is the identity of the five wisdoms. Among them, the mirror-like wisdom is so called because all various distinctions appear within the utterly pure coemergent [state]. The wisdom of equality is so called because, being intensely luminous, it is a single unity without focal points. The discriminating wisdom is so called because it realizes [phenomena] without error. The all-accomplishing wisdom is so called because it realizes the emptiness endowed with the supreme of all aspects in an exceptional way. The wisdom of utter purity is so called because all focal points are pacified, the two accumulations are perfected, and it bestows supreme liberation. These are the pure nature, because they are exclusively wisdom. "Without waves" means empty of the habitual tendencies of conventional terminology. "Unsurpassed" means there is nothing more excellent to be expressed than this; that is the summary statement.

སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། ། ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་སྟེ། དེའི་གཟུགས་ནི་དེ་འདྲ་བའོ། ། མ་ལུས་དགའ་བ་ཡང་དག་རྫོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དགའ་བྲལ་གྱི་དགའ་བའི་ཕྱིར་བྱུང་བ་དེ་ཡིས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་རང་གི་ངོ་བོ་མངོན་པར་གསལ་བར་གྱུར་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་ཅིང་ལྟོས་པ་དང་བྲལ་བ་རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་སྣང་བ་ལྟ་བུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྟོན་པར་བརྗོད་དོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ལས་བསལ་བ་དང་བཞག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཇི་ལྟའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་སྟེ། ། ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞིང་མ་འདྲེས་པའི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། ། གཟུང་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་སྟེ་དེ་མ་ཡིན་པར་རོ། ། རྟོགས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་གསལ་བར་སྣང་བ་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་དང་མཚུངས་པར་ཡང་ངོ་། ། དེ་འདི་ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། རྟོགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཉིད་དེ་གཉིས་དང་བྲལ་བར་རོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཇི་ལྟ་བ་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ལས་ལྷག་པར་གཞན་མེད་པའོ། ། སྟོང་ཉིད་གཅིག་པུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབའ་ཞིག་པ་གང་གི་ཕྱིར་རོ།

"By the nature of being without conceptual elaboration" means by the nature of individual self-cognition, which is empty of the various habitual tendencies. "God" refers to Hevajra; his form is of such a nature. "Perfectly complete with all joy without exception" means that because it arises for the sake of the joy beyond joy, it is called "perfectly complete." It is also stated to show that what subsequently becomes the manifest clarity of its own essence is characterized by all aspects, being unimpeded and free from dependence, like the appearances in dreams and so forth. By this very [realization], the afflictions and secondary afflictions are pacified. "Form and so forth" refers to the aggregates, elements, and sense bases; these are free from being removed or established from within this suchness. "In whatever manner" means just as it is; it abides in exactly the same manner as the extremely clear and unmixed aspect. "That which is to be grasped" refers to that which is not to be designated by the convention of a dual nature. "To be realized" means that it appears with extreme clarity, similar to an illusion or a dream. "This is it" indicates that it is just like this. "By realization" means the very experience itself, which is free from duality. "Maṇḍala" indicates the nature of the maṇḍala; furthermore, "essence" means that there is nothing else superior to oneself. "Sole emptiness" means that it is exclusively that.

། དེ་ལེན་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མེད་པ་སྣང་བཞིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་གསུངས་པ། དཀྱིལ་ན་སྙིང་པོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ། དེ་ཡི་འཁོར་ལོ་རོ་ཞེས་བརྗོད། ། དེ་ལེན་བྱེད་པས་དཀྱིལ་འཁོར་ཏེ། ། ཐིམ་པ་ཞེས་བྱར་འདོད་པའོ། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་གོང་དུ་གོ་བར་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་བྲལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་དག་སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པར་མཚན་ཉིད་ཁྱད་པར་མེད་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལས་ཀྱང་། རྩ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩའི་རྒྱུན་རྣམས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་ཉིད་དོ། ། མཁའ་འགྲོ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་བདག་མེད་མ་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་སོ། ། ཕུང་པོ་ལྔ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་སེམས་ཡིན་པས་སོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མཉམ་སྦྱོར་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དབྱེར་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། འདི་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། ། བསམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། ། ཐུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། ། སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་ཕྱི་དང་ནང་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་སྐུ་གཅིག་པུས་ཀྱང་སྟེ། ཕྱག་དང་ཞབས་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་སྟོང་པའོ། །

Regarding the phrase "by taking that," it refers to that which appears inseparably from it; therefore, non-duality itself is the maṇḍala. As it is said: "The 'center' (maṇḍa) is taught to be the essence, and its 'circle' (cakra) is said to be the flavor. Because it takes that up, it is the maṇḍala; it is asserted to be 'dissolution.'" The term "that very thing" (tattva) means that it is none other than what was previously explained. "Free from characteristics in all aspects" means experiencing all appearances as being without any distinct characteristics, just like an illusion. Likewise, from that same source: "The 'channels' refers to the continuums of the channels. 'All' refers to the thirty-two themselves. 'Ḍākinīs' refers to the yoginīs such as Nairātmyā, who are empty of characteristics. 'The five aggregates' refers to form and so forth. It is called 'maṇḍala' because it is the mind that correctly takes up emptiness." "Equal union of all things" means that all phenomena without exception are of a single nature in suchness, being entirely indivisible in every respect; this very point is what is being shown. "Inconceivable" means being free from the various habitual tendencies. "Mind" (citta) refers to the realization of non-duality. Regarding "Body" (kāya) and so forth: it is the single body of perfect awareness of the outer and inner, spontaneously present in every way and in every respect, yet empty of parts such as hands and feet.

རིགས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་སུ་སྣང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འགྲོ་བར་སྣང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ངོ་། ། སྐུ་དང་རིགས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་དང་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལྟ་བུས་རོལ་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། གང་གི་ཕྱག་རྒྱའི་དྲིན་གྱིས་རྒྱས་བཏབ་པས་གཉིད་མཐུག་དང་བྲལ་བར་བྱས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལྟ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཐམས་ཅད་དུ་རབ་ཏུ་བཀོད་པ་ལ་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་སྦྱོར་བའི་ངོ་བོས་གཉིས་སུ་མེད་པར་ངེས་པར་སྡོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྩོམ་པས་འཕེལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཟབ་མོར་གྱུར་པའོ། ། སྙོམས་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུག་དང་ཚེར་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ཡང་ངོ་། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་སྟོན་ཏོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་སྒེག་པས་རོལ་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཡིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། ། གཟུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་མཐའ་ཡས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་དུས་དང་སྣང་བ་ཇི་ལྟ་བར་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པས་ཀུན་ནས་ཆོས་སྟོན་པའོ། ། དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཅན་ཏེ། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཡིན་གྱི་ཞལ་ཕྱག་ལ་སོགས་པར་ཡོངས་སུ་བགྲང་བས་མཛེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། ། ཅི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ། ། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

The term "families" refers to two types of family appearances: the nature appearing as the world of beings, and the identity of the unerring dharma. Just as the bodies and families are, so too is the play of signs, mudrās, and so forth. "That" refers to the Blessed One, the great bliss that is brought about by being sealed by the grace of his mudrā, thereby freeing one from deep sleep. "In that way" here refers to being perfectly arrayed in all respects. "Thus" means that by means of the essence of union with an external mudrā, one definitively binds in non-duality; through the very process of increasing this, it becomes profound. "Meditative absorption" refers to the wisdom that is omnipresent in all aspects. "In all" means even in things such as poison and thorns. "A feast of great bliss" means possessing the play of the graceful display of great bliss; by that, one enters into meditative absorption. "Infinite perfection of form" means teaching the dharma in every way, perfectly fulfilling the intentions, times, and perceptions of those to be trained. He is the "Vajra-holder," meaning he is so by virtue of the unchanging dharmatā, and not because of the beauty of being enumerated with faces, hands, and so forth—this is the intended meaning. "What" indicates that he is to be personally realized and is not within the domain of words. To demonstrate that very point once more:

དེ་བཞིན་ཉིད་འབའ་ཞིག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་བསལ་བ་དང་བཞག་པ་དང་བྲལ་བ་ཇི་ལྟ་བར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་སྟེ། དེས་ན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའོ་ཞེས་གསལ་བར་བསྟན་ཏོ། ། གསལ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཉེ་བར་དམིགས་ཤིང་ཡོད་པའི་གཟུགས་ལས་མ་འདས་པར་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་དང་། བག་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་རྟོགས་པས་དང་། དམིགས་པ་མེད་པར་ཉམས་སུ་མྱང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་སོ། ། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་མ་ཡིན་པའི་གཞན་པའི་རོ་ཡིས་བཀྲ་བར་རོ། ། མཐའ་དག་སྣང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྒྱ་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གསལ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བའོ། ། འཕྲོ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་འཕྲོ་བ་སྟེ། དེ་དང་དེ་མ་ལུས་པ་གང་དུ་སྣང་བ་ལ་བསྙད་དོ། ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་ཉམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ནི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་པོའོ། ། སེམས་ལས་འབྱུང་བ་ནི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བའི་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལས་བྱུང་བའོ། ། དེ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་ཉམས་པ་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་དོར་བ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་མངོན་པར་ཞེན་པས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐམས་ཅད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱུར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བར་བཅས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། མཐའ་དག་གི་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་ལས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། །

Since suchness alone is to be realized exactly as it is—free from removal or addition and acting as the sovereign in every respect—the aggregates and so forth are the manifestations of Hevajra. Thus, it is clearly shown that the coemergent itself is the maṇḍala wheel. Regarding the phrase "luminous" and so forth: it is because one experiences it directly without transcending the forms that are perceived as they are and exist; because the mind is realized as free from habitual tendencies; and because it is to be experienced without an object of observation. "Where" refers to the variegated display of the flavor of that which is not habitual tendency. "All appear" refers to the vastness of suchness itself. "Luminous" means manifest to direct perception. "Radiating" means radiating correctly just as things exist; this is designated as that in which all things without exception appear. Regarding the phrase "the distinctions between mind and mental factors having completely vanished": the mind is the cognizer of the nature. Mental factors are those arising from the states of the mind, such as pleasure and pain. The complete vanishing of the distinction between these two is their total relinquishment; the meaning is that it is empty of the clinging to mind and mental factors. "Everything has become meditative absorption" means that all things, including the various moving and non-moving, have become meditative absorption; it is the dharmadhātu, which is the basis for all conventional designations.

དེར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་དཀྱིལ་འཁོར་པ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་དུ་སྟེ། ཨེ་ཝཾ་གྱི་ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཉིད་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་མི་འཕོ་བའི་རྣམ་པས་བདུད་རྩི་སྟེ་རོའོ། ། དེ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བ་ནི་རྟོག་པའི་དྲི་མ་མཐའ་དག་བཀྲུས་པའོ། ། དེ་ལས་རང་བཞིན་གསལ་བར་གྱུར་པ་ནི་བདག་ཉིད་རབ་དང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཨེ་ཝཾ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མཆོག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་དཀྱིལ་འཁོར་པ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་ཉེ་བའི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་ལས་སོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་དང་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའོ། ། ཆེན་པོ་ནི་མོས་པས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་པུའི་རྒྱུ་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་ཆེན་པོའོ། ། སླར་ཡང་རྒྱུ་ཡིས་དེ་རྟོགས་པའོ། ། ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་དག་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞལ་ཡས་ཁང་ལ་སོགས་པའི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ། ། དེ་ཅི་ལྟར་རྡུལ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རྡུལ་གྱིས་ཡུན་རིང་པོར་མཉེས་པ་ན་དྲི་མ་རྣམས་བླངས་ནས་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པས་མཉེས་ཤིང་རྣམ་པར་དག་པ་ལས་ཐམས་ཅད་དུ་དྲི་མ་མེད་ཅིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྣང་བ་འཆར་བའོ། ། མཐའ་ཡས་པ་ཡི་སྣང་བ་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྣང་བརྙན་དང་མཚུངས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཟབ་པའོ། །

"In that" refers to this very maṇḍala and great maṇḍala of all aspects; it is the meaning of the two syllables E-Vaṃ. "Great bliss" refers to the coemergent great bliss. That itself, being free from habitual tendencies and being unchanging, is the nectar, the flavor. By means of that, "empowerment" is the washing away of all stains of conceptual thought. From that, the "nature becoming clear" is the self becoming utterly lucid; that is the experience of the supreme coemergent maṇḍala and great maṇḍala of E-Vaṃ, arising from being free from conceptualization and secondary conceptualization. "Maṇḍala and maṇḍala-deities" refers to the support and the supported. "Great" indicates that it is not a transformation through mere mental conviction; rather, the "great" refers to the omniscience of all aspects arising from the single cause of suchness. Furthermore, to show that it is realized through the cause, "pure conceptualization" refers to the correct conceptualization of the celestial palace and so forth. If one asks how that is a "particle" (rajas): just as when a mirror is rubbed for a long time with extremely fine particles, the stains are removed and it becomes stainless, likewise, through being rubbed by correct conceptualization and becoming pure, a stainless and supreme appearance arises in every respect. "The infinite appearance is the reflection" means that because it is without intrinsic nature, it is similar to a reflection. The collection of these is the "profound."

སེམས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཉིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སེམས་ཉིད་མེ་ལོང་ངོ་། ། མཛེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བས་སོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། ཅི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། ། འོན་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དག་པ་ལས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མཆོག་ཏུ་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་ལ་སིནྡྷུ་རའི་རྡུལ་གྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་གོས་པ་ལས་ཡུལ་ཡོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་འཛིན་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ལྷའི་དམིགས་པས་བསྒྲིབས་པས་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་རིང་བ་ཉིད་དུ་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་ལ་རྩོལ་བས་དེ་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སེམས་འདི་རང་གི་གཟུགས་ལས་གཞན་གྱིས་མི་རྟོགས་པས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པ་ནི་ངལ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། རང་གཞན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པས་རྒྱུག་པ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་ཐ་སྙད་སྒྲོ་འདོགས་པར་བརྩོན་པས་ཉེ་བར་གནས་པའི་སེམས་སོ། ། ཀུན་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ལྷག་པར་བརྟན་པར་བྱས་པས་ན་ཀུན་དུ་བྱས་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་དག་འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྫུན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་འཕེལ་བའོ། ། དུབ་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་གནས་སྐབས་ན་བདག་དང་གཞན་མེད་ཀྱང་རང་གིས་ཐ་སྙད་དུ་བྱས་པས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ཐོབ་པས་སོ། །

The "Mirror of the Mind" refers to the nature of mind itself, which is naturally and utterly pure. "Beautiful" refers to the appearance of the nature of suchness, which is preeminent. "That" refers to the supreme of all aspects. "What" refers to that which is not within the domain of words. However, in order to demonstrate that the coemergent becomes supremely clear even from the purification of correct conceptualization, it is said: just as a mirror, when entirely covered by the dust of sindhūra, will not attain the capacity to hold the reflected images of existing objects, so too, being obscured by the focal points of the deities, the realization of the luminous nature of the mind is made distant. The meaning is that by striving toward a focal point, one will not realize it; since this naturally pure mind cannot be realized by anything other than its own form, it is said that external focal points are merely a source of exhaustion. "Running while clinging to self and other" refers to the mind that remains occupied with the effort of superimposing the conventions of "self" and "other." "Having thoroughly performed" means that because the latencies of duality have been made exceptionally firm, it is called "thoroughly performed." "Perfectly increasing" refers to the increase of various false conceptualizations. "Exhausted" means that although self and other do not exist in the state of the coemergent, one attains the appearance of variety by applying one's own conventions.

དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པར་རྟོགས་པ་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་འཁོར་བར་གནས་ཀྱང་འཆིང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཀུན་སྤྱོད་དེ་ཇི་ལྟར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་པའི་རོལ་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ། འཁོར་བར་གནས་པ་ན་མཆོག་ཏུ་གཉིས་ཀྱིས་དབང་བྱས་པའི་སེམས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པར་སྒེག་པས་རོལ་པར་བྱེད་ཀྱང་གོས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཡང་རུང་བའི་རིགས་ལ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བའི་མི་ཕན་པའི་བྱ་བས་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཅན་གྱི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ངལ་བར་མི་འགྱུར་བའོ། ། མཚར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བའི་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ལས་སོ་ཞེས་ངོ་མཚར་བའོ། ། ད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་གསལ་བར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཉིས་ཀྱི་རྣམ་དོར་རབ་གསལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བར་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བདག་ཉིད་དོ། ། མཁས་པ་ནི་ནུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་སྟོང་པའོ། ། ཡང་དག་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། ། སྐལ་བཟང་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ། ། འདི་ཉིད་ཡོན་ཏན་འདི་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་སྒྲའི་དོན་ཏེ་དེ་ལའོ། ། སྟུག་པོའི་དགའ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལས་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བར་མ་ཆད་པར་འདོད་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དགའ་བ་དང་པོའོ། ། དེ་ཡིས་གང་བ་ནི་སྟོབས་ཆེན་གྱུར་པ་སྟེ།

Therefore, in order to demonstrate that when the duality is realized to be naturally pure, the yogi is not bound even while remaining in saṃsāra, it is said: Just as ordinary beings engage in the play of various conventional activities according to their desires, so too, while remaining in saṃsāra, the perfect yogi who practices non-duality is not defiled even when playing with the various graceful displays of the mind governed by the supreme duality. Likewise, even through any kind of harmful activity toward any kind of class of beings, the perfect yogi who practices non-duality does not become weary. The term "wondrous" refers to the marvel of having attained the joy of seeing suchness. Now, the experience of non-duality will be clearly described: "The self-nature of direct experience, free from the aspects of subject and object, is called 'the supreme clarity of the abandonment of duality.'" "The wise" are those empty of defects such as setting and so forth. "Perfect knowledge" is the unchanging, authentic awareness. "Fortunate" means possessing qualities such as sovereignty and so forth. "This very [state] is the basis of these qualities" is the meaning of its own word; it refers to that. "With the joy of the Dense" refers to the first joy, characterized by being directed toward the desired object without interruption, due to being free from focal points. "Filled by that" means having become of great power.

དེ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལས་རབ་ཏུ་སྟོབས་སུ་གྱུར་པའི་བདེ་བ་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་རིག་པ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། རོ་ནི་དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གོམས་པས་རྣམ་པར་རྩེན་པའོ། ། དེ་ཡིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཉིད་དུའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་བདེ་བ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའོ་ཞེས་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུའོ། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འཕྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ཞིག་ལྟར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སྣང་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འཕྲོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། ། དེ་རྣམས་བསགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྣང་བ་མ་ལུས་པའོ། ། ནང་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། སོན་པ་ནི་གང་གི་གནས་སྐབས་ཏེ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་མན་ངག་བསྒོམ་པ་འདི་ཉིད་ལས་སོ། ། ཡིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ལའོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་འདི་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་མང་པོ་དེ་དང་དེ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མོ། ། སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བའོ། ། ཐིམ་པ་ལྟ་བུར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་བྲལ་ཏེ་ནང་དུ་སོན་པ་ཉིད་ལས་སྐྱོན་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་མི་འབྱུང་བའི་སྣང་བ་མཐའ་དག་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཡིན་གྱི།

In that regard, the supreme joy is the perfect knowledge of bliss alone, which has become fully powerful through being oriented toward that. "Savoring" is the playful engagement through habituation to that experience. Its "perfection" is its becoming non-referential through the emptiness of all aspects, which is the excellence of all aspects. Nevertheless, it is taught that the first and second [joys] are not perfected because they are characterized by the perfect knowledge of sensual bliss. "In the center of space" means in the nature of emptiness. "The radiance of various aspects" refers to the radiance of various appearing aspects that arise in whatever way they do. "The accumulation of those" is the complete manifestation of all appearances without exception. "The interior" is suchness. "Having entered" refers to the state [of that], which occurs precisely through this meditation on the pith instructions for experiencing non-duality. "In the mind" refers to the mind whose nature is the realization of the natural state. "These three worlds" refers to the various collections of conventional designations such as color and shape; such is the nature of the three worlds. "Appearance" refers to the appearance of the completely pure nature. "Abiding as if dissolved" means that, being free from external clinging and having entered within, all appearances are directly experienced in such a way that those various faults do not arise.

དེ་ལ་ཐིམ་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ཏེ། རང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ལྷག་པར་གནས་པར་ནུས་པའོ། ། དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་གསལ་བར་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ་ཞེས་སོ། ། རིམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རིམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ན་གཉིས་དང་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ཉིད་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་རང་གི་སྒྲའི་ཟོལ་གྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མ་ལུས་པས་སྟོང་ཞིང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་རབ་ཏུ་གསལ་བ་གཡོ་བ་མེད་ཅིང་བརྟེན་པ་མེད་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉིད་ནི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པར་བརྗོད་པ་སྟེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་ནི་གོ་བར་སླའོ། ། རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའོ། ། དངོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། ། རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྟེ། རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་སྟེ། དེ་ཡིས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པའོ། ། རྟོགས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་རྟོགས་ཤིང་རྟོགས་ཐོབ་པ་སྟེ།

In that regard, it is not a matter of dissolution. Now, the explanation of the stage of self-consecration (svādhiṣṭhāna), which is without transformation, shall be stated. "By one's own self" means the sense of realization. "Self-consecration" means the capacity to abide in oneself. Furthermore, it is independent of other causes; the definition of the clearly established coemergent (sahaja) is "self-consecration." The "stage" is wisdom, in the sense that all phenomena are the very stage of the dharmadhātu. Thus, the state of being free from duality is taught under the guise of the word "self" within authentic awareness. Therefore, the coemergent itself—empty of all clinging without exception, the luminous and unchanging dharmatā, unmoving and without support—is what is called the stage of self-consecration, and nothing else. The meaning of the verse beginning with "without mantra" and so forth is easy to understand. To explain that very stage of self-consecration in detail: "Where" refers to the stage of self-consecration. "Things" refers to all phenomena. "Nature" refers to the coemergent, the nature of being without nature. "By the nature itself" means being free from all examples; the third case is used because it is that which illustrates. "To be realized" means to realize and attain realization just as it has arisen.

སླར་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་བག་ཆགས་ཉེ་བར་ཞི་བས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དག་པ་སྟེ། རང་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་མངོན་པར་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། འཆར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བར་གྱུར་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདིས་རྟོགས་པས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཏེ། གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གཟུང་བ་ལས་སོ། ། བདེ་སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའོ། ། གཉིས་ནི་དེ་ཡི་ཟླས་དབྱེ་བའོ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་མེད་པའོ། ། དམིགས་མེད་ནི་དེར་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་མཐའ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའོ། ། གསལ་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། འཇུག་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ། ། བསམ་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་འགྲོ་བའི་རྣམ་པའི་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཚོགས་བསགས་པ་སྟེ་དེ་ནི་ཤེལ་ལྟ་བུའོ། ། འདིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་འདི་དག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་མདོར་བསྟན་པས་གསུངས་པ།

The meaning is that it is taught that one should not again engage in conceptual clinging. "Joy" refers to the innate purity (sahaja-viśuddhi) in which habitual tendencies are pacified; it is a nature that is self-luminous by its very own arising. "This" refers to the sphere of experience of individual self-reflexive awareness (pratyātma-vedya). "Arising" means becoming manifest. To demonstrate that very point: "by this realization" refers to conceptualization, because of grasping at a dual nature. "Pleasure and pain" refers to the constant afflictions; it is that which bestows them. "Duality" is the division of those two. "Non-conceptual" means without thought and without analysis. "Without objective reference" refers to that very great bliss (mahāsukha). Likewise, "without appearance" means the pacification of clinging to all aspects. "Without clarity" means the pacification of objective reference, by means of the emptiness of all phenomena. "Without engagement" means being free from superimposition. "Without intention" is intended to mean being empty of the fetters of thorough application. Thus, "the collection of the aspects of beings" refers to the accumulation of the perfect collection, which is like a crystal. By this, the teaching that is endowed with the excellence of all aspects is expressed. If one asks why these beings are naturally and completely pure, it is stated in brief:

ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱས་པས་ན་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་རྟོགས་པས་གཅིག་ཏུ་རིག་པའི་རྣལ་འབྱོར་བྱ་བར་སྟོན་པ་སྟེ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའོ། ། དེ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་གྱུར་པས་དངོས་པོ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་དང་། དེར་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བས་ཀྱང་དངོས་པོ་ཞེས་སོ། ། དེའི་གནས་སྐབས་མི་འཇུག་ཅིང་འཇུག་བཞིན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། འདི་དག་དང་འབྲེལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པར་དམིགས་པས་སྟོང་པའི་དངོས་པོའོ། ། འདི་མཐོང་བ་ཡང་འདིས་ཀུན་ནས་མཚུངས་པར་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་འདིར་མཐོང་བ་ནི་དེ་ལས་མཆོག་ཉེ་བར་དམིགས་པའོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དམིགས་པ་ལས་དོན་དམ་ཞེས་པ་ཡང་སྟེ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་སྟོན་པའི་ཚིག་ལས་སོ། ། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ་ལ་འདི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྲིད་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཞན་མ་ཡིན་པ་གང་ལས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་། སྲིད་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད། ། མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། དོན་དམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། མཐའ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། རྟོགས་པ་པོ་སྟེ། རྟོགས་པའི་འཁོར་གསུམ་དང་བྲལ་བའོ། །

Because all phenomena are experienced at all times as being like illusions and so forth by way of their own characteristic of suchness, they are pure. Therefore, this teaches the practice of yoga as the singular awareness of that realization. "Spontaneously accomplished" means being without clinging. In order to clarify that, regarding the term "entity" (vastu): the reason the word is applied is that it is an "entity" because it has become [so], because it is a phenomenon that maintains its own characteristic, and because it is that to which one clings. That which does not function in those states and is not currently functioning is a "non-entity" (avastu); because it lacks connection with these, it is an entity empty of being perceived as existent. Seeing this also obscures everything equally through this [clinging], and thus worldly convention is the "conventional" (saṃvṛti). Here, "seeing" refers to perceiving that which is superior to that. The "ultimate" (paramārtha) is also the very non-perception that arises from perception; the phrase "this is" is from the words of the subsequent instruction. If one asks, "Why is such a thing called 'this'?" it is because nirvāṇa is nothing other than the thorough knowledge of existence itself. As it is said: "The thorough knowledge of existence itself is called nirvāṇa." To show the nature of that very ultimate, it is said: "The three extremes" refers to the object of realization, the realization, and the realizer; it is free from the three spheres of realization.

རྟོགས་པའི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བས་བླུན་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའོ། ། གཞི་མེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་གྱུར་པའི་ཡུལ་རྟོགས་པའོ། ། དོར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསལ་བ་དང་གཞག་པ་དང་བྲལ་བས་མཉམ་པར་མི་འཕྲོགས་པའོ། ། ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀྱི་འདྲིད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་རྫུན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བའོ། ། དབང་ཕྱུག་མིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་པོའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའོ། ། དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པས་ན་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་བདག་པོར་གྱུར་པའོ། ། དབང་ཕྱུག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་དེའི་དབང་ལས་ཞེས་པ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་དོར་བ་ལས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་རྣམ་པ་དབྱེར་མེད་པར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ། གནས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་དང་གནས་པ་དང་གནས་པ་པོའི་དབྱེ་བ་དང་ངོ་། ། བྲལ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་ཀྱིས་མ་གོས་པའོ། ། བློ་ནི་བདག་པོར་གྱུར་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གཅིག་ཉིད་གྱུར་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་འཛིན་པའི་ཆོས་སྣང་བར་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི་མཚོན་པར་བྱ་བའི་འོ། ། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་བྲལ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པས་སོ། ། ལེགས་པར་གནས་པ་ནི་གཡོ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སེམས། ། གཅིག་ནི་སྣ་ཚོགས་པར་རྟོགས་པ། ། དེ་ཡང་གཟུགས་བརྙན་བདག་ཉིད་ཀྱི། །

That which is called the "essence of realization" is not of a dull nature, because it is free from all conceptual construction. "Without a basis" means realizing the object exactly as it is. "Without rejection" and so forth means that, being free from removal and establishment, it cannot be diverted from its state of equality. "Peace" means that, being free from the deception of duality and being non-false, the afflictions are pacified. "Not a lord" means that it is not of a nature that produces the functioning consciousnesses. "Lord" means that because all phenomena are under the dependent power of the dharmadhātu, it is the master of them all. "Not a lord" means that even the statement that phenomena are under its power is [itself] emptiness, because it is not something to be discarded. "Abiding" means that within those [phenomena], the perfected aspect is indivisible. Likewise, "abiding and so forth" refers to the distinctions between the abode, the abiding, and the one who abides. "Free from" means unstained by habitual tendencies. "Intellect" is the master; "becoming a single aspect" is because of the equality of the appearance of phenomena that grasp the naturally pure. "Unobstructed" refers to that which is to be characterized. "Free from transformation" is because it is coemergent. "Well-abiding" is because of its immovability. Likewise, in order to make that very [point] manifest, it is said: "In that way, by the mind itself, the mind / Realizes the one as manifold; / That too is the nature of a reflection."

རྣམ་པ་སྣང་བ་མཚུངས་པའོ། ། གཟུགས་བརྙན་གྱི་བདག་ཉིད་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་གཟུགས་བརྙན་རང་བཞིན་གྱིས་དོན་དང་ལྡན་པས་སྟོང་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པའི་ཆོས་དེ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་ཡང་དག་པར་རིག་ཅིང་སྣང་བ་ནི་རྣམ་པ་སྟེ། དམིགས་པ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པ་ནི་མེད་པའོ། ། འོན་ཀྱང་རྣམ་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རྣམ་པ་མེད་པ་ཡང་སྟེ། བག་ཆགས་སྤངས་པ་ལས་གཞན་དུ་ཉེ་བར་དམིགས་ཤིང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རང་འབྱུང་གི་དངོས་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། ། དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པའི་ཆོས་གཉིས་སུ་གནས་པར་གྱུར་པ་འདི་ནི་རྣམ་རྟོག་འཕེལ་བ་སྟེ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལ་དོན་གཞན་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པས་སོ། ། སྣམ་བུ་མེད་ན་ཞེས་སོགས་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞིང་གཡོ་བ་མེད་པ་ལས་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་གསུངས་ནས། བློ་བཟང་གིས་འདི་ལས་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། ། འདི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་འདི་རྣམས་སོ། ། ཀྱེ་མ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱོ་བ་སྟེ། གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་དུ་བྱས་པ་དེ་ལྟར་འཁོར་བ་ཉིད་དུ་འཆིང་བར་འགྱུར་བས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།

The aspect is similar to the appearance. Regarding the phrase "similar to the nature of a reflection": just as a reflection is empty of possessing an intrinsic object, so too are those phenomena of the aspect. To explain that in detail: an "aspect" is that which is correctly cognized and appears in such and such a way; there is no aspect other than the focal object. However, the statement "without aspect" also means that there is no aspect of experience. Since there is no self-arisen entity that is perceived or exists apart from the abandonment of habitual tendencies, it is established as a phenomenon that is in no way subject to arising or ceasing. Thus, the persistence in these two—phenomena with aspect and phenomena without aspect—is the proliferation of conceptual construction, because it clarifies that very [reality] as something other. The passage beginning with "If the cloth does not exist" is easy to understand. Likewise, having taught that the supreme, innate nature is not an object of the senses and is unwavering, and is thus shown to be of that very nature, it is taught that for the wise, to conceptualize anything other than this is itself an obscuration. The phrase "these" refers to these states of existence. "Alas" expresses weariness, because one is bound to cyclic existence itself by the conventional designations created by the habitual tendencies of duality. To demonstrate the very state of being free from such habitual tendencies:

རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ནི་ཐར་པ་སྟེ་གྲོལ་བའོ། ། དེ་ཡང་ཡུལ་གཞན་རྟོགས་པ་ལས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་ཙམ་གྱི་སྒྲའོ། ། ད་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འབྲེལ་པའི་དབང་གིས་དད་པ་ལ་སོགས་པས་བསྒོམ་པའི་བྱ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བ་ལས་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་མན་ངག་གསུངས་པ། ཀཀྐོ་ལ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཚོགས་པའོ། ། ཀ་པཱུར་ནི་ཀ་པཱུར་དང་འདྲ་བས་སོ། ། ཞུ་བ་ནི་ཇི་ཞིག་ལྟར་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། གཅིག་དང་དུ་མའི་སྦྱོར་བས་རྣམ་པར་མ་དཔྱད་པར་མངོན་པར་གསལ་བར་གྱུར་པའོ། ། དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་ཤིན་ཏུ་དགའ་བའི་ཡིད་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་བྱེད་པའི་རབ་རིབ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ནི་བཟང་པོའི་རོ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་གཞི་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། འོན་ཀྱང་ཀཀྐོ་ལའི་དང་འདྲ་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པའོ། ། རྩེ་དགའ་ནི་དེ་གཅིག་ཏུ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། རྣམ་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་རབ་ཏུ་གསལ་བར་གྲགས་སོ། ། སྐལ་བཟང་དེ་ཡིས་སོ། ། འོན་ཀྱང་བོ་ལ་ཡི་དང་འདྲ་བའང་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །

The very abandonment of the conceptual constructions of one’s own mind is liberation, which is freedom. Furthermore, because it is not through the realization of another object, the word "mere" refers to the meaning of its own characteristic. Now, for the yogi of the innate who is not yet supreme, the oral instruction for subsequent realization through the application of the mudrā is taught, as one is directed toward the activity of meditation through faith and so forth by the power of connection: "Kakkola" is the collection of the body. "Kapūra" is so called because it is like kapūra. "Melting" occurs by whatever has arisen; it becomes manifest without being analyzed through the application of unity and multiplicity. "Stainless" means that this very [state] is naturally pure and a mind of supreme joy, thus free from the cataracts that instill habitual tendencies; it is the realization of the dharmadhātu. That is the "excellent flavor," the object of experience of the groundless innate bliss. However, "not like the kakkola" means that through the application of the mudrā, it is not conceptualization itself. "Playful joy" is the singular passion for that. "Enjoyment" is the experience of that in every respect. The insight that analyzes the dharmatā free from all aspects is renowned as being utterly luminous. "By that fortunate one." However, "not even like the bola" is because it is the unchanging jñāna.

ཅིར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་མི་འདོར་བ་ལ་ཆེད་དུའོ། ། བསམ་བྱ་མིན་པ་ནི་དགའ་བྲལ་གྱི་དགའ་བས་སྟོང་པ་སྟེ། དྲན་པས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་མངོན་སུམ་དུ་རིག་པའོ། ། མཐའ་དག་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཚོགས་ནི་བདེ་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། ཟད་པ་ནི་དུམ་བུར་བྱས་པའོ། ། དམིགས་པ་མེད་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཀཀྐོ་ལ་དང་བྲལ་བས་ཀྱང་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྟེན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་གསལ་བ་ལྷག་པར་རྟོགས་པས་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱང་སྟེ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་གནོད་པར་བྱེད་པས་མུན་པ་དང་འདྲ་ལ། དེ་དག་ནི་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་ཕུལ་དུ་གྱུར་པ་གང་གིས་སོ། ། དགའ་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་དགའ་དང་དགའ་བྲལ་དང་བྲལ་བའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་འདི་ཙམ་ཉིད་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་སྣང་བས་ཆེན་པོ་ཡང་ངོ་། ། ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་གང་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་རྟོགས་ཤིང་ཡང་དག་པར་འཆར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ཡང་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་བདེ་བ་ཆེ། ། འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་བདག་ཉིད་ཅན། ། དགའ་འདི་བདེ་བའི་ཁྱིམ་གྱི་ནི། ། སྒོ་ཡི་ཐེམ་སྐས་ལྟ་བུའོ། ། ཨེ་མའོ་བདེ་བ་ཨེ་མའོ་བདེ་ཆེན་ཉིད། ། ཨེ་མའོ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ལོངས་སྤྱོད་བགྱི། ། འདོད་པ་ཞེས་བྱར་རྩོལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ནི། །

"Whatever" refers to the intentional non-rejection of objects. "Not to be thought of" means empty of the joy of the separation from joy, by virtue of its nature not being an object to be understood through mindfulness. "This" refers to the direct realization of one's own individual self-awareness. The "entirety of the collection of conceptualizations" refers to the collection of habitual tendencies of conceptualization that are attached to the enjoyment of bliss. "Exhausted" means fragmented. "Without an object" means even when separated from the kaṅkāla (the physical support), because the coemergent is itself without a support. Likewise, through the superior realization of perfect clarity, it is also "great"; for conceptualization is like darkness because it is an obscuration and a harm, and it is that which is the supreme, utter clarity. "By joy" refers to this very nature of the coemergent, which is free from both supreme joy and the separation from joy; it is also "great" because it appears in such a manner. "Space" refers to emptiness. "Filling that" refers to the emptiness that is the nature of all aspects; thus, it is realized everywhere and perfectly arises. Likewise, in order to indicate the first and the second, it is said: Non-conceptual great bliss, Having the nature of the characteristic of desire, This joy is like the stairway To the threshold of the house of bliss. Ema! Bliss! Ema! Great bliss itself! Ema! In whatever way one enjoys it, By the mind that exerts itself in what is called "desire,"...

དགའ་སྟེ་སྔུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གིས་ནི་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། ཡང་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་བཏགས་པ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད། ། རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བ་ལས། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ཡི་ནི་རང་བཞིན་ཅན། ། ཨེ་མའོ་ཡེ་ཤེས་ཨེ་ཡེ་ཤེས། ། ཡེ་ཤེས་གསལ་བ་འདི་ངོ་མཚར། ། ཞེས་བྱར་ལོངས་སྤྱོད་རྩོལ་བའི་སེམས། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་འདི་ངོ་མཚར། ། ཡེ་ཤེས་འདི་དག་ནི་བག་ཆགས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཛེས་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ལས་འདིར་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྗེས་སུ་དམིགས་པས་མཚོན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མི་བླུན་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དེ་དགའ་བྲལ་ལོ། ། འབའ་ཞིག་ཉིད་དང་རྣམ་བྲལ་ནི། ། དེ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་བྲལ་བར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ཡིས་རང་ཉིད་དེ། བླུན་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། མཛེས་པ་ནི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྣང་བ་མ་ལུས་པའོ། ། སྟུག་པོར་གྱུར་པའི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟུག་པོ་སྟེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོའོ། ། རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཡུལ་དྲན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། གཞི་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སོ།

It is like that which precedes joy. These two verses explain the definition of joy, and furthermore, in order to demonstrate the definition of supreme joy, it is said: "The imputation of an intrinsic nature to things Is utterly destroyed by emptiness. Through the application of the absence of intrinsic nature, It is the very nature of supreme joy. Ema! Wisdom! O wisdom! How wondrous is this clarity of wisdom!" Thus, the mind that exerts itself in enjoyment is wondrous as this supreme joy. These wisdoms are not beautiful merely through the enjoyment of habitual tendencies; rather, in order to demonstrate the non-deluded innate [wisdom] which is not to be characterized by perceiving the definitions of those two, it is said: "Thing" refers to existence, which is supreme joy. "Non-thing" refers to non-existence, which is the joy of separation. "Solely free from both" means realizing the absence of the distinction between those two. By that, it is itself independent of the deluded innate [wisdom]. "Beautiful" refers to the appearance of all things entirely free from habitual tendencies. "Dense joy" refers to the "dense," which is the reality of the five perfections. "Thoroughly realized" means realizing far beyond the three joys whose nature is the recollection of objects of desire; it is the identity of thoroughly realizing the nature of being without basis and without obstruction, exactly as it is.

། ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་དག་གི་ནང་ནས་དེ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེན་པོའོ། ། ནམ་མཁའི་ནང་ཁྱབ་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ནོ། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནི་སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་ངང་ཚུལ་རྒྱ་ཆེ་བའོ། ། དྲི་མེད་ནི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེས་ན་དེའི་དཔེ་གསུངས་པ་སྟེ། མེ་ལོང་ནི་མེ་ལོང་ངོ་། ། དཀྱིལ་འཁོར་ནི་གཟུགས་བརྙན་ནོ། ། འཕྲོ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པ་འཛིན་པས་མཛེས་པ་སྟེ་འདྲ་བ་ནི་མཚུངས་པའོ། ། བདེ་བ་ཀུན་གྱི་གཞི་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བདེ་བ་མ་ལུས་པའི་ས་ཡིན་པས་སོ། ། དེ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་བརྙན་དང་མཚུངས་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་རང་གཞན་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཅིག་པུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དམ་པའི་གཟུགས་ཇི་སྙེད་པའི་རང་བཞིན་རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྐུ་གསུམ་གྱིས་ཕྱེ་བའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་རྩ་བ་འདིའོ། ། བཞི་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་ཅེས་པ་ནི་གསུམ་པ་འདི་ལའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཞེས་པས་ཀྱང་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་ལུས་པ་སྐྱེ་བ་བཅོམ་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་དགའ་བའོ། ། ད་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྣང་བཞིན་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གཅིག་ཉིད་དུ་སྤྱོད་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ།

"Great" (mahā) refers to its greatness by virtue of correctly realizing those four characteristics previously taught. "Pervading the expanse of space" is the nature of the sixteen emptinesses. "Diverse aspects" refers to the various appearances. Their "vastness" is the vastness of their mode of being. "Stainless" is due to being free from defilements. Therefore, its analogy is stated: a "mirror" is a mirror. A "maṇḍala" is a reflection. "Radiating" means beautiful because it assumes diverse aspects; "similar" means equal. It is the "basis of all bliss" because it is the ground of all perfect bliss without exception. That very reality is thus the single innate joy (sahajānanda), the suchness free from self and other, naturally luminous, and possessing all aspects similar to a reflection. It is the root of omniscience, distinguished by the three bodies (trikāya), characterized by the perfect benefit of oneself and others, and the nature of all possible sublime forms in the state of the non-duality of emptiness and compassion. It is described as the "fourth" in relation to this third [joy]. Likewise, by the phrase "in that manner," it is the joy that has become a nature without remainder, possessing the excellence of all aspects through the destruction of the arising of all conceptual thoughts without exception. Now, in order to demonstrate the conduct of a yogi who experiences the single, authentic awareness of the manifest innate [joy], it is said:

ཨེ་མའོ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གཞན་མེད་པ་ལ་ངོ་མཚར་བ་སྟེ། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཡིད་དགའ་བའོ། ། བདེ་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པར་སྣང་བཞིན་པའི་འོ། ། དེའི་རོལ་པ་ནི་ངལ་བ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་སྣང་བར་གྱུར་པའོ། ། སྲིད་པ་གསུམ་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་གདགས་པ་གསུམ་ཉིད་དམ་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་མོ། ། གང་བ་ནི་ཁྱབ་པའོ། ། གང་གིས་ནི་རོལ་པ་གང་གིས་སོ། ། རང་གཞན་དབྱེ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དབྱེ་བའོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་ཀྱིས་དབང་བྱས་བཞིན་པའི་མངོན་སུམ་མོ། ། སྐད་ཅིག་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྐད་ཅིག་འདིའོ། ། དབྱེར་མེད་ནི་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུའོ། ། འགྲོ་བ་ནི་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ཡིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་བཞིན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་རང་དང་གཞན་དུ་དམིགས་པའི་རྒྱུའི་དབྱེ་བས་སྟོང་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དབྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ཆོས་རྣམས་སོ། ། དབྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་དབྱེར་མེད་ཡིན་པ་ཡང་ངོ་། ། སླར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་དབྱེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་བླང་དོར་དང་བྲལ་བ་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སོ། །

"Emaho" expresses wonder at the fact that there is no experience other than the perfect awareness of bliss; it is a state of supreme joy. "Great Bliss" refers to that which appears in all its aspects precisely because it is devoid of intrinsic nature. Its "play" is the effortless manifestation of such and such forms in every way and at all times. "The three realms" refers either to the three worldly designations or to the triad of body, speech, and mind. "Filled" means pervaded. "By what" refers to by which play. "The distinction between self and other" is the differentiation between oneself and others. "This" refers to direct perception as it is currently governed by habitual tendencies. "The moment" is this very moment of the coemergent. "Indivisible" means being of a single taste. "Gone" means realized. Furthermore, it is easy to understand that this is taught in order to clarify once again that very indivisibility—the single taste of suchness—since a yogi who is resting in meditative equipoise upon the coemergent mind is empty of the causal distinctions of perceiving self and other. Therefore, to demonstrate that non-duality is realized as an extreme clarity without any volitional effort, it is said: "Entities" refers to phenomena. "Indivisible" means that they are also indivisible by the nature of suchness. "Once again" means that even in the state of non-duality, they remain indivisible; this is because one has realized and internalized the unchanging nature of phenomena (dharmatā), which is free from acceptance and rejection.

ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་རྟོགས་པ་ལས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པ་མཐའ་དག་སྤངས་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་སྣང་བས་མཛེས་པ་ཉིད་ནི་ཀུན་དུ་འདོད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ཆེན་པོ་ཉིད་ཡིན་པ་གང་གི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྒྲས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་ཞིང་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་དབང་བྱས་པ་ལས་དེ་འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་དུ་སྣང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་རང་གཞན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མོས་པས་ཞི་གནས་སུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་གཏུམ་མོའི་སྦྱོར་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་གསུངས་པ། དངོས་པོའི་ཚོགས་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་སོ། ། རྣམ་པར་དཔྱོད་པས་ནི་དེའི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། འཕེལ་བ་ནི་དེ་རབ་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། ཤེས་རབ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པ་སྟེ། བག་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རིག་པའོ། ། རླུང་ནི་མེའི་གྲོགས་ཉིད་དེ། ། དེས་བསྐུལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་རྒྱུན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཀྱང་ངོ་། ། གཏུམ་མོ་ནི་བར་མ་ཆད་པར་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲ་བ་མཐའ་དག་སྲེག་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །

Why is this so? It is because of the realization of the reality of emptiness endowed with the supreme suchness; therefore, it is the coemergent great bliss. In that regard, having abandoned all aspects, the beauty of emptiness appearing in space is "great" because it is superior to the three moments of the nature of universal desire; for that reason, it is expressed by the term "great bliss." Furthermore, because it is mastered through becoming of one taste and free from the dualistic aspects of the yogi’s mind—which is victorious through the perfection of benefit for oneself and others—it appears as a distinct excellence in this very way. That itself is also taught as the "perfect realization of great bliss." Now, in order to bring about calm abiding through an inclination that accords with the coemergent state of self and others, the specific application of the extremely subtle caṇḍālī is taught: "The collection of entities" refers to the collection of phenomena (dharma). "Analysis" refers to the stainless analysis of their non-arising and so forth. "Increase" is the full development of that. "Insight" is the realization of the unchanging nature of phenomena (dharmatā), which is free from arising in suchness; it is knowledge free from habitual tendencies. "Wind" is the companion of fire; it is so called because of being impelled by it and because of fully knowing the continuity of authentic analysis. "Caṇḍālī" is the nature that burns the entire web of conceptualization by means of the continuous and vivid clarity of how things exist.

འབར་བ་ནི་བག་ཆགས་མཐའ་དག་བསྲེགས་པས་མངོན་པར་གསལ་བར་གྱུར་པའོ། ། རབ་ཏུ་གསལ་བ་ནི་རབ་ཏུ་དངས་པའོ། ། རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་བཞིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཡང་དག་ཡེ་ཤེས་ཏེ། བག་ཆགས་ནི་བླུན་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དྲི་མ་མེད་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་བཅོམ་པས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔར་མོས་ཤིང་མཚོན་པར་བྱ་བ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕུང་པོ་བསྲེགས་ཤིང་ཉམས་པར་བྱས་པས་སོ། ། བདུད་རྩི་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པས་སྟོང་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། ཞུ་བ་ནི་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། འབར་བ་འབའ་ཞིག་གིས་མ་ཡིན་པར་འཛག་པས་ཀྱང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དམིགས་མེད་ཡང་དག་རིག་བྱེད་པ་ནི་རྟེན་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། ། ནམ་མཁའ་ཡང་ནི་ཁྱབ་པ་ཞེས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། དངོས་པོ་མཐའ་དག་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་དེས་འཐོབ་པ་སྟེ། མངོན་པར་སྦྱོར་བ་ལས་དང་ཡིག་ཕྱིས་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་མོས་པའི་འབྲས་བུ་གཞི་མེད་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་མཚུངས་པར་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་རྫོགས་པ་སྟེ་མཆོག་ཏུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། ། རྩ་རྣམས་ཀྱང་ཉེ་བར་བཏགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ལྷའི་གཟུགས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། རང་བཞིན་གྱིས་ནི་རྩ་རྣམས་ནི། ། དེ་ཁོ་ན་ལས་ལྷ་ཉིད་མིན། ། འདི་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཤིན་ཏུ་དག། རང་བཞིན་མེད་འདི་རང་ངོ་བོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཤེས་རབ་ཐབས་དག་གཅིག་ཉིད་གང་། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་སྡོམ་པ་གཅིག།

Blazing is the state of becoming manifest through the incineration of all habitual tendencies (vāsanā). Utterly radiant is the state of being completely clear. Vast is so called because of its very nature of expanding extensively. It is authentic wisdom (jñāna), for habitual tendencies are nothing other than delusion. Stainless is so called because all obscurations have been utterly destroyed. Likewise, it is the incineration and destruction of the aggregates of conceptualization and clinging toward forms and so forth, which are to be characterized by the conviction in the five Tathāgatas. Nectar is all phenomena empty of arising and ceasing; that is emptiness (śūnyatā). Melting is that which makes [wisdom] utterly radiant; the meaning is that it is not only by blazing, but also by flowing. The authentic knower of the non-referential is the realization that is without support. "Pervading even space" is by way of the mode of emptiness. The equality of all things is attained through that; the ma is elided from the term abhiyoga. Furthermore, the perfection is the manifestation of the fruit of such conviction as being entirely without a foundation, which is the supreme coemergent (sahaja). In order to demonstrate that the channels (nāḍī) are also the deity-forms of suchness, the coemergent nature, free from mere imputation, it is said: "By nature, the channels are not deities in reality; Their nature is this very lack of intrinsic existence, utterly pure." Likewise: "That which is the oneness of wisdom and method Is the single union of all aspects."

ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་རྣམ་སེལ་བདག། དེ་ནི་དབུ་མའི་རྟོགས་པར་འདོད། ། གཅིག་པུ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གང་དུ་སྟེ་དགའ་བའོ། ། ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ནི་དག་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དག་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པའོ། ། ནམ་མཁའ་ཆེ་ཞེས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་ཆེན་པོ་ཉིད་དེ། དེ་ལས་ལྷག་པ་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། ། རྣམ་ཀུན་ཉེ་བར་བསགས་པས་མཐའ་དག་རྫོགས་པར་རྟོགས་བྱ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་སྟེ། དེའི་རྟོགས་བྱ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའོ། ། དངོས་པོའི་ཚོགས་ནི་ཐ་སྙད་དུ་སྣང་བཞིན་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རོ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་ནི་སྤྲུལ་པའོ། ། སྒྲིབ་པ་ཞི་བའི་ཡེ་ཤེས་ཡུལ་དེ་རྣམ་དག་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སླར་ཡང་སྒྲོ་བཏགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་དོ། ། ད་ནི་འཁོར་ལོ་བཞིའི་ལྷག་པའི་བྱེད་པ་གསུངས་པ། སྙིང་ག་དང་མགྲིན་པ་དང་བྷ་ག་དང་སྤྱི་བོ་རྣམས་ལ་འཁོར་ལོ་བཞི་རྣམས་ཏེ་རིམ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བསྟར་བའོ། ། དེ་ལ་བླུན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་འགྲོ་བ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ཆོས་དང་།

"I am the Avadhūtī, the Dispeller; that is asserted as the realization of the Middle Way. It is the sole Avadhūtī itself," and so on. "Where" means in which perfect awareness, which is joy. "Perfect realization" is the realization of non-duality. That is pure, because it exists as a pure entity due to its emptiness. "Great Space" means that even emptiness is empty of the nature of emptiness, and is thus "great"; it is the non-dual meaning beyond which nothing more exists. For this very reason, the non-duality of the five perfections in their own essence with the perfection of wisdom is total purity. "By gathering all aspects, the complete enjoyment is to be realized" means that the complete is the enjoyment body (saṃbhogakāya); its "object of realization" is that which is to be attained. The "collection of entities" refers to those appearing conventionally; likewise, through the equality of taste, that which is like a dream is the emanation body (nirmāṇakāya). "The wisdom that pacifies obscurations, its object being the pure Avadhūtī" means the attainment of that which is free from further superimposition. Now, the superior function of the four wheels is taught: the four wheels are at the heart, the throat, the bhaga, and the crown, arranged in sequence. Among them, because it holds the realization of the unchanging suchness of beings whose nature is otherwise dull, it is the "Dharma" wheel.

ངག་གི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཡང་དག་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པའི་དབང་བཞིན་དུ་སྐུ་སྤྲོ་བ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་སྤྲུལ་པ་དང་། འཁོར་ལོ་གསུམ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གཡོ་བ་མེད་པའི་དགའ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འཁོར་ལོ་བཞི་པོ་ཡང་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་མཚུངས་པའོ། ། འོན་ཏང་དགའ་བའི་ཡིད་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབྱིབས་ཀྱི་དབྱེ་བས་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ནས། དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ལ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དབྱེ་བའི་རྣམ་པའང་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་སྣ་ཚོགས་པའི་རྩྭ་དང་ཤིང་གི་ནགས་བསྲེགས་པ་ན་ནམ་མཁའ་ལ་དབྱེ་བ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མ་ལུས་པའི་བག་ཆགས་ནུབ་པ་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་དབྱེ་བ་མེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཡང་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་ཉིད་འོད་གསལ་བར་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དབྱེར་མེད་པ་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་ཆོས་རྟོགས་པས་དང་། དེ་མེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པས་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བ་བལྟ་བར་བྱ་བའོ། ། དངོས་པོ་རྣམས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པའི་དོན་གྱིས་དངོས་པོ་ཉིད་དོ། ། རང་བཞིན་ཞེས་པ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ཏེ། གཞན་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། འདི་ལས་ན་གང་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བར་དམིགས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོར་བསྡུས་ནས་གསུངས་པ། ཕྲ་མོའི་རང་བཞིན་ཞེས་པས་ནི་དམིགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ།

Because one correctly experiences benefit for oneself and others through verbal conventions, it is the saṃbhogakāya (enjoyment body); because it displays the emanation of bodies according to the inclinations of sentient beings, it is the nirmāṇakāya (emanation body); and because it realizes the perfect joy that is unmoving from the three wheels, it is mahāsukha (great bliss). Furthermore, these four wheels are also equal in suchness by virtue of having the nature of coemergent great bliss. However, it is said that because there is no conceptual analysis in realizing the unchanging dharmatā (nature of phenomena) of joy, there is no enumeration by way of distinctions of shape. Thus, in this suchness, there are no aspects of distinct divisions. Just as there is no distinction in the sky when a forest of various grasses and trees is burned, so too, when all habitual tendencies without exception have subsided, there is no distinction in suchness. In that way, the conventional and the ultimate are also inseparable because they are of one taste in the luminous nature of suchness. Nevertheless, the distinction between the conventional and the ultimate is to be viewed through the realization of phenomena as they exist conventionally, and through their non-existence and so forth. The phrase "the things themselves" refers to the fact that they are "things" in the sense of existing conventionally. "Nature" is as previously explained; the rest is easy to understand. From this, it is summarized and stated: "Even if something is perceived as extremely subtle, it does not become suchness." By the phrase "the nature of the subtle," the object of observation is expressed.

སྔར་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། ། ངེས་པར་ནི་ངེས་པ་ལས་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའོ། ། དེ་ལྟར་ན་འདི་ཉིད་དུ་བཤད་པ་ཙམ་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པའོ། ། དམིགས་པས་སྟོང་པས་ན་མཆོག་གི་བདེ་བར་རོ་གཅིག་པ་སྟེ། བར་མ་ཆད་པའི་བདག་ཉིད་འབའ་ཞིག་པའོ། ། དང་བ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། རྒྱུན་ནི་དེ་ལྟ་བུར་རྒྱུན་ཆགས་པའོ། ། སྣང་བ་ནི་གང་གི་སྟེ། དེ་དང་དེ་ལྟ་བུར་གསུངས་པ་རྣམས་སོ། ། ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྙིང་པོ་ཞེས་པ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོའོ། ། དམིགས་པས་སྟོང་ཞེས་པ་ནི་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་པ་མི་འཇུག་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་སྟེ། ངེས་པར་གཅིག་ཏུ་ཡུལ་གྱི་འདོད་པ་མེད་ཅིང་མཆོག་ལ་བརྟེན་པ་འབའ་ཞིག་པའི་སེམས་སོ། ། མཆོག་ནི་རྣམ་པ་དང་ལྷ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་པ་ནི་མ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ལ། གང་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ནི་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཤིན་ཏུ་འོད་གསལ་བ་དམིགས་པ་མཐའ་དག་ལས་འདས་ཤིང་མི་མཉམ་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུའོ། ། རང་བཞིན་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ལས་བར་མ་ཆད་པར་རྣམ་པ་སྟོན་པ་ཡང་སྟེ། རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་མ་བྱུང་ཞིང་སྟོང་པས་ན་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན། རང་གི་འདོད་པས་འཇུག་པ་ཡིས། །

It is nothing other than what was previously taught. "Certainty" arises from being certain; suchness is the ultimate reality (bhūtakoṭi). Thus, it is said that suchness is not merely what is explained in this context. Because it is empty of objective referents, it is of one taste with supreme bliss, a singular nature that is uninterrupted. "Clarity" is total purity. "Continuity" is a constant, uninterrupted flow. "Appearance" refers to those various things that have been taught in such and such ways. "The essence of experience" is the nature to be personally realized by oneself. "Empty of objective referents" means that the various conventional referents do not engage. That itself is called the coemergent great bliss (sahaja-mahāsukha) that accords with the actual state of things. Likewise, it is the body of great bliss (mahāsukhakāya); it is a mind that is definitively singular, devoid of desire for objects, and relies solely upon the supreme. "Supreme" refers to the aspects and the deity; therefore, relying perfectly upon that is non-delusion. That which is without delusion is the body of great bliss, which is of the nature of space, utterly luminous, transcending all objective referents, and unequaled. The essence of the lack of intrinsic nature is the nature of all things; because it is the very lack of intrinsic nature, it manifests as uninterrupted aspects. That which is called "having the nature of conceptualization" is the nature of imputation. Because it does not arise from intrinsic conceptualization and is empty, it is "without intrinsic nature"—this is the meaning of saying it is the nature of all phenomena. Therefore: "By engaging through one's own desire..."

བག་ཆགས་སྟོབས་ཀྱིས་གཡོས་པ་ལས། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་གྱུར་པ། ། ཕྱི་རོལ་དོན་འབྲས་ཉིད་ལྟ་བུ། ། ཞེས་ཏེ། རང་གི་འདོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉམས་ཀྱི་གཞན་དབང་གིས་ཏེ། ཡང་དག་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བག་ཆགས་རྫུན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བྱས་པ་ལས། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ན། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་ལྟ་བུ་སྟེ། བར་མ་ཆད་ཅིང་དབྱེར་མེད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་པའོ། ། ཀྱེ་ཧོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེད་དུ་ངོ་མཚར་བ་ལ་ངོ་མཚར་བའོ། ། རྣམ་བཀྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་དོ། ། རྣམ་རྟོག་རྗེས་སུ་སོང་གྱུར་པ། ། ཞེས་པ་ནི། ཀ་དམྦ་སྟེ་གླིང་བུ་གོ་ལ་ཀའི་རོལ་མོའི་སྒྲ་ལྟ་བུར། རང་གི་ཉམས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡུལ་གཅིག་ཉིད་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པ་མང་པོར་ཉེ་བར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཅིག་གི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དངོས་པོ་ནི་ཡུལ་ཏེ་ཡང་ཞེས་པའི་དོན་ཅན་ནོ། ། ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་ཡིག་ཕྱིས་པའོ། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དོན་དུ་རྟོགས་པ་ནི། ། ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་མེད་པས་དེ་དང་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་མེད་ཀྱི། རང་གི་འདོད་པས་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཙམ་མོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཡང་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་ནི་ཞེས་བསྟན་པ་གསུངས་པ་ནི་གོ་བར་སླའོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སེམས་ལས་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་འབྱུང་ཞེ་ན། དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གང་བྱིས་པར་གྱུར་པས་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པར་ཟྭ་ལྡུམ་ལ་རེག་པས་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། །

"From the movement of the power of habitual tendencies, conceptualization arises, appearing like the result of an external object." Regarding this, "by one's own desire" means by the power of one's own experience, the dependent nature; that is, produced by the power of false habitual tendencies of authentic superimposition. When conceptual cognition arises, it is "like the result of an external object," by the power of uninterrupted and indivisible habitual tendencies. "Kye ho" expresses a sense of wonder at the marvelous. "Vividly variegated" means manifold. "Following after conceptualization" means that, like the sound of a kāmboja flute, by the power of one's own experience, many aspects are perceived simultaneously within a single object. Likewise, regarding the phrase "in the very nature of a single entity," "entity" refers to the object, and "also" is the intended meaning. The particle "ni" is an elided "yang" (also). The perception of various aspects as objects does not exist as their respective identities because they do not arise simultaneously; it is merely a designation made by one's own desire. Similarly, it is easy to understand the teaching that desire arises even without depending on an object. If one asks, "How then do conceptualizations arise from a mind that is naturally pure?" it is taught in response: "O son of noble family, just as a child, not knowing its nature, suffers from touching a thornbush."

དེ་བཞིན་དུ་སེམས་འདིའི་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རང་བཞིན་མ་རྟོགས་པ་ལས། ཕྱི་རོལ་དུ་དམིགས་པས་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དང་དོན་དམ་པའི་གནས་སྐབས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་དེ་རྟོག་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། ། ཕྱི་རོལ་དོན་དུའང་བརྟགས་པ་ཉིད། ། རྟོག་པ་འདི་དག་སྤངས་པ་ན། ། གཅིག་པུ་ནམ་མཁའི་བདག་ཉིད་དོ། ། འོན་ཀྱང་། མི་ཤེས་པས་ནི་དངོས་རྣམས་ཀྱི། ། རང་བཞིན་རང་བཞིན་བཅས་པ་ཉིད། ། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ཡོངས་ཤེས་པས། ། རང་བཞིན་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། ཞེས་པ་སྟེ། མི་ཤེས་པ་འདི་ཡིས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་དཔྱོད་ལ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་གང་གི་ཚེ་འདི་རྣམས་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དང་། དེའི་ཚེ་དེ་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། དེ་བས་ན་རྣལ་འབྱོར་པས་ལྟོས་པ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། བྱ་བ་དེ་རྣམས་དབྱེ་བ་དང་། ། བྱེད་པ་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་སྣ་ཚོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་འབྲེལ་པའང་ཅུང་ཟད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་པོའི་དབྱེ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་དང་གཉེན་པོ་བསྟེན་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་རབ་ཏུ་གོ་བར་བྱ་བ་གསུངས་ནས། དེའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་བསྒོམ་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་གསུངས་པ་སྟེ།

Likewise, because this mind’s completely pure nature is not realized, one suffers by apprehending external objects. Therefore, the external state of the mind and its ultimate state shall be shown: That mind is the aspect of conceptualization; It is also imputed as an external object. When these conceptualizations are abandoned, It is the singular nature of space. However: Through ignorance, things possess a nature; Through the thorough knowledge of things, Their nature is natureless. This means that through this ignorance, one analyzes things as if they truly exist. When the nature or essence of things is analyzed, at that time, because these are merely aspects of cognition, they are things without nature, and thus their own essence is natureless. Therefore, it is shown that the yogi acts in all ways without dependence, because those actions and the agent are realized to be the unchanging suchness. In that way, it is easy to understand that there is not even the slightest connection to the conventions of diversity and so forth. Just as there is not even the slightest distinction between action and agent, there is also no abandoning of afflictions or relying on antidotes; having spoken to make this thoroughly understood, it is said that one must realize that all the perfections are to be cultivated.

ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབའ་ཞིག་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི་འོན་ཀྱང་ལྔ་པོ་ཡང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བསྒོམས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་སླུ་བ་མེད་པ་རྟོགས་པ་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་བསྒོམས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་པས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ་སེམས་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། ། ལྷུན་གྲུབ་ཅེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པས་སྟོང་པའོ། ། ལྷག་མ་མེད་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱད་པར་མེད་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་ངོ་། ། དབང་པོ་མེད་པ་ནི་དབང་པོ་འཇུག་པས་སྟོང་པའོ། ། གཞི་མེད་པ་ནི་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའོ། ། འཁྲུགས་མེད་ནི་སྲིད་པ་དང་ཞི་བས་གོས་པ་མེད་པའོ། ། སྤྱོད་པ་མེད་པ་ནི་གཉིས་སུ་སྤྱོད་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་དག་གིས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་གི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱས་སོ། ། རྣམ་པ་ལྔའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱང་གསུངས་པ། འདི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་སུ་ཐ་སྙད་བྱས་བཞིན་པ་རྣམས་ཏེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུའོ། ། དགའ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་རོ་གཅིག་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་རང་བཞིན་དབྱེར་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། འདི་ལྟར་སྦྱིན་པ་ནི་དེ་ལ་རབ་ཏུ་དང་ཞིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་བསམ་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གཅིག་པུའི་རོ་ལས་ཏེ།

It is not that one should meditate on the perfection of wisdom alone; rather, the other five must also be meditated upon. This is because when the five perfections are meditated upon in every respect, one realizes the unerring wisdom of the perfections, and it is established that meditating on the five perfections is itself the meditation on the perfection of wisdom. To demonstrate this very point, it is said: "Suchness" refers to the perfection of wisdom, which is not other than the mind itself. "Spontaneously present" means being empty of conceptual clinging. "Without remainder" is because there is only a single experienced reality. "Without distinction" is also because it is not an object of the senses. "Without faculties" means being empty of the engagement of the sense faculties. "Without basis" means not having the nature of an action. "Unagitated" means being unstained by existence or peace. "Without activity" means the absence of dualistic activity; these terms clarify the nature of great bliss alone. The suchness of the five aspects is also taught: "These" refers to those things conventionally designated, namely the five perfections such as generosity and so forth, in terms of worldly convention. "Joy" is suchness, and "having the nature of a single taste" is because they are indivisible in nature within the perfection of wisdom. In this way, generosity arises from the single taste of the perfect knowledge of the intention of clarity and rejoicing in that [wisdom].

དེ་ལ་སྦྱིན་པ་པོ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་རབ་ཏུ་དང་ཞིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ས་བོན་ལས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་རོལ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདི་ལྟ་བུར་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྐུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ཉིད་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ངན་པའི་བསམ་པའི་དྲི་མས་དྲི་མར་བྱས་པ་ལས་དེའི་འབྲས་བུའང་དྲི་མ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དེ། གཞན་གསོད་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ཁྲོ་བའི་སེམས་བསྐོར་བའི་སེམས་ཀྱིས་འདི་ཉིད་དུ་དམྱལ་བར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ནི་མཆོག་སྟེ་དབྱེར་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ། དགའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདི་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། འབྲས་བུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་འདི་སྟེ་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་ལ། རྟོགས་པ་ནི་དེའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་སྟེ། དེ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། གཉིས་པོ་ཞེས་པ་ནི་བར་མ་ཆད་པར་དགའ་དང་རྟོགས་པ་དག་ངེས་པར་སྡོམ་པ་སྟེ། དབྱེར་མེད་པ་ནི་དབྱེ་བས་སྟོང་པའོ། ། དགའ་བ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའོ། ། བདེ་བ་ཆེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ།

In that regard, from the seed of a donor’s intense faith and rejoicing in pure generosity, one comes to enjoy and partake in various forms of excellent wealth, up to the enjoyment of the fruit of such an extensive excellence of the body. Conversely, when that very [generosity] is defiled by the stains of negative intentions, such as failing to give and so forth, its fruit is likewise stained; for example, by a mind surrounded by the anger of engaging in and rejoicing in the killing of others, one is tormented in the hells in this very life and so on. Furthermore, the joy of the five perfections is suchness; thus, the thorough realization of that is the perfection of wisdom. That itself is the supreme, taught extensively as an indivisible nature. Regarding the passage beginning with "joy" and so forth: "these" refers to the perfections. "Joy of the fruit" means the purpose of demonstrating the joy that is the fruit of the perfections. That is the actual entity itself, and "realization" is the comprehension of its suchness, which is its lack of intrinsic nature. "The two" refers to the definitive union of joy and realization without interruption; "indivisible" means empty of division. "Joy itself" is the attachment to non-duality. "Great bliss" is nothing other than that.

དེ་ཡང་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དག་དབྱེ་བས་སྟོང་པར་རྟོགས་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། འོ་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་རང་བཞིན་མངོན་པར་གསལ་བ་རབ་ཏུ་རྟོགས་བཞིན་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། སྙིང་རྗེ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་འདོད་པའི་དབྱེ་བས་སྨོན་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་དགའ་བ་དེ་ཡང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ལུས་ལ་ལྟོས་པ་བཅོས་མ་ལ་སོགས་པ་མཚན་མའི་རྒྱུན་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའི་བདེ་བ་ཡིན་པས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པ་མཆོག་ཏུ་ཞི་བའི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་དགའ་བ་ཉིད་དེ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་དབྱེར་མེད་པའི་སྙིང་རྗེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་དེ་ཉིད་དབྱེར་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི་སྒྲོན་མ་དང་ནི་སྣང་བ་ཞེས་སོགས་ཏེ་རྟོགས་པར་སླའོ། ། གཉིས་པོ་འདི་དག་གི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་གསུངས་པ་ནི་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རང་གི་བདག་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པར་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། འདི་ནི་སེམས་གཅིག་པུའི་རང་བཞིན་ཏེ། སེམས་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། ཧེ་ཡིག་གིས་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེ། །

Furthermore, in this way, the realization of emptiness through the indivisibility of emptiness and compassion is great bliss. Now, if the indivisibility of emptiness and compassion is the coemergent nature of the mind itself, one might object: "Emptiness is the suchness of phenomena, the very state of clearly manifesting their nature; whereas compassion, because it is to be realized in the form of an aspirational prayer through the differentiation of the agent's desire, is not coemergent. Therefore, that joy is also undoubtedly a bliss that depends on the body and is characterized by attachment to the continuum of signs, such as the artificial; thus, it cannot be suchness." This is not so. Coemergence is the supreme peace, an entity empty of the afflictions such as attachment that depend on the thoroughly afflicted state. It is that which overcomes the afflictions and is by nature joy itself. Therefore, it is established that compassion inseparable from emptiness is indeed bodhicitta. Thus, the detailed explanation of that very indivisible nature is "the lamp and the light," and so forth, which is easy to understand. The greatness of these two is also taught by the words "this is," which refers to that which exists as the indivisibility of emptiness and compassion within one's own nature. This is the nature of the single mind; because the mind is the nature of both insight and method, it is said: "The syllable He is great compassion."

བཛྲ་ཤེས་རབ་བརྗོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའོ། ། རིམ་པ་འདིས་དེ་མཐའ་དག་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མེད་པའོ་ཞེས་སྟོན་པ་ནི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྟོགས་པའི་དོན་ཀྱང་ངོ་། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དེ་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་མ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་དག་པ་རྣམས་ནི་དཀར་མོ་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་སོ། ། སྲིད་པ་གསུམ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་དགའ་བའོ། ། དེར་ནི་དགའ་སྟོན་ཏེ་རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་སོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་དོན་བྱེད་པར་ནུས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྐྱེ་བ་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་དང་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དང་དེ་ནི་ཐ་སྙད་རྣམས་སོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་ཡིད་མཉམ་པར་བཞག་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་དབྱེར་མེད་པའི་སྣང་བ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི། ཡང་དག་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རྒྱུན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་མཆོད་པར་བྱེད་པ་པོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་སྤྱོད་པ་ནི།

"Vajra is said to be insight; this is Hevajra." By this sequence, it is shown that because all of that is the very nature of Hevajra, there is no differentiation. This is indicated by the words "joy" and so forth, which also refer to the meaning of realization. Furthermore, in order to show that all worldly conventions are completely pure, it says "yoginī" and so forth. The yoginīs, such as Gaurī and the others, are those whose nature is the complete purity of all conceptual constructions. The "three existences" are the three of body, speech, and mind; because they are the very essence of emptiness, they are the maṇḍala. "Great bliss" is the joy of the reality of emptiness endowed with the supreme of all aspects. Therein is the "feast," because of the perfection of benefit for oneself and others. Therefore, the yogin who is able to act for the benefit of all beings without exception, even while being unborn, is described by the words "this and that" and so forth; "this and that" refers to conventional expressions. The yogin who, with the mind poised in the coemergent great bliss, correctly cognizes the appearance that is indivisible from the essence of non-dual suchness, is the one who offers to Hevajra through the samādhi of the spontaneously present continuum. For that reason, the yogin who is oriented toward samādhi in every respect, while engaging in the specific enjoyments and so forth as desired, is as follows:

ལྷག་པར་མོས་པ་བསྒོམ་པ་འབའ་ཞིག་གིས་མ་ཡིན་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བྱ་བས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། ། རྒྱུ་མཚན་དེས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས། ཐམས་ཅད་དུས་སུ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པ་རྣམ་པར་རོལ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དུས་སུའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དོགས་མེད་དེ་མངོན་པར་ཞེན་པས་སྟོང་པས་ཀུན་དུ་སྤྱད་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་དོགས་པ་དང་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འཁོར་བའི་དབུས་སུ་གནས་ཀྱང་དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱོན་གྱིས་གོས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མངོན་པར་ཞེན་པས་སྐྱོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འདི་ཉིད་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མདོར་བསྡུས་ནས་གསུངས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་རྟོགས་པར་སླའོ། ། དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པ་གསུངས་པ། བསྒོམ་བྱ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བསྒོམ་པ་ན་མངོན་པར་འདོད་པའི་སེམས་ལས་གཞན་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། དམིགས་པ་མེད་པ་ལས་གཞན་རིག་པར་བྱ་བའི་བསྒོམ་བྱ་མེད་པའོ། ། དེ་མེད་པས་ན་སྒོམ་པ་པོ། ། ཞེས་པ་སེམས་ཏེ་དེ་ཡང་མེད་ལ། དེ་གཉིས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་འབའ་ཞིག་དག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་བསྒོམ་པ་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་སྒོམ་པ་པོ་དང་བསྒོམ་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་པ་སྟེ་དེ་ཡང་སེམས་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་དོར་བས། ། དབྱེ་བ་དབྱེ་བ་མེད་པ་སྤངས་པ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ།

It is intended that this is not achieved through the mere cultivation of superior devotion, but rather through perfect activity. For that reason, a yogi endowed with perfect meditative concentration (samādhi) should, at all times—that is, at all times of various manifestations as they are desired—engage in all phenomena without hesitation, being empty of clinging. Although one remains in the midst of saṃsāra through the conventions of hesitation and duality, one will not be stained by the defects arising from them. Because clinging is the cause of weariness, one will pass into nirvāṇa right here. To state that very point in brief, it is said: "Just as an illusion," and so forth, which is easy to understand. To demonstrate the essential nature of that experience, it is said: "There is nothing to be meditated upon." Here, when meditating on the coemergent (sahaja), there is no external entity other than the mind that is desired; because there is no object of observation, there is no object of meditation to be known. Since that does not exist, the "meditator"—that is, the mind—also does not exist. Because both of those are absent, there is also no meditation that arises as mere mindfulness. Therefore, being free from the object of meditation, the meditator, and the act of meditating is the realization of non-dual suchness, which is the nature of mind itself. To explain that in detail, it is said: "By completely discarding the aspect of duality, the distinctions and non-distinctions are abandoned," which arises from that.

དེ་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པས་ཉམས་ཤིང་དུབ་པ་མེད་པ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོར་ཡོད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་འབའ་ཞིག་པ་ཙམ་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་བསྒོམ་པ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པའོ་ཞེས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པས་བསྡུས་པས། སེམས་ཀྱང་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་སྟེ། རང་བཞིན་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་དག་པས་སོ། ། སྔགས་ནི་འགྲོ་བའི་ཡིད་སྐྱོབ་པས་ཏེ། བཟླས་པ་ནི་གསལ་བར་ངག་ཏུ་ཐོན་པའོ། ། ལ་སོགས་ཞེས་པ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ལ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཤིང་མ་བཀག་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ། ལྷག་པའི་བསམ་པའི་རྒྱུན་ལས་ཁ་ཐོན་དང་དབྱུང་བ་དང་འཇུག་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་ལ་བརྩོན་པ་ཉིད་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་ཡང་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མངོན་པར་གསལ་བས་སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་བཀག་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་དག་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་འདི་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་བྱ་བའོ། ། རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་འདི་ལས་ནི་དེ་ཐམས་ཅད་བྱས་ཀྱང་བཀག་པ་མེད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྣམ་འཕྲུལ་ཡིན་པས་སོ། ། དེ་ཉིད་སླར་ཡང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ནི། ཡི་གེ་ཕྱིས་པས་སྐུ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་གསུངས་པའང་ཡང་དག་པའི་ཐ་སྙད་དོ། ། དོགས་མེད་ཅེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །

Since it abides in that very way, there is no exhaustion or fatigue. Because the nature of reality is the suchness that exists as the very essence of suchness, and is solely wisdom, there is no fault in meditating upon it. Now, in order to demonstrate that mantra recitation and so forth are also completely pure by virtue of their non-dual nature: because all aspects are subsumed within the coemergent, the mind is also subsumed within equanimity. "Nature" refers to its being purified as suchness. "Mantra" protects the minds of beings; "recitation" is the clear articulation of speech; "and so forth" refers to the engagement in ascetic practices and the like. "These" refers to activities that are manifest and unobstructed, such as the exertion in the objects of the three—recitation, extraction, and engagement—arising from the continuity of the superior intention. Furthermore, it is not that mantra recitation and so forth are not prohibited because of the manifestation of dualistic conventions; rather, because one correctly realizes the purity of the non-dual state, all of these are to be performed. From this very purity, even if all of those are performed, there is no prohibition, because they are the magical display of the coemergent nature of beings. To further clarify that very point: by omitting the syllables, the nature of the three bodies is the syllable HŪṂ; thus, the distinctions of the three vajras are also the authentic convention. "Without doubt" means being free from doubt regarding the coemergent nature of phenomena.

ཧེ་རུ་ཀ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུས་སྟོང་པ་དང་སྣ་ཚོགས་པའི་རྟོག་གེ་དང་བྲལ་བ་དང་བརྟེན་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ངོ་། ། ཀུན་རྟོག་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་འཇོམས་པ་ནི་དགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེས་ནི་འདི་ལྟ་བུར་སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། ། ད་ནི་སྔགས་མ་ལུས་པའི་རང་བཞིན་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྟོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དེ་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀུན་སྤངས་ནས་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་ནི། གསང་བ་དེ་ཉིད་ཅེས་པ་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་གསང་བའི་སྐད་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཡིན་ལ། སྔགས་དེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བསྒོམ་པ་དེ་ཉིད་སྔགས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་མཆོག་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་བསྲུང་བ་མཆོག་དང་། འདི་ལྟར་མ་ལུས་པའི་སྔགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེས་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྨི་ལམ་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྨི་ལམ་ན་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་དོན་གྱི་སྣང་བ་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་བླང་དོར་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་བྱ་བ་དེ་དང་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཁུ་བྱུག་ལ་སོགས་པས་བདེ་བ་དང་།

Regarding the phrase "like Heruka," it is because of being empty of causes, being free from various conceptual constructions, and being without any support. "Destroying the delusion of conceptualization" means to eliminate it. By this, the intention is that there is no fault in such practices as the recitation of mantras and so forth. Now, in order to show that the nature of all mantras without exception is the realization of the coemergent, it is said: "Realization" refers to the convention of duality, which is an obscuration. Having abandoned all of those, whatever is the experience of the non-conceptual is the "secret reality" (guhyatattva), which cannot be expressed in words; thus, the "secret language" is also that very thing. "Those mantras" refers to the meditation on the inconceivable, which is itself the mantra, by virtue of being the supreme emptiness. Likewise, that itself is the supreme protection, and in this way, all that is to be accomplished by the mantras without exception is achieved by it. To show that although the nature is emptiness, it performs the various activities of purpose, it says "phenomena like a dream" and so forth. Just as in a dream, although there are no actual objects, the appearance of objects is directly experienced, thereby producing various natural activities such as acceptance and rejection; likewise, although they are empty through analysis, [they produce] bliss through the cuckoo and so forth.

བོང་བུ་ལ་སོགས་པའི་བོང་བུའི་སྐད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཞི་བ་དང་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་རྣམས་སུ་སྔགས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་དང་དེའི་བྱ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ནི་སྔགས་ཏེ་དེ་བཟླས་པས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་འདི་ནི་དངོས་པོའི་ནུས་པ་ལས་སོ་ཞེས་སྟོན་པ་ནི། དངོས་པོའི་ནུས་པའི་རང་བཞིན་འདི། ། ཀུན་རྫོབ་ལས་ནི་ཉེ་བར་འཐོབ། ། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། འོན་ཀྱང་སྔགས་ནི་དོན་དམ་པ་ལས་ཀྱང་དངོས་གྲུབ་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི། འདི་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པར་སྤངས་ནས་དོན་དམ་པར་མི་འགྱུར་བ་ལས་སོ། ། ད་ནི་ལྷ་མ་ལུས་པའི་རང་བཞིན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ལྷ་ལ་ཕྱག་བྱས་ཀྱང་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཤིང་ལ་སོགས་ལས་བྱུང་ཉིད་ཀྱི། ། སངས་རྒྱས་གཟུགས་བརྙན་ཏེ་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་ལྷ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དོར་མི་བྱ་བ་སྟེ། དོན་གྱི་དབང་ལས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ན་ཞེན་པ་ཡང་དེ་ལྟ་བུར་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དེས་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུའི་ཕྱག་བྱས་པ་ལ་སྐྱོན་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། ས་སོགས་ཏེ་ཤིང་དང་རྡོ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་འདི་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་ཕྱག་མི་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པའི་རྩོལ་བ་འགོག་པའོ། །

Just as the braying of donkeys and the like causes suffering, so too do mantras produce their respective effects within the specific applications of pacifying, enriching, and so forth. Furthermore, the mind poised in the samādhi of unimpeded concentration is the mantra, and accomplishment is achieved through its recitation. To demonstrate that this also arises from the power of things, it is said: "This nature of the power of things is obtained from the conventional." However, mantras also become accomplishments from the ultimate perspective; for when these very things are thoroughly realized in their true nature, they do not become the ultimate by abandoning the conventional. Now, to understand that for a yogi who correctly realizes the coemergent nature of all deities without exception, even prostrating to a deity does not constitute a fault: "To the images of the Buddha produced from wood and so forth, the variegated deities," is the meaning. One should not discard them. When, by the power of the ultimate, everything is realized as the coemergent nature of the dharmatā free from reference points, then for one who correctly realizes even attachment in that way, there is no possibility of incurring a fault in prostrating to what is like an illusion or a dream. One should not prostrate to these deities produced from earth, wood, stone, and so forth, with the notion of thorough realization; for that would be to suppress the effort directed toward them.

ཕྱག་མ་བྱས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཕྱག་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པ་སྟེ། དམིགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཉིད་ལྷག་པར་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཕྱི་དང་ནང་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རྫུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་པ་ཉིད་ནི་ལུས་པ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་ན་གང་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོགས་པ་འདི་ཉིད་ནི་གུས་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་བ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་གཏོར་མ་དང་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་མཆོད་པའི་རིམ་པ་ཡང་རྨི་ལམ་དང་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཅེས་པ་སྟེ། གང་རྫུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་ཞིང་མཚན་ཉིད་མེད་པའང་ནུབ་པ། ཀུན་ནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་ཉེ་བར་ཞི་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དྲི་མ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ལྷག་པར་གནས་པ་མཆོག་ཏུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་ཉིད་གཅིག་པུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ། དེ་ལ་གསལ་བར་སྣང་ཞིང་ངག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོགས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་འཛིན་པས་ཆོས་དང་། དེ་ལྟར་ནའང་ལྷག་པར་གནས་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ལྟ་བུའི་སྣང་བར་འབྱུང་བས་དབྱིངས་སོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟར་གཞི་མེད་ཅིང་མངོན་པར་གསལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ། སྦྱིན་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་གསུམ་པོ་དེ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་དུ་མཉམ་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པའོ། །

It is taught that even without performing prostrations, the realization of the coemergent is itself the prostration. By directly experiencing the nature of phenomena (dharmatā), which is free from objective reference, with extreme clarity, one attains the perfection of the meditative absorption (samādhi) in which outer and inner are equal. This very realization of the non-false nature of phenomena is the prostration to all tathāgatas without exception. Furthermore, this realization of one's own essence, free from objective reference, is also the unsurpassed prostration performed with a devoted mind. Likewise, the sequence of offerings such as the torma and the sensory offerings is also like a dream or an emanation. The non-false nature of phenomena is by nature free from characteristics such as arising and so forth; it is without characteristics and even the cessation of them has subsided. It is the sole nature of mind, the supreme nirvāṇa, which abides as nothing but the utterly stainless, the support of all things, and the complete pacification of all afflictions. This is the dharmadhātu. Because it appears clearly and is not an object of speech, it is held as a nature free from doubt, and thus it is "dharma." Moreover, because it appears as the manifestation of that very state of abiding just as it is, it is the "expanse" (dhātu). Therefore, the nature of mind, which is thus groundless and luminous, is the dharmadhātu. Since the three spheres—the giver and so forth—are equal in that nature, one attains the unchanging fruit.

དེ་དང་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་ཕྱི་རོལ་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་མཆོད་པ་དགའ་བ་ཡང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེར་དབྱེར་མེད་པ་ནི་རྣམ་པའི་དབྱེ་བས་སྟོང་པ་སྟེ། གཞི་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་པོ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དོ། ། གཅིག་པར་ཡང་དག་རིག་པ་ནི་གང་འབའ་ཞིག་ཏུའོ། ། རྣལ་འབྱོར་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆད་མེད་པ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟན་པར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་མེད་པ་འབའ་ཞིག་པའི་བློ་ཇི་སྲིད་བར་མ་ཆད་པར་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུའོ། ། དགའ་བ་འདི་ནི་མཆོད་པའི་སྙིང་པོ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པ་མངོན་སུམ་དུ་ཡང་དག་པར་རིག་ཅིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། ། དེ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བློ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གནས་པས་དུས་ཐམས་ཅད་པ་དང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་གཏོར་མ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་འདི་ལྟ་བུར་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ནི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་དག་པར་གསལ་བའི་སྐུ་གསུམ་མོ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་སྐུ་ཡང་དག་པའི་འབྲས་བུ་བྱེད་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་།

In order to demonstrate that suchness itself is also the joy of external offerings of enjoyment, it is said: "By the very way it is, suchness is the essence, which is the nature. To be indivisible therein is to be empty of conceptual distinctions, by way of the nature of phenomena (dharmatā) that is without basis. The three realms are body, speech, and mind. To be perfectly aware of them as one is to be in that alone. 'The uninterrupted stream of yogis' means that for those who have directed themselves toward stability in meditative absorption (samādhi), for as long as their mind that is solely without basis continues without interruption, for that long. This joy is the essence of offering; by directly and perfectly realizing and experiencing the abiding of the very expanse of phenomena (dharmadhātu), it becomes the great offering of enjoyment to the Tathāgatas. Because it abides in the perfect meditative absorption of a mind whose nature is wisdom and method, it is the great bali offering that is present at all times and in all aspects. In this regard, it is shown that even the two vast accumulations are completely pure: 'Enlightenment' is the three bodies (kāya) in which the excellence of qualities is perfectly manifest. The transformation of generosity and so forth into great enjoyments and the like, which produces the perfect result of the body of supreme sovereignty, is the accumulation of merit."

དེ་ཉིད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་སྲིད་དུ་འོད་གསལ་བ་དང་དབྱེར་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གནས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། དེ་དང་དེ་ལྟ་བུའི་ཚོགས་གཉིས་པོ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་རྣམ་པར་དག་པས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ངེས་པའི་འབྲས་བུ་བྱེད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དྲི་མ་མེད་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྲིད་པ་དང་ཞི་བ་ལ་མི་གནས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པས་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་རབ་གནས་དང་། སྔགས་དང་བཅས་པས་བཀུག་ནས་བསྲེག་ཟ་ལ་སྲེག་བླུགས་བྱེད་པ་སྦྱིན་སྲེག་དང་། དེར་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལྷ་ལ་ཇི་ལྟར་རིགས་པའི་མཆོད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་། ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་སློབ་མ་བསྡུ་བ་དང་དེ་ལ་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བྱས་པ་སྟེ། སྣ་ཚོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་བརྒྱུད་མར་འབྱུང་བ་ཀུན་ཀྱང་མི་སྤོང་བར་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བྱེད་པས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བས་ན་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་མཐའ་དག་འགྱུར་བ་མེད་པར་རྟོགས་པའོ། ། ཐབས་ནི་དེ་གཞི་མེད་པར་སྣང་ཞིང་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་སྟེ། གཉིས་པོ་དེ་དག་སྦྱོར་བ་ནི་ཡང་དག་པར་ཀུན་ནས་དབྱེར་མེད་ཅིང་ཐ་སྙད་དུ་འབྲེལ་པར་བྱས་པའོ། ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ།

That very reality, by its very nature as the expanse of phenomena (dharmadhātu), abides as suchness inseparable from luminosity; this is the accumulation of primordial wisdom (jñānasaṃbhāra). These two accumulations, when purified by the perfection of insight (prajñāpāramitā), produce the supreme definitive fruit. Because this is so, all accumulations depend upon becoming utterly pure by abandoning all afflictions without exception, being stainless and coemergent, and not abiding in either cyclic existence or peace. Likewise, there is the consecration (pratishṭhā) which makes [the object] great by clearly bringing its qualities to mind; the fire offering (homa) which, having summoned [the deity] with mantras, performs the pouring of oblations into the fire; the application of offerings to the deity as desired in that context according to what is appropriate; and, by the word "and so forth," the gathering of disciples, the conferring of empowerments upon them, and so on. "Action" refers to how it is performed through the conventions of the object; it is stainless because it purifies by transforming into meditative concentration (samādhi) without abandoning the continuous arising of attachment to various conventional designations. Insight is the realization of all phenomena as unchanging. Method is the realization that they appear without a basis and are of the nature of bliss. The union of these two is their being perfectly and entirely inseparable, yet connected through conventional terminology. Perfect enlightenment is the perfect realization of all the qualities of excellence.

དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་མཐའ་དག་ལས་ཐ་སྙད་དུ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། ད་ནི་རབ་ཏུ་གནས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུངས་པ། ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པར་ཡོངས་སུ་གཟུང་ཞིང་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་ཡུལ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ནུབ་པ་ནི་ཉེ་བར་ཞི་བའི་དམ་ཚིག་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྤྲོ་ཞིང་བསྡུ་བ་དང་གཞུག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཚེ་སྣང་བ་མཐའ་དག་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་དང་མཚུངས་པར་སྣང་བཞིན་པ་དྲི་མ་མེད་ཅིང་གསལ་བ་ཙམ་འབའ་ཞིག་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡང་སྟེ། གང་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་གང་དབྱེར་མེད་པར་གནས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་མཐའ་དག་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འང་རབ་ཏུ་གནས་པ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། འདི་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གསང་བ་ཆེན་པོ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དག་པར་མཆོད་པའི་ཆེད་དུ་འདི་ལྟར་ཆོ་ག་ཇི་ལྟ་བས་ཁྲུས་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་བྱ་བ་དེ་ལ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དད་པའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལས་འདི་རྣམས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡང་དེ་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའི་རྣམ་པར་རོལ་པ་ནི་ལུས་པ་མེད་པའི་རོལ་པ་སྣ་ཚོགས་པས་རྣམ་པར་རྩེན་པ་འདི་ཉིད་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལས་ཚོགས་མ་ལུས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་སྟོན་པ་ནི།

That which accomplishes this is the attainment of complete enlightenment through all such perfect meditative absorptions (samādhi) in conventional terms. Now, the suchness of consecration is taught: the subsiding of all external appearances, objects of mental engagement, and the mental engagement itself is the pacification of the samaya circle and the emanation, withdrawal, and absorption of the wisdom circle (jñānacakra). At that time, all appearances, while appearing like illusions and dreams, are the authentic awareness of that which is merely stainless and luminous. Vajrasattva is also the nature of emptiness and compassion; "that which abides" means that which abides inseparably. That itself is the consecration of all the Buddhas as well, for it is unsurpassed by virtue of realizing things exactly as they are. These are none other than the great supreme secret of the Tathāgatas. Furthermore, for the sake of perfectly honoring the Tathāgatas, when one performs the rituals such as the ablution according to the procedure, for one who possesses the power of pure faith, the Tathāgatas themselves will likewise abide and bestow blessings in these [objects]. For that very reason, it is taught that the display of the Tathāgata’s body is the play of manifold, inexhaustible manifestations, and that through the authentic awareness of this very [display], the entire collection of accumulations is accomplished.

གཉིས་སུ་མེད་པའི་དག་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་ཆོས་མཐའ་དག་ལྷའི་བདག་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་སད་པ་རྟོགས་པའི་རྣམ་པར་རོལ་པའི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རོལ་པ་ལ། བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་ང་རྒྱལ་རབ་ཏུ་བྱེད་པས་མཆོག་གི་བདེ་བའི་ཚོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས་རྣལ་འབྱོར་པས་ཚོགས་གཉིས་པོ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་དགའ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ལྷའི་རང་བཞིན་གྱིས་རོལ་པས་ན། འདི་ཉིད་སྐྱོ་བ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བློས་རང་གི་འདོད་པའི་རོ་རབ་འབྱམ་དུ་གྱུར་པ་ལས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཉིད་དེ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་སྦྱོར་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མ་ལུས་པས་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། གཉིས་ཀྱི་དངོས་པོར་ཡོངས་སུ་དམིགས་པའི་དམིགས་པ་བཅོམ་ནས་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་དང་མཚུངས་པའི་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པའི་རིམ་པ་མངོན་པར་འཕེལ་བ་ལ་བདེ་བའི་རོལ་པ་ཡང་དེ་དང་མཚུངས་པར་རབ་ཏུ་གསལ་བའོ། ། རྡོ་རྗེའི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཅད་ཅིང་གཞིག་ཏུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དང་རང་གཞན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དབང་ཕྱུག་སྟེ། སྐུ་གཉིས་སུ་ནུས་པ་འདི་ཉིད་ལས་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་ཉིད་དོ། ། མཆོད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་བ་སྟེ། རྟོགས་པར་བྱས་པ་ལས་རང་ཉིད་མངོན་པར་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ཞེས་པའོ། ། བཏགས་པ་ནི་དེ་ལ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པས་མངོན་པར་ཞེན་པའོ།

Through the perfect realization of non-dual purity, all phenomena are awakened as the very nature of the deity. In the play that serves as the cause for the assembly of such manifestations, the yogi perfects the two accumulations by experiencing the assembly of supreme bliss through the cultivation of uncontrived divine pride. Likewise, the suchness of offering is joy. Because one plays with the nature of the deity in this way, through the meditative concentration of all aspects, this very state becomes an inexhaustible ocean of desired flavors, which is the siddhi of Mahāmudrā itself. "By the nature of the inconceivable union" refers to the meditative concentration whose nature is empty of all conceptual construction. Having destroyed the objective focus that perceives things as dual entities, the stages of engaging in the union that is like an illusion or a dream increase, and the play of bliss likewise becomes clearly manifest in that same manner. "Vajra Lord" refers to the Lord who is the perfection of self and others, characterized by being indestructible and so forth; it is Hevajra himself because of this capacity for the two bodies. "Should be offered" means should be realized, for through realization, one’s own nature will naturally flourish. The five, such as form, are the five: form, feeling, perception, mental formations, and consciousness. "Imputation" refers to the clinging to those as having a dual nature.

། ཟ་བ་ནི་དེ་འཇོམས་པའོ། ། དམ་ཚིག་ནི་ཀུན་དུ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་གཉིས་སྤངས་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཉིད་གོམས་པ་ལས་ཀྱང་ཀུན་ནས་མཐའ་དག་གསལ་ཞིང་གཏུགས་པ་མེད་པར་མ་ལུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་འདི་ཉིད་ནི་འདིར་དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དམ་ཚིག་དེ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པས་གནས་པར་བྱ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པས་གནས་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པས། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྩོན་པར་བྱ་བའོ། ། ད་ནི་འདིའི་ཕན་ཡོན་གསུངས་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེངས་པ་ཡིས། ། ལྷག་པར་མོས་པ་མི་འབྱུང་བ། ། གསལ་བར་སྣང་བ་འདི་དེ་ནི། ། རང་རིག་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། འགའ་ཞིག་བདུད་རྩི་ཞེས་བྱ་བའི། ། གཏམ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཚིམ་མོད་ཀྱང་། ། མངོན་སུམ་ཉམས་མྱོང་བདག་ཉིད་ནི། ། རོ་ལ་བརྩོན་པའི་རྣམ་སྨིན་ནོ། ། སུ་ཞིག་གཟུགས་ཀྱི་ཚོགས་བསྡུ་བ། ། དམིགས་དང་བཅས་ལ་ཆགས་མེད་དང་། ། དམིགས་པ་མེད་པར་རྩེ་གཅིག་པའི། ། མཆོག་དེ་རྣམས་ནི་དཀོན་པ་ཉིད། ། འགའ་ཞིག་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དང་། ། ལ་ལ་སྦྱོར་བའི་རིམ་པར་རྨོངས། ། སུ་ཞིག་བདེ་བ་ཆེ་སྤྲོ་བའི། ། རང་བཞིན་ཅན་འདིར་རྣལ་འབྱོར་པ། ། ཞེས་སོ། ། གོ་བར་བྱེད་པའི་སྙིང་པོ་རབ་ཏུ་དད་པས་གསལ་བྱས་ལས། ། བསོད་ནམས་ཕུང་པོ་དྲི་མ་མེད་པ་བདག་གིས་གང་ཐོབ་པ། །

"Eating" is the destruction of that. "Samaya" is the all-pervading wisdom. Thus, by abandoning duality and through the cultivation of natural, total purity, one attains the state of omniscience regarding all aspects of phenomena—completely clear, inexhaustible, and without exception. This itself is the "great samaya" in this context. Because that samaya is utterly pure, one should abide in conduct that is entirely free of conceptualization, just as one desires. Therefore, purity is that which accomplishes perfect enlightenment; hence, it is not the case that one becomes pure merely by abiding in conduct as one desires, but rather one must strive for this pure wisdom. Now, the benefits of this are stated: "Through the vanishing of conceptual thought, No further aspiration arises. This vivid appearance is The self-knowing great bliss." "Though some are satisfied by the mere talk of 'nectar,' The actual experience itself is the ripening For those who strive for the flavor." "Those who gather the collection of forms, Who are without attachment to the objective, And who are one-pointed without an object— Such supreme ones are indeed rare." "Some are deluded regarding emptiness, And some regarding the stages of application. Who is the yogi here who possesses the nature That radiates great bliss?" Thus it is said. Through the merit I have obtained by clarifying this essence of understanding with great faith, may it be stainless.

དེས་ནི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲ་བ་ཡོངས་བསལ་ནས། ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཚོགས་མཆོག་སྙིང་པོ་གོ་བར་བྱེད་གྱུར་ཅིག། དཔེ་ལ་ཤིན་ཏུ་རྨོངས་པ་རོ་གཅིག་གྱུར་པའི་ཡིད་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དཔེར་བྱ་རབ་གསལ་པ། ། གསལ་བར་རིག་པ་བླ་མའི་བླ་མར་གྱུར་ལ་གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ཀྱང་། ། གཞན་ལས་རྟོགས་པའི་འབྲས་མིན་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱི་བཀའ་ལུང་ཐོབ་པ་རྒྱུད་དང་རྗེས་མཐུན་པ། ། དེ་རིག་པ་ལ་གོ་བྱེད་སྙིང་པོ་བརྒྱ་པར་དཔལ་ལྡན་ཧེ་རུ་ཀ་ཡིས་བརྗོད་པ་ཡིན། ། དངོས་པོའི་ཡིད་ཀྱི་རོལ་པ་མང་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཕལ་ཆེར་བརྩེ་བའི་རོ་ཡིས་ནི། ། བསྙེམས་པའི་བརྩམས་པས་རྣམ་པར་བསྒྱིངས་པའི་གུས་པས་འཇུག་པ་ཅི་ཡང་རུང་བ་སྨྲོས། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དོན་ནི་ཇི་ལྟའི་ཉམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་རྟོག་པས་གཟུང་བ་ལས། ། བདག་ལ་ཆེས་སྔར་དད་ཅེས་སྨྲ་བར་བྱ་བའམ་ཇི་ལྟར་བྱ་བ་དེ་བཞིན་གྱིས། ། གང་ཞིག་ནད་པ་ཤིན་ཏུ་སྐོམ་པའི་གདུང་བ་ཡིས་ཀྱང་ཆུ། ། མཐོང་ནས་དང་བས་དེར་ནི་བསྙེན་ཀྱང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཡིས། ། རྨོངས་པས་འདིར་ནི་འཐུང་དང་བསྟེན་པར་ཡང་ནི་མི་བྱེད་པ། ། དེ་ལ་བདེ་བ་གཅིག་ཀྱང་ག་ལ་(སྐོམ་,སྒོམ་)པ་ཉིད་ཅེས་བྱ། ། གོ་བར་བྱེད་པའི་སྙིང་པོ་བརྒྱ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་དེ་བའི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་སངྣ་ག་རའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཤྲཱི་བ་ན་རཏྣའི་ཞལ་སྔར། དགེ་སློང་ཆོས་སྨྲ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་སྡེ་ཞེས་བྱ་བས་དཔལ་ངམ་རིང་གི་ཡང་རྩེར་མཉན་ཞིང་བསྒྱུར་བ་ལས། ཕྱིས་ལེགས་པར་བརྟགས་ཤིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། །

By this, may the web of worldly conceptualization be completely cleared away, and may the essence of the supreme accumulation for perfect enlightenment be understood. For those whose minds are utterly deluded regarding examples and who have become of a single taste, this is a most clear illustration. Although it is of the nature of insight and has become the Guru of Gurus, clearly known, it is not a fruit realized from others, but is in accordance with the tantras and the commands of the Vajra-Holder. This essence that makes it understood was spoken by the glorious Heruka as the Śatābhisamaya. Mostly through the flavor of compassion for the many displays of the mind of phenomena, and through the pride of composition, whatever engagement occurs with devotion, speak of it as it may. Since the meaning of all aspects is grasped through conceptualization according to experience, let it be said that I have faith from long ago, or let it be done just as it is. Just as a patient, tormented by the thirst of a severe illness, sees water and approaches it with clarity, yet through deluded analysis does not drink or rely upon it here, how could there be even a single happiness for such a person? This is called "the state of meditation." The Commentary on the Essence of Understanding: The Hundred Verses, composed by the presence of the glorious Herukadeva, is complete. It was heard and translated at the glorious summit of Ngamring by the monk and Dharma-preacher named Sonam Gyatso’s De, in the presence of the great Paṇḍita Śrī Vanaratna of Sāṅgāra in Eastern India. Later, it was thoroughly examined, edited, and finalized.