A Running Commentary on [Saraha’s] “Song of Performing Deeds called ‘The Treasury of Dohās’”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཙརྱཱ་ཀོ་ཥ་གཱི་ཏ་ཊཱི་པྱཱ་ཎི་པྲྀཏྟི་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། སྤྱོད་པའི་གླུའི་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པའི་ཞལ་གྱི་ཆུ་སྐྱེས་རོ་མྱངས་རབ་གསལ་བརྩེ་བའི་ཐུགས་མངའ་བ། ། གཉིས་མེད་བློ་ལྡན་དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེའི་དབང་ཕྱུག་དྲི་མེད་ཞལ་མངའ་དད་པས་ཕྱག་འཚལ་ནས། ། དཔལ་ལྡན་ལཱུ་ཡི་ཞབས་སོགས་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་ཤིང་ཡ་མཚན་སྤྱོད་པའི་གླུ་ཡི་ཚོགས། ། ལམ་མཆོག་དྲི་མ་མེད་པའི་ཚིག་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་ཕྱིར་དེ་ཡི་འགྲེལ་པས་གསལ་བར་བྱ། ། ལུས་ལྗོན་ཤིང་མཆོག་ཡན་ལག་རྣམ་ལྔ་ལ། ། གཡོ་བའི་སེམས་ལ་སྒྲ་གཅན་རབ་ཏུ་འཇུག། བརྟན་པར་མཛོད་ཅིག་བདེ་ཆེན་ཡོངས་ཀྱི་ཚད། ། ལཱུ་ཡིས་སྨྲས་པ་བླ་མ་ལ་ཞུས་མཁྱེན། ། མ་ལུས་ཏིང་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། བདེ་བ་རྩ་ནས་བཏོན་ན་ངེས་པར་འཆི། ། སྤོངས་ཤིག་སྡེབ་སྦྱོར་བྱེད་ཅིང་གཡོ་སྒྱུའི་བློ། ། སྟོང་ཉིད་ཕྱོགས་ལ་ཞགས་པས་བཅིང་གིས་ཀྱེ། ། ལཱུ་ཡི་བདག་གི་བསམ་གཏན་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་། ། ཟླ་བ་ཉི་མ་གཉིས་ཕབ་སྟེང་དུ་སྡོང་། ། པ་ཊ་ཧའི་སྙེ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་གདངས་སོ། ། ། ། ལུས་ལྗོན་པའི་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་ཞིག་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་སྦྲང་གི་ཐིགས་པའི་ཚོགས་འབབ་པས་སེམས་བརླན་ཞིང་ཡང་དག་པར་ཚིམ་ནས་བདེན་པ་གཉིས་ལ་རྨོངས་ཤིང་འཁྲུལ་པའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་དབུས་སུ་བྱིང་བ་སྐྱབས་མེད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཡང་དག་པར་གདོན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། །

In the language of India: Caryākoṣagītiṭīpikānāma. In the language of Tibet: Spyod pa’i glu’i mdzod kyi ’grel pa zhes bya ba (The Commentary on the Treasury of Songs of Conduct). Homage to the glorious Vajrasattva! Having prostrated with devotion to the stainless face of the glorious Vajreśvara, the non-dual-minded one who possesses a heart of clear, radiant compassion and has tasted the lotus of the lips of the glorious, sublime guru; and in order to understand the words of the supreme, stainless path, I shall clarify the collection of songs of wondrous conduct spoken by the accomplished masters, such as the glorious Lūyipa, through this commentary. “The Rākṣasa enters the moving mind within the five branches of the body, the supreme tree. Make it firm! This is the measure of all great bliss. Lūyipa spoke this; know it as requested of the guru. What is the use of all meditative absorptions? If bliss is uprooted, one will certainly die. Abandon the mind of deceit that composes poetic meters! Bind it with the noose of the side of emptiness! Lūyipa saw this through his very own meditative concentration. Having brought down the moon and sun, he stands upon them.” This is the melody of the song titled The Ear of Grain of the Paṭaha Drum. Regarding the phrase “the body, the tree,” and so forth: it is for the sake of wishing to truly deliver those helpless and suffering beings who, having their minds moistened and perfectly satisfied by the falling drops of honey from the lotus feet of the glorious guru, are nevertheless submerged in the midst of the great ocean of delusion and confusion regarding the two truths.

གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཀྱི་སྨོན་པས་བསྐུལ་བ་རྣམས་གདོན་པའི་ཕྱིར། ལུས་ལྗོན་ཤིང་མཆོག་ནི་དགོངས་པའི་ཚིག་གིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་ལ་སྦྱོར་བ་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། དབང་པོ་དྲུག་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་རྣམས་དང་། ཡུལ་རྣམས་ལ་གཟུང་འཛིན་དུ་འཛིན་པས་ལོ་མ་དང་འདྲ་བར་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ལྗོན་ཤིང་མཆོག་ཏུ་གཟུང་ངོ་། ། ཅི་སྟེ་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ལུས་ལྗོན་པའི་ཤིང་མཆོག་ཅེ་ན། འདིའི་སྐྱོན་མེད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིའི་བསྟན་བཅོས་བྱེད་པས་ཀྱང་ཉེ་བར་བལྟ་བར་བྱ་བའི་རྒྱན་གཞན་ལ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་དབྱེ་བར་གནས་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་བརྗོད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་བརྟགས་ན་རང་བཞིན་དུ་སྣང་བའི་སྐྱོན་གྱི་དབང་ལས་གཡོ་བ་དེ་ཡིས་སོ། ། ཐ་མལ་པའི་སེམས་འཛག་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྒྲ་གཅན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་སུ་ནག་པོའི་ཚེས་གཅིག་གི་སྐབས་སུ་རབ་ཏུ་འཇུག་གོ། ། གང་ལ། དགའ་བ་དང་། བཟང་པོ་དང་། རྒྱལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། གང་བ་རྣམས་ཚེས་ཀྱི་རིམ་པས་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རི་དྭགས་མཚན་སྐམ་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ཁྱད་པར་དུ་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་མངོན་པར་གསུངས་ཏེ། རི་བོ་མཆོག་གི་མགུལ་ཕུག་ཏུ། ། འགྲོ་རྣམས་མ་ལུས་ཀུན་ཆད་གྱུར། ། དྲི་མེད་ཆུ་རྒྱུན་སྐམས་ནས་འགྲོ། ། དུས་ཀྱི་མེ་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག། དེ་བཞིན་དུ་ར་ཏི་བཛྲ་གྱིས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་ལྷུང་གྱུར་ན། ། དངོས་གྲུབ་ཀུན་གྱི་གཏེར་ནི་གང་། །

In order to recite the aspirations of the accomplished master Lūyipa, the body is described as a supreme tree, which is joined to the manifestation of the nature of phenomena (dharmatā)—the fundamental ground—through the words of the enlightened intent. The aggregates such as form, the six sense faculties, the elements, and the objects are like leaves, symbolizing the grasping at subject and object; therefore, the body is held to be a supreme tree. If one asks, "How can the body be a supreme tree since it possesses a mind?" there is no fault in this. Just as authors of external treatises apply various ornaments to the objects of observation, this is a metaphorical expression for that which remains slightly distinct. Why is it so? Because it moves under the influence of the fault of appearing as an inherent nature. The ordinary mind, by its nature of leaking, is Rāhu; at that very time, during the first day of the dark fortnight, it enters. In this process, through the sequence of the lunar days—Nandā, Bhadrā, Vijayā, Riktā, and Pūrṇā—the conventional bodhicitta, the deer-marked moon, becomes parched. This was specifically taught by the master Kṛṣṇācārya: "In the cave on the neck of the supreme mountain, All beings without exception are severed; The stainless stream of water dries up and departs, And the fire of time enters." Likewise, Ratnavajra also said: "If the bodhicitta falls, What remains of the treasury of all accomplishments?"

ཕུང་པོ་རྣམ་ཤེས་བརྒྱལ་བ་ལ། ། འདོད་པའི་དངོས་གྲུབ་གང་ལས་འབྱུང་། ། དེ་བཞིན་དུ་སཾ་པུཊ་འབྱུང་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལས་ཀྱང་། དཔག་མེད་རྣམ་རྟོག་མུན་པས་ཟིལ་གནོན་པའི། ། རླུང་གིས་གཡོ་བའི་གློག་བཞིན་གཡོ་བ་ཅན། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་བསྲུང་དཀའ་དྲི་མ་ཡི། ། སེམས་ཉིད་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱིས་འཁོར་བར་གསུངས། ། དེའི་ཕྱིར་གང་འགའ་ཞིག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ། རིམ་པ་ལྔ་པའི་ཐབས་འཛིན་པ་ལ་ཞུགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཟུང་འཇུག་བཅིངས་པའི་ངོ་བོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་འབྲས་བུ་རྟག་ཏུ་ཚོལ་བ་ན་དེ་ཡང་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། རིམ་པ་ལྔའི་གོ་རིམ་མེད་ན་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཡང་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བརྟན་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིས་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་གོ་རིམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དབང་བསྐུར་བའི་མཆོག་རྣལ་འབྱོར་པས་དམ་ཚིག་གི་བརྡའི་རྫས་ཀྱིས་བླ་མ་དམ་པ་མཉེས་པར་བྱས་ནས་ནམ་ཕྱེད་ན་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དགའ་བ་བཞི་པ་ཉིད་ཀུན་གྱི་ཚད་མའོ། །

When the aggregates and consciousness have fainted, from what could the desired siddhi arise? Likewise, from the Saṃpuṭa, the King of Tantras of Arising: "Overwhelmed by the darkness of immeasurable conceptualization, flickering like lightning stirred by the wind, the mind itself—stained by the difficult-to-guard defilements of passion and so forth—is said by the Vajra-holder to be saṃsāra." Therefore, when some individuals, having first engaged in the method of the five stages through which the Blessed One’s virtues are fully ripened, seek the fruit of innate joy—the essence of the union of the bound—then they will manifest the vajra-like samādhi. The venerable Āryadeva stated: "Without the sequence of the five stages, one will not attain the manifestation of perfect enlightenment through the completion stage." Regarding the words "Be firm" and so forth: by this, the yogi, having been consecrated by the spiritual friend through the sequence of vows and so forth, and having pleased the sublime guru with the substances of the samaya symbols, should remain firm just as he received the wisdom and gnosis empowerments at midnight. Likewise, the great bliss of the fourth joy itself is the measure of all.

ལཱུ་ཡིས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལ་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བས་མི་འཛག་པའི་བདེ་བའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་བླ་མ་ལ་ཞུས་ན་ཁྱད་པར་གྱིས་དགའ་བ་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིན་དང་མཚན་དུ་ཤེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལས་ཀྱང་། རྡོ་རྗེ་བླ་མ་དང་བྲལ་ན། ། ཉོན་མོངས་མ་ལུས་སྤངས་པ་དང་། ། ཞི་བ་མྱང་འདས་གོ་འཕང་དང་། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཐོབ་མི་འགྱུར། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། འགའ་ཞིག་རི་དབང་རྩེ་ལས་རབ་ཏུ་ལྷུང་གྱུར་ན། ། ལྟུང་བར་མི་འདོད་ན་ཡང་དེ་བཞིན་རྣམ་པར་ལྟུང་། ། བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཕན་པའི་མན་ངག་ཐོབ་གྱུར་ན། ། གྲོལ་བར་མི་འདོད་ན་ཡང་དེ་བཞིན་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་བཤད་སྦྱར་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་མི་སྒྲུབ་ན། ། བདག་ཉིད་ཆེད་དུ་ཡིད་ནི་ཉེར་སྦྱོར་ཞིང་། ། དེ་བློ་བརྟན་པ་དང་བས་ཞུགས་གྱུར་ན། ། སྤྲོས་བྲལ་རང་གི་བདག་པོའི་ས་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་སོ་སོ་རང་རིག་སྐྱེ་འགྱུར་ཏེ། ། བདེ་བ་རྟོག་པའི་དྲ་བ་ལས་གྲོལ་བྱེད། ། དུས་ཀུན་དུ་ནི་བླ་མ་དམ་པ་ཡིས། ། དེ་ཡི་ཞབས་ཟུང་སྤྱི་བོས་གུས་པར་འདུད། ། དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། བསོད་ནམས་ཉིད་ལས་བདག་གིས་ཤེས། ། བླ་མའི་རིམ་པ་ཉེར་བསྟན་ཕྱིར། ། རྐང་པ་གཞན་གྱིས་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉེ་བར་གསལ་ཞིང་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Regarding the passage beginning with "Lūyipa said," and so forth: through the perfect union of the vajra and the lotus, for the sake of non-leaking bliss, if one requests it from the glorious guru, one will pervade the special joy. By means of that pervader and the pervaded, all phenomena are known as the coemergent joy of great bliss in a manner free from mental reference, day and night. Likewise, from the glorious Guhyasamāja: "If one is separated from the vajra guru, One will not abandon all afflictions without exception, Nor will one attain the state of peaceful nirvāṇa Or the stage of non-retrogression." Similarly, the venerable Nāgārjuna also stated in the Vajrajāpa: "If someone should fall from the peak of the king of mountains, Even if they do not wish to fall, they will fall nonetheless. If one receives the beneficial pith instructions through the guru's kindness, Even if one does not wish to be liberated, one will be liberated nonetheless." The venerable Saraha also stated in the Vyākhyāyukti: "If one does not cultivate the wheel of saṃsāra, But applies the mind intentionally for one's own sake, And enters with a stable and devoted intellect, That is the very ground of the Lord, free from conceptual elaboration. Then, self-knowing awareness will arise, Liberating one from the web of conceptual bliss. At all times, one should respectfully bow With the crown of the head to the feet of the sublime guru." Likewise, from the glorious Hevajra: "I have known this through merit alone, Because the stages of the guru were taught." With these other lines, the meditative absorption in the manner of great passion is clearly elucidated and praised.

མ་ལུས་ཏིང་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་མཐའ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་རྣམས་འགོག་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་གསུངས་སོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་འདིར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་ལ་བདེ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དཀའ་ཐུབ་དང་སྨྱུང་གནས་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལས། དཀའ་སྤྱད་ངེས་པ་དྲག་པོ་ཡིས། ། ལུས་ནི་སྐམས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། ། སྡུག་བསྔལ་ལས་ནི་སེམས་གཡེང་བྱེད། ། རྣམ་གཡེང་ལས་ནི་དངོས་གྲུབ་གཞན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་འཆིང་། ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་གྲོལ་པའི། ། བཟློག་པའི་བསྒོམ་པ་འདི་ཉིད་ནི། ། སངས་རྒྱས་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་མི་ཤེས། ། ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ། བདེ་བ་རྩ་ནས་བཏོན་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དེ་ཉིད་དང་བྲལ་བས་སངས་རྒྱས་པའི་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞིང་སྐྱེ་བ་དང་ཡང་འཆི་བར་བྱེད་དེ། དེ་རྣམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ལུང་ལས། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་བརྒྱ་ཡིས་ཀྱང་། ། དེ་ཉིད་བྲལ་བས་འགྲུབ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱི་སྤྱོད་པའང་གསུངས་ཏེ། དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལས། དཀའ་ཐུབ་སྡུག་བསྔལ་བསྟེན་མི་བྱ། ། འདོད་ཡོན་ལྔ་ནི་སྤང་མི་བྱ། ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། བདེ་བ་ཡིས་ནི་བྱང་ཆུབ་བསྒྲུབ། ། ཅེས་སོ། །

Regarding the passage beginning with "All without exception, meditative absorption," the Blessed One himself definitively taught the distinctions of the methods of infinite meditative absorptions for the sake of completely abandoning the ten non-virtues and for the sake of arresting the sensory faculties. In this context, those meditative absorptions have no function whatsoever, because in the method of great passion, one is devoid of the [ascetic] bliss [derived from] the certainty of austerities, fasting, and so forth. Therefore, the Śrī Guhyasamāja states: "By the intense certainty of ascetic hardships, The body withers and suffers; From suffering, the mind becomes distracted; From distraction, there is no other accomplishment." Likewise, the Hevajra states: "The world is bound by passion; By passion, one is liberated. This very meditation of reversal Is unknown to Buddhists and non-Buddhists alike." Similarly, if bliss is uprooted from its source, one is separated from the suchness of great bliss; thus, those Buddhists who are like non-Buddhists experience much suffering and undergo birth and death, because they lack the fortune for suchness. Accordingly, a scripture states: "Even in a hundred million eons, Without suchness, one will not achieve [enlightenment]." From such words, the conduct of the method of great passion is also taught. The Śrī Guhyasamāja states: "One should not resort to the suffering of asceticism; One should not abandon the five sensory qualities. Following the Yoga Tantras, One should achieve enlightenment through bliss."

དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ཞིག་ཕྲ་རབ་སེམས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ལ། ། གལ་ཏེ་ཡུལ་བཅུད་དྲི་མེད་ཀྱིས་མ་བརླན། ། ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པའི་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པ་ཡི། ། དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟར་འཐོབ། ། ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སྤྱོད་པའི་དོན་མི་འཛགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཚད་མའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ལོག་པའི་ཤེས་པས་མངོན་པར་ཆགས་པའི་ཞེན་པ་འགོག་པའི་དོན་ནོ། ། རྐང་པ་གསུམ་གསུངས་པ་སྤོངས་ཤིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡེབ་སྦྱོར་དྲུག་དང་། གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཅིང་བ་དང་བྲལ་བའོ། ། སྟོང་ཉིད་ཕྱོགས་ཞེས་པ་ནི་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ནི་ཞགས་པ་སྟེ་དེ་ལ་འདིར་ཉེ་བར་འཁྱུད་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། ཀྱེའི་ནི་བོད་པ་སྟེ། ཀྱེའི་ཐར་པའི་ངང་ཚུལ་ལོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ལུང་ལས། དེ་དང་དེ་རྣམས་རི་རྩེ་ཡང་དག་མཐོ་བ་ཡི། ། འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བའི་རི་བོ་རྒྱ་ཆེན་གནས་པ་རྣམས། ། བདག་མེད་རྟོགས་པའི་རྡོ་རྗེས་བདག་འཇིག་ཅིང་། ། ལྷན་སྐྱེས་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱང་འཇོམས་པར་བྱེད། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཆེན་པོ་མཐོང་བའི་རྐྱེན་དུ་གསུངས་ཏེ། སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོ་སྒྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ལཱུ་ཡི་ཞབས་ཀྱིས་འདི་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ། བསམ་གཏན་དབང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་བདག་གིས་ནི། ཡིད་དང་རྣམ་ཤེས་ཡུལ་དབང་ཐིམ་གྱུར་ཏེ། ། དཔལ་གྱི་བླ་མའི་བཞི་པའི་མན་ངག་ཐོབ། ། གོམས་པས་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ངོ་བོ་མཐོང་། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ལུས་ནི་ཡང་དག་བདེ་བས་རྒྱལ། །

Likewise, the glorious Saraha also said: "If the sprout of the subtle mind Is not moistened by the stainless essence of the object, How can the wish-fulfilling tree itself be obtained, Which bestows the fruit that pervades space?" The realization of the non-leaking meaning of conduct through the manner of great passion is the valid cognition. The purpose of these [verses] is to negate the attachment of those who are fixated by distorted cognition. The three lines beginning with "Abandon!" refer to the six poetic meters and the freedom from the bonds of deceit and the like. "The direction of emptiness" refers to the noose of the dharma of selflessness; here, it means "embrace this!" "O" is an address, meaning "O, you whose nature is liberation." Furthermore, from the scriptures: "Those who dwell upon the vast mountain of the view of the transitory collection, Which is as high as the very peak of the world, Are destroyed by the vajra of realizing selflessness, And even innate suffering itself is crushed." The fourth line is taught as the condition for seeing the great self of phenomena as it truly is. Regarding the words "It is said," and so forth, the first master of practice, the venerable Luipa, spoke thus: "By the power of meditative concentration, The mind, consciousness, objects, and faculties have dissolved; I have obtained the pith instructions of the glorious Guru’s fourth [empowerment]; Through familiarity, I see the essence of union." Likewise, from the scriptures: "The body is victorious through perfect bliss."

དབང་པོ་རྣམས་ནི་གཉིད་ལོག་བཞིན། ། ཡིད་ཀྱང་ནང་དུ་ཐིམ་པ་བཞིན། ། སེམས་ནི་སེམས་མེད་གསལ་བར་སྣང་། ། ཟླ་བ་ཞེས་པ་ནི་དཀར་པོ་རི་བོང་འཛིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་ཨཱ་ལིའོ། ། ཉི་མ་ནི་འོད་ཟེར་སྟོང་ལྡན་རྣམ་པར་དག་པ་ཀཱ་ལིའོ། ། དེ་གཉིས་གདན་དུ་བྱས་ཏེ་རང་གི་ལྷའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་སྟེང་དུ་སྡོད་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་ཡང་དག་སྦྱོར། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་གདན་དུ་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། རུས་སྦལ་འཇོ་ཞིང་སྟེགས་བུ་གཟུང་དུ་མེད། ། བསེ་ཡབ་ལྗོན་པའི་འབྲས་བུ་ཆུ་སྲིན་ཟ། ། སྒོ་བདུན་ཁང་བཞུགས་ཉོན་ཅིག་རིགས་ངན་ཀྱེ། མདོ་ཕུགས་ཁང་ལོགས་ནམ་ཕྱེད་རྐུན་མས་ཁྱེར། ། སྒྱུག་མོ་གཉིད་སོང་མནའ་མ་གཉིད་མེད་གྱུར། ། མདོ་ཕུགས་ཁང་ལོགས་རྐུན་ཁྱེར་གང་དུ་ཚོལ། ། ཉིན་མོ་མནའ་མ་བྱ་རོག་མཐོང་བས་འཇིག། མཚན་མོར་སོང་ན་ཀཱ་མ་རཱུ་རུ་འགྲོ། ། འདི་འདྲའི་གླུ་འདི་ཀུཀྐུ་རི་པས་བླངས། ། བྱེ་བའི་ནང་ན་གཅིག་སྙིང་འཇུག་སྲིད་དམ། ། ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་གདངས་སོ། ། དེ་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་རང་གི་ཆང་གི་བཏུང་བས་ཡིད་རབ་ཏུ་དགའ་ནས་ཀུཀྐུ་རི་བའི་ཞབས་ཀྱིས་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་གསལ་པོར་གསུངས་ཏེ། དུ་ལི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུ་ནི་གཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ། ལི་ནི་གང་ལ་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཏེ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་པདྨ། དུ་ལི་ནི་རུས་སྦལ་ཏེ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱི་བརྡས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །

While the sense faculties are as if asleep, and the mind has dissolved within, the mind appears as a clarity devoid of [ordinary] thought. "Moon" refers to the pure āli, which holds the white rabbit. "Sun" refers to the pure kāli, possessing a thousand rays of light. Taking these two as a seat and abiding upon them with the divine pride of one's own deity is what is meant by "directly realized." Likewise, the Hevajra Tantra in Two Sections states: "The perfect union of āli and kāli should be made the seat of Vajrasattva." "A tortoise licking, a terrace beyond grasp; a bse-yab tree, its fruit eaten by a sea-monster. Dwell in the house of seven doors—listen, O low-born one! The core of the house, the wall, was carried off by a thief at midnight. The mother-in-law has fallen asleep, while the daughter-in-law remains sleepless. The core of the house, the wall, was carried off by a thief; where shall one search? By day, the daughter-in-law is terrified by seeing a crow; if she goes at night, she goes to Kāmarūpa." This song was sung by Kukkurīpa. "Is it possible for one to enter the heart of ten million?" This is the melody of the song called "The Great One." That very King of Great Bliss, his mind intensely delighted by the drinking of his own wine, spoke very clearly in the intentional language (sandhyābhāṣā) intended by the feet of Kukkurīpa. Regarding the word "duli" and so forth: du is the aspect of sleep; li is that into which [the mind] dissolves, the aspect of Great Bliss, the lotus. Duli is the tortoise; this should be understood through the symbols of intentional language.

ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལས་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པའི་སྒོ་ནས་འཇོ་བ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་གྱིས་འོང་བའོ། ། སྟེགས་བུ་ནི་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུ་ལས་ལྟུང་ན་གཟུང་དུ་མེད་པ་སྟེ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་འཛིན་པར་མི་ནུས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། འདི་ནི་གཟུང་དཀའི་རི་བོ་ཡིས། ། མཉམ་དང་མི་མཉམ་འཛིན་པར་བྱེད། ། ཀཱཧྞས་སྨྲས་པ་མཚོན་དཀའ་དང་། ། བརྗོད་དཀའ་གང་གི་ཡིད་ཀྱིས་བསྒོམ། ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རིམ་པས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་ཏེ། ལུས་ལྗོན་ཤིང་གི་འབྲས་བུའི་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསེ་ཡབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཞིན་དུ་ཡོད་པའོ། ། ཆུ་སྲིན་ཞེས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པ་ཀུཾ་བྷ་ཀའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རང་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རིམ་པས་དེ་ཟ་བ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་བསྟན་པར་གསུངས་ཏེ། སྒོ་མདུན་ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་བའི་རླུང་ལ་ཉེ་བར་ལྟོས་ནས་འཇུག་པ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། རིགས་ངན་ཞེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཚུལ་དུ་གྲོལ་བ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསུངས་ཏེ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་གསོན་དང་། དང་པོ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མན་ངག་གིས་སྣ་ཚོགས་པའི་དགའ་བ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཁང་པར་གཉིས་པོ་ལེན་པའོ། ། དེ་ལ་ཁང་པ་ནི་སླར་ཡང་ནམ་ཕྱེད་ལ་བཞི་པའི་མཚམས་སོ། །

Through union with the action seal (karmamudrā), the conventional bodhicitta is milked by way of the sequence of joys and so forth, and it arrives via the path of the avadhūtī. As for the "pedestal," if it falls from the vajra-jewel, it cannot be grasped; thus, an immature yogi is unable to hold it. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya said: "This is a mountain difficult to grasp, Which holds both the equal and the unequal. That which Kāṇha spoke is difficult to illustrate And difficult to express; by whose mind is it meditated?" Therefore, it is known by the lords of yoga through the stages of the guru lineage. The reality of the fruit of the body-tree exists like the fruit of the sen-ypa (a medicinal plant). As for the "makara," because it is devoid of characteristics, it is thoroughly purified; by the sequence of one's own experience through the kuṃbhaka samādhi, "eating" it means rendering it without intrinsic nature. This is taught by the verse beginning with dhṛ. Regarding the phrase "in front of the door," one should understand that it enters in dependence upon the outgoing breath. The term "outcaste" (caṇḍāla) was spoken by the lord of yoga who is liberated in the manner of the completely pure avadhūtī. Listen, O completely pure avadhūtī practitioner: first, by the pith instruction of vajra-repetition, the manifold joys are taken up in the house of the avadhūtī. In that context, the "house" is again the boundary of the fourth state at midnight.

མདོ་ཕུགས་ཁང་ལོགས་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རླུང་གི་སྐྱོན་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་རྐུ་བར་བྱེད་དོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་དེ། སྒྱུག་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོར་མྱུར་བའི་དབུགས་ཏེ། ཞི་བའི་དགའ་བའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་གཉིད་དུ་སོང་བ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་སོ། ། ཐོག་མ་མེད་པའི་སྲིད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་གཟུགས་ཀྱིས་རྣལ་འབྱོར་མ་ཉིད་ཀྱང་ཉིན་དང་མཚན་དུ་གཉིད་སད་པར་བྱེད་དེ། མདོ་ཕུགས་ཁང་ལོགས་ནི་འོད་གསལ་གྱི་རྐུན་པོས་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རླུང་གི་སྐྱོན་གང་གི་ཚེ་ཁྱེར་བ་དེའི་ཚེ་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་ཕྱོགས་བཅུ་གང་དུ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བཙལ་དུ་མེད་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་དབྱེ་བས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཉིན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པའི་དབྱེ་བས་དེ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་སྤྲུལ་ནས་སླར་ཡང་རང་ཉིད་ཉིན་མོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། བྱ་རོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཀྱི་སྐྱེས་བུས་ཤིན་དུ་འཇིགས་ཏེ་སྐྲག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དཔེར་ན་རི་མོ་མཁན་གྱིས་ནི། ། གནོད་སྦྱིན་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་བྱེད་གཟུགས། ། ཡང་དག་བྲིས་ནས་བདག་ཉིད་སྐྲག། དེ་བཞིན་མི་མཁས་འཁོར་བ་པ། ། ཞེས་སོ། །

Regarding the phrase "the back of the house in the center of the sutra": the entities that are the defects of the winds, such as the descending wind (praveśa), are stolen by the coemergent joy (sahajānanda). The second line explains the meaning of that in detail. "The mother-in-law" and so forth refers to the initial swift breath; it is the sleep of the yoga of peaceful joy, spoken in the intentional language (saṃdhābhāṣā) of the avadhūtī. Having abandoned the conceptualizations of beginningless existence, the yoginī herself, in the form of the naturally pure avadhūtī, awakens day and night. When the thief of clear light (prabhāsvara) carries away the defects of the winds, such as the entering wind, at that time, because the entities of the apprehended and so forth do not exist, the Lord of Yogins has nothing whatsoever to seek in any of the ten directions. The third line speaks of the praise of the two truths through the divisions of the completely pure avadhūtī. "By day" and so forth means that, through the divisions of the superior intention (adhyāśaya) such as the small and so forth, that avadhūtī emanates the three worlds in the form of the conventional bodhicitta, and then again produces the consciousness of day itself. "The crow" refers to the person of time (kālapuruṣa), who causes extreme terror and fear. Likewise, from the scriptures: "For example, just as an artist, having perfectly drawn the form of a terrifying yakṣa, is himself terrified, so too are the unwise who dwell in saṃsāra."

མཚན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་བསྐུར་བར་བྱེད་དོ། ། ཀཱ་མ་རཱུ་ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་རང་གི་གནས་སུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། རང་གནས་གནས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི། ། རླུང་གིས་རྟོག་པའི་དྲ་བ་གྲོལ། ། ཞི་བའི་གནས་ཚིམ་གང་གིས་ཀྱང་། ། སྐྱེད་བྱེད་དེ་ཉིད་སྟོང་པའི་དངོས། ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མས་གནང་བའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུ་མནོས་པས་འཁོར་བ་འདིར་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ཤིང་རྟག་ཏུ་དགའ་བས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་དོ། ། ཤིན་དུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྐང་པ་བཞི་པ་གསུངས་ཏེ། འདི་འདྲའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་འདྲ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་སྤྲོས་པ་མེད་པ་སྤྱོད་པའི་གླུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་བརྟན་པར་བྱེད་ཅིང་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཅན་ཀུཀྐུ་རི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དེ་ཉིད་འདིའི་དོན་རྣལ་འབྱོར་བྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གལ་ཏེ་གཅིག་གི་སྙིང་གི་ནང་དུ་འཇུག་སྲིད་དམ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། འཇིག་རྟེན་ཁེངས་པའི་ང་རྒྱལ་འཛིན། ། ང་ཡིས་དོན་དམ་ཤེས་སོ་སྙམ། ། བྱེ་བའི་ནང་ནས་གལ་ཏེ་གཅིག། མིག་སྨན་མེད་པའི་མི་སྣང་འགྱུར། ། ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་གདངས་སོ། ། བི་རཱུ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ཆང་མ་གཅིག་ཉིད་ཁྱིམ་ནི་གཉིས་ན་ཆང་སྤྱོད་བྱེད། ། ཕབས་དང་རྩི་མེད་ཆུ་བདག་ཆང་ནི་སྦྱོར་བར་བྱེད། །

"Night" refers to the empowerment of the five aggregates and so forth of the pure avadhūti, which is the nature of the wisdom of insight (prajñājñāna). "Kāmarūpa" means to proceed non-conceptually to one's own abode, the wheel of great bliss (mahāsukhacakra). Likewise, from the scriptures: "In the place of one's own abode, the net of conceptualization is released by the innate wind. That which satisfies the state of peace is the very reality of emptiness, the producer." Therefore, having received the cause of the method of great compassion granted by the guru, one is born into this saṃsāra and constantly performs the welfare of sentient beings with joy. To realize that which is extremely difficult to find, the fourth line is spoken: "Such as this" and so forth. "Such as this" refers to this very song of the conduct free from conceptual elaboration, which the Lord of Yogins stabilizes. Regarding the conduct and so forth, it is said by the venerable Kukkuri-pāda: "Among tens of millions of yogins, if it should enter into the heart of even one." Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also said: "Proud of filling the world, thinking 'I know the ultimate,' if there were but one among tens of millions, they would become invisible without the eye-salve." This is the melody of the song called "The Great One." [This is] by the venerable Virūpa. "A single woman sells wine in two houses; without yeast or ferment, the Lord of Waters prepares the wine."

ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བརྟན་པར་བཟུང་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ཆང་། ། གང་གིས་རྒས་དང་འཆི་མེད་ཕུང་པོ་འགྱུར་མེད་བརྟན། ། སྒོ་ནི་བཅུ་པར་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་པ་མཐོང་བར་འགྱུར། ། ཆང་ཉོ་འོངས་པ་རང་གིས་ཆང་ནི་ཁུར་ནས་འོངས། ། ཆུ་ཚོད་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའི་གྷ་ཊཱའི་སྟེགས་བུ་བཤམས། ། ཆང་འཐུང་རབ་ཏུ་ཞུགས་ནས་ངེས་པར་བྱུང་བ་མེད། ། ཆང་གི་བུམ་པ་གཅིག་གི་མཆུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ། ། བི་རཱུས་སྨྲས་པ་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་བསྐྱོད་པར་གྱིས། ། ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་དབྱེ་བས་དེ་ལ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་བི་རཱུ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་མཆོག་གི་སྙིང་རྗེས་ཡང་ནས་ཡང་ཡིད་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་གསལ་པོར་གསུངས་ཏེ། ཆང་མ་གཅིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་དྲུག་གི་སྦྱོར་བ་ལས་དེ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཆང་མ་ནི་སྟེང་དུ་སྣའི་དྲིལ་བུའི་བུ་ག་ལ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་གཡོན་དང་གཡས་པ་དག་རྣལ་འབྱོར་པ་དར་མས་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་གཉིས་པོ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པར་དབུ་མར་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེས་ནི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་བསྟན་པར་བྱེད་དོ། ། སླར་ཡང་རང་ཉིད་དེ་བཞིན་དུ་འོངས་པ་འོག་ཏུ་སྣ་ནི་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་རྩེ་མོའི་བུ་གར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་ནི་མ་རིག་པའི་ས་བོན་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཞིང་འོད་གསལ་བས་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་དགོངས་པའི་སྐད་ཆུ་བདག་ཆང་ཞེས་ཏེ། བདེ་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཆིང་བར་བྱེད་དོ། ། བརྟན་པའི་རྐང་པས་དོན་དམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བརྟན་པོར་བྱེད་པ་གསུངས་ཏེ།

The yogi who firmly holds the coemergent liquor, By which the aggregates become unchanging and stable, free from aging and death, Will see the tenth door marked by signs. The liquor-seller has arrived; she herself has come carrying the liquor. The pedestal of the sixty-four ghaṭas of water-measures is set out. Having entered to drink the liquor, there is no emerging. The spout of the single liquor jar is extremely fine. Virūpa said: "Make it stable and move it!" Through the distinction between the completely pure and the completely impure, the feet of the Avadhūtipa Virūpa, out of supreme compassion, have repeatedly and very clearly explained this without doubt, beginning with the words "The liquor-seller." From the union of the one and the six, that liquor-seller of the avadhūtī joins the moon and sun—the left and right—at the opening of the nasal bell above; the powerful, mature yogi causes these two to enter into the central channel. By this, self-consecration is shown. Furthermore, having come in that same way, at the opening of the vajra-jewel tip below, the drop of bodhicitta is free from the stains of ignorance, such as hatred and so forth, and is luminous. Through the guru’s pith instructions, the "liquor of the Lord of Waters" is understood as the intentional language; for the sake of being thoroughly satiated by bliss, the bodhicitta is bound. With the word "stable," the stabilization of the ultimate bodhicitta is taught.

ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་སྣ་ཚོགས་པའི་དགའ་བ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་བརྟན་པར་བྱའོ། ། ཀྱེ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆང་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་གྱུར་པས་མི་འགྱུར་བའི་བདེ་བའི་ཞགས་པས་བཅིང་བར་བྱས་ནས་གང་གིས་གོམས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་རྒས་པ་དང་འཆི་བ་ཉིད་མེད་པ་བརྟན་པའི་ཕུང་པོ་འདིས་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང་། བརྟན་པའི་སྙིང་པོ་མི་རྙིངས་དང་། ། མི་ཆོད་མི་འཇིགས་མཚན་ཉིད་དོ། ། མི་འཚིག་པ་དང་ཆུད་མི་ཟ། ། སྟོང་ཉིད་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། རྐང་པ་གཞན་གྱིས་སོ་སོར་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གསུངས་ཏེ། སྒོ་བཅུ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་སྒོར་ཡང་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་བདེ་བས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་རྟགས་བལྟས་ནས་དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་ཉིད་རང་ཉིད་འོངས་ཏེ་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་ཞུགས་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་རོའི་བཏུང་བས་རང་གི་སེམས་ཚིམ་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཨེ་ཝཾ་ཡི་གེའི་ས་བོན་ལེན། ། ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ནི་མེ་ཏོག་ལ། ། སྦྲང་རྩི་བྱེད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། རབ་དགའི་དཔའ་བོ་སྦྲང་རྩི་སྣོམ། ། ཀཱཧྞས་སྨྲས་པ་སེམས་ཉིད་ནི། ། གང་དུ་མི་འཇིགས་ཆད་པ་མེད། ། མི་གཡོ་བ་ཡི་རླུང་ཉིད་ཀྱིས། ། ཁྱིམ་མི་མོ་ཡི་ཁྱིམ་ན་འཁོར། ། ཇི་ལྟར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྒོམ་ཞེ་ན། །

Regarding the term "coemergent" (lhan cig skyes pa), through the grace of the Vajra Guru, one should stabilize the coemergent joy within the various joys. "O yogi, wine" is a term of intentional language (sandhyābhāṣā) for realizing suchness as the conventional bodhicitta. When one is blessed by that bodhicitta, having been bound by the noose of unchanging bliss, one attains through the excellence of familiarization these stable aggregates, which are free from aging and death. Likewise, from the Jewel Garland of Yoga: "The essence of stability is that which does not age, Is indivisible, indestructible, and uncharacterized, Is unburnable and inexhaustible; It is called the Vajra of Emptiness." The other lines explain this in detail: regarding the "tenth door" and so forth, having observed the sign of great joy through the bliss of great passion at the door of Vairocana, the gandharva being itself comes and enters through the door, satisfying its own mind with the drink of the flavor of the lotus of great bliss. Similarly, the venerable Kṛṣṇācārya said: "Taking the seed-syllable E-Vaṃ, In the flower of the lotus, In the form of a honey-maker, The hero of great joy smells the honey. Kāṇha said: The nature of mind itself, Where there is no destruction or cessation, By the very wind that is unmoving, Circulates in the house of the housewife. How does one meditate on it oneself?"

དེ་ཉིད་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། རང་ཉིད་བྱེད་པོ་རང་ཉིད་འཕྲོག། རང་ཉིད་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་གཙོ། ། ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་གྱི་འགྲོ་བ་འགག་པ་གསུངས་ཏེ། ཆུ་ཚོད་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའི་པད་འདབ་ལ་གྷ་ཊཱི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་སྟེགས་བུ་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཀྱང་གདན་ནོ། ། དེ་ལ་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་མེ་འབར་བ་ལས་དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་རབ་ཏུ་འཇུག་གོ། ། དེའི་འཇུག་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། འོག་དང་སྟེང་དུ་འཇུག་གཉིས་དང་། ། བྲལ་ཞིང་དེ་ལ་མི་གཡོར་གནས། ། ཀཱཧྞས་སྨྲས་པ་སེམས་ཉིད་ནི། ། གང་དུ་མི་འགྲོ་ཆད་པ་མེ། ། མི་གཡོ་བ་ཡི་རླུང་ཉིད་ཀྱིས། ། ཁྱིམ་མི་མོ་ཡི་ཁྱིམ་ན་འཁོར། ། རྐང་པ་བཞི་པ་གསུངས་པ་ནི། ། བུམ་པ་གཅིག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དེ་ཉིད་སྔོན་དུ་གསུངས་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པས་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་དབྱེར་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གྷ་ཊཱི་སྟེ་སྣ་གཉིས་འགོག་པའི་ཕྱིར་ཤིན་དུ་ཕྲ་མོའི་གཟུགས་བི་རཱུ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡིས་ཁུ་བའི་རྩ་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་དེ་ལ་མི་ལྷུང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བརྟན་པར་བྱས་ནས་དབའ་རླབས་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དབང་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་མི་ལྟུང་འོད་གསལ་རང་བཞིན་ཏེ། ། བསིལ་ཟེར་བྱེད་པ་འཛིན་པའི་ཁུ་བ་ཉིད། ། ལྷ་མོའི་པདྨའི་འདབ་མའི་ནང་ཉིད་དུ། །

That very point is also stated in the Hevajra Tantra: "One is the agent, one is the thief; one is the king, one is the lord." From these words, the third line teaches the cessation of the gandharva sentient being's transition. Regarding the "sixty-four ghaṭīs" and so forth, on the sixty-four lotus petals, the "platform" in the nirmāṇacakra is, in the saṃdhābhāṣā, the very seat itself. From the blazing fire of great passion (mahārāga), the gandharva sentient being enters. That entry is without arising. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also said: "Free from the two entries, below and above, One abides there without wavering. Kāṇha has said: the nature of mind Does not go anywhere, it is not severed. By the very wind that is unwavering, It revolves in the house of the housewife." The fourth line is taught as: "In a single vase," and so forth. That very point previously explained by the avadhūtipa is for the sake of making the two truths—the conventional and the ultimate—indivisible. Thus, "ghaṭī" refers to the cessation of the two nostrils. The venerable Virūpa taught suchness as the extremely subtle form. By means of that, through the guru’s oral instructions, the bodhicitta is stabilized so that it does not fall into the channel of the seminal fluid, and it is moved in a manner free of waves. Likewise, from the Exposition of Empowerment: "As long as it does not fall, it is the nature of clear light; The seminal fluid itself, which holds the moon, Is within the very petals of the goddess’s lotus."

རོ་མཉམ་གྱུར་པ་རྒྱལ་བའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས། ། རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་རྩེ་མོར་འཕྲོ་བ་ཡིས། ། འཇིགས་པ་མེད་པའི་སྙིང་རྗེས་འགྲོ་བ་བྱེད། ། དེ་ཉིད་དཔལ་གྱི་སྙིང་རྗེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། ། ཁྱབ་བདག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཤེས། ། སྐྱ་རེངས་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་གདངས་གུཎྜི་རིའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ཀ་མགོ་ནོན་ལ་ཡན་ལག་འཁྱུད་ལ་བྱིན། ། ཆུ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་སྦྱོར་ཚོད་དུས་མིན་དགོངས་མོ་གྱིས། ། རྣལ་འབྱོར་ཁྱོད་མེད་སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་འཚོ། ། ཁྱོད་ཞལ་འོ་བྱེད་ཆུ་སྐྱེས་ཁུ་བ་འཐུང་། ། འཕངས་ནས་ལེན་མི་ཤེས་པ་རྣལ་འབྱོར་མ། ། མ་ཎི་ཀུཎྜ་ལི་ཕྱིར་ཨོ་ཌྱན་མཉམ། ། སྒྱུག་མོའི་ཁྱིམ་ཕྱིན་ལྡེ་ཀྱོག་ལྡེ་མིག་གོ། ། ཟླ་བ་ཉི་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་གླེགས་ཅན། ། གུཎྜ་རཱི་བདག་ཀུནྜ་རེ་པ་སྨྲས། ། མི་དང་མི་མོའི་དབུས་སུ་རྟགས་མཚན་བཙུགས། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དཔལ་ཧེ་རུ་ཀའི་རྟོགས་པ་གུཎྜ་རིའི་ཞབས་ཀྱིས་གཞན་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཀ་མགོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྐྱང་མ་དང་རོ་མ་དང་ཀུན་འདར་མའི་རྩ་གསུམ་མནན་ནས་ཤིན་དུ་གསལ་སྣང་དུ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་རྣལ་འབྱོར་མ་བདག་མེད་མའོ། ། ཡན་ལག་འཁྱུད་ལ་ཞེན་པ་ནི་ཨཾ་ཀ་ནི་རྟགས་ཏེ་སྒྲུབ་པ་པོ་ལ་སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཡང་སྐྱོད་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པས་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་སྟེར་པར་བྱེད་དོ། ། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་སྒོམ་པ་པོས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མངོན་པར་སྦྱོར་བ་ལས་དབུགས་འབྱིན་པ་སྟེར་བར་བྱེད་དོ། །

The hosts of Victors, having become of equal taste, radiate from the tip of the vajra-jewel; through fearless compassion, they act for the sake of wandering beings. By the power of that very glorious compassion, the All-Pervading Lord knows the nature of the coemergent. This is the melody of the song called "Dawn" by the venerable Guṇḍaripa. Press the head of the ka and give the embrace of the limbs. At the time of the union of the lotus and the vajra, perform the "unseasonable evening." Without you, O Yoginī, I cannot live for even a single moment. I drink the nectar of the lotus while kissing your face. O Yoginī, you who do not know how to take what has been cast away! Maṇikuṇḍalī is equal to Oḍḍiyāna. Having gone to the house of the mother-in-law, there are the key and the lock. With the moon and sun as its two door-panels, Guṇḍarī, I, the master, speak as Kuṇḍarepa. In the midst of men and women, the sign is planted. Regarding the meaning of that very point: the realization of the glorious Heruka by the venerable Guṇḍaripa, which causes others to realize the lack of intrinsic nature, is as follows: having pressed the three channels—the lalanā, rasanā, and avadhūtī—known as the "head of the ka" and so forth, one brings about a very clear appearance. That very [state] is the completely pure avadhūtī, the Yoginī Nairātmyā. "The embrace of the limbs" refers to the aṅkani sign, which is bestowed upon the practitioner. Furthermore, it is that which causes movement. Moreover, the Yoginī bestows the sequence of joys and so forth, characterized by the various aspects and so on. Furthermore, through the uninterrupted application of the meditator, she bestows relief.

ཆུ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་ནི་ཀྱེའི་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་དག་པར་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལ་ཆགས་པས་དགའ་བ་ལ་ཡང་དག་པར་འཇོ་བ་དེ་ཡིས་དུས་མིན་པ་ཞེས་པ་ནི་དུས་དང་བྲལ་ནས་བདག་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གསལ་བར་གྲགས་པའི་བདག་ནི་དགོངས་པའོ། ། འདི་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ་ཀྱེའི་བདག་མེད་རྣལ་འབྱོར་མ་ཁྱོད་མེད་ན་སྐད་ཅིག་ཀྱང་བསྲུང་བར་དཀའ་བའི་ཤུགས་ཅན་རབ་ཏུ་གཡོ་བའི་ཕྱིར་སྲོག་གི་རླུང་བདག་གིས་འཛིན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཇིག་རྣམས་ལ། ། བར་དོའི་སྲིད་པ་གནས་པ་སྟེ། ། ཇི་སྲིད་རྣམ་རྟོག་འཇིག་རྟེན་པ། ། རླུང་དང་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བྱས། ། ཁྱོད་ཞལ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ཡང་འོ་བྱེད་པའོ། ། ཆུ་སྐྱེས་ཁུ་བ་ཞེས་པ་ནི་གཙུག་ཏོར་གྱི་པདྨའི་ཆང་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བླ་མའི་དྲིན་ལས་སྣ་ཚོགས་པའི་དགའ་བ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་དུས་སུ་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐལ་མེད་ཌིཎྜི་མ་རུ་བརྗོད། ། སྐལ་ལྡན་ཀཱ་ལིཾ་ཛ་རར་འདོད། ། ཅེས་སོ། ། རྐང་པ་གཞན་གྱིས་རྣལ་འབྱོར་མའི་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། འཕངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཕངས་པ་ནི་རང་གི་གནས་སུ་སྦྱོར་བ་ལས་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གཟུགས་བདག་མེད་མའི་རྣལ་འབྱོར་མ་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བས་སྦྱངས་པའི་དགའ་བས་ནོར་བུའི་རྩ་བ་ནས་རྨོངས་པའི་དྲི་མས་མ་གོས་པར་འགྱུར་རོ། །

Regarding the term "lotus-vajra," it refers to the supreme yogin of the Kye tradition who, through passion for the perfect union of the vajra and the lotus, perfectly pours forth joy. By that, "at the improper time" means that, having transcended time, one directly realizes the siddhi of Mahāmudrā for oneself. Therefore, the "I" who is renowned as the clarity of great bliss is the intended meaning. It is said thus: "O Nairātmyā Yoginī, without you, I am unable to hold the life-wind, for it is powerful and extremely unstable, difficult to guard for even a single moment." Likewise, from the scriptures: "In birth, abiding, and destruction, The intermediate state of existence remains; As long as the world of conceptualization exists, It is fashioned by wind and mind. Your face is the innate joy of kissing." Regarding "lotus-semen," through the grace of the guru, the wine of the uṣṇīṣa lotus—the ultimate bodhicitta—will produce the various joys at the time of good fortune. As it is said: "The unfortunate are called ḍiṇḍima; the fortunate are held to be kāliñjara." The other lines praise the Yoginī: "Having cast forth," and so on. "Casting forth" means that through union in her own abode, the form of bodhicitta—the Yoginī Nairātmyā, free from characteristics—is purified by joy. Thus, from the base of the jewel, it becomes unstained by the impurities of delusion.

སླར་ཡང་དེ་ལ་རྩེ་བའི་རོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ནོར་བུའི་རྩ་བ་ནས་སྟེང་དུ་འགྲོ་ཞིང་འོངས་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་བར་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་རི་བོ་མཆོག་ཅེས་བདག་གིས་སྨྲས། ། དེ་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་གནས། ། རོ་གཅིག་ཉིད་གྱུར་ཆང་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས། ། ཇི་སྲིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དུམ་བུ་ལོང་། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་གནས་ཡོངས་སུ་དག་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུག་མོའི་ཁྱིམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོར་ཇི་སྲིད་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་ལྷ་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སྐུ་རྡོ་རྗེ་བརྟན་པར་བྱས་ནས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མན་ངག་གིས་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་གི་ཕྱོགས་སུ་ལེན་པ་འགོག་པས་གསུང་རྡོ་རྗེ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། ཐུགས་རྡོ་རྗེ་བརྟན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་སྣ་ཚོགས་པ་དགའ་བ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་རོ་གཅིག་པའི་ངོ་བོས་དབུགས་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོར་ལེན་པར་བྱེད་དོ། ། ལྡེ་ཀྱོག་ཅེས་པ་ནི་ལྡེ་མིག་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནོར་བུའི་རྩ་བའི་སྒོར་དགག་པར་བྱའོ། ། བདག་ཉིད་ཡང་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་སོང་བ་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ལ་ཡིད་རླུང་འཇུག་པ་ཡིན། ། སྒོ་ནི་སྦྱོར་བས་བརྟན་པར་བྱ། ། གལ་ཏེ་མི་ཟད་མུན་དེ་ལ། ། ནོར་བུའི་སྒྲོན་མེ་སྦར་བྱས་ནས། ། རྒྱལ་བའི་རིན་ཆེན་སྟེང་གི་ནི། ། གལ་ཏེ་ནམ་མཁའ་ཕྲད་བྱས་ནས། ། འཁོར་བ་ཟ་བར་ཀཱཧྞ་སྨྲ། །

Furthermore, by moving upward and downward from the base of the jewel through the experience of the flavor of sporting therein, it will proceed as far as the wheel of great bliss. Therefore, the venerable Kṛṣṇācārya said: "That itself I call the supreme mountain; That itself is the abode of great bliss. The single flavor is the liquor of the coemergent; Take the portion of great bliss as long as it lasts." With the third line, he speaks of the complete purification of the abode. Regarding the phrase "the house of the mother-in-law" and so forth: first, the Lord of Yogins, preceded by the yoga of the deity, stabilizes the Vajra Body. Then, by means of the pith instructions on Vajra Recitation, he blocks the taking of the sides of the moon and sun, thereby stabilizing the Vajra Speech. To stabilize the Vajra Mind, the one who possesses the various joys and the avadhūtī brings the coemergent joy, in its essence of single flavor, to the peak of Mount Meru within the house of the breath. "The key" refers to the key that effects the perfect union; it should be blocked at the gate of the base of the jewel. He speaks of having personally and directly realized the perfect enlightenment of the self. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also said: "Wherever the mind and wind enter, The gate should be stabilized through union. If that inexhaustible darkness exists there, Having lit the jewel lamp, If one meets the sky above the jewel of the Victor, Kāṇha says that saṃsāra is consumed."

མྱ་ངན་འདས་པ་ཉིད་ཀྱང་འགྲུབ། ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་གཱུཎྜ་རཱི་བདག་ཉིད་དེ་ལྟ་བུའི་བསྔགས་པ་གསུངས་པ་ནི་སྨྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱིན་པ་ལས་གཞན་ཁ་ཕྱིར་ཕྱོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཀུ་ནྡུ་རུ་ཡིས་དབང་པོ་གཉིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་མི་འགྱུར་བའི་བདེ་བས་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པས་བདག་དཔའ་བོའོ། ། སླར་ཡང་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་རྟགས་མཚན་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་རྟགས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་དག་གི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མངོན་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བའི་དོན་ནོ། ། གུ་ཛྫ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་གདངས་ཙཱ་ཊཱི་ལའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སྲིད་པའི་ཆུ་ཀླུང་ཀློང་བཅས་ཟབ་མོ་རྒྱུག་ཅིང་འབབ། ། མཐའ་མ་གཉིས་ནི་རབ་འདྲེད་དབུས་ན་འདུག་གནས་མེད། ། ཆོས་དབྱིངས་དོན་དུ་ཙཱ་ཊཱི་ལ་ཡིས་ཟམ་པ་བྱས། ། ཕ་རོལ་འགྲོ་བའི་འཇིག་རྟེན་ངེས་པར་སྒྲོལ་བར་བྱེད། ། མ་རིག་ལྗོན་ཤིང་གཤགས་ནས་སྤང་ལེབ་ཡང་དག་བསྒྲིགས། ། གཟོང་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བརྟན་པར་མྱ་ངན་འདས་པ་ཕུག། ཟམ་པ་དེ་ལ་འགྲོ་ན་གཡས་གཡོན་མ་འགྲོ་ཅིག། ཉེ་བར་བདོག་པས་རིང་དུ་འགྲོ་བར་མ་བྱེད་ཅིག། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་འགྲོ་ན་ཡང་། ། བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཙཱ་ཊཱི་ལ་ལ་དྲི་བར་གྱིས། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཙཱ་ཊཱི་ལའི་ཞབས་ཀྱིས་སྒྲ་གཞན་གྱིས་རབ་ཏུ་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ།

Nirvāṇa itself is also accomplished. The master Guṇḍarī, who has directly realized the vajra-like samādhi, spoke such praises as "I say," and so forth. Among those who have been thoroughly initiated, I am a hero, an arhat who has conquered the enemies of the afflictions through the unchanging bliss of the union of the two organs with Kuṇḍurū, unlike other yogins and yoginīs who are turned outward. Furthermore, "the signs" among them refers to the manifestation of the eight qualities of a lord of yoga, such as sovereignty and so forth, which are seen through clairvoyance. This is the melody of the song called "Guñjarī" by the venerable Cāṭila: The river of existence flows and rushes with its deep whirlpools; Its two banks are extremely slippery, and there is no dwelling in the middle. For the sake of the dharmadhātu, Cāṭila has built a bridge; He will certainly ferry the world across to the other shore. Having split the tree of ignorance, he has perfectly joined the planks; With two chisels, he has firmly hewed the path to nirvāṇa. If you go upon that bridge, do not go to the left or right; Do not travel far away because of what is near at hand. Even if you are going to the world beyond, Ask Cāṭila about unsurpassed enlightenment. The venerable Cāṭila, who has become the very meaning of suchness, spoke this very clearly through other words.

སྲིད་པའི་ཆུ་ཀླུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་རྐྱང་མ་དང་རོ་མའི་རྩའི་སྣང་བ་རྣམས་གསུམ་ཚུ་རོལ་ཕ་རོལ་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆུ་ཀླུང་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་དང་ཐུན་མཚམས་སུ་ཡུལ་ལ་རྣམ་གཡེང་སྐྱེད་པ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་ཀློང་དང་བཅས་པའི་འཇིགས་སུ་རུང་བ་རང་བཞིན་གྱི་སྐྱོན་ནི་ཟབ་མོ་སྟེ། ལམ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་ཆུ་དང་དྲི་མ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་འབབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་དེ་བཞིན་དུ་མཐའ་གཉིས་ནི་ཚུ་རོལ་དང་ཕ་རོལ་ཏེ་གཡོན་དང་གཡས་སུ་ཤིན་ཏུ་འདྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རང་བཞིན་གྱི་སྐྱོན་གྱི་འདམ་གྱིས་མ་གོས་པ་དབུ་མའི་དོན་ལ་བདག་ཉིད་དེ། ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཚད་མའི་རང་བཞིན་གྱིས་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་བཞི་པའི་དགའ་བ་ཉེ་བར་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དོན་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཏེ། བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་དང་ཀ་བ་དང་རྫས་ལ་སོགས་པར་གྱུར་པ་སྟེ་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པའི་གཟུགས་ཞེས་སོ། ། དཔལ་ཧེ་རུ་ཀའི་རྒྱུད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་གསུངས་པ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དམིགས་པ་མེད་པ་དེ་ཡིས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཙཱ་ཊཱི་ལི་པས་ཟམ་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཉེ་བར་འབྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེ་དག་ནི་སྦྱོར་བ་མེད་གྱུར་ན། ། སྲིད་དང་མྱང་འདས་མི་གནས་ཐོབ་པར་མི་ནུས་སོ། །

Regarding the phrase "the river of existence" and so forth, the appearances of the previously explained lalanā and rasanā channels should be understood through the intentional language of the "river" by way of the profundity of both this side and the other. It also refers to the cessation of the distraction toward objects during the day, night, and the transitional periods. Therefore, the profound natural defect, together with its expanse, is terrifying; this is because water, impurities, and so forth flow intensely through the six channels. Consequently, the two extremes are called "this side" and "the other," or the "extremely slippery" left and right. The meaning of the madhyamā is the self that is unstained by the mud of natural defects; this cannot be accomplished by childish yogins through the nature of the avadhūtī valid cognition. The fourth line of the verse clarifies the joy of the fourth state. "Dharma" is so called because it holds its own characteristic; it refers to things such as vases, cloth, pillars, and substances, which are forms that lack inherent existence. The master Cāṭili, who attained realization through the analytical non-objectification taught in the Tattvapaṭala (Chapter on Suchness) of the Śrī Heruka Tantra, spoke of a "bridge." This is the bridge that, through the grace of the guru, brings the conventional and the ultimate into a single unity. Likewise, the venerable Saraha said: "If emptiness and compassion are not joined, One cannot attain the state that abides neither in existence nor nirvāṇa."

གལ་ཏེ་སྙིང་རྗེ་འབའ་ཞིག་སྒོམ་པར་བྱེད་གྱུར་ཀྱང་། ། སྐྱེ་བ་སྟོང་གིས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཐབས་འདིས་ཐར་པ་རང་གི་ལུས་ཀྱིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་པས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་ངེས་པར་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གཞན་གྱིས་བཤད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་གསུངས་ཏེ། གཤགས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་ལྗོན་ཤིང་ནི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་དབང་ལས་དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ལྗོན་ཤིང་བཀས་ནས་དེའི་ཡུལ་དུ་འཛིན་པའི་འགོག་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་འོད་གསལ་ནི་ཡང་སྤང་ལེབ་སྟེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་བསྒྲིགས་པའོ། ། སླར་ཡང་འདིའི་འབྲས་བུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཟུང་འཇུག་གི་སྟ་རེས་བརྟན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཟམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དང་འོད་གསལ་བ་དག་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་ཟམ་པ་སྟེ་སྐྱེ་བོ་སེམས་པ་རྣམས་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀྱེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལ་འགྲོ་ན་གཡོན་དང་གཡས་སུ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མར་སྣང་བ་དག་སྔོན་དུ་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པས་འགོག་པ་ལས་སླར་ཡང་ཕྱི་ནས་སྒོམ་པས་བསམ་པར་མི་བྱའོ། ། འདིས་གོམས་པའི་དབང་གིས་བྱང་ཆུབ་པ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་མི་རིང་བ་སྟེ་ཤིན་དུ་ཉེ་བ་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ལམ་ངན་པ་ལ་འགྲོ་བ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རིང་དུ་མ་འགྲོ་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་གནས་རྐང་པ་བཞི་པས་གསུངས་ཏེ།

Even if one were to meditate on compassion alone, liberation would not be attained for a thousand lifetimes. Through this method of the accomplished master, the yogi attains liberation with his own body. It is said that these [methods] will certainly cause one to go to the far shore of the ocean. The meaning explained by the other lines is clarified: "Having split," and so forth, refers to the tree of ignorance, which, through the power of engaging with objects, is likewise split by the tree of conventional bodhicitta in order to cease the grasping at those objects. "Always luminous" is the plank; "together" means perfectly joined. Furthermore, in order to realize the fruit of this, it is stabilized by the axe of union. The third line speaks in praise of the path: "The bridge," and so forth, refers to the bridge that unifies self-consecration and luminosity, for it carries sentient beings across the ocean of saṃsāra. O yogi, if you go there, the appearances of the moon and sun on the left and right must first be ceased through vajra recitation; thereafter, they should not be conceptualized through meditation. Through the power of habituation to this, the siddhi of Mahāmudrā awakening is not distant, but extremely near. Therefore, the meaning is: "Do not travel so far on the wrong path." The fourth line speaks of the station of yoga.

གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་སྣང་གསུམ་གྱིས་རྨོངས་པ་ཆེན་པོའི་རྩ་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཀྱེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་ཚེ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་མན་ངག་བདག་གིས་ངེས་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། ། གཞན་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་སྒྲུབ་པ་མི་ཤེས་ཏེ་པོ་སྟི་བལྟས་པའི་ང་རྒྱལ་ལས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དོ་ཧ་མཛོད་ལས་མངོན་པར་གསུངས་ཏེ། ལྷན་སྐྱེས་གཅིག་པའི་ལམ་མཆོག་དེ་ཉིད་ནི། ། ཀཱཧྞ་པ་ཡིས་གསལ་བར་ཡོངས་སུ་ཤེས། ། ལུང་དང་བསྟན་བཅོས་མང་པོ་བཀླགས་པ་དང་། ། སྦྱངས་ཀྱང་དབྱིངས་པས་ཅུང་ཟད་ཤེས་མི་འགྱུར། ། པ་ཏ་ཧ་མཉྫ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་གདངས་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་སོ། ། གང་གིས་ཟས་ལ་འདུས་ནས་ཅི་སྟེ་འདུག། མཐའ་སྐོར་རྒོལ་བ་ཕྱོགས་བཞི་རྣམས་གནས་སོ། ། རི་དྭགས་རང་ཤར་རང་གི་དགྲ་རུ་ལངས། ། སོར་རྟོག་སྐད་ཅིག་མི་འདོར་བྷུ་སུ་ཀུ། ། རྩྭ་ལ་མི་རེག་རི་དྭགས་ཆུ་མི་འཐུང་། ། ཀྱེ་མ་རི་དྭགས་ཕོ་མོ་གནས་མི་ཤེས། ། རི་དྭགས་སྨྲ་ཉོན་རྩྭ་མེད་རི་དྭགས་མ། ། ནགས་འདི་སྤངས་ནས་འཇིགས་མེད་གནས་སུ་སོང་། ། མཆོང་ཞེས་རྒྱུག་པས་རི་དྭགས་རྐང་མི་སྣང་། ། བྷུ་སུ་ཀུས་སྨྲས་བླུན་སྙིང་ལ་མི་འཇུག། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་གཞན་གྱི་དོན་དུ་སེམས་སྙིང་རྗེས་བསྐུལ་བའི་བྷུ་སུ་ཀུ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་རི་དྭགས་ཀྱི་སྒྲས་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །

The passage beginning with "If you [all]" and so forth is spoken to those who wish to go beyond the root of great delusion through the three clear appearances, saying: "O yogi, at that time, I have certainly understood the pith instructions of the accomplished master." Other yogis do not know how to accomplish suchness because of the pride of merely looking at books. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also clearly proclaimed in the Dohākośa: "That supreme path of the single innate [wisdom] was thoroughly understood by Kāṇhapa. Though one reads many scriptures and treatises, and though one has trained, one will not understand even a little of the expanse." This is from the melody of the song called Paṭaha-mañjarī by the venerable Bhūsuku: "Why do you sit gathered for food? The adversaries remain in the four directions surrounding you. The wild animal has arisen as its own enemy; the Bhūsuku does not abandon the moment of discerning awareness. The wild animal does not touch the grass and does not drink the water. Alas! The male and female wild animals do not know their place. Listen to the wild animal's speech: 'There is no grass, O wild animal!' Abandoning this forest, go to a place of fearlessness. As it leaps and runs, the wild animal's feet are not seen. What the Bhūsuku says does not enter the heart of the fool." Such a meaning was spoken by the venerable Bhūsuku, whose mind was moved by compassion for the sake of others, using the term "wild animal" in the language of intentional terminology (saṃdhābhāṣā).

གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་བཟུང་ནས་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་གྱིས་འཆི་བདག་གི་བདུད་ཀྱི་དུག་གིས་བསྐོར་ནས་འདུག་པ་སོད་སོད་ཅེས་རྒོལ་བ་བདག་གི་སེམས་ཀྱི་རི་དྭགས་ཀྱིས་ཐོས་ནས། ད་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་རྣམ་པར་སྤངས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པ་དེ་ཡིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅིས་ཀྱང་བཟུང་ནས་བདག་ཉིད་གྲོལ་བར་གནས་པའོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། རང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལས་དེ་བཞིན་དུ་རང་གིས་བྱས་པའི་མ་རིག་པ་དང་སེར་སྣའི་སྐྱོན་གྱིས་གཡོ་བ་དེ་ཡིས་ཡང་སེམས་ཅན་དེ་ཉིད་རི་དྭགས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགྲ་ཡིས་བསྐོར་བས་སེམས་ཀྱི་རི་དྭགས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ཀྱང་སྤོང་བའོ། ། བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱི་སོར་རྟོག་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ཀྱི་མདའ་ཡིས་གཞན་ལ་འཕེན་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཅེས་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་པགས་པས་བཏུམས་པ་འདི། ། རང་གི་བློ་ཡིས་གུད་དུ་གྱིས། ། ཤ་ཡང་རུས་པའི་དྲ་བ་ལས། ། ཤེས་རབ་མཚོན་གྱིས་དབྱེ་བར་བྱ། ། རུས་པའང་སོ་སོར་དབྱེ་བྱས་ནས། ། རྐང་མར་ནང་དུ་བལྟས་པ་ལས། ། འདི་ལ་སྙིང་པོ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ། རང་ཉིད་དེ་བཞིན་རྣམ་པར་དཔྱོད། ། སེམས་ཀྱི་རི་དྭགས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་རྟོགས་པ་གང་ལས་བཤད་ན་རྩྭ་མི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཕྱིའི་རི་དྭགས་རྩྭ་ཟ་ཞིང་འབབ་ཆུ་འཐུང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱི་རི་དྭགས་མི་བྱེད་དོ། །

Regarding the phrase "By whom," and so forth: from beginningless time, the deer of my own mind has been surrounded by the poison of the Mara of Death due to the fault of lack of introspection, and has heard the cries of "Kill! Kill!" from the attackers. Now, by the power of the dust from the feet of the sublime guru, I shall completely abandon that [poison]. Because all phenomena are without objective reference, they lack the intrinsic nature of subject and object; therefore, by grasping this, I shall abide in liberation. The syllable dhṛ (in dhṛti) makes it firm. Regarding the phrase "By oneself," and so forth: likewise, by the fault of one's own ignorance and stinginess, that very sentient being is a deer; being surrounded by all enemies, the deer of the mind abandons even a single moment [of distraction]. The analytical discernment of the feet of the bhusuku is the shooting of the arrow from the feet of the sublime guru at others. Regarding "Just so," likewise, from the Bodhicaryāvatāra: "As long as this [body] is wrapped in skin, separate it with your own intellect. With the weapon of insight, cut the flesh from the lattice of bones. Having separated the bones one by one, look at the marrow within: what essence is there in this? Examine yourself in that same way." From what is the realization of the deer of the mind without doubt explained? It is from the phrase "Does not eat grass," and so forth. For example, just as an external deer eats grass and drinks from a stream, the deer of the mind does not do so.

ཁྱད་པར་དུ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་དག་སེམས་དང་རླུང་དག་གི་གནས་ནི་འདུག་གནས་དབང་པོའི་སྒོ་ཡིས་མི་རྟོགས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དོ་ཧ་མཛོད་ལས་གསལ་པོར་གསུངས་ཏེ། རི་མཆོག་རྩེ་མོ་མཐོང་བ་ཡི། ། ཐང་ལ་ཤ་བ་རི་དྭགས་བཅས། ། གདོང་ལྔ་པ་ཡང་མི་མཆོང་ཞིང་། ། གླང་ཆེན་མཆོག་ནི་རིང་དུ་གནས། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ལུས་ཀྱི་ནགས་ཡུལ་ལ་ལོ་མ་གཡོ་བ་ཉེ་བར་སྡུད་པ་གསུངས་ཏེ། རི་དྭགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་ཆུ་དང་སྲིད་པ་ཟ་བར་རི་དྭགས་ཏེ་འགོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རི་དྭགས་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བདག་མེད་མ་སྒོམ་པ་པོ་གོམས་པས་དབང་དུ་འགུགས་ཤིང་དབུགས་འབྱིན་པ་སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ། ཀྱེའི་སེམས་ཀྱི་རི་དྭགས་ལུས་ཀྱི་ནགས་འདིའི་ལུས་ཀྱི་ཁྱིམ་སྤངས་ནས་གང་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་པདྨའི་ཚལ་དུ་སོང་ནས་འཁྲུལ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ལ་སྤྱོད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྡོམ་པ་ལས་ཀྱང་། དམིགས་མེད་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་ཡིས། ། ཡིད་ནི་སྙིང་རྗེ་རོ་གཅིག་པས། ། འདིར་ནི་འདོད་ལྡན་མ་བཞིན་དུ། ། ཅིག་ཅར་སྟོང་ཉིད་འཁྱུད་པར་གྱིས། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཀྱང་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། མཆོང་ཞིང་རྒྱུག་པས་རི་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་རང་གི་སེམས་ཀྱི་རི་དྭགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་མི་རྟོག་པའོ། །

In particular, by the nature of analytical investigation, the locations of those minds and winds are not perceived by the doors of the sense faculties. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya clearly stated in the Dohākośa: "Upon the plain where the peak of the supreme mountain is seen, The deer and wild animals dwell; Even the lion does not leap, And the noble elephant remains at a distance." With the third line, he speaks of the gathering of the moving leaves in the forest of the body: "The deer," and so forth, refers to the "deer" of the objects of the senses and existence, which are to be restrained. "Deer" is a term of intentional language (saṃdhāyabhāṣā); it refers to the meditation on the wisdom-mudrā Nairātmyā, which, through familiarity, brings [the mind] under control and bestows relief. "O, the deer of the mind! Having abandoned the house of this body's forest, go to the grove of the lotus of great bliss and dwell in the absence of deluded conceptualization." Similarly, from the Sahajasamvara: "By the non-referential, all-pervading, And the mind of a single flavor of compassion, Here, like a woman full of desire, Embrace emptiness all at once." With the fourth line, he speaks of the praise of the small, the great, and so forth: "Leaping and running, the deer," and so forth, refers to the non-conceptualization of the conceptual parts of the deer of one's own mind, [achieved by] the yogi who has realized coemergent wisdom (sahajajñāna).

འགའ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཕྱིའི་བསྟན་བཅོས་དང་ལུང་གི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་མཁས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་འདི་ལ་ཡང་དག་པར་རྨོངས་ཤིང་ཤིན་དུ་རིང་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བྷུ་སུ་ཀུ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཅུང་ཟད་མིག་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཙམ་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། ། གང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྷ་མོ་བཞིས་ཞུས་པ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལས། ཐུབ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི། ། བརྒྱད་ཁྲི་དང་ནི་བཞི་སྟོང་ལ། ། གང་གིས་དེ་ཉིད་མི་ཤེས་པ། ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་འབྲལ་མེད་ཡིན། ། རྔའི་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། འཇིགས་བྱེད་དུས་མཚན་མ་ཡིས་ལམ་ནི་བཀག། དེ་མཐོང་ཀཱཧྞ་སེམས་ནི་རྣམ་མི་དགའ། ། ཀཱཧྞས་གང་དུ་ཕྱིན་ནས་གནས་འཆའ་བྱེད། ། ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་དེ་བཏང་སྙོམས་འདུག། ཁམས་གསུམ་གསུམ་པ་གསུམ་ཀྱང་སོ་སོར་འདུག། ཀཱཧྞས་སྨྲས་པ་སྲིད་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད། ། གང་དང་གང་བྱུང་དེ་དང་དེ་ཡང་སོང་། ། བདག་ཉིད་འོངས་ནས་ཀཱཧྞ་ཡིད་མི་བདེ། ། འདི་ནི་ཀཱཧྞ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ཉེ། ། ཀཱཧྞས་སྨྲས་ཀྱང་བདག་གི་སྙིང་མི་འཇུག། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སྙིང་རྗེའི་ཁུར་གྱིས་ཐུགས་བརླན་པའི་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Even some of those scholars who possess the pride of learning derived from external treatises and scriptural Abhidharma are utterly deluded regarding this Dharma and remain very far from it. In the heart of those [scholars], the suchness spoken of by the accomplished master, the venerable Bhūṣuku, will not become even slightly close to the eye of reality. As the Blessed One stated in the Mahāyoga Tantra: The Questions of the Four Goddesses: "The Great Sage’s aggregates of Dharma, Numbering eighty-four thousand, For those who do not know their suchness, All of them are without liberation." This is the song titled "The Assembly of Drums," by the venerable Kṛṣṇācārya: "The path is blocked by Bhairava and Kālarātri; Seeing this, Kāhaṇa’s mind is not pleased. Wherever Kāhaṇa goes, he finds no place to stay. Whatever is within the domain of the mind, he remains indifferent to it. The three realms and the three [times] also remain separate. Kāhaṇa says: 'Existence is completely severed.' Whatever arises, that too passes away. Having come here, Kāhaṇa is unhappy. This is near the royal palace of Kāhaṇa. Though Kāhaṇa speaks, my heart does not enter [it].'" The master Kṛṣṇācārya, whose heart was moistened by the burden of compassion for the sake of wandering beings, thus spoke of the exceptionally sublime meaning of suchness.

འཇིགས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་རང་གི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མན་ངག་ཐོབ་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་བས་འཇིགས་བྱེད་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་དུས་མཚན་མ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་དུ་བརྟན་པ་དང་འགོག་པའོ། ། སླར་ཡང་བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པའི་གཟུགས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཡིད་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་གྱུར་པའོ། ། ཀཱཧྞ་གང་དུ་ཕྱིན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྷྲཱུའི་རྐང་པས་རང་གིས་གནས་སུ་འགོག་པས་འགོག་པ་གསུངས་ཏེ། རང་ཉིད་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ལ་སོགས་པ་འབོད་པར་བྱེད་དེ། ཀྱེ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་བདེ་བ་ཆེན་པོས་ཁྱབ་པ་ནི་འགྲོ་བ་ཞེས་སོ། ། དཔལ་ལྡན་ཧེ་རུ་ཀའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་གསུངས་པའི་དོན་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ལས་གང་དུ་གནས་འཆའ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཐམས་ཅད་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོས་རྟོགས་པ་ཉིད་གཙོ་བོར་གྱུར་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱང་འདིར་ཆོས་ལ་བཏང་སྙོམས་ཏེ་དེ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་དུ་ཡིད་རླུང་མི་རྒྱུ་ཞིང་། ། ཉི་མ་ཟླ་བ་འཇུག་མེད་དེར། ། རྨོངས་པ་སེམས་ཀྱིས་ངལ་སོ་གྱིས། ། ས་ར་ཧ་ཡིས་མན་ངག་བསྟན། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེ་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་གསུངས་ཏེ།

Regarding the passage beginning with "Bhairava" and so forth: preceded by the yoga of one's own deity as previously described, one receives the pith instructions on vajra recitation. Kṛṣṇācārya then unifies Bhairava as the appearance of wisdom (jñānāloka) and Kālarātri as the appearance of increase (ālokābhāsa), stabilizing and arresting them within the path of the avadhūtī. Furthermore, through the grace of the sublime guru, the mind becomes exceptionally exalted in the form of the avadhūtī, which is naturally and utterly pure; this is the state of Kṛṣṇācārya’s feet. Regarding the passage beginning with "Wherever Kāhna has gone" and so forth: the syllable dhṛ (the foot of the verse) teaches "arrest" by means of arresting [the winds] in one's own abode. He calls out to himself and others: "O Kṛṣṇācārya, that which is pervaded and the pervader, the pervasion by great bliss (mahāsukha) through the form of the vajra-words, is called 'going'." By actualizing the meaning taught in the glorious Heruka Tantra, wherever one establishes a dwelling, one dwells as the self itself. Because everything is of that nature, whatever is the sphere of the yogi’s mind is primarily realized by the mental faculty; these too are here equanimity toward phenomena, which is to say, being far removed from them. Likewise, the venerable Saraha also said: "Where the mind and winds do not move, Where the sun and moon do not enter— There, O deluded one, let the mind rest; This is the pith instruction taught by Saraha." The second line clarifies this, stating:

གསུམ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱིའི་མཐོ་རིས་དང་ས་སྟེངས་དང་ས་འོག་དང་། ནང་གི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དང་། ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་དང་ཐུན་མཚམས་རྣམས་རྣལ་འབྱོར་མའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བདེ་བ་ཆེན་པོས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་མི་དམིགས་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པས་དོན་དམ་པར་རིག་པས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། མཐོ་རིས་ས་སྟེང་ས་འོག་རྣམས། གཅིག་གི་གཟུགས་གྱུར་སྐད་ཅིག་ལས། ། ཤེས་པའི་ཚིག་ལས་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་སྤྱོད་པ་པ་གླུ་དབྱངས་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། སུམ་ཅུ་བདུན་དང་དགུ་དང་སུམ་ཅུ་བརྒྱད། ། དེ་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་ལ་ཁྱད་པར་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས། བདག་ནི་སྲིད་པའི་རྣམ་རྟོག་གཅོད་པ་པོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རང་གི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ། གང་དང་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་གང་དང་གང་སྐྱེས་པ་དེ་དང་དེའི་དངོས་པོ་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་རྣམས་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་བླ་མའི་དྲིན་ལས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱི་ཡིད་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་གྱུར་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། སྲིད་པའི་དེ་ཉིད་ཡོངས་ཤེས་ན། ། མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Regarding the phrase "three by three" and so forth, one should understand the outer [realms] of the heavens, the earth, and the subterranean; the inner [realms] of body, speech, and mind; and the [times of] day, night, and the junctions, as they are taught in the Yoginī Tantras and other sources. Because these are pervaded by mutual great bliss, their defining characteristics of differentiation are not perceived; this is because the yogi knows them through ultimate awareness. Likewise, from the scriptures: "The heavens, the earth, and the subterranean become a single form in an instant." Regarding the words "by those who know," the master Gītagovinda spoke extensively: "The thirty-seven, the nine, and the thirty-eight—these are no different from the three maṇḍalas." Furthermore, the master Kṛṣṇācārya, having realized all phenomena, said: "I am the one who cuts through the conceptualizations of existence." With the third line, he speaks of his own self-praise: "Whatever and whatever" and so forth means that whatever entity arises, that very entity dissolves. Because he has fully understood the nature of the conventional truth regarding the arising and ceasing of these through the kindness of the guru, the mind of the master Kṛṣṇācārya has become exceptionally sublime and completely pure. Likewise, from the scriptures: "When the reality of existence is fully known, it is called nirvāṇa." With the fourth line, he speaks of the praise of the path.

འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་བདག་ལ་འབོད་པར་བྱེད་དེ་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་ནག་པོ་ཞབས་རིམ་པ་ལྔ་སྔོན་དུ་སོང་ན་སླར་ཡང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་པ་དག་ལ་ཤིན་དུ་ཉེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། བསྐྱེད་པའི་རིམ་ལ་ལེགས་གནས་ནས། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་རྣམས་ཀྱི། ། དེ་ཐབས་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་། ། སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྤྲུལ། ། ལྷ་རྣམས་རོལ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ལ་བའི་ན་བཟའ་ཅན་གྱི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྙིང་རྗེའི་གྲུ་ནི་གསེར་གྱིས་རབ་ཏུ་ཁེངས། ། དངུལ་ལ་གཞག་པའི་གནས་ཉིད་མེད་པར་གྱུར། ། ནམ་མཁའ་བལྟས་ནས་ལ་བ་པ་ཡིས་འགྲོ། ། སྐྱེ་བ་སོང་ནས་སླར་ཡང་ཇི་ལྟར་འབྱུང་། ། གྲུ་ཡི་བརྟོད་ཕུར་ཐོང་ལ་ཉག་ཐག་ཐོང་། ། བླ་མ་དམ་པ་ལ་དྲིས་པ་ཡིས་འགྲོ། ། གྲུ་ཡི་མཇུག་ལ་ཞོན་པས་མཚོན་ཞིང་འགྲོ། ། གྲུ་སྐྱ་མེད་པར་མཉེན་པ་གང་གིས་འགྲོ། ། བྱང་དང་ལྷོ་དག་བཅུམ་ནས་གྲུ་སྣ་ཞོན། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོགས་དང་ལམ་དུ་འཛོམ། ། མཆོག་གི་སྙིང་རྗེའི་དགའ་བའི་ཐུགས་ཚིམ་པའི་ལ་བའི་ན་བཟའ་ཅན་གྱི་ཞབས་ཀྱི་སྙིང་རྗེའི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་མཛད་ནས་གསུངས་ཏེ། གསེར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྙིང་རྗེའི་ཞེས་བྱ་བ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་གྲུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱན་དུ་གཞན་ལ་རྟོགས་པར་བྱའོ། །

Regarding the phrase "This is," and so forth, it is an address to oneself: "O Hevajra!" If one has previously practiced the five stages, one will once again draw very near to the inhabitants of the royal palace, the city of Great Bliss. Likewise, the venerable Nāgārjuna said: "Having well established oneself in the generation stage, For those who desire the completion stage, The Perfect Buddha also taught that method Like the steps of a staircase." In the song titled "The Play of the Deities," the venerable Kambalapāda also said: "The boat of compassion is filled to the brim with gold; There is no place to rest upon the silver. Looking toward the sky, Kambala goes; Having passed through birth, how could it arise again? Release the boat's mooring stake and let go of the rope. One goes by asking the sublime guru. Riding at the stern of the boat, one goes by means of a sign. Without an oar, by what boatman does one go? Having compressed the north and south, one rides the prow. One meets the companion of Great Bliss on the path." Having clarified the meaning of suchness through the intentional language of the compassionate intent of the venerable Kambalapāda—who is satisfied by the mind of supreme compassion and joy—he spoke. Regarding the phrase "Gold," and so forth: "compassion" is the intentional language for that; likewise, in that context, the "boat" refers to bodhicitta. This should be understood as a metaphorical ornament for others.

དེ་དང་དེའི་བདག་ཉིད་དེ་ཡིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་བླ་མའི་དྲིན་གྱི་བཅུད་ཀྱིས་གང་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་འགྲོ་བའོ། ། རྒྱ་མཚོའི་སྟེང་དུ་འགྲོ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་བོད་པ་སྟེ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ལ་བའི་ན་བཟའ་ཅན་གྱི་ཞབས་ཀྱིས་བསྒྲོད་པར་བྱེད་པའོ། ། རཱུ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་གནས་མེད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམས་བཞི་པའི་(ཐབ་ས་,ཐབས་)ལ་གྲུས་འགྲོ་བ་སྟེ། བདག་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་དུ་གྱུར་ནས་སྐྱེ་བ་མཐའ་དག་ཏུ་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། ། དེ་ཉིད་བདག་ལ་བོད་པ་སྟེ་ལ་བའི་ན་བཟའ་ཅན་གྱི་ཞབས་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་རབ་ཏུ་འབབ་པ་གོམས་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་གནས་པ་གསལ་བར་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་འགའ་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག། རབ་སྐྱེས་ཡིད་ནི་སྤང་བྱ་སྟེ། ། དེ་སྲིད་དུ་ནི་གཉིས་ཉིད་ཕྱིར། ། གང་ཡང་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད། ། མཆོག་ཏུ་བདེ་བར་བྱེད་པས་སོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ། ། གང་ཡང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི། ། དངོས་མེད་དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ། ། དེ་ཡི་དངོས་པོར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ། མྱ་ངན་འདའ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། འགའ་ཞིག་ཀྱང་ནི་ཡུལ་ཉིད་ལ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་བདག་སེམས་ལས། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས། མི་ཡི་གྲུ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། ། སྡུག་བསྔལ་ཆུ་བོ་ཆེ་ལས་སྒྲོལ། ། གྲུ་འདི་ཕྱིས་ནས་རྙེད་དཀའ་བས། །

Through that very nature of each and every thing, one proceeds to the wheel of great bliss, filled with the essence of the guru’s kindness together with the emptiness endowed with all supreme aspects. "Proceeding upon the ocean" is an address to oneself, meaning that one traverses by the feet of the accomplished master who wears a woolen garment (kāpālika). Regarding the term "form" (rūpa) and so forth, there is no basis for the differentiation of form, feeling, perception, mental formations, consciousness, and the rest, because everything is of the nature of that very suchness (tathatā). These [aggregates] proceed by means of the boat of the fourth [empowerment]; the meaning is that once one has become an accomplished master, one will not return throughout all future births. This is an address to oneself: "Practice the flow of non-conceptuality at the feet of the one who wears a woolen garment." Likewise, from the Prasphuṭapadā (Clarifying the Non-Abiding): "As long as any conceptualization arises, The mind must be abandoned; For as long as there is duality, Whatever is the nature of joy Is made into supreme bliss. That too is merely conceptualization. Whatever is free from attachment, Even that non-entity, because of grasping At those two as being real entities, One will not pass into nirvāṇa. Some, regarding the object itself, From a non-conceptual mind of self..." Likewise, from the Bodhicaryāvatāra: "Relying upon the boat of a human, One crosses the great river of suffering. Since this boat will later be difficult to find..."

རྨོངས་པ་དུས་སུ་གཉིད་མ་ལོག། རྐང་པ་གཞན་གྱིས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། བརྟོད་ཕུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོ་ལ་སྣང་བའི་ཉེས་པ་ལ་བླ་མའི་གསུང་གིས་བརྟན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། ཀྱེའི་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་སོ། ། ཉག་ཐག་ནི་མ་རིག་པའི་སྲད་བུ་མྱུར་དུ་གྲོལ་བར་བྱས་ལ་དེ་ཡིས་འགྲོ་བར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདིར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་བླ་མའི་གདམས་པ་དང་བྲལ་བས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པར་གསུངས་ཏེ། གྲུའི་མཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དགའ་བྲལ་གྱི་ལམ་དུ་སོང་ནས་ཕྱོགས་བཞིར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་གལ་ཏེ་ལྟ་ཞིང་རྟོག་པར་བྱེད་ན་དེའི་ཚེ་བླ་མའི་གསུང་གི་མཉེན་པ་དང་བྲལ་བས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བགྲོད་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་འགྲོ་བར་མི་ནུས་ཏེ། སླར་ཡང་ངེས་པར་འཁོར་བར་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་གླུ་དབྱངས་ཀྱིས་ཀྱང་། དོང་དུ་ལྷུང་ན་ག་པུར་ཉམས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གང་ཞིག་སླར་ཡང་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གིས་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་བདེ་བའི་རྗེས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་དེ་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་གླུ་དབྱངས་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ཞིག་ཕུག་པས་ཡིད་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ། ཉིན་རེ་ཉིན་རེ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་འཕྲོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཉིད་ཤེས། །

Do not sleep at the time of delusion. The other line clarifies the meaning of that very point: the phrase "the tethering stake" and so forth indicates that the Guru’s speech generates stability regarding the faults that appear at the beginning. "O supreme yogi" is the address. "The rope" refers to the cord of ignorance; having swiftly released it, proceed by means of that. Through the specific appearances of these, one will directly realize the unsurpassed Dharma; of this there is no doubt. The third line explains that one becomes inverted by being separated from the Guru’s instructions. The phrase "the stern of the boat" and so forth means that if, having entered the path of the "joy-free" (viramānanda), one looks toward and conceptualizes the four directions of subject and object and so forth, then at that time, being separated from the pilot of the Guru’s speech, one will be unable to travel by the very nature of coemergent joy to the wheel of great bliss. Instead, one will certainly fall back into saṃsāra. Thus, it is also said in the Kṛṣṇācārya-gīti: "If one falls into the pit, the camphor is ruined." Whoever again seeks the bliss of the vajra and lotus through the speech of the sublime Guru will go to the far shore of the ocean of saṃsāra. Likewise, the master Kṛṣṇācārya-gīti-pāda said: "Whoever, by means of the cave, [discovers] the jewel of the mind, day by day the coemergent radiates. By that very [means], one knows the abiding nature of phenomena."

ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་དུ་ཅི་ཞིག་གསུངས། ། རྐང་པ་བཞི་པས་འབྲས་བུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་གསུངས་ཏེ། བྱང་དང་ལྷོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཡོན་དང་གཡས་ཀྱི་སྣང་བ་གཉིས་པོ་དབུས་སུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ལམ་སྣ་ཚོགས་པའི་དགའ་བར་གྱུར་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་མཚོར་མཚོན་ནས་དེའི་ཚེ་འཛོམ་པ་སྟེ། དེ་ལ་ལམ་དུ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོགས་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་མངོན་པར་འཁྱུད་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། པ་ཌ་ཧའི་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ཨེ་ཝཾ་ཡི་གེ་བརྟན་བྱས་ཀ་གཉིས་ཉེད། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཁྱབ་བྱེད་འཆིང་བ་སྟོན། ། ཀཱཧྞ་རྩེ་ཞིང་སྦྲང་གི་ཆང་གིས་མྱོས། ། ལྷན་སྐྱེས་ཆུ་སྐྱེས་ཚལ་ཞུགས་སེམས་མེད་གྱུར། ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་གླང་ཆེན་གླང་མོར་ཆགས། ། དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་དེ་ཉིད་ངོས་འགྲམ་འབབ། ། འགྲོ་དྲུག་མཐའ་དག་རང་བཞིན་དག་པ་སྟེ། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་ལ་ཆགས་མ་དག་པ། ། སྟོབས་བཅུའི་རིན་ཆེན་ཕྱོགས་བཅུ་རྣམས་སུ་འཕྲོ། ། རིག་པའི་གླང་དབང་ཉོན་མོངས་ཉིད་ཀྱིས་བཙལ། ། དགའ་བའི་ཚོགས་པས་ཁྱབ་པ་དེ་ཡིས་ནག་པོ་གླུ་དབྱངས་ཞབས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེའི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་གསུངས་ཏེ། ཨེ་ཝཾ་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཾ་ཡིག་ཟླ་བའི་སྣང་བ་ཨེ་ཡིག་ཉི་མ་སྟེ། གཉིས་པོ་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོའི་ཤེས་རབ་ཀ་བ་གཉིས་མཉེས་ནས་སྣང་བ་མེད་པར་བྱས་ཏེ།

What else have the Munis taught? The fourth line explains the result: "North and South" and so forth refers to the two appearances of the left and right [channels] entering into the center. Having thoroughly purified one's own wisdom within the bodhicitta that has become the joy of the various paths, and having symbolized the ocean of the wheel of great bliss, at that time there is a gathering. On that path, one will personally attain the embrace of the selfless wisdom that is the companion of great bliss. This is the song of the assembly of Pāṭaha, by the venerable Kṛṣṇācārya: The syllables E and Vaṃ are firmly established, and the two pillars are rubbed. The pervasive one shows the bond of various forms. Kāhna plays and is intoxicated by the honey-wine. Entering the grove of the innate lotus, he becomes mindless. Just as an elephant is impassioned for a female elephant, So too does he flow to the very bank of that [reality]. All six classes of beings are pure by nature; Those attached to existence and non-existence are impure. The jewels of the ten powers radiate throughout the ten directions. The lord of elephants of awareness is sought by the afflictions themselves. Pervaded by the assembly of joy, the venerable Kṛṣṇagīti spoke the meaning of reality in the symbolic language of the intention of the elephant of the mind. Regarding the phrase "the syllables E and Vaṃ" and so forth: the syllable Vaṃ is the appearance of the moon, and the syllable E is the sun. Having rubbed the two pillars of day and night—insight—the two appearances are made to vanish.

རྡོ་རྗེ་བཟླས་པས་གཞན་སྣ་ཚོགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ཁྱབ་བྱེད་འགོག་པ་ཕྱུང་ནས་གསུམ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཆང་གི་བཏུང་བས་རབ་ཏུ་མྱོས་པའོ། ། ཡོད་པའི་ཤེས་པ་ལ་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོར་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ཆུ་སྐྱེས་ཚལ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ཚལ་དུ་ཕྱིན་ན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་རོལ་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཕྱི་རོལ་གང་དེ་བདེན་མེད་རང་བཞིན་བྲལ། ། ཤེས་པ་ཡང་ནི་ཕྱི་རོལ་དོན་བཞིན་ནོ། ། གང་ཞིག་སྟོང་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་བྱེད་ན། ། དེ་ཡང་སྟོང་ཉིད་འདོད་པ་འབའ་ཞིག་མིན། ། དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་དངོས་ཚོགས་ནི། ། དེ་ཉིད་མེད་ལ་དེ་ཉིད་གཅིག་པའི་བློས། ། སྒྱུ་མའི་གར་མཁན་གར་གྱི་བྱ་བ་ལ། ། གར་མཁན་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་རྩེ་བར་བྱེད། ། རྐང་པ་གཞན་གྱིས་དེ་ཉིད་གསུངས་པ་སྟེ། ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་དུ་གླང་པོ་ཆེ་གླང་མོ་ལ་ཆགས་པའི་མྱོས་པས་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ་ལ་ཆགས་པ་དེ་ཡིས་སེམས་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པའི་ཞབས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆང་རབ་ཏུ་འབབ་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྐང་པ་གསུམ་པས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་དམིགས་པ་གསུངས་ཏེ། འགྲོ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། མངལ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་དང་།

Through the vajra recitation, the various other chapters are brought forth, and the pervading avadhūtī is blocked; one is then thoroughly intoxicated by the drink of the nectar of non-objectification of those three. This was taught by the feet of Kṛṣṇācārya, who acts as a lord of elephants within the cognition of existence. As for the "lotus grove," having entered the lotus grove of great bliss, one sports non-conceptually. Likewise, the noble Nāgārjuna also said: Whatever is external is devoid of true nature; Cognition, too, is like the external object. Whoever thoroughly conceptualizes it as empty, That is not merely an assertion of emptiness. The collection of entities that are thoroughly conceptualized as such, Are non-existent; yet, with a mind of oneness toward that very [reality], The Lord of Yogis, like a dancer of illusion, Performs the dance of the dance-master. The other lines express that very reality. The phrase "in whatever way" and so forth means that just as an elephant in the external world runs about, intoxicated by passion for a female elephant, likewise the Blessed One, through passion for Nairātmyā, causes the mind—the black lord of elephants—to flow with the nectar of suchness, according to the feet of Kṛṣṇācārya. Therefore, the third line teaches the objectification of both existence and non-existence. The phrase "the six classes of beings" and so forth refers to those born from eggs, those born from a womb, and those born from heat and moisture.

རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ཡང་མ་དག་པ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལས། འདི་ལ་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། ། གཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། ། ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་ཏེ། སྟོབས་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟོབས་བཅུ་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་བཅུར་ཁྱབ་པ་དེ་ཡིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཕྲོ་བ་དག་ཉིད་ཀྱིའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེའི་མཐུས་མ་རིག་པའི་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོ་མ་ཆགས་པའི་མྱོས་པ་གང་ལས་སོ། ། དེ་ཤ་ཁ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་སོ། ། གྲོང་ཁྱེར་ཕྱི་རོལ་གཡུང་མོ་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ། ། རེག་གིན་རེག་གིན་འགྲོ་དེ་བྲམ་ཟེའི་བུ། ། ཀྱེའི་གཡུང་མོ་ཁྱོད་དང་མཉམ་འགྲོགས་བྱ། ། ཀཱཧྞ་ཐོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྐྱུག་བྲོ་སྤངས། ། གཅིག་ཉིད་པད་འདབ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ལ། ། དེར་གནས་གཡུང་མོ་གར་བྱེད་པ་པུ་ལཱིའི། ། བདག་གིས་གཡུང་མོ་ཁྱོད་ལ་བདེན་དངོས་དྲིས། ། འོང་དང་འགྲོ་བ་གང་གི་གྲུ་ལ་བྱེད། ། རྒྱུད་འཚོང་གཡུང་མོ་གཞན་ཡང་མེ་ཏོག་སྟེགས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་འདམ་བུའི་སྟན་གཞག་གོ། ། ཀྱེ་ཁྱོད་གཡུང་མོ་བདག་ནི་ཀ་པཱ་ལི། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བདག་གི་རུས་ཕྲེང་བཅས། །

For the six classes of beings, such as the gods and asuras born miraculously, there is not even a hair’s tip of anything that is not completely pure by its very nature for the lords of yoga. Likewise, from the Madhyamaka treatises: "In this, there is nothing to be removed, and not the slightest thing to be added. Look truly at the truth; seeing the truth, one is liberated." The fourth line explains the characteristic of the complete ripening of the roots of virtue. Regarding the phrase "the ten powers" and so forth: through the power of habituating to the experience of the jewels of suchness—namely the ten powers, the fearlessnesses, and other qualities—that pervade the ten directions, the wandering beings [attain] their own [state]. Therefore, by the power of the jewel of suchness, the lordly elephant of ignorance is freed from the intoxication of attachment. This is the song called "The Flesh-Eater" (Sha-kha) by the venerable Kṛṣṇācārya: "Outside the city is your house, O Ḍombī; Touching, touching, he goes there, the Brahmin boy. O Ḍombī, I shall associate with you; Kāṇha, the skull-yogi, has abandoned disgust. Upon the single sixty-four-petaled lotus, The Ḍombī residing there performs a dance. I ask you, Ḍombī, about the reality of things: By whose boat do you come and go? O Ḍombī, the flower-seller, and also the flower-stand; For your sake, a mat of reeds has been set out. O Ḍombī, I am Kāpāli; For your sake, I have even put on a bone necklace."

རྫིང་བུ་བཅོམ་ནས་གཡུང་མོ་པད་རྩ་ཟོས། ། གཡུང་མོ་བླངས་ནས་བདག་གི་ཕ་རོལ་གསོད། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གཡུང་མོའི་སྒྲས་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་རེག་པའི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གཡུང་མོ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་བདག་མེད་མར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། བྲམ་ཟེ་ཞེས་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཧཱུཾ་ཡིག་གི་ས་བོན་ལས་སྐྱེས་པ་གཡོ་བའི་སྦྱོར་བ་ལས་སེམས་ནི་བྲམ་ཟེའི་བུའོ། ། མན་ངག་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀུན་རྫོབ་ཁུ་བའི་གཟུགས་ནོར་བུའི་རྩ་བ་ལས་དགའ་བྲལ་ལ་རེག་ཀྱིན་རེག་ཀྱིན་ཁྱོད་འགྲོ་སྟེ་ཀྱེ་བདག་མེད་མའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ལ་བདག་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་ཞབས་ཀྱིས་རྟོགས་པ་ཞེས་སོ། ། ཀྱེའི་གཡུང་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀྱེའི་གཡུང་མོ་ནི་བདག་མེད་མ་ཁྱོད་དང་བདག་ལྷན་ཅིག་མངོན་པར་འཁྱུད་པར་བྱའོ། ། གང་དང་འདྲ་བའི་གནས་དེ་དང་འདྲ་བ་དག་ལ་བདག་ནི་སྐྱུག་བྲོ་བ་དང་ངོ་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་བས་ན་བདག་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཛིན་པས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་འཐོབ་བོ། ། ཇི་ལྟར་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བདག་ཉིད་རྒྱུད། ། དེ་ལ་བདག་གིས་བཤད་ཀྱིས་ཉོན། །

"Having destroyed the pond, the outcaste woman eats the lotus root; having taken the outcaste woman, she kills my father." This refers to the realization of the suchness of the dharma of selflessness, which the venerable Kṛṣṇācārya expressed in the intentional language of the "outcaste woman." The phrase "the city" and so forth is for the purpose of the yoga of non-contact. The "outcaste woman" should be understood as the completely pure avadhūtī, Nairātmyā. The "Brahmin" refers to the mind born from the seed-syllable HŪṂ, the son of the Brahmin, through the yoga of movement. The yogi who has received the pith instructions touches the conventional bodhicitta in the form of seminal fluid at the root of the jewel; as he touches it again and again, he goes to the city of Nairātmyā. This should be understood as the collection of external forms and so forth. Because it is not an object of the senses, your "house" is the wheel of great bliss, which the accomplished master Kṛṣṇapāda has realized through the guru’s pith instructions. The phrase "O outcaste woman" and so forth means: O outcaste woman, Nairātmyā, I shall embrace you together. In such a place, I am free from defects such as disgust and shame. Therefore, by grasping it constantly and without interruption, I shall attain the siddhi of Mahāmudrā, the nature of which is method and insight. As it is said in the glorious Hevajra: "The tantra whose nature is method and insight—listen, for I shall explain it to you."

རྐང་པ་གཉིས་པས་གོམས་པའི་གནས་གསུངས་ཏེ། གཅིག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་པདྨ་འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་ལྡན་པ་ལ་དེ་ལ་གནས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ་དང་ལྷན་ཅིག་རོ་གཅིག་དེ་ཡིས་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་དགའ་བས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་གར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། གར་ནི་ཧེ་རུ་ཀ་གཟུགས་ཀྱིས། ། རྗེས་དྲན་ཐོབ་པ་སྦྱོར་བ་ལས། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་བདག་མེད་མ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། ཀྱེའི་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀྱེའི་བདག་མེད་མ་བདེན་པའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་བསམ་པས་ཁྱོད་ལ་བདག་གིས་དྲིས་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དེའི་གང་གིས་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གྲུའི་ལམ་གྱིས་ཁྱོད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་བྱེད་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། དེ་ཕྱིར་འགྲོ་ཀུན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོར་བརྗོད། ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། རྣམ་དག་རྣམ་པའི་སེམས་ཉིད་དོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུད་ཅེས་པ་བྷ་ག་པདྨའི་གནས་སུ་མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། མེ་ཏོག་སྟེགས་ནི་དེའི་འདབ་མར་ཡུལ་གྱི་སྣང་བའོ། ། དེ་དག་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་དྲིན་གྱིས་བདག་ཉིད་འཚོང་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱོས་ཀྱེའི་བདག་མེད་མ་ཞེས་སོ། །

The second line teaches the place of cultivation. Regarding the phrase "the single one" and so forth: in the emanation wheel, which possesses sixty-four petals, the Blessed One dances with Nairātmyā, who is of one taste with him; through the joy of great passion, he is exceedingly charming, and thus Kṛṣṇācārya performs the dance. Likewise, from the glorious Hevajra: "The dance is in the form of Heruka; from the yoga of attaining recollection." The third line stabilizes the realization of Nairātmyā. Regarding the phrase "O, you" and so forth: "O Nairātmyā, I ask you with the intention of the nature of true reality." The meaning is: "You do not perform the coming and going by means of the boat-path of the conventional bodhicitta, which is the selflessness of all phenomena." This is because "everything is of the nature of the coemergent." Likewise, from the glorious Hevajra: "Therefore, all beings are coemergent; they are said to be of the coemergent nature. That nature is nirvāṇa, the very mind in its pure aspect." The fourth line teaches that all phenomena are of the nature of selflessness. Regarding the phrase "the continuum" and so forth: "continuum" refers to the nature of ignorance in the place of the lotus of the bhaga. "Flower pedestal" refers to the appearance of objects upon its petals. "You who sell yourself through the grace of the Guru's feet"—O Nairātmyā, you must completely abandon this.

དེའི་ཕྱིར་གར་མཁན་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་མཛོད་དག་གིས་ཁྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་ལྔ་པས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། ཀྱེའི་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀྱེའི་གཡུང་མོ་བདག་མེད་མའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིས་ཁྱོད་ལ་བཟང་པོས་བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་ལས་བདག་གིས་ཤེས་སོ། ། བདག་ཀྱང་ཐོད་པ་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་འཛིན་པ་སྟེ། ཀཾ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་བདེ་བ། པཱ་ནི་སྐྱོང་བར་ནུས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བདག་ནག་པོ་སྤྱོད་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དྲུག་གི་འཁོར་ལོ་དང་རྣ་རྒྱན་དང་མགུལ་རྒྱན་དང་རུས་རྒྱན་གྱི་སྤྱོད་པ་བཟུང་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྔགས་དང་རྒྱུད་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་དེས་རིགས་ལྔའི་སྤྱོད་ལམ་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གལ་ཏེ་སྔགས་རྒྱུད་ཅུང་ཟད་ཅིག་མེད་པར། ། རང་གི་ཆུང་མ་བླངས་ནས་རྩེ་བར་བྱེད། ། རང་ཁྱིམ་ཆུང་མ་ཇི་སྲིད་མ་དག་པ། ། དེ་སྲིད་རིགས་ལྔའི་སྤྱོད་ལམ་གལ་ཏེ་ཅི། ། རྐང་པ་དྲུག་པས་གཡུང་མོའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་ཏེ། རྫིང་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་རྣམ་པར་དམན་པ་ཡིས། ། དེ་ཉིད་གཡུང་མོ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ཅན་ནོ། ། རྫིང་བུ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྫིང་བུའོ། ། དེ་ལ་རྩ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀུན་རྫོབ་ཁུ་བའི་ངོ་བོས་གསོད་པ་སྟེ། བདག་གིས་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་། གང་ཞིག་སྔགས་ཀྱིས་བྱིན་བརླབས་ཆུ། ། སྣོད་ཀྱི་ཁྱད་ཀྱིས་བསྐུར་བ་འཐོབ། །

Therefore, it is said: "Like a dancer, you should completely abandon the treasuries of saṃsāra for your own sake." The fifth line clearly explains the conduct of the Lord of Yogins. Regarding the words "O, you," and so forth: "O," refers to Ḍombī, the nature of Nairātmyā. Through that, I have come to know you through the kindness of the sublime guru. I, too, maintain the conduct of the Skull-Bearer (Khaṇḍakapālin). "Kaṃ" is your bliss; "pā" is the ability to protect. Therefore, for your sake, I, Kṛṣṇācārya, having adopted the conduct of the wheel of the six Tathāgatas, the earrings, the necklace, and the bone ornaments, shall perform the conduct of the five families without depending on external mantras or tantras. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also said: "If there were not even a slight mantra or tantra, One would take one's own wife and play. As long as one's own home and wife are impure, What is the use of the conduct of the five families?" The sixth line explains the two types of Ḍombī. Regarding the words "the pond," and so forth: through the kindness of the guru, one who is deficient in [realizing] suchness is an impure Ḍombī. The "pond" is the pond of the body. Therein, the root is suchness, the bodhicitta, which is "killed" in the form of the conventional fluid; I make it devoid of intrinsic nature. Likewise, from an external treatise: "Water blessed by mantra Is received according to the excellence of the vessel."

སྦྲུལ་གྱི་ཁ་རུ་མིད་གྱུར་ན། ། ཉ་ཕྱིས་ལས་སྐྱུགས་མུ་ཏིག་གི། ། ནཱ་ཌཱི་པ་དང་ཌོམྦི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གླུ་ནི་རྣམ་པར་མ་བཤད་དོ། ། པ་ཌ་ཧ་མཉྫ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ནཱ་ཌི་ནུས་ལྡན་བརྟན་གཟུང་ཁ་ཊྭཱཾ་ག། གཞོམ་མེད་ཌ་མ་རུ་སྒྲོགས་དཔའ་བོའི་གདངས། ། ཀཱཧྞ་ཐོད་ཅན་རྣལ་འབྱོར་ཞུགས་ནས་སྤྱོད། ། ལུས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཞེས་བྱར་རིགས་གཅིག་སྤྱོད། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་དྲིལ་བུ་རྐང་གདུབ་ཅན། ། ཟླ་བ་ཉི་མ་རྣ་བའི་རྒྱན་དུ་བྱས། ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་ཐལ་བས་བྱུགས། ། མཆོག་གི་ཐར་ཐོབ་མུ་ཏིག་དོ་ཤལ་བཅངས། ། སྒྱུག་མོ་ཨ་ནེ་སྐུད་པོ་ཁྱིམ་དུ་གསོད། ། མ་ནི་གསོད་པས་ཀཱཧྞ་ཀ་པཱ་ལི། ། མཆོག་གི་བདེ་བ་ཆེན་པོས་བརྗིད་པའི་ནག་པོ་སྤྱོད་པས་སླར་ཡང་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། ནཱ་ཌཱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྩ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ལ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ནུས་ལྡན་གྱི་རྩ་ནི་གཙོ་བོ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་ནོར་བུའི་རྩ་བར་རྣམ་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། ། ཁ་ཊྭཱཾ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་འོད་གསལ་བས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་ཡང་དག་པར་རེག་པའོ། ། ཌ་མ་རུའི་སྒྲ་ནི་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་དབྱངས་དཔའ་བོའི་གདངས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པར་གྱུར་པས་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་ནི་ཐོད་པ་ཅན་ནོ། །

If swallowed into the mouth of a snake, it is vomited out as a pearl from a mussel shell. The songs beginning with "Emptiness" (śūnyatā) by the feet of Nāḍīpa and Ḍombīpa have not been explained here. The melodic song titled Paḍahamañjarī is by the feet of Kṛṣṇācārya. Holding the powerful nāḍī and the stable khaṭvāṅga, Proclaiming the indestructible ḍamaru, the hero’s melody, Kāhna, the skull-bearer, enters and practices yoga. In the city of the body, he practices the single family. With the āli and kāli as his bell and anklets, He makes the moon and sun his ear-ornaments. Smeared with the ashes of desire, hatred, and delusion, He wears a necklace of pearls, having attained supreme liberation. He kills the mother-in-law, the aunt, and the brother-in-law in the house; By killing the mother, Kāhna Kāpālika [triumphs]. The glorious Kṛṣṇācārya, through supreme great bliss, spoke once again in that very manner in order to thoroughly realize the ultimate truth. Regarding the words "Nāḍī" and so forth: among the thirty-two channels (nāḍī), the powerful channel is the principal avadhūtī; by the grace of the guru, its nature as the special joy (viśeṣānanda) should be firmly grasped at the root of the jewel. As for the term khaṭvāṅga: "Kha" is emptiness, the clear light, which perfectly touches the coemergent (sahaja). The sound of the ḍamaru is the indestructible melody, the hero’s tone, which proclaims the lion’s roar of emptiness; thus, Kṛṣṇācārya is the "skull-bearer" (kapālin).

ལུས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་ནས་རབ་ཏུ་སྤྱོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་པར་ཟ་བའི་ཚུལ་གྱིས་རིགས་གཅིག་པ་དེ་ཡིས་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་འཆག་པར་བྱེད་ཅེས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་རྣལ་འབྱོར་པའི་རྒྱན་གསུངས་ཏེ། ཨཱ་ལི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོར་རེ་ཞིག་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པའི་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ལ་སོགས་པས་དྲིལ་བུ་དང་རྐང་གདུབ་ལ་སོགས་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་རྒྱན་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རྣལ་འབྱོར་པའི་རྒྱན་གསུངས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་སྲེག་པར་བྱེད་པའོ། ། ཐལ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་རྣམ་པར་བྱུགས་ཤིང་སླར་ཡང་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རང་བཞིན་གྱིས་བདག་ལ་དམིགས་ཏེ། མཆོག་གི་ཐར་པའི་མུ་ཏིག་གིས་བརྒྱན་ནས་འཆག་པའོ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཐོད་པ་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་གསུངས་ཏེ། གསོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་རླུང་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་དང་རླུང་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རླུང་སྣ་ཚོགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་མ་རིག་པ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱས་ལ་སྒྱུ་མའི་ཚུལ་གྱིས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་དབྱེར་མེད་པ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ནག་པོའི་སྤྱོད་པ་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་པ་ལ་འགྲོ་བའི་དོན་གྱི་བསམ་པས་རྡོ་རྗེ་ཐོད་པ་ཅན་དུ་བྱས་ནས་འཁྱམ་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ད་ཨུ་ཌའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སེམས་ཅན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་དང་འགྲོ་བ་ཡི། །

Having thoroughly entered the city of the body, one who acts thoroughly does so by means of the single lineage that consumes the afflictions; thus it is said, "one walks by way of conduct." The second line describes the ornaments of the yogi: "Āli" and so forth means that first, the Lord of Yogis takes the moon, sun, and so on—which have been completely purified by vajra recitation—as the bell, anklets, and other ornaments of the yogi. The third line describes the ornaments of the yogi: "Desire" and so forth means that those very things are likewise burned by the fire of the desire of great bliss, such as desire, hatred, and the rest. Having smeared the body with those ashes and once again focusing on oneself as the nature of Vajrasattva, one walks adorned with the pearls of supreme liberation. The fourth line describes the conduct of the skull-bearer: "Killing" and so forth refers to the previously mentioned wind; having brought the mind and wind under control, one should understand the various chapters on the winds of the consciousnesses of the eye faculty and so forth. In that regard, having rendered even ignorance devoid of intrinsic nature, one who practices the inseparability of method and wisdom in the manner of an illusion is a practitioner of the "Black Conduct." Wandering as a skull-bearer with the intention of benefiting beings, he roams. Likewise, the venerable Uḍḍiyāna also said: "Sentient beings and the Vajra-holder, and the world..."

བུད་མེད་ཐོད་པ་ཅན་གྱི་ཆུང་མ་མཚུངས། ། ང་རྒྱལ་དང་བཅས་ཧེ་རུ་ཀ་གཟུགས་དེས། ། བཅོམ་ལྡན་གང་ཞིག་བདག་ནི་དབྱེ་བ་མེད། ། ཇི་ལྟར་དཔལ་གྱི་པདྨའི་མྱོས་བྱེད་དང་། ། གོ་ཀུ་ད་ཧ་ནར་བྱས་གུས་པར་གྱིས། ། འདི་ཡིས་ཐམས་ཅད་བློ་གྲོས་དབང་པོ་རྣམས། ། རྩེ་གཅིག་ཡིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་འགྲུབ། ། རྔ་བོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུའི་དབྱངས་ནག་པོ་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སྙིང་རྗེའི་རྒྱལ་མཚན་རྒྱན་པོ་རྩེ་བར་བྱེད། ། བླ་མའི་གསུང་གིས་སྲིད་པའི་སྟོབས་ལས་རྒྱལ། ། ཕྱོགས་སུ་ཌུ་ཨ་བསྐུལ་ན་རྒྱལ་པོ་ལ། ། ཕན་ཐབས་ཀཱཧྞ་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་ཉེ། ། དང་པོར་མི་རེང་བཏོན་ན་གསོད་པར་འགྱུར། ། གླང་ཆེན་བཏོན་ནས་སྐྱེ་བོ་ལྔ་དང་རྩེས། ། བློ་ཡིས་རྒྱལ་པོ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་འདས། ། ངེས་པར་བྱས་པས་སྲིད་པའི་དཔུང་ལས་རྒྱལ། ། ཀཱཧྞས་སྨྲས་པ་བདག་ནི་བདེ་མཆོག་བཟང་། ། རེ་མིག་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་རྩིས་ནས་ལེན། ། སླར་ཡང་དེ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་རྒྱན་པོ་འགྱེད་པ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསལ་པོར་གསུངས་ཏེ། སྙིང་རྗེའི་ཞེས་པ་ནི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོས་སེམས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རྒྱལ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་རྟེན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒྲིབ་པ་སྐྱོན་བདུན་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ལས་རྒྱལ་བ་ནི་དམིགས་པ་མེད་ཅེས་བྱའོ། །

Like the wife of a woman with a skull, that Heruka form with pride, the Blessed One and I are inseparable. Just as the intoxicant of the glorious lotus, treat the gokudahanas with devotion. By this, all those with the faculties of intelligence will achieve the mastery of yoga with a one-pointed mind. This is the melody of the song called "The Great Drum" by the venerable Kṛṣṇapāda. One gambles with the banner of compassion; through the Guru’s speech, one conquers the power of existence. When the ḍu-ā is invoked in the directions, it is for the sake of the King. The method of benefit is near the palace of the victorious Kāhṇa. If one first releases the lone man, he will be killed; having released the elephant, one plays with five people. Through the intellect, the King completely passes into nirvāṇa; by having made this certain, one conquers the army of existence. Kāhṇa said: "I am the excellent Cakrasaṃvara." Having calculated the sixty-four squares, one takes them. Furthermore, regarding that, the venerable Kṛṣṇācārya clearly spoke of the gambling with such a meaning in the intentional language (saṃdhyābhāṣā). "Compassion" should be understood as the mind itself, the essence of the mind through self-consecration (svādhiṣṭhāna). "Victory" refers to the realization of the seven defects that are the obscurations of the meditative concentration (samādhi) which is its support. "Conquering those" is called "without objective reference" (anālambana).

རྒྱན་པོ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གསང་ལ་བཞི་པའི་དགའ་བའི་སྟོབས་དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་ཡང་དག་པར་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བ་གཉིས་པོ་གཅིག་པ་དེ་ཡིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་དགའ་བ་མངོན་པར་སྦྱོར་བར་རྩེ་བར་བྱེད་པ་ནི་སྲིད་པའི་སྟོབས་ཡུལ་སྣང་བའི་སྟོབས་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བདག་ཅག་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་རྒྱལ་བ་ཞེས་སོ། ། བརྟན་པའི་རྐང་པས་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། བསྐུལ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོ་དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་སྣང་བ་གཉིས་པོ་སྟེ་བསྐུལ་བ་ཞེས་པ་ནི་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡང་རྒྱལ་པོ་ནི་མ་རིག་པའི་སེམས་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པ་པོའི་ཐབས་ཀྱིས་ཞེས་ཏེ། ཆགས་པའི་མཐར་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་བྱུང་བའི་དུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་འགྱུར་བ་མན་ངག་གི་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བས་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་འཇོམས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཨུ་ཌའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ། ཆགས་པའི་མཐའ་མར་ཁྱད་པར་དགའ་འཛུག་པ། ། བསམས་པ་ཡིས་ནི་རང་བཞིན་གནས་པར་བྱེད། ། གང་ཞིག་ཤེས་པའི་ཡིད་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག། གཞན་ཡང་རླུང་དག་འགོག་པར་གྱུར་པ་ཡིས། ། གང་ལ་དུས་དེ་གཞན་དུ་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། བདེ་བ་མངོན་སུམ་ཕ་རོལ་དེ་ཡིས་གནས། ། དེ་ལ་རང་གི་ཉམས་མྱོང་གང་དེ་སླར། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ། རྐང་པ་གཉིས་པ་གོམས་པས་ཤིན་དུ་འགྲོ་བ་གསུངས་ཏེ།

The "King" is the power of the fourth joy within the secret manner of mantra. Likewise, through the guru’s quintessential instruction on the vajra-bodhicitta, the two—the union of the vajra and the lotus—become one. By means of that, one plays by continuously manifesting joy; this is the power of existence, the power of the appearance of objects, which, through the influence of the afflictions, is called "the victory of the practitioner of the Black Conduct." This is clearly taught by the "Firm Foot." Regarding the phrase "when exhorted" and so forth: first, through the stage of vajra-repetition, the two appearances are "exhorted," which means they are severed. Furthermore, the "King" is the means that benefits the mind of ignorance. At the time when the special joy arises at the end of passion, the unchanging bodhicitta—through the special joy of the quintessential instruction—personally destroys the palace of the King of the Black Conduct. Likewise, the venerable Uḍḍiyāna also said: "At the end of passion, establishing the special joy, Through contemplation, one causes the nature to abide. The mind that knows this enters deeply; Furthermore, by the cessation of the winds, That time will not occur otherwise. One abides in that direct experience of bliss. Regarding that, whatever is one's own experience, For the sake of accomplishing the siddhi of Mahāmudrā, The second foot is taught as the thorough progression through cultivation."

དང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་རེང་ཞེས་བྱ་བ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དྲུག་ཅུ་ལྷག་པ་བརྒྱའི་རང་བཞིན་དག་གིས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་དང་པོ་ལ་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱས་ནས་སླར་ཡང་གླང་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སེམས་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོས་ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་དང་ཡུལ་ལྔའི་དར་བྱེད་པ་དང་བདག་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱན་པོ་རབ་ཏུ་སྤངས་ནས་བདག་མེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དེ་ཉིད་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། བློ་ཡིས་ཞེས་པ་ནི་བློ་གྲོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མར་རེག་པར་བྱའོ། ། རྒྱལ་པོར་ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པའི་སེམས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་དཔུང་གི་དངོས་པོའི་གྲོང་གི་སྟོབས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ལས་རང་གི་བྲེལ་བ་མཐའ་དག་བྱས་པས་བདག་རྒྱལ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་གི་སེམས་ཀྱིས་བྱིས་དེ་རྣམས། ། འཁོར་བ་ཉིད་དུ་འཆིང་བར་འགྱུར། ། རྣལ་འབྱོར་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། ། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གོ་འཕང་འགྱུར། ། རྐང་པ་བཞི་པས་བདག་རྣལ་འབྱོར་པའི་གོ་འཕང་གི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པས་གསུངས་པའོ། ། བདེ་མཆོག་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བའི་བསམ་པའི་དགོངས་པས་རེའུ་མིག་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་གནས་པར་བྱས་ནས་རང་སེམས་འོད་གསལ་བ་རང་གིས་འཛིན་པའོ། ། འདོད་པ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་ཞབས་ཀྱིའོ། །

Regarding the phrase "First," and so forth: "The man" is a term of intentional language (saṃdhābhāṣā) referring to the sixty-one-fold nature. Having first rendered these natureless through the stage of vajra-repetition, "the elephant" refers to the mind of suchness of the Lord of Yogins. By means of the lord of elephants, one completely abandons the gambling of the five aggregates, the five objects, and the grasping at a self, thereby directly realizing selflessness. The third line clarifies this very point: "With the intellect" means one should touch the intellect of the Perfection of Wisdom (prajñāpāramitā). "As a king" means generating the mind produced by the afflictions into the state of parinirvāṇa. Therefore, by exerting all one's effort against the objects such as form—the power of the city of the entities of worldly existence—one is a "victorious self." Likewise, the venerable Nāgārjuna said: "The mind by which the childish Are bound in cyclic existence itself, That very same yogic mind Becomes the state of the Sugatas." The fourth line speaks in praise of the yogi’s state: "It is said," and so forth, refers to the words of Kṛṣṇācārya. "Cakrasaṃvara" means that, through the intention of perceiving reality as it is, one abides in the emanation wheel of sixty-four squares and personally apprehends the luminosity of one's own mind. This is the song "Bestowing Desires" by the venerable Kṛṣṇa.

སྐྱབས་གསུམ་གྲུར་བྱས་གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་བརྒྱད། ། རང་ལུས་སྙིང་རྗེ་སྟོང་པའི་ཆུང་མ་ཅན། ། སྲིད་མཚོ་ལས་སྒྲོལ་སྒྱུ་མ་རྨི་ལམ་བཞིན། ། དབུས་སུ་རྫིང་བཅས་ཆུ་རླབས་ཡོང་མི་ཤེས། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་ཡིས་མཉེན་པ་བྱས། ། ཀཱཧྞ་ལུས་ནི་སྒྱུ་འཕྲུལ་ལས་སྒྲོལ་བྱེད། ། དྲི་རེག་རོ་ནི་ཇི་ལྟ་དེ་ལྟའོ། ། གཉིད་ནི་མེད་ཀྱང་རྨི་ལམ་དེ་བཞིན་ནོ། ། སེམས་ཀྱིས་མཉེན་པས་སྟོང་ཉིད་གྲུར་འཇུག་ལ། ། ཞོན་ནས་ཀཱཧྞ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོགས། ། གསུངས་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གླུ་གཞན་གྱིས་གསུངས་ཏེ། སྐྱབས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དོ། ། ཡིད་དེ་ནི་བཞི་པ་གང་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ལུས་ལ་གྲུའི་དགོངས་པའི་སྐད་དུ་བརྟག་པར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དག་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་རང་ལུས་ཏེ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ངོ་བོ་དེ་ཡིས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ལུས་ཀྱིས་སོ། ། གཞོན་ནུ་མ་རྣམ་བརྒྱད་ཅེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་བཞི་པའི་ཐབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐབས་ཀྱི་གྲུ་དེ་ཡིས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པས་སྒྲོལ་བའོ། ། སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་དང་རྨི་ལམ་གྱི་དཔེར་བྱས་ཏེ་དབུས་སུ་རྫིང་ནི་ལུས་ལ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་སེམས་ཀྱི་ཆུ་རླབས་ནི་གཡོ་བ་དང་བཅས་པའི་བདེ་བ་ཟ་བའི་རང་བཞིན་ཞེས་ཏེ་འདིར་ནི་རང་གི་ཚོར་བ་ཡང་མི་དམིགས་པའོ། །

The three refuges are the boat, with eight young maidens; One’s own body possesses the wife of compassion and emptiness. Crossing the ocean of existence like an illusion or a dream, In the center, with a pool, the waves are unknown. The five Tathāgatas perform the softening; Kāṇha’s body is the deliverer from the magical display. Smell, touch, and taste are just as they are; Even without sleep, it is like a dream. Through the mind’s softening, one enters the boat of emptiness; Having boarded, Kāṇha is the companion of great bliss. To demonstrate the meaning of what was said, another song is spoken, beginning with "The three refuges." The "three" are body, speech, and mind. That mind is that which dissolves into the fourth. In that regard, the body of great bliss should be examined as the intended meaning of the "boat." Therefore, the unity of emptiness and compassion is one's own body; by means of that essence of union, it is the body of great bliss. "The eight young maidens" refers to the experience of the bliss of the Buddha’s sovereignty and so forth. With the fourth line, the praise of the method of the fourth is spoken: "Deliverer" and so forth means that by means of that boat of method, Kṛṣṇācārya delivers one from the ocean of existence. Taking the nature of illusion and the example of a dream, "the pool in the center" refers to the body. The "waves of the mind" of self-consecration are the nature of consuming the bliss that is accompanied by movement; here, even one's own sensation is not perceived.

དེ་བཞིན་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་རབ་ཏུ་མི་གནས་པ་གསལ་བ་ལས། ཇི་སྲིད་འགའ་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག། རབ་སྐྱེས་ཡིད་ནི་སྤང་བྱ་སྟེ། ། དེ་སྲིད་དུ་ནི་གཉིས་ཉིད་ཕྱིར། ། གང་འདིར་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད། ། མཆོག་ཏུ་བདེ་བར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ། ། གང་ཡང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི། ། དངོས་མེད་དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ། ། དེ་ཡིས་དངོས་པོར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ། མྱ་ངན་འདའ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། འགའ་ཞིག་ཀྱང་ནི་ཡུལ་ཉིད་ལ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་བདག་སེམས་ལས། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་དག་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་རང་གི་ལུས་མཉམ་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲུ་བཟུང་ནས་བདག་ཉིད་ལ་རང་གིས་བོད་པ་སྟེ། ཀྱེའི་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་སྒྱུ་མའི་དྲ་བ་ལྟར་བྱས་པའི་ཕུང་པོ་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་རྒྱ་མཚོ་དགག་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སཱུ་ཏ་ཀེ་ལས་ཀྱང་། ཕུང་པོ་དང་ནི་ཁམས་དང་དེ་བཞིན་དབང་པོ་རྣམས། ། ལྔ་ཉིད་ལྔ་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བྱས་པ་ལས། ། རེ་རེ་ཡང་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས། ། འཁོར་བའི་ལས་རྣམས་གང་ལས་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒོམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་གསུངས་ཏེ། དྲི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ལས་སོ་སོར་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ཡིས་སོ།

Likewise, the venerable Nāgārjuna also states in the Prasannapadā: "As long as any conceptualization arises, the mind must be abandoned; for as long as there is duality, that which is the nature of joy here is what brings supreme bliss. Yet that too is merely conceptualization. Furthermore, that which is devoid of attachment and is non-existent—because one grasps those two as real entities, one will not attain nirvāṇa." The second line teaches the complete purity of the aggregates: "The five so-called Tathāgatas," and so forth, means that one should thoroughly understand one's own body as the nature of the five pure Tathāgatas. Taking hold of the boat of great bliss, one addresses oneself: "O Kṛṣṇācārya, block the ocean of objects such as the aggregates and elements, which are fashioned like a net of illusion." Similarly, the Sūtaka states: "The aggregates, the elements, and likewise the sense faculties—by making the fivefold division of each of these five, each is blessed by the Tathāgata. From what do the activities of saṃsāra arise?" The third line teaches the purity of meditation in order to realize it without doubt: "Smell," and so forth, means that just as with external objects such as smell, taste, and touch, by understanding the nature of all phenomena, one becomes free from sleep and mental dullness.

། གཉིད་སད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་རྨི་ལམ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་གསལ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མདོ་ལས་ཀྱང་། གཉིད་ལོག་རབ་ཏུ་སད་ནས་དོན་ལ་དབྱེ་བ་མེད། ། རྨི་ལམ་འབྲས་བུ་མངོན་འདོད་ཡང་དག་རྟོག་བྱེད་པ། ། ཉིན་དང་མཚན་དུ་རྨི་ལམ་དང་ལྡན་སྐྱེ་བོ་རྣམས། ། རབ་ཏུ་འབད་པ་ཆེན་པོས་ཡུན་ནི་རིང་པོས་བསྒྲུབ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གྲུའི་ལམ་ལ་སེམས་གདོས་པ་འཛིན་པར་ཡང་དག་པར་བསྐྱེད་པ་དང་འགྲོགས་ཏེ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གླིང་དང་མཚུངས་པར་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། ། དྷ་ནི་སཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཌོམྦི་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། གངྒཱ་དང་ནི་ཡ་མུ་ན་དབུས་གཙང་པོ་འབབ། ། དེར་ཞུགས་གདོལ་པའི་བུ་མོ་རོལ་པས་སྒྲོལ་བར་བྱེད། ། བསྐྱོད་ཅིག་ཌོམྦི་ཀྱེའི་བསྐྱོད་ཅིག་ཌོམྦིའི་ལམ་ནི་དྲང་པོ་ལ། ། བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ཀྱི་དྲིན་གྱིས་སླར་ཡང་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་འགྲོ། ། སྐྱ་བ་འཛིན་པ་ལྔ་ཡིས་གྲུ་འཛུག་སྐུལ་བྱེད་གདང་བུ་རྒྱབ་ཏུ་བཅིངས། ། ནམ་མཁའི་ཀོ་བ་ཆུ་ཡིས་བྲན་པས་མཚམས་ནས་ཆུ་ནི་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། ཟླ་བ་ཉི་མ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐྱེད་དང་སྡུད་པ་བུ་ལིནྡ། ། གཡོན་དང་གཡས་ཀྱི་ལམ་མི་བསམ་ཞིང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབབ། ། ཌོམྦི་འགྲོན་བུ་མི་ལེན་རང་གི་འདོད་པས་ཕ་རོལ་སྒྲོལ་བར་བྱེད། ། གང་ཞིག་དེ་ལ་ཞུགས་ནས་བགྲོད་མི་ཤེས་པ་ཕན་ཚུན་དོགས་སུ་འབྱིང་། །

Even in the state of waking, it is as clearly distinct as a dream. Likewise, from a sutra: "There is no difference in reality between one who is asleep and one who is fully awake. Those who perceive the results of dreams as real, and who possess dreams both day and night, strive with great effort for a long time to achieve them." The fourth line speaks in praise of the path: "The mind," and so forth, refers to generating the mind correctly to hold the oar on the boat-path of emptiness endowed with all aspects, and thus traveling like the venerable Kṛṣṇācārya to the island of great bliss. This is the song "Dhanisi" by the venerable Ḍombīpa: "The Gaṅgā and Yamunā flow through the center of the land; there, the daughter of a low-caste man ferries one across with play. Move, O Ḍombī! Move, O Ḍombī! On the straight path, through the grace of the feet of the sublime guru, one goes once more to the palace of the Victor. Five oarsmen propel the boat, the rudder is bound to the back; the leather of the sky, moistened by water, does not leak from the seams. The sun and moon are the two wheels of generation and withdrawal, O Būlinḍa. Without thinking of the left or right paths, they flow without interruption. Ḍombī does not take a fare, but ferries others across by her own desire. Whoever enters it but does not know how to travel sinks into the depths on both sides."

དེ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་མཆོག་གི་སྙིང་རྗེས་སླར་ཡང་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པས་གྲུས་བསྒྲོད་པ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། གངྒཱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གངྒཱ་དང་ནི་ཡ་མུ་ན་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་ཟླ་བ་དང་ཉི་མའི་སྣང་བ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་སྟེ། གང་གིས་ཁུ་བའི་རྩ་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་དབུས་སུ་འཇུག་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གྲུ་དགོངས་པའི་སྐད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལ་གནས་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆང་གི་བཏུང་བ་ནི་གདོལ་པའི་བུ་མོ་གཡུང་མོ་བདག་མེད་མས་འཁོར་བའི་གྲུ་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཕ་རོལ་དུ་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པའོ། ། བརྟན་པའི་རྐང་པས་རྐྱེན་གྱི་ཡང་དག་པར་མཐོང་བ་ལས་དགེ་བ་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། བསྐྱོད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པས་སྦྱངས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བའི་ལམ་ཐོབ་པར་གྱུར་ནས་ཟས་དང་སྐོམ་ལ་ཁྱོད་ཆགས་སམ་ཀྱེའི་ཌོམྦི་ཞེས་བདག་ཉིད་ལ་འབོད་པར་བྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཡུན་རིང་སྡོད་པར་བྱེད། ། བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་གྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གོམས་པར་བྱེད་པར་སླར་ཡང་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བར་གནས་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སེམས་པས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བསྒྲོད་ཅིང་གོམས་པར་བྱའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གོམས་པའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱ་བ་འཛིན་པ་ནི་རིམ་པ་ལྔའི་མན་ངག་བླངས་ནས་གདང་བུ་ནི་ནོར་བུའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་རྣམ་པར་བཟུང་སྟེ།

Regarding that, the accomplished master Ḍombipa, out of compassion for such a supreme goal, spoke again using the intentional language (saṃdhābhāṣā). In the passage beginning with "Gaṅgā," the Gaṅgā and Yamunā are, in intentional language, the appearances of the moon and sun, which are the apprehended and the apprehender; that by which the seminal fluid enters the central avadhūtī channel at the point of special joy. Therefore, that very boat is understood through intentional language. The drinking of the liquor of the coemergent (sahaja) that abides therein is performed by the outcaste girl, the Ḍombī Nairātmyā, who ferries the lord of yogins across the boat of saṃsāra. With "firm feet," one trains in virtue through the correct vision of conditions; "move!" and so forth means that once the path of special joy purified by the coemergent has been attained, one addresses oneself, saying, "O Ḍombi, are you attached to food and drink?" Why do you remain for so long? Through the grace of the sublime guru, one trains uninterruptedly and dwells very near the palace of the Victor, the city of Great Bliss. One should proceed and train uninterruptedly by reflecting upon suchness. With the second line, the praise for training is spoken: "five" and so forth; the "oarsman" is one who, having received the instructions on the five stages, takes hold of the "pole"—which is the jewel-base itself—with the coemergent joy of bodhicitta.

དྲི་མ་མེད་པ་བརྒྱ་ཡིས་འཁོར་ལོའི་ཕྱོགས་སུ་འབབ་པར་བྱའོ། ། ནམ་མཁའི་ཀོ་བ་ནི་དབང་བཞི་པས་དབང་བསྐུར་བ་དང་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ལུས་ལ་ཆུ་ནི་ཡུལ་ལ་གཡོ་བ་མི་འཇུག་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་གོམས་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྣང་བ་གསུམ་འགོག་པ་གསུངས་ཏེ། འཁོར་བ་སྐྱེད་པ་དང་སྡུད་པའི་བྱེད་པ་པོའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལ་འགྲོ་བ་ན་གཡས་གཡོན་དང་མདུན་རྒྱབ་ཏུ་མི་ལྟ་བ་ཞེས་སོ། ། ཀྱེའི་ཌོམྦི་རང་གི་འདུན་པས་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་སྦྱངས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་གྲུ་ལ་གོམས་པར་བྱའོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། འགྲོན་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཕན་ཚུན་དུ་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པ་ལ་གླུ་དབྱངས་འགྲོན་བུ་ལ་སོགས་པ་ལེན་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དེ་ཡིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བདག་མེད་མ་དེ་མི་ལེན་པའོ། ། ཤེས་བ་ཙམ་དུ་བཟུང་བ་དེ་ཡིས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་ཕ་རོལ་དུ་བྱེད་པའོ། ། བདག་མེད་མའི་ཆོས་ལ་འདྲིས་མེད་པའི་ཕྱིའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་ཞིག་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་ངོགས་སུ་འཁྱམ་པར་འགྱུར་ཏེ། མི་ཤེས་པའི་བྱིས་པ་རྣམས་ངོགས་སུ་འབྱིང་བར་འགྱུར་རོ། ། དགའ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཤཱནྟི་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རང་རིག་རང་བཞིན་རྣམ་དཔྱོད་པ། ། མཚན་ཉིད་མེད་ལ་མཚོན་དུ་མེད། ། གང་གང་ལམ་ནི་དྲང་པོར་སོང་། ། དེ་ཡི་ལམ་ནི་གཞན་དུ་སོང་། ། ལུས་ཀྱི་ངོ་བོ་མི་ཤེས་པ། ། རྨོངས་པའི་ལམ་དྲང་འཁོར་བ་པ། །

One should cause [the water] to flow toward the wheel with a hundred stainless [streams]. The "leather of space" refers to the body of the lord of yogis who possesses the empowerment of the fourth empowerment; therein, the water does not enter into movement toward objects. The third line teaches the cessation of the three appearances through the excellence of familiarization: it is the agent that generates and withdraws saṃsāra. When traveling upon the ocean of all phenomena without focal points, one does not look to the right, left, front, or back. O Ḍombī, with the bodhicitta purified of characteristics through your own intention, you should familiarize yourself with the boat. The fourth line teaches the praise of the dharma of selflessness; "cowries" and so forth refer to taking up cowries and the like as songs when crossing back and forth externally. Because of that grasping and fixation upon suchness, one does not take up the Bhagavatī Nairātmyā. By grasping at mere cognition, one is carried to the far shore of the ocean of existence. Any yogi who is arrogant in external treatises and lacks familiarity with the dharma of Nairātmyā will wander upon the banks of their own bodies; the ignorant children will sink upon those very banks. This is the song called "The Delighter," by the venerable Śāntipa. Self-knowing and self-natured, it is analyzed; It is without characteristics and cannot be illustrated. Whichever path one goes upon straight, That path has gone elsewhere. Not knowing the essence of the body, The deluded wander the straight path of saṃsāra.

སྐྲ་རྩེ་ཏིལ་འབྲུ་གཅིག་མ་ཡོ། ། རྒྱལ་པོ་ཡི་ནི་གསེར་ལམ་ལོག། སྒྱུ་མ་ལ་རྨོངས་རྒྱ་མཚོ་ཡིས། ། མཐའ་དང་གཏིང་ཉིད་མི་རྟོགས་པའི། ། མངོན་དུ་གྲུ་སྐྱལ་རྫས་མི་མཐོང་། ། འཁྲུལ་པ་མགོན་ལ་ཅིས་མི་འདྲི། ། སྟོང་པའི་ལམ་དུ་མཚན་མ་མཐོང་། ། འཁྲུལ་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་མི་འགྲོ། ། འདི་ཡིས་དངོས་གྲུབ་ཆེན་པོ་བརྒྱད། ། དྲང་པོའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བས་འགྲུབ། ། ལྷོ་བྱང་གཉིས་ཀྱི་ལམ་འཕྲང་སྤངས། ། ཤཱནྟིས་ཉེར་སྡུད་གསལ་བར་སྨྲས། ། ཁྲལ་ས་ཤོ་གམ་འགག་མེད་པའི། ། མིག་གིས་ཤེས་པའི་ལམ་ལ་འགྲོ། ། ཤིན་ཏུ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཤཱནྟི་པས་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། རང་རིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བ་ལ་རང་གིས་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཤཱནྟི་པས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པར་མ་སོང་བའོ། ། གང་ཡང་འདས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱང་འདིས་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་རྫིང་བུའི་ཚལ་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ར་ཏི་བཛྲ་གྱིས་ཀྱང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཆེར་འབྱུང་བའི། ། ལམ་མཆོག་འདི་ནི་དཔལ་དང་ལྡན། ། གང་གིས་ཁྱེད་རྣམས་འགྲོ་འགྱུར་བར། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། ཞེས་སོ། ། བརྟན་པའི་རྐང་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། །

The tip of a hair or a single sesame seed does not waver; the king’s golden path is not lost. Those deluded by illusion, like an ocean, do not realize its limits or its depths; they do not see the boat or the cargo before them. Why do you not ask the Protector about this delusion? In the path of emptiness, one sees signs; one does not proceed by the habitual tendencies of delusion. By this, the eight great siddhis are accomplished by traveling the straight path. Having abandoned the narrow passes of the south and north, Śānti clearly spoke of the gathering. Proceed on the path of knowledge with eyes free from the barriers of taxes and tolls. Śāntipa, who is supremely joyful, has clarified such a meaning. Regarding the phrase "self-awareness" and so forth: the master Śāntipa, who is established by the nature of experience, explains that the perfect union of the vajra and the lotus is self-awareness. Characteristics and so forth are not subject to analytical investigation or conceptualization. Furthermore, the lords of yoga of the past also, through this supreme path of the avadhūtī and the special joy, are joined in the grove of the pond of the wheel of great bliss from which there is no returning. Likewise, Rativajra said: "This supreme path, which arises from the great Mahāyāna, is glorious. By means of it, you shall go and become a Tathāgata." Thus it is said. The "firm foot" stabilizes the meaning of suchness.

ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུ་ལ་སྟེ་རང་གི་ལུས་ལ་ཀྱེའི་རྨོངས་པ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འདིར་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བའི་ཐབས་ལམ་སྤངས་ནས་ལམ་གཞན་གྱི་སྡོམ་པས་མངོན་པར་བདེ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ར་ཏི་བཛྲ་གྱིས་ཀྱང་། ཐབས་གཞན་གྱིས་ནི་སངས་རྒྱས་མིན། ། དག་པ་འདི་ནི་འགྲོ་བའི་བདག། ཅེས་སོ། ། དེ་ནས་རྡོ་རྗེའི་ལམ་གཡོན་དང་གཡས་སུ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མི་བྱའོ། ། ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཇི་ལྟར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་གསེར་གྱི་ལམ་བཟུང་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་རོལ་རྩེད་ལ་འཇུག་པ་ལྟར་འདིར་ཡང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཀྱང་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་གྱི་རོལ་རྩེད་ཀྱི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བི་རཱུ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཉི་ཟླར་འགྲོ་བ་གཞོམ་པའི་ཕྱིར། ། རྟག་ཏུ་རྡོ་རྗེ་བསླང་བར་བྱ། ། གཞན་དུ་ན་ནི་ཀུན་སྤངས་འཆར། ། སྲོག་གི་རླུང་ནི་འཇུག་པ་མེད། ། བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྐང་པ་གཉིས་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་མ་ལ་རྨོངས་རྒྱ་མཚོ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྱུ་མ་ནི་ཤེས་རབ་ཏུ་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་ནི་རྨོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དེའི་མཐའི་ཚད་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་མི་ཤེས་སོ། དེ་ནས་དེ་ལ་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གིས་གྲུ་རྐྱལ་རྣམ་པར་སྤངས་ནས་གཞན་གྱི་གྲུའི་ཐབས་ཀྱང་མེད་དེ། ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་བླ་མ་དམ་པའི་མགོན་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་འདྲི་བར་མི་བྱེད།

Regarding the phrase "the body" and so forth: O deluded, childish yogi, here, having abandoned the path of the method of special joy within your own body, you will not attain manifest bliss through the vows of other paths. Likewise, Rativajra also said: "Buddhahood is not attained by other methods; this purity is the nature of beings." Furthermore, one should not entertain even the slightest conceptualization, such as the mere tip of a hair, regarding the left and right channels of the vajra path. O childish yogi, just as a universal monarch takes the golden path to enter a pleasure grove for recreation, here too the lord of yogis enters the pleasure grove of the lotus of the wheel of great bliss on the path of the avadhūtī. Similarly, the venerable Virūpa said: "In order to destroy the movement of the sun and moon, the vajra must always be raised; otherwise, the 'all-abandoner' dawns and the life-wind does not enter." This second verse was spoken with reference to the childish yogi: "Of the ocean of delusion regarding illusion," and so forth. Here, "illusion" is said to be insight (prajñā); attachment to that is "delusion." The childish yogi does not know the limit of the shore of that great ocean. Then, having abandoned the raft of the holy guru’s speech, there is no other means of a boat. O childish yogi, why do you not ask your protector, the holy guru, about your confusion?

དེའི་འཁྲུལ་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤངས་ནས་དཔལ་གྱི་བླ་མའི་ཞལ་ལས་བཞི་པའི་དགའ་བའི་ཐབས་བླངས་ནས་དེའི་སྒྱུ་མ་ལ་རྨོངས་པ་རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་ཚད་མའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་མཚམས་སྦྱོར་ལས་ཀྱང་། སྒྱུ་མའི་དེས་པ་ཐམས་ཅད་ལས། ། བུད་མེད་སྒྱུ་མ་ཁྱད་པར་འཕགས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རབ་དབྱེ་འདི། ། འདི་ཉིད་ལ་ནི་གསལ་བར་མཚོན། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ལམ་གྱི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིར་ཡང་ལམ་ཐོབ་ནས་འོད་གསལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བྱ་སྟེ་ཆད་པར་ཐལ་བའི་འཁྲུལ་པར་མི་བྱའོ། ། ཀྱེའི་རྨོངས་པ་འདིར་དེ་ཉིད་འོད་གསལ་བས་ཡང་སྦྱངས་ཤིང་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་སེམས་ལ་སྒོམ་པ་པོས་སླར་ཡང་དངོས་གྲུབ་བརྒྱད་ངེས་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་མེ་ཡིས་ནི། ། སྒྱུ་མའི་གྲོང་ཁྱེར་རབ་དགའ་བསྲེགས། ། རྟག་ཏུ་སྟོང་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིས། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་ལྷ་མིག་ཉིད། ། རྐང་པ་བཞི་པས་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གསུངས་ཏེ། བྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཤཱནྟི་པས་ལྷོ་བྱང་གི་སྣང་བ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྡུད་པ་གསལ་པོར་བྱས་ནས་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། ། འདིར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བའི་ལམ་གྱིས་འགྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་འགག་དང་ཁྲལ་ས་དང་ཤོ་གམ་དང་འཕྲང་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་མེད། རྩ་དང་ཚེར་མ་དངོས་ལ་སོགས་པའི་བར་ཆད་མེད་པའོ། ། དེ་ནས་མིག་ཟིམ་བུ་མི་གཡོ་བའི་མིག་ཟུང་གིས་ཡང་དག་པར་མཐོང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་།

Having completely abandoned the extremes of delusion regarding that, one should take up the method of the fourth joy from the mouth of the glorious guru and make the delusion concerning its illusion the very nature of the ocean’s limit. Likewise, from the Unsurpassed Junction: "Of all certainties regarding illusion, The illusion of a woman is most sublime. This distinction of the three wisdoms Is clearly illustrated in this very [state]." The third line speaks of the greatness of the path. Regarding the phrase "emptiness" and so forth, here too, having attained the path, one should make the clear light into emptiness; one must not fall into the delusion of the consequence of nihilism. O deluded one, here that very [state] is purified by the clear light, and the meditator, through the mind of self-consecration, will again certainly attain the eight siddhis. Likewise, from the scriptures: "By the fire of coemergent wisdom, The joyful city of illusion is burned. By constantly seeing emptiness, The yogi possesses the divine eye." The fourth line explains that very [point] in detail. Regarding the phrase "purified" and so forth, the accomplished master Śāntipa clearly explained the gathering of the two appearances of south and north, thereby gathering them into the reality of the object. Here, for one who proceeds by the path of special joy through the completely pure avadhūtī, there are no fears of tolls, taxes, customs, narrow passes, and the like. There are no obstacles such as thorns or actual physical impediments. Then, one sees correctly with a pair of eyes that are slightly closed and unmoving. Likewise, from the scriptures:

མིག་ནི་གཡོ་བ་མེད་བྱས་ཏེ། ། མགོ་ནི་ཅུང་ཟད་(སྨང་,སྨད་)བྱས་ནས། ། སེམས་ཉིད་བརླན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི། ། སྟོང་ཉིད་སྟོང་པར་མིག་གིས་མཐོང་། ། རྔ་བོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ས་འཛིན་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རྣམ་གསུམ་སྦྱོར་ཞིང་གཞོམ་མེད་སྒྲ་ནི་རབ་འཇིགས་གླང་ཆེན་སྒྲོགས། ། དེ་ཐོས་བདུད་རྣམས་སྐྲག་བྱེད་ཀྱེ་མ་ཡུལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་འཇོམས། ། སེམས་ཉིད་མྱོས་པར་གྱུར་པའི་གླང་ཆེན་དབང་པོ་རྒྱུག། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ནམ་མཁའི་ཕྱོགས་སུ་ཉི་ཟླ་འཁོར། ། དགེ་སྡིག་གཉིས་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག་འཐེན་ནས་ཀ་བའི་གནས་སུ་ཉེད་པར་བྱེད། ། ནམ་མཁའ་གཞོམ་མེད་སྒྲ་རུ་གྱུར་ནས་སེམས་ནི་མྱ་ངན་འདས་པར་བཞུགས། ། བཅུད་ཆེན་བཏུང་མྱོས་ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་བཏང་སྙོམས་སོ། ། ཡུལ་ལྔ་འདྲེན་བྱེད་གང་ལ་གང་དུའང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་མི་མཐོང་། ། མི་བཟད་ཉི་མས་རབ་ཏུ་གདུངས་པས་ནམ་མཁའི་འཁོར་སར་འགྲོ་ཞིང་སློབ། ། མ་ཧེནྡྲ་ཡིས་སྨྲས་པ་འདི་ལ་བྱིན་ཏེ་ཅི་ཡང་ངས་མ་མཐོང་། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཏུང་བས་རབ་ཏུ་མྱོས་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་འཛིན་གྱི་ཐུགས་ཉིད་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་གསུམ་ནི་སྐུའི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་དབྱེར་མེད་པ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་བཟུང་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཏུང་བས་མྱོས་པ་ནི་ཐོབ་པའོ། ། གསང་བ་འདུས་པ་ལས། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྐུའི་རྣམ་པས་ཐུགས་ལ་ཐུགས་ཀྱི་རྣམ་པས་སྐུ་ལ། ཐུགས་ལས་གསུང་གིས་རབ་ཏུ་བརྗོད་པར་གསུངས་སོ། །

Making the eyes motionless and slightly lowering the head, with a mind moistened by the nature of mind itself, one sees emptiness as empty with the eyes. This is the song titled "The Great Drum" by Sādhana-pāda. The threefold union proclaims the indestructible sound, a terrifying roar like a great elephant. Hearing it, the māras are struck with fear; alas, it destroys the entire maṇḍala of objects. The lordly elephant of the mind, having become intoxicated, runs wild. The sun and moon revolve incessantly in the direction of space. Having pulled the iron shackles of both virtue and non-virtue, it is bound to the pillar. Space becomes the indestructible sound, and the mind abides in nirvāṇa. Intoxicated by drinking the great essence, the three realms are entirely equanimous. The five objects are led forth, and in no place is any discordant side seen. Scorched by the fierce sun, one goes and trains in the courtyard of space. Mahendra said: "Having given this to him, I saw nothing at all." The accomplished master Sādhana-pāda, intoxicated by the drink of wisdom, [speaks] in the symbolic language of the mind-elephant in order to realize the meaning of suchness. The "threefold" refers to the joy of the body and so forth. By taking up the inseparable engagement therein, one attains intoxication by the drink of wisdom. As stated in the Guhyasamāja: "Likewise, the form of the body is in the mind, the form of the mind is in the body, and from the mind, the speech is fully expressed."

དེའི་གནས་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྦྲང་གི་བཏུང་བས་རབ་ཏུ་དགྱེས་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་འཛིན་གྱི་ཐུགས་ཉིད་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོའོ། ། གཞོམ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲའོ། ། རབ་ཏུ་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གདངས་ཐོས་ནས་མགྲིན་པར་སྒྲོགས་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལ་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲ་ཐོས་ནས་འཁོར་བ་སྐྲག་པར་བྱེད་པ་གློ་བུར་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ར་ཏི་བཛྲ་གྱིས་ཀྱང་། གསང་སྔགས་སྦྱོར་བ་མཉམ་མེད་པ། ། གང་གིས་ཤཱཀྱ་སེང་གེ་སོགས། ། མཁས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བདུད་ཀྱི་སྡེ། ། མི་བཟད་ཆེན་པོའི་སྟོབས་ཆེན་བཅོམ། ། བརྟན་པའི་རྐང་པས་དེའི་ཤིན་ཏུ་དགའ་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པ་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། མྱོས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས་མྱོས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོའོ། ། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཤིག་ནས་ནམ་མཁའི་མན་ངག་ལ་བཞི་པའི་དགའ་བའི་མན་ངག་བླངས་ནས་རྒྱུག་པར་བྱེད་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྫིང་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། དགེ་སྡིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡིག་པ་དང་བསོད་ནམས་དག་འཁོར་བའི་ཞགས་པ་གཉིས་པོ་འགོག་པའི་ཕྱིར། ཀ་བ་ཞེས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་ཀ་བ་འཇོམས་པའོ། ། ནམ་མཁར་ཊ་གེ་ཞེས་པ་ནི་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲས་བསྐུལ་བར་གྱུར་པས་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚོའི་ཚལ་དུ་འགྲོ་བའོ། །

From that state, the very mind of the accomplished master Dharaṇīdhara, who is utterly delighted by the honey-drink of primordial wisdom, is the lord of elephants. "The indestructible" is the sound of emptiness. "Terrified and trembling" means that upon hearing the resonance of emptiness, [the mind] bellows in the throat. Having heard that indestructible sound, it overcomes the māras—such as the adventitious aggregates and afflictions—which cause one to fear saṃsāra. Likewise, Rativajra also clearly stated that the steadfast foot is thoroughly satisfied by great joy: "The peerless application of secret mantra, by which the lions of the Śākyas and other wise ones conquered the hosts of māras and their great, unbearable power." Regarding the phrase "become intoxicated" and so forth, because the mind is intoxicated by suchness, it is the lord of elephants. Having destroyed the conceptualizations of day and night, the sun and moon, and having taken the instruction on the fourth joy from the instruction on space, its running is the uninterrupted stream of the pond of great bliss. The second line clearly explains suchness: "Virtue and non-virtue" and so forth refers to the cessation of the two snares of saṃsāra, virtue and merit. "The pillar" refers to the destruction of the pillar of ignorance. "Ṭage in space" means that, being exhorted by the indestructible sound, the lord of elephants of the mind proceeds to the grove of the ocean of nirvāṇa.

དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ས་ཆུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རང་གི་སེམས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་གསུངས་ཏེ། བཅུད་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་གཅིག་པའི་གཟུང་བ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་བྱའོ། ། དེའི་ཡུལ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་འདྲེན་པ་དེ་ཉིད་དྲུག་པ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའོ། ། སླར་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་བྱེད་པ་མི་མཐོང་བའོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། མི་བཟད་ཉི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་བསྐུལ་བར་གྱུར་ནས་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེའི་དབང་པོ་ནམ་མཁར་འཁོར་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་རྫིང་བུ་འགྲོ་ཞིང་ཐོབ་པ་གྲུབ་པའིའོ་སློབ་དཔོན་ས་འཛིན་གྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་གསུངས་སོ། ། འདི་ལ་བྱིན་པ་ནི་བདག་གིས་འདིའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་ཇི་སྙེད་རྣམ་རྟོག་པ། ། དེ་སྙེད་ཐམས་ཅད་རྫུན་པ་སྟེ། ། བདེན་པ་དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་འགྱུར། ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ། ། ཞེས་སོ། ། པ་ཊ་ཧ་མཉྫ་རཱིའི་གླུ་དབྱངས་པི་ཝང་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ཉི་མའི་ཀུ་བ་ཟླ་བ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར། ། གཞོམ་མེད་དབྱིག་དྲང་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་བྱས། ། ཀྱེའི་གྲོགས་ཧེ་རུ་ཀ་ཡི་པི་ཝང་སྒྲོགས། ། རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་སྙིང་རྗེ་སྒྲོགས་པ་ཅན། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་གཉིས་ཀྱི་གཉའ་ནོན་ཤེས། ། བཟའ་མཆོག་རོ་མཉམ་མཚན་རྣམས་བརྩི་བྱས་ནས། ། གང་ལ་ཤིང་དང་ཤིང་བུ་མནན་གྱུར་ན།

Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also spoke the words beginning with "earth and water." The third line explains that [the state] is non-dual with one's own mind. The phrase "great essence" and so forth means that one should not engage in conceptualization regarding the apprehension of existence and non-existence as being one. The guide of those five objects is the sixth, the Great Vajradhara. Furthermore, one does not see the discordant factors of the afflictions. The fourth line is spoken in order to thoroughly realize non-conceptuality. The phrase "terrible sun" and so forth means that, having been impelled by the fire of the passion of great bliss, the elephant-king of the mind itself circles in the sky; it moves toward and attains the pool of the wheel of great bliss. The master Bhūdhara has likewise spoken of suchness. In this regard, "bestowed" means that I have not seen any essence whatsoever of this; it is non-conceptual. Similarly, from the scriptures: "As many conceptualizations as there are, all of them are false. That which is true is suchness; suchness is non-conceptual." This is the song of the Patahamanjarī by the master Vīṇāpāda: "Apply the sun-gourd to the lunar continuum; Make the indestructible wealth the avadhūtī. O friend, sound the lute of Heruka! The sound of the continuum itself proclaims compassion. Know the suppression of the two, āli and kāli. Having calculated the signs of the supreme food and equal taste, When the wood and the small stick are pressed down..."

། དེ་ཚེ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་ཡིས་ཀུན་དུ་ཁྱབ། ། རྒྱལ་པོ་གང་བྱེད་ལྷ་མོ་གླུ་ལེན་བྱེད། ། སངས་རྒྱས་གར་ནི་ཁྱད་པར་ཉིད་དུ་དཀའ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཧེ་རུ་ཀའི་དོན་རྟོགས་པའི་པི་ཝང་ཞབས་ཀྱིས་པི་ཝང་གི་སྒྲའི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉི་མའི་སྣང་བ་ཀུ་བའི་རྣམ་པར་བལྟས་ནས་ཟླ་བའི་སྣང་བས་རྒྱུད་དུ་བྱས་ཏེ། ཡུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་ལྷན་ཅིག་བྱས་ནས་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲ་དབྱིག་པ་ལ་སྦྱར་ཏེ། ཀྱེའི་གྲོགས་མོ་བདག་མེད་མ་པི་ཝང་ཞབས་ཀྱིས་པི་ཝང་གི་སྒོ་ནས་དཔལ་ཧེ་རུ་ཀའི་ཡི་གེ་བཞི་པོའི་དོན་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲའི་དབྱངས་སུ་བརྗོད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲའི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་འོད་གསལ་བ་ནི་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་གཟུགས་སོ། ། དེ་ཉིད་སྲིད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། སྲིད་པར་འཆིང་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། དངོས་པོར་འཆིང་བ་གསད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གླུ་དབྱངས་གཞན་ལས་ཀྱང་། སྲིད་པ་ཟ་ཡིས་འཆིང་བ་མ་ཡིན་གློ་བུར་ཡ་མཚན་ཅན། ། གང་གིས་འཇིག་རྟེན་འཆིང་ཡང་རྣལ་འབྱོར་དེ་ཡིས་གྲོལ་བའང་བྱེད། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེའི་དོན་བསྟན་པར་བྱེད་དོ། ། ཨཱ་ལི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལིའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྙིང་པོའི་ཡི་གེ་ཨ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལས་ཀྱང་། ཨ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག།

At that time, the sound of the tantra pervades everywhere. The king performs [the dance] and the goddess sings the song. The dance of the Buddha is particularly difficult [to realize]. In order to realize the meaning of suchness—the meaning of Heruka—by means of the sound of the lute, the feet of the lute-player, [the text] says "the sun" and so forth. Having viewed the appearance of the sun in the form of a gourd, it is made into a tantra by the appearance of the moon. Having joined it with the wheel of the object in the avadhūti, the indestructible sound is applied to the staff. "O friend, Nairātmyā, the lute-player expresses the meaning of the four syllables of glorious Heruka as the melody of the indestructible sound." Therefore, the luminosity through the intentional language of the sound of emptiness is the indestructible form. That itself liberates one from cyclic existence; it does not bind one to cyclic existence. Likewise, the Hevajra Tantra also says: "The bondage of entities must be slain," and so forth. Similarly, from another song: "Existence is the eater, not the binder; it is a sudden marvel. That by which the world is bound, by that very yoga, one is also liberated." The second line demonstrates its meaning. Regarding "the āli," and so forth: among the letters of the āli and kāli, the essential letter is A. Likewise, from the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti: "A is the supreme of all letters."

ཅེས་པས་དེ་ལ་མི་འགྱུར་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོགས་པས་བཟའ་མཆོག་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཉེས་པའི་མཚམས་ཀྱི་བུ་ག་བརྩིས་ནས་དེ་ཉིད་པི་ཝང་ཞབས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་སྒྲའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། རགས་པར་སྒྲ་ཡི་དངོས་པོར་གསུངས། ། དེ་བཞིན་ཕྲ་མོར་སེམས་དངོས་ཏེ། ། སེམས་ཉིད་དང་བྲལ་གང་ཡིན་པ། ། དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་མི་བཟད་གནས། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། ཀཱ་ལི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྣའི་ཤིང་ནི་སེམས་ཏེ་སེམས་ཀྱི་རྔ་མོང་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཤིང་བུ་ནི་ཕྲ་མོ་སྟེ་སྙིང་རྗེ་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་ཆ་འོད་གསལ་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། གང་ལ་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་དུས་སུ་སེམས་ཀྱི་རྔ་མོ་དེས་འོད་གསལ་འདྲེན་པས་ན་མནན་པར་གྱུར་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བས་དེའི་ཚེ་རྩ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ལྷའི་གཟུགས་སོ། ། སྒྲ་ཞེས་པ་ནི་གཞོམ་དུ་མེད་པ་བདག་མེད་མའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཁྱབ་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དེ་ལ་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་དགའ་བས་རྡོ་རྗེའི་རྐང་སྟབས་ཀྱི་གར་བྱེད་པ་ཞེས་སོ། ། གར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་པི་ཝང་ཞབས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་གོ་འཕང་གི་གར་བྱེད་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་མོ་ནི་རྣལ་འབྱོར་མ་བདག་མེད་མ་ལ་སོགས་པས་རྡོ་རྗེའི་གླུས་བཀྲ་ཤིས་པར་བྱེད་པའོ། །

Thus, by realizing the unchanging essence therein, the "Supreme Feast" is taught so that the faults of the king of the mind may be calculated and that very [essence] may be realized through the sound of the meaning of suchness, the "Vīṇāpāda." Likewise, from the scriptures: Coarse, it is taught as the entity of sound; Likewise, subtle, it is the entity of mind. That which is devoid of mind itself Is the state of the yogi, the inexhaustible. The third line teaches the nature of the essence. Regarding "Kāli" and so forth: the "nose-wood" is the mind, and the "camel of the mind" is to be realized. The "small stick" is the subtle, the aspect of indestructible compassion, to be realized as luminosity. When, at the time of being devoid of characteristics, that camel of the mind draws forth luminosity, it is "pressed down" because it is all-pervasive; at that time, the thirty-two channels are the forms of the deities. "Sound" refers to the indestructible, the wisdom of Nairātmyā, the nature of which is method and insight, pervading both existence and non-existence. Likewise, the venerable Saraha also said: "In that, suchness," and so forth. The fourth line refers to dancing the "vajra-step" through the joy of attaining the fruit. Regarding "dance" and so forth: this is Vīṇāpāda, dancing in the state of the Vajra-holder. Their goddesses, such as the yoginī Nairātmyā and others, bring auspiciousness through vajra songs.

དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གར་ནི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཤིང་ལྷག་པའི་ཆ་ཡིས་སེམས་ཅན་པ་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། གལ་ཏེ་དགའ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ། ཐར་པའི་རྒྱུ་ཡིས་གར་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། གླུ་དབྱངས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ས་གསུམ་པོ་ལ་བདག་ནི་འབད་མེད་འཇུག། བདག་ནི་ཉལ་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོས་རོལ། ། ཇི་ལྟར་ཌོམྦི་ནི་ཁྱོད་སྐྲ་ཡགས་ཀྱི། ། མཐའ་རིགས་སྐྱེ་བའི་ནང་ན་ཀ་པཱ་ལི། ། ཀྱེ་མ་ཁྱོད་ནི་རྣམ་པར་ཉམས་བྱེད་དེ། ། བྱ་བ་བྱེད་པ་རི་བོང་འཛིན་པ་འཇོམས། ། གང་དང་གང་ཡང་ཁྱོད་ནི་ངན་པར་བརྗོད། ། རིགས་ལྡན་སྐྱེ་བོ་ཁྱོད་ཀྱི་མགུལ་ནས་འཁྱུད། ། འདོད་པ་གཏུམ་མོའི་གླུ་ནི་ཀཱཧྞས་བླངས། ། གདོལ་པ་མོ་ལས་ལྷག་པའི་དམངས་རིགས་མེད། ། དོན་དེ་ཉིད་དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཌོམྦི་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་བདག་གིས་རྡོ་རྗེའི་བཙུན་མོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པས་ས་གསུམ་གྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དེ། དེའི་དྲུག་ཅུ་ལྷག་པའི་བརྒྱའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉེས་པ་འབད་པ་མེད་པས་འགོག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཉལ་ནས་འཇུག་པའོ། ། རོལ་ཞེས་པ་ནི་རོལ་རྩེད་ཀྱིས་རྣལ་འབྱོར་པ་གཉིད་དུ་སོང་བ་དང་བདག་མེད་མའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། ། དྷཱུའི་རྐང་པས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་ཁྲོ་བར་བྱེད་པའོ། །

Therefore, the dance of the Buddha is preeminent and superior, through which sentient beings will pass beyond sorrow. Likewise, from the Hevajra Tantra (Two-Part Tantra): "If joy is perfect, the dance itself is the cause of liberation," and so forth. This is the "Great Song" by the venerable Kṛṣṇācārya: "I effortlessly enter the three levels; Lying down, I revel in great bliss. Just as you, Ḍombinī, are a kapālin Born into the lowest caste, Alas, you are a destroyer; You crush the moon of activity. Whatever you are called, however base, The noble-born embrace your neck. The song of the fierce desire of Caṇḍālī was sung by Kāhṇa. There is no lower caste than the Caṇḍālī woman." Having realized the meaning of the ultimate and conventional truths, the venerable Kṛṣṇācārya spoke to Ḍombinī in the intentional language (saṃdhyābhāṣā). Regarding the words "the three" and so forth: I, Kṛṣṇācārya, through my passion for the Vajra Consort, effortlessly cease the faults of the body, speech, and mind of the three levels, which consist of one hundred and sixty [pulses]. Therefore, I "enter while lying down." "Revel" means that through play, the yogi has fallen asleep and realized the dharma of Nairātmyā. With the dhū foot, he provokes the anger of the impure avadhūti practitioner.

ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྲ་ཡགས་ཀྱེ་ནི་མི་རྟག་པར་སྒྲོ་འདོགས་པས་ཀྱེའི་ཌོམྦི་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱེད། ། གང་ཞིག་ལུས་ལ་ཐིམ་ན་གང་གིས་འོད་གསལ་མི་ཤེས་པའི་དབང་གིས་དེ་རྣམས་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱེད་དོ། ། ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཀ་པཱ་ལ་ནི་དེ་ཡིས་ཌོམྦི་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་གང་གིས་ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་མི་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ལོག་པའི་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་དེ་ཉིད་འཇོམས་པ་ནི་རི་བོང་འཛིན་པ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འོད་གསལ་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་མན་ངག་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པས་འཇོམས་ཤིང་རྣམ་པར་ཉམས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གླུ་དབྱངས་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དོང་དུ་ལྷུང་ན་ག་པུར་འཇིག་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ཌོམྦི་ནིའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། གང་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་ཞིག་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཌོམྦི་ནི་ཁྱོད་མི་ཤེས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེ་བས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞིང་འགལ་བར་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་རྣམས་ལས་གང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཡང་དག་པར་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བ་ལས་མི་འཛག་པའི་བདེ་བ་དེ་ཡིས་ཁྱོད་རབ་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །

Regarding the phrase "Just as..." and so forth: by superimposing impermanence upon the hair, O Ḍombī, what are you doing, you impure avadhūtin? When [the vital essence] dissolves into the body, those who do not know the clear light (prabhāsvara) by its power cast it outward. In order to sustain the conventional bodhicitta, the kapāla [is used]; for by that, O Ḍombī, the impure avadhūtin causes all those of the three realms—gods, asuras, humans, and so forth—to be ruined by erroneous cognition. That which destroys that very [essence] is the moon, the conventional bodhicitta which is the cause of the clear light; it is destroyed and ruined by the yogi who is devoid of the pith instructions. Likewise, the master Gītagovinda also said: "If it falls into a pit, the camphor is destroyed," and so forth. With the third line, the nature of Ḍombī is described: "And who..." and so forth means that even those [beings] do not know you, O Ḍombī, who are by nature the innate joy (sahajānanda) of manifest superknowledge and total purity. They too, being born under the power of karma, experience the suffering of saṃsāra and will speak in contradiction [to the truth]. Among them, you should be thoroughly known by that non-leaking bliss which arises from the authentic union of the vajra and lotus of the Lord of Yogins.

དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འགུལ་བ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་འཁོར་ལོར་ཉིན་དང་མཚན་དུ་ཡོངས་སུ་མི་འདོར་བ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཀཀྐོ་ལ་དང་དགའ་བའི་པོ་ལ་ཕྲད་པ་དེ་ཡིས་དགའ་བ་འཕྲོ་བ་ཀུནྡུ་རུ། ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཆུ་ཡིས་སྦྱོར་ཞིང་ལག་པ་འཁྲིད་པ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་འཁོར་ལོ་ཅན། ། ཆུ་ཡིས་གཤེར་ཞིང་མཛེས་པའི་མཚོ་སྐྱེས་འདབ་མའི་བཏུང་བར་མཆུ་ཉིད་རྣམ་པ་ཀུན་དུ་ཆགས། ། དུར་ཁྲོད་གནས་སུ་གནས་པར་རྟག་ཏུ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་འགའ་ཞིག་རྣལ་འབྱོར་པས། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྣལ་འབྱོར་མའི་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ་ཀཱཧྞ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་འདྲའི་ལས་ཀྱི་གནས་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་གཏུམ་མོའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པས་གཞན་དུ་བླངས་པ་ནི་གཞན་མ་ཡིན་པས་ཌོམྦི་ནི་དང་བྲལ་ན་གཞན་དམངས་རིགས་མེད་ན་ཡང་གྲོང་ཁྱེར་མ་ཉིད་ཡོད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ན་སེམས་ཅན་གྱི་དབྱེ་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་གནས་ཡོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་སེམས་ཉིད་ཀྱི་ས་བོན་ཆེན་པོ་ལ་སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཤིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་གནས་པའོ། ། བྷཻ་ར་བཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སྲིད་དང་མྱ་ངན་འདས་པ་པ་ཊ་ཧ་དང་རྔ་བོ་ཆེ། ། ཡིད་དང་རླུང་དག་གཉིས་པོ་ཁར་རྔ་སྒྲོགས་པར་བྱེད། ། རྒྱལ་གྱུར་རྒྱལ་གྱུར་མཁའ་ལ་རྔ་ཆེན་སྒྲ། ། ཀཱཧྞས་ཌོམྦི་ནཱི་ནི་བག་མར་བླངས། ། གཡུང་མོས་བག་མ་ལེན་པའི་ཁ་ཟས་སྦྱར། ། ཞལ་མཐོང་སྟོན་མོ་བླ་མེད་ཆོས་ཉིད་དོ། །

These also do not abandon the movement of the enjoyment wheel day and night. Likewise, from the scriptures: Through the meeting of the kakkola and the joyful bola, the spreading joy is kunduru. Immediately thereafter, the water is joined and the hand is led; the fortunate one possesses the wheel. Moistened by water, the lips are entirely attached to the drink of the beautiful lotus petals. In the charnel ground, some yogis always dwell in supreme joy. With the fourth line, the praise of the yoginī is spoken. As for the song beginning with "Kāhaṇa" and so forth, this is the method for accomplishing the site of such activity, the caṇḍālī song sung by Kṛṣṇācārya in another place; it is not otherwise. If one is separated from Ḍombinī, even if there is no other commoner (śūdra), the city itself exists. Why? Because there is a place to be attained through the divisions of sentient beings. Likewise, in the perfect awakening of wisdom, the great seed of the mind itself—both cyclic existence (saṃsāra) and nirvāṇa—are, for the sake of the conventional, the very nature of the ultimate nirvāṇa, which does not abide. This is the song "Bhairavī" by the venerable Kṛṣṇācārya: Cyclic existence and nirvāṇa are the paṭaha and the great drum. Mind and wind, these two, sound the hand-drum (ḍamaru). Victorious, victorious! The great drum resounds in space. Kāhaṇa took Ḍombinī as his bride. The ḍombī prepared the food for the wedding. The feast of seeing the face is the unsurpassed nature of phenomena (dharmatā).

ཉིན་མཚན་ཤིན་ཏུ་དགའ་བའི་གྲོགས་དང་འགྲོགས། ། རྣལ་འབྱོར་མ་ཡི་དྲ་བར་ནམས་ལངས་གྱུར། ། ཀྱེའི་ཌོམྦི་གྲོགས་དང་གང་གང་དགའ། ། སྐད་ཅིག་མི་འདོར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པས་མྱོས། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པར་བྱེད་པའི་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གླུ་དབྱངས་གཞན་མངོན་པར་གསུངས་ཏེ། སྲིད་དང་མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ཡིད་དང་རླུང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་རིམ་པས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པ་རྔ་པ་ཊ་ཧ་ལ་སོགས་པ་སྣོད་དུ་ཉེ་བར་བལྟས་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོགས་བཟུང་ནས་ཌོམྦི་ནཱི་ནི་དེ་ཉིད་ཁུ་བའི་རྩ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་དེའི་འཛག་པ་གཞོམ་པའི་ཕྱིར་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་གང་གི་ཚེ་རབ་ཏུ་བསྐྱོད་པ་དེའི་ཚེ། རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་སྒྲ་དང་མེ་ཏོག་གི་ཆར་དང་རྔ་བོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་ནམ་མཁའ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་གྱུར་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ཌོམྦི་ནཱི་བག་མའི་འབྲས་བུ་གསུངས་ཏེ། ཌོམྦི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཌོམྦི་ནཱི་རླུང་གི་ངོ་བོ་དེའི་འགྲོ་བའི་སྒོ་ནས་འགྲོ་བ་གཞོམ་པར་བྱའོ། ། སྐྱེ་བའི་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་འཇོམས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཞལ་མཐོང་སྟོན་མོ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་བདག་གིས་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རྣལ་འབྱོར་མའི་སྟོབས་གསུངས་ཏེ།

Day and night, I consort with the most joyful companion; at dawn, I arise within the net of the yoginī. O Ḍombī, whatever brings joy to my friend, I am intoxicated by the coemergent, never forsaking it for even a moment. The venerable Kṛṣṇācārya, who reveals the meaning of suchness, sang another song: "Samsara and nirvana," and so forth. This refers to samsara and nirvana—the mind, the winds, and so on—which have been thoroughly purified through the previously explained stages of non-conceptuality. Having observed the vessel, such as the ḍamaru drum, and having taken the companion of great bliss, when the venerable Kṛṣṇācārya vigorously stirred Ḍombinī—that very avadhūtī channel of impure fluid—in order to destroy its leakage, at that time, signs such as sounds, rains of flowers, and the beating of great drums appeared in the sky, accompanied by the cries of "Victory! Victory!" With the second line, the fruit of the bride Ḍombinī is described. By saying "O Ḍombī," and so forth, it means that through the movement of the wind-essence of the suchness Ḍombinī, the movement [of the winds] is to be destroyed. "Birth" refers to the destruction of the defects of birth, destruction, and so on. Therefore, "the feast of seeing the face" means that I, Kṛṣṇācārya, have directly realized the unsurpassed dharmatā free from afflictions. With the third line, the power of the yoginī is described.

ཉིན་མཚན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ལྷན་ཅིག་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གང་གིས་ཉིན་དང་མཚན་དུ་ཤིན་ཏུ་དགའ་བ་དང་མངོན་པར་འགྲོགས་པར་གྱུར་པའོ། ། དེའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་(ཕྱག་,ཕྱུག་)གི་རྣལ་འབྱོར་མའི་དྲ་བ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཟེར་རོ། ། ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་མུན་པ་སངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། བདག་ཉིད་ཐིམ་གྱུར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྲོག་གི་བདག་པོ་སྟེ། ། དབུགས་ནི་འབྱུང་རྔུབ་གྱུར་པ་རབ་ཞི་སྲོག་གི་མེ་འདི་ཉིད། ། གང་གིས་འོད་ཟེར་རབ་བརྒྱད་འོད་གསལ་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་སྟེ། ། འདི་ཡིས་རང་ལུས་ཉིད་ལས་དེ་ཉིད་ཕྱུང་ནས་མུན་པ་བཅོམ། ། ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཀུན་དུ་གནོན་པའོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྣལ་འབྱོར་མའི་དྲིན་ལས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྱོད་པ་གསུངས་ཏེ། ཌོམྦི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཌོམྦིའི་དེ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། དེའི་ཤིན་དུ་མངོན་པར་དགའ་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་དགའ་བའོ། ། དེ་དང་དེ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་འདོར་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཀུན་དུ་དངོས་མེད་གྱུར་ལྡན་འབབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། པ་ཊ་མཉྫ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཀུཀྐུ་རཱིའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། བདག་ནི་ཆགས་མེད་ནམ་མཁའི་ཡིད་ཀྱི་བདག། བདག་གི་ཉམས་མྱོང་ཇི་ལྟར་སྨྲ་རྒྱུ་མེད། །

Regarding the phrase "day and night" and so forth: by this, it is meant that the Lord of Yogins has become intimately and intensely joyful in constant association with the ocean of wisdom, day and night. The "net of yoginīs" of that Lord of Yogins refers to the light rays of his wisdom. The phrase "when" and so forth refers to the clearing away of the darkness of the afflictions. Likewise, from the scriptures: "The Blessed One, who has dissolved into the self, is the Lord of Life; The breath, which has become the inhalation and exhalation, is this very fire of life. He who possesses the eightfold light rays of luminosity is the Lord of Yogins; Having extracted that very reality from his own body, he has conquered darkness." This refers to the total subduing of the three worlds. With the fourth line, the conduct of the Lord of Yogins through the grace of the yoginīs is described. Regarding the phrase "Ḍombī" and so forth: the reality of Ḍombī is the wisdom-mudrā of the naturally pure Avadhūtī. The joy of the yogin is his intense attachment to that supreme delight. Because he holds the joy of great bliss through those very wisdom-mudrās, it is said that he does not abandon them for even a single moment. Likewise, the venerable Saraha also said: "Flowing, it is entirely devoid of substantiality," and so forth. This is the song titled Paṭamañjarī by the venerable Kukkuri. "I am the master of the sky-like mind, free from attachment. How can I describe my own experience?"

ཀྱེའི་མི་ཁྱོད་སྤངས་ནས་མཐའ་མར་ལྟ། ། གང་ཞིག་འདིར་ན་འབབ་པ་དེ་འདིར་མེད། ། དང་པོར་བདག་གི་རྣམ་ཤེས་བག་ཆགས་གཏུམས། ། རྩ་ལ་རྣམ་དཔྱོད་དེ་ཉིད་བ་པུ་ཌཱ། ། བདག་ནི་གཞོན་ནུ་དར་མ་རྫོགས་པར་གྱུར། ། རྩ་བར་ལྟུང་བ་ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད། ། ཀུཀྐུ་རཱི་པའི་སྲིད་པ་བརྟན་པར་སྨྲ། ། འདི་ནི་གང་ཤེས་དེ་ནི་དཔའ་བོ་སྟེ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་གྱི་བདུད་རྩིའི་བཏུང་བས་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པའི་ཀུཀྐུ་རཱི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་བདག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བདག་མེད་མའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ལ་ལྷག་པར་མོས་ནས་སྨྲས་པ། བདག་ནི་ཆགས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བདག་མེད་མ་ཆགས་པ་མེད་པ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ནམ་མཁའི་ཡིད་ཅན་ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་བདག་པོ་འདིའི་ཤིན་དུ་བདེ་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པས་བདག་གི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡང་དག་པའི་སྦྱོར་བ་མི་འགྱུར་བའི་བདེ་བ་མྱོང་བ་གང་དུ་ཡང་སྨྲ་རུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། དྷཱུའི་རྐང་པས་དེའི་དོན་བརྟན་པར་གསུངས་ཏེ། སྤངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་མཐའ་མ་ནི་མཐར་ཐུག་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་ཁྱིམ་དུ་བལྟས་ནས་འཕྲོ་བའོ། ། ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་ལ་བདག་གིས་བདག་མེད་པ་དེའི་དུས་སུ་སེལ་བ་དེའི་མཐུ་ལས་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའི་གནས་ལ་སྐུ་མཛེས་པར་གྱུར་པས་ཁྱོད་ཀྱེའི་སྐུ་རྡོ་རྗེ་ལགས་སོ་ཞེས་བདག་ཉིད་ལ་རང་གིས་བོས་ནས་གསུངས་པའོ། །

O man, having abandoned [the senses], look at the end. That which flows here is not here. First, my consciousness is enveloped in habitual tendencies; the discernment in the channels is that very bapuṭā. I have become a youth, a full-grown man. At the root, I gather the downfalls. Kukkurīpa speaks of existence as stable. Whoever knows this is a hero. Kukkurīpa, who is completely satiated by drinking the nectar of the meaning of the Prajñāpāramitā, having developed intense devotion for the Bhagavatī Nairātmyā Yoginī, the very essence of the meaning of suchness, spoke: "I am without attachment," and so forth. "I" refers to the Bhagavatī Nairātmyā, who is without attachment—that is, free from all clinging. "Having a mind like space" means that because the mind is the master of all emptiness and is intensely attached to supreme bliss, my own excellence—the experience of the unchanging bliss of the authentic union—is not something that can be expressed anywhere. The verse beginning with "Having abandoned" (tyaktvā) explains that meaning: "having looked at the end" means having looked at the house of the wheel of great bliss at the ultimate end. At that time, through the power of clearing away the collection of objects and so forth, the thirty-two major marks and eighty minor signs appear; because the body has become beautiful in the state of the Great Vajradhara, he addresses himself, saying, "O, you are the Vajra Body."

རྐང་པ་བཞི་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་ཏེ། སྨྲ་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིར་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་སྲིད་པའོ། ། བརྟན་པ་ཞེས་པ་ནི་བརྟན་པོར་བྱས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གང་དང་གང་དུ་དམིགས་པ་མེད་པའི་ངོ་བོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་དང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་འདིར་སྲིད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡུལ་གྱི་དགྲ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་དཔའ་བོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་གིས་ཤེས་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པ་ལྷན་སྐྱེས་སྐད་ཅིག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བ་རཱ་ཌཱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གླུ་དབྱངས་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། མཚན་མོ་མུན་པར་བྱི་བ་རྒྱུ་བྱེད་ཅིང་། ། བདུད་རྩིའི་ཁ་ཟས་བྱི་བས་ཟ་བར་བྱེད། ། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་རླུང་བྱི་མ་བསད་ཅིང་། ། གང་གིས་འགྲོ་དང་འོང་བ་མ་བཀག་ན། ། སྲིད་པ་རྣམ་འཇོམས་བྱི་བས་རྩིག་པ་འབུགས། ། གཡོ་བའི་བྱི་བས་སྣོད་རྣམས་བ་ཞིང་འཇོམས། ། བྱི་བ་སྒྲ་གཅན་སྤུ་དང་ཁ་དོག་མེད། ། ནམ་མཁའ་རྐང་པས་འགྲོ་ཞིང་ཡིད་ཀྱི་ཆོས། ། དེ་ཚེ་བྱི་བ་མཆོང་ཞིང་རབ་ཏུ་འགྲོ། ། བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གིས་གཡོ་མེད་བྱ། ། གང་དུ་བྱི་བ་འདི་ཡི་རྐང་པ་བཅད་བྱས་ན། ། དེ་ཚེ་བཅིངས་གྲོལ་བྷཱུ་སུ་ཀུ་ལ་སྨྲ། ། དོན་དེ་ཉིད་བྱི་བ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། མཚན་མོ་མུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྐུ་བའི་ཕྱིར་བྱི་བ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་སེམས་དང་རླུང་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། མཚན་མོ་ནི་ཤེས་རབ་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་ཡན་ལག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། །

The fourth line refers to its direct realization. Regarding the phrase "that which is to be spoken" and so forth: here, conventional bodhicitta is "existence." "Firm" means having made it stable, the Lord of Yogins understands each and every thing through the essence of non-apprehension within the lotus of insight; because he thus destroys the enemy of the objects of the maṇḍala of existence, he is a "hero." Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also said: "By whom the stream of consciousness is uninterrupted, in a single innate moment," and so forth. The song beginning with "O Vārāḍī" and so forth belongs to the venerable Trisaṃjñā. At night, in the darkness, the mouse moves about; The mouse eats the food of nectar. O yogin, if you do not kill the wind-mouse, And if you do not block its coming and going, The mouse that destroys existence will bore through the wall; The flickering mouse will destroy the vessels. The mouse Rāhu has no fur and no color; It walks through space with its feet, the dharma of the mind. At that time, the mouse leaps and runs far; By the speech of the sublime guru, make it motionless. Wherever the feet of this mouse are cut, Then, bound and liberated, one speaks to the bhūṣuku. That very meaning was expressed by the venerable Trisaṃjñā in the intentional language of the mouse. "At night, in the darkness" and so forth should be understood as the mind and the wind in the intentional language of the mouse, because of its stealing. "Night" should be understood as the branch of the wisdom action-seal (karmamudrā).

དེའི་ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་དུ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཅིག་པའི་སྐུའི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་སྙོམས་པར་སྦྱོར་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདུད་རྩིའི་ཟས་དེ་ཉིད་ཀྱི་བྱི་བ་སེམས་དང་རླུང་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བའི་སྐད་ཅིག་ལ་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་ཞལ་ནས་ཐོས་པའི་ཐབས་ཀྱི་མྱུར་དུ་དེའི་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱའོ། ། བྱེད་པ་ནི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་དང་བྲལ་བར་བྱས་ནས་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་མི་འཆད་པས་སེམས་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། རྣམ་པ་གཉིས་སྤོང་རབ་གསལ་མཁས་པས་རང་རིག་སྐལ་བཟང་ཚོགས་པ་གཅིག། དགའ་བས་ཁྱབ་པ་སྟོབས་ཅན་རོ་ཡིས་གང་བ་ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུའོ། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རབ་འཕྲོ་སེམས་འཁྲུགས་ཞི་བ་དེ་ནང་སོང་བ་ཡིས། ། འདིར་ནི་དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཐིམ་གྱུར་ཡིད་ནི་གསལ་བར་བྱེད། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་བྱི་བ་སེམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་རང་ལུས་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་པའོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་གཡོ་བ་དེ་ཡིས་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་བྱི་བ་གཞན་གྱི་ངོ་བོར་བྱེད་དེ། རྩིག་པ་ནི་དུད་འགྲོ་དང་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ངན་འགྲོ་རྣམས་སུ་ལྷུང་བ་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་བྱི་བའི་རང་བཞིན་གྱི་སྐྱོན་བགྲངས་ནས། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་མན་ངག་ཐོས་པ་དེ་ཡིས་དེའི་དངོས་པོར་སྒྲོ་བཏགས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་སོ། །

Regarding its branch of activity: through the gateway of the activities of the moments of joy and so forth of the various [deities] and so on, the mind and wind themselves perform the nectar-food of the bodhicitta from the union of the vajra and the lotus. In that regard, during the moment of special joy, one should quickly render it without intrinsic nature by means of the method heard from the mouth of the glorious guru. As for the activity: if an immature yogi separates from that, the coming and going in the wheel of saṃsāra will not cease, and thus the mind is made to suffer. Likewise, from the scripture: "The wise, clearly abandoning the two aspects, are a single fortunate assembly of self-knowing awareness. Pervaded by joy, the powerful taste fills the center of space. By the pacification of the agitated mind that radiates various forms, having entered within, here that very reality causes the three worlds to dissolve and the mind to become clear." With the second line, the praise of the conventional term "mind-rat" is spoken. Regarding the phrase "existence" and so forth: because it causes arising, it is "existence," which destroys one's own body. By its natural movement, it makes that very mind-rat into the nature of another; it also causes one to fall into the lower realms, such as the animal and hellish states, by its own power. Therefore, having enumerated the faults of the nature of the mind-rat, it is said: "O yogi, having heard the pith instructions, one should not superimpose the reality of that [mind-rat]."

རྐང་པ་གསུམ་པས་དེའི་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། ནག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཟླ་བ་འཇོམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་བྱི་བ་སྒྲ་གཅན་ནོ། ། དེའི་ཕུང་པོ་ཟ་བས་དབྱེ་བས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པས་ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གདམས་པ་ཐོབ་པ་ལ་མེད་པའོ། ། ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་ནི་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ཚལ་དུ་སོང་ནས་སླར་འོང་བ་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྦྲང་གི་བཏུང་བའི་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལྟ་བ་པ་མཱི་ན་ནཱ་ཐས། བླ་མ་ཡིས་ནི་དོན་དམ་གསུངས་པའི་ལམ་གྱི་རིམ་པ་ཏིང་འཛིན་སྒོ་གླེགས་ཅན། ། ཆུ་སྐྱེས་རྣམ་རྒྱས་གསུངས་ལ་གཤིན་རྗེའི་རྒྱལ་མེད་ཆུ་སྐྱེས་སྦྲང་རྩི་བུང་བ་འཐུང་། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་བྱི་བ་འདི་དེ་སྲིད་པ་དེ་ཉིད་རྨོངས་པ་དང་ང་རྒྱལ་ཞི་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ཚལ་དུ་སོང་ནས་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་འཁྲུལ་འཁོར་གྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་ཕྱིར་བླ་མའི་བཞེད་པ་བཙལ་བར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་གི་དྲིན་གྱི་འོད་ཟེར་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་ལྔ་པས་སེམས་ཀྱི་བྱི་བའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་གི་ཚེ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ལ་སེམས་ཀྱི་བྱི་བ་རྒྱུ་བའོ། ། ང་ཞེས་རྐྱེན་གྱིས་བརྟགས་པ་རྒྱུན་གཅོད་པའོ། ། དེའི་ཚེ་འཁོར་བར་འཆིང་བ་གཅོད་པའོ། །

The third line explains its essential nature. "The black one" and so forth refers to the moon of conventional bodhicitta; because it destroys that very [moon], it is the "rat of the mind," Rāhu. By devouring its aggregates and analyzing them, it does not exist for the kṛṣṇayogin who has received the instructions. "Space" refers to having gone into the lotus grove of great bliss through the guru’s pith instructions and then returning; it is the tasting of the flavor of the honey-drink of ultimate bodhicitta. Likewise, the externalist Mīnanātha said: "The guru has taught the stages of the path of ultimate truth, the door-panel of meditative concentration. In the fully blossomed lotus, the King of Death is absent; the bee drinks the honey of the lotus." The fourth line explains the greatness of the Vajra Guru. "At that time" and so forth means that as long as this "rat of the mind" exists, delusion and pride will not be pacified. When one has gone into the lotus grove and experiences [the state] through the mechanical device of the holy guru’s speech, then, O yogin, one should seek the guru’s intention. Likewise, the venerable Saraha also said: "By the rays of whose kindness..." and so forth. The fifth line explains the nature of the "rat of the mind." "Where" and so forth means that when the "rat of the mind" moves within the innate joy (sahajānanda), the conceptualization of "I" as a condition is severed. At that time, the bonds of cyclic existence are cut.

དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དེ་ཉིད་ལ་ནི་འཁོར་བ་མེད། ། ལུས་འཛིན་འཆིང་བ་འདིར་གང་ལས། ། འགའ་ཞིག་གང་དུ་འཆི་མེད་འགྲོ། ། དེ་བཞིན་གྲོལ་བྱས་གྲོལ་བར་བྱ། ། ལོག་པར་སྒྲོ་བཏགས་བྱས་དེ་ལས། ། ཐག་སྦྲུལ་གྲིབ་མ་ཤ་ཟ་འཁྲུལ། ། ཅུང་ཟད་མ་སྤངས་མ་བཟུང་བར། ། རོལ་པས་ལེགས་གནས་སྐབས་ཇི་བཞིན། ། གུཉྫ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་སོ། ། རང་གི་རྟོགས་བྱས་འཁོར་བ་མྱ་ངན་འདས། ། ལོག་ལྟས་འཇིག་རྟེན་རང་ཉིད་འཆིང་བར་བྱེད། ། བདག་གིས་མི་ཤེས་བསམ་མེད་རྣལ་འབྱོར་པ། ། སྐྱེ་དང་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན། ། ཇི་ལྟར་སྐྱེ་དང་འཆི་བ་དེ་བཞིན་དུ། ། གསོན་དང་ཤི་བ་དག་ལ་ཁྱད་པར་མེད། ། གང་འདིར་སྐྱེ་འཆི་དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད། ། དེ་བྱེད་གསེར་འགྱུར་བཅུད་ལེན་སྒྲུབ་པར་བྱེད། ། གང་གི་གཡོ་དང་མི་གཡོར་བཅས་པར་འཁྱམ། ། དེ་རྣམས་རྒ་དང་འཆི་བར་ཅིས་མི་འགྱུར། ། སྐྱེ་ལས་ལས་སམ་ཅི་སྟེ་ལས་ལས་སྐྱེ། ། ས་ར་ཧས་སྨྲས་བསམ་མེད་པ་དེ་ཆོས། ། དོན་དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། རང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྐྱོན་གྱིས་སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟོག་པར་སྒྲོ་བཏགས་ཤིང་བྱས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་འདིར་འཁྱམ་ཞིང་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྲིད་པར་འཆིང་བ་དང་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་རང་གི་ཡེ་ཤེས་བརྟན་པར་བྱེད་དེ།

Likewise, from the scriptures: "In that very [reality], there is no saṃsāra. From where does this bondage of grasping a body come? Where could anyone go to the deathless state? Likewise, one who is liberated should be liberated. From that which is falsely superimposed, There is the delusion of a rope as a snake, a shadow as a flesh-eater. Without abandoning or grasping even the slightest, One abides well in the play, just as it is." This is the song called Guñjari by the venerable Saraha. "By one's own realization, saṃsāra is nirvāṇa. Through wrong views, the world binds itself. For me, the yogi without thought or conceptualization, How could there be the existence of birth and death? Just as birth and death are, So too there is no difference between living and dying. For one who has no doubt regarding birth and death here, That person accomplishes the elixir of the alchemical gold. Those who wander among the moving and the unmoving, How could they not undergo aging and death? Is birth from karma, or is karma from birth? Saraha says: that which is without thought is the Dharma." The venerable Saraha, who has realized the meaning of all dharmas, spoke thus. Regarding the words "by oneself" and so forth: because of the fault of the habitual tendencies of beginningless ignorance, one superimposes and constructs the concepts of existence and nirvāṇa; thus, one wanders in this world and binds or liberates oneself within existence. With the first line, he stabilizes his own primordial wisdom (jñāna).

བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་གསུངས་པ་ནི་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་དྲིན་ལས་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་བསམ་དུ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་བདག་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འཇིག་རྟེན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། གང་འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་གང་གི་སྐྱེ་བ་ཡོད་དེ། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་རང་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་འབོད་པར་བྱེད་དོ། ། གང་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ལ་འཆི་བ་ཡང་མ་མཐོང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྒྲུབ་པ་ལས། ། རང་གི་རང་བཞིན་སྐྱེ་མེད་པ། ། དེ་ཉིད་འཇིག་པར་མ་མཐོང་སྟེ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས། ། དེ་ནི་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་མིང་། ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་གསོན་པ་དང་ཤི་བ་དག་ལ་ལྷན་ཅིག་དབྱེར་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སུ་ཏ་ཀེ་ལས་ཀྱང་། རྨི་ལམ་དང་ནི་རབ་སད་གཞན་དུ་དབྱེ་བ་མེད། ། རྣམ་པར་རྟོག་བྱེད་རྨི་ལམ་འབྲས་བུ་མངོན་འདོད་ཅན། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་ལ་འཆི་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པའང་ཡོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཡང་གསེར་འགྱུར་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཆོ་ག་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །

Regarding the phrase "I" and so forth, the accomplished master Saraha spoke in this way: through the kindness of the guru’s feet, I am the yogi who has fully realized the nature of things and is thus beyond conceptual thought. Therefore, by the words "birth" and so forth, it is said that he has become just like a worldly person. Likewise, with a single verse, he describes the Bhagavatī as being free from the defects of birth, abiding, and destruction, and so on. With the second line, he speaks of the nature of birth: "In this world..." and so forth. Since everything is understood to be selfless, who could have birth? O Lord of Yogis, he addresses himself in this way. For one in whom there is no birth, death is also not seen. Likewise, from the Advayasiddhi: "The nature of the self is unborn; That very thing is not seen to perish. Having abandoned all conceptual constructions, That is the name of non-dual wisdom." Therefore, for a person, the states of being alive and dead are not perceived as distinct from one another. Similarly, the Sūtaka states: "There is no distinction between dreaming and waking; it is the conceptualizer who desires the results of dreams." With the third line, he speaks of his own self-praise: even a yogi who possesses the fear of death and so forth applies various rituals such as alchemy and the like.

བདག་ནི་སླར་ཡང་འཆི་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་སླར་ཡང་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་གནས་ཆེན་པོར་གཡོ་བ་དང་མི་གཡོ་བར་བཅས་པར་འཁྱམ་པར་བྱེད་དོ། ། ཡང་ན་སྔགས་དང་སྨན་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་སུ་བགྲོད་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཡང་བླ་མའི་ལམ་ཐོབ་ནས་འཆི་བ་མེད་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ནི་གཅད་དུ་མེད་ཅིང་གཞིག་ཏུ་མེད་པའི་གཟུགས་སོ། ། རྐང་པ་ལྔ་པས་ལམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་བ་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་བྲལ་བའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་སྐྱེ་བ་ལས་ལས་སུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ་ལས་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ཡང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་བཞེད་པ་གསུངས་ཏེ། དོན་དམ་པར་རིག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་བསམ་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཉིད་དོ། ། བ་རཱ་ལི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། གང་ཚེ་བྷུ་སུ་ཀུ་ཁྱོད་རྔོན་འགྲོ་སྐྱེ་བོ་ལྔ་པོ་སོང་། ། པདྨའི་ཚལ་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་ན་ཡིད་ནི་གཅིག་ཏུ་གྱིས། ། གསོན་པོ་གསོད་པར་མ་བྱེད་ཤི་བའི་རོ་ནི་མ་བླང་ཅིག། ཤ་ནི་མེད་པར་བྷུ་སུ་ཀུ་པ་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་མ་བྱེད། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་བརྐྱང་ནས་སྒྱུ་མའི་རི་དྭགས་གསད་པར་གྱིས། ། བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གིས་གོ་བྱེད་གང་དུ་གང་གིས་གཏམ། ། ལུས་ནི་བདག་གི་སྣོད་ཡིན་ཨེ་མ་ས་ཆུ་མེ་དང་ཟས། །

I am the form free from the conceptualizations of doubt and the fears of death and so forth. The fourth line further expresses praise: "Whose," and so forth, refers to the childish yogi who wanders through the great abodes of Jambudvīpa, including both the moving and the unmoving. Alternatively, through the power of mantras, medicines, and the like, one may travel to the abode of the Thirty-Three. Yet, even having attained the path of the guru, one has not attained immortality itself. I am the form that cannot be cut and cannot be destroyed. The fifth line speaks of the greatness of the nature of the path: "From birth," and so forth, asks how there could be karma from the birth of a Lord of Yogis who is free from agent and action, and how there could be birth from karma. Therefore, the venerable Saraha also expressed his own view: "In the ultimate sense, for the yogi of awareness, because it is inconceivable, it is the nature of phenomena (dharmatā)." This is the song called Varālī by the venerable Trisamjñā. When you, the bhusuku, go hunting, let the five classes of beings go. If you enter the lotus grove, make your mind one-pointed. Do not kill the living; do not take the corpse of the dead. Without meat, bhusuku, do not enter the house. Having spread the net of illusion, slay the illusory deer. Where and by whom is the speech of the sublime guru understood? The body is my vessel; oh, earth, water, fire, and food!

དུས་དང་དུས་མིན་གཉིས་གཟར་རླུང་ལམ་སྦྱར་ཚོད་སྐྱ་བས་དཀྲུག། རྒྱ་དང་རྡོ་ལྕགས་ཐག་པ་མེད་པར་རི་དྭགས་རྒྱག་ཅིང་བྲོས། ། མཆོང་ཞིང་མཆོང་ཞིང་བརྒྱུག་པས་ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུ་ནུབ་པར་གྱུར། ། བྷུ་སུ་ཀུ་པ་མཚན་མོ་ནམ་ནི་རབ་ཏུ་ལངས་པར་གྱུར། ། དོན་དེ་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་བསྐུལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་རི་དྭགས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྣམ་པར་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གང་གི་ཚེ་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀྱེའི་བྷུ་སུ་ཀུ་ཁྱོད་གལ་ཏེ་ལུས་རླུང་གི་རི་དྭགས་ལུས་ཀྱི་རླུང་གི་ངོ་བོའོ། ། རྔོན་པ་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཚོལ་བས་འགྲོ་བར་བྱའོ། ། དེའི་ཚེ་ཡུལ་ལྔ་རྣམས་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གྱུར་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་སའི་ཁམས་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་སྡུད་པའི་རིམ་པས་གསོད་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱེད་པ་ཐོག་མར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། སླར་ཡང་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པས་སྣང་བ་གཉིས་པོ་འགོག་ཅིང་ཡང་དག་པར་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་ཆུ་སྐྱེས་ཚལ་དུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ལ། ། ཡིད་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ལ་ཡང་དག་པར་འབོད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དྷྲཱུའི་རྐང་པས་བརྟན་པ་ལ་དམིགས་པ་གསལ་པོར་བྱེད་པ་གསུངས་ཏེ། གསོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་དབུགས་ནི་གསོན་པོ་ལ་ཨོཾ་ཡིག་ཉིན་མོའི་ཤེས་པས་རང་བཞིན་བཞི་བཅུའི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའོ། །

The times and non-times are both fixed; the wind-path is stirred by the measure of the oar. Without snares, stones, or iron chains, the wild deer runs and flees. Leaping and leaping, it runs until it sinks into the depths of space. When the night has fully dawned, the bhusuku [arises]. This very point is due to the fact that the feet of the accomplished master Bhusuku, whose mind is impelled by innate joy, meditate upon the intent of the wild deer. Regarding the words "When you," and so forth: O Bhusuku, if you [are] the deer of the body—the nature of the body-wind—then you should go seeking the method that renders [it] without intrinsic nature. At that time, the five objects become the aggregate of form; the earth element, which is like a mirror, and the eye faculty and so forth, are the maṇḍalas. By the sequence of withdrawal, "killing" is the initial act of rendering them without intrinsic nature. Furthermore, by the vajra-recitation, the two appearances are blocked. Through the grace of the guru, the perfect union of the vajra and the lotus enters the lotus grove of the wheel of great bliss. To make the mind one-pointed is to become free of conceptualization; this is how one truly calls out to oneself. Therefore, with the feet of Dhṛ, the clear visualization of stability is taught. Regarding the words "The living," and so forth: the breath that has entered the living is the syllable Oṃ, which, through the consciousness of the day, possesses the nature of the forty natural [syllables].

དབྱུང་བའི་དབུགས་ཤི་བའི་རོ་ཧཱུཾ་ཡིག་མཚན་མོའི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོའོ། ། གནས་པའི་དབུགས་ཀྱི་བཞི་ཨཱཿཡིག་མ་ནིང་གི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་བདུན་གྱི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་ཀྱང་། ཨོཾ་ཡིག་གིས་འཇུག་སེམས་ཅན་རྣམས། ། སངས་རྒྱས་སྐུ་ཉིད་མཆོག་ཏུ་རྟག། ཧཱུཾ་ཡིག་འབྱིན་བྱེད་སེམས་ཅན་རྣམས། ། ཨཱཿཡིག་གིས་ནི་གནས་པར་བྱེད། ། དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་མཚན་མོའི་ཆ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། ། དང་པོར་སྲོག་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་དབུ་མར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པར་བྱས་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་ཤ་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བཞི་པའི་དགའ་པས་མ་སྦྱངས་ན་ཀྱེའི་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་པར་མི་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རིམ་པ་ལྔ་ལས་ཀྱང་། མཚན་མོ་མ་ཡིན་མཚམས་ཀྱང་མིན། ། ཉིན་མོ་ཡང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དབང་པོ་གང་དུ་ནུབ་ཅིང་མི་གནས་རང་བཞིན་ལ། ། ཀྱེའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་དགའ་བླ་མའི་ཞབས་ལ་དྲིས། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ལམ་གྱི་ཐབས་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྱུ་མ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་ཐོབ་པ་དེའི་བདེ་བ་ལ་ཚོགས་པའི་ལུས་ལ་དྲ་བ་གཞག་པ་སྟེ། དེ་ཡིས་ལུས་ཀྱི་རི་དྭགས་འཆིང་བར་བྱེད་པ་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་དྲིན་ལས་དེའི་ངོ་བོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །

The exhaled breath of the deceased corpse is the syllable HŪṂ, the nature of the consciousness of night, the essence of the thirty-three [deities]. The abiding breath is the syllable ĀḤ, possessing the nature of the seven [deities] of the neuter consciousness. Likewise, Vajrapāṇi also said: "By the syllable OṂ, sentient beings enter; The Buddha’s body is supremely permanent. By the syllable HŪṂ, sentient beings are expelled; By the syllable ĀḤ, they are made to abide." Thus, it is taught extensively in passages such as, "By the aspect of appearance, which is the very part of night," and so forth. First, having caused the consciousness of the vital breath and so forth to enter the central channel, if one does not subsequently purify the "meat" (the sandhyābhāṣā [intentional language] for ānanda)—the nature of self-consecration—by means of the fourth joy (caturthānanda), one will not enter the house of great bliss at the feet of the bhusuku. Likewise, the Five Stages (Pañcakrama) also says: "It is not night, nor is it the twilight; Nor is it even the day," and so forth. Similarly, the venerable Saraha also said: "Where the senses set and do not remain in their own nature— O, ask the feet of the guru about the coemergent joy (sahajānanda)." The second line teaches the method of the path. Regarding the term "illusion" (māyā) in the phrase "the net of illusion" (māyājāla) and so forth, it should be understood as the branch of activity (karmāṅga). The "net" is placed upon the body, which is the collection of the bliss obtained in the moments of the "various" (vicitra) and so forth. By means of that, the deer of the body is bound; one should realize its essence through the kindness of the guru’s feet.

དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་གང་དུ་ཡང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དགའ་བས་མཉེས་གཤིན་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་གོམས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་གསུངས་སོ། ། ལུས་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཉིད་ནི་བདག་གི་སྣོད་གཞིར་གྱུར་པ་དེ་ལས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔར་གྱུར་པའི་རྫས་བཟའ་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་དུས་དང་དུས་མིན་ནི་ཟླ་བ་ཉི་མ་དག་དང་གསུམ་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་རླུང་ལ་བཞི་པའི་དགའ་བས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལས་ཀྱང་། གང་ཞིག་ཐིག་ལེ་དཀར་འཛིན་ལྷུང་ན་ཉིན་མཚན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་འབྲས་བུ་རྫོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་དང་རྡོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་ནི་རྒྱ་ཞེས་ཏེ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱི་སྐུའི་དགའ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། རྡོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུང་གི་དགའ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། ཐག་པ་ཞེས་པ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་དགའ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་ནམ་མཁའོ། ། བརྒྱུག་པ་ཞེས་པ་ནི་འོད་གསལ་འབེབས་པ་དེ་ཉིད་རླུང་གི་ངོ་བོ་ལུས་ཀྱི་རི་དྭགས་སོ། ། བྲོས་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་གྱུར་པ་རྟག་ཏུ་གོམས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ནམ་མཁར་འོད་གསལ་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། །

Therefore, at the time when the nature of experiencing bliss is attained therein, it cannot be described in any way whatsoever. Likewise, the venerable Saraha also said: "The world is pleased by joy," and so forth. The third line speaks of the distinction of cultivation. Regarding the phrase "the vessel of the body" and so on, the body itself is the foundational vessel of the self; from it, the substances of the five great elements are to be consumed. In that context, "time and non-time" refers to the moon and the sun, and the third, the wind of the avadhūtī, because through the fourth joy (caturtha-ananda), all are completely destroyed. Thus, food and drink are rendered without inherent existence. Likewise, the glorious Kālacakra also says: "If the white drop is held or falls, day and night," and so forth. The fourth line speaks of the perfection of the result. Regarding the phrase "the seal and the stone" and so on: therein, the joy of great bliss is the "seal" (mudrā), which is the conceptualization of the joy of the saṃdhābhāṣā body. "The stone" (pāṣāṇa) is the conceptualization of the joy of the saṃdhābhāṣā speech. "The rope" (rajjū) is the conceptualization of the joy of the saṃdhābhāṣā mind. All of these, including form and so forth, are also space. "Running" refers to the descent of the clear light, which is the very nature of the wind, the "deer of the body." "Fleeing" means that for the yogi who is constantly habituated to the lack of inherent existence, [the deer] dissolves into the clear light in space.

དེའི་ཕྱིར་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་མཚན་མོ་ཞེས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་མུན་པ་སངས་པ་ནི་བྲོས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། བདག་ཉིད་དེ་བཞིན་ཐིག་གྱུར་ཏེ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྲོག་གི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དཔའ་བོའི་ཏི་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། གང་ཚེ་ཟླ་བ་གང་བ་ཤར་གྱུར་པ། ། དེ་ཚེ་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དྲི་མ་མེད། ། གཏི་མུག་དྲི་མ་གཅོད་པ་བླ་མའི་གསུངས། ། ཡུལ་དང་དབང་པོ་ནམ་མཁར་སླེབ་པར་འགྱུར། ། མཁའ་མཚུངས་ས་བོན་གང་ཞིག་མཁའ་མཉམ་འགྲོ། ། རང་གི་ཤིང་ལས་ཁམས་གསུམ་གྲིབ་མས་ཁྱབ། ། ཇི་ལྟར་ཉིན་བྱེད་ཤར་བས་མཚན་མོ་སེལ་བར་བྱེད། ། སྲིད་མཚོར་གཏི་མུག་རབ་རིབ་སེལ་བར་བྱེད། ། ཇི་ལྟར་(དང་,ངང་)པའི་རྒྱལ་པོས་ཆུ་བོ་འབྱེད། ། སྲིད་པ་ཟ་ཞེས་ཀཱཧྞ་པ་ཡིས་སྨྲ། ། དོན་དེ་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པའི་རོ་དེ་ཡིས་སླར་ཡང་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་རྣམ་པར་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། ། ཟླ་བ་གང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མའི་དྲིན་ལས་གང་གི་དུས་སུ་ཆ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤར་བར་གྱུར་པ་དེའི་དུས་སུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཤིན་དུ་དྲི་མ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དྷཱའི་རྐང་པ་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པས་བླ་མའི་གསུང་གིས་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་འབྲོས་པར་འགྱུར་རོ། །

Therefore, the venerable Bhūṣuku stated: "Night" refers to the meaning of the darkness of ignorance having fled. Likewise, the scriptures also state: "The self is likewise the drop; the Blessed One is the lord of life," and so forth. This is the song entitled "The Hero’s Drop" by the venerable Kṛṣṇācārya: When the full moon has risen, At that time, the king of the mind is stainless. The Guru’s speech cuts through the stain of delusion; Objects and faculties reach the sky. The seed, equal to space, moves through space; From its own tree, the shadow of the three realms pervades. Just as the rising sun dispels the night, It dispels the cataracts of delusion in the ocean of existence. Just as the king of swans parts the river, Kāṇhapa says: "Existence is consumed." That very meaning is again meditated upon by Kṛṣṇācārya through the flavor of the non-referential nature of all phenomena, the king of great bliss. Regarding the phrase "the full moon" and so forth: through the grace of the Guru, at the time when the maṇḍala of the moon of bodhicitta, possessing sixteen digits, has risen, the lord of yogis, the king of the mind, becomes utterly stainless. The line beginning with "cuts through" (chod pa) confirms that very meaning: through the speech of the Guru, the wise will cause the obscurations of delusion and so forth to flee.

ཡུལ་དང་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་མཁར་འོད་གསལ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དུས་མཉམ་ཤར་བ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པ་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་ནུས་པ་གསུངས་ཏེ། མཁའ་མཚུངས་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི་ས་བོན་ནི་འོད་གསལ་གྱི་རང་བཞིན་སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་འོད་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ནི་རང་གི་ཤིང་ལྗོན་པའི་གྲིབ་མ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཁྱབ་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་ཏེ། མཚན་མོ་སེལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཉིན་མོར་བྱེད་པ་ཤར་བར་གྱུར་ན་མཚན་མོ་མུན་པ་སེལ་བ་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་གྱི་ཚོགས་ལ་རབ་ཏུ་འདུད་ན་སོ་སོར་ལྟ་བ་ལས་ཡང་དག་པར་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དྲིན་ལས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཏི་མུག་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་རིང་དུ་འགྲོས་པར་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྱོད་པ་གསུངས་ཏེ། ངང་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཕྱི་རོལ་དུ་ངང་པའི་རྒྱལ་པོས་ཆུ་དང་འོ་མ་འདྲེས་པའི་ཆུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་འོ་མ་འཐུང་བར་བྱེད་དོ། ། ནག་པོ་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལ་ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་མཆོག་གི་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྲིད་པའི་རང་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སྲིད་པ་བཟའ་བར་བྱ་བ་ཡིན་གྱིས་ཁྱོད་སྲིད་པ་ལེན་པར་མ་བྱེད་ཅིག་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཡེ་ཤེས་བྱང་ཆུབ་པ་ལས་ཀྱང་། །

The phrase "object and faculty" and so forth causes one to enter the luminosity of space. Likewise, the venerable Saraha also said: "Homage to that which arises simultaneously," and so on. The second line speaks of the power of the seed of phenomena; "the seed equal to space" and so forth means that the seed equal to space is born from the mind, which is the nature of luminosity. Its nature, the intensely radiant light, pervades the three worlds with the rays of wisdom of the Lord of Yogins, like the shadow of its own tree. The third line speaks of its specific characteristics; "dispelling the night" and so forth means that just as the rising of the sun dispels the darkness of night, so too, if one bows deeply to the mass of dust at the feet of the sublime guru, it is taught that through the grace of the nature truly born from individual vision, the obscurations of ignorance, hatred, and so forth within the ocean of existence are driven far away. The fourth line speaks of the conduct of the Lord of Yogins; "the king of swans" and so forth means that just as the king of swans externally separates water from milk that has been mixed and drinks the milk, so too, Kṛṣṇācārya himself, through the supreme reality of the yogin, understands the nature of existence and thus existence is to be consumed; do not take up existence. Likewise, from the Jñānasiddhi:

སྲིད་པ་མ་ཡིན་མྱང་འདས་མིན། ། ཡང་དག་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པ་ལས། ། ཞེས་སོ། ། འདི་ནི་ཐག་པའི་ཞབས་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་སོ། ། ཆོས་འབྱུང་རྐང་རྟེན་རྡོ་རྗེའི་གནས་ཀྱི་སྐད། ། ལན་ལྔ་འཐག་ཅིང་འཐག་པས་དྲི་མེད་གོས། ། བདག་ནི་ཐ་གའི་རང་བཞིན་རྒྱུ་རྣམས་དང་། ། སྤུན་དོག་བདག་གིར་མཚོན་པ་མི་ཤེས་སོ། ། ཕྱེད་བཅས་ཁྲུ་གསུམ་ཁྱིམ་འཐག་སུན་སྒྲོན་གསུམ། ། ནམ་མཁའ་ཁེངས་གྱུར་དེ་ནི་ཐག་འཐག་གོ། ། གཞོམ་མེད་ཐག་བཟང་སྦྲ་ནི་བླ་མའི་གསུང་བྲལ་མིན། ། གནས་གཉིས་བཅད་ནས་རྒྱུན་རྣམས་བསྒྲིམས་ཤིང་བརྟན་པོར་སྒྱོངས། ། ནོར་བུས་སོན་པ་སྟོང་ཉིད་ཀྱིས་མཚོན་སྟོང་ཉིད་སྙིང་། ། ཐག་གི་རོ་རྙེད་ཐ་ག་གཏི་མུག་དྲ་བ་གྲོལ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཐ་ག་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་འབྱུང་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། རྐང་རྟེན་ཞེས་པ་ནི་རྐང་པ་བཞི་དགའ་བ་བཞིའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། ཨི་ཡིག་གང་བྱེད་ལྷ་མོ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་དོན་དམ་རིག་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་འབྱུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་བྱ་བ་དང་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ལས་དེའི་གནས་ཀྱི་སྐད་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། རྡོ་རྗེ་འབེབས་པས་གཡོ་བ་ཉིད། ། པདྨ་ཡོད་པས་རྡོ་རྗེའོ། །

"It is neither existence nor nirvāṇa; through realizing it exactly as it is." Thus it is said. This is the song of the feet of the weaver. "The language of the place of the vajra, the source of phenomena and the footstool: By weaving and weaving five times, the stainless cloth is produced. I do not know the nature of the weaver, the causes, Or the shuttle and the thread that represent me. With three and a half cubits, the loom, and three lamps, When the sky is filled, that is the weaving of the weaver. The indestructible, excellent weaver’s tent is not separate from the Guru’s speech. Having cut the two places, tighten and firmly stretch the threads. The jewel-attained emptiness symbolizes the heart of emptiness. Having found the flavor of the weaver, the weaver is freed from the net of ignorance." The realized master, the feet of the weaver, spoke this for the sake of sentient beings in order to comprehend the meaning of all phenomena. Regarding the phrase "the source of phenomena" (dharmodaya) and so forth, it should be understood as the source of phenomena of insight (prajñā) in the intentional language (saṃdhāyabhāṣā). "The footstool" refers to the four feet that serve as the support for the four joys. Likewise, the Hevajra Tantra (Dvikalpa) also states: "The letter I is the goddess who acts," and so forth. Alternatively, the source of phenomena is that which is the source of phenomena exactly as it is, through ultimate knowledge (vidyā). "Vajra" refers to the activity and the agent of the Lord of Yogins; the language of its place is yoga. Likewise, the feet of Saraha also said: "By the descent of the vajra, there is movement; Because of the lotus, there is the vajra."

བྱ་བ་བྱེད་པས་རྒྱས་འདེབས་པ། ། འདི་ནི་བདེ་ཆེན་རྒྱལ་པོའོ། ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ལ་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་སོ། ། དྲི་མེད་གོས་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། ཀུན་རྫོབ་ཀུནྡ་དང་མཚུངས་པ། ། དོན་དམ་བདེ་བའི་གཟུགས་ཅན་ནོ། ། ཞེས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། བདག་ནི་ཐ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཐབས་ཀྱི་བདག་ནི་ཐ་ག་པའི་ཞབས་སོ། ། རྒྱུ་དང་སྤུན་དག་གི་གང་གི་ཕྱིར་ན་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བ་དམིགས་པས་མཚོན་པ་དག་གིས་མི་ཤེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་། གཟུང་འཛིན་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར། ། སེམས་ནི་གང་དུའང་སྐྱེ་བ་མེད། ། གང་ལ་སེམས་ཉིད་སྐྱེ་མེད་པ། ། དེ་ཉིད་མཆོག་གི་གོ་འཕང་ངོ་། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་རྟེན་དང་བརྟན་པ་གསུངས་ཏེ། ཕྱེད་བཅས་ཁྲུ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་ཁང་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་དགའ་བ་གསུམ་པ་བསྐྱེད་པའོ། ། ནམ་མཁའ་ཁེངས་གྱུར་ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་འོད་གསལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་སྦྱར་བར་བྱས་པས་སོ་སོར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པས་བདག་གནས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། ལུས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི། ། གཞན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་མེད། ། ཅེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ཡིད་ཆེས་པའི་ཚོགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Sealing through the performance of activity—this is the King of Great Bliss. In that regard, the conventional bodhicitta, which is the nature of the five primordial wisdoms such as the mirror-like wisdom and so forth, arises from the lotus of insight through the grace of the Guru, the Vajra. "Stainless garment" means it is completely purified by natural luminosity. Likewise, from the Hevajra Tantra (the Two-Part Tantra): "The conventional is like a jasmine flower; the ultimate has the form of bliss." The line beginning with "Dhru" stabilizes the perfect realization. "I am the weaver" and so forth refers to the feet of the weaver, who is the nature of the method. Because of the causes and the threads, those who perceive the distinction between the conventional and the ultimate do not understand. Likewise: "Because the entities of subject and object do not exist, the mind is not born anywhere. That in which the mind itself is unborn is the supreme state." The second line speaks of the support and the supported; "three and a half cubits" and so forth refers to liberation within the meditation chamber of one's own body, wherein the third joy is generated. "Filling the sky" means that by being thoroughly joined with the completely pure luminosity, one dwells in the self through individual observation. Likewise, from the Hevajra Tantra: "The mind itself, which is separate from the body, is not to be abandoned elsewhere." The third line speaks of the assembly of those who have conviction.

གཞོམ་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐགས་བཟང་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རླུང་གཉིས་ལ་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲ་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་སོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྒྲ་བརྙན་དང་། ། དེ་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གིས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། གནས་གཉིས་ཆད་གྱུར་ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་དངོས་པོ་མེད་པར་འཛིན་པ་དག་བཅད་ནས་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་བསྟན་པས་མི་ཕྱེད་པར་བདག་གིས་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྣལ་འབྱོར་པའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ནོར་བུས་སོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་དར་མའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཁྱུད་པས་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་རྣལ་འབྱོར་མ་བདག་མེད་མའོ། ། ནོར་བུར་གནས་ཞེས་པ་ནི་འཐག་པའི་ཚུལ་ཐ་གའི་ཞབས་བདག་གིས་ཐོབ་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་དྲིན་ལས་གཏི་མུག་གིས་མངོན་པར་འཁྱུད་པའི་སྲད་བུས་བཅིངས་པ་རྣམ་པར་དྲལ་བར་གྱུར་པའོ། ། ཐག་ཅེས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་ཆོས་དང་རྣམ་པར་བྲལ་ནས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དེ་ནི་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཤ་བ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཞི་བའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ཚད་མས་བརྟགས་ཤིང་བརྟགས་པའི་ཆ་ཤས་ཆ། ། ཆ་ཤས་ཆ་ཤས་བརྟགས་ན་ལྷག་མ་མེད། ། དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་གཟུགས་ནི་མ་རྙེད་དོ། ། ཤཱནྟིས་སྨྲས་པ་ཅི་ཞིག་སྒོམ་པར་བྱེད། །

Regarding the phrase "indestructible" and so forth, the "warp" is spoken in intentional language (saṃdhyābhāṣā) to refer to the conceptualization of the sound and reflection of the indestructible within the two winds, which are the nature of prāṇa and āyāma, method and insight. The "simultaneously born reflection" and that very conventional bodhicitta are to be accomplished through the speech of the sublime guru. "The two places severed" means that having cut through the grasping at entities and non-entities, I shall make them indivisible by teaching the perfect union of the vajra and the lotus. The fourth line expresses praise for the yogi: "Reached by the jewel" and so forth means that through the realization that all phenomena are naturally luminous, and by embracing the "youthful one," that very reality is naturally transformed into the avadhūtī, the yoginī Nairātmyā. "Abiding in the jewel" means that I have attained the feet of the weaver, the method of weaving. Therefore, by his grace, the bonds of the thread of ignorance that tightly embrace me are torn asunder. "Warp" means that, being free from the phenomena of birth, I have become a Vajradhara. Likewise, the venerable Saraha also said: "That which is called 'Glorious'..." and so forth. This is the song of Śavarī, by the venerable Śāntipa: "When the parts examined by valid cognition are analyzed, And the parts of those parts are analyzed, nothing remains. Therefore, form is not found. What is there to be meditated upon?" Śānti has said.

ཚད་མས་བརྟགས་བརྟགས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སོང་། ། སླར་ཡང་བླངས་ནས་རང་གི་འགོག་པར་བྱེད། ། རྣམ་པ་གཉིས་འབབ་ལམ་ནི་མ་མཐོང་སྟེ། ། ཤཱནྟིས་སྨྲས་པ་སྐྲ་རྩེའི་ཆ་མི་ཤོང་། ། བྱ་བ་བྱེད་པ་ཟུང་དག་ཡོད་མ་ཡིན། ། རང་གིས་རིག་པས་ཤཱནྟི་པ་ཡིས་སྨྲས། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགའ་བའི་བདེ་བས་གང་ཞིང་བརླན་པ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཤཱནྟི་པས་དོན་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་གསུངས་སོ། ། ཏུ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉེས་པ་ཉིད་ཚད་མས་གཞལ་བར་རིག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་དང་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་འདིར་གཡོ་བ་དང་མི་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཆ་ཤས་ཅན་གཅིག་ཚད་མས་སྐྱེས་པར་བྱས་པའི་རང་བཞིན་ཆ་ཤས་དྲུག་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་བྱས་ནས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆ་ཤས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གོང་བུའི་རྡུལ་ཕྲན་ཆ་དྲུག་ཏུ་དངོས་པོ་མེད་པར་ཕྱེ་ཞིང་ཕྱེ་བས་ཆ་ཤས་མེད་པའོ། ། ཆ་ཤས་མེད་པས་མཚོན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དེའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུའི་ཕྱིར་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་མེད་དོ། ། ཤཱནྟིའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པ། དངོས་པོ་དེ་ལ་དམིགས་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཅི་ཞིག་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཤེས་རབ་ལེའུ་ལས། ། རྣམ་པར་དཔྱད་བྱས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། ཚད་མས་བརྟགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་ཚད་མས་ཡང་ཆ་ཤས་ལ་སོགས་པ་འབྱིན་པའོ། ། སྟོང་པ་ཞེས་པ་ནི་འོད་གསལ་ལ་སེམས་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའོ། ། དེ་ལ་བདག་གིས་འོད་གསལ་བཟུང་ནས་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་།

When analyzed by valid cognition, it becomes emptiness; yet, taking it up again, one negates it. Not seeing a path for these two to descend, Śānti said that not even a hair-tip’s portion can fit. There is no duality of agent and action; Śāntipa spoke of this through self-knowing awareness. The master Śāntipa, who is established as being filled and moistened by the bliss of the joy of primordial wisdom (jñāna), has clearly taught this very meaning for the sake of beings. Regarding the phrase "tu-la" and so forth: when one understands that the nature of faults is itself measured by valid cognition, one analyzes the single whole—whether moving or unmoving in the three worlds, or in body, speech, and mind—into six parts. Having established that nature in six parts, one then divides those very parts into six atom-particles, which are then shown to be without substantiality. Because they are partless, that which is characterized by partlessness is also devoid of a cause; therefore, for the cause of that mind, there is no subsequent attainment. The venerable Śānti said: "What is there to meditate upon regarding an entity, or what is there to meditate upon regarding a non-entity?" Likewise, in the Prajñāpāramitā chapter, it is said: "When analyzed," and so forth. The second line stabilizes that very meaning. Regarding the phrase "analyzed by valid cognition" and so forth: through the valid cognition that analyzes those, one further extracts the parts and so on. "Emptiness" refers to the mind having thoroughly entered into luminosity (prabhāsvara). In that regard, "having grasped luminosity, I negate," and so forth, refers to the meditation on the grasping of a self.

སྒོམ་པ་པོའི་ངོ་བོ་འགོག་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། བསྒོམ་མེད་སྒོམ་པ་པོ་ཡང་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། འབབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིར་མཆོག་གི་ལམ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཤཱནྟིའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། འདིར་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཆའི་ཆོས་ཀྱིས་ཞུགས་ན་དེའང་རིང་བ་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན་སྐྲའི་རྩེ་ཁའི་མཚམས་ཀྱི་ཆ་འདིར་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དེ་ཡི་ལུས་ལ་ཁོང་སེང་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རང་བཞིན་ལ་དམིགས་པ་གསུངས་ཏེ། བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཤཱནྟིའི་ཞབས་ཀྱིས་རང་ཉིད་བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་གོ་འཕང་དུ་གསུངས་སོ། ། འདི་ཉིད་ཚད་མའི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་ལས་བླ་ན་མེད་པའི་གོ་འཕང་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། བླ་མའི་རིམ་པ་ཉེར་བསྟེན་པས། ། གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་བདག་གིས་ཤེས། ། འདོད་པ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ནམ་ཕྱེད་ཆུ་སྐྱེས་ཁེངས་རྒྱས་སུམ་ཅུ་གཉིས། ། རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་དེ་ལ་ཡན་ལག་ཚིམ། ། རི་བོང་འཛིན་ལམ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་བསྐྱོད། ། རིན་ཆེན་ཚིག་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྨྲ། ། རི་བོང་འཛིན་བསྐྱོད་མྱ་ངན་འདས་པར་འགྲོ། ། པདྨ་ཅན་ནི་པདྨར་འབབ་པའི་ཆུ། ། ཁྱད་པར་དགའ་བ་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ། །

This is called the negation of the essence of the meditator. Likewise, the Hevajra Tantra in Two Sections also states: "There is no meditation, and no meditator," and so forth. The third line speaks in praise of the path; "flowing" and so forth means that because the supreme path is non-dual, it is without duality. Therefore, the venerable Śāntipa stated: "If one enters here by means of a phenomenon as small as a fraction of the tip of a hair, that too is far [from the goal]." Alternatively, "there is nothing here at the boundary of the tip of a hair." Likewise, the venerable Nāgārjuna also stated: "In that body, there is no hollow," and so forth. The fourth line speaks of the observation of the nature; "activity" and so forth means that the accomplished master Śāntipa stated that because it is free from agent and action, it is the unsurpassed state. This very state, produced by the reasoning of valid cognition, is known by oneself through the kindness of the sublime guru. Likewise, the Hevajra Tantra in Two Sections also states: "By closely relying on the stages of the guru, I have known the excellence itself." This is the song entitled "Bestowing Desires" by the venerable Trisamjñā. "At midnight, the thirty-two lotuses are fully bloomed; the yoginīs satisfy the limbs therein. The path of the moon moves into the avadhūtī; the precious word speaks the coemergent. The moon moves toward nirvāṇa; the lotus-like one is the water flowing into the lotus. The special joy is devoid of characteristics."

གང་གིས་དེ་ཤེས་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། ། བྷུ་སུ་ཀུས་སྨྲས་བདག་གིས་ཚོགས་པ་ཤེས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་དགའ་བདེ་བ་ཆེན་པོར་རོལ། ། དོན་དེ་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རོས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བྷུ་སུ་ཀུས་གསུངས་ཏེ། ནམ་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལ་དབང་གི་ལེའུར་གསུངས་པའི་ཆོ་ག་ལས། ནམ་ཕྱེད་ཀྱི་ཐུན་མཚམས་བཞི་ལ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་སྟེར་བའི་དུས་སུ་རྡོ་རྗེ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་གྱི་ཆུ་སྐྱེས་ནི་བདག་གི་གཙུག་ཏོར་གྱི་ཆུ་སྐྱེས་སུ་རྣམ་པར་རྒྱས་པའོ། ། དེའི་དུས་ལ་རྣལ་འབྱོར་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཞེས་པ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འབབ་པ་ལ་ལ་ནཱ་དང་ར་ས་ནཱ་དང་། ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་མི་ཕྱེད་མ་ཕྲ་མོའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེའི་གནས་སུ་འབབ་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པས་ཡན་ལག་ཡང་དག་པར་ཚིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། བྷྲཱུའི་རྐང་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་བླ་མའི་སྟོབས་གསུངས་ཏེ། དུས་དེར་དེའི་རྒྱུས་རི་བོང་འཛིན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་གྱི་རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོར་སོན་པ་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་དེ་ཉིད་རིན་པོ་ཆེའི་མཐུ་ལས་དེ་དག་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སེམས་ཀྱི་དབང་པོའི་མདའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དོན་དེ་ཉིད་གསུངས་ཏེ།

Whoever knows that is a buddha. Bhūsuku said: "I know the assembly; I revel in the great bliss of coemergent joy." The accomplished master Bhūsuku, who is completely filled with the flavor of that very reality—the coemergent—spoke these words. Regarding the phrase "at midnight" and so forth, according to the ritual taught in the Chapter on Empowerment, at the time of bestowing the wisdom-knowledge empowerment during the four sessions of midnight, the lotus of the vajra-sun’s rays is fully blossomed within my own crown-lotus. At that time, the "thirty-two yoginīs" should be understood as the thirty-two descending drops of bodhicitta within the lalanā, rasanā, and the indivisible, subtle form of the avadhūtī, and so forth. They cause [the drops] to flow into those locations. Through the assembly of their joys and so forth, the limbs are perfectly satisfied. The power of the guru, together with the syllable bhṛūṃ, is taught: at that time, by that cause, the "hare-holder"—the moon of bodhicitta—reaches the tip of the vajra via the path of the avadhūtī. Through the power of the precious jewel of the sublime guru’s speech, he reveals coemergent joy to them. Likewise, the venerable Saraha also said: "The arrow of the mind’s faculty," and so forth. The second line expresses that very same meaning.

བསྐྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རི་བོང་འཛིན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་གྱིས་གང་དུ་ཡོངས་སུ་སྐྱོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོ་མཆོག་ལ་མྱ་ངན་འདས་པ་འོད་གསལ་བར་གྱུར་པའོ། ། པདྨའི་རོ་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རོ་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། པདྨ་ཅན་ནི་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པ་བདག་མེད་མ་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་རོ་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རོས་སྐུ་རྡོ་རྗེ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་སྟེང་དུ་འབབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། རབ་ཏུ་འབབ་པས་རང་སེམས་འཆིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དོན་དེ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་བཞི་པའི་དགའ་བ་དག་པ་འདི་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་གང་གི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་རྟོགས་པ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཉིན་མཚན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བརྒྱན་པའོ། ། འདིར་དེ་ཉིད་རྣམས་ཀྱི་མ་རིག་པའི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་ཌ་ཌཱི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། བ་ལང་ཁུ་རིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རང་གི་རྟོགས་པ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། བྷུ་སུ་ཀུས་སྨྲས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་བདག་གིས་བཤད་པ་སྟེ།

Regarding the phrase "moving" and so forth: wherever the "hare-holder" bodhicitta is moved by way of the avadhūtī path, that very [bodhicitta] becomes the luminosity of nirvāṇa at the supreme tip of the vajra through the kindness of the guru. This is because the flavor of great bliss exists within the flavor of the lotus. The "Lotus-Holder" is that very avadhūtī of completely pure nature, the selfless one; because the flavor of that very lotus—the bodhicitta of great bliss—expands the Vajra Body, it flows upward into the wheel of great bliss. Likewise, the venerable Kṛṣṇācārya also said: "By flowing intensely, one's own mind is bound," and so forth. The third line expresses that very point: this pure fourth joy, which is free from the characteristics of the special joy and so forth, is the realization of the Lord of Yogins, which, through the kindness of the guru, becomes day and night; that very [realization] is the Blessed Vajradhara, endowed with the thirty-two major marks and adorned with the eighty minor signs. This is because, in this state, there is no occasion for ignorance. Likewise, the venerable Vajraḍākinī also said: "The ox knows the [milk]," and so forth. The fourth line stabilizes one's own realization. Regarding the phrase "spoken by Bhūsuku" and so forth: it is the explanation given by the venerable Bhūsuku.

ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྦྱོར་བས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་རོལ་པའོ། ། བར་ཌི་ཞེས་པའི་གླུ་དབྱངས་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། མཐོ་ཞིང་མཐོ་བའི་རི་བོ་དེར། ། ས་ཝ་རི་ཡི་བུ་མོ་འདུག། རྨ་བྱའི་མདོངས་ནི་ལུས་ལ་གྱོན། ། མ་རུའི་ཕྲེང་བ་མགུལ་དུ་དཔྱངས། ། སྨྱོན་པ་ས་ཝ་རི་ནི་འཁྲུལ། ། གུ་ལི་མ་བྱེད་ས་ཝ་རི། ། ཁྱོད་ཀྱི་རང་གི་ཁྱིམ་མི་མོ། ། མིང་ནི་ལྷན་སྐྱེས་མཛེས་ལྡན་མ། ། སྣ་ཚོགས་ཤིང་མཆོག་རྩེ་མོ་ནི། ། ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུ་ཡལ་ག་རེག། གཅིག་པུར་ས་ཝ་རི་ཉིད་འགྲོ། ། རྣ་རྒྱན་འཁོར་ལོ་རྡོ་རྗེ་འཛིན། ། ཁམས་གསུམ་པོ་ཡི་ཁྲི་ཉིད་བཤམས། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཉལ་ས་བྱས། ། ས་ཝ་རི་སྦྲུལ་བདག་མེད་མ། ། གཟུགས་འཚོང་དགའ་བས་ནམ་ལངས་གྱུར། ། སེམས་ནི་སོ་རྩི་བདེ་བ་ཆེ། ། ག་བུར་ཟ་བ་སྟོང་པ་ཡི། ། བདག་མེད་མ་ཡིས་མགུལ་ནས་འཁྱུད། ། བདེ་ཆེན་མཚན་མོ་ནམ་ལངས་གྱུར། ། བླ་མའི་གསུང་གི་གཞུ་དང་ནི། ། རང་གི་ཡིད་ཀྱི་མདའ་ཡིས་ཕུག། མདའ་གཅིག་ཉིད་ནི་བསྡོགས་བྱས་ནས། ། མཆོག་གི་མྱ་ངན་འདས་པ་ཕུག། སྨྱོན་པ་ཤ་ཝ་རི་པ་ནི། ། ཆེར་ཁྲོས་རི་བོ་མཆོག་རྩེ་ཡི། ། མཚམས་སུ་ཞུགས་ནས་ཤ་ཝ་རི། ། བདག་གིས་ཇི་ལྟར་མཆོང་བར་བྱེད། ། གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་ཝ་རི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རོས་ཕུག་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་དོན་དུ་གསུངས་སོ། །

Through the union of method and insight, the coemergent joy of great bliss is realized through the kindness of the sublime guru and is thus enjoyed. This is the song "Bardi," by the venerable Saraha. On that mountain, higher and higher, Dwells the daughter of Śavari. She wears a peacock feather on her body, And a garland of maru berries hangs from her neck. The madman Śavari is deluded; Do not be a guli [fool], Śavari! She is your own wife, Named the "Beautiful Coemergent One." At the peak of the supreme, manifold tree, Its branches touch the very depths of space. Śavari goes there all alone. Holding the wheel and vajra as ear-ornaments, He prepares the throne of the three realms, And makes it a bed of great bliss. Śavari, the mistress of the snake, The prostitute, is delighted as dawn breaks. The mind is the betel-leaf of great bliss; Eating camphor, she is emptiness. Naked Nairātmyā embraces his neck. The night of great bliss has turned to dawn. With the bow of the guru’s speech And the arrow of his own mind, he pierces. Having readied a single arrow, He pierces the supreme nirvāṇa. The madman Śavaripa, Greatly enraged, enters the boundary Of the peak of the supreme mountain. Śavari, how shall I leap? The accomplished master Śavaripa, having pierced that very reality with the flavor of great compassion, spoke this for the sake of the world.

མཐོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་རང་ལུས་སྒལ་ཚིགས་ཀྱི་དབྱིག་པ་མཐོ་བའི་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་ས་ཡིག་གི་ཕ་རོལ་ཧ་ཡིག་དེ་ཉིད་འཛིན་པ་དེ་ཉིད་ས་ཝ་རིའོ། ། དེའི་ཁྱིམ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བདག་མེད་མ་ཨ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པ་ལ་འདུག་པར་བྱེད་དོ། ། རྨ་བྱའི་མདོངས་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ལྷག་པར་གནས་པ་དེ་ལ་གོས་དང་རྒྱན་དུ་བྱས་པའོ། ། མ་རུ་ནི་གུཉྫ་སྟེ་མགྲིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་གུ་ཧྱའི་གསང་སྔགས་ལྷག་པར་རྣམ་པར་འཛིན་པའོ། ། རྐང་པ་གཞན་གྱི་རྐང་པས་དྷཱུའི་རྐང་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གོམས་པའི་རང་བཞིན་གསུངས་སོ། ། སྨྱོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མའི་ངོ་བོས་དབུགས་འབྱིན་པ་སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ། ཀྱེའི་སྨྱོན་པ་ཡུལ་ལ་འཁྲུལ་པའི་སེམས་ས་ཝ་རི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཅིག་པའོ། ། གུ་ལི་ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་བྱེད་ཅིག་པའོ། ། བདག་ཉིད་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མི་མོ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་མཛེས་པ་ཅན་ནོ། ། སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་ལུས་ཀྱི་རི་རབ་བོ། ། ཤིང་མཆོག་ནི་མ་རིག་པའི་གཟུགས་ལ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཀྱི་སྣ་ཚོགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་རྒྱས་པ་རང་གི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པའོ། ། འདིའི་ཡལ་ག་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ནམ་མཁའ་ལ་འོད་གསལ་ལ་རེག་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བདག་མེད་མ་གཅིག་པུའོ། །

Regarding the phrase "high" and so forth: the lord of yogis, within his own body, holds the letter ha—which is beyond the letter sa—at the summit of Mount Meru, the high backbone, within the wheel of great bliss (mahāsukhacakra); that itself is Savarī. He dwells in her abode, the wisdom mudrā (jñānamudrā) Nairātmyā, who is born from the letter a. "Peacock eye" refers to the various conceptual forms of the directions that abide as her garments and ornaments. Maru is guñjā; it refers to the intensely holding the secret mantra of guhya in the throat wheel of enjoyment (saṃbhogacakra). The other line should be understood as the line of dhū. The second line describes the nature of cultivation. "Madman" and so forth refers to the Blessed One, in the essence of Nairātmyā, bestowing relief. "O madman," the mind deluded regarding objects is Savarī, the unity of method and wisdom. "Do not make guli" means do not engage in conceptualizations such as joy and so forth. "Your own wife" is the wisdom mudrā, the coemergent (sahaja) one who is beautiful. "Various" and so forth refers to the Mount Meru of her body. "Supreme tree" means that the forms of ignorance, joy, and so forth, through the various elaborations of mantra, have become her own form. Its branches are the five aggregates that touch the luminosity in space. Therefore, she is Nairātmyā alone.

རྣ་རྒྱན་ཞེས་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་གནས་ལ་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ལྔ་རུས་པའི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པར་བྱས་ནས། རྡོ་རྗེ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་འཛིན་པ་ཟུང་འཇུག་གི་ཚུལ་གྱིས་འདིར་ལུས་ཀྱི་རི་བོ་ལ་འགྲོ་བ་ནི་རོལ་པར་བྱེད་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རོལ་པའི་བདེ་བའི་སྟོབས་གསུངས་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་གསུམ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་འོད་གསལ་བ་བརྐྱང་ནས་དེ་ཡིས་གཟུང་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོར་ཉལ་བར་བྱས་ནས་ས་ཝ་རི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ནི་ལྟོས་འགྲོ་དང་ལྷན་ཅིག་གཟུགས་འཚོང་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་དཱ་རི་ཀ་སྟེ། བདག་མེད་མ་གཟུགས་འཚོང་མའོ། ། དགའ་བས་ཞེས་པ་ནི་རོལ་པའི་དཔེ་མེད་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། ། མཚན་མོ་ཞེས་པ་ནི་མུན་པར་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འཇོམས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་བདུད་རྩི་ཉིད་ཀྱང་འཁོར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། རྨ་བྱའི་མདོངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྙིང་གི་འོད་གསལ་གོ་ལར་མོས་པ་དང་ག་བུར་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ངོ་བོས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཡིས་དེར་མོས་པའོ། ། སྟོང་པ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། བདག་མེད་མའི་ཡེ་ཤེས་རྣལ་འབྱོར་མས། མགུལ་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོར་རྣམ་པར་འཛིན་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་འོད་ཟེར་གྱིས། ནམ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་མུན་པ་རང་ཉམས་པའོ། །

Regarding the term "ear-ornament," it refers to adorning the various locations with the five mudrās, such as the wheel and so forth, using bone ornaments. Here, "vajra" refers to the wisdom of method, which is held in the manner of union; its movement upon the mountain of the body is the play [of the deity]. The third line teaches the power of the bliss of play: "the three realms" and so forth refers to the three realms of body, speech, and mind. Having extended the luminosity into space, one lies within the great bliss grasped by that. "Savarī" is the vajra of the mind; "together with the serpent" refers to the "prostitute" (rūpavikrayinī), who is Nairātmyā, so called because she destroys the afflictions. "With joy" means that the incomparable play will increase. "At night" means that in the darkness, the conceptualizations of method and wisdom are destroyed. Likewise, the venerable Saraha also said: "The glorious vajra nectar itself also revolves," and so forth. The fourth line teaches the nature of cause and effect: "the eye of the peacock" and so forth refers to the luminosity of the heart, which is the sphere of devotion. "Camphor" is the nature of union; through the very nature of cause and effect, one is devoted to that therein. "Emptiness" is that very emptiness endowed with the supreme of all aspects. By the yoginī of Nairātmyā’s wisdom, the "neck" is held in the enjoyment wheel (saṃbhogacakra) by the light rays of the wisdom of great bliss. "When" means that the darkness of the afflictions within one's own body is naturally exhausted.

དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སཱུ་ཏ་ཀེ་ལས་ཀྱང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱས་གདབ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་ལྔ་པས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་གསུངས་ཏེ། བླ་མའི་གསུང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གཞུར་བྱས་ནས་རང་གི་ཡིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མདའོ། ། མདའ་གཅིག་ཉིད་ནི་བསྡོགས་བྱས་ནས། ། ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པོ་དག་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་དབྱངས་གཅིག་ངེས་པར་སྒྲོགས་པས་དེ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ས་ར་ཧའི་ཞབས་བདག་གིས་ཐོག་མ་མེད་པའི་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྐྱོན་བཅོམ་པའོ། ། རྐང་པ་དྲུག་པས་སེམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་ཇི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། སྨྱོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆང་གིས་རབ་ཏུ་མྱོས་པ་དག་གི་སེམས་རྡོ་རྗེ་ཉིད་ས་ཝ་རིའོ། ། ཆེར་ཁྲོས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགའ་བའི་དྲིས་བསྐུལ་བར་གྱུར་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་པདྨ་བཞིན་དུ་གྱེན་དུ་རབ་ཏུ་བསྐྱོད་པ་ལས་དེ་ལ་ནུབ་པར་གྱུར་པའོ། ། རི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གསུངས་པའི་དོན་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བདག་གིས་ཇི་ལྟར་བཙལ་བར་བྱ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་སེམས་ནི་རབ་འཇུག་པ། ། བགྲོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་མེད། ། སེམས་ཉིད་ལོག་པར་གྱུར་པ་ལ། ། བགྲོད་བྱ་དང་ནི་བགྲོད་བྱེད་མེད། ། པ་ཊ་ཧ་མཉྫ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། དངོས་པོ་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པའང་མ་ཡིན་པའི། ། འདི་འདྲའི་སངས་རྒྱས་གང་གིས་ཡིད་ནི་ཆེས་པར་བྱེད། ། ལཱུ་ཡིས་སྨྲས་པ་རྨོངས་པ་ཡ་མཚན་མཚོན་དུ་མེད། །

Likewise, the Sūtaka also states: "The cause and the fruit are sealed," and so forth. With the fifth line, the greatness of the Vajra Guru is described: "By the speech of the Guru," and so on. Taking the speech of the sublime Guru as the bow, one's own mind is the arrow. "Having prepared the single arrow" means that by unifying those two and resolutely proclaiming the single melody, one becomes habituated to it; through that, I, Saraha, have destroyed the fault of the habitual tendencies of beginningless ignorance by means of nirvāṇa. With the sixth line, the actual nature of the mind as it is is described: "The madman," and so forth, refers to the mind of those utterly intoxicated by the liquor of the coemergent (sahaja), which is the very vajra, the savari. "Greatly enraged" means that, being incited by the scent of the joy of jñāna, it is moved upward like a lotus in the wheel of great bliss (mahāsukha-cakra) and then dissolves therein. "The supreme mountain" refers to how I, the master who has accomplished the stated goal, should seek it. Likewise, from the scriptures: "As long as the mind is active, there is no end to the paths. When the mind itself has ceased, there is neither the path to be traversed nor the traverser." This is the song titled Paṭaha-mañjarī by the venerable Lūyipa: "Neither an entity nor a non-entity—who would believe in such a Buddha? Lūyipa says: the delusion is a wonder beyond characterization."

ཁམས་གསུམ་ཉིད་དུ་རོལ་པ་དབྱིབས་དང་སྤྱོད་ལམ་མེད། ། གང་གི་ཁ་དོག་མཚན་མ་གཟུགས་ནི་མི་ཤེས་སོ། ། དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ལུང་དང་རིག་བྱེད་དག་ལས་བཤད། ། གང་གིས་ཇི་ལྟར་སྨྲ་བ་བདག་གིས་དྲི་བར་བྱ། ། ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་ཇི་བཞིན་བདེན་དང་རྫུན་པའང་མིན། ། ལཱུ་ཡིས་སྨྲས་པ་བདག་གི་བསྒོམ་པ་ཇི་ལྟ་བུ། ། གང་ཞིག་བླངས་འདུག་དེ་ནི་བདག་གིས་མ་མཐོང་ངོ་། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགའ་བས་བརྗིད་པའི་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ན་རིལ་པོར་འཛིན་པའི་དབྱེ་བ་མེད་པ་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པས་དངོས་པོར་དམིགས་པ་མེད་དེ་ཅི་སྟེ་དངོས་པོར་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོའི་ཕྱིར་འདི་འདྲ་བའི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གང་གིས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་ཅེས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐོབ་པར་དཀའ་བ་གསུངས་ཏེ། ལཱུ་ཡིས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། འདི་ཉིད་མཚོན་པར་དཀའ་བའི་དེ་ཉིད་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་མཚོན་མི་ནུས་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་རྣམ་པར་རོལ་པ་ནི་རྩེ་བར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་རྒྱུད་ལ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་དང་ཟླུམ་པོ་ལ་སོགས་པ་དབྱིབས་མི་ཤེས་པས་གང་དུ་ངེས་པར་གནས་པར་བྱེད་ཅེས་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གསུངས་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །

There is no play within the three realms, no shape, and no conduct. No color, sign, or form is known of it. How is it explained in the scriptures and the Vedas? I shall ask how and by whom it is described. Like the moon in water, it is neither true nor false. Lūyipa said: "What is my meditation like? I have not seen anything that has been grasped or remains." The venerable Lūyipa, majestic with the joy of primordial wisdom (jñāna), spoke this because the meaning of suchness (tattva) is particularly sublime. Regarding the words "entity" (bhāva) and so forth: that very entity is not suchness. Why? Because when one analyzes the absence of any distinction in grasping at a whole, there is no perception of an entity; how then could an entity be attained? Nor is it a non-entity, because its nature is not true. Thus, even a perfect Buddha is one whom no sentient being can truly believe in as suchness. With the word "Dhru" (the foot), he spoke of the difficulty of attaining the nature of the essence. "Lūyipa said" and so forth refers to the feet of the accomplished master Lūyipa himself; this very suchness is difficult to illustrate and cannot be illustrated by an immature yogi. Why? Because the "three realms" are the play—the sporting—of the three: body, speech, and mind. Since the shapes such as long, short, and round are not known within that continuum, where could it be said to definitely abide? The second line clarifies the very meaning spoken there.

གང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་གི་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མའི་གཟུགས་རྟོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་སྣ་ཚོགས་པའི་སྙན་དངགས་དང་། འདུལ་བ་དང་ལུང་དང་བསྟན་བཅོས་དང་རིག་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དམར་པོ་མ་ཡིན་སེར་པོ་དང་། ། བཙོད་ཁའི་ཁ་དོག་དེ་མི་དམིགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་གིས་ཅི་ཞིག་གྲོལ་ཏེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱིར་བར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཅི་ཞིག་སྦྱིན་པར་བྱ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ཟླ་བདེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་བདེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། ། དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་སྒོམ་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ནོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པར་བྱ། ཡང་ན་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་དེ་སྨྲར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། ལཱུ་ཡིས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པ་སྟེ། བདག་གིས་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་སྒོམ་པ་པོ་དང་སྒོམ་པ་རྣམས་ངོ་བོ་མེད་པས་ཅི་ཞིག་བསྒོམ་པར་བྱ། དེའི་ཕྱིར་རྐང་པ་བཞི་པ་བཟུང་ནས་བདག་གནས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བླ་མའི་གསུང་གིས་རྣམ་པར་དཔྱད་ནས་དེའི་དབྱིབས་མངོན་དུ་བསྟན་པ་མེད་དེ་མ་མཐོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་། སེམས་ནི་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ཡིས། ། གང་གི་ཚེ་ན་གོམས་བྱེད་པ། ། དེ་ཚེ་སེམས་ནི་ངས་མ་མཐོང་། ། གང་དུ་སོང་ཞིང་གང་ནས་འགྱུར། ། མལ་ལ་རེ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིའོ། །

Regarding the phrase "Of whom," and so forth: it refers to the non-apprehension of the form of the signs of suchness. This is also explained by various poetic compositions, the Vinaya, the Agamas, the Shastras, and the Vedas. Likewise, the venerable Nagarjuna also said: "It is not red, nor is it yellow, nor is that color maroon," and so on. The third line speaks of the nature of suchness: "Of whom," and so forth, means by what is what liberated? For the sake of ordinary beings, what philosophical tenet could be given? Just as the moon in water is neither true nor untrue, suchness is the reflection in the city of the meditation of the Lord of Yogis. How is that to be applied and explained? Or rather, how is one to gain conviction in it? Because it is inexpressible. The fourth line speaks of the essence of the mind: "Lūyi said," and so forth, refers to what was spoken by the venerable Lūyipa. Since the object of meditation, the meditator, and the act of meditating are without essence, what is there to be meditated upon? Therefore, having grasped the fourth line, I abide; and having analyzed it through the words of the Guru, its shape is not manifest, for it is not seen. Likewise: "When one familiarizes oneself with the mind through certain realization, at that time I do not see the mind. Where has it gone, and from where does it arise?" This is the song of the venerable Bhūṣuku, titled "The Hope for the Bed."

སྙིང་རྗེའི་སྤྲིན་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཕྲོ། ། དངོས་པོ་དངོས་མེད་རྟོག་ཅིང་རྟོག་ཅིང་སེལ། ། ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུ་ཤར། ། ལྷན་སྐྱེས་རང་བཞིན་ལྟོས་ཤིག་བྷུ་སུ་ཀུ། ། གང་གི་ཡིད་ལ་མིག་འཕྲུལ་ཆད་གྱུར་པ། ། རང་གི་ཡིད་ལ་དགའ་བ་སྟེར་བར་བྱེད། ། ཡུལ་ནི་རྣམ་དག་བདག་གི་དགའ་བ་རྟོགས། ། ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུ་ཇི་ལྟར་ཟླ་བ་ཤར། ། དེར་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་ནི་རྣམ་པར་བརྐྱང་། ། གང་ཤར་བྷུ་སུ་ཀུ་ཡི་མུན་པ་སེལ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པའི་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། སྙིང་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སེལ་བ་སྟེ་རང་བཞིན་མེད་པར་བྱས་ནས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་བླ་མའི་དྲིན་ལས་འཕྲོ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བྷྲཱུའི་རྐང་པས་དེའི་མཐུ་གསུངས་ཏེ། ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པ་སྟེ། འོད་གསལ་ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ཟུང་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་ཤར་བར་གྱུར་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་བླ་མའི་དྲིན་ལས་དགའ་བ་གསུམ་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་རང་བཞིན་ལྟོས་ཤིག་ནི་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་པ་སྟེ། བདག་ཉིད་ལ་རང་གིས་འབོད་པར་བྱེད་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེའི་མཐུ་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། ། གང་ཞིག་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་གི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་སོ་སོར་བལྟ་བས་མིག་འཕྲུལ་ནི་དབང་པོའི་ཚོགས་ཆད་ཅིང་མེད་པར་བྱེད་པའོ། །

The clouds of compassion stream forth without interruption; Conceptualizing and then clearing away existence and non-existence, A great wonder has arisen in the very center of space. Look at the innate nature, O Bhusuku! For one whose mind has severed the optical illusion, It bestows joy upon their own mind. The object is utterly pure; realize my joy! Just as the moon rises in the center of the sky, There, the three realms are fully extended. Whatever arises, O Bhusuku, dispels the darkness. This was spoken by the feet of the third perception, who is thoroughly satiated by the joy of the great bliss of suchness. Regarding the words "compassion" and so forth: this refers to the clearing away of the conceptualizations that grasp at existence and non-existence; having rendered them without intrinsic nature, the completely pure saṃbhogakāya streams forth through the kindness of the guru, the lord of yogins. Therefore, the second line of the verse speaks of its power: "arisen" and so forth, meaning that from that, suchness is realized—the wondrous luminosity, the fruit of union, has arisen. Therefore, O yogin, look at the innate nature of the third joy within the third perception through the kindness of the guru; this means "you should understand," as he is addressing himself. The second line demonstrates its power: "whichever" and so forth means that by individually beholding the innate joy, the "optical illusion"—the collection of the sense faculties—is severed and brought to an end.

དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་དུ་དབང་པོ་ཐིམ་གྱུར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱུང་བས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྣམ་པས་རང་གི་ཡིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སེམས་དང་སེམས་མེད་ཡོངས་སྡུད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཡུལ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཟླ་བས་ནམ་མཁའ་འོད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་གི་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་ལས་སོ། ། དགའ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་དང་མཆོག་དགའ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་ཟླ་བས་གཏི་མུག་གི་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེའི་མཐུ་གསུངས་ཏེ། དེར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་དུ་དགའ་བ་བཞི་དང་བྲལ་ན་ཐབས་གཞན་མེད་པའོ། ། གང་ཞིག་ཤར་བས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་མུན་པ་བསལ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ཤར་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། པ་ཌ་ཧ་མཉྫ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། གང་ལ་ཡིད་དང་དབང་པོ་རླུང་རྣམས་ཞུགས་གྱུར་ན། ། བདག་གིས་མི་ཤེས་གང་དུ་སོང་དང་གང་དུ་སླེབ། ། ཡ་མཚན་སྙིང་རྗེ་ཌ་མ་རུ་ཉིད་སྒྲོགས་པར་བྱེད། ། འཕགས་པ་ལྷ་ནི་དམིགས་པ་མེད་ལ་རྣམ་པར་མཛེས། །

Likewise, the venerable Saraha also said: "Wherein the senses dissolve," and so forth. Regarding the phrase "one's own" and so on: through the elements, in a non-conceptual manner, one's own mind—the bodhicitta vajra—bestows the coemergent joy (sahajānanda) by the grace of the guru. Likewise, the venerable Saraha also said: "The total gathering of mind and non-mind," and so forth. With the third line, the praise of the path is expressed: "The object," and so forth, means that just as the moon makes the sky luminous, so too does the purity of my own objects. "Joy" refers to the moon of coemergent joy, which, through the realization of special joy (viśeṣānanda) and supreme joy (paramānanda), destroys the darkness of ignorance. With the fourth line, the power of that [realization] for the sake of attaining the fruit is expressed: "Therein," and so forth, means that if one is separated from the four joys in the three worlds, there is no other means. By the dawning of which, the master Trisamjñāpāda dispels the darkness of the afflictions. Likewise, the venerable Saraha also said: "I prostrate to that which dawns," and so forth. This is the song titled Paḍahamajari, by the venerable Āryadeva: When the mind, the senses, and the winds have entered [the central channel], I do not know where I have gone or where I have arrived. The wondrous, compassionate ḍamaru itself resounds. The noble Āryadeva is beautiful in the non-referential.

ཟླ་བ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ཇི་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས། ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དེ་ལ་འཕངས་ནས་ཡོངས་སུ་ཞུགས། ། སྤངས་གྱུར་སྲིད་པའི་སྐྱུག་བྲོ་འཇིག་རྟེན་སྤྱོད་པ་རྣམས། ། བལྟ་ཞིང་ལྟ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད། ། འཕགས་པ་ལྷ་ནི་ཀུན་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པར་བྱེད། ། འཇིགས་པ་དང་ནི་སྐྱུག་བྲོ་རིང་དུ་ཟད་པར་བྱས། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱིས་རབ་ཏུ་དགྱེས་པའི་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དུ་འོད་གསལ་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པའི་རིམ་པས་ཡུལ་དང་རླུང་དང་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པར་གྱུར་ན། བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཚོན་པ་ཡང་མི་ཤེས་ཤིང་གང་དུ་སོང་བ་ཉིད་ཀྱང་ངོ་། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དགའ་བ་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། ཡ་མཚན་ཞེས་པ་ནི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་སྙིང་རྗེ་ཞེས་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བླ་མའི་དྲིན་ལས། ཌ་མ་རུ་ཞེས་པ་ནི་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲར་བྱེད་པ་སྟེ། གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་རྟོགས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་དམིགས་པ་མེད་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་མཛེས་ཤིང་བརྗིད་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། ཟླ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཟླ་བ་ནུབ་པ་ན་དེར་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ཡང་དེ་ལ་ནུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡང་གང་གི་ཚེ་སེམས་མེད་པ་འོད་གསལ་ལ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། །

Just as the moon and its rays are fully known, having cast the transformations of the mind into that, one enters completely. Having abandoned the world’s conduct, which is a loathsome existence, one examines emptiness through looking and seeing. The noble Āryadeva examines everything; he has long since exhausted fear and loathing. Thus spoke the venerable Āryadeva, who is utterly delighted by the meaning of suchness. Regarding the words "In which," and so forth: when one has entered that state in which the objects, winds, and faculties have become devoid of intrinsic nature through the stage of dissolution into the maṇḍala of clear light and so forth, then even the "I"—which symbolizes the king of the mind—is not known, nor is its very destination. The second line stabilizes the joy. "Wondrous" refers to marvelous compassion, the conventional bodhicitta through the kindness of the guru. "Ḍamaru" refers to the production of the indestructible sound; it is the realization of the wisdom of the indestructible sound. Therefore, the venerable Āryadeva is beautiful and majestic as a lord of yogis in the non-referential non-apprehension of all phenomena. The second line explains the nature of the object: "Just as the moon," and so forth, means that for example, when the moon sets, the moon's rays also set therein. "Transformations" means that likewise, the king of the mind also dissolves into the mindless clear light at that time.

དེའི་ཚེ་དེའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐིམ་ཞིང་། དེ་ལ་ནུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཟླ་བ་ནུབ་པར་གྱུར་པ་ཇི་བཞིན་དུ། ། ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་ཇི་སྙེད་ནུབ་པར་འགྱུར། ། དེ་བཞིན་སེམས་ཀྱང་ལྷན་སྐྱེས་ལ་ནི་ནུབ། ། དེ་བཞིན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་ཀྱང་ངོ་། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དངོས་པོ་ཆ་ཤས་མེད་པ་གསུངས་ཏེ། སྤངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་ཕྱིར་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བདག་གིས་འཇིགས་པ་དང་ངོ་ཚ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་བླ་མའི་གསུང་གི་ལམ་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་ལྟ་བའོ། ། དངོས་པོ་ནི་བདག་མེད་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པ་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་ལས་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་འཁོར་བའི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་སུན་ཕྱུང་ནས་འབྲས་བུ་མེད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཤ་ཁ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ནཱ་ད་ཐིག་ལེ་ཉི་ཟླའི་དཀྱིལ་འཁོར་མེད། ། སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ། ། དྲང་པོའི་ལམ་སྤངས་གཞན་ནི་མ་ལེན་ཅིག། བྱང་ཆུབ་ཉེའོ་རིང་དུ་མ་འགྲོ་རེ། ། ལག་གདུབ་ལྟ་ལ་མེ་ལོང་མ་ལེན་ཅིག། བདག་གིས་བདག་ཉིད་ངེས་པར་ཤེས་པས་སོ། ། ཕ་རོལ་ཚུ་རོལ་འགྲོ་བ་དེ་ཡིས་སོ། ། སྡུག་པའི་སྐྱེ་བོ་དང་འགྲོགས་འཆི་བར་འགྱུར། ། གང་གི་གཡས་གཡོན་དག་ནི་དོང་དང་གཡང་། ། ས་ར་ཧས་སྨྲས་དྲང་པོའི་ལམ་མོ་ཀྱེ།

At that time, those conceptualizations dissolve and subside into it. Likewise, from the scriptures: "Just as the moon sets, and just as the moon in the water sets, so too does the mind subside into the coemergent, and likewise all conceptualizations." The third line speaks of the partless entity; "having abandoned," and so forth, means that for this reason, I, the realized master, having completely abandoned worldly conduct such as fear and shame, gaze with certainty upon emptiness by way of the path of the guru’s speech. "Entity" refers to viewing the form of selflessness. The fourth line speaks of self-praise: "The noble Āryadeva," and so forth, meaning that the venerable Āryadeva, through the kindness of the sublime guru, directly realized all phenomena as selfless, refuted all the faults of saṃsāra, and rendered them fruitless. This is the song called "The Flesh-Eater" by the venerable Saraha. Without the maṇḍala of the nāda, bindu, sun, and moon, the king of the mind is liberated by its very nature. Abandon the straight path and do not take another; enlightenment is near, so do not go far. Do not look at the bracelet and take up the mirror; for I have certain knowledge of myself. By that, one goes from this shore to the other. One will die while associating with beloved people. To the right and left are pits and precipices; O, this is the straight path spoken by Saraha!

དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། ནཱ་ད་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་བདུད་རྩིའི་རླབས་ཀྱིས་མཐུས་དོན་དམ་པ་རིག་པ་སེམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་ནཱ་ད་དང་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་མ་རིག་པའི་ཤེས་པའི་རབ་རིབ་ལས་སོ། ། སླར་ཡང་གཞན་གྱི་ངོ་བོ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཨ་ཧོ་ཤིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དྷཱུའི་རྐང་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། དྲང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་རྣམ་པར་སྤངས་ནས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ཐབས་གཞན་མེད་པའོ། ། དེ་ཡིས་འགྲོ་ན་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ཉེ་བར་གནས་པའོ། ། རེ་ནི་ཡང་དག་པར་བོད་པའོ། ། ཀྱེ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལམ་ཀྱོག་པོ་ལ་ལྷུང་བས་སླར་ཡང་འཁོར་བའི་སྲིད་པ་མ་ལེན་ཅིག་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་རང་གི་རྐྱེན་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་གསུངས་སོ། ། ལག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལག་པའི་གདུ་བུ་ལ་མེ་ལོང་གིས་ཅི་ཞིག་བྱེད་པ་སྟེ། ཀྱེ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཁྱེད་ཀྱིས་སོ། ། རང་གིས་དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་རང་གི་ཡིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཁྱོད་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། །

The master Saraha, who had realized the meaning of suchness—the nature of all phenomena—spoke for the sake of beings. Regarding the words "Nāda" and so forth: through the power of the waves of the nectar of the sublime guru’s speech, the ultimate awareness, the jewel of the mind, is completely liberated by its very nature, having utterly abandoned conceptualizations such as nāda and bindu. This liberation is from the cataracts of the cognition of beginningless ignorance. Furthermore, it is for the sake of beholding the essence of the other. Likewise, the master Saraha also spoke the words "Aho, shin tu" and so forth. With the line beginning with "Dhū," he praises the path; the words "Straight" and so forth mean that, for that reason, there is no other method for the Lord of Yogins than to completely abandon the path of the avadhūtī. If one travels by that [path], one dwells near the palace of the King of Enlightenment. "Re" is a genuine address. "O, you childish yogin, do not take up existence in saṃsāra again by falling onto a crooked path!" With the second line, he speaks of making it one's own condition. The words "Hand" and so forth mean: what is the use of a mirror for a bracelet on the hand? "O, you childish yogin, you [should do so]!" This is for the sake of knowing the nature of one's own mind as bodhicitta through the kindness of the Vajra Guru. Therefore, you will directly realize the unsurpassed dharmatā.

རྐང་པ་གསུམ་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཕ་རོལ་ཚུ་རོལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕ་རོལ་དོན་དམ་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་དེ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཁོར་བའི་སྲིད་པར་དེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་གདུག་པའི་སྐྱེ་བོ་དང་འགྲོགས་ན་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་བྱིང་བར་འགྱུར་རོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་སླར་ཡང་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། གཡས་གཡོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ནི་བགྲོད་པའི་ཕྱིར། ། ཀུན་སྤངས་ལམ་བཞིན་འབྲས་བཟང་མ་ཡོར་གྱིས། ། དེ་བཞིན་དུ་གླུ་དབྱངས་གཞན་ལས་ཀྱང་། ཁྲལ་ས་འགག་དང་ཤོག་མ་མེད་པ་ཡིས། ། མིག་གིས་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་འགྲོ་བར་གྱིས། ། པ་ཌ་ཧ་མཉྫ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཊེ་ཎ་ཊེ་ཎ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། གྲོང་ཁྱེར་དབུས་ན་བདག་གི་ཁྱིམ་སྟེ་ཁྱིམ་ཚེས་མེད། ། ཁྲུ་བ་ལ་ནི་ཟན་མེད་རྟག་ཏུ་(འདྲིམ་,འབྲིམ་)པར་བྱེད། ། སྦལ་པ་ཡིས་ནི་སྦྲུལ་ཉིད་འདོད་པ་ཉིད་དུ་བྱེད། ། འོ་མ་བཞོས་པས་ནུ་མ་ལ་ནི་ཞུགས་པར་འགྱུར། ། གླང་ནི་སྐྱེས་གྱུར་པ་ནི་མོ་གཤམ་ལ། ། འབྲི་ནི་འཇོ་བར་བྱེད་དེ་ཐུན་མཚམས་གསུམ། ། གང་དེ་བློ་ལྡན་དེ་ནི་བློ་མེད་པ། ། གང་དེ་ཆོམ་པོ་དེ་ནི་མཁར་སྲུངས་སོ། ། རྟག་ཏུ་ཅེ་སྤྱང་སེང་གེ་མཉམ་དུ་འཛིན། །

The third line speaks in praise of bodhicitta. Regarding the phrase "the far shore and the near shore" and so forth, it means that the yogi of the supreme bodhicitta, the ultimate suchness, will come to realize it. Following that, through the kindness of the guru, one will attain the siddhi of Mahāmudrā; therefore, even an ordinary person within the existence of saṃsāra will come to understand it. Consequently, if one associates with malicious beings such as those possessed by ignorance, one will sink into the ocean of saṃsāra. The fourth line again speaks in praise of the path. The phrase "right and left" and so forth is easy to understand. For this reason, the venerable Saraha also said: "In order to travel to the city of Great Bliss, Do not abandon the path like a fruit-bearing tree. Likewise, from another song: 'Without taxes, tolls, or customs, Go upon the path seen by the eye.' This is the song called Paṭahamañjarī by the venerable Teṇṭeṇapa. In the center of the city is my home, where there are no neighbors. When washing, there is no food, yet it is always being served. The frog makes the snake itself into an object of desire. By milking, one enters into the breast. When a bull is born to a barren woman, The female yak milks during the three junctions of the day. He who is wise is one without intellect; He who is a thief is the guardian of the fortress. Always, the jackal and the lion are held as equal."

ཊེ་ཎ་ཊེ་ཎ་ཞབས་ཀྱི་གླུ་ནི་སུས་ཀྱང་གོ་བ་ཉུང་། ། དོན་དེ་ཉིད་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཚིམ་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཊེ་ཎ་ཊེ་ནས་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་དབུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཌཱ་ཞེས་པ་ནི་ཌཱ་མ་ལ་མི་བདེན་པའི་གཟུགས་ཏེ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གྱི་དྲུག་ཅུ་ལྷག་པའི་བརྒྱའི་རང་བཞིན་གྱི་ཉེས་པ་གང་དུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་བདག་གི་ཁྱིམ་ཚེས་སུ་གནས་པ་ཟླ་བ་ཉི་མ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་དེ་ཉིད་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། ཕྲུ་བ་ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་གཞི་ལ། ཟན་ནི་དེའི་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་དེ་ལ་དེའི་དམིགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཡིས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཞུགས་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་སེམས་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། སྦལ་པ་བེམ་ག་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བི་ག་ཏ་ཡན་ལག་མེད་པ་སྟེ། དེ་སྦལ་པའོ། ། ཡན་ལག་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལ་འོད་གསལ་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། ཡན་ལག་ནི་འགྲོ་བ་དྲུག་ཏུ་བརྐྱང་ཞིང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་སྦྲུལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་རླུང་གི་ངོ་བོ་དེ་ཡིས་ཡན་ལག་དང་བྲལ་བའི་འོད་གསལ་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རླུང་གིས་བསྐུལ་བའོ། །

The song of the venerable Ṭeṇṭeṇa is understood by few. That very meaning was spoken by the accomplished master Ṭeṇṭeṇa in the intentional language (saṃdhyābhāṣā) of those satisfied by the assembly of supreme joy. Regarding the phrase "in the center of the city" and so forth: ḍā refers to the unreal form of ḍāma, which is the nature of the one hundred and sixty defects of the three—body, speech, and mind—wherein they dissolve into the wheel of great bliss (mahāsukhacakra). That very [wheel] is my household, abiding as the moon and sun themselves, which dissolve into that very [wheel] through the stage of vajra recitation. Phru ba refers to the basis of the body. Zan is its conventional bodhicitta, the essence of consciousness; through the kindness of the guru, there is no objective referent for it there. Therefore, the lord of yogins, having entered the nature of selflessness, constantly and uninterruptedly examines the mind again and again. The line beginning with dhṛ stabilizes that very meaning. Spyad pa bem ga la sogs pa means: bi ga means "without limbs," which is the frog. One should know that the limbless is luminosity (prabhāsvara). "Limbs" refers to the snake, because it extends and moves through the six realms of existence. That very [snake] is the nature of wind; it is impelled by the wind of consciousness through the luminosity that is free from limbs.

འོ་མ་བཞོས་པས་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཡང་དག་པར་འཁྱུད་པས་རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ནུ་མ་ཞེས་པ་རྡོ་རྗེའི་རྩ་བ་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅི་སྟེ་ངོ་མཚར་བ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གོམས་པའི་ཁྱད་པར་གསུངས་ཏེ། གླང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བ་ལ་ནི་ཤའོ། ། དེ་ཧ་ལུས་ལ་སྟེར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བ་ལ་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་སྣང་བ་གསུམ་རབ་ཏུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པར་རོ། ། བ་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ཁྱིམ་དུ་མོ་གཤམ་བདག་མེད་མ་དེ་ལ་དབང་དུ་བྱེད་པའོ། ། འབྲི་ནི་རང་གི་རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོར་བླ་མའི་དྲིན་ལས་དེའི་སྣང་བའི་སྐྱོན་གཉིས་འཇོ་བ་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པའི་བྱ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཐུན་མཚམས་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་ཉིན་དང་མཚན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། རྡོ་རྗེ་དང་ནི་ཆུ་སྐྱེས་ཡང་དག་སྦྱོར། ། རྣལ་འབྱོར་དྲི་མེད་མཆོག་གི་བདེ་ཆེན་འགྱུར། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་དགའ་བའི་དབྱེ་བ་ནི། ། དེ་ལ་མཚོན་དུ་མེད་པ་ཡོངས་ཀྱི་ཚད། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་འཇལ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་དེ་བློ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཤེས་པའོ། ། དེ་དོན་དམ་པ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོར་བླ་མའི་དྲིན་ལས་དམིགས་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་འདིར་མཚན་བཅས་བདེ་བ་དེ་ཉིད་ནི། ། ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཡོངས་སུ་ཞི། ། ཞེས་སོ། །

Regarding the phrase "having milked the milk": through the perfect embrace of the action seal (karmamudrā), the bodhicitta at the tip of the vajra proceeds from the "nipple" of the lord of yogins—the base of the vajra—to the wheel of great bliss. Thus, it is said, "How wonderful!" The second line explains the distinction of familiarity; in the phrase "the ox" and so forth, "bala" means meat. This is because it bestows [strength] upon the body. That very "bala" is the appearance of the three [lights] arising within the bodhicitta. "Ba" refers to the subjugation of the barren woman Nairātmyā within the house of the lord of yogins. "Dri" means that, through the grace of the guru, the two defects of that appearance are milked at the tip of one's own vajra; this means performing the activity of being without intrinsic nature. "Three sessions" refers to the yogin practicing day and night. Likewise, the venerable Saraha also said: "The perfect union of the vajra and the lotus Becomes the supreme, stainless great bliss of yoga. At that time, the divisions of joy Are the universal measure, beyond illustration." The third line explains the thorough measurement of the nature; the phrase "whatever is the intellect" and so forth refers to the intellect of immature yogins, which is a conceptual cognition. That very [intellect] is, for those who know the ultimate, the non-referential essence through the grace of the guru. Likewise, the venerable Saraha also said: "That very bliss which here has signs Is the complete pacification of signs for the great ones."

དེའི་ཕྱིར་ན་ཡང་གང་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་ཆོམ་པོ་སྟེ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་དེ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རང་བཞིན་ངོ་བོ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཆི་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུན་དུ་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་དང་བཅས་པའི་སེམས་ནི་ཅེ་སྤྱང་དང་མཚུངས་པའོ། ། གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལས་འོད་གསལ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཚེ་ཟུང་འཇུག་སེང་གེ་དང་འདྲ་བར་བྱེད་དོ། ། ཊེ་ཎ་ཊེ་ཎའི་ཞབས་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་འདི་འདྲ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ཉུང་སྟེ། རྟག་ཏུ་ལྟ་བའི་སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་གང་ཞིག་གིས་ཀྱང་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་སོ། ། བ་ར་ཌི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་དཱ་རི་ཀ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སྟོང་པ་དང་ནི་སྙིང་རྗེ་དག། དབྱེ་བ་མེད་པས་ལུས་ངག་ཡིད། ། རྣམ་པར་རོལ་པ་དཱ་རི་ཀ། ཕ་རོལ་མཆོག་གི་འགྲམ་དུ་སོང་། ། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་སེམས། ། བདེ་བ་ཆེན་པོས་རྣམ་པར་རོལ། ། དཱ་རི་ཀ་པ་ནམ་མཁའ་ལ། ། ཕ་རོལ་མཆོག་གི་འགྲམ་དུ་སོང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་སྔགས་གང་ཁྱོད་རྒྱུད་དང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ཅི་ཞིག་བཤད། ། རང་གནས་བདེ་བ་ཆེན་པོར་ཐིམ། ། མཚོན་དཀའ་དོན་དམ་མྱ་ངན་འདས། ། བདེ་སྡུག་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་ནི། །

Therefore, that very king of the mind is a thief who takes what is not given. That which possesses the thorough investigation of phenomena is the ultimate nature, the discordant factor. For this reason, it is said that the ultimate truth, which is difficult for immature yogis to accomplish, is accomplished through suffering. The fourth line speaks of the natural essence: "Always," and so forth, refers to the mind that, together with the constant fear of death and so on, is like a jackal. When one is blessed by a spiritual friend, the clear light is purified. At that time, one acts like a lion in the state of union. Few minds fully realize such a song of the feet of Teṇaṭeṇa; will any great being with a constant view ever comprehend its meaning? This is the song of the feet of Dārikapa, called "The Vulture." Through the inseparability of emptiness and compassion, body, speech, and mind are the play of Dārika; go to the supreme far shore. The mind, whose characteristic is the absence of characteristics, plays with great bliss. Dārikapa, in the sky, has gone to the supreme far shore. What is your mantra? What is your tantra? What is your meditative concentration? Dissolved into the great bliss of your own abode, the ultimate nirvana is difficult to point out. Having unified pleasure and pain—

མིག་འཕྲུལ་དྲ་བ་ཟ་བར་བྱེད། ། རང་གཞན་གཞན་ཉིད་དཱ་རི་ཀ། མ་ལུས་བླ་ན་མེད་པར་ཤེས། ། རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ། ། གཞན་ཡང་རྒྱལ་པོ་རྨོངས་པས་འཆིང་། ། ལཱུ་ཡི་པ་ཞབས་དྲིན་གྱིས་ནི། ། དཱ་རི་ཀ་པས་ས་བཅུ་ཐོབ། ། དོན་དེ་ཉིད་ཆོས་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་དཱ་རི་ཀས་གསུངས་སོ་སྟོང་པ་དང་ནི་སྙིང་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཞེས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་པ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གཟུགས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། གཉིས་པོ་དབྱེར་མེད་པར་ཉེ་བར་སྤྱོད་པས་གཟུངས་ནས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་དྲིན་ལས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་དཱ་རི་ཀས་སོ། ། ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་ཉིད་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེའི་ཕ་རོལ་འོད་གསལ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོས་ཡོངས་སུ་གང་བ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་རྣམས་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བའི་ངེས་པས་རྣམ་པར་རོལ་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དངོས་པོ་རྣམས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད། ། གཞན་དངོས་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། མཚན་ཉིད་མེད་ཅེས་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡིས་འོད་གསལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རོལ་པར་བྱེད་དེ་བདེ་བའི་ཕ་རོལ་དུ་འགྲོ་བའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གཞན་མ་ཡིན་པར་འབོད་པར་བྱེད་དོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔགས་ཞེས་པ་སྟེ་ཕྱིའི་སྔགས་བཟླས་པས་ཀྱེའི་བྱིས་པ་རྨོངས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཅི་སྟེ།

He devours the net of illusions; Dārika, who knows himself and others as the very other, knows all without exception to be unsurpassed. The king is the king of kings; yet the king is also bound by delusion. Through the grace of the venerable Lūyipa, Dārika attained the ten grounds. The accomplished master Dārika, who has realized the profound Dharma of that very reality, spoke as follows: "Emptiness and compassion," and so forth. "Compassion" refers to the conventional bodhicitta, and "emptiness" refers to the ultimate truth, the form in which that is fully perfected. By practicing the inseparability of these two, the accomplished master Dārika, through the grace of the Vajra Guru, [attained realization]. "Space" should be understood as the three emptinesses, such as appearance and so forth. Beyond that, one sports with the certainty that body, speech, and mind are devoid of intrinsic nature, being completely filled with the luminosity of great bliss. Likewise, the scriptures state: "Emptiness is not something other than things; it does not exist as a separate entity," and so forth. The verse beginning with "Dhṛ" stabilizes that very meaning. "Without characteristics" refers to the unarisen, characteristic-less nature of the mind. By means of that luminous mind, one sports and proceeds to the beyond of bliss. The second line calls out that it is not otherwise. "Your" and so forth refers to "mantra"; O foolish, deluded yogi, what is the use of reciting external mantras?

ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཞེས་ཏེ་དེ་ལ་ཀློག་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་བཤད་པ་འདིས་ཀྱང་ཅི་ཞིག་བྱེད། རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོར་ཐིམ་པའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཚོན་དཀའ་བ་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་གྱི་འོད་ཟེར་གྱི་དྲིན་ལས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་དེ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྔགས་དང་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་སོ། ། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ནི་འཁོར་བའི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་ཏེ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་བླ་མའི་དྲིན་ལ་ཡུལ་དང་དབང་པོ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། འདིའི་ཐབས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པར་གྱུར་པ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་དཱ་རི་ཀའི་ཞབས་ཀྱིས་སོ། ། འཁོར་བ་ལ་རང་དང་ཕ་རོལ་དང་གཞན་གྱི་ཆ་ཤས་དང་དབྱེ་བ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དྷོ་ཀ་ཌའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། འཁོར་བར་མང་དུ་ཡང་དག་འཁོར་གྱུར་ཀྱང་། ། བློ་གྲོས་དང་ལྡན་འདི་ཡི་མཐུ་ཡིས་ནི། ། དངོས་པོ་དངོས་མེད་ཟུང་དུ་རྣམ་པར་དཔྱད། ། ཐམས་ཅད་རང་གི་ཤེས་རབ་ཡང་དག་གནས། ། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མིན་ལྟ་ཞིང་སྨྲ་གྱུར་པ། ། བདག་གིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། ། གཟུང་བ་དང་ནི་འཛིན་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ། དགའ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཇི་བཞིན་དེ་ཉིད་དོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རང་གི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་གསུམ་གྱིས་རང་གི་བྱ་བ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཚོན་ནོ། །

"Of your continuum," it says; what is the use of reading, meditating, or explaining that? It is that very state, difficult to characterize as nirvāṇa, which is perfectly accomplished through the grace of the rays of light from the dust of the guru’s feet, for the sake of dissolving into the non-abiding great bliss. Likewise, the venerable Saraha also spoke of "mantra and tantra" and so forth. With the second line, he speaks in praise of the path. Regarding "suffering" and so forth: "suffering" refers to the pleasure and suffering of saṃsāra. Having combined these with the ultimate truth, he says: "O childish yogi, through the grace of the guru, enjoy the objects and the senses!" By this method, everything becomes unsurpassed, as established by the master Dārika-pāda. This is because in saṃsāra, one does not see the distinction or division between self, other, and the parts of others. Likewise, the venerable Dhokada also said: "Though one wanders extensively in saṃsāra, By the power of this one endowed with intelligence, One analyzes the union of existence and non-existence. Everything perfectly abides in one’s own insight. Looking and speaking in terms of directions and non-directions, I have not seen even the slightest thing. Because of abandoning the grasped and the grasper, Joy and suffering are just as they are, that very reality." With the fourth line, he speaks in praise of himself. By the three lines beginning with "O King," he characterizes his own activities and qualities such as sovereignty.

གཞན་དུ་གང་ལ་ལྷ་དང་ཀླུའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ལ་རྨོངས་པས་བཅིངས་ནས་གནས་སོ། ། བདག་ནི་སླར་ཡང་ལཱུ་ཡི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དྲིན་ལས་ས་བཅུ་གཉིས་པའི་རྒྱལ་བ་དང་མཚུངས་པའོ། ། མལ་ལ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་བྷ་དྲའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། དེ་ཙམ་དུས་སུ་འདུག་ཀྱང་བདག་ནི་ཤིན་ཏུ་རྨོངས། ། ད་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་ལས་བདག་གིས་རྟོགས། ། ད་ནི་བདག་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞི་བར་གྱུར། ། ནམ་མཁའ་རྒྱ་མཚོར་རབ་ཏུ་བསྐྱོད་པས་སླེབ་པར་གྱུར། ། བདག་གིས་བལྟས་པས་ཕྱོགས་བཅུ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད། ། སེམས་དང་རྣམ་པར་བྲལ་བས་སྡིག་དང་བསོད་ནམས་མེད། ། རཱ་ཧུ་ལ་ཡིས་བདག་ལ་མཚན་མ་སྨྲས་ནས་བྱིན། ། ནམ་མཁའི་རྒྱ་མཚོར་བདག་གི་སེམས་ནི་སྟོར་བར་གྱུར། ། བྷ་དྲས་སྨྲས་པ་ཆ་ཤས་མེད་པ་རབ་ཏུ་ལོང་། ། བདག་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ནི་སྟོར་བར་གྱུར། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགའ་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པ་དང་ལྡན་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བྷ་དྲའི་ཞབས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། དེ་ཙམ་དུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་ཕྲད་པ་ལས་སོ། ། རྨོངས་པ་ཞེས་པ་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་ལ་ཆགས་པས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བསྐལ་པར་དེ་སྲིད་དུ་གནས་པར་གྱུར་ནས། ད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཐུས་བླ་མ་དམ་པ་དང་ཕྲད་པས་བདག་གི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། ད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ད་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བས་མི་འགྱུར་བའི་བདེ་བས་བདག་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ།

Otherwise, some remain bound, deluded regarding the objects of the lords of gods, nāgas, and so forth. Through the kindness of the venerable Lūyipa, I am now equal to the Victorious One of the twelfth ground. This is the song of Malari, by the venerable Bhadra. "At that time I was extremely deluded; now, through the speech of the sublime guru, I have realized. Now the king of my mind has become peaceful; it has arrived, having stirred the ocean of space. When I look, all ten directions are emptiness. Since it is free from mind, there is neither sin nor merit. Rāhula spoke of the signs and gave them to me; my mind was lost in the ocean of space. Bhadra said: 'Perceive the partless!' The king of my mind itself was lost." The accomplished master Bhadra, who is thoroughly satisfied by the joy of primordial wisdom, spoke of that very meaning. "At that time" and so forth refers to meeting a spiritual friend within beginningless saṃsāra. "Deluded" means that by being attached to external objects, one remained for immeasurable eons. Now, through the power of the Buddha and meeting the sublime guru, the nature of my mind becomes suchness. The verse beginning with "Now" (dani) stabilizes that very meaning: "Now, through the perfect union of vajra and lotus, by means of unchanging bliss, the king of my mind has ceased to exist."

རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་སོ་ཞེས་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གོམས་པའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། བདག་གིས་བལྟས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ཕྱོགས་གང་དང་གང་དུ་བལྟས་པ་དེ་དང་དེ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་འོད་གསལ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་བདག་ལ་སོ་སོར་རབ་ཏུ་གསལ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བཞི་པ་ཤར་བས་སྡིག་པ་དང་བསོད་ནམས་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་། འཁོར་བར་འཆིང་བར་བདག་གིས་ཤེས་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྔོན་དང་ཕྱི་མ་ཞེས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་མཐུ་གསུངས་ཏེ། རཱ་ཧུ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ལ་ཞེས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བླ་མས་མཚོན་ནས་དངོས་པོ་ལས་གྲོལ་ནས་བཞི་པའི་དགའ་བའི་ཐབས་རབ་ཏུ་སྦྱིན་ནས་བདག་གིས་སླར་ཡང་གུས་པ་དང་བཅས་པས་གོམས་པས་ནམ་མཁའ་ལ་ཞེས་ཏེ། འོད་གསལ་གྱི་རྒྱ་མཚོར་སྟེར་བར་བྱས་པ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆ་ཤས་མེད་པ་ཞེས་ཏེ། མ་སྐྱེས་པའི་ཆ་བཟང་པོའི་ཞབས་བདག་གིས་བླངས་པའོ། ། གང་ཐོག་མ་མེད་པའི་སྲིད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཞི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བདག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པའི་རྒྱ་མཚོར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའོ། ། སྟོང་པའི་ཁྱིམ་ནི་ཡོན་པོར་དེ་ཉིད་ངེས་པ་ཅན། གཏི་མུག་མཛོད་ནི་བླངས་ནས་ཐམས་ཅད་བསྐོར་བར་གྱུར། ། གཉིད་ཡུར་སེམས་མེད་རང་དང་གཞན་དག་རྣམ་པར་བྲལ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་གཉིད་དུ་ཀཱཧྞ་པ་ནི་སོང་། ། སེམས་མེད་ཚོར་བ་མེད་པར་ཤིན་དུ་གཉིད་དུ་སོང་། །

"Thus, one enters into the naturally luminous." The second line describes the nature of cultivation: "By my looking," and so forth, means that through the yoga of non-apprehension of all phenomena, whatever direction one looks toward, all of it is individually and clearly manifest to me as the nature of emptiness and luminosity. Therefore, with the dawning of the fourth [joy], I have realized that even [concepts such as] sin and merit do not bind one to saṃsāra. Likewise, the venerable Saraha also said: "The former and the latter," and so on. The third line describes the power of the Vajra Guru: "Rāhula," and so forth, refers to the Vajra family. Having been liberated from entities by means of the Vajra Guru, and having been granted the method of the fourth joy, I once again, with devotion and through cultivation, [am] "in the sky," meaning I have been cast into the ocean of luminosity. The fourth line describes one's own essential nature: "It is said," and so forth, means "without parts." I have taken the feet of the noble Unborn One. I, the king of the mind, which is the basis for the conceptualizations of beginningless existence, have entered the ocean of the non-apprehension of all phenomena. "The house of emptiness is crooked; that very certainty is the treasury of delusion. Having taken it, all is circumambulated. In the sleep of the mindless, self and other are utterly separated. Kāṇha has gone into the sleep of the coemergent. Without mind, without feeling, he has fallen into a profound sleep."

ཐམས་ཅད་གྲོལ་བར་བྱས་ནས་བདེ་བར་གཉིད་དུ་སོང་། ། བདག་གི་རྨི་ལམ་ན་ནི་ཁམས་གསུམ་སྟོང་པར་མཐོང་། ། འདྲེས་པར་བྱས་ནས་འགྲོ་དང་འོང་བ་བྲལ་བར་འགྱུར། ། ཛཱ་ལནྡྷ་རའི་ཞབས་ལས་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་བྱས། ། བདག་གིས་རྩར་ཡང་པཎྜི་ཏ་ཡིས་ལྟ་མི་བྱེད། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ནག་པོ་གླུ་དབྱངས་ཞབས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་གསུངས་སོ། ། སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྟོང་པ་ཞེས་པ་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ལ་དགོངས་པའི་ཤེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བག་ཆགས་ལ་ཆགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་དེའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྐྱོན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རལ་གྲིས་རང་བཞིན་གྱི་གཏི་མུག་གི་ཡུལ་ལ་ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་གཅོད་པ་ཞེས་སོ། ། དྷཱུའི་རྐང་པས་བསམ་གཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་ཏེ། གཉིད་ཡུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གཉིད་དུ་སོང་སྟེ་ཁྱོད་ལ་སེམས་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་ཉམས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་བརྗིད་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གཉིད་དུ་སོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། གཉིད་ཡུར་དུག་རྣམས་ཟ་བར་བྱེད། ། ཅེས་སོ། ། དེའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་གཉིད་དོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། སེམས་མེད་ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། ། ཚོར་བ་ཡང་དེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། །

Having liberated all, I fell into a blissful sleep. In my dream, I saw the three realms as empty. Having blended them, I became free from coming and going. This was realized directly at the feet of Jālandhara. Even the Paṇḍitas did not look at me at my side. For the sake of expressing the innate joy, the venerable Kṛṣṇagīti spoke of that very meaning. Regarding the phrase "emptiness" and so forth, "emptiness" refers to the cognition intended for the attainment of appearance; likewise, one should understand it as being attached to habitual tendencies. The Lord of Yogis [states] that the sword of suchness cuts through all characteristics of attachment to the objects of natural ignorance, which are the defects of those habitual tendencies. The feet of Dhuḥ describe the characteristics of meditative concentration: "falling asleep" and so forth means that the yogi of innate joy has fallen asleep and is without mind. It is not a state of impairment. Therefore, for the sake of the majestic conduct of Kṛṣṇācārya, the yogi of innate joy has fallen asleep. Likewise, from the Hevajra Tantra (the Two-Part Tantra): "While falling asleep, one consumes the poisons." That innate joy is sleep. The second line speaks of that very thing: "without mind" means the non-conceptualization of the mind; "feeling" is also non-conceptual.

དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐའ་དག་ཅེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་པས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཉིད་དུ་སོང་བའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རང་གི་དགོངས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུངས་སོ། ། རྨི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་རིམ་པས་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་འགོག་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་མར་བྱས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་རླུང་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བར་ས་གསུམ་པོ་སྟོང་པར་མཐོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་བུ་མོ་གཞོན་ནུའི་རྨི་ལམ་མཐར། ། དེའི་བུ་སྐྱེ་དང་ཤི་བ་མཐོང་གྱུར་པ། ། སྐྱེས་ནས་དགའ་དང་ཤི་ནས་མི་དགའ་བ། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཤེས་པར་གྱིས། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་གསུངས་ཏེ། མངོན་སུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔལ་གྱི་བླ་མ་ཛཱ་ལནྡྷ་རིའི་ཞབས་ཀྱིས་གང་ལ་ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་དེའི་ཞབས་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་རྡུལ་ལ་རེག་པའི་དྲིན་ལས་སོ། ། གང་དང་གང་རྣམས་པོ་སྟི་བལྟས་པར་གྱུར་པའི་པཎྜི་ཏའི་སློབ་དཔོན་དེ་དང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་གི་རྩ་བར་ཡང་ཉེ་བར་མ་མཐོང་བའོ། ། དགའ་བ་སྟེར་བ་ཞེས་པའི་གླུ་དབྱངས་ཏཱ་ཊ་ཀའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རང་ཉིད་མེད་པས་བདག་གི་ཐེ་ཚོམ་གང་། ། འདམ་དང་དོང་རྩེའི་འདོད་པ་བྲལ་བར་འགྱུར། ། ཉམས་མྱོང་ལྷན་སྐྱེས་མ་འཁྲུལ་རྣལ་འབྱོར་ཀྱེ། ། མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་ཇི་བཞིན་ཡིན། ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ཡོད་པར་གྱིས། །

Therefore, the phrase "the entirety of his wisdom" refers to the state of having entered the sleep of such wisdom, which has become exactly as it is through the complete purification of the three worlds. The third line expresses the wisdom of his own realization. Regarding the phrase "dream and so forth," the coming and going refers to the cessation of the coming and going of the moon and sun according to the sequence previously explained; "mixed" means that because he has thoroughly entered the innate joy together with the winds in the avadhūtī, he sees the three realms as empty, like his own dream. Likewise, from scripture: "Just as at the end of a young girl's dream, she sees the birth and death of her son; she rejoices at his birth and is saddened by his death—know all phenomena to be just like that." The fourth line expresses the greatness of the Vajra Guru. Regarding the phrase "directly perceived" and so forth, it is through the grace of touching the dust of the lotus feet of the glorious Guru Jālandharipāda, by whom the nature of phenomena (dharmatā) was directly realized. As for those various scholars and masters whose books were consulted, not even one of them was seen to be my root. This is the song "Bestowing Joy" by the venerable Tāṭaka. "Since I myself do not exist, whatever doubts I had Will vanish, free from the desire for mud and dice. O yogi of unerring innate experience, It is just as it is, free from the four extremes. Just as you desire it, so let it be."

ལྷན་སྐྱེས་ལམ་ནི་རྣལ་འབྱོར་འཁྲུལ་མ་བྱེད། ། སྣོད་སྤྱད་སྒྲོལ་བ་པོ་ནི་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས། ། ངག་གི་ལམ་ལས་འདས་པ་ཇི་ལྟར་བཤད། ། ཏཱ་ཌ་ཀ་ཡིས་འདི་སྨྲའི་གོ་སྐབས་མེད། ། གང་ཤེས་དེ་ཡི་མགུལ་དུ་ཞགས་པས་བཅིངས། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཏུང་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཏཱ་ཌ་ཀ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་གསུངས་སོ། ། རང་ཉིད་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་གྱི་དྲིན་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་གི་ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རང་གི་ལུས་རྣམ་པར་དཔྱད་པས་བདག་དང་བདག་གི་འགྲེལ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་གློ་བུར་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་འཆི་བདག་གི་བདུད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སོམ་ཉི་ཟ་བ་ཡང་བདག་ལ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། བདག་ནི་འཇུག་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དེ་ལ་ང་ནི་བདག་གི་སྲིད་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་འདོད་པ་རྣམས་ནི་ཤིན་དུ་རིང་དུ་བྱས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། འགའ་ཞིག་སྔོན་དུ་བཅིངས་མེད་ཅིང་། ། ད་ནི་གྲོལ་བར་གྱུར་པ་མེད། ། འདིར་ནི་བཅིངས་གྲོལ་རྣམ་རྟོག་པ། ། གང་དེ་ཡེ་ཤེས་མཚན་ཉིད་མིན། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་གསུངས་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། ཉམས་མྱོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་ལ་ཡང་དག་པར་འབོད་པར་བྱེད་དོ། ། ཀྱེའི་ཏཱ་ཌ་ཀ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དོན་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་ནུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་ཇི་ལྟར་རྗོད་པར་བྱེད།

Do not be deluded regarding the path of the coemergent; the yogi who liberates the vessel and its contents knows it himself. How can that which transcends the path of speech be explained? Tāḍaka has no opportunity to speak of this. Whoever knows it is bound by a noose around the neck. The accomplished master Tāḍaka himself, thoroughly satiated by the drink of primordial wisdom, spoke of that very meaning. Regarding the phrase "because I do not exist" and so forth: through the grace of the dust of the guru’s feet, by means of the methods of the Tathāgata’s speech, one analyzes one’s own body and finds that there is not even the slightest "I" or "mine." Therefore, I have no doubt regarding the adventitious aggregates, the afflictions, the Lord of Death, and so forth. Likewise, it is said in scripture: "I am the one who enters," and so on. In that regard, those who desire the siddhi of Mahāmudrā have been cast far away from the nature of conceptualizing the meaning of my existence. Likewise, scripture says: "Some were never bound before, and now they are not liberated. Here, the conceptualization of bondage and liberation is not the characteristic of primordial wisdom." This clarifies the very meaning spoken by the verse of Dhruva. Regarding the phrase "experience" and so forth, it is a direct address to me: "O Tāḍaka, how can the meaning of experience be expressed? Therefore, how can experience be called 'coemergent'?"

ཉེ་བར་སྒོམ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་མི་འགོག་པས་གཞན་ལ་མོས་པར་བྱེད། རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཚིག་ཏུ་སྦྱོར་བ་སྟོན་པ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་གཉིས་སུ་མེད་པར་བརྟག། བསམ་མེད་མཆོག་ལ་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་ཀྱང་མེད་གཉིས་མེད་མེད། ། དེའི་ཕྱིར་མཐའ་བཞི་ལས་གྲོལ་བའི་ངོ་བོ་ལས་སླར་ཡང་དེའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པས་གནས་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཡོད་མེད་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དོན་དེ་ཉིད་སོ་སོར་རྒྱས་པར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་སྐྱེ་བའི་དུས་སུ་གྲུབ་པའི་བདག་མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དུ་རྒྱས་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའོ། ། སླར་ཡང་རྡོ་རྗེ་བླ་མས་དེ་ལ་ངེས་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཀྱེའི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་ཐ་དད་མ་བྱེད་ཅིག་པ་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པས་སེང་གེའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲོ་བ་ལ་བགྲོད་པར་བྱེད་དོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་མཚན་མ་གསུངས་ཏེ། སྣོད་སྤྱད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཕ་རོལ་ཚུ་རོལ་དུ་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པས་སྒྲོལ་བའི་གླ་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲོ་གནས་སུ་རྣམ་པར་ཐར་པར་འདོད་པ་རྣམས་འགྲོ་བ་ལ་ལྟ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་སྤྱད་ལ་སོགས་པ་འགོག་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་ལྟ་བར་བྱེད་དོ། ། ཕྱིའི་དོན་ལས་འདས་པ་རང་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པར་བྱ།

Because the cultivation of the proximate is not negated conventionally, one should inspire faith in others; it is not, however, the ultimate nature. Likewise, from the scriptures: "By teaching the application of words, the Buddha is analyzed as non-dual. By applying oneself to the supreme inconceivable, even the Buddha does not exist, nor does non-duality." Therefore, it is said that one abides in the essence liberated from the four extremes through that very treatise. Likewise, from the scriptures: "Neither existent, nor non-existent, nor both existent and non-existent," and so forth. The second line elaborates on that very point. Regarding the phrase "just as it is" and so on: the pride that expands into the nature of great bliss, arising from attachment to the selflessness established at the time of birth, is the Great Vajradhara. Furthermore, the Vajra Guru reveals the definitive meaning to him. Therefore, O accomplished master, do not differentiate the coemergent; without doubt, one proceeds by the manner of a lion. The third line describes the signs of the Lord of Yogis: "The vessel and the utensils," and so forth. For example, just as one who ferries others from this shore to the other shore looks toward the destination of the other shore for those who desire liberation in order to take the ferry fare, so too does one observe the specific negations of their vessels, utensils, and so forth. How can the Dharma, which transcends external objects and possesses the characteristic of self-reflexive awareness, be taught by means of worldly words?

དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་ཆོས་རྟོགས་པ་བྱས་པ་ལས་ཡོན་ཏན་ཉིས་འགྱུར་གྱི་རྟགས་འཇིག་རྟེན་པས་ངེས་པ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དུ་བ་ལས་ནི་མེར་ཤེས་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཤིན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་གསུངས་སོ། ། སྨྲ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཏཱ་ཌ་ཀས་དེ་བཞིན་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། ། འདིའི་ཆོས་ལ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གོ་སྐབས་ཙམ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་སོ། ། གང་ཞིག་ཡང་དོན་དམ་པར་རིག་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་གལ་ཏེ་སྨྲ་བར་བྱེད་ནའང་འདིས་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་ནས་དེའི་ཚེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མགུལ་པར་འཁོར་བའི་ཞགས་པས་བཅིངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཏིལ་དང་སྦུན་པ་ཙམ་གྱི་དུག་གི་ལོ་མས་ཀྱང་། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། བྷཻ་ར་བི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ལུས་ནི་གྲུ་ཡི་དུམ་བུ་ཡིད་ནི་སྐྱ་བ་སྟེ། ། བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་སྐྱ་བ་འཛིན་པའོ། ། སེམས་ཉིད་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་བཟུང་གིས་གྲུ་པ་རྣམས། ། ཐབས་གཞན་གྱིས་ནི་ཕ་རོལ་འགྲོ་བ་མེད། ། གྲུ་ནི་འབབ་པ་གྲུ་ཤིང་མཉེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཡིན། ། ཚོགས་ཞིང་ཚོགས་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པས་གཞན་དུ་ཤེས། ། ལམ་ནི་འགོག་པའི་འཇིགས་པ་རྣམ་པར་འོང་བར་གྱུར། ། སྲིད་པའི་དབའ་རླབས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་གྱུར། ། ཕ་རོལ་ཚུ་རོལ་ཆུ་རྒྱུན་དྲག་པོ་རབ་ཏུ་འབབ། ། ས་ར་ཧ་ཡི་ཞབས་ཀྱིས་སྨྲས་པ་ནམ་མཁའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། །

Likewise, from the realization of the Dharma in which one has gained conviction in the authentic, the signs of twofold qualities are certain for the Lord of Yogis. Similarly, from scripture: "Just as fire is known from smoke," and so forth. The fourth line speaks of the utterly non-conceptual. Regarding the phrase "the speaker" and so forth, the accomplished master Tāḍaka speaks in that manner: "For this Dharma, there is not even a slight opportunity for an immature yogi." If those who [claim to] know the ultimate truth should speak [of it], then having understood the Dharma through this, they are at that time bound by the noose of cyclic existence around their necks. Similarly, from scripture: "Even by the leaves of poison, as small as sesame husks," and so forth. This is the song titled Bhairavi by the venerable Saraha: The body is a piece of a boat, the mind is the oar; The oar is held by the speech of the sublime Guru. O rowers, hold the nature of mind with stability; There is no way to reach the other shore by other means. The boat is the flowing current, the quality of the supple boat-wood. Through the gathering of the field of merit, the coemergent is known as other. The path is the arrival of the fear of cessation. All the waves of existence have become utterly turbulent. The fierce current flows from this shore to the other; The venerable Saraha spoke of the samādhi of space.

བྱམས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་དེ་ཉིད་ལུས་ལ་གླུ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ལུས་ནི་གྲུའི་དུམ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བས་ལུས་ལ་གྲུར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་སོ། ། ཡིད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྲུའི་སྐྱ་བ་ཉིད་ཀྱང་ངོ་། ། བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་མཉེན་པས་བཟུང་ནས་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བས་སྲིད་པའི་ཆུ་གཏེར་གྱི་དབུས་སུ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་སྦྱངས་པའི་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བརྟན་པར་བྱེད་པས་ལུས་ཀྱི་གྲུ་མི་འགྱུར་བར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། ཀྱེའི་ས་ར་ཧའི་ཞབས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་སྒྲོལ་བའི་ཐབས་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཨུ་ཌའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ལྔ་པོ་འདི་ཡིས་གཏི་མུག་འགྲམ་ལས་སྒྲོལ་བར་བྱེད། ། ཕ་རོལ་དུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། གྲུ་ནི་འབབ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཕྱི་རོལ་དུ་གྲུ་འགྲོ་བ་སྐྱ་བ་འཛིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་གྲུ་ནི་ཡང་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་ཐབས་ཟུང་ལ་གྲུ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་སྤོང་ཅིག་པའོ། ། གང་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གླིང་དུ་སོང་ཅིག་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་བདུད་ཀྱི་ལས་སུ་གནས་པ་གསུངས་ཏེ། ལམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟས་དང་སྐོམ་དང་ཡུལ་ལ་སྒྲུབ་པ་པོ་ཆགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ལམ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །

The venerable Saraha, whose nature is loving-kindness, also expressed this very point in the language of the kāyagīti (songs of the body). The phrase "the body is a fragment of a boat," and so forth, metaphorically designates the body as a boat through the relationship of the support and the supported. The mind is the consciousness that serves as the boat’s oar. Having been seized by the helmsman of the sublime guru’s speech, and through the union of the vajra and the lotus, one stabilizes the conventional bodhicitta—which is purified by being devoid of characteristics and is the essence of the five primordial wisdoms—within the midst of the ocean of existence; thus, "make the boat of the body unchanging." O Saraha, there is no other means to cross the ocean of existence. Likewise, the venerable Uḍḍiyāna also said: "By these five, one is delivered from the shore of delusion," and so forth, using the phrase "to the other side." The second line speaks in praise of the path: "The boat is the flow," and so forth. For example, just as a boat traveling externally is guided by the quality of holding the oar, so too here the boat is the experience itself. O yogi, grasp the method of the coemergent joy of the Vajra Guru and do not abandon the boat! Immediately thereafter, go to the island of great bliss. The third line speaks of abiding in the activities of Māra: "On the path," and so forth; when the practitioner is attached to food, drink, and sensory objects, the path will be ruined.

ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིར་སོང་བས་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འགོག་པའི་ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཚེ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་གཉིས་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པའོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཡུལ་གྱི་དབའ་རླབས་ཀྱི་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བྱེད་པས་འཁྲུལ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཕ་རོལ་ཚུ་རོལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་ལ་ཞེས་པ་ལམ་ངན་པ་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་གང་དུ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་སྒྲས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ལ་ཡ་ཞེས་པ་ནི་དེ་གཟུང་ནས་སོ། ། རྒྱུན་དྲག་པོ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་པས་དོན་དམ་པ་རིག་པ་གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་སྟེ་དེ་སྟེང་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། ། ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་འཁོར་ལོའི་གླིང་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། མཱ་ལ་ལཱ་སི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སྟོང་ཉིད་ལག་པས་ཧྲོལ་ཅིག་ཀྱེ། ། ཁྱོད་ཀྱི་རང་གི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱོན། ། བླ་མའི་གསུང་གི་སྤྱོད་ལམ་ཀྱེ། ། ཁྱོད་ཉིད་སླར་སྡོང་ཇི་ལྟ་བུ། ། རྨད་བྱུང་ཧཱུཾ་སྐྱེས་ནམ་མཁའ་ལ། ། ཀྱོག་པོར་འགྲོ་བ་བསླང་གྱིས་ལ། ། ཕ་རོལ་འགྲོ་བ་འཇོམས་པ་ཡིས། ། ཁྱོད་ཀྱི་གཡོ་སྒྱུ་སྣ་ཚོགས་པ། ། ངོ་མཚར་སྲིད་པའི་གཏི་མུག་ལ། ། ཀྱེ་མ་རང་དང་གཞན་དག་མཐོང་། ། འགྲོ་འདི་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་འདྲ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྟོང་པ་བདག། བདུད་རྩི་ཡོད་བཞིན་དུག་མེད་ཀྱི། །

Because it has entered the avadhūtī in order to be abandoned. Regarding the term "cessation," at that time the moon and sun both become powerful. For that reason, it is said that within the ocean of existence, everyone is deluded by engaging with phenomena that are devoid of self-nature, like the waves of sensory objects. The fourth line speaks in praise of the path of the avadhūtī; "this shore and the other shore" and so forth refers to all [paths], such as the moon and so on, where the avadhūtī becomes dissolved. That should be understood by the term avadhūtī as the naturally pure. "Having taken la ya" means having grasped that. "Violent stream" means that by entering the stream of the passion of great bliss, one causes the ultimate awareness—the vajra of bodhicitta—to ascend. "Space" is said to be dissolved into the island of the stainless wheel. This is the song called Mālalāsī by the venerable Saraha: "O, loosen with the hand of emptiness! The faults of your own mind, O, through the conduct of the Guru’s speech, How will you return again? In the wondrous hūṃ-born space, Arise and straighten the crooked gait! By destroying the journey to the other shore, Your various deceptions, And the wondrous delusion of existence— Alas! You see yourself and others. This world is like a bubble on water. I am the coemergent emptiness. While the nectar exists, there is no poison."

གཞན་དབང་སེམས་ཀྱི་བདག་ཁྱིམ་ན། ། བཏུང་བ་བདག་གིས་གོའོ་ཀྱེ། ། བདག་ནི་མ་རུངས་གཉེན་འདུན་ཟ། ། ས་ར་ཧས་སྨྲས་མཆོག་ཡིན་གྱུར། ། བདག་ཅི་མ་རུངས་གླང་ལ་ནི། ། གཅིག་པུས་འགྲོ་བ་འཇོམས་པར་བྱེད། ། ཀྱེ་མ་བདག་ནི་རང་འདོད་སྤྱོད། ། གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོགས་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆེད་དུ་གསུངས་སོ། ། སྟོང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀྱེའི་རང་གི་ཡིད་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཁྱོད་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་རྣམས་བདེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། རྨི་ལམ་གྱི་རྗེས་ལ་ཡང་མངོན་པར་འདོད་པ་དེ་ཡིས་དཔེར་ན་ལྷ་ཐམས་ཅད་ལག་ཏུ་རྣམ་པར་བརྐྱང་བ་བཞིན་དང་གཉིད་སད་པ་བཞིན་དུ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སླར་ཡང་གང་ཇི་ལྟར་སྨྲ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལ་ད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་མཐུས་བདག་གི་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་རབ་ཏུ་གསལ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གནས་གང་དུ་ཁྱོད་གནས་བྱེད་དེ་ཀྱེའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་སོ། ། དྷཱུའི་རྐང་པས་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། རྨད་དུ་བྱུང་བ་ནི་ངོ་མཚར་བ་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་པདྨའི་དྲིན་ལས་རོལ་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་རྟོགས་པ་ཧཱུཾ་ཡིག་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ། ཀྱེའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ལ་ཞེས་ཏེ་འོད་གསལ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའོ། ། ད་ནི་མ་རིག་པའི་སྐྱོན་སྣ་ཚོགས་པ་འགྱོད་པ་བཅོམ་པ་ཁྱོད་ཉིད་དེ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་སེམས་ཅན་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Within the house of the dependent mind’s self, I have understood the drink, O! I am the devourer of wicked kinsmen; This is the supreme speech of Saraha. What is this wicked elephant? Alone, it destroys all beings. Alas! I act according to my own desires. The feet of the accomplished master Saraha, having realized the very nature of reality, spoke this for the sake of the world. Regarding the words "Emptiness" and so forth: O, your own mind, the king of the intellect, in order to realize that the faults such as ignorance are of the nature of suffering, just as one who has awakened from a dream no longer desires what was craved during the dream—just as all the gods stretch out their hands—how could they speak of them again? Now, by the power of the Buddha’s merit, the three worlds are brilliantly illuminated by the nature of the moonlight of the speech of my sublime guru. Therefore, "O king of the mind, in whatever place you dwell," he says. The verse beginning with "Dhū" stabilizes that very meaning. "Marvelous" means that through the grace of the lotus feet of the guru, I have realized the play [of reality] arising from the seed-syllable Hūṃ. "O king of the mind, in the sky" means having thoroughly entered the clear light. Now, you yourself are the one who has destroyed the various faults of ignorance and regret. With the second verse, he speaks the praise of the supreme being.

ངོ་མཚར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྲིད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཅི་སྟེ་གཏི་མུག་ལ་གང་ངོ་མཚར་བ་གང་ལས་བདག་གིས་ངོ་བོ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རང་དང་གཞན་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་འབྱེད་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལྟ་བར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་པས་ཡིད་ལ་དོན་དམ་པ་སེམས་ལ་འཆར་བ་ཁྱོད་ལེན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ང་རྒྱལ་དང་བཅས་ཡིད་མི་བཟང་། ། སྐྱེ་བར་འཇུག་ཅིང་འཆིང་བར་བྱེད། ། ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་འགྲོ་བ་ཡང་། ། སེམས་ལ་བདག་ལྟ་དེ་ནས་བྲལ། ། སྟོན་པ་གཞན་མེད་འགྲོ་བ་ལ། ། རྒྱལ་བ་མེད་ཅིང་བདག་མེད་སྨྲ། ། གཞན་མིན་དེ་ལས་ཉེ་བར་ཞི། ། བསྒྲུབ་པ་དེ་ལ་འདི་ཡིད་ལམ། ། དེ་ཉིད་རིག་ལ་ཆུ་ཟླ་སོགས། ། དཔེ་ནི་བཅུ་གཉིས་སྒོ་རུ་གྱིས། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་ཚད་མ་ཡིས། ། སྐྱེ་བ་མེད་ལ་སྒྲུབ་པོར་བྱེད། ། ཅེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དགའ་བ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་གསུངས་ཏེ། བདུད་རྩི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ལ་གནས་པ་ཡོད་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་དུག་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་པར་བྱེད། ཀྱེའི་ལས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཅན། ། ཁྱིམ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་ཀྱི་བཏུང་བ་ཅན་ཞེས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་རང་གི་ཁྱིམ་མི་མོ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བདག་མེད་མ་ལ་ཡང་དག་པར་འཁྱུད་པ་དེའི་བཏུང་བ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་བདག་གིས་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཁྱིམ་མི་མོ་ལ་གཞན་གྱི་དུག་ནི་ཟ་བར་བྱེད། ། ཅེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། །

Regarding the phrase "How wonderful," and so forth: if sentient beings in existence are indeed amazed by ignorance, then because they do not know the essential nature, they perceive the distinctions that separate self from other and the beyond. Therefore, by practicing pride, you take into your mind the ultimate reality that arises within the mind. Likewise, from the scriptures: "Possessing pride, the mind is not noble; It enters into birth and brings about bondage. Free from pride, even while wandering, The mind is then freed from the view of self. For beings who have no other teacher, The Victor speaks of no-self and no victory. There is no other; from that, there is peace. This is the path of the mind for that practice. For those who know reality, use the twelve Examples, such as the moon in water. By the valid cognition of universal emptiness, One establishes the state of non-arising." The third line speaks of the greatness of the nature of the four joys. Regarding the phrase "Nectar," and so forth: if one abides in the coemergent joy, how could one consume the poison of objects such as form? O Lord of Karma, you who possess the discernment of the mind! "House" refers to the drink of one's own body. Regarding the assembly of desire, hatred, ignorance, and so forth, your own house is the consort of wisdom, Nairātmyā; embracing her, I make her drink [the nectar] devoid of intrinsic nature. Likewise, the venerable Saraha also said: "One consumes the poison of others in the house of the consort," and so forth.

རྐང་པ་བཞི་པས་རང་གི་འདོད་པའི་སྤྱོད་པ་གསུངས་ཏེ། གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ས་ར་ཧས་སྨྲས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་རུངས་གླང་ལ་ཞེས་པ་ནི་མ་རུངས་པ་ཡུལ་གྱི་སྟོབས་སྟེར་བའི་ཕྱིར་དུཥྚ་བ་ལ་ད་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་རིག་པར་བྱའོ། ། གཅིག་པུ་དེ་ཡིས་མ་རུངས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་འཇོམས་པས། ། དེ་ལྟ་བས་ན་མ་རུངས་པའི་གླང་པོས་བདག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། གོ་ཞེས་པ་ནི་གླང་པོའོ། ། དེའི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ལུས་ལ་སྟོང་པ་འོད་གསལ་གྱི་གཟུགས་སུ་བྱས་ནས་བླ་མའི་གསུང་གི་དྲིན་ལས་རང་གི་འདུན་པས་འགྲོ་བ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཞི་བ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། རང་གི་འདུན་པས་སྤྱོད་པའི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། མཱ་ལ་སའི་གོ་ཌ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། གང་ཞིག་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མིག་འཕྲུལ་འདྲ། ། ལུང་དང་པོ་སྟེ་རྫུན་གྱི་ཕྲེང་བ་ཡིན། ། ཇི་ལྟར་སྨྲ་བས་ལྷན་སྐྱེས་བརྗོད་པར་ནུས། ། ལུས་ངག་ཡིད་ལ་གང་དུ་མི་འཇུག་གོ། ། བླ་མས་རྫུན་གྱི་ཐབས་ཀྱིས་སློབ་མ་ལ། ། ངག་གི་ལམ་ནས་འདས་པ་ཇི་ལྟར་སྨྲ། ། གང་དེ་སྨྲ་བ་དེ་དང་དེ་རྣམས་རྫུན། ། བླ་མའི་ཐབས་ཀྱིས་སློབ་མ་འཁྲུལ་བར་བྱས། ། ཀཱཧྞས་རྒྱལ་བའི་རིན་ཆེན་ཇི་ལྟར་སྨྲ། ། ལྐུགས་པས་འོན་པར་སྨྲ་བ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་ཚིམ་པའི་ནག་པོ་གླུ་དབྱངས་ཞབས་རབ་ཏུ་དགའ་བས་གསུངས་སོ། ། གང་ཞིག་ཡིད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲ་བའོ། །

The fourth line expresses one’s own preferred conduct. Regarding the words "The accomplished master Saraha said," and so forth: "The wild elephant" refers to the mind, the king of the mind, which is to be understood as the duṣṭa (wild/evil) because it bestows the power of the objects of the senses. "Alone, it destroys the three worlds of the wild"—therefore, what need have I for this wild elephant? The word go means "elephant." Having transformed the body, together with its focal objects, into the form of the empty clear light, one wanders through the three realms by one’s own inclination through the grace of the guru’s speech. Likewise, the venerable Śāntideva also said: "The place of conduct by one’s own inclination," and so forth. This is the song of Kṛṣṇācārya, titled Mālasagoḍāla. That which is the domain of the mind is like a magical illusion; it is a string of falsehoods from the very beginning. How can one express the coemergent through speech? It does not enter into body, speech, or mind. How can the guru, through the method of falsehood, speak to the disciple by way of the path of speech? Whatever is spoken is all false; the disciple is led astray by the guru’s method. How can Kāṇha speak of the Victor’s jewel? It is just like a mute speaking to the deaf. Kṛṣṇa, the master of the song, who is satisfied by coemergent joy, spoke with great delight. Regarding the words "That which is the mind," and so forth: that which is the domain of the mind and the sense faculties is a web of conceptualization and discursive thought.

ལུང་དང་སྔགས་དང་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ལུང་དང་རིག་བྱེད་རྙིང་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དྷཱུའི་རྐང་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྨྲ་དཀའ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རིག་བྱེད་དུ་ཇི་ལྟར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྗོད་པར་ནུས་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་གང་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཏི་ལོ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། སོ་སོ་རང་རིག་འབྲས་བུ་ནི། ། ཏི་ལོ་པ་ཡིས་ཞབས་ཀྱིས་སྨྲས། ། གང་ཞིག་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་སྦས། ། དེ་ནི་དོན་དམ་མ་ཡིན་ནོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གསུངས་སོ། ། རྫུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདེན་པ་མ་ཡིན་པས་བླ་མས་སློབ་མ་ལ་མན་ངག་སྟེར་བར་བྱེད་དོ། ། གང་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དེ་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པས་སོ། ། དེ་བས་ན་བླ་མས་ཇི་ལྟར་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། དེ་མེད་བླ་མས་ཇི་ལྟར་སྨྲ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དོན་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། གང་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་ཙམ་དུ་གྱུར་པ་གང་ལས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་རྫུན་ཏེ་རང་བཞིན་བདེན་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། གང་ཡང་རྡོ་རྗེ་བླ་མ་དེས་ཀྱང་འདིར་ཆོས་ལ་ཚིག་གིས་ཕོངས་ནས་རིགས་པས་སོ། ། དེའི་སློབ་མས་ཀྱང་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཐོས་པ་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་འོན་པ་སྟེ་དེར་ཟབ་མོའི་ཆོས་ལ་བློ་གྲོས་རྟོགས་པའོ། །

Knowledge derived from scripture, mantra, treatises, and so forth is also included in all of that. Likewise, it is stated in the Veda and the Ancient Veda (Jyotir-veda) and so on. With the first line, the difficulty of expressing the coemergent (sahaja) is taught. Therefore, how could the coemergent, unsurpassed wisdom be expressed in the Veda? It is that into which the body, speech, and mind of ordinary beings dissolve. Similarly, the venerable Tilopa also said: "The fruit is the individual self-cognition; Tilopa, with his feet, has spoken. That which is hidden from the domain of the mind Is not the ultimate." With the second line, the nature of suchness (tattva) is taught. Regarding the phrase "falsehood" and so forth: because it is not true, the guru bestows the pith instructions upon the disciple. Since that coemergent is not [expressed by] the Veda, how then could the guru speak of it? Likewise, the venerable Saraha also said: "How could the guru speak of that which does not exist?" and so forth. With the third line, that very point is confirmed. Regarding the phrase "that which" and so forth: from what could one speak, since it has become a mere word arising from that? That coemergent is entirely false; its nature is not true. Furthermore, even that Vajra Guru is here destitute of words regarding the Dharma, and thus by way of reasoning. Even his disciple has not heard even a little by means of words alone. Therefore, he is also "deaf," in the sense that his intellect has realized the profound Dharma therein.

སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པའོ། ། ཅི་འདྲ་ན་རྒྱལ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་དགའ་བ་མཐའ་ཡས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེ་བཞི་པོའི་དགའ་བར་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དཔེར་ན་འོན་པ་ལ་བརྡ་ལ་སོགས་པས་ལྐུགས་པའི་རྟོགས་པ་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རིང་དུ་བླ་མ་དམ་པས་སློབ་མ་ལ་དགའ་བའི་མཐུས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཌ་ཨུ་ཌའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། རིང་བ་མ་ཡིན་རིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། གུཉྫ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་བྷཱུ་སུ་ཀཱུ་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། དང་པོ་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱིས། ། འགྲོ་རྣམས་དེ་ཡིས་འཁྲུལ་པར་ཤེས། ། ཐག་པ་སྦྲུལ་མཐོང་སྐྲག་པ་ཡིས། ། ཇི་ལྟར་གང་གི་ཁམས་ཀྱི་ཟས། ། ངོ་མཚར་གང་ཞིག་རྣམ་པར་དཔྱོད། ། ལག་པས་སྒྲེ་བར་མ་བྱེད་ཅིག། དེ་ལྟར་རང་བཞིན་གལ་ཏེ་འགྲོ། ། ཤེས་ན་ཁྱོད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཟ། ། མྱ་ངན་སྨིག་རྒྱུ་དྲི་ཟའི་གྲོང་། ། ཆུ་ཟླ་གཟུགས་བརྙན་ཇི་བཞིན་ནོ། ། རླུང་ནི་འཁོར་བས་བརྟན་པར་འགྱུར། ། ཆུ་ནི་རྡོ་བ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། མོ་གཤམ་བུ་ནི་ཇི་ལྟར་རྩེ་བ་ལྟར། ། རྩེད་མོ་རྣམ་པ་མང་པོ་རྩེ་བར་བྱེད། ། བྱེ་མའི་མར་ཁུ་རི་བོང་རྭ་དང་ནི། ། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་རྒྱས་པ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། རཱ་ཨུ་ཏ་ཡི་དམ་གཏམ་བྷུ་སུ་ཀུ། ། དངོས་ཚོགས་རང་བཞིན་མཐའ་དག་གཏམ་ཉིད་དོ། ། གང་དུ་རྨོངས་པ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་གྱུར་ན། ། བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ལ་དྲི་བར་གྱིས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་ཚིམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་གསུངས་ཏེ།

Regarding the phrase "It is said," and so forth, this was spoken by Kṛṣṇācārya himself. How so? For the sake of the vast, unsurpassed bliss of the infinite joy of the Victor’s jewel, one should understand the joy of the four jewels. For example, just as signs and so forth are used to communicate the understanding of a mute to a deaf person, likewise, through the power of joy, the sublime guru extensively demonstrates great bliss to the disciple. Similarly, the venerable Ḍāuḍa also said: "Not distant, yet called distant," and so forth. The song titled Guñjarī is by the venerable Bhūsuku: "By the very fact that [beings] were unborn from the beginning, One knows that wandering beings are deluded by that. Just as one is terrified by seeing a snake in a rope, Who would analyze the food of the elements with wonder? Do not touch it with your hands! If you know the nature in that way, your habitual tendencies will be consumed. Sorrow is like a mirage, a city of gandharvas, Just like the moon in water or a reflected image. The wind becomes stable through circling; Water is just like a stone. Just as the son of a barren woman plays, He plays many kinds of games. It is just like butter from sand, a rabbit's horn, Or the blooming of a flower in the sky. The talk of Rāuta is the yidam; Bhūsuku is the talk of the nature of all things. Wherever there is the delusion of a fool, Ask the feet of the sublime guru." The venerable Bhūsuku, satisfied by the innate joy (sahajānanda), spoke of that very meaning:

དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐོག་མར་དངོས་པོ་རྣམས་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་རྣམས་འདིར་རང་དང་གཞན་དོན་ཤེས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེས་དེ་རྣམས་ལ་དངོས་པོ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཨའི་ཡི་གེའི་སྒོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནས་འཁྲུལ་པ་མ་རིག་པ་ནི་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་མིག་གིས་ནག་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སློབ་དཔོན་ནི་དཱ་ཏ་ཀཱས། སྐྲ་ཤད་ཇི་བཞིན་ནམ་མཁའ་ལ། ། རབ་རིབ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་བོས་མཐོང་། ། དེ་བཞིན་སྣང་སོགས་ཉེས་པ་ཡིས། ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོར་རྟོག། ཐག་པ་ལ་ནི་སྦྲུལ་དུ་ཤེས། ། གང་ཞིག་ཤིན་དུ་སྐྲག་བྱས་ལྟར། ། དེ་ཡང་དེ་ཡི་ཐག་སྦྲུལ་གྱིས། ། བདེན་པར་དེ་ཡིས་ཅི་ཞིག་རྨུག། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ངོ་མཚར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་མཚར་ནི་མཚར་དུ་བརྩིས་ཏེ། ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འདིར་ལག་པས་སྒྲེ་བར་མི་དགོས་ཏེ། འདི་འདྲའི་དངོས་པོས་གལ་ཏེ་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་རྟོགས་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། དེའི་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཐོག་མ་མེད་པའི་སྲིད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་པ་གཟུང་བ་རྣམས་འབྲོས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དོན་དེ་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དཔེ་ཡིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །

Regarding the phrase "the faculties" and so forth: because things are initially unarisen, beings here understand them through the knowledge of their own and others' welfare; by that, they do not proceed toward things as other. Likewise, from the scriptures: "The gateway of the letter A is because all phenomena are without arising." Then, the delusion of ignorance is like the forms of black, yellow, and so forth, seen by the eyes of one with cataracts. O, the childish yogi perceives these as actual entities. Similarly, the master Dārika says: "Just as those with cataracts see hairs in the sky, so too, through the defects of appearance and so forth, the childish conceptualize things as real entities. Just as one perceives a snake in a rope and is thereby terrified, what is truly harmed by that rope-snake?" Dhruvapāda speaks in praise of the path, beginning with the word "wonderful": "Wonderful" is taken as a marvel. O, childish yogi, there is no need to wipe with the hand here; if you realize the nature of beings through such entities, then at that time, the defects of the grasping of conceptual tendencies from beginningless existence will flee. The second verse clarifies that very point through a conventional example.

མྱ་ངན་སྨིག་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རི་དྭགས་སྲེད་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་བཞིན་དུ་གཟུགས་བརྙན་ཙམ་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པས་མཐོང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། སྒྱུ་མ་ཇི་བཞིན་རྨི་ལམ་བཞིན། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་བར་སྲིད་དོ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དེ་ཐམས་ཅད་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྐྱོན་གྱིས་ལོག་པར་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བྱེད་དོ། ། དཔེར་ན་རླུང་འཁོར་བས་ཆུ་ཡང་བརྟན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། སྟོང་ཉིད་དེ་ཉིད་གྱུར་པ་ཡིས། ། དངོས་པོའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བསྒོས་འགྱུར། ། རླུང་ནི་འཁོར་བས་བརྟན་གྱུར་པའི། ། ཆུ་ཡིས་དེ་ཉིད་ཚོགས་པ་འབྲོས། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ཤིན་ཏུ་མེད་པ་མཚོན་ནོ། ། མོ་གཤམ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མོ་གཤམ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ་དེའི་བུ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དཔེར་ན་བྱེ་མའི་མར་ཁུའམ་དཔེར་ན་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། ། དེ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དེའི་མཚོན་པའོ། ། དེ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་དོ། ། འགྲོ་བ་ལ་སྣ་ཚོགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པས་རོལ་པའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སཱུ་ཏ་ཀེ་ལས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ལྔ་བདག་འགྲོ་ཀུན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་དག་པ་གསུངས་ཏེ།

Regarding the phrase "sorrow, a mirage," and so forth: just as a deer-thirsting [animal] or a gandharva city is seen, the supreme yogi perceives all things as mere reflections. Likewise, from the scriptures: "Just as an illusion, just as a dream, so too is the intermediate state," and so on. All of these are conceptualized by immature yogis through the fault of the latencies of ignorance. For example, just as water becomes solid through the whirling of wind, so should the city of things be understood by the Lord of Yoga. Likewise, from the scriptures: "By becoming that very emptiness, it is permeated by the latencies of things; through the whirling of wind, the water becomes solid, and that very collection [of elements] dissolves." The third line indicates absolute non-existence. Regarding the phrase "the son of a barren woman" and so forth: the "barren woman" is the Blessed Lady Nairātmyā, and her "son" is the ultimate truth, which is, for example, like the oil of sand or like the horns of a rabbit. These are the indicators of the nature of non-arising. Because they are non-arising, the ultimate truth is the great bliss, the essence of the five primordial wisdoms. This is because one experiences the bliss of the play of various manifestations for the sake of beings. Likewise, from the Sūtaka: "The five Buddhas are the nature of all beings," and so forth. The fourth line speaks of the complete purity of the essential nature.

བྷུ་སུ་ཀུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་གསུམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་བདག་གིས་བཤད་པའོ། ། ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་འདིར་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ལ་གུས་པར་བྱའོ། ། འདོད་པ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སེམས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་སྟོང་ཉིད་རྫོགས། ། ཕུང་པོ་དང་བྲལ་སྡུག་བསྔལ་མེད། ། སྨྲས་པ་ཇི་ལྟར་ཀཱཧྞ་མེ། ། བདག་ནི་ཁམས་གསུམ་གཏན་དུ་འཕྲོ། ། རྨོངས་པ་བརྟན་ཉམས་འཇིག་བཅས་མཐོང་། ། རླབས་བྲལ་རྒྱ་མཚོ་ཇི་ལྟར་སྐམ། ། ཡོད་བཞིན་འཇིག་རྟེན་རྨོངས་མི་མཐོང་། ། འོ་མ་མར་ཡོད་བཞིན་མི་མཐོང་། ། འགྲོ་འོང་མེད་པའི་སྲིད་པ་འདི་ཡང་གང་། ། ཀཱཧྞ་རྣལ་འབྱོར་ངོ་བོ་ཉིད་བཞིན་རོལ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩིས་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པའི་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསུངས་སོ། ། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་ཏེ་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ལྷ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་གིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་འདི་དག་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་ཏེ། ཀྱེའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བདག་གི་ཕུང་པོ་དང་བྲལ་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། ཕུང་པོ་དངོས་མེད་བདེ་བའི་མཆོག། ཅེས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། ཀྱེའི་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྨྲས་པ་ཇི་ལྟར་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ངོ་བོ་དེའི་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །

The passage beginning with "Bhusuku" and so forth was spoken by the one possessing the three perceptions; herein, I shall explain the essential nature of phenomena. O foolish yogi, if you have delusions here, then you must show devotion at the feet of the sublime guru. This is the song entitled "Bestowing Desires" by the venerable Kṛṣṇācārya. The coemergent mind is perfected as emptiness; Free from aggregates, there is no suffering. O Kāhna, how is it that I Constantly roam through the three realms? Seeing the deluded as stable, decaying, and perishable, How is it that the waveless ocean dries up? Though it exists, the world is not seen by the deluded; Though butter exists in milk, it is not seen. This existence, without coming or going—what is it? Kāhna, the yogi, enjoys it according to its essential nature. The venerable Kṛṣṇācārya, fully satiated by the nectar of primordial wisdom, spoke of that very meaning. Regarding the words "mind" and so forth, "coemergent" refers to the king of the mind of all these deities of the natural essential nature, which is perfected by the sixteen emptinesses. Therefore, it is said "free from aggregates"; O people, do not cause suffering to my being free from aggregates. Likewise, from the Hevajra Tantra: "The aggregates are without substance; they are supreme bliss." With the verse beginning with "Dhṛu," the essential nature is explained: O foolish yogi, how could Kṛṣṇācārya be without speech? One should meditate upon that essential nature of the world.

རྟག་ཏུ་འཕྲོ་བར་བྱེད་དེ་དོན་དམ་པའི་ཆུ་གཏེར་ལ་རོལ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་ཆུ་ཀླུང་ཆུ་དངས་ལས། ། བདག་གི་ངོ་བོ་མྱུར་དུ་བསྐྱེད། ། དེ་བཞིན་སྟོང་ཉིད་ཀུན་དངས་ལས། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་སྟོན་པར་བྱེད། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དཔེའི་སྒོ་ནས་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ཉིད་ཀྱི་གང་གིས་དངོས་པོ་དེའི་འཇིག་པ་མཐོང་བའི་རྨོངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་འཇིག་པར་བྱེད་དེ། ཅི་སྟེ་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་ཞིག་པས་རྒྱ་མཚོ་སྐམས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། ། རྨོངས་པ་ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བླུན་པོས་ཡོད་བཞིན་པ་ཡང་འོ་མའི་ནང་ན་མར་མི་མཐོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མཐོང་བཞིན་པ་ཡང་མི་མཐོང་བའོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གསུངས་ཏེ། སྲིད་པར་འགྲོ་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་རྡུལ་གྱིས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་སྲིད་པའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ལ་སྲིད་པ་ལ་འདིར་རོལ་པར་བྱེད་དེ་རྩེ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། བཾ་ག་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤིང་ཆེན་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་འཕྲོ། ། ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་རང་བཞིན་བཅིངས་ནས་གྲོལ་བ་གང་། ། དཔེར་ན་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་དབྱེ་བར་མི་ནུས་ལྟར། ། དེ་བཞིན་ཡིད་ཀྱི་རིན་ཆེན་རོ་མཉམ་ནམ་མཁར་ཞུགས། ། གང་ལ་གང་ལ་བདག་ཉིད་མེད་པ་དེ་ལ་གཞན་དག་དང་། །

The meaning is that it flows perpetually and sports within the ocean of the ultimate. Likewise, from the scriptures: "Just as from the clear water of a river, / One's own essence is swiftly produced, / So from the total clarity of emptiness, / The net of magical illusion is displayed." The second line clarifies that very point by way of an analogy. Regarding the words "delusion" and so forth: why would the delusion that perceives the destruction of an entity—by way of its very shape and color, such as blue or yellow—be destroyed? Is the ocean dried up by the subsiding of its waves? The third line stabilizes that very point. "Delusion" refers to how, likewise, a fool does not see the butter even while it exists within the milk. Similarly, although the three worlds are being seen, they are not seen [as they are]. The fourth line speaks of the perfected state: "There is no going to existence," and so forth, because it is produced by the pollen of the lotus of the sublime guru. Here, having fully understood the nature of existence, the venerable Kṛṣṇācārya sports and plays within existence. This is the song "Vamgala" by the venerable Bhūsuku. The great coemergent tree spreads throughout the three worlds. Having bound the nature that is like space, who is liberated? Just as water placed in water cannot be distinguished, so the jewel of the mind, of equal taste, enters the sky. Wherever there is no self, there is no other.

ཐོག་མ་མཐའ་མེད་སྐྱེ་དང་འཆི་བའི་སྲིད་པ་མེད། ། བྷུ་སུ་ཀུས་སྨྲས་ངོ་མཚར་རྗེས་སྨྲས་ངོ་མཚར་ཀུན། ། འགྲོ་འོང་དང་བྲལ་དེ་ལ་དངོས་དང་དངོས་མེད་མེད། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བས་ཚིམ་པའི་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་ལ་རེག་པས་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བས་བདེ་བར་བྱས་པའི་ས་བོན་བཟུང་ནས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སེམས་སུ་བྱེད་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི་དཔེ་སྟེ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གང་དུ་ཡང་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བ་མེད་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། ཁྱབ་བྱ་ཁྱབ་བྱེད་ངོ་བོ་ཡིས། ། བདེ་བ་ཡིས་ནི་འགྲོ་བ་ཁྱབ། ། ཚིག་ཕྱི་མའི་རྐང་པས་དྷྲཱུའི་རྐང་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དཔེ་ཡིས་ཉེ་བར་འཇལ་བར་བྱེད་དོ། ། དཔེར་ན་ཆུ་ལ་ཆུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་ན་དབྱེར་མེད་པར་བློ་དང་ལྡན་པས་ཤེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་དང་རྣལ་འབྱོར་པའི་དབང་པོ་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནམ་མཁར་ཞེས་ཏེ་འོད་གསལ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའོ། ། དེ་ལ་དེའི་ཡེ་ཤེས་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་ལྟར། ། དེ་བཞིན་ཡེ་ཤེས་འཁོར་ལོ་གནས། ། ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ།

There is no existence of birth and death without beginning or end; the Bhūṣuku spoke of all wonders, and the wonders were recounted. That which is free from coming and going has neither entity nor non-entity. The third [verse], through the feet of the one satisfied by coemergent bliss, clarifies the meaning of suchness. Regarding the phrase "coemergent" and so forth: by touching the dust of the guru’s feet, the seed produced by the perfect union of the vajra and lotus is grasped. That which pervades the three worlds and acts as the coemergent mind of the Lord of Yogins is the analogy of being equal to space. By the nature of great bliss, there is neither bondage nor liberation anywhere in the three worlds. Likewise, from the Two-Part Tantra: "By the nature of the pervaded and the pervader, The world is pervaded by bliss." The latter line should be understood as the dhruva (refrain) line. The second line provides the analogy for comparison. For example, "water in water" and so forth: just as when water is placed in water, the wise know them to be inseparable. Likewise, the mind itself, the precious bodhicitta, and the Lord of Yogins become of one taste in "space," meaning they have thoroughly entered the clear light. In that state, there is no objective observation of that wisdom. Similarly, from the scriptures: "Just as water is placed in water, So the wheel of wisdom abides." The third line speaks of the nature of reality.

གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་འབྲེལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་གཞན་གྱི་འབྲེལ་པ་ཤིན་ཏུ་རིང་དུ་གྱུར་པའོ། ། གང་གི་དང་པོར་མ་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་གང་རྣམས་ལ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་མ་མཐོང་སྟེ་གྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། སྐྱེ་མེད་འཆི་མེད་དེ་བཞིན་ཉིད། ། གཟུགས་མིན་གཟུགས་མེད་པའང་མིན། ། འཁོར་བ་མ་ཡིན་མྱང་འདས་མིན། ། བྱེད་པ་དང་བྲལ་དེ་ཡིས་མཚོན། ། རྐང་པ་བཞི་པས་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། བྷུ་སུ་ཀུས་སྨྲས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་མཚར་ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གསུངས་པའི་འདུ་ཤེས་གསུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་མཐའ་དག་རྣམས་ཀྱི་དེའི་རང་བཞིན་ནི་འདིར་ཟབ་མོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ལས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པས་འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་དང་སྤྱོད་པ་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་པ་དང་། འོང་བ་གང་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པས་མ་མཐོང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཟབ་མོ་ཉིད་ཀྱང་མཚོན་དུ་མེད། ། རང་དང་གཞན་དུ་མི་དམིགས་སོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ཡི། ། འབྲས་བུ་རང་རིག་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས། ། མལླ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཀཾ་ཀ་ཎའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། སྟོང་པར་སྟོང་ཉིད་གང་ཚེ་མཐུན་གྱུར་པ། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དེ་ཚེ་འཆར་བར་འགྱུར། ། ཡོད་པའི་སྐད་ཅིག་བཞི་ལ་ཡང་དག་རྟོགས། ། དབུས་སུ་འགོག་པས་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་བོ། ། ཐིག་ལེ་ནཱ་ད་སྙིང་ལ་འཇུག་པ་མེད། །

Regarding the phrase "To whom..." and so forth: because the powerful lord of yoga is devoid of the connection of grasping at "I" and "mine," his connection to anything else has become extremely distant. Those perfected beings do not perceive the arising, abiding, or ceasing of those entities that are, from the very beginning, unarisen. Likewise, from scripture: "Unborn, undying, suchness, Neither form nor formless, Neither saṃsāra nor nirvāṇa— It is characterized by being free from agency." The fourth line speaks of the nature of entities. The phrase "wonderful, as spoken by Bhūsuku" and so forth was spoken by the venerable Ācārya Trisamjñā, who spoke of the marvel. Here, the nature of all entities is the essence of the profound coemergent joy; because all conceptualizations of existence and non-existence are completely subsumed, the yogi perceives no birth in saṃsāra, no conduct, no entering a house, and no coming at all. Likewise, the venerable Saraha also said: "The profound itself cannot be characterized; It is not observed as self or other. The fruit of coemergent joy Is known by self-awareness itself." This is the song called Mallārī by the venerable Kaṅkaṇa: "When emptiness accords with emptiness, At that time, all phenomena arise. Perfectly realizing the four moments of existence, Through cessation in the center is unsurpassed enlightenment. The bindu and nāda do not enter the heart."

གཞན་དུ་བལྟས་པས་གཞན་ནི་རྣམ་པར་ཉམས། ། ཇི་ལྟར་འོངས་པ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་གྱུར། ། དབུ་མ་རུ་ནི་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤོང་། ། ཀཾ་ཀ་ན་སྨྲས་ཀ་ལ་ཡ་ཡི་དྲིན། ། ཐམས་ཅད་རྣམ་བཤིག་དེ་ཉིད་གཞོམ་མེད་དབྱངས། ། མཆོག་གི་སྙིང་རྗེའི་བདུད་རྩིའི་བཏུང་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཀེང་རུས་ཞབས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྒྲ་གཞན་གྱིས་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་སྟོང་པ་རྡོ་རྗེ་བླ་མའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལས་བཞི་པའི་གོ་འཕང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གང་གི་ཚེ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་རང་ཉིད་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་སུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་ཏེ་ཟུང་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་འཆར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསུངས་སོ། ། སྐད་ཅིག་བཞི་པ་ཞེས་པ་དེ་ལས་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སྐད་ཅིག་གིས་དགའ་བ་བཞི་པ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པས་དབུ་མར་འགོག་པ་ཞེས་སོ། ། རང་བཞིན་བདུན་གྱི་ཉེས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དྲི་མའི་གཞི་ལས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གོམས་པའི་འབྲས་བུ་གསུངས་ཏེ། ནཱ་ད་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཧཱུཾ་ཡིག་རིང་པོ་ཐབས་འཛིན་པའི་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ཐིག་ལེ་ཞེས་སོ། ། ཤེས་རབ་གཟུང་བའི་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་ནཱ་དའོ། ། དེ་གཉིས་ཀར་རྣམ་པར་རྟོག་པས་དེའི་དུས་སུ་སྤོང་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་མེད་པར་མཐོང་སྟེ།

By looking elsewhere, the other is utterly destroyed. Know it just as it has come. In the Middle Way, everything is completely abandoned. This is the kindness of Kālacakra, as spoken by Kaṅkaṇa. Having completely dismantled everything, that suchness is the indestructible melody. Through being thoroughly satiated by the drink of the nectar of supreme compassion, the realized master Kaṅkālipāda expressed the meaning of suchness through other words. By speaking of "emptiness" and so forth, he was blessed; through the blessing of the Guru Vajra-Emptiness, when one accords with the fourth stage of emptiness, at that very time, "all phenomena" arise as the fruit of union. This is the meaning of suchness spoken by the verse beginning with "Dhṛ." Regarding the "fourth moment," because the fourth joy of the manifold is perfectly realized in an instant, it is called "cessation in the middle" through self-blessing. Through the faults of the seven natures, one attains unsurpassed enlightenment from the basis of the stains of meditative concentration. Likewise, from the Hevajra Tantra (the Two-Part Tantra): "In that, joy will arise," and so forth. The second line speaks of the fruit of cultivation. Regarding "nāda" and so forth: the conceptualization of the cognition that holds the method, the long syllable HŪṂ, is called "bindu." The conceptualization of the cognition that holds the wisdom is "nāda." Through the conceptualization of both of these, they are abandoned at that time. Therefore, all phenomena are seen to be without objective reference.

སེམས་རྟོགས་པ་ཡང་སོ་སོར་མི་དམིགས་པར་མོས་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བྱེད་པ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོ་གང་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་རང་གི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དབང་པོ་དང་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་ནས། གང་ལ་བཞི་པའི་བདེ་བ་རང་རིག་པའི་ངོ་བོ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ལ་སེམས་ཉིད་བརྟན་གྱུར་རྣམ་བཟློག་འགྱུར། ། རླུང་དང་རོ་མཉམ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡི། ། དབང་པོ་ཡུལ་དང་མཚུངས་ཉིད་ཇི་བཞིན་དུ། ། གཞན་དུ་གང་གིས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། རྐང་པ་བཞི་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་གསུངས་ཏེ། སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཀཾ་ཀ་ནའི་ཞབས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཅ་ཅོ་སྟེ་མཉམ་པ་ཉིད་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་སྒྲ་ཡིས་བཅོམ་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། སྟོང་ཉིད་སེང་གེའི་སྒྲ་ཡིས་ནི། ། སྒྲ་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་བྱེད། ། ཅེས་སོ། ། མལླཱ་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ཡིད་ལྗོན་དབང་ལྔའི་ཡལ་ག་ཅན་དེ་ལ། ། འདོད་པ་འབབ་པའི་ལོ་འབྲས་འབབ་པར་བྱེད། ། མཆོག་གི་བླ་མའི་གསུང་གི་སྟ་རེས་བཅད། ། ཀཱཧྞས་སྨྲས་པ་ཤིང་ལྗོན་སླར་མི་སྐྱེ། ། ཤིང་དེ་དགེ་དང་མི་དགེའི་ཆུ་ཡིས་འཕེལ། ། མཁས་པས་དཔྱོད་པ་བླ་མའི་ཚད་ཀྱིས་ནི། ། ཤིང་གང་གཅོད་དང་གཏུབ་པ་མི་ཤེས་ན། ། རུལ་ནས་ལྟུང་ཞིང་རྨོངས་ཉིད་སྲིད་པར་མོས། །

The realization of the mind is also the conviction that it is not perceived as a discrete entity. The third line explains the very function of the conventional bodhicitta. Regarding the phrase "Just as," and so forth: it refers to that from which the bodhicitta first arose; there, one's own bodhicitta is freed from the conceptualizations of the sense faculties and their objects, because one knows the nature of self-awareness, the bliss of the fourth state. Likewise, the venerable Saraha also said: "When the mind itself becomes stable and is turned back, The winds and the tastes become equalized; Just as the sense faculties and their objects are likewise equalized, By what else could they be made equal?" The fourth line explains its own power. Regarding the phrase "It is said," and so forth: this was spoken by the accomplished master Kaṅkana himself. The clamor of immature yogis—such as those who advocate for "having aspects" or "being aspectless"—is destroyed by the sound of the indestructible equality. Likewise, from the scriptures: "By the lion's roar of emptiness, All sounds are terrified." This is the song "Mallāri" by the venerable Kṛṣṇācārya: "The tree of the mind, with its five branches of the senses, Causes the fruits of desire to fall. Cut it down with the axe of the supreme guru’s speech; Kāṇha says that once the tree is cut, it does not grow again. That tree grows by the water of virtue and non-virtue. If the wise do not know how to cut and chop the tree By the measure of the guru’s analytical investigation, It will rot and fall, and one will remain a fool in cyclic existence."

སྟོང་པའི་ཤིང་མཆོག་ནམ་མཁར་སྟ་རེ་ཡིས། ། ཤིང་དེའི་ཡལ་ག་རྩ་བ་ཉིད་ནས་གཅོད། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མཆོག་གི་དགའ་བས་རབ་ཏུ་ཚིམ་པའི་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ཡིད་ལྗོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་སྲིད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ནག་པོ་སྤྱོད་པའི་ཞབས་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་ལྗོན་ཤིང་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བལྟའོ། ། དེའི་སེམས་ཀྱི་ལྗོན་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔའི་ཡལ་ག་ལས་གྲོལ་བའོ། ། འདོད་པ་དེའི་ལོ་མ་དང་འབྲས་བུས་འབབ་པ་ཞེས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དེའི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། མཆོག་གི་བླ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་སྟ་རེས་དེའི་བག་ཆགས་གཅོད་ཅིང་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ནག་པོ་སྤྱོད་པ་པས་གསུངས་སོ། དེ་ཉིད་སེམས་ལྗོན་ཤིང་བཞིན་དུ་ས་གཞིར་སླར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། གཞན་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་བླ་མའི་གསུང་གི་མཐུ་གསུངས་ཏེ། འཕེལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་ལྗོན་ཤིང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆུ་བླངས་ནས་རང་གི་ཡིད་ལ་སོགས་པ་འཁོར་བའི་ས་གཞིར་འཁོར་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ནས་དཔལ་གྱི་བླ་མ་ལ་དྲིས་ནས་དེའི་གསུང་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱས་ནས་རིག་པ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོས་ཞེས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་དེའི་སེམས་ཀྱི་ལྗོན་ཤིང་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་མན་ངག་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འཁོར་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ།

With an axe in the sky, the supreme tree of emptiness, the branches and the very root of that tree are cut down. This was spoken by Kṛṣṇācārya himself, who is thoroughly satisfied by the supreme joy of the meaning of suchness. Regarding the phrase "the tree of the mind" and so forth: because it relies upon the branches of the habitual tendencies of beginningless existence, the venerable Kṛṣṇācārya regards one's own mind as a tree itself. The tree of that mind is liberated from the branches of the five sense faculties. It is said that it flows with the leaves and fruits of desire. The word dhruva (the root) symbolizes its lack of birth. Regarding the phrase "the supreme guru" and so forth: Kṛṣṇācārya stated that the axe of the speech of the sublime guru cuts and destroys those habitual tendencies. That very tree of the mind does not grow again upon the ground, just as it was. Likewise, from the Hevajra Tantra (the Two-Part Tantra): "Otherwise, Buddhahood will not be attained," and so forth. The second line speaks of the power of the guru’s speech; the phrase "increasing" and so forth means that the tree of the mind, having taken up the water of virtue and non-virtue, causes one to wander upon the ground of cyclic existence, such as one's own mental continuum. Then, having questioned the glorious guru and having experienced his speech, the person endowed with knowledge—that lord of yogis—cuts down the tree of the mind. The third line speaks of how a yogi devoid of the pith instructions remains in cyclic existence itself.

ཤིང་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་ཡང་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སེམས་ཀྱི་ཤིང་ལྗོན་པ་གཅོད་པ་ཞེས་ཏེ། རང་བཞིན་མེད་པར་བྱེད་མི་ཤེས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཁོར་ཞིང་འགྲོ་བ་དྲུག་ཏུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ། ། སླར་ཡང་དེ་ལ་སྲིད་པ་ལེན་པར་བྱེད་ཅིང་ཐར་པའི་ལམ་མི་ཤེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་བླ་མའི་གསུང་གི་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པའི་ཤིང་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལས་མ་རིག་པ་སྟོང་པའི་ཤིང་ངོ་། ། ཀྱེ་བྱིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ནམ་མཁའ་ཞེས་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའོ། ། སྟ་རེ་ཡིས་ནི་བླ་མའི་གསུང་གི་དྲིན་ལས་བག་ཆགས་ཡང་དག་པར་གཅོད་པ་ཞེས་སོ། ། གང་གིས་སླར་ཡང་དབང་པོའི་དབང་དུ་མི་བྱེད་པའོ། ། ཤམྦ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཛ་ཡཱ་ནནྡེའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རྨི་ལམ་གཟུགས་བརྙན་ཇི་བཞིན་བལྟ་བར་གྱིས། ། བར་གྱི་སྲིད་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་ཡིད་ནི་རྨོངས་ལས་རྣམ་གྲོལ་ན། ། དེ་ཚེ་འགྲོ་དང་འོང་བ་རྒྱུན་ཆད་འགྱུར། ། ཚིག་པ་མ་ཡིན་གཤེར་མིན་རྒྱུན་མི་འཆད། ། སྒྱུ་མ་ལ་རྨོངས་སྐྲ་དཀར་གཉེར་འཇིགས་ལྟོས། ། ལུས་ནི་གྲིབ་མ་སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པ། ། ཕྱོགས་ནི་གཉིས་པོ་དེར་ནི་སྣ་ཚོགས་མཐོང་། ། སེམས་ཀྱི་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་སྦྱང་བར་གྱིས། ། ཛ་ཡ་ནནྟིས་སྨྲས་པ་གསལ་བྱེད་གཞན་མིན་ནོ། ། མཆོག་གི་སྙིང་རྗེ་བསགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཛ་ཡ་ནནྟའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ།

Regarding the phrase "the tree," and so forth: it refers to the fact that any immature yogi who cuts down the tree of the mind does not know how to render it without intrinsic nature. Such individuals will wander through the sufferings of saṃsāra and fall into the six realms of existence. Furthermore, they will take up further existence and remain ignorant of the path to liberation. The fourth line praises the path of the guru’s speech; "the supreme tree of emptiness," and so forth, refers to the tree of ignorance, which is empty. "O immature yogi, [the mind is] space," meaning it is naturally luminous. "With an axe" refers to the complete cutting of habitual tendencies through the grace of the guru’s speech. By this, one is no longer under the power of the sense faculties. This is the song titled "Śambharī," by the venerable Jayānanda. View it just like a dream or a reflection; The intermediate state itself is likewise. If the mind is liberated from delusion, Then the stream of going and coming will be severed. Neither burnt nor moist, it is uninterrupted; Look at the fear of white hair and wrinkles, deluded regarding illusion. The body is like a shadow or an illusion; In those two directions, various things are seen. Purify the nature of the mind’s suchness. Jayānanti has said: there is no other clarification. This was spoken by the venerable Jayānanda, who possesses the super-knowledge of the meaning of suchness, for the sake of accumulating supreme compassion.

བལྟ་བར་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་རྨི་ལམ་གྱི་སྐྱེས་བུ་དང་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་དུ་བར་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐོང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་ཆུ་ནང་ཟླ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་མེད་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། ཀྱེའི་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ལམ་མ་རྟོགས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡང་དག་པར་འགྲོ་བའི་དུས་ལ་ཡང་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་རྗེས་སུ་དྲན་པས་རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྨོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་ཁྱོད་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། དེའི་དངོས་པོ་མེད་པས་འཁོར་བའི་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་རྒྱུན་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ལོག་པར་རྨོངས་པས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མེད་པ་ལ་འགོག་པར་བྱེད། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དོན་དམ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཚིག་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་རྡུལ་ལ་རེག་པ་ལས་དེ་ཉིད་ལས་འཁོར་བའི་ཡིད་གང་དུ་རྨོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཚེ་མེས་ཚིག་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་ཆུས་ཀྱང་ཁྱེར་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། མཚོན་གྱིས་ཆོད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། དོན་དམ་པའི་སེམས་རྟགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གྱིས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་བློ་གྲོས་དམན་པ་རྨོངས་པས་མཆོག་ཏུ་འཆིང་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིའི་བསྟན་བཅོས་ལས། འབད་པ་ཡིས་ནི་སྡིག་པ་ཡང་དག་སྤྱོད། ། བསོད་ནམས་ཞར་ལ་བྱུང་ཡང་སྤྱོད་མི་བྱེད། །

Regarding the phrase "You should look," and so forth: just as in the case of a person in a dream or a reflection in a mirror, one sees the consciousness of the intermediate state (antarābhava) in that same way. Likewise, from the scriptures: "Just as the moon in water, it neither exists nor does not exist," and so forth. O, if you have not realized the path, then at the time when consciousness is truly departing, you should liberate your own mind from delusion by recollecting the words of the sublime guru. Since that [delusion] lacks any substantial reality, the coming and going of the migrations of saṃsāra will be severed. Therefore, it is due to being mistakenly deluded regarding one's own essential nature. Why then do you obstruct that which is without fruit? Likewise, the venerable Bhūsuku also said: "Afflictions toward objects," and so forth. With the third line, the praise of the ultimate mind is spoken. Regarding "Not burned," and so forth: by touching the pollen of the lotus feet of the sublime guru, one will be liberated from the delusion of the saṃsāric mind right there. At that time, one will not be burned by fire, nor carried away by water, nor cut by weapons, because of the pride of the signs of the ultimate mind. Likewise, that very vision is what binds the dull-witted and deluded most tightly. Similarly, from an external treatise: "One should practice virtue with effort; one should not practice even merit that arises incidentally."

མི་ཡི་འཇིག་རྟེན་འདི་དག་ཡ་མཚན་ཆེ། ། འོ་མ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་དུག་འཐུང་བྱེད། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་ཏེ། གྲིབ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཏི་མུག་ལས་གྲོལ་བ་གང་གི་ཚེ་དོན་དམ་པར་རིག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཚེ་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བར་རང་གི་ལུས་ཤེས་ནས་མིག་གིས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་དབྱེར་མེད་པ་དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་ལྔ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ལྷ་མོ་སྒྱུ་མ་ཆེན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་སེམས་ཀྱི་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དེ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་གྱི་བཅུད་ཆེན་པོས་སེམས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཉེས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་གལ་ཏེ་མཁས་པས་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཛ་ཡ་ནནྟའི་ཞབས་ཉིད་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། སེམས་ནི་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་དག་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ལས། ། དེ་ཉིད་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང་། དངོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་ངེས་པ་ནི། ། རྣམ་དག་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་འདོད། ། དུ་ཛྫ་ར་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཆོས་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རྡོ་རྗེ་པདྨའི་དབུས་སུ་གྱུར་པ་བླངས། ། མཉམ་ཉིད་སྦྱོར་བས་གཏུམ་མོ་འབར་བར་གྱུར། ། ཌོམྦི་ནི་ཡི་ཁང་པ་མེ་ཡིས་ཚིག་ནས་འབར། ། རི་བོང་འཛིན་པའི་ཆུ་ནི་ལོང་ལ་གཏོར་བར་གྱིས། ། རྩྭ་ནི་འབར་བ་མ་ཡིན་དུ་བ་མཐོང་བ་མེད། ། རི་རབ་སྟེང་དུ་བླངས་ནས་ནམ་མཁར་རབ་ཏུ་ཞུགས། །

This world of humans is truly wondrous: they completely abandon milk and drink poison instead. The second line explains the definition of ultimate truth: when one is liberated from delusion, one will come to know the ultimate. At that time, having understood one's own body to be like an illusion, one will see it with the eyes. One realizes the five glorious Herukas as the indivisibility of the directions and the non-directions. Likewise, the venerable Saraha also said: "The goddess, the Great Illusion," and so forth. The fourth line explains the nature of the fruit of the mind: regarding the phrase "of the mind" and so forth, "that very reality" refers to the great essence of the meaning of the Perfection of Wisdom. If the wise person purifies the defects of the mind's habitual tendencies, then the venerable Jayananta himself says: "The mind is not something else, nor is it non-existent. From that very purity of suchness, reality is not otherwise." Likewise, from the Hevajra Tantra: "The certainty of all things is asserted to be the purity of suchness." This is the song of the Dujjara, by the venerable Dharmapada: "Take that which is in the center of the vajra and lotus. Through the union of equality, the inner heat blazes. The house of Ḍombinī is ablaze, consumed by fire. Fetch the water of the moon and sprinkle it! The grass does not burn, and no smoke is seen. Having taken it to the summit of Mount Meru, enter the sky."

རྗེ་བཙུན་ཁྱབ་འཇུག་དབང་ཕྱུག་ཚངས་པ་རྣམས་ནི་ཚིག། ཡོན་ཏན་དགུ་དང་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་རྣམས་ཀྱང་ཚིག། དྷརྨས་སྨྲས་པ་གསལ་པོར་བླངས་ནས་རབ་ཏུ་ཤེས། ། རྩ་ཕྲན་ལྔ་ལས་ཆུ་ནི་སྟེང་དུ་སོང་བར་གྱུར། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་མཆོག་གི་སྙིང་རྗེ་དང་བྱམས་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཆོས་པའི་ཞབས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེ་འབར་བདག་གི་ལྟེ་བ་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་གཏུམ་མོའི་མེ་འབར་བའོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་དོན་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། མེས་ཚིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྲེད་པ་དང་ལྡན་པས་མེ་ཉིད་དོ། ། ཌོམྦི་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཁྱིམ་དུ་སྦྱོང་བའོ། ། དེ་བས་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མེས་བདག་གི་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་མཐའ་དག་བསྲེག་པའོ། ། རི་བོང་འཛིན་པ་ཞེས་པ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་ལས་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་སྦྱངས་པའི་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བཟུང་ནས་དེའི་མེ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ལས། ལྟེ་བར་གཏུམ་མོ་སྤར་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེའི་རང་བཞིན་གསུངས་ཏེ། རྩ་ནི་འབར་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དཔེར་ན་ཕྱི་རོལ་དུ་མེ་དྲག་པོ་འབར་བ་དེའི་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་ནི་མི་མཐོང་སྟེ།

The venerable Viṣṇu, Īśvara, and Brahmā are words; the nine qualities and the cities of the objects are also words. Having clearly grasped what was spoken by Dharma, one understands it thoroughly. From the five minor channels, the water has gone upward. This was spoken by the master Dharmapāda himself, who was accomplished through a mind of supreme compassion and love regarding the meaning of suchness. Regarding the phrase "vajra and lotus" and so forth: by means of the perfect union of method and wisdom in equality, the fire of great bliss—the fire of caṇḍālī—blazes at my navel in the emanation wheel. The second line of the verse clarifies that very point. Regarding the phrase "burnt by fire" and so forth: because it possesses the craving of the passion of great bliss, it is fire itself. Ḍombinī is the purification within the house of the completely pure avadhūtī. Therefore, the fire of great bliss burns away the entire collection of my objects and so forth. Regarding the phrase "the moon-holder": through the kindness of the sublime guru, one holds the conventional bodhicitta which is purified of characteristics, and thereby pacifies that fire. Likewise, from the Hevajra Tantra (the Two-Part Tantra): "By igniting the caṇḍālī at the navel," and so forth. The second line speaks of the nature of the fire of wisdom; with the phrase "the channels do not blaze" and so forth, it means that just as one sees smoke and so forth from a fierce external fire blazing, the fire of wisdom is not seen in that way.

འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་བསྲེག་པ་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་རི་རབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་མེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་ཞེས་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་ཐིམ་པ་ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་གསུངས་པའི་དོན་སོ་སོར་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། ། སྲེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚངས་པ་ཞེས་པ་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དྲི་ཆེན་གྱི་རྩར་རིག་པར་བྱའོ། ། ཁྱབ་འཇུག་ཅེས་པ་ནི་དྲི་ཆུའི་རྩའོ། ། དབང་ཕྱུག་ཅེས་པ་ནི་ཁུ་བའི་རྩ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཚིག་པའོ། ། སྟེང་དུ་ནི་ལ་ལ་ནཱ་དང་ར་ས་ནཱའོ། ། ཡོན་ཏན་དགུ་དང་ཡུལ་གྱི་ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུལ་དུ་བཤད་པ་རྣམས་བསྲེག་པའོ། ། དེ་ཉིད་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་རང་བཞིན་མེད་པར་གྱུར་པའོ། ། ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ། ཡིད་ནི་འཆི་བ་མེད་པས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་དགའ་བ་བཞི་པའི་རྐྱེན་དུ་གསུངས་ཏེ། དྷརྨས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་པའི་ཞབས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ཀྱེའི་ལམ་མ་རྟོགས་པས། དཔལ་གྱི་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བ་གསལ་བར་མཛད་ནས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། དེའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཆུ་སྐྱེས་ལས་འོང་བ་ཉིད་གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནོར་བུའི་རྩེ་མོར་སོན་པ་བཞི་པའི་དགའ་བས་སྦྱངས་པ་ནཱ་ད་དང་བཅས་པ་པདྨའི་ནཱ་ད་ལ་ཞེས་ཏེ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏིའི་ལམ་གྱིས་སླར་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་འགྲོ་བའོ། ། པ་ཌ་ཧ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་ཀུཀྐུ་རཱི་པའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཆུ་སྐྱེས་གཡུལ་ངོར་ཞུགས། ། མཉམ་ཉིད་སྦྱོར་བའི་དམག་དཔུང་ཚོགས། །

However, regarding the burning of entities and non-entities, it is said that the fire upon Mount Meru previously mentioned dissolves into the wheel of great bliss in the sky. The meaning of the second line is explained in detail individually. Regarding the term "burning" and so forth, "Brahmā" is to be understood in the intentional language (saṃdhyābhāṣā) as the channel of feces. "Viṣṇu" is the channel of urine. "Īśvara" is the channel of semen; these are what are burned. "Above" refers to the lalanā and rasanā. "The nine qualities and the objects" refers to the burning of the eye faculty and so forth, as well as the objects explained therein. That very [state] becomes devoid of intrinsic nature through the fire of passion. As the venerable Saraha also said: "The mind is immortal," and so forth. The fourth line is taught as the condition for the fourth joy; it was spoken by the venerable Dharmapāda himself in the passage beginning with "Dharma has spoken." "O, because the path is not realized," the glorious Guru’s feet clearly demonstrate the union of the vajra and the lotus, and thus one should understand the coemergent joy. Its great bliss, which arises from the lotus, is the bodhicitta that reaches the tip of the jewel; purified by the fourth joy, it is "with the nāda in the lotus nāda," meaning it returns to that very place again by way of the avadhūtī path. This is the song titled Paṭaha, by the venerable Kukkurīpāda: The vajra and lotus enter the battlefield; The army of the union of equality.

ཡུལ་དང་དབང་པོའི་གྲོང་རྣམས་བཅོམ། ། སྟོང་ཉིད་རྒྱལ་པོ་བདེ་ཆེན་མིང་། ། རྔ་སྒྲ་དུང་སྐད་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་དབྱངས་རྣམས་སྒྲོགས། ། གཏི་མུག་སྲིད་པའི་དཔུང་རྣམས་རིང་དུ་འདའ་བར་བྱས། ། དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་གྱི་སྐྱོན་རྣམས་མེ་ཡིས་བསྲེག་པར་བྱས། ། བདེ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་རྩེ་མོར་གནས་ནས་ཐམས་ཅད་བསྡུས། ། སོར་མོ་གྱེན་དུ་བསླང་ནས་ཀུཀྐུ་རཱི་པ་སྨྲ། ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་དུ་བདེ་བ་ཆེན་པོས་རྒྱལ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྒྲ་གཞན་གྱིས་ཀུཀྐུ་རཱི་པའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་སྒྲའི་གཡུལ་ངོ་འགོག་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་དང་ཆུ་སྐྱེས་དེ་བཞིན་དུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཀུཀྐུ་རཱིའི་ཞབས་ཀྱིས་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། ། མཉམ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གཅིག་ཏུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བ་དེ་ཉིད་དེའི་དཱ་རི་ཀཱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དངོས་པོ་གཅིག་གི་དེ་ཉིད་གང་གིས་མཐོང་། ། དངོས་ཀུན་དེ་ཉིད་ངེས་མཐོང་ངོ་བོ་གཅིག། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་རྣམས། ། དངོས་ཀུན་གཅིག་གི་རང་བཞིན་ངོ་བོ་ཉིད། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཐུ་གསུངས་ཏེ། བཅོམ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་སྲིད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཡུལ་དང་དབང་པོ་འདི་དག་བཅོམ་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། སྒྲོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་དབྱངས་ཞེས་པ་ནི་རྔ་སྒྲ་དང་དུང་སྒྲ་གཡུལ་ངོར་སྒྲོགས་ཏེ།

The cities of objects and faculties are destroyed; the king of emptiness is named Great Bliss. The sounds of drums and conchs proclaim the indestructible melodies. The armies of ignorance and cyclic existence are driven far away. The defects of the three maṇḍalas are incinerated by fire. Abiding at the peak of the city of bliss, all are gathered. Raising the fingers upward, Kukkurīpāda speaks: "In these three worlds, one is victorious through Great Bliss." The meaning of suchness is expressed by Kukkurīpāda through other sounds. Regarding the words "vajra" and so forth: in order to halt the battle of the sounds of objects, the vajra and the lotus, as well as method and insight—the nature of Great Bliss—are led by the feet of Kukkurīpāda. "Equality" refers to the union of the Lord of Yogins in the equality of the single nature of Great Bliss; that itself is his dārikā. Likewise, from the scriptures: "Whoever sees the suchness of one thing, sees the suchness of all things; their essence is one. The natures of the essence of all things are the very essence of the nature of all things as one." The feet of Dhruva speak of the power of Great Bliss. "Destroyed" means that by merely hearing "Great Bliss," these objects and faculties of the maṇḍala of cyclic existence are destroyed. The second foot clarifies that very point. Regarding "proclaiming" and so forth, the "indestructible melodies" are the sounds of drums and conchs proclaimed on the battlefield.

གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དབུས་སུ་བསྐྱེད་པས་ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སྲིད་པའི་གཡུལ་གྱི་དཔུང་རང་བཞིན་མེད་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་གསུངས་ཏེ། གསུམ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གསུམ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མེས་ལུས་ལ་སོགས་པ་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་གྱི་ཉེས་པ་བསྲེགས་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་རྩེ་མོར་གནས་པས་མི་ལྟུང་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མེས་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ར་ཏི་བཛྲ་གྱིས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་སྤང་མི་བྱ། ། རྡོ་རྗེ་པདྨས་རྒྱས་(འདབས་,འདེབས་) པས། ། ཞེས་སོ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་གསུངས་ཏེ། གྱེན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཀུཀྐུ་རཱི་པའི་ཞབས་ཀྱིས། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སོར་མོའི་སྟེང་དུ་བྱས་པ་ནི་གསུངས་པའི་དོན་འདིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཞེས་ཏེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྣང་བའི་སྐྱོན་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོས་རྒྱལ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཁྱིམ་ནི་ཡོད་བཞིན་ནགས་སུ་འགྲོ་བར་མ་བྱེད་ཅིག། ཅེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། མལླཱ་རི་ཏཱ་ལ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིའོ། ། རྒྱལ་པོའི་གྲུ་ནི་པདྨའི་ཚལ་ནས་འབབ། ། བརྩེ་བ་མེད་པས་བཾ་ག་ལ་ཡུལ་ཁྱེར། ། དེ་རིང་བྷུ་སུ་ཀུ་པ་ནང་འཁྲུག་ཤོར། ། རང་གི་ཁྱིམ་མི་མོ་ནི་གཏུམ་པོས་ཁྱེར། ། རྣམ་པ་ལྔ་པོ་བསྲེགས་ཤིང་ཡུལ་རྣམས་བརླག། རང་སེམས་རིན་ཆེན་གར་འགྲོ་སླེབ་མི་ཤེས། ། གསེར་དངུལ་བདག་ལ་ཅི་ཡང་མི་གནས་ན། ། རང་གི་འཁོར་གྱིས་རིན་ཆེན་བླངས་ནས་གནས། །

By generating [the deity] in the midst of emptiness, the Hevajra practitioner should render the host of the battle of existence without inherent nature. The third line speaks in praise of the ultimate bodhicitta; "three" and so forth refers to the fire of great bliss, which, having incinerated the defects of the three maṇḍalas of the body and so on, abides at the peak of the wheel of great bliss and thus gathers [the mind] with the fire of the non-falling bodhicitta of great bliss. Likewise, Rativajra also said: "One should not abandon the bodhicitta; by sealing with the vajra and lotus." The fourth line speaks of the nature of the result; "upward" and so forth refers to the feet of Kukkurīpāda, who stated that the Hevajra practitioner's placing [the mind] upon the fingertips means that by this explained meaning, one is "victorious over the three worlds"—that is, one is victorious through great bliss over the defects of the appearances of body, speech, and mind. Likewise, the venerable Saraha also said: "While the house exists, do not go to the forest," and so forth. This is the song titled "The Single Mallārītāla," by the venerable Bhūsuku: The king’s boat descends from the lotus grove; Out of cruelty, he has carried away Vaṅgāla. Today, Bhūsuku has fallen into internal strife; His own wife has been carried off by a fierce man. The five aspects are incinerated and the objects destroyed; One does not know where the jewel of one’s own mind has gone. Since gold and silver do not remain with me at all, My own retinue has taken the jewels and stayed.

བདག་མཛོད་བྱེ་བ་ཕྲག་བཞི་མ་ལུས་ཁྱེར། ། གསོན་པོ་དང་ནི་ཤི་ལ་ཁྱད་པར་མེད། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆུ་གཏེར་ཡོངས་སུ་བསྲུབས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདུད་རྩིས་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པ་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་ཀྱིས་ནང་འཁྲུག་གི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་སྒོའི་བུ་གར་བླ་མ་དམ་པའི་ཞབས་ཀྱི་ཐབས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འཇུག་གོ། ། དེ་ལ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མི་འགྱུར་བའི་བདེ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་བཾ་ག་ལར་འབབ་པ་ཞེས་ཏེ་དབྱེར་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་བྱང་ཆུབ་སོ་སོར་མིན། ། བྱང་ཆུབ་ཉོན་མོངས་ལས་བྱུང་མིན། ། འཁྲུལ་པ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་རྟོག། འཁྲུལ་པའི་རང་བཞིན་དྲི་མ་མེད། ། དྷྲུའི་ཚིག་གིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མངོན་པར་གསལ་བར་མཛད་དེ། དེ་རིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་ཉིད་རང་ལ་ཡང་དག་པར་འབོད་པར་གསུངས་ཏེ། ཀྱེའི་བྷུ་སུ་ཀུའི་ཞབས་བསམ་གཏན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་གནས་སྐབས་ན་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བས་དེ་རིང་ཉིད་ནང་འཁྲུག་ཤོར་བར་གྱུར་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ནང་གི་ཁྱིམ་མི་མོ་ཞེ་ན། སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ནི་རླུང་གི་གཟུགས་སོ། ། གཏུམ་པོས་ཁྱེར་ཞེས་པ་ནི་རེག་བྱ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་གྱིས་ལེན་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་འགྱུར་བ་མེད་པ་གསུངས་ཏེ།

"Carry away my entire treasury of forty million, / There is no difference between the living and the dead." The feet of the accomplished master Bhūṣuku, who was fully satiated by the nectar of suchness produced from thoroughly churning the ocean of the Prajñāpāramitā, clarified the meaning of suchness through the language of inner conflict. He enters through the aperture of the lotus of insight by means of the skillful methods of the holy guru’s feet. Regarding the phrase "with the words of joy and so forth," the non-dual immutable bliss is said to flow into the vaṃ syllable, having been rendered indivisible. Likewise, from the scriptures: "Afflictions are not separate from awakening; / Awakening does not arise from afflictions. / From delusion, afflictions are conceptualized; / The nature of delusion is stainless." With the word dhruva, the meaning of suchness is made clearly manifest. The phrase "today" and so forth is spoken as a direct address to himself: "O Bhūṣuku, at the stage when meditative concentration is fully matured, because of being free from [ordinary] application, today itself inner conflict has occurred." If one asks, "Who is the inner housewife?" it is the completely pure mind, the avadhūtī, which is the form of the wind. "Carried away by the fierce one" means being taken by the natural luminosity of the tactile sensation. With the second line, the unchanging essence is taught.

བསྲེགས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མེས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་བསྲེགས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་བྱུང་བའི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་བསྲེགས་ཏེ་དབང་པོ་དང་ཡུལ་ལྔའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་རང་གི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་མི་ཤེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་དེ། གསེར་དངུལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སོ་ན་ཞེས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་འཛིན་པའོ། ། རཱུ་པ་ཞེས་པ་ནི་གཟུང་བའི་ངོ་བོ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ཀའི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་གྱུར་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་གནས་པའོ། ། རང་གི་འཁོར་གྱིས་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་ངེས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རིན་པོ་ཆེར་བདག་ཉིད་ཐིམ་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དོན་གཉེར་སྐྱེ་བོ་མེད་ན་བློ་གྲོས་མཆོག་གིས་རིང་དུ་ལེན། ། གང་ཞིག་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་རྣམས་རྒྱལ་བའི་ལོངས་སྤྱོད་དང་འགྲོགས་ཏེ། ། བློ་གྲོས་མཆོག་དང་ལྡན་པས་ཉིན་དང་མཚན་དུ་བསམ་གཏན་སྒོམ་པར་བྱེད། ། བདག་བློ་རྨོངས་པས་བསྒོམ་པ་བདེ་བའི་གོ་འཕང་ལ་བརྟེན་ཉིན་མི་མཐོང་། ། སེམས་ཅན་དོན་ཕྱིར་སྙིང་རྗེའི་རོ་ཡིས་མ་རིག་ཐིབས་པོར་སླར་འདོད་པ། ། རྐང་པ་བཞི་པས་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་གསུངས་ཏེ། བྱེ་བ་ཕྲག་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་གང་ལ་མཐའ་བཞིས་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་མཛོད་བདག་གིའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པས་ན་ནང་འཁྲུག་པ་དེ་ཡིས་ཁྱེར་བའོ། །

Regarding the phrase "burned," and so forth: the burning by the fire of his great bliss (mahāsukha) refers to the burning of the five aspects—the grasping at "I" and "mine" arising from the five aggregates, as well as the five sense faculties and their objects. Therefore, by completely abandoning one's own conceptual constructions, one's own precious mind is not known. Likewise, the venerable Saraha also spoke of this with the words "Just as," and so forth. The third line explains that very point in detail: "Gold and silver," and so forth, where sōna means "grasping at emptiness" (śūnyatā). Rūpa means the nature of the apprehended object; when the nature of both types of conceptual construction is analyzed, not even the slightest thing remains. "By one's own retinue" means that, having definitively abandoned conceptual construction through that very [state], one dissolves into the jewel of great bliss. Likewise, from the scriptures: "If there are no people seeking the goal, the supreme intelligence takes it far away. Those who are sublime beings associate with the enjoyments of the Victors; possessing supreme intelligence, they practice meditative concentration day and night. Because my mind is deluded, I do not see the day, relying on the state of bliss in meditation. For the sake of sentient beings, through the flavor of compassion, I again desire to enter the dense darkness of ignorance." The fourth line speaks of intense meditation: "Forty million," and so forth, refers to my own treasury which is analyzed through the four extremes. Because it is non-dual, it is carried away by that internal agitation.

དེའི་ཕྱིར་བདག་ནི་གསོན་པ་དང་ཤི་བ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དཔལ་ལྡན་དགྱེས་པ་རྡོ་རྗེ་ཉིད་ལས། དེ་ཡི་བདེ་བ་ཉིད་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དགའ་བས་རྩེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གླུ་དབྱངས་རི་ཁྲོད་ཞབས་ཀྱིའོ། ། ནམ་མཁའ་ནམ་མཁར་སོན་པ་ལྟ་ཞིང་སྟ་རེས་གཅོད། ། མགུལ་དུ་བདག་མེད་གཞོན་ནུ་མ་ནི་སད་ནས་རྙེད། ། སྒྱུ་མ་ལ་རྨོངས་མ་རུང་ཡན་ལག་ཅན་ནི་སྤོངས་ཤིང་སྤོངས། ། ས་ཝ་རི་ནི་བདེ་ཆེན་གྱིས་སྒེག་སྟོང་པའི་མི་མོ་ལེན། ། བདག་གིས་ལྡུམ་ར་བལྟས་པས་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་མཉམ་ཞིང་འདྲ། ། རས་བལ་མེ་ཏོག་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པས་རབ་ཏུ་དགའ་བར་གྱུར། ། ཀཾ་གུ་ཙ་ནི་སྨིན་གྱུར་རྔོན་པ་ཕོ་མོ་བཟི་བར་གྱུར། ། ཉིན་མཚན་ཤ་ཝ་རི་པ་ཅིར་ཡང་བསམ་མེད་བདེ་ཆེན་མྱོས། ། ཕྱོགས་བཞི་རྣམས་སུ་སྨྱུག་མའི་རིབ་མས་ལེགས་པར་བསྐོར་ནས་བྱིན། ། ས་ཝ་རི་ཡིས་དེ་བྱས་བྱ་དང་ཅེ་སྤྱང་རྣམས་ནི་ངུ་། ། ཁྱོད་ཀྱིས་བསད་བྱས་ཕྱོགས་བཅུར་གཏོར་མ་དཀར་པོ་གཏོང་བ་ལྟོས། ། ས་ཝ་རི་ནི་མྱ་ངན་འདས་གྱུར་སྲིད་རྩ་ཐམས་ཅད་ཞིག། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་འགྲོ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ས་ཝ་རིའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ནམ་མཁར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ཞེས་ལན་གཉིས་གསུངས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྦྱར་ཞིང་བསྡུས་པའི་རིགས་པས་གསུམ་པ་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དང་སྙིང་པོ་ཞེས་ཏེ།

Therefore, for me, both living and dying are free from conceptualization regarding meditative concentration and so forth. Likewise, it is said in the glorious Hevajra Tantra itself: "Attaining that very bliss," and so on. This is the song titled "Playing with Joy" by the venerable Śavaripa. Looking at the sky reaching the sky, I cut it with an axe. Having awakened, I found the maiden of selflessness around my neck. Abandon, abandon the wretched, deluded, and limb-bound! Śavaripa, charming with great bliss, takes the woman of emptiness. When I look at my garden, it is equal and identical to space. It becomes utterly joyful with the full-blown flowers of cotton. The kaṅgu grain has ripened, and the hunter and his wife have become intoxicated. Day and night, Śavaripa is intoxicated with great bliss, beyond any thought. Having well-encircled the four directions with a bamboo fence, he gave it away. Śavaripa did that, and the birds and jackals howl. Look! You have killed [the world] and are scattering white offerings in the ten directions. Śavaripa has passed into nirvāṇa; the entire root of existence is destroyed. Having directly realized the ultimate truth of suchness for the sake of sentient beings, the accomplished master Śavaripa spoke these words. In the phrase "the sky reaching the sky," the word "sky" is spoken twice; one should understand this as "emptiness" and "great emptiness." By applying the logic of synthesis, the third is "great emptiness" and the "essence."

འོད་གསལ་བཞི་པ་སྟོང་པས་སྟ་རིར་བྱས་ནས་དེ་ལ་བསྣུན་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་གསུམ་པོའི་སྐྱོན་གཅོད་པ་ཉིད་དོ། ། མགུལ་དུ་ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོར་བདག་མེད་པའི་ཆོས་རྟག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་གང་དུ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པ་རབ་ཏུ་སད་པས་དེ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་དུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སོ། ། དྷྲཱུའི་རྐང་པས་གྲོགས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། སྤོངས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ཞེས་ཏེ། མ་རུངས་ཡན་ལག་ཅན་ནི་ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་ནོ། ། ཀྱེའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པར་གྱིས་ཤིག་པ་སྟེ། བདག་ལ་མཚོན་ཆ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ། འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ས་ཝ་རི་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་སྟོང་པ་ཉིད་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་སྒེག་ཅིང་རོལ་པའོ། ། རྐང་པ་གཉིས་པས་བྱ་བ་བྱེད་པ་གསུངས་ཏེ། བདག་གི་ལྡུམ་ར་དབེན་པ་སྟེ་བདག་གི་གསུམ་པ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་པའོ། ། ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ་ནི་བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་དྲིན་གྱིས་འོད་མཚུངས་པར་གྱུར་པའོ། ། ཀ་པཱ་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀ་ཡིག་གི་རྩ་བར་འཇུག་པ་ནི་ཁ་ཡིག་སྟེ་སྟོང་པ་བཞི་པ་བདག་ཉིད་འདིར་གསལ་བར་གྱུར་པའོ། ། སླར་ཡང་གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་། དུད་འགྲོ་མགོན་ཤར་དྲི་མེད་པའི། ། ཟླ་བ་ཇི་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་སྤྲོ། ། རྐང་པ་གསུམ་པས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུངས་ཏེ། ལྡུམ་རའི་རྩ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟོང་པ་གསུམ་པ་ལ་གཉེན་པོ་སྟེ།

The fourth luminosity, having been made into a sword by means of emptiness, cuts through the defects of the three [previous] emptinesses, such as striking it. Regarding the phrase "at the throat," because the yogi has constantly realized the dharma of selflessness in the enjoyment wheel (saṃbhogacakra), he is fully awakened in every respect and makes it manifest throughout the three worlds. With the word dhru (the foot), one completely abandons companions; "abandon!" and so forth refers to "illusion," and the "wicked-limbed" refers to the limbs of karma. "O yogi, through the Great Yoga, accomplish the siddhi of Mahāmudrā!" Thus, two types of weapons are taught to me. Likewise, the venerable Saraha also said: "The world..." and so forth. Therefore, savari is the playful sport of holding the mudrā of the wisdom of selfless emptiness, the essence of great bliss. The second foot describes the performance of activity: "My secluded garden" refers to my third [channel], the avadhūtī. "Equal to space" means that through the grace of the guru’s feet, it has become equal to light. Regarding the term kapāsa, the entry into the root of the letter ka is the letter kha; here, the fourth emptiness itself becomes manifest. Furthermore, it becomes the nature of the other. Likewise: "The innate radiance, like the stainless moon of the protector of animals." The third foot describes its specific qualities: "The root of the garden..." and so forth, which is the antidote to the third emptiness.

ཟླ་བ་ཤར་བ་ཞེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ཤར་བར་གྱུར་པའོ། ། དེའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པའི་མུན་པས་སེལ་ཏེ་བྲོས་པའོ། ། ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་ནི་ཀཾ་བདེ་བ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེས་གང་གི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། ཀཾ་གུ་ཙ་ན་ཞེས་པ་ནི་བཞི་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་གཟུགས་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པས་གཉིས་པོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྔོན་པ་ནི་ཐུགས་རྡོ་རྗེའོ། ། རྔོན་པ་མོ་ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆང་གིས་མྱོས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ནཱ་དའི་དགའ་བས་རབ་ཏུ་མྱོས་པས་རྟག་ཏུ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསམ་དུ་མེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེན་པོས་ས་ཝ་རི་ནི་སེམས་མེད་པར་གྱུར་ནས་ཉལ་བའོ། ། རྐང་པ་ལྔ་པས་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཐབས་གསུངས་ཏེ། བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་མཚམས་བཞིར་དགའ་བ་བཞི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། ། བསྐོར་ནས་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་བརྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། དེ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། དེའི་སྟེང་དུ་གཏུམ་མོ་ཞེས་པས་ཡུལ་དང་དབང་པོའི་ཕྱིར་རོ། ། ས་ཝ་རི་ཞེས་པ་ནི་དེ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་གང་ལ་སྟོབས་ཀྱིས་བྱེད་པས་རྔུབ་ཅེས་ཏེ། འདིར་ས་ཝ་རིའི་ཞབས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་འཆི་བ་མེད་པ་ཉིད་མཐོང་ནས་ཅེ་སྤྱང་ལ་སོགས་པའི་བྱའི་ཚོགས་མཐའ་དག་ངུ་བར་གྱུར་པའོ། ། འདིས་ས་ཝ་རིའི་ཞབས་བདག་གིས་བརྩིར་བ་ཞེས་པའོ། ། རྐང་པ་དྲུག་པས་རིགས་རྫོགས་པར་གསུངས་ཏེ།

"The rising of the moon" refers to the rising of the maṇḍala of the moon of primordial wisdom (jñāna). At that time, the darkness of the afflictions is dispelled and flees. "Space" refers to the conventional bodhicitta of bliss (kaṃ), which serves as its constituent limb. "Kaṃgucaṇa" refers to the fourth [empowerment], the unborn, naturally luminous form, which the supreme yogin fully realizes as the two having become one through the grace of the guru. Therefore, "the hunter" is the Mind Vajra. "The female hunter" is intoxicated by the wine of primordial wisdom; because she holds the wisdom mudrā, she is utterly intoxicated by the joy of the unimpeded nāda, and is thus forever beyond even the slightest conceptualization. Therefore, through great bliss, "Savarī" has become mindless and lies down. The fifth line teaches the method of entry: "the four" and so forth should be understood as the four joys arising from the action mudrā at the four intermediate points. "Having encircled" means that the lord of yogins should stabilize it. Likewise, from the scriptures: "In that, joy will arise," and so forth. Above that, "the fierce one" (caṇḍālī) is for the sake of the objects and the faculties. "Savarī" is so called because she acts upon the other through power; thus, it is said "she inhales." Here, when the feet of Savarī—the accomplished master—were seen to be truly deathless, the entire assembly of birds, such as jackals and the like, began to wail. By this, it is said: "I have trampled the feet of Savarī." The sixth line teaches the perfection of the family.

བསད་བྱས་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ལ་སྤྲོ་བ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་གི་རལ་གྲིས་མི་སྣང་བར་བྱས་ནས་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་བདག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས་མཆོད་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། གཏོར་མའི་མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་ནི། ། གཏོར་མ་ཆེན་པོ་དགའ་བ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ས་ཝ་རི་ནི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའོ། ། བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་ངེས་པར་རིག་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དོན་བདག་གིས་བསལ་ཞིང་བྲོས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ས་ར་ཧའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། རྟོག་པ་རྣམས་ཉམས་ཉམས་ལས་སངས་རྒྱས་སུ། ། བློ་ངན་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་སྟོན་པར་བྱེད། ། བདག་ལས་དེ་ཉིད་བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ། ཅིས་ཀྱང་མཁས་ལས་ལྷག་ཏུ་སྟེར་བར་བྱེད། ། དཔལ་ལྡན་ཧེ་རུ་ཀའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཆུ་གཏེར་ཟབ་མོ་འདུས་པ་ལ་སོགས་ལས། ། དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པའི་མགོན་གྱི་གསུང་བསྲུབས་པ་ལས་གྲུབ་པ་གང་ཞིག་འཁྲུངས་པ་ནི། ། དཔལ་ལྡན་དེ་ཉིད་བདུད་རྩིའི་རོ་རུ་གྱུར་པ་རང་ལ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་མཐར་གནས་པ། དཔལ་ལྡན་དེ་ཉིད་དཔུང་གཉེན་ཀྱང་ནི་རྟག་ཏུ་ཡང་དག་བསྡུས་པ་རྣམ་པར་སྤྱད་པ་རྣམས། ། བསྡུས་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་བྱེད་པ། ། ཉེ་བར་བསྡུས་པ་སྤྱོད་པའི་གླུ་བརྒྱ་ལ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་རྟོགས་བྱའི་ཕྱིར། ། བློ་གྲོས་དད་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་དང་མཛོད་མཛད། ། དེ་ཕྱེད་ཐུབ་པས་བྱིན་གྱིས་རྣམ་དཔྱད་ནས། ། སློབ་མས་ཡང་དག་རྟོགས་པར་བྱ་ཕྱིར་དང་། །

"Having killed" refers to the dispersal of the object; having rendered the king of the mind invisible with the sword of the sublime guru’s speech, one should make an offering of one’s own suchness to the buddhas of the ten directions. Likewise, from the scriptures: "The requisites for the offering of the torma are the great torma of joy." Therefore, savari is the vajra of the mind. Having completely relinquished the grasping at "I" and "mine," one becomes certain awareness. One who has become thus has cleared away and fled from the meaning of the habitual tendencies that are without beginning or end. Likewise, the venerable Saraha said: "Those of inferior intellect teach that the buddhas arise from the destruction of conceptual thoughts. But the wise, from me, are granted that very suchness, which is far superior to anything learned." From the profound ocean of the Śrī Heruka Tantra, the Guhyasamāja, and so forth, that which is born from churning the speech of the protector, the sublime and glorious guru, is the glorious suchness that has become the taste of nectar. It is the ultimate state that reveals itself to one. Those who have correctly gathered the glorious suchness as their refuge, and who analyze that which has been condensed—those who investigate that summary, for the sake of sentient beings to realize awakening, have composed this treasury for those with intelligent faith. Having analyzed it through the blessings of the Sage, it is for the disciples to correctly realize.

ཀུན་གྱིས་ཀྱང་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། མཛོད་ཀྱི་དོན་ནི་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱས། ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་བཤེས་རྣམས་ལ། ། ཐུབ་པས་བྱིན་གྱིས་འགྲེལ་མཛད་པའི། ། བདག་གི་བསོད་ནམས་གང་དེ་ཡིས། ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག། སྤྱོད་པའི་གླུའི་མཛོད་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་གླུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསལ་བར་ཤེས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་སློབ་དཔོན་ཐུབ་པས་བྱིན་གྱིས་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ལས་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་གླུ་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཀཱིརྟི་ཙནྡྲའི་ཞལ་སྔ་ནས་གདམས་པ་དང་བཅས་པ་ལེགས་པར་ཞུས་ཤིང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་ཁུ་དབོན་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་དྲིན་ལ་བརྟེན་ནས་བལ་ཡུལ་ཡམ་བུའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྱུར་རོ། ། ། །

In order that everyone may understand, I have made the meaning of the Treasury (Abhidharmakośa) very clear. By whatever merit I have gained through this commentary on the Vajra Songs of the Siddhas, composed by the master Munidatta for the sake of noble beings and spiritual friends, may noble beings be victorious! The Vajra Songs of the Siddhas, together with the commentary composed by the master Munidatta for those who wish to clearly understand suchness, is hereby complete. This was properly requested along with the oral instructions from the presence of the great paṇḍita Kīrticandra. By the kindness of the Dharma Lord, the glorious Sakyapa uncle and nephew, it was translated in the city of Yam-bu in Nepal by the Tibetan translator, the monk Drakpa Gyaltsen.