A Commentary on the Difficult Points of the “Treasury of Dohā Songs”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། དོ་ཧ་ཀོ་ཥ་པཉྩི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། དོ་ཧ་མཛོད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། རྟག་ཏུ་གུས་པས་བླ་མ་ནི། ། འགྲོ་བའི་མགོན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ། དོ་ཧ་མཛོད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་ནི། ། ས་ར་ཧ་པའི་བརྒྱུད་པ་བྲི། ། པདྨ་རྡོ་རྗེའི་ཞབས་ཀྱིས་ནི། ། དེས་བྱས་ལུང་གི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གསུངས་ལས། ། སྔོན་མེད་ཅུང་ཟད་བརྗོད་པ་མེད། ། བསྟན་པ་དྲུག་གི་དེ་ཉིད་ནི། ། དེ་ལ་བརྟེན་པས་མི་ཤེས་སོ། ། རིགས་ལ་རྩོད་པ་སོགས་བསྟེན་ནས། ། བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་དོན་མེད་ཡིན། ། བདག་ལྟ་ཐར་པ་ལས་ཉམས་ཤིང་། ། འགྲོ་བ་དྲུག་གི་འཁོར་བར་འཁོར། ། མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་དཔག་གི། མཚན་མ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་སྤངས་ཤིང་། ། སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་བསྟེན་པ་ཡིས། ། ཡང་དག་ལམ་ལས་ཉམས་པ་ཡིན། ། དེ་ཕྱིར་བླ་མ་བསྟེན་པ་ནི། ། ལེགས་འདོད་རྣམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་བྱ། ། དེ་མཉེས་པ་ལས་ཐར་བ་དང་། ། འཇིག་རྟེན་འདི་དང་ཕ་རོལ་འབྱུང་། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་གསུངས་བདེན་པ་ཀུན། ། མཉེས་བྱེད་སློབ་མ་དག་ལ་སྟེར། ། འདིར་རེ་ཞིག་བསྙེན་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ཚངས་པ་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་པ་དང་། གཅེར་བུ་པ་དང་། རྒྱང་ཕན་པ་དང་། གྲངས་ཅན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་པའོ། ། དེ་རྣམས་གོ་རིམ་དང་གོ་རིམ་ལས་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་གཞུང་མཁན་པོས་བསྟན་པ་ནི། བྲམ་ཟེ་བྱེ་བྲག་མི་ཤེས་པར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ། ཆོས་དང་ཆོས་མིན་མཉམ་དང་མི་མཉམ་མི་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ནི་བྲམ་ཟེ་སུན་དབྱུང་བའི་ཕྱིར་བརྗོད་དེ། བྲམ་ཟེས་བྱེ་བྲག་མི་ཤེས་པར། །

In the language of India: Dohakoṣapañjikā. In the language of Tibet: Dohazod kyi ka’-’grel (The Commentary on the Difficult Points of the Treasury of Dohās). Homage to the glorious Vajrasattva! Having prostrated with constant devotion to the Guru, the protector of beings, I shall write a commentary on the difficult points of the Dohakoṣa according to the lineage of Saraha. Following the scriptural authority established by the venerable Padmavajra, I shall not express even the slightest thing not previously taught by the Blessed One. The reality of the six systems of tenets is not understood by relying on those [other systems]. By relying on disputes regarding caste and the like, the Brahmins and others are rendered purposeless. Through the view of a self, one falls from liberation and wanders in the saṃsāra of the six realms. Having abandoned the two signs of direct perception and inference, and by relying on sinful companions, one falls from the authentic path. Therefore, those who desire excellence should always rely upon a guru. Through pleasing him, liberation and the benefits of this and the next world arise. The Tathāgata has said that all truths are bestowed upon disciples who please him. Here, for the time being, the six systems of tenets are: the Brahmans, the followers of Īśvara, the Nirgranthas (Jains), the Lokāyatas, the Sāṃkhyas, and the Buddhists. The author of the text presents these in both their proper order and in reverse order. From the words, "Without knowing the distinctions of the Brahmins," and so forth, up to "not knowing the equality or inequality of dharma and non-dharma," these are stated in order to refute the Brahmins. "Without knowing the distinctions of the Brahmins..." [and so on].

ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྲམ་ཟེ་ནི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། སོ་སོའི་བྱེ་བྲག་མི་ཤེས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། དང་པོ་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་དེ་དག་གི་ལུང་ལས་ཀྱང་། རིགས་བཞིའི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་ལུང་དང་རིགས་པ་དང་ལྡན་པས་སུན་དབྱུང་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་ལུགས་ལས་བྲམ་ཟེ་ནི་ཚངས་པའི་ཁ་ནས་སྐྱེས་སོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར། གང་གི་ཚེ་རིགས་ཀྱི་བྲམ་ཟེ་ཞེས་ཟེར་ན། སྔོན་གྱི་དུས་ན་བྲམ་ཟེ་ཡིན་གྱི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ན་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པར་ཐལ་ཏེ། སྔོན་གྱི་དེ་ནི་འདས་ཟིན་པས་ད་ལྟར་འདིར་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་བྲམ་ཟེ་ནི་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་རིགས་གཅིག་མེད་པ་བཞིན་དུ་གཞན་བྱེ་བྲག་མང་པོ་ཡང་ཡོད་དོ། ། དེ་རྣམས་དག་གི་ལུང་གིས་ཚངས་པའི་ཁ་ལས་སྐྱེས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ཡང་། སྒྱུ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པས་རྫུན་ཚིག་གོ། ། ཡང་ན། འདུས་བྱས་ལ་བྲམ་ཟེ་ཡིན་པར་འདོད་ན། ། དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་ངན་ཡང་འདུས་བྱས་ཅི་སྟེ་མ་ཡིན་ཏེ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་རིགས་མ་གྲུབ་པས་རིག་བྱེད་རང་བྱུང་ཇི་ལྟར་གྲུབ་སྟེ། མི་འགྲུབ་ཅེས་པའོ། ། གྱི་ན་རིག་བྱེད་བཞི་དག་འདོད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་རིག་བྱེད་བཞི་འདོན་ཏེ། སྙན་ངག་གི་རིག་བྱེད་དང་། སྲིད་སྲུང་དང་། ངེས་བརྗོད་དང་། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་དོ། ། འདི་ཉིད་ཀློག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ། རིགས་ངན་རྣམས་དང་ཡང་འགལ་བ་མེད་དོ། །

Regarding this: "Brahmin" refers to one who is ignorant. If one asks how it is that they are ignorant of the specific distinctions, first, concerning the distinctions of caste, their own scriptures state: "Among the four castes, the Brahmin is the most supreme." This claim must be refuted through both scripture and reasoning. According to your own system, you assert that the Brahmin was born from the mouth of Brahmā. If one speaks of a "caste-Brahmin," it follows that he was a Brahmin in former times but is not a Brahmin in the present time, because that former one has already passed away. Since the present ones are produced from the birth-canal of women, as established by direct perception, the former Brahmin no longer exists. Therefore, just as a single caste does not exist, the many other specific distinctions also do not exist. Furthermore, their scriptural claim that [Brahmins] were born from the mouth of Brahmā is merely the speech of the deceitful and is thus a lie. Alternatively, if you assert that a conditioned being is a Brahmin, that is also not the case. Why would even those of low caste not be conditioned beings? They certainly are. Therefore, since caste is not established, how could the Vedas be established as self-arisen? They are not established. As for the statement: "They assert the four Vedas," those who do not know the distinctions of caste each recite their own four Vedas: the Ṛg-veda (Hymns), the Sāma-veda (Chants), the Yajur-veda (Sacrificial Formulas), and the Atharva-veda (Sorcery). Even the recitation of these and so forth is not in contradiction with those of low caste.

བྲམ་ཟེ་དང་རིགས་ངན་གཉིས་ཀྱང་ཀློག་པ་ལས་དོན་མི་ཤེས་པར་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་གལ་ཏེ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་ཙམ་རྟོགས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་སྒྲ་ཙམ་གྱི་རྟོགས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྒྲའི་ནང་ན་རིག་བྱེད་ཀྱིས་སྒྲ་སྒྲུབ་པ་དེ་ནི་སྒྲ་ཙམ་ཉིད་དེ། འཇིག་རྟེན་པས་བརྗོད་པས་མཚན་ཉིད་ཡིན་གྱིས། ། དོན་དམ་པ་ནི་བརྗོད་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། ། སྒྲ་མི་རྟག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་སྒྲ་རྟག་པ་དང་རང་བྱུང་དུ་ཇི་ལྟར་བརྗོད་དེ་མི་བརྗོད་དོ། ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རིག་བྱེད་ལ་ཚད་མ་མེད་དོ། ། བྱས་པ་ནི་ཉམས་པ་ཡིན་གྱི་རིག་བྱེད་ལ་ནི་ཉམས་པ་མེད་དོ། ། གྲོང་གཏན་མེད་པས་གྲོང་གི་མཚམས་གསལ་བར་ཡོད་ཅེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ན་བྱེད་པ་པོ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པ་ལ། ལན་དུ་རང་གི་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་བུས་བྱས་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན། ། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་གྱིས་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྣམས་འཇིག་པ་ཡོད་པར་དམིགས་ཏེ། རྟེན་འབྲེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་མེད་པས་འབྲས་བུ་མེད་དོ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ཙམ་ལས་འཁྲུལ་པ་དབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་འཁོར་བ་མ་ལུས་པ་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་འཁོར་བར་འཁོར་རོ། ། དེ་ལ་འཁྲུལ་པ་དེ་དགག་ན་མ་ལུས་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །

This is because both the Brahmins and the outcasts are alike in that they recite the texts without understanding their meaning. Alternatively, if you argue that the Brahmins realize the mere sound, then the realization of mere sound is common to everyone. Just as the Veda establishes sound within sound, that is merely sound itself; it is a definition established by worldly convention, but in the ultimate sense, there is not even the slightest expression. Since sound is impermanent by nature, how could it be described as eternal or self-arisen? It cannot be so described. Just as worldly things do not exist because they are impermanent, likewise the Veda lacks authority. That which is created is subject to decay, but the Veda is said to be without decay. This is like saying that the boundaries of a village are clearly defined when the village itself does not exist. When asked how it is that there is no creator, if you reply that it is because it is an inherent nature and thus not created by a person, that is not the case. Even through direct perception, one observes that the aggregates are subject to disintegration; because they are dependently originated, there is no effect without a cause. This is because they are not seen to have an illusory nature. Since delusion arises from the mere collection of causes and conditions, those who do not understand that the entirety of cyclic existence is merely delusion wander in the cycle of the six realms. If that delusion is refuted, one will abide in complete bliss.

འཐད་པ་འདིས་ཀྱང་རིག་བྱེད་ནི་བྱ་བ་ཙམ་སྟེ་རྒྱུ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་བརྟགས་པས་འབྲས་བུ་གང་ལས་སྐྱེས་ཏེ། རྫུན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་རྒྱས་པར་སྦྱར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྫུན་པ་མ་ལུས་པ་བྱེད་པ་སྟོན་པ་ནི། ། ཁྱིམ་ན་གནས་ཤིང་མེ་ལ་སྲེག། དོན་མེད་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་ནི། ། དུ་བས་མིག་ལ་གནོད་པར་བས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ས་ཆུ་ཀུ་ཤས་དག་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ། མེ་ལ་བསྲེག་པ་ནི་མེ་ལ་བསྲེགས་པས་དོན་ཅི་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དོན་མེད་པའི་མར་ལ་སོགས་པའི་སྦྱིན་སྲེག་གིས་ནི་མཆོག་གི་དོན་མ་ཤེས་ན་འབྲས་བུ་མེད་དོ། ། གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་རིགས་ངན་གྱིས་ཀྱང་། ། དེ་ལྟ་བུ་བྱས་པས་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ། ངེས་པར་དེ་འབའ་ཞིག་གིས་ནི་དུ་བས་མིག་ལ་གནོད་པར་བྱས་ཏེ། ཤིང་རློན་པའི་དུ་བས་མིག་གདུངས་པས་ན་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་ན་དེ་ཀུན་གྱིས་དེ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཚངས་པ་དང་མཆོག་གི་ཚངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ཡང་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྨྲ་སྟེ། མཆོག་གི་ཚངས་པ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་པ་གཅིག་(བུའི་,པུའི་)ཚིག་སྟེ། སྦྱིན་སྲེག་གི་སྒོ་ནས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འདོད་དོ། ། མཐོ་རིས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་འབྲས་བུ་འདོད་པའོ། ། འདོད་པ་དེས་ར་དཀར་མོ་བསད་ནས་མཆོད་སྦྱིན་བྱས་པས་བསད་པས་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། དགོངས་པས་གསུངས་པའི་དོན་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ཚངས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཚངས་པ་བསད་པ་སྟེ།

By this reasoning as well, the Vedas are merely ritual actions; since they are imputed as effects without a cause, from what could any effect arise? Thus, they are entirely false—this should be applied in detail. Therefore, to demonstrate that they teach nothing but falsehood, it is said: "Staying at home and burning in fire, Performing meaningless burnt offerings, One is harmed in the eyes by the smoke." This is stated, followed by: "Earth, water, and kuśa grass purify," and so forth. Regarding "burning in fire," what purpose is there in burning in fire? If one does not understand the supreme goal, there is no result from meaningless burnt offerings of ghee and the like. If there were a result, then even those of low caste would achieve results by performing such acts. However, it is certain that by doing only that, one is harmed in the eyes by the smoke; the eyes are tormented by the smoke of wet wood, and thus one will experience suffering. If that is so, what is the reality of all that? It is said to be Brahmā and the Supreme Brahmā. Furthermore, they speak of the wisdom of Brahmā in various ways. The Supreme Brahmā is the word of the sole sacrificer, who desires to attain liberation through the gate of burnt offerings. They desire the result of enjoying the pleasures of the higher realms. Out of that desire, they kill a white goat and perform the sacrifice; because of that killing, they experience the sufferings of hell and so forth, for they do not understand the meaning of what was spoken with intentional intent. Therefore, since everything is of the nature of Brahmā, it is the killing of Brahmā.

ཐམས་ཅད་དུ་ཚངས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྲམ་ཟེའི་ལུང་ལས་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་ཡང་མི་འགྲུབ་སྟེ། བཞི་པ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྤྱོད་པ་མི་ཤེས་པས་རིག་བྱེད་གསུམ་དུ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་ཀྱི། ཚིག་བརྗོད་པ་ཙམ་ཡང་བཀག་གོ། ། དེ་ལྟར་རྒྱུན་ཆད་པས་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ནི་རྫུན་པའོ། ། འདི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ནང་ན་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་གཞན་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བས། དེ་ལྟར་ཡིན་པས་རིག་བྱེད་གསུམ་ཡང་ཚད་མ་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིག་བྱེད་གསུམ་ནས་ཀྱང་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་(ལྟན་,ལྟ་ན་)ནི་བཞི་པ་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་མེད་དེ། ། རིག་བྱེད་གསུམ་ཀ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ལུང་གི་ཚིག་མེད་པས་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ག་ལ་འགྲུབ་སྟེ། མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་ཡང་རྫུན་གྱི་ཚིག་སྟེ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པས་མི་དམིགས་ན་དེའི་ཡེ་ཤེས་ཇི་ལྟར་ཡོད་དེ་མེད་དོ། ། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡང་རྣམ་པ་དང་བཅས་པས་དམིགས་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིན་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དངོས་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་པས་བཏགས་པ་སྟེ། མི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དོན་དམ་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཁོ་བོ་ཅག་གི་ལུགས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ནི་བླ་མའི་ཞལ་ལས་རྙེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་བྲམ་ཟེའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་བཞི་སྟེ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་།

This is because the Brahminical scriptures appear to state that everything is of the nature of Brahmā. However, even that which is called the wisdom of Brahmā is not established. This is because the fourth [Veda], the Yajurveda, does not understand the practice of yoga; thus, it performs sacrifices within the [framework of the] three Vedas and even prohibits the mere utterance of words. Since it is thus interrupted, these words regarding the performance of sacrifice are false. Because it is said that within this sacrifice there is nothing other than the wisdom of Brahmā, the three Vedas are also not authoritative, for they are thereby refuted. Why is that? Because they are refuted even within the three Vedas themselves. If that is so, there is no fourth [Veda] that performs sacrifice, because all three Vedas have been refuted. Therefore, since the words of scripture do not exist, how could the wisdom of Brahmā be established? The meaning is that it is not established. If it is argued that there is an experience of the wisdom of Brahmā, that is an utterly false statement. Since all things are emptiness and are not perceived, how could its wisdom exist? It does not exist. Furthermore, if experience is perceived as having aspects, then at that time it is itself a cognition; therefore, all external things are not perceived. "Things" are imputed by worldly people; because they are of the nature of ignorance, they do not become the ultimate truth. In our system, the ultimate truth is found from the mouth of the guru. Thus, there are also four types of Brahmins: those who practice celibacy (brahmacarya), and...

ནགས་ན་གནས་པ་དང་། ཁྱིམ་དུ་གནས་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་པའོ། ། དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱིས་པའི་དུས་ནི་བསྲུང་བ་དང་བཟའ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་ཤེས་པས། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་བརྟན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུགས་ཀྱིས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་དམ་བཅས་པ་བརྟན་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་བྱས་པ་ཡིན་པས། འདིར་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ངེས་པ་མེད་དེ། ཡང་བག་མ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱིམ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཡང་ངེས་པ་མེད་དེ། ཡང་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པས་སོ། ། ནགས་ན་གནས་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བསམ་གཏན་དང་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དེ། མི་བྱེད་པ་ཡང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དཀའ་ཐུབ་ཏུ་མངོན་པར་འདོད་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་མཆོད་ཕྱིར་ཐོགས་པར་འཚད་པ་དང་། བཟའ་བ་གཉིས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དང་རིགས་ངན་གཉིས་བྱེ་བྲག་མེད་དོ། ། གནས་སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་བྲམ་ཟེ་ཉིད་རིགས་ངན་ཉིད་དེ། ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་མོ་རྐུན་མ་དང་རིགས་ངན་གྱི་སྤྱོད་པ་བྱེད་པས། དེའི་ཚེ་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལུང་བལྟས་ནས། བྲམ་ཟེའི་མཚན་མ་མར་དང་ཀུ་ཤ་བརྐུས་ནས་བྲམ་ཟེས་འཐུངས་པས་བྲམ་ཟེ་དག་པར་འདོད་པ་ནི་རིགས་ངན་གྱི་བྱ་བ་ཉིད་དོ། ། ཡང་དཀའ་ཐུབ་ལ་གསུམ་སྟེ། དབྱུ་གུ། དབྱུ་གུ་གསུམ་དང་ལེགས་ལྡན་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་དབྱུ་གུ་གཅིག་པ་དང་། དབྱུ་གུ་གསུམ་པ་དང་། ལེགས་ལྡན་པའི་ཆ་ལུགས་ཅན་ནོ། ། ཡང་དེས་དེ་ལྟ་བུའི་དཀའ་ཐུབ་སྤངས་ནས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་སྟོན་པ་ནི། འདུལ་བ་པ་དང་དད་པའི་ཆ་ལུགས་ཅན་དག་གི། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

[The options are] dwelling in the forest, dwelling in the household, and being an ascetic. That too is not logical. Why? Because during childhood, one does not know how to guard [the vow] or how to eat and so forth. Since the practice of celibacy is, according to the tradition of all steadfast ones, a firm commitment made for as long as one lives, there is no such certainty for children here; rather, they rely on the household by means of taking a bride and so forth. Even in that [household life], there is no certainty, as the practice of celibacy and so forth are still possible. Furthermore, those dwelling in the forest rely on that very same [household life] to perform meditative concentration, recitation, and so forth, for it is impossible that they would not do so. Even if one aspires to asceticism, there is no distinction between a Brahmin and a low-caste person in terms of wearing the sacrificial thread and eating the two [types of food]. In certain circumstances, a Brahmin is indeed a low-caste person; for example, when a Brahmin woman acts like a thief and engages in the conduct of a low-caste person, at that time, if one looks to the Vedic scriptures of the Brahmins and then drinks the "signs of a Brahmin"—butter and kuśa grass—the Brahmins' desire for purity is itself the very activity of a low-caste person. Furthermore, regarding asceticism, there are three: the single-staff, the triple-staff, and the "Well-Endowed" (Sādhu), as it is said. Thus, there are those with the appearance of the single-staff, the triple-staff, and the Well-Endowed. Moreover, to show that one abandons such asceticism and relies on something else, it is said: "Of those with the appearance of the Vinaya and those with the appearance of faith."

ཇི་སྲིད་མཆོག་གི་དད་པའི་ཆ་ལུགས་སུ་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཡེ་ཤེས་མི་རྙེད་དེ། བྱ་བ་ཀུན་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་སྟེ། ཁྱིམ་སྤངས་ནས་དཀའ་ཐུབ་བྱེད་པའི་དུས་སུ་ཇི་སྙེད་རང་གི་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་བུ་དང་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྟེར་ཞིང་། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་མི་སྟེར་ཏེ་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་འབའ་ཞིག་ལ་ཆགས་པས་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཉམས་པར་མི་འདོད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར། ཉམས་ཤིང་རྨོངས་པ་ཡི་ནི་ལུས། ། རྟག་ཏུ་ལེགས་སྨིན་ལ་སྨྲ་བ། ། བདེ་བ་ཉིད་ནི་དེ་མི་ཤེས། ། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་རྨོངས་པར་བྱས། ། དེ་དག་གིས་ནི་རང་ཡང་ཉམས་ཤིང་གཞན་ཡང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་འཁྲུལ་པ་ཉིད་དུ་བཀོལ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་རྨོངས་པ་ལམ་ངན་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་སོ། ། འཁྲུལ་པ་ནི་རྫུན་པའི་ངག་གིས་སོ། ། གཞན་ཡང་། ཆོས་དང་ཆོས་མིན་མཉམ་དང་མཉམ་མི་ཤེས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་ཆོས་ནི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་སྙིང་རྗེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་སོ། ། གཞན་དེ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྟེ། བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སོ། ། མཉམ་པ་ནི་དེ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། མི་ཤེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། མདོར་བསྡུས་ན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་མི་ཤེས་པའོ། ། རྒྱས་པར་ནི་གཞན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དགེ་བ་དང་སྡིག་པ་གཉིས་མཉམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །

If it is argued that as long as one has not attained the state of supreme faith, wisdom will not be found because all activities have not been abandoned, that is also not the case. Why? Because one is still gripped by the habitual tendencies of ignorance. This is seen directly: when one abandons the household life and practices asceticism, one gives away all of one's wealth and possessions to one's sons, grandsons, and so forth, but one does not give to all sentient beings. Because of attachment to one's own lineage alone, one does not wish for that lineage to decline. Therefore: "The body, which is impaired and deluded, Always speaks of what is well-ripened; It does not know bliss itself, Deluded by former karma." By these means, they themselves are impaired and cause others to be impaired as well. To demonstrate that very point, it is said: "Beings are employed in delusion itself." Here, "beings" refers to those who have entered a deluded, evil path. "Delusion" refers to false speech. Furthermore, it is said: "They do not know the equality of dharma and non-dharma." Here, "dharma" refers to all phenomena, the very nature of the classes of sentient beings and so forth, which have become objects of compassion. "Non-dharma" refers to that which is devoid of those [qualities], possessing the characteristics of what should not be done. "Equality" means non-duality with that. "Not knowing" means not knowing the path of distinction; in brief, it is not knowing the exceptional philosophical tenets. One should understand this in detail elsewhere. It is not that virtue and non-virtue are equal.

ད་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་བརྟན་པ་རྣམས་སུན་དབྱུང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ཨེ་རིའི་ལུས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། བླ་མའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་། ཨི་རི་ལས་ལ་ཐལ་བས་བྱུག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ལྷོ་ཕྱོགས་པའི་མུ་སྟེགས་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཐལ་བས་ལུས་ལ་བྱུག་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཐལ་བས་ལུས་གཡོགས་པ་སྟེ། ལེགས་ལྡན་གྱི་ལུས་ལ་ངེས་པ་མ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་། མགོ་ལ་རལ་པའི་ཁུར་བུ་ཁུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། མགོ་ལ་སྐྲ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བྱས་པའི་རལ་པའི་ཁུར་བུ་ཁུར་བའོ། ། གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ཚུལ་འཆོས་བྱེད་ཅིང་། རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཞུགས་ཤིང་མར་མེ་སྤར་ནས་འདུག་པའོ། ། མཚམས་སུ་འདུག་ནས་དྲིལ་བུ་འཁྲོལ། ། ཞེས་པ་ནི་དབང་ལྡན་དུ་འདུག་ནས་དྲིལ་བུ་དཀྲོལ་བའོ། ། སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ནས་མིག་བཙུམས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚུལ་འཆོས་ཀྱི་རབ་ཆེན་པོ་ནི་འདི་ཉིད་དེ། མིག་བར་བར་དུ་བལྟ་ཞིང་བཙུམ་ནས་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་ངོ་། ། དེ་ནས། རྣ་བར་ཤུབ་ཤུབ་སྐྱེ་བོ་སླུ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྔོན་དུ་བསྟན་པའི་ཨི་རིའི་སློབ་དཔོན་གྱི་མཚན་ཉིད་མཐོང་ནས་རྨོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་བླང་བྱ་དང་དོར་བྱ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣ་བར་ཕན་ཚུན་ཤུབ་ཤུབ་གང་ལ་ངག་གནས་པའི་ལམ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པས་ཁྱེད་རྣམས་ཉོན་ཅིག་ཟེར་བའོ། ། ཡུགས་ས་མོ་དང་ཅོ་རེག་མོ། ། འདི་འདྲིའི་ཆ་ལུགས་གཞན་འོངས་ལ། ། ཞེས་པ་ནི་ཡུགས་ས་མོ་ནི་ཁྱོ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཅོ་རེག་མོ་ནི་ཟླ་བ་གཅིག་ལ་འཁོར་ཅིག་ཟ་བའོ། །

Now, with the intent of refuting those who rely upon Īśvara, the text speaks from the words "On the body of Īri" up to "the qualities of the guru are answered." Regarding that: "Smearing the body with ash from Īri" means that the teachers of the southern non-Buddhists smear their bodies with ash, covering their bodies with external ash because they have not found certainty in the body of Bhadrapāla. Furthermore, it is said: "Carrying a burden of matted locks on the head," which means carrying a burden of matted locks made of various types of hair on the head. Moreover, they practice hypocrisy among worldly people, entering their own homes and sitting while lighting butter lamps. "Sitting in the intermediate direction and ringing a bell" means sitting in the northeast and ringing a bell. "Sitting in the cross-legged posture and closing the eyes" refers to the great hypocrisy of this very practice; looking from time to time and then closing the eyes while sitting in the cross-legged posture is the vajra posture. Then, "whispering into the ears to deceive people" means that having seen the characteristics of the teacher Īri as previously shown, they whisper into the ears of deluded people who do not know what to adopt or abandon, saying, "This path in which the speech resides is extraordinary, so listen!" "Widows and cō-rek-mo women, others of such appearance come" means that a widow is one separated from her husband, and a cō-rek-mo is one who eats a single meal in a single month.

གཞན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་ཀྱིས་གནས་པའི་དཀའ་ཐུབ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་རང་གི་ལམ་དེ་འཇུག་ཅིང་ངོ་སྟོན་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བླ་མ་དེ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དབང་རྣམས་བསྐུར་ཞིང་བླ་མ་ཡི། ། ཡོན་རྣམས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན། ། ཞེས་པ་ནི་རང་གི་དོན་དུ་ཡོན་བླང་བའི་ཆེད་དུ་དབང་བསྐུར་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི་རང་ཉིད་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་སུན་དབྱུང་བའོ། ། ང་ནི་གཅེར་བུ་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། སེན་མོ་རིང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ལུས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཙམ་གྱིས་གདུངས། ། ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་སྟོན་ཏེ། སེན་མོ་རིང་ཞིང་ནི་དེའི་ལུས་དྲི་མའི་ཆ་བྱད་ཅན་ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཅན་སྒྱུ་དང་། གཡོ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཐར་པའི་ལམ་མེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཟེར་ཞིང་ལམ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་དག་དེ་ལ་བརྟེན་པ་ནི། ། ཐར་པ་ཐོབ་པའི་ལམ་མེད་དོ། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆེད་དུ་བདག་ཉིད་བཀོལ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བདག་ཉིད་ལས་ངན་པ་དང་ལམ་ངན་པས་གནོད་པར་བྱེད་ཅིང་། ཐར་པའི་ཆེད་དུ་བྱས་ཀྱང་ཐར་པ་ནི་མི་འགྲུབ་སྟེ། འོག་ནས་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཅེར་བུ་གང་ཞིག་གྲོལ་འགྱུར་ན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་གཅེར་བུ་ཙམ་གྱིས་གྲོལ་བ་ཡིན་ན། ཁྱི་དང་ཅེ་སྤྱང་ལ་སོགས་པ་ཅིས་མི་གྲོལ་ཏེ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཡང་། སྤུ་བཏོགས་པས་ནི་གྲོལ་འགྱུར་ན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་སྤུ་བཏོགས་པས་གྲོལ་བ་ཡིན་ན། །

Others are the ascetics who abide in various modes of dress. They enter and demonstrate their own respective paths. If one asks what the distinction is regarding such gurus, it is said: "They bestow empowerments and receive the gurus' fees." This means that for the sake of receiving fees for their own benefit, they bestow empowerments and engage sentient beings in afflictions because they themselves lack knowledge. This is a refutation of those who rely on Īśvara. "I am a Nirgrantha (Jaina)," and so forth, up to: "tormented by mere physical austerities." This teaches that "long nails" refers to a body characterized by the appearance of filth. For embodied beings who rely on deceit and guile, there is no path to liberation for whatever their own desires may be. Why is that? Because they claim that a single entity is neither permanent nor impermanent, and thus they do not know the path. It is said: "Those who rely on that have no path to attain liberation." Why is that? It is said: "They intentionally employ themselves." By harming themselves through evil karma and evil paths, even if they act for the sake of liberation, liberation is not achieved, as will be explained below. It is said: "If any Nirgrantha were to be liberated..." If liberation were achieved through mere nakedness, why would dogs, jackals, and the like not be liberated? They would indeed be liberated. Furthermore, it is said: "If one were liberated by plucking out the hair..." If liberation were achieved by plucking out the hair...

བུད་མེད་གཞོན་ནུ་མ་སྤུ་ངན་རྟག་ཏུ་བཏགས་པས་བུད་མེད་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། མཇུག་སྤུ་གཡོབས་པས་ཐར་ཐོབ་ན། ། ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཅེར་བུ་བ་གང་གིས་རྨ་བྱའི་སྒྲོའི་ཆུན་པོ་བླངས་ཤིང་ལག་པ་གཡོབ་བས་གྲོལ་བ་ཡིན་ན། རྨ་བྱ་དང་གཡག་ལ་སོགས་པ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ལངས་ཏེ་ཟ་བས་གྲོལ་འགྱུར་ན། ། ཞེས་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་ལངས་ཏེ་ཟ་བས་གྲོལ་ན། རྟ་དང་གླང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་གྲོལ་བར་ཐལ་ལོ། ། དེ་ལ་མདའ་བསྣུན་ན་རེ་གཅེར་བུ་པའི། ། ཐེག་པའི་ཐར་པ་ང་མི་འདོད། ། ཅེས་པ་ནི་ས་ར་ཧའི་ཞལ་ན་རེ། ། ནམ་མཁའི་གོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཐར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཁོ་བོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འདོད་དོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་དང་ནི་བྲལ་བ་ཡི། ། ལུས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཙམ་གྱིས་གདུངས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་བྲལ་ཞིང་ཅི་ཡང་མ་ཤེས་པས་འཇིག་རྟེན་པ་གཞན་ཡང་དོན་མེད་པ་ལ་སྦྱོར་ཞིང་ལྟུང་བར་བྱེད་དོ། ། ད་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་སྟོན་ཏེ། དགེ་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ། དེ་དག། དོན་དམ་པར་ནི་གཅིག་མི་འགྲུབ། ། ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། དགེ་ཚུལ་དགེ་སློང་གནས་བརྟན་གཟུགས། ། བནྡེ་འདི་ལྟར་རབ་བྱུང་ནས། ། ཞེས་སྨོས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་ནི་བསླབ་པའི་གནས་བཅུ་པའོ། ། དགེ་སློང་ནི་བསླབ་པའི་གནས་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པའོ། ། གནས་བརྟན་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་ནས་ལོ་བཅུ་ལོན་པའོ། ། བནྡེ་ནི་དེ་རྣམས་ལ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཆེད་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་ཁས་བླངས་ནས་བསོད་སྙོམས་དང་བསླབ་པ་ལ་སློབ་ཀྱང་མཆོག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་།

"A young woman will be liberated by constantly wearing coarse hair; if liberation is attained by fanning the tail-feathers," so it is said. If liberation were achieved by a naked ascetic taking a bundle of peacock feathers and waving them with his hand, then peacocks, yaks, and the like would also be liberated. "If liberation is attained by eating while standing," it is said; if liberation were achieved by eating while standing, it would follow that horses, elephants, and so forth would not be liberated for what reason? Regarding that, Saraha said: "I do not desire the liberation of the vehicle of the naked ones." This means that Saraha stated: "I do not desire even the slightest bit of the liberation of those who wear the sky as their garment." "Deprived of suchness, they are tormented by mere physical austerities," it is said. Being devoid of suchness and knowing nothing at all, they engage other worldly people in what is meaningless and cause them to fall. Now, the Śrāvakas are shown, from the words "novice" and so forth, up to: "In the ultimate sense, not even one is established." "Novice, monk, elder, and bhikṣu—having thus gone forth as a renunciant," it is said. A novice is one who observes the ten points of training. A monk is one who observes the two hundred and fifty points of training. An elder is one who has been fully ordained for ten years. A bhikṣu is one who, having vowed to go forth so that others might pay homage to him, trains in alms-gathering and the precepts, yet is not supreme because he does not know suchness.

སྒྱུ་དང་ཚུལ་འཆོས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་སྨོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས། ཕྱི་མའི་ཚེ་ཕྱི་མའི་དུས་ན་སྙིགས་མ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་དུས་སུ་ངའི་བསྟན་པ་ལ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་འབྱུང་བ་རྣམས་མ་ལུས་པར་སྒྱུ་དང་ཚུལ་འཆོས་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་ལ་བརྩོན་ཞིང་ཞིང་རྨོ་བ་དང་། ཚོང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགའ་ཞིང་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་པ་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། ། བསྟན་པ་ལ་བཞད་གད་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་རྣམས་ནི་སྔོན་གྱི་དུས་ན་བདུད་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་ལྷ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་གཟུགས་ཀྱིས་འོངས་ནས་གནས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གནས་བརྟན་ཁ་ཅིག་གིས་དགེ་འདུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཕྲོགས་ཤིང་། རང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ལ་བྱང་ཆུབ་མེད་དོ། ། གང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་བརྟེན་པ་སྔོན་དུ་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་དེ་རྣམས་ནི་གལ་ཏེ་བསླབ་པ་ཞིག་ན་དམྱལ་བར་འགྲོ་བའོ། ། ཡང་ན་བསླབ་པ་མ་ཞིག་ཅིང་བསྲུངས་པ་ཙམ་པོ་དེས་ནི་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཙམ་ཐོབ་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་མཆོག་ནི་མེད་དོ། ། གལ་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་ཏོ་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཡང་ངེས་པ་མེད་དེ། སྔོན་བདུད་ཀྱི་རིས་ཀྱི་ལྷ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ངེས་པ་མེད་དོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁ་ཅིག་མདོ་སྡེ་འཆད་པར་བྱེད་ལ་ཞུགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

This is because they are reviled by sentient beings due to their deceptive and hypocritical appearance. Accordingly, the Blessed One said: "After I have passed into parinirvāṇa, in the future time, during the age of the five degenerations, all those monks who appear within my teaching will without exception delight in deception and hypocrisy. Likewise, they will be intent on household life, delighting in plowing fields, engaging in trade, and so forth, and they will delight in committing sinful deeds. They will treat the teaching with mockery; these are gods of the māra class from former times who have come and dwell in the guise of śramaṇas." Among them, some elders will plunder all the resources of the Saṅgha and, having brought them under their own control, will enjoy them and so forth—as it is taught in detail. Therefore, there is no awakening for them. Those who rely on the Śrāvaka vehicle and possess the characteristics previously described, if their training is destroyed, they will go to hell. Alternatively, if their training is not destroyed and they merely maintain it, they will obtain only the enjoyments of the higher realms, but there is no supreme awakening. If one asks, "What if they rely on the Mahāyāna?" there is no certainty in that either, because they were formerly gods of the māra class. Even if they are well-established [in the practice], there is still no certainty. To demonstrate that very point, it is said: "Some engage in explaining the sūtras."

དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་རྫས་ཀྱི་སྲིད་པའི་དབང་གིས་སྔོན་མ་མཐོང་བའི་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་དེ་ཉིད་འཆད་པ་ནི་དམྱལ་བར་འགྲོའོ། ། ལ་ལ་བསམ་ཁྲལ་མང་པོས་བསྐམས་པ་མཐོང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཁ་ཅིག་མ་ཐོས་པས་ཆོས་ལ་ལྟ་རྟོག་མང་པོ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དགེ་སྦྱོང་ཁ་ཅིག་ལུང་གི་པུ་སྟི་མང་པོ་བལྟས་ནས་ཞུ་གཏུགས་བྱེད་དེ། ལུང་གི་དོན་མི་ཤེས་པས་སྡིག་པའི་འགྲོ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་བསམ་ཁྲལ་མང་པོ་བྱས་པ་ལས་ལུས་བསྐམས་ཏེ། ནད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ཐེག་པ་ཆེ་ལ་རྒྱུག་བྱེད་ཅིང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དོན་ལ་འཇུག་ཅིང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། ། གཞན་དག་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་མ་ལུས་སྒོམ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྔགས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ཡང་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་འགྲོའོ། ། གཞན་ཡང་། ཁ་ཅིག་བཞི་པའི་དོན་འཆད་པ་ལ་ཞུགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་བཞི་པའི་དོན་འཆད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དང་། དབུ་མ་པ་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ཡང་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་མང་པོ་ཙམ་སྟེ་དེ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་མེད་དོ། ། ཡང་ན་བཞི་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེའི་མན་ངག་འཆད་པ་ལ་ཞུགས་ཏེ། དེ་པུ་སྟི་བལྟས་པའི་ང་རྒྱལ་ཙམ་གྱིས་འཆད་ཅིང་། རང་གི་དོན་མི་ཤེས་སོ་ཞེ་ན་ཡང་། དེའི་ཚེ་བཤད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་སྤྱོད་པས་དམྱལ་བར་འགྲོ་བའོ། ། ཁ་ཅིག་དཔྱད་ཅིང་བལྟས་པས་ལམ་ལས་ཉམས། ། ཞེས་པ་ནི།

"Some monks, through the power of material existence, explain the reality of the sūtras and so forth that they have not previously seen, and thus go to hell." It is said: "Some are seen to be withered by excessive mental anxiety." This means that it is also unreasonable for some to engage in much investigation of the Dharma without having heard it. Some śramaṇas, having looked at many volumes of scripture, engage in questioning and cross-examination; because they do not understand the meaning of the scriptures, they will go to a sinful rebirth. Through such excessive mental anxiety, the body becomes withered and they will fall ill. "Some rush toward the Mahāyāna," it is said. This means that some monks enter into the meaning of the Mahāyāna and apply themselves to that very Mahāyāna. "Others meditate on the entire maṇḍala wheel," it is said. By relying on the pride of the Mahāyāna mantra, they too will go to hell and so forth. "Furthermore, some engage in explaining the meaning of the fourth," it is said. Some monks who explain the meaning of the fourth are those who have entered the Vaibhāṣika, Sautrāntika, Yogācāra, or Madhyamaka schools; since these are merely many verbal expressions and lack the actual reality, they are meaningless. Alternatively, the "fourth" is the coemergent (sahaja); if one engages in explaining its pith instructions but explains them merely through the pride of having looked at the volumes, without knowing its own meaning, then what is the use of such an explanation? In that case, by practicing contradictory things, one goes to hell. "Some fall from the path by means of analysis and observation," it is said. This means:

ཁ་ཅིག་བལྟ་ཞིང་དཔྱད་པས་རང་གི་འདོད་པ་ལས་རྣམ་པར་ཉམས་ཏེ། ལམ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་སྙིང་རྗེ་དང་བྲལ་བས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་སུ་ལྟུང་ངོ་། ། ལ་ལ་ནམ་མཁའི་ཁམས་ལ་རྟོག་པར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ལ་ལ་དག་གི་ནམ་མཁའི་ཁམས་ལ་རྟོག་ཅིང་དཔྱད་པས་རང་གི་འདོད་པ་མི་འགྲུབ་སྟེ། བརྟག་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡན་ལག་ཅན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་སོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བོར་ནས་ནི། ། མྱ་ངན་འདས་པ་གཞན་ལ་རྒྱུག། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བོར་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་གཞན་མེད་དོ། ། དེ་མ་ཤེས་པས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས་དེ་ལྟར་འཁྲུལ་པས་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་སྤངས་པས་གྲོལ་བའོ། ། དེ་ལྟར། དེ་དག་དོན་དམ་གཅིག་མི་འགྲུབ། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེས་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རིག་པས་དཔྱད་བཞིན་པའི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཅིག་ཀྱང་མི་འགྲུབ་པོ། ། འཚོ་བའི་ཆེད་དུ་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། ། སྤྱོད་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཞུགས་པའོ། ། དེ་ལ་བསྡུས་པའི་དོན་ནི། གང་ཞིག་གང་ལ་མོས་པར་གྱུར་པ་དེ། ། ཐེག་པ་དེར་ཞུགས་ཐར་པ་ཐོབ་བམ་ཅི། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་དང་གང་མཐོང་བས་མོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ལམ་ཙམ་སྟེ། དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཐེག་པ་དེ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐར་པ་མི་ཐོབ་སྟེ། བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Some, through viewing and analyzing, fall away from their own intended goal, because the path transcends the domain of conceptual investigation. Furthermore, being devoid of compassion, they fall into various forms of nirvāṇa. It is said: "Some conceptualize the element of space." Thus, by conceptualizing and analyzing the element of space, some fail to achieve their intended goal, because they are attached to an external whole that is merely an object of analysis. It is said: "Having abandoned the coemergent, they run toward another nirvāṇa." Thus, apart from the coemergent, there is no other characteristic of nirvāṇa. Because they do not know this, they are deluded by means of mere synonyms and thus engage in a "nirvāṇa of others." Through such delusion, they will go to the lower realms. Therefore, delusion is conceptualization; by abandoning it, one is liberated. Thus it is said: "They do not establish a single ultimate." This means that for the Śrāvakas and others who analyze virtue and so forth with their intellect, not even a single nirvāṇa is established. It is said: "For the sake of a livelihood, they engage solely in ascetic observances and conduct." The summarized meaning of this is: "Whoever becomes devoted to whatever [path], will they attain liberation by entering that vehicle?" Thus, whatever one sees and whatever devotion one has is merely the path of the Śrāvaka vehicle. The Blessed One taught this, but those who enter that vehicle do not attain liberation, because it is characterized by the nature of the expressed and the expresser.

ཇི་སྲིད་དུ་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་མ་བྱས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རྙེད་པར་དཀའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཐུན་མོང་པ་རྣམས་ལ་སྟོན་པ་ནི། མར་མེ་ལྷ་བཤོས་དེས་ཅི་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཅི་ཞིག་མཐོང་བ་དང་ཕྱག་བྱས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་པའོ། ། སྔགས་ཀྱི་བཟླས་བརྗོད་ཅི་ཞིག་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་མར་མེ་དང་། ལྷ་བཤོས་དང་། སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པས་ཅི་བྱ་སྟེ། དགོས་པ་ཅུང་ཟད་མེད་དོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། གསང་སྔགས་བསྟན་པ་དེ་ཅི་དགོས། ། ཞེས་པ་ནི་སྔགས་བསྟེན་པ་སྟེ། སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། ཞེས་པའོ། ། ཡང་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་མར་མེ་དང་། ལྷ་བཤོས་ཀྱིས་ནི་དགོས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། ། འབབ་སྟེགས་འགྲོ་དང་དཀའ་ཐུབ་དང་། ། ནགས་ལ་འགྲོ་བས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འབབ་སྟེགས་ནི་བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ལ་སོགས་པ་དང་། ནགས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་པའོ། ། ཆུ་ལ་ཁྲུས་བྱས་ཙམ་གྱིས་ནི། ། ཐར་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་རམ་ཅི། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་ཁྲུས་སྟེགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་ལ་ཁྲུས་བྱས་པས་ཐར་པ་ཅི་ལ་ཐོབ་སྟེ། མི་ཐོབ་ཅེས་པའོ། ། ཀྱེ་ཧོ་རྫུན་ཞིང་ལོག་པ་དེ་བོར་ལ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་རྣམས་རྫུན་པའི་འཆིང་བ་ལོག་པའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་སྨྲས་པའི་ཁྲུས་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་འདི་ཐོང་ཞེས་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་པན་ལ་སོགས་པའི་འདོད་པས་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ཐོང་ཞེས་པའོ། ། སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །

The meaning is that as long as one has not rendered service to the guru, [the goal] is difficult to attain. Thus, in teaching those common outsiders and others who are devoid of reality, it is said: "What is the use of lamps and food offerings?" This means: "What is the point of seeing [them] or prostrating?" It is said: "What is the use of mantra recitation?" This intends: "What is the use of lamps, food offerings, mantra recitation, and so forth that are devoid of reality? They serve no purpose whatsoever." Regarding "What is the use of the Secret Mantra teachings?" this refers to relying on mantra; it asks: "What is the use of mantra recitation?" Alternatively, it means that for one devoid of wisdom, lamps and food offerings serve no purpose at all. Accordingly, it is said: "What is the use of going to bathing ghats, practicing austerities, or going to the forest?" This means: "What is the use of going to bathing ghats such as Vārāṇasī or going to the forest?" It is said: "Will liberation be found merely by bathing in water?" This means: "By relying on a bathing platform and bathing in water, how could one obtain liberation? One cannot." It is said: "Alas! Abandon that which is false and perverted!" This means: "O people, abandon these bathing platforms and so forth spoken of by false friends who are the bonds of falsehood." It means: "Abandon this going to hell and so forth through the desires of the Lokāyata and others." "There is no giving."

སྦྱིན་སྲེག་མེད་དོ། ། དགེ་སྦྱོང་མེད་དོ། ། བྲམ་ཟེ་མེད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དོ། ། མ་ཤི་བར་དུ་བདེ་བར་འཚོ། ། ཤི་ནས་དེ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མེད། ། ལུས་ཀྱང་ཐལ་བ་བཞིན་སོང་ནས། ། སླར་འཚོ་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤང་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཆད་པར་ལྟ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ན་རེ། ། རྟག་ཏུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། ། གྲངས་ཅན་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྟག་པར་ཁས་ལེན་ནོ། ། དེའི་དགེ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད་ཅེ་ན། ། གང་གིས་འཆིང་བར་བྱེད་པ་ཐོང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། མདོར་བསྡུས་ནས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་སྟོན་ཏེ། དམ་པའི་ལམ་ལ་མོས་པར་གྱིས་དང་། དེ་ལ་མོས་པར་བྱས་པ་གང་གིས་རང་གི་དོན་དང་གཞན་གྱི་དོན་འགྲུབ་བོ། ། རིགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ལམ་བོར་ཅིག། གང་གིས་རང་གི་བློ་རྨོངས་པར་གནས་པ་དེ་ཐོང་ཅིག་ཅེས་པའོ། ། དེས་ལོག་པའི་ལམ་དང་བྲལ་ནས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉིད་རྙེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་ན་གཞན་མེད་དེ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ན་གཞན་ཡང་ཐར་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཅང་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། གཞན་གྱི་རྣམ་པ་ཀུན་ཀྱང་འདི་ཡིན་ཏེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐར་པའི་ཚོགས་གང་ཡིན་པར་རྟག་པ་དེ་ཀུན་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་པས་གཞན་ན་མེད་དོ། ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་པའི་སྒོ་ནས་མི་རྙེད་དོ། ། བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་འབྲེལ་པ་སྟེ། །

There is no fire sacrifice. There are no śramaṇas. There are no brahmins. There is no world beyond. Live happily as long as you do not die. Once dead, there is no sphere of experience for that [person]. When the body has turned to ash, how could there be a return to life? Such statements are to be abandoned, for they constitute the view of nihilism. Furthermore, the Sāṃkhyas assert permanence, saying: "The Sāṃkhya Primal Nature (Prakṛti) is asserted to be the eternal cause of all beings," and so forth. If one asks, "Why do they not perform virtuous deeds?" it is said: "Abandon that which binds." This briefly indicates the distinguished path: "Have faith in the sublime path." By having faith in it, one's own welfare and the welfare of others will be accomplished. "Abandon the irrational path" means: "Abandon that by which your own mind remains in delusion." By being free from the wrong path through that, one will find the coemergent (sahaja) itself, and not by any other means. "Once that very [reality] is fully known, there is nothing else" refers to the coemergent wisdom (jñāna) itself. Once that is fully known, there is not even the slightest other liberation. "All other aspects are also this" means that whatever constitutes the collection of liberation for all others, that permanence is entirely this very coemergent; it does not exist elsewhere. If that were so, the coemergent would not be found through the relationship of the expressed and the expresser. "The relationship of the expressed and the expresser..." [is as follows:]

གསུམ་གྱིས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་མི་རྙེད། ། བསྟན་པའི་ཚིག་གིས་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་གསུངས། ། གླེགས་བམ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ཏེ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་ཕྱིར། ། གང་དང་གང་གིས་དངོས་མཐོང་བ། ། རང་བཞིན་འཁྲུལ་ཅིང་རྟོགས་པ་སྟེ། ། དེ་དང་དེ་ཡིས་དངོས་མི་མཐོང་། ། འཁྲུལ་མེད་བླ་མའི་བརྒྱུད་པས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར། ཀློག་པ་དེ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཀློག་པ་དང་། འདོན་པ་ཅུང་ཟད་ཅི་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་། བསྟན་བཅོས་རྙིང་པ་འཆད་པའང་དེ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ཅུང་ཟད་བསྟན་བཅོས་རྙིང་པ་ལ་སོགས་པ་འཆད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ནི། མཚོན་པར་ནུས་པ་ཡོད་མིན་དེ། ། ཞེས་པ་ནི། ། དེ་ལྟར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བསྟན་པའི་རིམ་པས་ཇི་སྲིད་དུ་སྐྱེས་བུ་ལམ་མ་མཚོན་ན་དེ་སྲིད་དུ་ཐར་པ་མི་འཐོབ་སྟེ། ། གང་གི་དེའི་དུས་དེ་ཉིད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། འོན་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་བླ་མ་མཆོག་གི་ཞབས་ལ་གུས་པས་རྙེད་དོ། ། དེ་གསལ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ། གལ་ཏེ་བླ་མས་གསུངས་པ་ནི། ། གང་གི་སྙིང་ལ་ཞུགས་པ་ནི། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་བླ་མས་གསུངས་པའི་ལམ་སྙིང་ལ་ཞུགས་ཤིང་རྟོགས་པ་དེའི་ཕྱིར། ལག་པའི་མཐིལ་དུ་བཞག་པའི་གཏེར་མཐོང་བ་འདྲ་བའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།

The coemergent is not found by the three; Through the application of the words of the teaching, The Blessed One spoke only a little. Because sentient beings do not realize it Merely by seeing the volumes of scripture, Whoever perceives an entity Is deluded regarding its nature and thus does not realize it. By that very means, one does not see the entity; It is through the lineage of the undeluded guru. Therefore, it is said: "Reading is that," and so forth. All reading and reciting, whatever is done even slightly, is the supramundane essence of the coemergent. It is not only supramundane; even the explanation of ancient treatises is mundane. Thus it is said: whatever is explained, such as ancient treatises and the like, all of that is the coemergent itself, and nothing else. Furthermore, regarding such a view: "There is no capacity to point it out." This means that as long as a person has not been pointed to the path through the stages of teaching the coemergent, liberation will not be attained; at that very time, the afflictions are exhausted. If one asks how that is realized, it is said: "However, in one way," and so forth. This is found through devotion at the feet of the supreme guru. To clarify that, it is said: "If what the guru has spoken enters into one's heart." This means that if the path spoken by the guru enters the heart and is realized, it is said to be like seeing a treasure placed in the palm of one's hand.

ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ཁ་ཅིག་གིས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རྙེད་ན། དེའི་ཚེ་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་ན། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ཡིན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་དང་། ནོར་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། ། འདི་ལྟ་བུའི་ལམ་མི་ཤེས་པས་གཞུང་མཁན་པོ་མདའ་བསྣུན་ན་རེ། འདི་སྐད་སྨྲ་ཞེས་མི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ལ་ཡིད་གདུང་བར་བྱེད་པའོ། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་འཁྲུལ་པས་བསླུས། ། ཞེས་པ་ནི། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་འཁྲུལ་པ་སྟེ། མུ་སྟེགས་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་བསླུས་པའོ། ། གཉུག་མ་ཡི་ཡང་རང་བཞིན་ནི། ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་མཚོན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་གཉུག་མའི་རང་བཞིན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མཚོན་པ་ནི། བླ་མ་དམ་པ་མཉེས་པར་མ་བྱས་པས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་གི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། ། སྐྱོན་འདི་རྣམས་ནི་མུ་སྟེགས་པ་འབའ་ཞིག་གི་ནི་མ་ཡིན་གྱིས། དགེ་སྦྱོང་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་མེད་ཅིང་རང་བྱུང་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་བྲལ་བའི་དགེ་སློང་དེས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་བླངས་ཏེ། འདུལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་སློབ་ཀྱང་དེ་རྣམས་ལ་འབྲས་བུ་མེད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཆུང་མ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

Just as when a certain person finds a wish-fulfilling jewel, at that time, by its power, they will certainly practice generosity and so forth; likewise, here too, when the coemergent nature is attained, because it is a wish-fulfilling jewel, one brings all sentient beings to the state of the coemergent nature and completely gives away all things such as wealth. Because they do not know such a path, the author of the treatise, Saraha, says: "They cause the mind to suffer regarding the object of ignorance," speaking thus. "Beings are deceived by delusion" means that all beings are deluded, having been deceived by the paths of the non-Buddhists and so forth. "The nature of the innate, too, is not pointed out by the childish" means that the childish, ordinary people do not point out the innate nature, the coemergent, because they have not pleased the sublime guru. Therefore, they will experience the suffering of the six classes of beings. To show that these faults are not only of the non-Buddhists but also exist among monastics, it is said: "There is no meditative concentration and no self-arisen [wisdom]." When a monk who is devoid of authentic wisdom takes up the renunciate life and trains in the trainings of the characteristics arising from the Vinaya, those [trainings] are without fruit. Why is that? It is said: "Together with the wives of those living in the household."

གང་གི་ཚེ་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་སྤྱོད་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉམས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་དང་དམ་བཅས་པ་གཅིག་ཉམས་པས་ཐམས་ཅད་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་གཅིག་གིས་དུག་ཟོས་ནས་ཤི་བ་མཐོང་བ་ལས་སྐྱེས་བུ་གཞན་ཀུན་ཀྱང་དུག་ལ་འཇིགས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཚེ་གང་ཅུང་ཟད་ལེགས་པར་བརྟགས་ཏེ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། དུག་གི་དེ་ཉིད་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དང་པོ་ཉིད་ནས་ལེགས་པར་དཔྱད་ཅིང་བརྟག་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་གང་ཅུང་ཟད་སྤྱོད་ལམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ལ་སོགས་པ་བླངས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དམ་བཅས་པ་བརྟན་པའི་སྒོ་ནས་བསྲུང་བར་བྱའོ། ། ཡང་གང་ཞིག། ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས། ། སྤྱོད་པ་ཡིས་ཀྱང་མི་གྲོལ་ན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་ལེགས་ཤིང་བརྟན་པས་ཡུལ་བརྟེན་པའི་དགའ་བ་མི་གཏོང་ན། དེའི་ཚེ། མདའ་བསྣུན་ན་རེ་དེ་ཉིད་ནི། ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་མིན་ཞེས་སྨྲ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཚེ་གཞན་ཡོངས་སུ་བརྗོད་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་དོ། སྐད་ཅིག་མའི་བདེ་བ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཉིད་དུ་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་ཡུལ་གྱི་བདེ་བ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་དེ་ཉིད་ཤེས་པས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་གཞན་ཡོངས་སུ་བརྗོད་པ་ལས་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་དེ་སྐད་ཅིག་ཡེ་ཤེས་སྐམ་པོ་བརྗོད་པས་གྲོལ་ལམ་སྟེ། མི་གྲོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་མངོན་དུ་གྱུར་ན། བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ། ། གལ་ཏེ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་ན་ཡང་། ། མུན་པ་ཡིས་ནི་བཀོལ་བའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

When one comes to rely upon a household and the like, the excellence of one's conduct is impaired; thus, ethical discipline is ruined, and by the ruin of a single vow, all are ruined. Just as when one sees a person die after eating poison, fear of poison arises in all other people; at that time, one should eat only after careful examination, or one should train in the true nature of poison. Therefore, from the very beginning, one must investigate and examine thoroughly. If one does not do so, ruin will occur. In that way, whatever conduct, asceticism, and so forth one has undertaken, all of it must be protected by means of firm commitment. Furthermore, it is said: "If one is not liberated even by practicing The qualities of sensory desire," If, through being excellent and stable, one does not relinquish the joy of relying on sense objects, then at that time, Saraha said: "That very thing is not [known] Through thorough understanding." If that is so, what is the purpose of describing anything else? Because one has not abandoned momentary pleasure, one causes the experience of suffering itself. Alternatively, if one does not become liberated even while enjoying the five sensory qualities of the objects of desire through knowing their true nature, then what is the purpose of describing anything else? It means that one is not liberated by describing a dry, momentary wisdom. "If it is manifest, what is the use of meditative concentration? If it is hidden, it is obscured by darkness." Thus it is said.

གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ན་དེའི་ཚེ་བསམ་གཏན་གྱིས་ཅི་བྱ། གལ་ཏེ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པས་མ་མཐོང་ན་མུན་པ་འཇལ་བ་དང་འདྲ་བས་ཅི་ཡང་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། འདིས་ཅི་བསྟན་ཞེ་ན། བརྟུལ་ཞུགས་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་བརྟུལ་ཞུགས་མ་ལུས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་བྱེད་དེ། མུན་པ་ནང་འཇལ་བ་དང་འདྲ་བར་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་གྱི་འབྲས་བུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། མངོན་སུམ་གྱི་ཤེས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། མདའ་བསྣུན་ངས་ནི་བོས་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གསང་ནས་བཟླས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྐད་ཆེན་པོས་གསལ་པོར་བདག་གིས་དེ་ཉིད་བསྟན་པའོ། ། དེ་ཡང་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ནི། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་དངོས་པོ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་སྣང་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྐྱེད་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱེད་ན། དེ་ཡང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། འདི་ལ་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། ། གཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། ། ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རིག་པ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་རྐང་གཉིས་ལ་སོགས་པ་བདེ་བ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་བདེ་བ་འདོད་པའི་ཕ་དང་མའི་སྦྱོར་བ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། མ་རྟོག་པ་དེ་ཅིས་ལན་ཞེ་ན།

If it were manifest, then what would be the use of meditative concentration? If it were hidden and thus not seen, it would be like measuring darkness, and nothing at all would be seen. What does this show? Why perform all the ascetic disciplines, such as renunciation and the like? Because, like measuring darkness within, one does not see the results of the next world. If one asks what that direct perception is like, it is said: "I, the Archer, have called out." This is not a secret recitation; rather, I have clearly shown that very reality to all sentient beings with a loud voice. Furthermore, what is it? "The coemergent nature is neither an entity nor a non-entity." Here, "entity" refers to whatever entities appear to the eyes and so forth, as well as the entities imputed by the mind. If one realizes that all of these are produced as the various aspects of the coemergent essence, one will not be liberated. Therefore, because it is to be personally experienced, it is not a non-entity. Accordingly, it is said: "In this, there is nothing to be removed, and not the slightest thing to be added. Look truly at the truth itself; seeing the truth, one is liberated." How is that? To demonstrate the knowledge: here, the two-legged [beings] and so forth are born from bliss, arising from the union of the father and mother who desire bliss. If one asks what the cause of that non-realization is:

དེའི་ཕྱིར་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཆི་བ་མཐའི་བདེ་བ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་འཆི་བ་དང་། ། སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཆིང་འགྱུར་བ། ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཆོག་གི་ནི། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་མཆོག་གྲུབ་པོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བདེ་བ་གང་གིས་འཆིང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་ནས་གནས་ཤིང་འཆིང་སྟེ། དེ་ཉིད་ཕལ་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་བླ་མའི་བརྒྱུད་པས་བླངས་ནས་མཆོག་གི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྐད་གསང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེ་སོ་སོར་བཤད་པ་ནི། བསམ་གཏན་དག་དང་བྲལ་བས་ན། ། བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ། ། རྣལ་འབྱོར་ལུང་གང་བརྗོད་དུ་མེད། ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་དུ་ཡོད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་དང་པོར་རེ་ཞིག་སེམས་ནི་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ། དེ་ནི་རྟོག་པས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ། འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་གང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་དུ་ཡོད་ཅེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། འདི་ནི་རེ་ཞིག་རྫུན་ཀུན་ཏེ། ། ཇི་སྲིད་ཇི་སྲིད་རྟོག་གྱུར་པ། ། ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་དེ་བདེན། ། དེ་ཉིད་གང་དུ་མི་རྟོག་པའོ། ། གཞན་ཡང་། འདི་ཡི་རང་བཞིན་དང་བ་སྟེ། ། རྣམ་པ་མེད་ཅིང་རྡུལ་བྲལ་བ། ། སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་གཞན་གྱིས་ནི། །

Therefore, because it is to be personally realized, it is not a non-entity. Why is that? Because its nature is inexpressible, it is taught as the "bliss of the limit of death." For that very reason, it is said: "Depending upon that which is the basis for death, Birth, abiding, and bondage, Depending upon that, the supreme Great bliss is accomplished." The bliss by which one is bound is precisely that by which one is born, abides, and is bound, because of attachment to ordinary bliss. That very [bliss], when received through the lineage of an authentic guru, is the meaning of what is called "supreme great bliss." The terms "secret voice" and so forth are easy to understand. To explain that individually: "Since it is free from meditative concentrations, What is the use of meditative concentrations? The yoga instruction is inexpressible; How could it be explained?" Thus it is said. Here, first of all, the mind is free from the characteristics of the expressed and the expresser. If one asks what that is, it is coemergent wisdom (sahaja-jñāna). That is not produced by conceptual thought, because it is free from cause and effect; therefore, there is no establishment of a result. Consequently, how could that which is inexpressible be explained? Furthermore: "This is for the time being all falsehood; As long as there is conceptualization, Whatever occurs is true; That very [state] is where there is no conceptualization." Moreover: "The nature of this is clarity, Formless and free from dust. Other than a Buddha, no one else..."

དེ་ནི་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ། ། གཅིག་ཤོས་སྐྱེ་འགྲོས་རྟོགས་པ་ལྟར། ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་རྟོགས་སོ། ། དེ་ཉིད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་ཉིད། ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནས་ཤེས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་མི་ཤེས་པས་གཡོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཞེས་པའོ། ། མི་ཤེས་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྲིད་པའི་ཕྱག་རྒྱས་འགྲོ་བ་རྣམས། ། མ་ལུས་པ་ནི་ཁོལ་པོར་བྱས། ། གཉུག་མ་ཡི་ནི་རང་བཞིན་ནི། ། སུས་ཀྱང་བླངས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྲིད་པའི་ཕྱག་རྒྱས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་རྣམས་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་ཡན་ལག་ཅན་མ་སྟེ་སེམས་སྡིག་ཆེ་བ་དང་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་དེས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཁོལ་པོར་བྱས་པས། གལ་ཏེ་འདོད་ན་འདོད་པའི་སྲིད་པས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། འདོད་པའི་བདེ་བ་དེས་འགྲོ་བ་ཀུན་སྨྱོན་པ་ལྟ་བུར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གཉུག་མ་ནི་ཡང་དག་པའི་དེ་ཉིད་དོ། ། སུས་ཀྱང་བླངས་པ་མེད་པ་ནི་སུས་ཀྱང་རྟོག་པ་མེད་པའོ། ། གཞན་ཡང་ནོར་གྱིས་སྲིད་པས་སྔགས་དང་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་བཤད་པས་འགྲོ་བ་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ནི། རྒྱུད་མེད་སྔགས་ཀྱང་མེད་པ་སྟེ། ། བསམ་བྱ་དང་ནི་བསམ་གཏན་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་གཞུང་བྱེད་པ་པོས་སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་གསུངས་ཏེ། རྒྱུད་དང་སྔགས་ཙམ་པོས་ནི་ཐར་པ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་དག་གིས་ནི། ཀྱེ་རྨོངས་པ་དེ་ཀུན་འཁྲུལ་པའི་རྒྱུ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་བླུན་པོ་རྒྱུད་དང་སྔགས་དེ་དག་ནི། །

That cannot be realized. Just as the other is not realized by living beings, even the Buddha does not realize it. That very reality is dependent origination itself; that very reality is known only by the Buddha. Thus it is said. Therefore, those shrouded by ignorance are unable to realize that reality. If one asks what that ignorance is: "By the seal of existence, all beings without exception are made into slaves. The innate nature has not been taken up by anyone." Thus it is said. The seal of existence has brought all beings without exception under its power. The seal of existence is the "possessor of limbs"—the mind with great negativity and its causes—which has made beings into slaves. If they so desire, the existence of desire engages them in all actions such as taking life; for the pleasure of desire makes all beings like madmen. Therefore, the innate nature is the authentic reality. That it has not been taken up by anyone means that it has not been conceptualized by anyone. Furthermore, regarding how beings are deluded by the explanation of mantras, tantras, and so forth through the power of wealth and existence: "There is no tantra and no mantra; there is no object of thought and no meditative concentration." Thus it is said. This was spoken by the author of the text out of compassion; liberation is not attained by mere tantras and mantras. Regarding those, it is said: "O, all those delusions are the cause of confusion!" Thus it is said. O, you fools, those tantras and mantras—

སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་འབྱོར་པའི་རྒྱུའོ། ། ཡང་ན་འཁྲུལ་པ་ནི་གང་གི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར། དྲི་མ་མེད་པའི་སེམས་ལ་ནི། ། བསམ་གཏན་གྱིས་ཀྱང་བསླང་མི་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དྲི་མ་མེད་པའི་སེམས་མི་ཤེས་པས་མི་བསླད་ཅིང་མ་བཅིངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་ཅེ་ན། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་སྔོན་དུ་སུན་ཕྱུང་ཟིན་ཏོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོའམ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར། བདག་ཉིད་བདེ་ནས་གདུང་མ་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ། ཁམས་གསུམ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། ། དེ་བས་ན་བདག་ཉིད་བརླག་པར་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། ཟ་ཞིང་འཐུང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་མནན་ནས་འགྲོ་བའི་བར་གྱིས་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་པ་སྟོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་ཨནྡྲི་བྷཱུ་ཏིས་བྱིས་པ་ལྟ་བུ་ཟ་བ་དང་འཐུང་བ་དང་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་གཉིས་སྤྲོད་པའི་བདེ་བ་གྱིས་ཤིག། ཅེས་པའོ། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་འཁོར་ལོ་འགེངས། ། ཞེས་པ་དང་། ཡང་ཐོད་པ་ལ་སོགས་པ་བླངས་ལ་གཏོར་མ་སྦྱིན་ཞིང་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་གང་ཟག་རྣམས་ལྷའི་གཟུགས་ཀྱིས་གནས་པའོ། ། འདིས་ནི་གྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།

It is the cause of the prosperity of all existence. Alternatively, delusion is that which causes one to experience suffering. Therefore, it is said: "The stainless mind should not be stirred even by meditative concentration." This means that the stainless mind is not corrupted or bound by ignorance. Why is it stainless? There are two types of mind: the mundane and the supramundane. The mundane, characterized by conceptual construction, has already been refuted previously. That which is supramundane is the essence of the coemergent or the characteristic of the dharmakāya. Therefore, it is said: "Do not cause yourself to suffer while in a state of bliss." This means that the three realms abide as the very nature of non-conceptual great bliss. Thus, "do not destroy yourself" means do not dwell in suffering; rather, make yourself of the nature of bliss. How is this to be done? The passage from "eating and drinking" up to "trampling and going" teaches the conduct with elaboration. Just as King Indrabhūti, like a child, ate, drank, enjoyed the five sensory qualities, and engaged in the bliss of union. Furthermore, it says, "Repeatedly fill the wheel," and "Taking skull-cups and so forth, offer the torma, and the individuals of the gaṇacakra should abide in the form of the deity." Through this, accomplishment will be attained.

སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་གྲུབ་པ་སྟེ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་འགྲུབ་པའོ། ། རྨོངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནི་མུ་སྟེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་བསྟེན་པ་སྟེ། དེའི་མགོ་བོར་རྡོག་པས་མནན་ནས་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་འདུལ་བར་བྱེད་པའོ། ། འདིས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་འགྲུབ་པ་སྟེ། དེའི་གདམས་ངག་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ། གང་དུ་རླུང་དང་སེམས་མི་རྒྱུ། ། ཉི་མ་ཟླ་བ་འཇུག་མེད་པ། ། དེ་ལ་རྨོངས་པས་སེམས་ངལ་སོས། ། མདའ་བསྣུན་གྱིས་ནི་མན་ངག་བསྟན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་སྐྱེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རང་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་པ་དེ་ལ། སེམས་ངལ་སོས་པ་དང་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་པ་དེ་ལ་རླུང་དང་སེམས་མི་རྒྱུ་ཞིང་དེ་ཉིད་ལ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འཇུག་པ་མེད་དེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འགག་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགོངས་ཏེ་བསྟན་པའི་སྐད་མི་ཤེས་པས། ཡིད་དང་རླུང་མཉམ་པར་འགག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་འདིར་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགག་པའི་ཚིག་སྟེ། རླུང་འགོག་པ་རྦ་རླབས་ཀྱིས་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེས་པའོ། ། ཇི་སྲིད་དུ་ལུས་ཡོད་པར་རླུང་རྒྱུ་སྟེ། དེ་སྲིད་དུ་རླུང་འགགས་པས་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གམ་འཆིང་བར་གྱུར་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། མདའ་བསྣུན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། འོན་ཀྱང་རླུང་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །

Fortunate worldly beings achieve wisdom, which is the attainment of the siddhi of Mahāmudrā. The "deluded world" refers to those who rely on worldly systems such as the non-Buddhists; [the yogi] treads upon their heads with his feet and subdues all beings. Through this, Mahāmudrā is accomplished. If one asks what the instructions for that are: "Where wind and mind do not move, Where the sun and moon do not enter, There the deluded find rest for the mind; Thus the Archer has taught the pith instruction." Thus it is said. When, through the pith instructions of the guru, all living beings experience suchness for themselves, they find rest for the mind and attain the state of the Great Being. In such a state, wind and mind do not move, and the sun and moon do not enter it. This is not merely the absence of conceptual thought; rather, all phenomena cease. Because the childish do not understand the language of the intended meaning, they suffer by relying on the cessation of the mind and wind. Therefore, "cessation" here is a term for the cessation [of phenomena]; what need is there for the waves of wind-cessation? As long as the body exists, the wind moves; as long as the wind moves, the cessation of the wind becomes a meditative absorption of cessation or a bondage. Therefore, this should be understood from the pith instructions of the sublime guru. The passage beginning with "the Archer" is easy to understand. However, "wind" is the bodhicitta.

དེ་ཉིད་བདུད་རྩི་ཡང་ཡིན་ཏེ་ཡིད་བདེ་བའི་ངོ་བོའོ། ། དེ་ལྟར་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་དག་གི་རྟག་པ་མ་ཡིན་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བླང་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གདམས་པ་ནི་ཐོབ་ནས། གཉིས་སུ་མི་བྱ་གཅིག་ཏུ་འང་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནས། རིགས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི། ། ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་འདི་ཐམས་ཅད། ། འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར། ། དེ་དེ་ཐོག་མ་བར་མཐའ་མེད། ། སྲིད་མིན་མྱ་ངན་འདས་པ་མིན། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་མཆོག་འདི་ལ། ། བདག་དང་གཞན་དུ་ཡོད་མ་ཡིན། ། མདུན་དང་རྒྱབ་དང་ཕྱོགས་བཅུ་རུ། ། གང་གང་མཐོང་བ་དེ་དེ་ཉིད། ། དེ་རིང་ད་ལྟར་འཁྲུལ་པ་ཆད། ། ད་ནི་སུ་ལའང་དྲི་མི་བྱ། ། དབང་གང་དུ་ནུབ་གྱུར་ཙམ་ན། ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉམས་པར་གྱུར། ། གྲོགས་དག་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས། ། བླ་མའི་ཞལ་ནས་གསལ་བར་དྲིས། ། ཞེས་བྱ་བའི་བར་ནི་གོ་སླའོ། ། འོན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་བླ་མའི་གདམས་ངག་གིས་ཁྱབ་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། ཁ་ཅིག་ཏུ་གལ་ཏེ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ན་དེའི་ཚེ། བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་གན་དུ་གསལ་པོར་དྲི་བར་གྱིས་ཤིག་དང་། དེས་འཁྲུལ་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེས་ན་དེའི་ཚེ་བླ་མའི་བཀའ་ལུང་གིས་གདམས་ངག་བསྟེན་པའི་ཚུལ་གསུངས་ཏེ། ཡིད་ནི་གང་ཤི་རླུང་གར་དེངས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡིད་ཤི་བ་དང་རླུང་ཡང་ཟད་ཅིང་དེངས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་གཉིས་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ཡང་། འདི་ནི་བདེ་ཆེན་མཆོག་ཡིན་ཏེ། ། སྤངས་ནས་གར་ཡང་མི་འགྲོའོ། །

That very [state] is also nectar, the essence of mental bliss. Thus, the sun and the moon are passion and the absence of passion. One should take up that which is their non-permanent coemergence. Having received such an instruction: "Neither two, nor even one," and so forth, until: "In the family, without distinction, All these three realms without exception Become a single great passion. It has no beginning, middle, or end; It is neither existence nor nirvāṇa. In this supreme great bliss, Self and other do not exist. In front, behind, and in the ten directions, Whatever is seen is that very [reality]. Today, now, delusion is severed; From now on, ask no one else. When the empowerment has subsided, One's own essence is lost. Friends, that is the coemergent; Ask clearly from the mouth of the guru." The passage up to this point is easy to understand. However, everything is pervaded by the guru’s oral instructions. Therefore, it means: "Make all of that the nature of the coemergent." In some contexts, if there is delusion, at that time one should ask clearly at the feet of the guru, and by that, delusion will cease. Thus, at that time, the manner of relying on the instructions through the guru’s command is taught: "The mind dies and the wind where does it vanish?" It is said that the mind dies and the wind also becomes exhausted and vanishes. It is not only those two; furthermore: "This is the supreme great bliss; Having abandoned it, it goes nowhere else."

ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་སྟོན་ཏེ། མཆོག་གི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་སྤངས་ལ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་བླ་མའི་གདམས་ངག་མེད་པས་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་རྙེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། གར་ཡང་མི་འགྲོའོ་ཞེས་པ་ནི་གང་དུ་ཡང་མི་འགྲོ་བ་སྟེ། ངག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། བློ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ངག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དག་ལས་འདས། ། བླ་མས་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་བརྗོད་ཅིང་འཇུག་པ་དག་ལ་རིང་། ། དེ་ཡང་རིགས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་དག་སོགས་ཡོན་ཏན་དྲི་མེད་པའི། ། དད་ལྡན་སེམས་ཀྱི་གོ་འཕང་ལ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ནི་འཆར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཀྱེ་ཧོ་རང་གི་འདི་ལ་མ་འཁྲུལ་ཅིག། དངོས་པོ་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི། ། བདེ་བར་འགྲོ་བའང་འཆིང་བ་སྟེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རང་རིག་པ་སྟེ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་བརྟགས་པའི་བདེ་བ་ཞེས་གྲོགས་པོ་དག་རྟོག་པར་མ་བྱེད་ཅིག། གལ་ཏེ་བྱེད་ན་རྨོངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་སྟེ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། བདེ་འགྲོའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། ། ཀྱེ་རྨོངས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་འཆིང་བ་ཡིན་ནོ། ། གསེར་གྱི་སྒྲོག་དང་ལྕགས་ཀྱི་སྒྲོག་ལ་འཆིང་བར་བྱེ་བྲག་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཐམས་ཅད་བོར་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་དམ་པར་ཡང་རྟོག་པ་མེད་པ་སྟེ། འཇུག་པར་མི་འགྱུར་མཁས་པ་ཡིན། ། དགེ་བ་དང་ནི་མི་དགེ་ཡང་། ། རྟོག་པ་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་མེད། ། མེས་ནི་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ལ། ། བུད་ཤིང་ཁྱད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མེད། །

Thus it is said, and it is taught as follows: even that which has not attained the supreme great bliss is abandoned; for, lacking the instructions of a genuine guru, one will not find even a slight [realization] by way of teaching the relationship between the expressed and the expresser. "It does not go anywhere" means it does not go to any place; the intention is that it is not the domain of speech. As it is said: "It is not the domain of the intellect, it transcends the domains of speech. It is far from the expressions and entries into the entities taught by the guru. Furthermore, through the stainless qualities such as the compassion of the lineage, It dawns of itself upon the state of the faithful mind." "O, do not be deluded regarding this of your own! Entity and non-entity are a bond even for those who go to happy realms." Thus it is said. O friends, do not conceptualize self-awareness as the "bliss" imputed since beginningless time. If you do so, you will become deluded. Therefore, the "entity" and the "non-entity"—the characteristics previously taught—are the conceptualizations of happy realms. O deluded ones, all of those are bonds. There is no difference in binding between a golden shackle and an iron shackle; therefore, all of these must be discarded. Thus, the sublime one is without conceptualization: "The wise one does not engage, For virtue and non-virtue Are no different in their very conceptualization. Just as fire burns, There is no distinction in the kind of fuel."

རེག་བཞིན་པས་ན་དེ་སྲེག་སྟེ། ། ཙནྡན་ལ་འབར་མེ་ཡང་ངོ་། ། འདི་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། ཀྱེ་ཧོ་རྣལ་འབྱོར་གཉུག་མ་ཡི། ། ཡིད་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་ལ་ལྟོས། ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་འདྲེས་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་རྣལ་འབྱོར་པ་གཅིག་ཏུ་སྡོད་དང་། གཉུག་མའི་ཡིད་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་སྤངས་པའམ། འོད་གསལ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ཤིག་ཅེས་པའོ། ། གཅིག་ཏུ་སྡོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དམིགས་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའམ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་གང་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་བཞག་སྟེ་འདྲེས་པ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་ན་རྣལ་འབྱོར་དུ་འགྱུར་རོ། ། རྫུན་པའི་བསམ་གཏན་དག་གིས་ནི། ། ཐར་པ་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟར་རྙེད། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་ནི་དྲ་བ་དག། ཇི་ལྟར་པང་དུ་བླང་བར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྫུན་པའི་སྐྲ་ཤད་ནི་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་ལྟ་བུར་ཐར་པ་རྟོག་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་དཀའ་ཐུབ་དེས་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་པང་དུ་བླང་བར་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟ་བུས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཞེས་པའོ། ། འོན་ཀྱང་། བླ་མ་མཆོག་གིས་གསུངས་པ་རྣམས། ། ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཡིད་ཆེས་གྱིས། ། མདའ་བསྣུན་ང་ཡི་ངག་གིས་བསྟན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་བླ་མའི་བཀའ་བདེན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེའི་ཚེ། བླ་མ་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གི་ཞབས་ཀྱི་གསུང་གིས་ངས་འདིར་དོ་ཧ་ཀོ་ཤའི་འགྲེལ་པ་བྱས་སོ། ། གདོད་ནས་དག་པའི་ནམ་མཁའ་ལ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

"Because it is being touched, it burns, just as fire burns sandalwood." If one asks, "How should this be done?" it is said: "O yogi, look with diligence at the innate mind! Just as water mixes with water." This means: "O yogi, remain in one-pointedness and look at the innate mind, which is the nature of luminosity, free from both existence and non-existence." The yoga of remaining in one-pointedness is the single-pointedness of the mind upon an object, or the characteristic of the knower and the known. Furthermore, if one remains in a state where they are blended like water poured into water, that becomes yoga. "How can liberation be found through false meditations? How can the net of illusions be taken into one's lap?" This means: how can liberation be realized through false perceptions, such as the falling hairs seen by one with cataracts? It cannot be. Therefore, liberation is extremely difficult to find through such asceticism. Why? Because the "net of illusions" refers to the three realms in their entirety. "How can it be taken into one's lap" means that it cannot be realized by such means. "However, have faith in everything spoken by the supreme guru. This has been shown by the words of me, Saraha." This means: if for a moment one has faith in the truth of the guru's word, then by the speech of the supreme guru, the Lake-Born Vajra (Sarasvatī/Vajra-born), I, Saraha, have composed this commentary on the Dohākośa. "In the sky that is primordially pure..." it is said.

དེ་ལྟར་བླ་མའི་གདམས་ངག་གིས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱས་ན་སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དག་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བལྟས་ཤིང་བལྟས་ཤིང་མཐོང་བ་དགའ། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཐག་རིང་ལ་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་མཐོང་བ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བལྟས་པས་མཐར་འགགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དཔྱད་བཞིན་པས་ཐམས་ཅད་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཆོས་སྐུའི་རང་བཞིན་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་དཔྱད་ཅེ་ན། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་མངོན་དུ་བྱས་པའི་རྒྱུན་གྱི་ནི། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྒོམ་པ་ནི་སྨིག་རྒྱུའི་ཆུ་བཞིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པོ་ཞེས་ཟེར་ན། དེའི་ཚེ་སངས་རྒྱས་རྟེན་འབྲེལ་དུ་འགྱུར་རོ། ། མུན་པ་མེད་པའི་སྣང་བ་བཞིན་ནོ། ། གྲིབ་མ་མེད་པ་དང་ཉི་འོད་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་འདི་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། ཡི་དྭགས་འགོག་པ་ལས་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཆོས་སྐུའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་ཏེ། ཡང་དེ་ལ་ཡིད་ཤི་ཞིང་འགགས་པ་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་ལ། ། འདི་ལྟ་བུ་ཡི་ནམ་མཁའ་ལ། ། གང་ཞིག་གི་ནི་དུས་སུ་འགོག། གཉུག་མའི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱོན་གྱིས་ནི། ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གོའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཉོན་མོངས་པ་དུས་སུ་འགོག་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་དུས་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཇིག་པའི་དུས་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེའི་ཚེ་ངེས་པར་སྲེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྐྱོན་གྱིས་བྱིས་པ་དང་། མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་བསླུས་ཏེ་མ་རིག་པའོ། །

If one gains conviction through the instructions of the guru in this way, all the weariness of every form of existence will be purified. Why is this? It is said: "The more one looks, the more one sees with joy." Just as a mirage seen from afar as water ceases to appear when one looks at it again and again, so too, through investigation here, everything becomes the nature of the sublime dharmakāya; it is not otherwise. How is it investigated? Through the continuity of realizing the instructions of the sublime guru, conceptual meditation is like the water of a mirage. If one were to say that buddhahood is accomplished by that [conceptual meditation] alone, then the Buddha would become a mere dependent origination. Like a light without darkness, and like sunlight without shadow, this sublime nirmāṇakāya arises from this. Through the cessation of the hungry ghosts, it becomes the nature of the sublime dharmakāya. Furthermore, intending that this is the nature of all things, it is not said that the mind is "dead" or "ceased" therein. Regarding those who do not understand it thus: "In such a sky, at what time could anything cease? Due to the defects of the innate mind, The childish do not understand." Thus it is said. The cessation of such afflictions at that time is the time of non-arising; it is intended as the time when everything is destroyed. At that time, the childish and the non-Buddhists are deceived by the defect of clinging to craving, and thus they are in ignorance.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ང་རྒྱལ་གྱི་ནི་སྐྱོན་གྱིས་ནི། ། དེ་ཉིད་མཚོན་པར་མི་ནུས་སོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལོག་པའི་ཤེས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་དེ་ཉིད་མཚོན་པར་མི་ནུས་སོ། ། ཐེག་པ་མ་ལུས་སུན་འབྱིན་ཅིང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་སྐྱོན་དང་ལྡན་པས་མ་ལུས་པའི་ཐེག་པ་སུན་འབྱིན་ཏེ། མ་རུངས་པའི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་ནོ། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཀུན་ཐེག་པས་རྨོངས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པ་ཀུན་རང་རང་གི་ཐེག་པ་སྟེ་མུ་སྟེགས་པ་ཀུན་རང་རང་གི་ཐེག་པ་རྣམས་རྨོངས་པའོ། ། གཉུག་མའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ། ། དེ་ནི་སུས་ཀྱང་མ་རྟོགས་སོ། ། ཞེས་གཞུང་བྱེད་པའི་མཁན་པོ་ཧ་ལས་པའོ། ། ཡང་སེམས་ཀྱི་རྩ་བ་མཚོན་ཏེ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་གསུམ། ། དེ་དང་དེར་སྐྱེས་དེ་རུ་ནུབ། ། དེ་ནི་གསལ་པོར་གནས་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་གདམས་ངག་གསལ་པོར་སྟོན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ནི་གདམས་ངག་སེམས་པ་སྟེ་གཅིག། དེ་བཞིན་དུ་རྩ་བ་མི་མངོན་པ་ནི་བླ་མའི་གསུང་གིས་བསྟན་པའི་དོན་མཚོན་བྱེད་དེ་གཉིས། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མཚོན་བྱེད་ཀྱིས་མ་མཚོན་པ་དང་། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་དེ་ལྟར་མཚོན་བྱ་དང་མཚོན་པ་པོ་གསུམ་རྫུན་ཞིང་ལོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་མི་རྙེད་དེ། བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་འབྲེལ་པ་སྟེ། ། གསུམ་གྱིས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་མི་རྙེད། ། བསྟེན་པའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་གསུངས། ། གླེགས་བམ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ནི། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་སོ། །

For that very reason, it is said: "By the fault of pride, one is unable to point out reality." This means that through the pride of erroneous cognition, one is unable to point out reality. It is said: "Refuting all vehicles without exception." Because it possesses such faults, it refutes all vehicles without exception, like a wicked person. It is said: "All worldly people are deluded by their vehicles." This means that all worldly people—that is, all non-Buddhists—are deluded by their respective vehicles. It is said: "Whoever it may be, no one has realized the innate nature." This is the astonishment of the abbot who composes the treatise. Furthermore, it is said: "Pointing out the root of the mind, the three aspects of the coemergent: born in this and that, it dissolves therein; it abides clearly." Here, the oral instructions are shown clearly. First, the instruction on the mind is the contemplation of the mind itself. Second, the unmanifest root is the indicator of the meaning taught by the guru’s speech. Third, the essence of the coemergent nature is not indicated by an indicator; thus, the three—the object to be indicated, the indicator, and the act of indicating—are false and erroneous. If that is the case, the coemergent is not found through the gateway of the relationship between the expresser and the expressed. As it is said: "The coemergent is not found through the three: the relationship between the expressed and the expresser. Through the application of words of reliance, the Blessed One spoke only a little. Sentient beings do not realize it merely by seeing the volumes of scripture."

གང་དང་གང་གིས་དངོས་མཐོང་བ། ། རང་བཞིན་འཁྲུལ་ཅིང་རྟོག་པ་སྟེ། ། དེ་དང་དེ་ཡི་དངོས་མི་མཐོང་། ། འཁྲུལ་མེད་བླ་མའི་བརྒྱུད་པས་སོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གལ་ཏེ་བཟུང་ནས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ནི་གདམས་ངག་གི་བརྒྱུད་པ་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་དཔའ་བོ་འགའ་ཙམ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུས་གནས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཏུ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིང་། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་རྟག་འཆར་རྒྱུ་རྐྱེན་བྲལ་འགྱུར་བ། ། གང་ཞིག་གིས་ནི་དེ་ཉིད་བརྗོད་པའི་དུས་དག་ན། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དག་ཀྱང་ཚིག་གིས་ཕོངས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྩ་བ་བྲལ་བའི་དེ་ཉིད་ནི། ། གང་གིས་སེམས་པ་བླ་མ་ཡི། ། མན་ངག་གིས་ནི་དེ་ཉིད་རྟོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ཁ་ཅིག་རྩ་བ་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཉིད་སེམས་པ་ནི་བླ་མའི་མན་ངག་སྟེ། དེ་ཉིད་སྐྱེས་བུ་རིན་པོ་ཆེས་རྟོགས་པའོ། ། ཆོས་རྣམས་མདའ་བསྣུན་གྱིས་སྨྲས་ཞེས་པར་བྱོས། ། གང་ཞིག་འཁོར་བ་འཇོམས་པ་ནི། ། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་གཞུང་མཁན་པོས་གསལ་པོར་སྟོན་ཏེ། གང་ཁ་ཅིག་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྒོམ་པ་དེ་ཉིད་འཁོར་བ་འཇིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་དེ་ཉིད་ངེས་པ་བརྟན་པོས་མཚོན་པ་དེས་སེམས་ཀྱི་འཁོར་བ་དེ་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར། གཉུག་མའི་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་ནི། ། ངག་གིས་བརྗོད་དུ་ཡོད་མ་ཡིན།

"Whatever and whoever perceives an entity, Is deluded regarding its nature and is conceptualizing; They do not see that very entity, But through the lineage of the undeluded guru." Thus it was said. If one were to grasp [entities], then at that time everything would become the nature of the mind, and thereby the lineage of the oral instructions would be severed. In such a state, only a few heroic yogis would be liberated. Therefore, one should abide in this way. In that regard, that which causes all phenomena to enter [into suchness] is called the ultimate. "That very [reality] is victorious as the single great bliss, Which constantly dawns for wandering beings, free from causes and conditions. When anyone attempts to express that very [reality], Even the Omniscient Ones are impoverished of words." Thus it was said. "The reality that is free from a root— Whoever contemplates it through the guru’s Pith instructions will realize that very [reality]." Thus it was said. This means that contemplating the rootless reality is the guru’s pith instruction, and that very [reality] is realized by a precious person. "Listen to what Saraha has said regarding phenomena: That which destroys cyclic existence Is the very nature of the mind." Thus it was said. The author of the text clearly shows this: whoever meditates on the very nature of the mind, that itself becomes the cause for the destruction of cyclic existence. It is said that through the pith instructions of the sublime guru, that very [nature] is pointed out with firm certainty, and by that, the cyclic existence of the mind is destroyed. Therefore: "The innate nature itself Is not something that can be expressed by words."

། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་གཉུག་མ་ནི་རང་འབྱུང་གི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། གཞན་གྱིས་བརྗོད་བྱ་མ་ཡིན་པ་ནི་མུ་སྟེགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། འོ་ན་དེ་གང་གིས་སྟོན་ཞེ་ན། བླ་མའི་གདམས་ངག་མིག་གིས་མཐོང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ས་ར་ཧ་བདག་གིས་བླ་མ་སངས་རྒྱས་ལ་བརྟེན་པའི་གདམས་ངག་གིས་རྟོག་པ་ཡིན་གྱིས་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བླ་མའི་གདམས་ངག་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། དེ་ལྟར་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འདི་ལ་སྐྱོན་ནི་རྡུལ་ཙམ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལ་སྐྱོན་གྱི་གནས་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་དང་ཆོས་མིན་མཉེས་ནས་ཟོས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་སྔོན་དུ་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དག་པར་བྱས་ནས་ཟ་ཞིང་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ། ། འདིའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ནི། གང་གི་ཚེ་ན་གཉུག་མའི་ཡིད། ། ཐམས་ཅད་སྦྱངས་པ་དེ་ཡི་ཚེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པས་གཞན་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའོ། ། གང་གི་ཚེ་ཡིད་ལ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པ་སྤངས་པ་དེའི་ཚེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བླ་མའི་ཡོན་ཏན་སྙིང་ལ་འཇུག། ཅེས་པ་ནི། བླ་མས་བྱིན་པའི་མན་ངག་གི་ཡོན་ཏན་རང་གི་སྙིང་ལ་ཞུགས་ཤིང་རྟོགས་ན་དེ་ལ་དག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཟ་བའི་དུས་སུ་ལུས་ལ་སོགས་པ་བཏང་བར་བྱེད་པས་ཡིད་ཆེས་པའོ། ། བླ་མའི་གདམས་ངག་རྟོགས་ནས་ཀྱང་གཞན་ལ་མི་སྟེར་ན། དེས་གདམས་ངག་མ་རྟོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།

Thus it is said. The innate nature is the very essence of self-arisen awareness. That it is "not to be expressed by others" means it is not [expressed] by non-Buddhists and the like. If one asks, "Then by what is it shown?" it is said: "The guru’s oral instructions are seen with the eyes." This means that Saraha realized it through the instructions based on the guru, the Buddha, and not by any other means. It is experienced through the guru’s oral instructions. If one asks, "What qualities are there in such a thing?" it is said: "In this, there is not even a speck of a fault." In this, there is not even a speck of a place for a fault. Why is that? It is said: "Having pleased [the guru], one eats both dharma and non-dharma." This means that through the instructions of the sublime guru, one purifies and then eats and enjoys both dharma and non-dharma as previously taught. Regarding its practice, it is said: "When the innate mind has purified everything, at that time..." This means that all phenomena are without mental engagement; because they are unarisen by their very nature, they do not depend on other causes and so forth. When the delusions of the mind have been abandoned, all phenomena become pure, because that is their nature. "The qualities of the guru enter the heart" means that if the qualities of the pith instructions given by the guru enter one's own heart and are realized, one is purified by them; and at the time of eating, one offers the body and so forth, thereby gaining conviction. If, after realizing the guru’s oral instructions, one does not give them to others, it is said that one has not realized the instructions.

ཤིན་ཏུ་འཛིན་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟ་བུ་ཡི་ཡིད་མེད་པ། ། ཐུབ་པ་མདའ་བསྣུན་ང་ཡིས་རྟོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་བུ་ཡིད་མེད་པར་མཚོན་པའམ། ཡང་ན་ཡིད་མེད་པ་ཐུབ་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། དེ་ནི་སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་ཞབས་ཡིན་ཏེ། དེས་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པའོ། ། ཡིད་མེད་ནི་རི་བོང་རྭ་ལྟ་བུ་ཡང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་དེ་ཡི་གནས་སྐབས་སུ། ། ཡེ་ཤེས་ཁོ་བོ་ལྟ་བུས་སྟོང་པར་བརྗོད། ། ཡང་ནི་འཇིག་རྟེན་གྲགས་པ་ཡི། ། མེད་པ་ལྟར་རྗེས་འབྲངས་པ་མིན། ། དོན་ནི་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད། ། ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཡོད་པ་ཉིད། ། རང་བཞིན་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ། ། ཡོད་ཉིད་མེད་ཉིད་ག་ལ་ཡོད། ། ཁྱོད་ཉིད་དྲན་པར་མི་བྱ་བ། ། བཀག་པ་ཉིད་དེ་དྲན་པར་བྱེད། ། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་མེད་སྒྲ་ལས། ། ཞི་བ་དག་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད། ། ཅེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། ། གལ་ཏེ་སྒྲིབ་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་འགགས་པས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡིད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་ཙམ་ན། སྔགས་རྣམས་དང་ནི་རྒྱུད་རྣམས་ནི། ། གཅིག་ཀྱང་བདག་གིས་མ་མཐོང་ངོ་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱུད་ནི་རྣམ་པ་མང་པའོ། ། དེ་ལས་གསུངས་པ་ནི་སྔགས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་དང་། གཞན་གྱིས་བརྟགས་པའི་ལྟ་བ་དང་། སྒོམ་པ་དང་། བསྒོམ་བྱ་དང་། སྒོམ་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བདག་གིས་གཅིག་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་འདུལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། །

"Because of being possessed of extreme grasping and attachment." Thus it is said: "I, the Sage Saraha, have realized such a mindless state." This indicates a state of being mindless, or else "the Sage" refers to the mindless Blessed One. This is the master Saroruha-vajra; he has spoken the definition of the dharmadhātu, the ultimate nature. It is not that "mindless" is like a rabbit's horn, a non-existent thing. Thus, in that state: "I, like [the Buddha], describe it as empty of wisdom. Nor do I follow the non-existence renowned in the world. The meaning is the nature of non-existence; it exists as a mere convention. In phenomena that lack intrinsic nature, how could there be existence or non-existence? Not to be remembered by you, that very negation is what is remembered. Just as from the word 'non-existent,' the peaceful is established," so it is taught in detail. If the mind, together with its obscurations, is ceased and the distinguished mind is merely established as a Buddha: "I have not seen even a single mantra or tantra," so it is said. "Tantra" refers to the many types. What is taught therein is the mantra; I do not see even a single characteristic of their tenets, the views imputed by others, the meditation, the object of meditation, the meditator, and so forth. Why is that? It was taught for the sake of taming worldly beings; the distinguished result is not seen.

རྣལ་འབྱོར་གོམས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། གདོད་ནས་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད། ། རང་བཞིན་གྱིས་ནི་གྲུབ་པ་སྟེ། ། རྟོག་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་མི་སྐྱེ། ། དངོས་མེད་མཚན་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ། ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་དེ་དངོས་ཉིད། ། དེ་ཕྱིར་སྤྱོད་པས་བསྐུལ་བ་ནི། ། རང་གི་ཕུང་པོ་གཟིངས་བཞིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། འགྲོ་རྣམས་ལས་ཀྱིས་འཆིང་འགྱུར་ཏེ། ། ལས་ལས་གྲོལ་བའི་ཐར་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལས་གང་གིས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་འཆིང་བ་དེ་ཉིད་བཏང་ན་ཡིད་ཀྱི་ཐར་པ་ཡིན་ནོ། ། ཐར་པ་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་ཡིད་ཀྱི་མཚན་མར་འཛིན་པ་ཉིད་འཆིང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཆགས་པ་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཐར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། ཡིད་ཀྱི་ཐར་པ་གཞན་དུ་མི་རྙེད་དེ། ། དེ་ནི་མཆོག་གི་མྱ་ངན་འདས་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ་དེ་ལྟར་གང་དུ་ཡིད་ཀྱི་ཐར་པ་དེ་ཕན་ཚུན་དུ་མ་སྤངས་པ་ནི་ངེས་པར་མཆོག་གི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། སེམས་ཉིད་གཅིག་པུ་ཀུན་གྱི་ས་བོན་ཏེ། གང་ལས་སྲིད་དང་མྱ་ངན་འདས་འཕྲོ་བ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་གོང་དུ་བསྟན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་མཐོང་ན་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་བསམ་ཞེ་ན། སེམས་ལས་མ་ལུས་པའི་མ་རིག་པའི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དག་པར་མི་ནུས་པར་སྣང་ཞིང་འཕྲོའོ། ། དེ་དག་ཀྱང་སྲིད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་ནུས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར། འདོད་པའི་འབྲས་བུ་སྟེར་བར་བྱེད་པ་ཡི། ། ཡིད་བཞིན་ནོར་འདྲའི་སེམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

"What is the use of practicing yoga? The essence is primordially pure; it is established by its very nature. Suchness does not arise from conceptualization. Awakening is the characteristic of non-substantiality; all phenomena without exception are that very essence. Therefore, being exhorted by conduct is like a raft for one's own aggregates." For that reason, it is said: "Beings are bound by karma; liberation is freedom from karma." This means that if one relinquishes the very karma by which beings are bound, that is the liberation of the mind. Liberation is the state free from the conceptualization of grasping at a self and what belongs to a self. Grasping at the signs of the mind through improper meditation is itself the bondage. Thus, the intention is that the thorough knowledge of that attachment is the liberation of the mind. "Liberation of the mind is not found elsewhere; it is the supreme nirvāṇa." This means that where the liberation of the mind is not mutually abandoned, that is the definitive characteristic of supreme nirvāṇa. "The mind alone is the seed of all; from it, existence and nirvāṇa emanate." Thus, if one sees the characteristic of nirvāṇa as explained above, one might ask: "How should one then contemplate?" It appears that the characteristics of saṃsāra and nirvāṇa, which arise from the seeds of ignorance within the mind without exception, cannot be purified and continue to emanate. Furthermore, these cannot be established as having the nature of existence. "Therefore, I prostrate to the mind, which is like a wish-fulfilling jewel, bestowing the desired fruit." Thus it is said.

མཆོག་གི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་ནི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་པའི་འབྲས་བུ་སྟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འདོད་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་དེ། དེ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་གང་གིས་སྟེར་བའོ། ། དེ་ཉིད་བླ་མ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལྟར། སེམས་བཅིངས་ན་ནི་བཅིངས་པ་ཡིན། ། གྲོལ་བས་གྲོལ་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་བཅིངས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པས་བཅིངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དེ་དག་ཤེས་པའི་གྲོལ་བའི་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། གྲོལ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེས་གྲོལ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ། ། དེ་ལྟར་མ་ཤེས་ན་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་འཁོར་བར་འཁྱམས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བླུན་པོ་གང་གིས་འཆིང་འགྱུར་བ། ། མཁས་པ་དེ་ཡིས་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་གསུངས། གང་གིས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་རྨོངས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་འཆིང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བླ་མའི་གདམས་ངག་རྟོགས་པ་ཡོད་པའི་མཁས་པ་མྱུར་དུ་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། བཅིངས་པ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་བཅུར་རྒྱུག། བཏང་ན་མི་གཡོ་བརྟན་པར་གནས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེ་འགྲོ་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་རྟོག་པས་བཅིངས་པ་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་འཁོར་བར་འཁོར་ཞིང་འཁྱམས་ཏེ། སྐྱེ་འགྲོ་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པའི་ལམ་གྱིས་གྲོལ་བ་ན།

The distinction of supreme nirvāṇa is like a wish-fulfilling jewel. Homage to that! Why is that? Because it bestows the desired fruit. The "desired" is the nature of acting for the benefit of beings through great compassion; it is that which bestows the spontaneously accomplished fruit. That very thing is the guru, like a wish-fulfilling jewel. Thus it is said: "When the mind is bound, it is bound; Through liberation, it is liberated—of this there is no doubt." The "mind being bound" means being bound by conceptual thoughts and the like. Likewise, by knowing those [thoughts], the attainment of liberation occurs. "Liberation" is non-dual wisdom; through that, there is no doubt of liberation. If one does not know it thus, childish beings will wander in saṃsāra. With reference to that, it is said: "That which binds the fool, By that the wise are completely liberated." That very thing by which the deluded worldly ones are bound through indulging in the five sensory qualities, by that same thing the wise—who possess realization of the guru’s instructions—will swiftly be liberated from saṃsāra. Likewise: "The bound run in the ten directions; If released, they remain steady and unmoving." Just as beings bound by the conceptualization of "I" and "mine" wander and roam in the saṃsāra of the six classes of beings, when those very beings are liberated by the authentic path, [they remain unmoving].

དེའི་ཚེ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ལྷག་པར་མོས་པ་ལས་མི་གཡོ་བའི་གནས་ལ་གནས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཞེས་དགོངས་སོ། ། གྲོགས་དག་འདི་ནི་རྔ་མོ་བཞིན། ། གོ་བཟློག་པ་ནི་ང་ཡིས་རྟོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ནི། ཇི་ལྟར་རྔ་མོ་ལ་ཁལ་ཆེན་པོ་བཀལ་ན་ནུས་ཚད་ཀྱིས་རྒྱུག་སྟེ། སུས་ཀྱང་བཟུང་བར་མི་ནུས་པ་དེ་ཉིད་ཁལ་ཕོག་པའི་དུས་ན་ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་ལྟ་བུའི་རྔ་མོ་དང་འདྲ་བའི་སེམས་རང་གིས་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སྣང་ངོ་། ། འདིའི་དགོས་པ་ནི། རླུང་སྤངས་རང་ཉིད་མ་སེམས་ཤིང་། ། ཤིང་གི་རྣལ་འབྱོར་དག་གིས་ཀྱང་། ། སྣ་ཡི་རྩེ་མོར་མ་གཏུག་ཅིང་། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། རླུང་སྣ་བུག་ནས་འབྱུང་བ་དང་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རླུང་སྟེ། སྤངས་པ་ནི་རང་ཉིད་མེད་ཅིང་ཤིའོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇི་སྲིད་དུ་རླུང་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལུས་གནས་ལ། རླུང་མེད་ན་ལུས་གང་དུ་གནས་ཏེ་མི་གནས་སོ། ། དེ་ལྟར་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་རླུང་དང་ལུས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་དེ་ལ་ལུས་མི་དམིགས་ཏེ། གཞན་ནི་ལུས་མི་དམིགས་སོ། ། ཤིང་གི་རྣལ་འབྱོར་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཆགས་པར་མི་བྱེད་ཅེས་པའོ། ། ངེས་པར་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། ཨེ་མའོ་སྐྱེ་བོ་རྨོངས་པ་རྣམས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མཆོག་ཏུ་སོན། ། སྲིད་པའི་བག་ཆགས་འཆིང་བ་སྤོངས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་རྨོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་བསམ་པ་ཆུང་ངུ་ཐོང་ལ་བསམ་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གྱིས་ཤིག། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཚོལ་ཅིག།

At that time, it is intended that abiding in the state of unwavering resolve toward the various appearances is the very nature of the dharmakāya. As it is said: "Friends, this is like a camel; I have realized the reversal." The summarized meaning here is as follows: just as when a great load is placed upon a camel, it runs with all its might and cannot be held back by anyone, yet at the moment the load is applied, it relies upon the ground; in the same way, the mind, which is like such a camel, appears in its own aspect. The purpose of this is as stated: "Having abandoned the wind, do not think of yourself; even by the yogas of wood, do not touch the tip of the nose." Here, "wind" refers to the wind characterized by the inhalation and exhalation through the nostrils. "Abandoned" means that it is no longer present and is as if dead. Why is this? As long as the wind remains, the body remains; if there is no wind, where would the body abide? It does not abide. Thus, through the guru’s pith instructions, having made the wind and the body into a single identity, the body is not perceived therein, and otherwise, the body is not perceived. "The yoga of wood" means not becoming attached to a yoga that is of the nature of conceptualization. If one asks how this is to be definitively practiced, it is said: "O, you deluded beings! Attain the supreme coemergent; abandon the bonds of the habitual tendencies of existence." O deluded beings of small intellect, let go of your narrow thoughts and cultivate a vast intention! If you ask what that is, it is the search for the coemergent.

དེ་ལ་ཞུགས་ལ་དོན་ཆེན་པོ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། སྲིད་པའི་བག་ཆགས་ནི་བར་མ་དོའི་སྐྱེ་བའོ། ། དེས་ན། སྲིད་པར་འགྲོ་འོང་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་སྟེ། ། མགལ་མེ་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ། དེ་ལ་ཆགས་པར་མི་བྱེད་གཅིག་པར་སྤོངས། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ན་ཡིད་དང་རླུང་ནི་གཡོ་ཞིང་འཕྱར། ། ཤིན་ཏུ་མི་སྲུན་པ་ཡི་རྟ་འདྲ་ཐོང་། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་རྟོགས་གྱུར་པ། ། དེ་ཡིས་ཡིད་ནི་བརྟན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་ཡིད་དང་རླུང་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་མི་ཐུབ་ཅིང་གཡོ་བའི་རྟ་ལྟ་བུ་སྟེ་དེ་བཏང་ངོ་། ། འདི་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ་གང་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་གནས་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་ལ་བརྟེན་ནས་མི་གཡོ་ཞིང་བརྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རང་གི་བསོད་ནམས་དབང་གིས་རྟོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིའི་ཁྱད་པར་ནི། གང་ཚེ་ཡིད་ནི་ཉེ་བར་ནུབ་གྱུར་ན། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་འཆད། ། གང་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རོ་མཉམ་པ། ། དེ་ལ་དམངས་རིགས་དང་ནི་བྲམ་ཟེ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་གང་གི་ཚེ་འགགས་པ་དེའི་ཚེ་བཅིངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། ། བདག་ཉིད་འབའ་ཞིག་འཆིང་བ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱིས། དེའི་ཚེ་ཁྱད་པར་དུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རོ་མཉམ་པ་ལ་སྐྱེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཚེ་དམངས་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ལ་ཡང་ཁྱད་པར་མེད་དོ། ། དེས་དོན་འདི་འགྲུབ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོར་རིགས་གཅིག་གོ་ཞེས་དགོངས་སོ།

Enter into that and cultivate an exceptional devotion toward the great purpose. The habitual tendencies of existence are the birth in the intermediate state. Therefore, the meaning is as follows: "The coming and going of existence is the bond of existence; because it is like a whirling firebrand, do not be attached to it, but abandon it as a single [reality]." It is said: "Here, the mind and the winds are wavering and turbulent; let go of them like extremely unruly horses. When the innate nature is realized, by that the mind becomes stable." Thus, such a mind and these winds are like extremely uncontrollable and wavering horses; let them go. What is to be grasped? It is that which, by relying on the instructions of the sublime guru regarding the state of the innate nature, becomes unwavering and stable. This is because it is said: "Realized through the power of one's own merit," and so forth. The distinction of this is as follows: "When the mind has completely subsided, at that time all bonds are severed. In that which is the innate equal taste, there is neither outcaste nor Brahmin." Thus, when the conceptual mind ceases, at that time all fetters are abandoned. It is not merely that the self alone is without bonds; at that time, in particular, all living beings enter into the equal taste of the innate. At that time, there is no distinction even between the outcaste and the Brahmin castes. By this, the following point is established: the intention is that all worldly beings are of a single caste in the essence of the innate.

། དེའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ལས་མ་རྟོགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ན་ཆུ་བོ་ཡ་མུ་ན། ། འདི་ན་གངྒཱ་རྒྱ་མཚོ་ཕྲད། ། འདི་ན་པྲ་ཡ་གྷ་ཡིན་ཏེ། ། འདི་ན་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཉིད། ། འདི་ན་ཉི་མ་ཟླ་བ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ལྷའི་ཆུ་བོ་འདི་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ལ་རོ་གཅིག་པའོ། ། འདི་ཉིད་ལ་གངྒཱ་དང་། ཡ་མུ་ན་ལ་སོགས་པའི་མིང་བཏགས་པ་ཡིན་གྱིས་ཁྲུས་བྱེད་པའི་རྟེན་གྱི་ཆུ་བོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་ཡ་མུ་ན་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་འདི་ལ་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གངྒཱ་ནི་དེ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཤིང་འགྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་ནོ། ། གངྒཱ་དང་རྒྱ་མཚོ་ཕྲད་པ་ནི་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་རོ་གཅིག་པ་ལ་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་འཇུག་པའོ། ། རྒྱ་མཚོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གདམས་ངག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྲ་ཡ་གྷ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟེ་གཉིས་འགོག་པའོ། ། ཟླ་བ་ཉི་མ་གཟའ་རཱ་ཧུས་གཟུང་བའི་དུས་སུ་གདམས་ངག་གི་དུས་ཀྱི་མེ་ཧུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྲམ་ཟེའོ་ཞེས་པའོ། ། ཁྲུས་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་འབའ་ཞིག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་གནས་པར་མ་བྱས་ཀྱི་གནས་དང་ཉེ་བའི་གནས་ལ་སོགས་པ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞིང་ཀུན་གནས་དང་ཉེ་གནས་སོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་ཞིང་དང་ཉེ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི་འདིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ཕྱི་རོལ་དུ་འཁྱམ་པ་ལ་སོགས་པ་མི་བྱའོ། །

To demonstrate its benefits, it is taught that there is no philosophical system other than the coemergent (sahaja): "In this place is the Yamunā river; In this place the Gaṅgā meets the ocean; In this place is Prayāga; In this place is Vārāṇasī itself; In this place are the sun and the moon." Thus it is said. In this way, these divine rivers are of a single taste within the uninterrupted flow of the natural coemergent. These are merely designated by names such as Gaṅgā and Yamunā; they are not the physical rivers used as supports for ritual bathing. However, the Yamunā is so called because all vehicles (yāna) rely upon it. The Gaṅgā is so called because its nature is to realize and proceed toward that very reality. The meeting of the Gaṅgā and the ocean is the entry of all beings without exception into the single taste of emptiness and compassion. The ocean is so called because it is the ocean of all instructions on meditative concentration (samādhi). Prayāga is so called because it is non-dual. Vārāṇasī is also non-dual, as it is the cessation of duality. The statement that the sun and moon are the Brahmins who are the essence of the fire of the time of instruction at the moment of being seized by the planet Rāhu is also intended to show that not only the bathing platforms and so forth, but also the sacred sites (pīṭha) and secondary sites (upapīṭha) are of the nature of the coemergent. It is said: "All fields are the sites and secondary sites." These twenty-four sites, such as the fields and their proximities, are here the very essence of the coemergent; therefore, one should not wander to external locations and the like.

ངས་ནི་འཁྱམས་ཏེ་བལྟས་ཤིང་རྟོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བདག་གིས་ཕྱིར་ཏེ། བལྟས་ཤིང་རྟོག་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་མའི་གདམས་ངག་གི་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཕྱི་དང་ནང་གིས་བསྡུས་པའི་སྣ་ཚོགས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའི་དོན་ཏོ། ། འདིས་ནི་འདི་སྟོན་ཏེ། རང་གི་ལུས་ནི་བདེ་བའི་ངོ་བོ་དེའི་ཁམས་གནས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་རོལ་དུ་འཇུག་པར་མི་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར། ལུས་དང་འདྲ་བའི་འབབ་སྟེགས་གནས། ། བདེ་བ་གཞན་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རང་གི་ལུས་དང་འདྲ་བའི་ཁྲུས་སྟེགས་བདེ་བའི་རྒྱུ་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་པས་གཉིས་སུ་མེད་པར་གནས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་གཞན་ཡང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ཡིན་གྱི་ལུས་འབའ་ཞིག་ཙམ་ན་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། མཆོག་གི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གནས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ་པས། འདི་ལྟར་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ། ། ཇི་ལྟར། ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་བྱེ་བྲག་གིས། ། གནས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གནས། ། དེ་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིས། ། འཁྱམ་ཞིང་ངལ་བར་མི་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་བྲལ་གྱུར་ན། ། འཁྱམས་པས་དགོས་པ་ཅུང་ཟད་མེད། ། དེའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གནས་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་ནི་བསྟན་པ་ནི། འདབ་ལྡན་པད་སྡོང་གེ་སར་དབུས། །

"I have wandered, looked, and realized," it is said. This means that my own wandering, looking, and investigating are established as the instructions of the Yoginī; the intended meaning is that the various phenomena comprised by the outer and inner are of the nature of great bliss. This demonstrates that because one's own body is the essence of bliss and the nature of the elements, locations, and so forth, one should not go outward. Therefore, it is said: "I see no bathing place like the body; I see no other bliss." Thus, one should not see any bathing place or cause of bliss other than one's own body. For that reason, the yogi should abide in non-duality. Furthermore, one should realize the conduct within the inner locations and so forth; these are the conduct of the nature of bliss, and do not reside in the body alone. Therefore, since the supreme great bliss is established as the nature of the locations and so forth, for a perfected yogi blessed by the deities within the inner locations and so forth, there is no going to external objects and the like. As it is said: "By the distinction of the twenty-four, These locations and so forth abide. Therefore, by knowing that very reality, One should not wander or weary oneself. If one is devoid of that reality, Wandering serves no purpose at all." Thus, the intention is that the non-dual essence itself is the location. To demonstrate that: "In the center of the lotus stalk with petals..."

སྣལ་མ་དྲི་དང་ཁ་དོག་ལྡན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དཔེའི་སྒོ་ནས་པདྨའི་འདབ་མ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་སྤང་བར་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་པདྨའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གཅིག་གོ། ། དེ་ལྟར། བྱེ་བྲག་ཐོང་ཞིག་རྨོངས་པ་རྣམས། ། ལོག་པར་འཛིན་པས་མ་གདུངས་ཤིག། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་རྨོངས་པ་པདྨའི་བྱེ་བྲག་རེ་རེའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་པདྨའི་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སེམས་གདུང་བར་མ་བྱེད་ཅིག། འདི་ལྟ་བུའི་མི་ཤེས་པའི་ངག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་བདེ་བ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པས་བསྟན་པར་མི་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། འདོད་པའི་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ནི། ། ཟད་ཕྱིར་དྲིས་ན་རིགས་མེད་ཕྱིར། ། ཚངས་པ་ཁྱབ་འཇུག་འཇིག་རྟེན་གསུམ། ། མ་ལུས་གང་དུ་སོན་ནས་ཞི། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་དགོས་པ་མེད་དེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མེད་ན་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ཉམས་ཤིང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡིད་མི་ཆེས་ནས་དྲིས་པ་དང་རིགས་མེད་པའི་བུས་ཕའི་ནོར་མི་དབང་བ་བཞིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་རིགས་རྒྱུད་བསྲུང་བའི་བུ་མ་ཡིན་པའི་ཕ་ཤི་ན་ནོར་ཐམས་ཅད་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པས་ཁྱེར་བ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམན་ན་བསྟན་བཅོས་མ་ལུས་པའམ། ཆོས་རྣམས་མ་རིག་པས་བཟུང་བས་ཉམས་ཤིང་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། བསྡུས་པའི་དོན་ནི། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་བྱས་ཏེ་སྤངས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འམ། གཞན་གྱི་མིང་ཙམ་ཡང་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། བསྟན་བཅོས་དེ་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་འགྱུར་རོ།

It is said: "The threads possess fragrance and color." By way of this example, one should abandon the distinctions of the various parts, such as the petals of a lotus, for all are one in the very essence of the lotus. Thus it is said: "O deluded ones, let go of distinctions! Do not be tormented by false grasping." O deluded ones, do not let your minds be tormented by thinking that the lotus is diverse through the enumeration of its individual parts. One should not teach from treatises that present various such ignorant words, for they are external to bliss. Furthermore, it is said: "The treatises of the desired mantras are exhausted; if asked, they lack the lineage. Where Brahmā, Viṣṇu, and the three worlds go without exception, there they find peace." There is no purpose in the treatises of mantra that are external to the coemergent (sahaja). If the coemergent is absent, all the treatises of mantra will decline and be exhausted. This is like a son who, having no faith, asks for his inheritance but lacks the lineage; he does not have the right to his father's wealth. Just as when a father dies who has no son to preserve the family line, all his wealth is taken away by the king and others, so too, if suchness is inferior, all the treatises or all phenomena will decline and be exhausted because they are grasped by ignorance. The summarized meaning is this: if one abandons the coemergent, which is like space, and relies instead on the conceptual consciousness, one will not obtain even the name of a Tathāgata or anything else; therefore, all those treatises will be exhausted.

། དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིགས་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཞི་བར་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་ཡང་དེ་ལ་ཚངས་པ་དང་། ཁྱབ་འཇུག་དང་། བདེ་བྱེད་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞི་བར་འགྱུར། དེ་མེད་ན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ཉིད་རིག་པ་མེད་ཅིང་། བྱས་པ་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུ་མེད། ། ཅེས་པའོ། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་ཆོས་ཕུང་པོ། ། བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གྲངས་ཚད་ཀྱི། ། གང་གིས་དེ་ཉིད་མི་ཤེས་པ། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཀྱེ་དངུལ་ཆུའི་བཅུད་ལེན་མི་ཤེས་པའི། ། ས་བཅིངས་དབྱེ་བ་མི་ཕྱེད་སྤོང་། ། འགྲོ་བ་འཆད་ཅིང་འདོད་པ་ཡིས། ། དེ་ཤེས་པར་ནི་ནུས་མ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེས་ན་དངུལ་ཆུའི་བཅུད་ལེན་སྒྲུབ་པའི་དུས་སུ། དེ་དག་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་གསལ་པོར་མི་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་ཉམས་པ་དེ་བཞིན་དུ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དག་པར་མི་ཤེས་ན་རང་ཉམས་པར་འགྲོ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུ་མ་བྱེད་ཅེས་པའོ། ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཡུལ་ལྔ་ལ་དེ་ཉིད་དང་བྲལ་བས་རོལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་མ་རིག་པས་བཟུང་བ་ཁོ་ནའོ། ། ཁྱེད་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་བུ་གཞན་(དགའ་ཆད་,དག་འཆད་)པར་བྱེད་པར་གང་འདོད་པ་དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་མེད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་འགྲོ་འཁོར་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པར་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་ཤེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། སྐྱེས་བུ་དེ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། ། རོ་འདི་རྫས་སུ་བསྟན་མི་ནུས། ། བདེ་བའི་གནས་མཆོག་རང་བཞིན་སྤངས། ། འགྲོ་བ་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་དེར། །

In that way, all the Tathāgatas of the five families and so forth become pacified in the essence of the coemergent. Furthermore, Brahmā, Viṣṇu, Śiva, and all worldly beings also become pacified. If that is absent, there is no knowledge of reality for anyone, and all that is done is fruitless. Thus it is said: "The Great Sage [taught] the eighty-four thousand Dharma aggregates in number; For whoever does not know that reality, All of those are without purpose." For this very reason, it is said: "O! Those who do not know the alchemy of mercury Abandon the inseparable distinction of the earth-bonds. Desiring to explain [it] to beings, They are unable to know it." Just as when one attempts to accomplish the alchemy of mercury, if one does not clearly know the method for purifying it, one will be ruined; likewise, if one does not know how to purify desire and so forth, one will be ruined. This means: "Do not act in this way!" Any enjoyment of the five objects of desire through the power of passion, being devoid of that reality, is solely grasped by ignorance. It is not only you; those other persons who desire to explain [it] are without result. Why is that? Because the beings of saṃsāra do not know that very reality. Furthermore, with respect to knowing that reality: "That person cannot, through various means, Show this taste as a substantial thing. Having abandoned the nature of the supreme state of bliss, Beings are born into that [saṃsāra]."

ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་སློབ་མ་གང་གིས་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་བསམས་པ་དེའི་རོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་བཅས་པ་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དངོས་པོ་འདི་ནི་སེར་པོའོ་ཞེས་བསྟན་པར་ནུས་པ་བཞིན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྟོན་པ་ནི། བློ་ནི་རྣམ་འགགས་ཡིད་ཞི་བ། ། གང་དུ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཆད། ། དེ་ནི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ཉིད། ། མཆོག་གི་ཆ་རྟོགས་པ་ཡི་ཚེ། ། བསམ་གཏན་འཆིང་བ་དེས་ཅི་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་བླ་མས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཅིང་བྱིན་པ་སྟེ། མངོན་དུ་བྱས་ན་ཇི་སྲིད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འགག་པ་ནི་མི་དྲན་པའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཞི་བས་ཕྱི་རོལ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་མཚོན་ཅིང་འཛིན་པར་མི་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཅད་ཅིང་ཟད་དེ། དེ་ཉིད་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་མཆོག་གི་ཆ་སྟེ། ཆ་ནི་བཅུ་དྲུག་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་གང་ཅི་ཡང་མི་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་བསམ་གཏན་གྱི་འཆིང་བ་དེས་ཅི་བྱ་སྟེ། ཡིད་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་ནི། སྲིད་པ་ལས་སྐྱེས་མཁའ་ལ་ཟད། ། དངོས་པོ་སྤངས་ནས་གང་ལས་སྐྱེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གནས་གང་སྲིད་པ་ཟོས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའང་མེད་དོ། ། དེ་ལྟར་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་སྤངས་པས་ཡང་སྐྱེ་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་སྨས་པས་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ།

Thus it is said: No person, whether a teacher or a disciple, is able to describe the experience of that very reality as it is tasted, for it is not like being able to point out an object and say, "This is yellow." To demonstrate this, it is said: "When the intellect has ceased and the mind is stilled, Where manifest pride is severed— That is the very nature of illusion. When the supreme portion is realized, What is the use of the bonds of meditative concentration?" Thus, the guru has shown and bestowed the manner of manifesting the coemergent. Once it is manifested, as long as conceptualization has ceased, there is no recollection. Because the conceptual mind is stilled, one does not characterize or grasp at external objects and the like. In such a state, manifest pride and the conceptualizations of grasping at "I" and "mine" are severed and exhausted. That very reality is the supreme portion of the illusory nature; "portion" refers to the sixteenth. In such a state, no purposeful activity whatsoever is performed. Therefore, what is the use of the bonds of meditative concentration here? The meaning is that there is no purpose at all in what is conceptually imputed by the mind. To show this distinction, it is said: "Born of existence, it is exhausted in space; Having abandoned entities, from what could it arise?" Thus it is said: In that state where existence has been consumed, there is neither entity nor non-entity. Since entity and non-entity have been abandoned in that way, how could there be arising again? It is "non-arising." By speaking in this way, one does not fall into the view of nihilism either.

སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་དངོས་དང་དངོས་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་བཟུང་ནས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། དབྱེ་བ་སྤངས་ནས་གང་སྐྱེས་པ། ། དཔལ་ལྡན་བླ་མ་མགོན་པོ་ཡིས། ། བསྟན་པ་དེ་ལ་གནས་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དབྱེ་བ་སྤངས་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གང་དབུས་སུ་ཉེ་བར་དམིགས་པའོ། ། སྤངས་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་དང་དགའ་བྲལ་གྱི་དབུས་སུ་དེ་ཉིད་སྤངས་ནས་ཉེ་བར་དམིགས་སོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས་དཔལ་ལྡན་བླ་མས་གསུངས་པ་སྤྱི་བོར་བླང་བར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར། རིགས་པ་འདིས་གནས་པར་བྱ་སྟེ། ། མཐོང་དང་ཐོས་དང་རེག་པ་དང་། ། ཟས་སྣོམ་འཆག་དང་གནས་སུ་གནས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་གང་ཅུང་ཟད་མཐོང་བ་དང་། རྣ་བས་སྒྲ་ཐོས་པ་དེ་དང་རེག་པ་སྟེ་གོས་གྱོན་པ་དང་། ཁར་ཟ་བ་དང་། སྣར་སྣོམ་པ་དང་། གནས་སུ་གནས་པ་ནི་སྟན་ལ་གནས་པའོ། ། ཅལ་ཅོལ་གཏམ་དང་ལན་སྨྲ་ལ། ། སེམས་ནི་རྣམ་གཅིག་ལས་མི་བསྐྱོད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཅལ་ཅོལ་གྱི་གཏམ་ནི་ཉོ་ཚོང་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་མོ། ། སེམས་གཅིག་གི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་མི་འདའ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་དྲན་པར་སྟོན་པ་ནི། བླ་མའི་མན་ངག་བདུད་རྩིའི་རོ། ། གང་གིས་ངོམས་པར་མི་འཐུང་བ། ། ཇི་ལྟར་འགྲོ་ན་མྱ་ངན་གྱིས། ། ཐང་ལ་སྐོམ་གདུང་ཤི་བ་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་བདུད་རྩིའི་རོ་མགྱོགས་པ་ཆེན་པོར་སོང་སྟེ་མི་འཐུང་བ་དེ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལས་ཉམས་པ་ཡིན་ཏེ།

This is because the names of the Buddha and so forth are expressed by grasping them through conceptualizations of existence and non-existence, which are like an illusion. Accordingly, it is said: "Abandoning distinctions, whatever arises, One should abide in that which the glorious Guru, the Protector, has taught." "Abandoning distinctions" refers to non-dual wisdom, which is to be closely observed in the center. "Abandoning" is intended to mean that one observes that very reality by abandoning [the extremes of] the "supreme" and the "separation from joy" in the center. Since everything is non-dual, one should accept upon the crown of one's head everything taught by the glorious Guru after having abandoned all [dualistic extremes]. Therefore, one should abide by this reasoning, as it is said: "In seeing, hearing, and touching; In eating, smelling, walking, and staying in a place." Here, whatever is slightly seen, the sound heard by the ear, "touching" which is wearing clothes, "eating" which is consuming food in the mouth, "smelling" which is smelling with the nose, and "staying in a place" which is staying on a seat. "In idle chatter and in responding, The mind should not be moved from a single state." "Idle chatter" refers to talk such as buying and selling. The yogi of non-dual single-mindedness does not deviate from this. Therefore, to show the recollection of the instructions of the sublime Guru, it is said: "The nectar-like taste of the Guru’s pith instructions— Whoever does not drink to their satisfaction, How will they go? Through sorrow, Like one dying of thirst on a plain." The nectar-like taste of the sublime Guru’s instructions has become a great, swift [remedy]; whoever does not drink it is one who has fallen away from the welfare of sentient beings through various [distractions].

ཇི་ལྟར་མྱ་ངན་གྱི་ཐང་ལ་ཚོང་པ་མང་པོ་སྐོམ་པས་གདུངས་པ་ལ། ཚོང་དཔོན་གྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཆུ་སྦས་ནས་ཡོད་པར་ཤེས་པ་བསྟན་པ་ལས་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་དེར་སོང་སྟེ་ཆུ་འཐུངས་བས་འཚོའོ། ། བརྩོན་འགྲུས་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཤིའོ། ། གདམས་ངག་གིས་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པ་ནི། བསམ་དང་བསམ་མིན་སྤངས་ནས་ནི། ། བུ་ཆུང་བཞིན་དུ་གནས་པར་གྱིས། ། བླ་མའི་ལུང་ལ་བསྟན་གུས་ནས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བར་ངེས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བསམ་པ་ནི་ཤེས་བྱ་བསམ་པའོ། ། བསམ་མིན་རང་བཞིན་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་གཉིས་སྤངས་པའོ། ། ངེས་ག་དང་བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་ལ་བརྟན་པོར་གུས་པར་གྱིས་ལ་བུ་ཆུང་གི་ཚུལ་དུ་གནས་པར་མཛོད་ཅིག་དང་དེས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་གོམས་པས་དེའི་རང་བཞིན་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རང་བཞིན་ཡང་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་བརྗོད་དུ་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། ཁ་དོག་ཡི་གེ་ཡོན་ཏན་མཆོག། དཔེ་སྤངས་བརྗོད་དུ་མི་ནུས་པར། ། དེ་ནི་བདག་གིས་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཁ་དོག་དང་ཡི་གེ་གཉིས་མི་དམིགས་སོ། ། ཡང་ན་ཡི་གེ་ནི་དོན་དམ་པའི་ཡི་གེ་སྟེ། ཁ་དོག་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལྟར་དཔེ་མེད་པ་ནི་གང་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པས་མཚོན་པའི་སྒོ་ནས་མི་རྟོག་པའོ། ། བདག་གིས་མཚོན་ནི་བདག་ས་ར་ཧས་འདི་སྐད་དུ་སྨྲས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། ཇི་སྙེད་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བྱ་སྟེ། །

Just as on a desert plain of misery, many merchants are tormented by thirst; when a caravan leader points out that water is hidden in a certain place, those who possess diligence go there and drink the water and are sustained, while those without diligence die. Regarding the instruction that reveals its own characteristic, it is said: "Having abandoned both thought and the non-thought, Abide like a small child. Through devotion to the guru’s oral instructions, The coemergent will certainly arise." Thus it is taught. "Thought" refers to the contemplation of objects of knowledge. "Non-thought" refers to the absence of intrinsic nature and so forth; these two are to be abandoned. Relying firmly and with devotion upon the instructions of the sublime guru, abide in the manner of a small child, and by that, the coemergent will arise exactly as it is. Through familiarity with that, its very nature will also arise as coemergent. Its nature is shown to be free from all obscurations and inexpressible: "Color, letter, and supreme qualities— Beyond examples and inexpressible, That is what I have taught." Thus it is said. Both color and letter are not perceived. Alternatively, "letter" refers to the ultimate letter, and "color" is the nature of great bliss; therefore, it is described as being precisely that which cannot be grasped. Thus, being without example means that it is non-conceptual, indicated by the lineage transmitted from one to another. "I have indicated" means that I, Saraha, have spoken these words. Furthermore: "Whatever arises from the mind of conceptualization, All of that should be thoroughly purified."

བདེ་བའི་ངོ་བོ་གང་དེ་ཉིད་ཀྱང་སྙིང་ལ་བདེ་བ་བསྐྱེད་དེ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ། ། གང་ཡང་འདོད་བྲལ་རྒྱུར་གྱུར་དེ་ཡང་གཉི་ག་གང་མིན་དེ་ཡང་སྲིད་པའི་གཙོ་བོའི་རྒྱུ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་བདག་ཉིད་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་ལ་མྱ་ངན་འདས་པ་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་ཕྱུག་མཆོག་དེ་སུ་ལ་བསྟན། ། གཞོན་ནུའི་བདེ་བ་སྙིང་ཞུགས་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་རིས་ལ་ཅི་ཡོད་པ་ནི་འཁྲུལ་ཏེ། དེ་ལ་གནས་སུ་ཟིན་གྱི་དབང་ཕྱུག་དམ་པ་ནི་མཆོག་གི་དེ་ཉིད་དོ། ། དེ་གཞན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སུ་ལ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་སུ་ཅི་ལ་བརྗོད་པར་བྱ། བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞོན་ནུ་མའི་བདེ་བ་སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དང་འདྲ་བས་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ། ། དེ་སྟོན་པ་ནི། དངོས་དང་དངོས་མེད་གང་སྤངས་བ། ། དེར་ནི་འགྲོ་བ་མ་ལུས་ཐིམ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི་མཆོག་གི་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དངོས་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་པའི་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མི་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དེ་དང་འདྲ་བའོ། ། དེ་ལ་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་ནི། རྟག་པའི་སངས་རྒྱས་དང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐིམ་པ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཚེ་དེར་ཡིད་བརྟན་པར་གནས། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་འཁོར་བ་དང་། ། མྱ་ངན་འདས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

"That very essence of bliss, which generates bliss in the heart, is also merely conceptual. That which is the cause of freedom from desire, and that which is neither of those two, is the cause of the Lord of Existence. There is not the slightest nirvāṇa in an object that is not of the nature of non-conceptuality." Thus it is said. Why is that? "To whom is that supreme Lord shown? Like the bliss of a youth entered into the heart." Thus it is said. Whatever exists within the class of sentient beings is delusion; the supreme Lord who abides therein is the ultimate reality. This is because it does not exist in the tenets of others. To whom is it shown? To what should it be described in the state of an ordinary being? For it does not enter through mere description. Why is that? Because the bliss of a young maiden cannot be described to another. Similarly, it cannot be realized without the instructions of a sublime guru. To demonstrate that: "That which has abandoned both existence and non-existence, therein all beings without exception dissolve." Thus it is said. When the inconceivable is the ultimate reality, it is the inseparability of emptiness and compassion, which are the purity of existence and non-existence; it is similar to that. Regarding "all beings without exception," this refers to the eternal Buddhas, Vajradhara, and so forth. "Dissolve" means that because they are of that nature, they are not perceived. "When the mind abides with confidence in that, at that time one is liberated from both saṃsāra and nirvāṇa." Thus it is said.

གོང་དུ་བསྟན་པའི་རིམ་པས་གལ་ཏེ་ཡིད་བརྟན་པར་གནས་པ་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་དེའི་ཚེ། འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་གི་འཁོར་བའི་སྐྱོན་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན་སྐྱོན་ནི། གང་གི་ཚེ་ན་བདག་དང་གཞན། ། ངོ་མི་ཤེས་པ་དེ་ཡི་ཚེ། ། བླ་མེད་ལུས་ནི་ག་ལ་རྙེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་སྲིད་བདག་གིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་རྟོགས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རང་གི་ལུས་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་བདག་ཉིད་དམ། ཆོས་ཀྱི་སྐུས་ཁྱབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅི་ལ་ཐོབ་སྟེ། མི་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར། བསྟན་པ་འདི་ལ་མ་འཁྲུལ་པར། ། རང་གིས་རང་ལ་ལེགས་པར་རྟོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ས་ར་ཧ་བདག་གིས་བསྟན་པ་འདི་ལ་འཁྲུལ་བར་མ་བྱེད་ཅིག། འདི་བོར་ནས་གཞན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ཉིད་རང་རིག་རང་ལ་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྡུལ་དང་རྡུལ་བྲལ་མ་སེམས་ཤིག། དངོས་པོ་རྒྱུན་དུ་ཞེན་མེད་འཕྲོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྡུལ་དང་རྡུལ་གཉིས་སེམས་ཀྱིས་མ་བསམ་པ་ལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཏུ་སྣང་ངོ་། ། མདའ་བསྣུན་གྱིས་སྨྲས་པ་དེ་ཙམ་ཞིག་ཅེས་གསུངས་ཏེ། རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་སེམས་ལོག་པར་མི་བྱ་སྟེ། བདག་གིས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀྱེ་མ་ལུས་དོན་དམ་པ་ཤེས་པར་གྱིས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་གྲོགས་པོ་རྨོངས་པ་མ་ལུས་པ་ནི་རྩ་བ་མེད་པའི་རང་རིག་མེད་པ་སྟེ།

If one abides with confidence according to the stages explained above, being free from the grasping at "I" and "mine," at that time one will be liberated from the defects of the saṃsāra of the six classes of beings. As for the fault if one does not do so, it is said: "When one does not recognize self and other, At that time, how could one find The unsurpassed body?" This means that as long as I have not realized the sublime suchness, how could I attain that suchness of unsurpassed great bliss—the essence pervaded by the dharmakāya or the nature of the nirmāṇakāya of one's own body? One will not attain it. Thus it is said: "In this teaching, without error, Realize it well for yourself." This means: "In this teaching of mine, Saraha, do not be mistaken. There is nothing else whatsoever besides this." That very suchness will be well-realized by oneself through self-awareness. It is said: "Do not think of dust or the dustless; The continuity of things is free from attachment." This means that when the mind does not conceptualize "dust" and "dustless," the uninterrupted great bliss appears as a single unity. Saraha said, "Just that much," meaning it is the non-conceptual suchness free from all conceptualization. One should not turn the mind away from such yoga, for it is what I have correctly taught. It is said: "Alas! Know the body to be the ultimate." This means: "O friend, all delusion is the absence of root and the absence of self-awareness."

ཐམས་ཅད་ས་བོན་དང་རྟེན་དང་གནས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པ་ཞེས་གོ་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། རྩ་བ་མེད་པ་གཞན་སེམས་བདག། བསྒོམ་པའི་བདག་ཉིད་རྩ་བ་མེད། ། བདེན་པའི་ཤེས་བྱ་རྩ་བ་མེད། ། རིགས་མེད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྣང་ཞིང་འདོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཞེན་པ་མེད་པས་ལེགས་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་ནི། ཁྱིམ་ན་ཡོད་པ་ཕྱི་རོལ་ཚོལ། ། ཁྱིམ་བདག་ཁྱིམ་ཚེས་དག་ལ་དྲིས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བུད་མེད་ཁ་ཅིག་རང་གི་ཁྱིམ་ན་སྐྱེས་བུ་གཞན་ནས་ཁྱིམ་ཚེས་ལ་འདྲི་བ་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་ལུས་ལ་དེ་ཉིད་གནས་པར་བོར་ནས། གཞན་ལ་འདྲི་བ་དེ་ནི་མི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཡང་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་འདྲི་བ་དེ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ཡོད་དེ་མེད་དོ། ། འདི་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མདའ་བསྣུན་ན་རེ་རྨོངས་པ་རྣམས། ། རང་ཉིད་རང་གིས་ཤེས་པར་གྱིས། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་བསམ་གཏན་དང་། ། བསམ་པ་དང་ནི་བཟླས་བརྗོད་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་རང་ཉིད་ལ་རང་གིས་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་བསམ་གཏན་དང་བསམ་བྱ་ལ་སོགས་པར་བརྟགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཚེ་ན་བླ་མ་ཡིས། ། བསྟན་པ་ཙམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་ཤེས། ། དེ་མེད་ཐར་པ་ག་ལ་ཤེས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་སྐད་སྟོན་པ་ནི་ཁ་ཅིག་བླ་མས་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མི་ཤེས་ཏེ།

That which is devoid of seeds, supports, abodes, and so forth, should be understood as the ultimate truth. Accordingly, it is said: "Rootless, the mind of others is the self; The nature of meditation is rootless; The objects of knowledge are rootless; The Tathāgata is without lineage." Therefore, it does not appear or exist by way of its own essence; rather, it is well-known because there is no clinging to it. Regarding such a meaning, it is said: "The housewife searches outside for what is in the house; She asks the neighbors about the master of the house." Just as some women, having the man they seek in their own home, abandon him and ask their neighbors, so too is it the nature of ignorance to abandon that very reality which dwells in one's own body and to seek it elsewhere. Furthermore, seeking elsewhere according to the experience of the sublime guru’s instructions should be understood as ignorance itself. Because all phenomena are without intrinsic nature, how could there be any arising? There is none. To demonstrate this, it is said: "At that time, O fools, Know it for yourselves! There is no meditation, No contemplation, and no recitation." This teaching should be thoroughly realized by oneself within oneself. Moreover, that [reality] is not something imputed as the nature of conceptual meditation, the object of contemplation, and so forth. It is said: "When the guru merely points it out, One knows everything. Without that, how can one know liberation?" This indicates that some do not understand everything that the guru has taught.

དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ན་གོམས་པ་ལས་ཤེས་སོ་ཞེ་ན། གོམས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་རྣམས་བགྲོད་ཅིང་གོམས་པས་ནི། ། ལྷན་སྐྱེས་མི་ཤེས་སྡིག་པ་འཛིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་སྐྱེས་བུ་རྣལ་འབྱོར་བ་ཁ་ཅིག་རང་གི་གནས་བོར་ནས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་དུ་འཁྱམ་སྟེ། བཟའ་བྱ་དང་བཟའ་བྱ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་བྱེད་པ་དེ་ནི་རང་གི་ལུས་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི། ། གོམས་པར་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མི་ཤེས་པ་འཛིན་ཏེ། ཅི་དྲན་དྲན་ཙམ་ལ་ཡང་རྟོགས་པས་གོམས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། ཤིང་གི་ནང་ན་མེ་ཡོད་པ། ། མ་གཙུབས་བར་དུ་འབྱུང་བ་མིན། ། དེ་བཞིན་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ནི། ། མ་བསྒྲུབས་པར་དུ་སྐྱེ་བ་མིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མེད་ན། འོ་ན་བསྒོམ་པ་དང་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་པ་ལ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་རྣམས་བསྟན་པས་ཡུལ་གྱིས་ན། ། གོས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལས་ཨུཏྤ་ལ། ། བླངས་ཀྱང་ཆུ་ཡིས་མ་རེག་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆུའི་ནང་དུ་གྲུ་ལ་ཞུགས་ནས་ཨུཏྤལ་བླངས་ཀྱང་ཆུ་ལས་མ་གོས་པ་བཞིན་དུ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་རྟོག་པ་ཡོད་ན། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པས་གོས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་གོམས་པར་རྣལ་འབྱོར་ནི། ། འདི་ལྟ་བུ་ཡི་བདག་ཉིད་ཀྱིས། ། རྩ་བའི་རྣལ་འབྱོར་སྐྱབས་འགྲོ་བ། ། དུག་གི་སྔགས་ཅན་དག་ལ་ནི། །

If one asks, "How is that known? Is it known through habituation?" it is not known through mere habituation, because that is accompanied by the grasping at a self. To demonstrate that very point, it is said: "By wandering through and habituating to objects, one grasps the innate ignorance and sin." Here, some individuals who are practitioners of yoga leave their own homes and wander to all lands; for the sake of what is edible and what is inedible, and so forth, they merely exhaust their own bodies in affliction, but there is nothing whatsoever to be habituated. Therefore, they grasp at the unsurpassed innate [wisdom] without knowing it; the intention is that there is no habituation through realization, even in the slightest recollection. Furthermore, it is said: "Fire exists within wood, but it does not emerge without friction. Likewise, unsurpassed enlightenment does not arise without practice." If one wonders, "If there is nothing to be meditated upon for the time being, then how are meditation, recitation, and so forth taught?" in order to demonstrate that very point, it is said: "By showing the objects, one is not stained by the objects; just as a blue lotus taken from water is not touched by the water." Just as one who has boarded a boat in the water and takes a blue lotus is not stained by the water, if the conceptualization that knows suchness exists, then even if one enjoys the five sensory qualities, one will not be stained by the afflictions. Thus, the yoga of habituation is of such a nature: "The root yoga of taking refuge, for those who possess the mantra against poison..." [is as follows].

དུག་གིས་ཚུགས་པར་ག་ལ་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་པས་རྩ་བ་སྟེ་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྒོམས་ན་དེ་ཡུལ་གྱི་ཉེས་པས་མི་གོས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་དྲི་མས་མི་གོས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གང་ཡིན་དེ་མེད་དེ། ། ཤེས་པ་ཕྱི་རོལ་དོན་ལྟར་སྣང་། ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོང་བརྟག་པ། ། དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་མི་འདོད། ། འདི་ནི་ཤེས་ན་དངོས་པོ་དངོས་མེད་པ། ། དེ་ཉིད་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་གཅིག་པུ་བློ། ། སྒྱུ་མ་མཁན་དང་གར་བྱེད་མཁན་པོ་ནི། ། དེ་བཞིན་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་རོལ་པར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ལྷ་ལ་མཆོད་པ་འབྱོར་བྱས་ཀྱང་། ། བདག་ཉིད་འཆིང་འགྱུར་དེས་ཅི་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་ལྷའི་གཟུགས་སུ་མཆོད་ཅིང་གྲུབ་པ་མངོན་དུ་མངོན་ཡང་རང་ཉིད་འཆིང་ན་དེ་ལྷ་ཡིས་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་དེ། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་འདྲས་འཁོར་བ་དེ་ཆད་མིན། ། འདིར་གོམས་མེད་པས་འབྱུང་མི་ནུས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལྷའི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པས་རང་གིས་དངོས་སུ་མངོན་དུ་བྱས་ཀྱང་འཁོར་བ་ནི་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བྲལ་ནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་འཇུག་པ་ན་བར་མ་དོའི་སྲིད་པའི་བདག་ཉིད་དེ། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡང་འཁོར་བར་འཇུག་གོ། ། ལྷའི་རྣམ་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་འཁོར་བ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཟོ་ཆུན་གྱི་འཁྲུལ་འཁོར་དང་འདྲ་བར་འཁོར་ཞེས་དགོངས་སོ། །

"How could one be harmed by poison?" it is said. If a yogi such as this meditates in every way upon the root, which is the instruction of the sublime guru, they will not be stained by the defects of the object. Therefore, they are not stained by the impurities of objects: "Whatever is external does not exist; consciousness appears as if it were an external object. The wise analyze it as empty, yet even that emptiness is not asserted." If one understands this, then "existence and non-existence are that very thing; the knowledge of that is the singular intellect." "Just as a magician or a dancer, so does the lord of yogis engage in play." Thus it is said. "Even if one makes offerings to a deity, if it only binds oneself, what is the use?" it is said. If, for a time, one makes offerings to the form of a deity and even manifests accomplishment, if it only binds oneself, what need is there for that deity? It means there is not even the slightest use. "By such means, cyclic existence is not severed; without habituation here, it cannot arise," it is said. Even if one directly manifests the form of a deity, cyclic existence will not be destroyed. Why is that? When sentient beings are separated from the five appropriated aggregates and the universal ground consciousness (ālayavijñāna) functions alone, it takes the nature of the intermediate state (antarābhava) and enters cyclic existence again through the power of prior karma. The form of the deity is also similar to that, because consciousness is the objective referent. Therefore, cyclic existence is not destroyed; the intention is that it continues to revolve like a waterwheel.

ལྷ་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་དོ། ། འོ་ན་བསྒོམ་པ་དང་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། འོན་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྟོགས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་གོམས་པས་འཁོར་བ་ལས་འབྱུང་བ་མི་རྟོགས་པ་གཞན་གྱིས་ནི་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ། ། དེ་བས་ན་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་ཕྲིན་ཙམ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་ཐོས་ཏེ། དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མིག་ནི་མི་འཛུམ་པ་དག་དང་། ། སེམས་འགགས་པ་དང་རླུང་འགགས་པ། ། དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་མན་ངག་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་བློ་ངན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་བླ་མའི་གདམས་ངག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྟགས་པ་ནི་བླ་མའི་གདམས་ངག་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་མིག་མི་འཛུམ་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཕྱེ་ཞིང་མི་འགུལ་བའོ། ། སེམས་འགགས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པར་ཐིམ་པའོ། ། དེས་རླུང་འགགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་གདམས་ངག་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཚེ་རླུང་རྒྱུ་མི་གཡོ་བ། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་རྣལ་འབྱོར་བ། ། འཆི་བདག་གིས་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཡིད་ཀྱིས་བཞོན་པར་གྱུར་པའི་སྲོག་བརྟན་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། རྨོངས་པ་སྐྱེས་བུ་རྣལ་འབྱོར་པ་འཆི་བདག་གིས་ཅི་བྱ་སྟེ། འཆི་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་སྲིད་དབང་པོ་རྣམས་གྲོང་ཞེན། ། དེ་སྲིད་རེ་བ་མེད་པར་འཕྲོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་སྲིད་དེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དབང་པོ་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་(ཞན་,ཞེན་)པ་དེ་སྲིད་དུ་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་མི་ཤེས་སོ། །

There is no need for the meditation on deities and so forth. If one wonders, "But what of the instructions on meditation, recitation, and the like?" the intention is this: "However, for that very reason, if the realization of primordial wisdom exists, then at that time, one who does not realize liberation from cyclic existence through such cultivation will not be liberated by anything else." Therefore, you have not heard even a fraction of the instructions of the sublime guru. To demonstrate how that is, it is said: "The eyes not blinking, the cessation of the mind, and the cessation of the winds—this is the quintessential instruction of the glorious guru." Here, the conceptualizations of those with inferior intellect who imagine that the guru's instructions consist of such things are not the guru's instructions. As for "the eyes not blinking," this means they are slightly opened and unmoving. "The cessation of the mind" means its dissolution into space and so forth. Through that, the winds cease; this is the quintessential instruction of the glorious guru. Why is this so? It is said: "When the winds flow without moving, at that time, what can the Lord of Death do to the yogi?" This means that when the life-force, which serves as the mount for the mind, becomes stable, what can the Lord of Death do to that deluded yogi? The meaning is that he will not die. It is also said: "As long as the senses are attached to the city of objects, for that long they will scatter without hope." This means that as long as that yogi is attached to the city of the objects of the senses, for that long he will not understand the instructions of the sublime guru.

ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ལུང་དང་རིགས་པས་དཔྱད་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མ་རྟོགས་པ་དེའི་ཚེ། རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལྟར་སྣང་ཞིང་འཛིན་པ་དེ་སུ་ཡིས་བཟློག་པར་ནུས་ཏེ། མི་ནུས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ནི་གོམས་པ་ལས་ངེས་པར་སྟོན་ཏེ། འདིར་ནི་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་ཡིས། ། དགོངས་པ་ལ་ནི་སུ་ཞིག་འཇུག། གང་ཞིག་འདི་རུ་ཡོད་པ་ཉིད། ། དེ་ནི་འདི་རུ་མ་མཐོང་སྟེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གོང་དུ་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་བུའི་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བའི་དགོངས་པ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་གང་ཞིག་གོང་ན་མེད་པའི་བླ་མའི་གདམས་ངག་གིས་ཇི་སྲིད་དུ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བསྒོམ་པ་དང་བསྒོམ་བྱ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་མི་ཤེས་པ་ལ་སྟོན་ཏེ། མཁས་པ་མ་ལུས་བསྟན་བཅོས་འཆད། ། ལུས་ལ་སངས་རྒྱས་ཡོད་མི་ཤེས། ། འོང་དང་འགྲོ་བ་བཅད་མི་ནུས། ། མཁས་པ་ངོ་ཚ་མེད་པར་སྨྲ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། མཁས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྣ་ཚོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་འཆད་པར་བྱེད་ཀྱང་། ངག་གི་སྤྲོ་བ་ཙམ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ནོར་དོན་དུ་གཉེར་བས་དམྱལ་བར་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཁོ་ནའོ། ། རང་གི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་མི་ཤེས་ཤིང་། ། ཡི་གེ་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་བླ་མའི་བརྒྱུད་པ་མེད་པར་འཆད་པར་བྱེད་པ་དག་ནི་རང་ཉམས་ཤིང་གཞན་ཡང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའི་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། ལ་བ་ཅན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས། ། ཡི་གེ་ཚིག་དང་ངག་རྣམས་ནི། །

As long as the city of the senses and their objects is not realized as emptiness through investigation by means of scripture and reasoning, who is able to reverse that which appears and is grasped as having an intrinsic nature? It is said that no one is able. This is demonstrated through the necessity of cultivation: "Who can enter into the intent that is so extremely difficult? That which exists here is not seen here." Thus it is said. How could a person enter into such an extremely difficult intent as that taught above? They cannot. Why is that? Because they will not enter into it until they have the instructions of a guru who is unsurpassed regarding functional entities. This means that there is no meditator, no object of meditation, and so forth. This is taught to those who do not understand: "All the learned explain various treatises, But do not know that the Buddha is within the body. Unable to cut off coming and going, The learned speak without shame." Thus it is said. Although all the learned explain various treatises, because it is merely the enthusiasm of speech, it is solely the cause for those who seek wealth to go to hell. Not knowing the Buddha who exists within one's own body through the instructions of a sublime guru, those who rely on mere letters and explain without the guru’s lineage ruin themselves and cause others to be ruined as well. Why is that? Because it is the very cause of the cycle of existence, of coming and going for immeasurable lifetimes. Likewise, the venerable Lavapa said: "Letters, words, and speech..."

གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ། ། མཁས་པའམ་ནི་གཞན་ཡང་རུང་། ། སྒྲ་ནི་ཡོངས་སུ་སྒྲུབ་པ་ལ། ། རྒན་པོ་འཇིག་རྟེན་ཅི་ཕྱིར་སླད། ། སྒྲ་ནི་གང་ཡིན་དྲིས་པ་ལས། ། ཐད་སོར་སྟོན་པ་བོར་ནས་ནི། ། ཁ་ཅིག་མགོ་ལ་བསྐོར་ནས་སྟོན། ། ཞེས་སོ། ། གསོན་པོ་རྒས་བར་མ་གྱུར་བར། ། དེ་ནི་རྒས་མེད་འཆི་མེད་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་གྱི་དཔེ་སྟེ། གལ་ཏེ་མ་ཤི་བར་རྒས་པ་ལ་སོགས་པར་མ་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ནི་རྒས་ཤིང་འཆི་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གང་དུ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་དངུལ་ཆུའི་རིགས་བསད་པ་དུ་མ་བཞུས་ཤིང་བསྲེགས་པ་ཙམ་གྱིས། ལྕགས་སྲང་བརྒྱ་གསེར་དུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྒས་པ་དང་འཆི་བ་མེད་པར་བྱེད་དོ། ། དང་པོ་ཉིད་ནས་བློ་གྲོས་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་བ་བཟའ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་གླས་པར་འགྱུར་བ་སུ་ཞིག་རྒས་པ་དང་འཆི་བ་མེད་པ་མཐོང་ཞེ་ན། བླ་མས་བསྟན་པའི་དྲི་མེད་བློ། ། དེ་ནི་གཏེར་དང་ལྡན་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་དྲི་མ་མེད་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གྲུབ་པའི་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་མེད་པ་ནི་ཆོས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་དང་། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཞིའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་དེས་འགོག་སྟེ། གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་གཏེར་ལྡན་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཡུལ་རྣམས་རྣམ་དག་མི་བསྟེན་ཞིང་། ། གང་གིས་སྟོང་པ་འབའ་ཞིག་སྤྱོད། ། གཟིངས་ལ་འཕུར་བའི་བྱ་རོག་བཞིན། །

Regarding the phenomena to be grasped, whether one is a scholar or otherwise, why does the world of the elderly persist in establishing mere words? When asked what sound is, some abandon the direct explanation and instead teach by circling around the head. Thus it is said. "As long as the living have not become old, they are ageless and immortal." This is an illustration of the meaning explained above: if one does not become old and so forth before dying, then one would never see such a thing as being ageless and immortal. Alternatively, just as various types of mercury, once killed, transformed, and refined, turn a hundred srang of iron into gold, so too do they render sentient beings free from aging and death. If one asks, "Who has seen anyone who is ageless and immortal from the very beginning, even while consuming food and so forth?" it is said: "The stainless intellect taught by the Guru is the one who possesses the treasure." Through the instructions of the sublime Guru, the yoga of stainless intellect is accomplished; that which is without birth and death is the very nature of the four bodies: the Dharma Body, the Enjoyment Body, the Emanation Body, and the Great Bliss Body. All that is with outflows is ceased by this, and not by any other. Therefore, it is said: "That person is the supreme possessor of the treasure." "Not relying on pure objects, but practicing emptiness alone, like a crow flying from a raft..."

བསྐོར་ཞིང་སླར་ཡང་དེ་རུ་འབབ། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡུལ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་བླ་མས་གནང་བ་གང་གིས་ཐོབ་པ་ལ་མི་སྤྱོད་ཅིང་། དེ་དང་བྲལ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཙམ་སྒོམ་ཞིང་ཐ་མལ་པའི་ཡུལ་འབའ་ཞིག་སྟེན་པར་བྱེད་པ་དེས་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་དོ། ། དཔེར་ན་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་གྲུ་ལ་གནས་པའི་བྱ་རོག་འཕུར་ནས། གཞན་དུ་འབབ་ས་མ་རྙེད་ཙམ་ན་སླར་ཡང་དེར་འོང་བ་བཞིན་དུ། དེ་ལྟར་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་འཁོར་བའི་ལས་ཀྱིས་འཁོར་བ་ཉིད་དུ་ལྟུང་སྟེ། གཞན་ཉི་ཚེ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་ལ་ཞེན་པས་འཆིང་བར་མ་བྱེད་ཅིག། ཀྱེ་རྨོངས་པ་མདའ་བསྣུན་གྱིས་ནི་སྨྲས། ཉ་དང་ཕྱེ་མ་ལེབ་དང་ནི། ། གླང་པོ་ཆེ་དང་བུང་བ་དང་། ། རི་དྭགས་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཡུལ་ལ་ཞེན་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་འཆིང་བར་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་མདའ་བསྣུན་གྱིས་སྨྲས་པའོ། ། གལ་ཏེ་བྱེད་ན་ཉ་རོ་ལ་ཆགས་པ་གནམ་ཆུ་འདོད་པས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་གཞན་གྱིས་གསོད་པ་དང་། ཕྱེ་མ་ལེབ་གཟུགས་ལ་ཆགས་པས་མར་མེ་ལ་ཤི་བ་དང་། གླང་ཆེན་རེག་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་། བུང་བ་དྲི་ལ་ཆགས་པ་དང་། རི་དྭགས་སྒྲ་ལ་ཆགས་པས་འཆི་བ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་སེམས་ལ་རྣམ་འཕྲུལ་པ། ། དེ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་སེམས་ཀྱི་རྣམ་འཕྲུལ་བཟའ་བ་དང་བགྲོད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། མི་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །

"Having circled, it descends there once again," it is said. If a person who desires the five pure sensory qualities granted by the guru does not enjoy what has been obtained, but instead meditates on a mere emptiness devoid of them and relies solely on ordinary objects, they will not achieve anything at all. For example, just as a crow perched on a ship in the great ocean flies away and, finding no other place to land, returns there once again, so too do childish beings fall into the very cycle of existence through the karma of saṃsāra, because they rely on a limited, partial emptiness. Therefore, do not be bound by attachment to objects. "O fool, Saraha has said: 'One should look like a fish, a moth, an elephant, a bee, and a deer.'" Saraha has said this to mean: do not be bound by enjoying the five sensory qualities through attachment to objects. If you do so, you will be like a fish that dies because it craves the bait and is killed by others, a moth that dies in a lamp because of its attachment to form, an elephant that dies through attachment to touch, a bee that dies through attachment to scent, and a deer that dies through attachment to sound; for all of these are preceded by attachment. "Whatever is a manifestation of the mind is without intrinsic nature," it is said. Whatever manifestations of the mind there are—such as eating, sexual union, and so forth—are without intrinsic nature, because they arise solely from ignorance.

སྲེད་པ་ཅན་ནི་ཉ་པས་ཉ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུས་དེ་རིང་བུད་མེད་འདི་ལྟ་བུ་སྤྱད་དོ་ཞེས་མི་ཤེས་པས་བསམ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་གཞུང་མཁན་པོས། ། སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་སྟོན་པ་ནི། ། ཆུ་གཞན་རླབས་ཀྱང་གཞན་ཡིན་ནམ། ། སྲིད་པ་ཞི་བ་མཁའ་རང་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ཀླུང་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རླབས་དང་བཅས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཁོར་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། འདིས་ཅི་བསྟན་ཞེ་ན། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་འཁོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། མི་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ནི་མི་མཐུན་པར་རྟོག་གོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ནི། གང་ལ་སྟོན་ཅིང་གང་ལ་ཉན། ། དོན་འདི་ལ་ནི་གང་ཞུགས་ཏེ། ། གདུག་པའི་ཁུང་བུའི་རྡུལ་བཞིན་དུ། ། སེམས་ནི་དེ་རུ་ནུབ་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། མཆོག་ཏུ་ཟབ་པའི་ལམ་མི་ཤེས་པའི་གང་ཟག་ལ་ཇི་ལྟར་བསྟན་ཅིང་དེ་བསྟན་དུ་རུང་བའི་སྐྱེས་བུ་ག་ལ་ཡོད་དེ། མེད་ཅེས་པའོ། ། གང་ཞིག་ཞུགས་ནི་མཁས་པ་འདིའི་དོན་གཟུང་བར་བྱེད་པ་ནི་སུ་ཞིག་ཡོད་དེ་མེད་ཅེས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་དམ་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ཁ་ཅིག་ཙམ་མོ། ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་གཞན་གྱིས་མཁར་གཞོམ་པའི་ཆེད་དུ་ཐག་རིང་པོར་སའི་འོག་ནས་ས་བརྐོས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་རྐོ་བ་དེ་ནི་སྔོན་གོམས་པ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གིས་ནུས་ཀྱི། གཞན་གྱིས་ནི་མི་ནུས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་ཁུང་དོག་མོར་བརྐོ་བས་དེའི་ནང་གི་ཤིན་ཏུ་གདུག་པའི་རྡུལ་གྱིས་སྲོག་སྙི་བ་རྣམས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འཚུབས་ནས་འཆི་བའི་ཕྱིར་རོ། །

Those possessed by craving are like fishermen who kill sentient beings such as fish, and like lustful men who, out of ignorance, think, "Today I have enjoyed such a woman." Furthermore, the author of the treatise says: "By the power of compassion, the Teacher taught: 'Are the water and the waves not distinct? Existence and peace are the nature of space.'" Just as a river is the very same as the waves it possesses, so too is the purity of saṃsāra itself nirvāṇa. What does this demonstrate? For those who understand the instructions of the sublime guru, whatever is saṃsāra is itself nirvāṇa. Those who do not understand perceive them as being discordant. Regarding such wisdom, it is said: "To whom is it taught, and who listens? Who has entered into this meaning? Like dust in a venomous hole, The mind has sunk into that." This means: for a person who does not know the supremely profound path, how could there be anyone suitable to teach it? There is none. Who is there to grasp the meaning of this [teaching] for the sake of the wise? There is none. Such sublime beings are but a few. For example, some dig deep underground from afar in order to destroy another's fortress. Such digging can only be accomplished by a person with prior training; others are unable to do so. Why is that? Because by digging into an extremely narrow hole, the extremely virulent dust within immediately stirs up and kills those with weak lives.

སེམས་བརྟན་པ་རྣམས་ནི་གང་གིས་གདུག་པའི་རྡུལ་དེས་འཆི་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ས་བརྐོས་པ་རྣམས་ནི་ཁུང་བུ་དེ་ཉིད་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཞིང་དང་པོ་རྐོ་བའི་དུས་སུ་ཅུང་ཟད་ཕྱིར་ཕྱུང་བས་སོ། ། དེ་ལྟར་སྐྱེས་བུ་སྔོན་དུ་གོམས་པས་འཁོར་བ་ལས་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་འགྲུབ་སྟེ། དེ་དག་གི་ནི་སྣོད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པ་ནི། ཇི་སྲིད་ཆུ་ལ་ཆུ་ཞུགས་ན། ། དེ་སྲིད་ཆུ་ནི་རོ་མཉམ་འགྱུར། ། སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་སེམས་རྣམས་ནི། ། བླུན་པོ་འདི་ལ་མི་མཐུན་མེད། ། ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུ་ལ་ཆུ་གཞན་ཞུགས་ན་ཆུ་རོ་མཉམ་པ་བཞིན་དུ་འཁོར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ལ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡང་མེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱོན་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་པར་བྱེད་པ་ནི་བླ་མ་སྣ་ཚོགས་པའི་བཀའི་གདམས་པ་སྟེ་དེ་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱེད་ཀྱིས་སྟོང་པར་མ་ཞེན་ཅིག། གྲོགས་དག་སེམས་ནི་མཉམ་པར་གྱིས། ། ཏིལ་ཕུབ་ཙམ་གྱི་ཟུག་རྔུས་ཀྱང་། ། སྡུག་བསྔལ་ངེས་པར་འབྱིན་པ་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་འབའ་ཞིག་ལ་ནི་ཞེན་པར་མ་བྱེད་ཅིག། དེས་ཆད་པར་སྨྲ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། གང་དང་གང་དངོས་པོ་དེ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་དང་དེ་ལ་སེམས་མཉམ་པར་གྱིས་ཤིག། དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དངོས་པོས་བསྡུས་པ་སྣ་ཚོགས་མེད་པར་གྱིས་ཤིག་གལ་ཏེ་སྣ་ཚོགས་སུ་བྱེད་ན། སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ།

Those with stable minds will not die from that poisonous dust; those who have dug the earth will dissolve into that very hole because they were slightly extracted at the time of first digging. In that way, through prior habituation, a person achieves great enlightenment from cyclic existence, for they are the vessel for it. To demonstrate its qualities: "As long as water enters water, so long will the water be of equal taste. Faults and qualities in the minds of the foolish are not discordant in this regard." Just as when other water enters the water of the great ocean, the water becomes of equal taste, for a great being who possesses thorough knowledge of the faults and qualities of cyclic existence and so forth, there is no discordant factor whatsoever. Why is that? Faults are the five types of sensory qualities; that which purifies them is the instruction of the various gurus' commands, and it is for the sake of recollecting that. Furthermore, to clarify that very point: "Do not cling to emptiness alone; friends, make the mind equal. Just as even a thorn the size of a sesame husk certainly brings forth suffering," it is said. Do not cling to emptiness alone; that would lead to the consequence of nihilistic speech. Make the mind equal toward whatever entity and whatever non-entity there may be. In that way, make the various entities comprised of self and others into non-variety. If one creates variety, it becomes a fault.

ཇི་ལྟར་ཏིལ་གྱི་ཤུན་པ་ཙམ་མིག་གི་ནང་དུ་ཞུགས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཞེན་ན་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། ། གལ་ཏེ་སྟོང་པ་དང་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་ཀ་དང་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་མི་བསྒོམས་ན། ཇི་ལྟ་བུ་སྒོམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་དགོས་པ་བཞིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའམ། ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མཚོན་པ་ཡིན་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་དམིགས་པ་མེད་པ་དང་སེམས་དང་སེམས་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྟེན་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་མཐོང་ཡང་ལག་པ་ན་ཡོད་པ་དང་འདྲ་བར་བེམས་པོ་ཡིན་ཡང་རང་གི་ཅི་བསམས་པའི་དགོས་པ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་བླ་མའི་གདམས་ངག་གི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལག་པ་ན་ཡོད་པས། འདོད་ན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུ་མི་ཤེས་པར་མཁས་པར་རློམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་སྟོན་ཏེ། འཁྲུལ་གཞིག་མཁས་པ་ངོ་མཚར་ཆེ། ། རང་རིག་བདེ་ཆེན་བག་ཆགས་ཀྱིས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ངོ་མཚར་ཆེ་ནི་བཞད་གད་དུ་བྱེད་པའོ། ། མཁས་པ་ནི་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་སོགས་པ་བརྟེན་ནས་འཁྲུལ་པ་གཞིག་བར་འདོད་དེ། །

Just as even a mere sesame husk entering the eye causes suffering, so it is if a lord of yogis clings to emptiness. If one does not meditate on emptiness, non-emptiness, both, or neither, then how does one meditate? It is like this: it is not that. As it is said: "Like the purpose of a wish-fulfilling jewel." Although such [states] are characterized by aspects such as blue, yellow, and red, or by the nature of experience, they are not like that. This is because all conceptualizations—whether with or without an object, with or without mind, and all contaminated phenomena—are without a basis. How so? The arising of the result is like a precious wish-fulfilling jewel. Just as one sees all things arising from a precious wish-fulfilling jewel, yet it is like something in one's own hand; and although it is inanimate, it fulfills whatever purpose one thinks of—likewise, because the yogi holds the precious jewel of the guru’s instructions in his hand, he accomplishes perfect buddhahood if he so desires. This is the intended meaning. To show the situation of those who, not knowing this, pride themselves on being learned, it is said: "The scholar who destroys delusion is truly wondrous; by the habitual tendencies of self-knowing great bliss." "Truly wondrous" is used in a joking sense. "Scholar" refers to one who, relying on vowels, consonants, and so forth, wishes to destroy delusion.

དངོས་པོ་ལ་ནི་མི་འཇིག་གོ་ཞེས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གིས་རང་རིག་པས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནང་དུ་རྟོག་པ་དེ་ཡང་མི་དམིགས་ཤིང་མི་རིག་གོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། འཁྲུལ་པ་དེ་ཡང་། འདི་ལྟར་བཤད་པ་འདིས་སེམས་དང་སེམས་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས། འདི་ནི་རང་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡན་ལག་ལ་རིག་པའི་བདེ་བ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ཕྱི་རོལ་ལ་བརྟེན་པའི་བདེ་བ་དེ་ཉིད་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀུན་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཏེ། ། སེམས་ཀྱང་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གཟུང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་དེ་ཡང་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་བྱ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱང་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གཟུང་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་བྱས་ནས། སེམས་དེ་ཡིད་མེད་པར་བྱས་ནས། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མཆོག་ཏུ་མཛེས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་དེ་ལ་ཡིད་མེད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་གང་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྐྱེས་བུའི་མཆོག་སྟེ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མཆོག་ཏུ་མཛེས་པ་དེ་ལ་རོལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་མི་ཤེས་པས། ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་ནི་དེ་ཡི་གཏམ། ། བརྗོད་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཡིས། ། གནས་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་བློ་ངན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་བསླུ་བར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་བཤད་པར་བྱེད་ཀྱང་དེ་ནི་ཁ་གཏམ་སྙིང་ཙམ་དུ་བས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། ཆུ་ལ་ཆུ་སྤྲུལ་རྗེས་མཐོང་དང་། ། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱན་དང་། ། སྣལ་མ་མེད་པའི་སྣམ་བུ་རྣམས། ། འཇིག་རྟེན་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

Regarding the statement, "The entity does not perish," why is this? The intention is that by means of self-awareness, even that which internally conceptualizes all entities is not perceived and is not known. Furthermore, regarding that delusion, it is explained in this way: by the nature of mind and non-mind, this is the characteristic of self-awareness, which is great bliss. The bliss of knowing external limbs is taught as the conventional. Moreover, because that very bliss depends upon the external, it is said: "All phenomena are of the nature of space; the mind should also be grasped as the nature of space." Thus, all objects such as form and so forth should be made equal to space, and the mind should also be grasped as the nature of space. Having done so, and having rendered that mind mindless, it is said: "The coemergent is supremely beautiful." This means that one should render that mind, which is of the nature of space, mindless; whoever does so is the supreme person, and the meaning is that they enjoy that supremely beautiful coemergent. Because they do not know this, it is said: "House and house are their talk; by speaking of them, the state of great bliss is not fully known." Here, those of inferior intellect speak in order to deceive sentient beings from house to house, but that is merely empty talk. Furthermore, it is said: "Like seeing a water-snake in water, a garland of flowers in the sky, or a woolen cloth without yarn—these are the shameless of the world." Thus it is taught.

དེ་ལྟ་བུ་དམན་པ་མཐོང་ནས་གཞུང་མཁན་པོ་ངོ་མཚར་ནས་སྟོན་པ་ནི། མདའ་བསྣུན་ན་རེ་འགྲོ་ཀུན་སེམས་ཁྲལ་ཁུར། ། སེམས་མེད་པས་ནི་སུས་ཀྱང་རྟོག་པ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། མཁས་པ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དང་རྨོངས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་གང་དུ་བསྟན་པའི་སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་ཁྲལ་ཁུར་བ་ནི་ཁོལ་པོར་བྱས་པས་སོ། ། བདག་གི་གདམས་ངག་གིས་དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་དེ་མཐོང་ན་སེམས་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། སེམས་མཐོང་བ་དང་སེམས་མེད་པ་དེས་ཅི་མཚོན་ཞེ་ན། མཚོན་པར་མི་ནུས་ཞེས་བྱ་སྟེ། གདོད་མ་ནས་སེམས་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྷན་ཅིག་ལུང་ནི་མང་པོར་མཐོང་། ། རང་དགར་བཞག་ན་གསལ་པོར་སྣང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་གི་རྣམ་པར་མིང་ཙམ་གྱིས་རང་རང་གི་བསྟན་པའི་ལུང་མང་པོ་ལས་མཐོང་སྟེ། དེ་ནི་རང་རང་གི་འདོད་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་དང་དེའི་རྣམ་པར་སྣང་སྟེ་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལས། རང་གིས་བྱེད་ཅིང་རང་གིས་འཕྲོག། རང་ཉིད་རྒྱལ་པོ་རང་གཙོ་བོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མགོན་པོ་བདག་དང་གཞན་རྣམས་འགལ། ། ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་ན་གྲུབ་པའི་མཐའ། ། འདི་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས། འདོད་པས་རང་ཉིད་འཆིང་བར་བྱེད་པ་ནི་ངན་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་དངོས་པོ་གཞན་རྣམས་འགོག་པས་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Having seen such inferiority, the author of the text, filled with wonder, teaches: "The Archer says: All beings carry the burden of mental anxiety; because they lack mind, no one is without conceptualization." Thus he spoke. The various minds of the learned who possess manifest pride and the deluded beings, as taught, carry the burden of mental anxiety because they have been made into servants. If one sees such a mind through my instructions, one will attain the very essence of mindlessness. If one asks what is indicated by seeing the mind and that mindlessness, it is said that it cannot be indicated, because the mind is from the beginning without intrinsic nature. "Simultaneously, many scriptures are seen; if left in its own natural state, it appears clearly." Thus he spoke. Simultaneously, by the mere name of its aspect, many scriptures of one's own respective teachings are seen. That appears in the very aspect of one's own respective desires and not otherwise. Accordingly, the glorious Hevajra states: "One creates and one destroys; one is the king, one is the lord," and so forth. To demonstrate that very point: "The Protector [says]: Self and others are contradictory; in every house, there is a philosophical tenet. This is what is widely renowned." Thus he spoke. By way of grasping at a self and what belongs to a self, one binds oneself through desire; this is base because it is thoroughly seized by conceptualization. Furthermore, it is contradictory because other entities are negated, since they are [merely] what was first produced.

ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་རྣམས་སྐྱེས་ནས་འཇུག་པ་འདི་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེས་ནས་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགལ་བ་ནི་གལ་ཏེ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན་འཇིག་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་མི་བདེན་པ་ཞེས་པའོ། ། དཔེ་ངན་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་ནི། གཅིག་ནས་ཟོས་ཤིང་གཞན་ཀུན་བསྲེག། ཕྱི་རོལ་སོང་ནས་ཁྱིམ་བདག་ཚོལ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཁ་ཅིག་རང་བཟའ་བ་ཟ་ཞིང་བཟའ་བ་གཞན་པོ་ཐམས་ཅད་ཉམས་པར་བྱེད་དེ། གཞན་རྣམས་ལ་སྙིང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ཁྱིམ་བདག་མོས་རང་གི་ཁྱིམ་བོར་ཏེ་ཕྱི་རོལ་དུ་ཁྱོ་གཞན་པོ་ཚོལ་བ་ནི་སེམས་ངན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ངན་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། ། འོང་བ་དག་ཀྱང་མི་མཐོང་ཞིང་། ། འདུག་པ་ཡང་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། ། དབའ་རླབས་མེད་པའི་དབང་ཕྱུག་མཆོག། རྙོག་པ་མེད་པ་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་སྔོན་དུ་བསྟན་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ནས་བློ་གྲོས་བཟང་པོ་དག་གི་བསམ་གཏན་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཁྱིམ་བདག་མོས་རང་གི་ཁྱིམ་བདག་ལ་བཟའ་བ་བྱིན་ནས། ཁྱིམ་བདག་གཞན་གྱི་ཡང་བཟའ་བ་བསྒྲུབ་པས་རང་གི་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ་ཁྱོ་གཞན་པ་ཚོལ་བ་དེ་ནི་སོང་བ་ཡང་མི་མཐོང་འོང་བ་ཡང་མི་ཚོར། འདུག་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མི་ཤེས་སོ། ། དེ་ཡང་འདྲ་བར་རྦ་རླབས་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་རང་གི་ཡིད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གི་མཆོག། རྙོག་པ་མེད་ཅིང་སྡིག་པ་སྤངས་པ་དེ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། དེ་ཡིས་ཅི་བརྗོད་ཅེ་ན།

It is well known that houses and households are established and then enter into existence; why is that? Because they perish after being born. The contradiction is: if something has been born, how could it perish? Therefore, both are untrue. To illustrate this by way of a poor example, it is said: "Eating from one [house], burning all the others, Having gone outside, she seeks another householder." Some eat their own food while ruining all the other food, because the others lack essence. Furthermore, a housewife who abandons her own home to seek another husband outside is of evil mind; the minds of base persons are just like that. "One does not see those who come, Nor does one see those who stay. The supreme Lord without waves, The stainless one should be meditated upon." This is taught following the previous verse to show that the meditative concentration of those with excellent intelligence is like this. Just as a housewife, having given food to her own husband, also prepares food for another husband, and having departed from her own home seeks another husband, she does not see him going, does not perceive him coming, and does not know when he will stay. Similarly, the waveless wisdom is the supreme mastery of one's own mind; that which is stainless and free from negativity should be fully embraced. What is said by that?

འདིར་ཞིང་སྐྱེས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་བ་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ། ། དེ་ཡང་ཅུང་ཟད་མི་རིགས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བདག་ཉིད་མཐོང་བས་བདག་གིས་བྱས་ཤིང་བདག་གིས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སེམས་སོ། ། དེ་ལྟར་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་། འགྲོ་དང་འོང་བ་མི་འདོར་རོ། ། སྔར་མེད་སྒེག་མོ་ག་ལ་རྙེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འགྲོ་ཞིང་འོང་བ་ལ་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཆུང་མ་ཡང་མ་ཡིན་ཁྱོ་འདྲི་བར་ཡང་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཀ་མ་རུ་ལ་སོགས་པའི་གནས་རྣམས་ན་རབ་ཏུ་གྲགས་ནས་ཡོད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ཁ་ཅིག་རང་གི་ཁྱིམ་ནས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་སྟེ། སོང་ནས་ཀྱང་ལམ་ཕྱིར་འོང་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ་བྱེད་ཅེ་ན། སོང་ནས་ཀྱང་སྔར་ན་མེད་པའི་སྒེག་མོ་དང་ཕྲད་ནས་འཇུག་པར་འདོད་དེ། དེ་དང་མི་ཕྲད་པས་ཕྱིར་ལོག་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་སེམས་དཔྲལ་བའི་གླད་རྒྱས་སོན། ། རང་གི་གཟུགས་དང་ཐ་མི་དད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། གང་གི་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་པའི་བདེ་བའི་སེམས་དཔྲལ་བའི་(གླད་,ཀླད་)རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ནས་མཛེས་ཏེ། མི་འདོད་ཀྱང་རང་གི་གཟུགས་དང་ཐ་མི་དད་པར་འགྲོ་སྟེ། ལུས་དང་བདེ་བ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་ཚེ་ལུས་ངག་ཡིད་དབྱེར་མེད། ། ལྷན་སྐྱེས་རང་བཞིན་དེ་ཚེ་མཛེས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་འདིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལུས་དང་ངག་དབྱེར་མེད་པར་ཆུད་པ་ནི། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་དེར་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྲིད་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་མེད་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ།

Here, for the field-born yogis, natural wisdom arises. That, too, is somewhat illogical, for by seeing the self as the nature of all things, they think, "I have done it; I have produced it." This should be understood through the instructions of the sublime guru. Furthermore, it is said: "One does not abandon going and coming; how could one find a maiden who did not exist before?" Thus, regarding going and coming, they even ask for the wives of their own kin as if they were husbands. Such things are well known to occur in places such as Kāmarūpa. Just as a certain man might go from his own home to another land and, having gone, return along the same path—that is the power of the yogi. If one asks why they act in this way: having gone, they wish to enter into union with a maiden who did not exist before, but because they do not find her, they return. Why is that? It is said: "When the bodhicitta reaches the cranial vault of the forehead, it is inseparable from one's own form." When the yogi's blissful mind reaches the cranial vault of the forehead and becomes beautiful, even if one does not desire it, it proceeds inseparably from one's own form; thus, body and bliss become inseparable. It is said: "When body, speech, and mind are indivisible, then the innate nature is beautiful." Through this wisdom, the indivisibility of the ordinary person's body and speech is realized; by the instructions of the sublime guru, they dissolve into that. As long as contaminated phenomena have not ceased to exist, for that long...

ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་མི་མཛེས་ཏེ། གང་གིས་བླ་ན་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་མའི་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། རྣལ་འབྱོར་མའི་ཚུལ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱིམ་བདག་ཁྱིམ་བདག་མི་ཡིས་ཟོས། ། ཡུལ་དེ་གང་མཐོང་དཔྱད་མི་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གནས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གང་ཞིག་ནི་ཁྱིམ་བདག་ཁྱིམ་བདག་མོ་ཡིས་ཟ་བ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་གང་མཐོང་བ་དེ་ལ་དཔྱད་པར་མི་བྱའོ། ། དེའི་དགོས་པ་ནི། ཀྱེ་གཞན་པོ་དེ་རུ་ག་ལ་འདུ། ། རྣལ་འབྱོར་མི་སྤྱོད་མི་མཐུན་པས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་དུ་རང་གི་ཁྱོ་ཡང་གསོད་ན། གཞན་པོ་ག་ལ་འདུས་ཏེ། འོན་ཀྱང་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་པ་བྱས་ན་རྣལ་འབྱོར་མ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ནི་མི་གསོད་དོ། ། གཞན་ངན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤའི་མིག་གིས་གསོད་པར་མཐོང་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ཀྱིས་གསོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཟོས་པར་ཡང་མེད་དོ། ། འོན་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོར་ཐིམ་པར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ལུང་ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་དང་མི་མཐུན་པ་སྟེ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། བདག་པོ་ཟ་ཞིང་ལྷན་སྐྱེས་མཛེས། ། ཆགས་དང་ཆགས་བྲལ་བྱས་ནས་ནི། ། གཉུག་མའི་དྲུང་གནས་སེམས་མཉམ་པའི། ། རྣལ་འབྱོར་མ་ནི་ང་ཡིས་མཐོང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རང་གི་ཁྱིམ་བདག་ཟོས་ནས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་མཛེས་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་བྱེད་དོ། ། ཁྱོ་གཞན་ཡང་སྟེ། སྔོན་གྱི་ཁྱོ་དང་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་མྱ་ངན་ཡང་བྱེད་དེ།

The innate nature is not beautiful; how then could one attain the state of the unsurpassed Yoginī? If one asks what that state of the Yoginī is, it is said: "The householder is eaten by the householder; whatever object is seen, one should not analyze it." This means that whatever object is seen—such as a place and so forth—that is like being eaten by the householder or householder, one should not analyze it. Its purpose is stated: "O, how could another gather there? Because the yogic conduct is inconsistent." This means: if she even kills her own husband, how could another gather there? However, if others make offerings, because the Yoginī is the very essence of wisdom, she does not kill him. Others, with their physical eyes, see her killing; yet the Yoginīs do not kill, nor do they eat. Rather, the meaning is that they cause [the victim] to dissolve into the innate essence. This is because all the scriptural accounts of the conduct of the Yoginīs are inconsistent with worldly conventions and are inconceivable. To clarify that very point, it is said: "The master is eaten and the innate is beautiful; having abandoned passion and dispassion, I see the Yoginī who dwells in the presence of the innate and whose mind is equanimous." This means that having "eaten" her own householder, she makes the innate nature beautiful. Furthermore, she acts toward passion and dispassion. Regarding the "other husband," she even performs mourning in a manner similar to her former husband.

རང་གི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གནས་ན་ཡང་འདུག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་མ་དེ་ནི་སེམས་ཉམས་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ངས་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་མཐོང་ངོ་། ། དེ་ལ་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་རྣལ་འབྱོར་མའི་ཡེ་ཤེས་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བ་དང་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་སྣང་ཞིང་། དགེ་བ་དང་སྡིག་པའི་རྣམ་པ་བྱེད་ཀྱང་དེས་གནོད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕལ་པ་རྣམས་ལ་ནི་དེ་ལྟར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་འཕྲུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱིམ་བདག་སེམས་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སེམས་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟེ། གནས་དང་ཉེ་བའི་གནས་ལ་སོགས་པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་མ་ནི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་བཀག་པས་ཅི་ཡང་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཟ་ཞིང་འཐུང་ལ་བསམ་མི་བྱ། ། ཇི་ལྟར་སེམས་ལས་ཅི་འབྱུང་བ། ། ཕྱི་རོལ་གྱུར་པ་སྡུག་བསྔལ་འཛིན། ། སྒྱུ་མའི་རྣལ་འབྱོར་མ་དཔེ་བྲལ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ཅུང་ཟད་ཟ་བ་དང་འཐུང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ། དེ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱེད་དེ། གང་དང་གང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་བྱའོ། ། འོན་ཀྱང་སེམས་ལ་གནོད་པ་ནི་མི་བྱའོ། ། སྒྱུ་མའི་རྣལ་འབྱོར་མས་མཚོན་པར་དགའ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་འདྲ་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པར་ཐིམ་པ་ནི་སྔོན་བཞིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་མའི་ལམ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དཀའ་བའི་ལམ་ཡིན་པས་དེའི་བདུད་རྩི་ཐམས་ཅད་བདེ་བར་གྱུར་ན། ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་རུ་ཉིན་མཚན་དབྱེར་མེད་བློ། ། ས་གསུམ་གང་གིས་སྤྲུལ་པ་དེས། །

She also dwells in places that are pleasing to her own mind. Such a yoginī is one whose mind is perfected; I, the Lord of Yogins, see her as inconceivable. In brief, the wisdom of the yoginī is non-dual; although it appears in the form of action and agent, and manifests as virtue and non-virtue, it is not harmed by them, for such is the appearance to ordinary beings. Alternatively, it is because everything is a magical display of the mind. Since the mind is the master, the mind itself takes the form of the body, such as the sacred sites and secondary sites. The yoginī is the nature; by negating that, nothing whatsoever is perceived. This should be understood through the oral instructions of the sublime guru. "Eat and drink, but do not think. Whatever arises from the mind, grasp it as external suffering. The illusory yoginī is beyond example," it is said. Whatever activities such as eating and drinking are performed, they should be done continuously; whatever arises from the mind, that should be done. However, one must not cause harm to the mind. The illusory yoginī symbolizes the dissolution into the coemergent wisdom that is like the wisdom of joy. Since the path of the yoginī is an uncommon and difficult path, if all its nectars become blissful, then everything is well-established; otherwise, it is not. Here, the intellect is inseparable from day and night; by that which emanates the three worlds, [it is so].

སེམས་ཉིད་གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་སྡོམ་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་དེ་ལྟར་ཉིན་མོ་ཡང་མི་ཤེས་ཤིང་མཚན་མོ་ཡང་མི་ཤེས་པས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་དབྱེར་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ས་གསུམ་སྤྲུལ་པ་གང་ཡིན་པའི་སེམས་དེ་ནི་གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སུ་གྱུར་པའམ། དངོས་སུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། ། ཡི་གེའི་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ། ། ཡི་གེ་མེད་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད། ། ཇི་སྲིད་ཡི་གེ་རབ་ཤེས་པ། ། དེ་སྲིད་ཡི་གེ་མེད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཡི་གེའི་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་ལ་གནོད་དོ། ། འདི་ནི་ཁྱོད་དོ། ། འདི་ནི་བུམ་པའོ། ། འདི་ནི་སྣམ་བུའོ་ཞེས་མཁས་པ་རྣམས་བརྗོད་དེ། དོན་དམ་པར་ནི་ཅུང་ཟད་མེད་དོ། ། གང་གིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་མེད་པ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་དཔྱད་ནས་ངག་གི་སྤྲོས་པའི་དྲི་མ་བཅོམ་ནས་རྫུན་པར་བྱས་པས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡི་གེ་མེད་པར་གྱུར་པའོ། ། ཇི་སྲིད་དེ་ལྟར་མ་བྱས་པ་དེ་སྲིད་དུ་མཆོག་གི་དོན་མི་ཐོབ་པའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེས་འདྲི་ན། ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་དེ་བཞིན་ནང་། ། བཅུ་བཞིའི་ས་ལ་རྒྱུན་དུ་གནས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་བཞིན་དུ་ནང་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེས་བཅུ་བཞི་པ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པར་གནས་ཏེ། མཆོག་གི་ཆ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་ཆ་ནི་བཅུ་དྲུག་སྟེ། གནམ་སྟོང་གི་མཐར་ཟླ་བའི་ཆ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ལུས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

"The yoginī who has accomplished the nature of mind should be known as the innate bond." Thus it is said. Since one does not know [it] in that way during the day nor during the night, the mind—which is the nature of wisdom in which body, speech, and mind are inseparable, and which is the emanation of the three levels—is the "accomplished yoginī." The "innate bond" is that which has become wisdom or is directly manifested. "All migrations of letters, without exception, are not even one without letters. As long as letters are thoroughly known, for that long they become letterless." Thus it is said. This refers to the entire range of letters. The learned say, "This is you," "This is a vase," or "This is a cloth," yet in the ultimate sense, not even a slight [entity] exists. There is not even a single letterless [entity] that brings about the accomplishment of Buddhahood itself. Therefore, "thoroughly knowing letters" means that by investigating them, the stains of verbal proliferation are destroyed and rendered false; thus, they become letterless. As long as one has not done so, the supreme goal will not be attained. If one asks what that is: "Just as it is externally, so it is internally; one dwells continuously on the fourteenth level." Thus it is said. Because for the Lord of Yogins, just as it is externally, so too internally is the appearance of wisdom, he dwells continuously on the fourteenth level, without beginning or end, because there is no supreme part [to be added]. Furthermore, the "parts" are sixteen; just as the part of the moon is absent at the end of the new moon, so too is the body absent.

དེ་སྟོང་པ་ནི། ལུས་མེད་ལུས་ལ་གབ་པ་ནི། ། གང་གིས་དེ་ཤེས་དེ་གྲོལ་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལུས་མེད་པ་ནི་དངོས་སུ་ནུས་པར་སོང་བས་གབ་པ་སྟེ། དེ་གང་གིས་ཤེས་པ་དེ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་ལྟར་སོ་སོ་རང་གི་རིག་པར་བྱ་བའི་ལྷན་སྐྱེས་ད་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་མེད་པ་སྟེ། ལུས་མེད་པ་དང་། གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་བརྗོད་པས་གཞུང་མཁན་པོས་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་མ་མཐོང་བ་དེ་སྟོན་པ་ནི། གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ང་ཡིས་སྟོན། ། ཁུ་བ་འཐུངས་པས་བརྗོད་པར་འགྱུར། ། གང་གིས་ཡི་གེ་གཅིག་ཤེས་པ། ། དེ་ཡི་མིང་ནི་མི་ཤེས་སོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་བྱིས་པའི་དུས་སུ་ཡི་གེ་སློབ་པ་ནི། སློབ་དཔོན་གྱི་མདུན་དུ་ཡི་གེའི་ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་སློབ་པའི་དུས་སུ། དང་པོ་འདི་གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྒྲའི་རྩ་བ་དང་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སོགས་པ་སློབ་ཅིང་། ། དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་འབྲས་བུ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མ་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། དོན་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་དམ་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལས་དོན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་ཞིང་འདིར་དཔྱད་ཙམ་ན། དང་པོ་གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་བདེ་བར་བཀླགས་ཀྱི་གཞན་ཡང་སྙིང་པོ་མེད་པ་བཀླགས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཟན་འཚེད་པའི་དུས་སུ་སྙིང་པོ་ཁུ་བ་བླངས་ནས་འཐུང་སྟེ། གཞན་ནི་སྙིང་པོ་མེད་པའོ། ། འདིར་གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་གཅིག་པོ་དེ་བདག་གིས་ཤེས་ཀྱིས། དེའི་མིང་མང་བས་དེའི་མིང་མི་ཤེས་ཏེ། འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Regarding that emptiness, it is said: "That which is bodiless yet hidden within the body—whosoever knows that will be liberated." This means that because it is actually potent, it is "hidden"; whoever knows that will be liberated. How is it to be known through one's own individual awareness? It is the coemergent that is currently absent for worldly beings, because it is bodiless and primordially unborn. Here, the author of the text demonstrates the non-perception of self and other entities, saying: "May it be established! I shall show it. By drinking the essence, it will be expressed. Whoever knows the single syllable, Does not know its name." Just as when children learn the alphabet, in the presence of a teacher, at the time of learning the "parents" of the letters and so forth, they first say, "May this be established," and so on. They learn the roots of grammar, the verbal bases (dhātu), and so forth; yet, in all such analytical study, they do not see even a single result in the letters themselves, because they do not understand the meaning. Furthermore, it is from a sublime spiritual friend (kalyāṇamitra) that the thorough knowledge of the meaning arises. If one examines this here, first saying "May it be established" is merely reciting it pleasantly, but it is otherwise essence-less. Just as when cooking food, one takes the essence, the broth, and drinks it, while the rest is essence-less. Here, I know that single syllable "May it be established" (sidhyatu); yet, because its names are many, I do not know its name, for it is inexpressible as being "like this."

ཇི་ལྟར་བྱིས་པའི་དུས་སུ་འདི་གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱས་པའི་མིང་ཤེས་ཀྱང་། དོན་མི་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཆེར་སྐྱེས་པའི་དུས་ན། དོན་ཤེས་ཀྱང་མིང་མི་ཤེས་པའོ། ། མ་ལུས་རང་བཞིན་མི་ཤེས་གང་ཞིག་གིས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མི་ཤེས་པས་ཁམས་གསུམ་དུ་ལྟུང་སྟེ། རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་སམ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་དེ་ཡིས་རང་ཉམས་ཤིང་གཞན་ཡང་ཉམས་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཀུནྡུ་རུ་ཡི་སྐད་ཅིག་ལ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་གྲུབ་པ་ནི། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀུནྡུ་རུའི་སྒོ་ནས་བདེ་ཆེན་གྲུབ་ཅེས་ཟེར་བ་ནི་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་རི་དྭགས་སྐོམ་པ་ཡིས། ། སྨིག་རྒྱུའི་ཆུ་ལ་རྒྱུག་པ་ནི། ། སྐོམ་པས་འཆི་ནས་ནམ་མཁའི་ཆུ་རྙེད་དམ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རི་དྭགས་སྐོམ་པས་གདུངས་པས་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་མཐོང་ནས། དེའི་གནས་སུ་རྒྱུག་པ་ལས་ཆུ་མ་རྙེད་ནས་སྐོམ་པས་འཆི་སྟེ། ནམ་མཁའི་ཆུ་ཇི་ལྟར་རྙེད་པར་འགྱུར་ཏེ། མི་རྙེད་ཅེས་པའོ། ། གཞན་དུ་དབང་པོ་གཉིས་སྦྱོར་གྱི་བདེ་བས་ནི་མི་རྙེད་དེ། རྨོངས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་འདི་ལས་འདི་ཉིད་རྙེད་པར་འདོད་དོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་པདྨ་གཉིས་པར་གནས། ། བདེ་བ་གང་གིས་རྣམ་རོལ་བ། ། ཅི་སྟེ་དེ་བདེ་ནུས་མེད་པས། ། ས་གསུམ་རེ་བ་ཇི་ལྟར་རྫོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་ལས་དང་པོ་པ་དང་། དབང་པོ་ཐ་མའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འདོད་ཆགས་ལ་ཞེན་པ་རྣམས་ལས་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་རོལ་པའི་ཐབས་འདིས་སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ། །

Just as when one is a child, although one knows the name of an object, one does not know its meaning, so too, when one has grown up, although one knows the meaning, one does not know the name. It is said: "By whom the nature of all things is not known." Because one does not know the coemergent, one falls into the three realms, for one does not realize the self-arisen wisdom or the inexpressible nature. Furthermore, by that [ignorance], one ruins oneself and ruins others as well. If one asks how that is so, it is said: "In the moment of kunduru, the great bliss is accomplished." To say that great bliss is accomplished by means of kunduru is due to delusion. It is said: "Just as a thirsty deer runs toward the water of a mirage, having died of thirst, will it find the water of the sky?" Just as a deer tormented by thirst sees a mirage as water and runs toward its location, but failing to find water, dies of thirst—how could it find the water of the sky? It will not find it. Otherwise, the bliss of the union of the two organs is not found; yet the deluded worldly people desire to find it through this very [method]. To demonstrate that very point, it is said: "Abiding in the union of the vajra and lotus, whatever bliss is manifested—if that bliss is powerless, how can the hopes of the three worlds be fulfilled?" This is taught by the Blessed One as a method for the play of great passion, by which the state of a Buddha is accomplished for beginners and yogis of inferior faculties who are attached to desire.

དེ་བཞིན་དུ་མདའ་བསྣུན་གྱིས་དེ་ནས་ཕྱུང་སྟེ། འདི་བསྟན་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་བདེ་བས་དབང་པོ་ཐ་མའི་སྐྱེས་བུ་རོལ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་ས་གསུམ་གྱི་བདེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཅི་སྟེ་མི་བྱེད་དེ། ཐམས་ཅད་དེའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། ཡང་ན་ཐབས་དེ་སྐད་ཅིག་མ། ། ཡང་ན་དེ་གཉིས་གཉིས་མེད་དེ། ། བླ་མའི་དྲིན་གྱི་བསོད་ནམས་ཀྱིས། ། བརྒྱ་ལ་འགའ་ཡིས་ཤེས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་ནི་དགའ་བ་བཞིའི་སྐད་ཅིག་མའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དུས་སུ་དེ་ཉིད་མཚོན་པའོ། ། དེ་ཡང་མཆོག་དང་དགའ་བྲལ་གྱི་དབུས་སུ་ཡིན་པས་ཐ་དད་པ་ནི་མགོ་རྩོམ་པས་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པའི་དུས་སོ། ། ཐ་དད་མེད་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གི་དྲིན་གྱིས་སྐྱེས་བུ་ཁ་ཅིག་གིས་ཤེས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པ་ཐུན་མོང་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་བདག་གི་བླ་མ་དམ་པའི་གདམས་ངག་གི་སྒོ་ནས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་རིག་པས་སྐྱེ་འགྲོ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་ལ་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཀྱེ་གྲོགས་དག་ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ། ། འདི་ལ་བདག་གཞན་ཡོད་མ་ཡིན། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་དགའ་བཞི་བའི་སྐབས། ། གཉུག་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཤེས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཟབ་མོ་ནི་དཔྱད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་དྲན་པས་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །

Likewise, Saraha then extracted and taught this: "By the bliss of the union of the vajra and the lotus, what person of inferior capacity enjoys, why should that not bring the bliss of the three realms to full perfection? Since everything is of that nature, it brings the intention of all to the full perfection of Mahāmudrā; this is because great compassion is made manifest." Alternatively, it is said: "The method is the momentary; Or rather, those two are non-dual. By the merit of the guru’s kindness, Perhaps some will come to know it." The "momentary" refers to the specific moment of the four joys. Alternatively, it indicates the time of non-duality. Since that occurs between the "supreme joy" and the "joy of separation," the "distinct" is the beginning of the process, the time when the "various aspects" and so forth arise. The "non-distinct" is the essence of the coemergent (sahaja); it is known by some individuals through the kindness of the sublime guru’s instructions, but not by ordinary worldly people. Therefore, by means of the instructions of my own sublime guru, I have clarified this through the reasoning taught above for the commonality of all living beings. It is said: "O friends, in this profound and vast, There is neither self nor other. In the occasion of the four joys of the coemergent, It is known through the experience of the innate." "Profound" means that through the power of analysis and continuous mindfulness, one becomes capable of [realizing] the directions and the non-directions.

དེ་ལྟར་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་དེ་ལ་ནི་བདག་དང་གཞན་ཐམས་ཅད་ཉམས་ཏེ་གདོད་མ་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟ་བུའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དགའ་བ་བཞིའི་དུས་སུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། འདིའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་པ་ནི། ། མུན་ནག་ཆེན་པོར་ཟླ་ཤེལ་གྱིས། ། ཇི་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་པ་བཞིན། ། མཆོག་ཏུ་བདེ་བ་སྐད་ཅིག་ལ། ། སྡིག་པ་མ་ལུས་ཕམ་བྱེད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདི་མུན་ནག་ཆེན་པོའི་ནང་དུ་ཟླ་ཤེལ་གྱི་ནོར་བུའི་སྣང་བས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དུས་སུ་རིགས་ངན་རྐུན་མ་ལ་སོགས་པས་གཞན་གྱི་ནོར་རྐུ་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། མཆོག་ཏུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་སྐད་ཅིག་མའི་དུས་སུ་འཁོར་བའི་སྡིག་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཉམས་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟར། སྡུག་བསྔལ་སྣང་བྱེད་ནུབ་པ་ན། ། སྐར་མ་པ་ཝ་སངས་ནི་འཆར། ། འདི་ལྟར་གནས་པའི་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ། ། འདི་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་འོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་སོ་གའི་དུས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཉིན་མཚན་དེ་ནུབ་ནས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བའི་གཙོ་བོ་སྐར་མ་པ་ཝ་སངས་འཆར་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་སྒོམ་ཞིང་གནས་པ་གང་གིས་སྣ་ཚོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་ཏེ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་རྣལ་འབྱོར་པའི་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། རྨོངས་པ་སེམས་ཀྱིས་སེམས་ལ་རྟོགས། ། ལྟ་བ་ངན་པ་ཀུན་ལས་གྲོལ། ། མཆོག་ཏུ་བདེ་ཆེན་འདི་ཡིན་ཏེ། ། དེ་ལ་དངོས་གྲུབ་དམ་པ་ཡོད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ།

Thus, in that which is supremely profound, both self and other are exhausted, because from the very beginning there is no arising. At the time of the four joys of the coemergent, one should realize the experience of the coemergent. To show its benefits, it is said: "Just as the moonstone Brings clarity to the great darkness, In a single moment of supreme bliss, All misdeeds without exception are defeated." This means that just as a base thief or the like might steal the wealth of others when the light of a moonstone jewel illuminates the midst of great darkness, so too, in the momentary instant devoid of the characteristics of supreme great bliss, all the sinful conduct of saṃsāra is exhausted. Furthermore, it is said: "When the light that reveals suffering sets, The planet Venus rises. Thus, the emanation of the abiding state is emanated; This is the maṇḍala wheel." This means that just as in the summer season, when the days and nights of suffering have set, the extremely cool lord, the planet Venus, rises, so too, by meditating on and abiding in such a maṇḍala wheel and so forth, one emanates the various conventional emanations of the Buddha’s body. The meaning is that one should understand the maṇḍala wheel to be the very essence of that. Again, to show the activity of the yogi, it is said: "The deluded mind realizes the mind; It is liberated from all evil views. This is supreme great bliss; In it, the sublime siddhi resides." This is what was taught.

ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་དཔྱོད་དང་། ཅི་སེམས་དང་སེམས་མེད་པ་སྔོན་དུ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། སེམས་ཉིད་དམ་པ་སེམས་མེད་ཉིད། ། གཉིས་ཀ་མེད་ཅིང་ཅུང་ཟད་མེད། ། འགྲོ་བ་མ་ལུས་འཁྲུལ་བའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ངན་པ་བོར་ཏེ། མ་ལུས་པའི་བདག་དང་སྐྱེས་བུ་དང་། ། སྲོག་ལ་སོགས་པ་བྱ་བ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་དག་པར་གྱིས་ཤིག་དང་། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མཆོག་ཐོབ་པ་ནི་དེ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་གླང་པོ་ཡན་དུ་ཆུག། དེ་ལ་བདག་ནི་མ་འདྲི་ཤིག། ནམ་མཁའི་རི་བོ་ཆུ་འཐུང་དང་། ། དེ་ཡི་འགྲམ་དུ་རང་དགར་ཞོག། ཅེས་གསུངས་ཏེ། འཁོར་བའི་ནང་དུ་དགའ་བའི་སེམས་ཀྱི་གླང་པོ་ཡན་དུ་ཆུག། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པས་དེ་ཉིད་དུ་ཐིམ་པའི་ཕྱིར། ། འོན་ཀྱང་མུ་སྟེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པས་དམྱལ་བར་ལྟུང་ངོ་། ། སྙིང་རྗེ་ཅན་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཡོངས་སུ་གནས་པས་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་ཞིང་བདེ་བར་གནས་སོ། ། སེམས་ཀྱི་གླང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནམ་མཁའི་ཆུ་འཐུང་ཞིག། དེའི་འགྲམ་དུ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཆུ་འགྲམ་མོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཡང་མངོན་པར་ཞེན་པར་མ་བྱེད་ཅེས་དགོངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཡུལ་གྱི་གླང་པོའི་སྣས་བླངས་ནས། ། ཇི་ལྟར་གསོད་པ་ལྟར་སྣང་ཡང་། ། རྣལ་འབྱོར་གླང་པོ་སྐྱོང་བ་བཞིན། ། དེའི་ཚེ་བྱུང་ནས་སོང་བ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

Examine the mind with your own mind; for neither the mind nor the absence of mind exists, as both have already been refuted by the two preceding reasonings. Thus it is said: "The supreme nature of mind is the absence of mind; It is neither dual nor even slightly existent; All wandering beings are without exception deluded." Abandoning such evil views, [realize that] the self, the person, the life-force, and so forth—all such base activities—are merely conventional. Therefore, purify everything into the nature of great bliss, for the attainment of the supreme supramundane state depends upon that. Thus it is said: "Let the elephant of the mind roam free; Do not question it as to a self. Let it drink the water of the mountain in the sky And rest at its base as it pleases." This means: let the elephant of the mind that delights in cyclic existence roam free. Why? Because all phenomena depend upon that very [nature] and thus dissolve into it. However, all non-Buddhists, by committing acts such as taking life, fall into hell. Those with compassion, by abiding fully in the path of the ten virtuous actions, go to the higher realms and dwell in happiness. Let the elephant of the mind drink the water of the sky in a manner that pervades all; its "bank" is the bank of the water of great bliss. The intention is: although it is great bliss, do not become attached to it. Likewise, it is said: "Though it appears to be killed As it is seized by the trunk of the object-elephant, It is like a yogi taming an elephant: At that time, it has arisen and then departed."

དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་གྱི་གླང་པོ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དེ། ཡུལ་དང་དབང་པོ་ལྟ་བུར་མཆུ་ཡིས་བླངས་ནས་གསོད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་མི་འཆི་སྟེ། གླང་པོ་དང་རྩེ་མཁས་པས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་ཕྱིར་བྱུང་ནས་གནས་སུ་འགྲོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་བཟའ་བྱ་མ་ཡིན་པ་དེ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། གང་ཞིག་སྲིད་དེ་མྱ་ངན་འདས་པའོ། ། དེ་ལ་དབྱེ་བ་མ་སེམས་ཤིག། རང་བཞིན་གཅིག་པས་རྣམ་པར་སྤོངས། ། དྲི་མེད་དེ་ནི་ང་ཡིས་རྟོགས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ལས། ། འཁོར་བ་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེ་ནི་དབྱེར་མེད་པའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། ཁྱིམ་དུ་མ་འདུག་ནགས་མ་འགྲོ། ། གང་ན་འདུག་ཀྱང་སེམས་ལ་ལྟོས། ། མ་ལུས་རྒྱུན་དུ་བྱང་ཆུབ་གནས། ། སྲིད་གང་མྱ་ངན་འདས་གང་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཁྱིམ་དང་ནགས་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ངེས་པར་གནས་པར་མི་བྱ་སྟེ། གནས་གཉིས་པོ་ལ་ཞེན་ན་རྣམ་རྟོག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། གང་དང་གང་ཟ་བ་དང་། འཆགས་པ་དང་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུ་དེ་ལ་སེམས་ཡོངས་སུ་ཆགས་པར་མ་བྱེད་ཅིག། རྫུན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར། མཁས་པས་མ་ལུས་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱང་ཆུབ་གནས་པ་སྟེ། གང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ནི་མེད་དེ། རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་།

Likewise, the "wild elephant of the object" refers to all phenomena. Although it appears as if one is killing it by seizing it with the trunk—like an object or a sense faculty—it does not die, because the elephant and the one skilled in play are [one]. It is said that the Lord of Yogis, having emerged, goes to his abode. Thus, he intends that it is improper to consume that which is not to be consumed. Accordingly, it is said: "That which is existence is nirvāṇa. Do not think of a distinction between them. Since their nature is one, abandon [duality]. I have realized that stainless state." Just as the noble Nāgārjuna stated in the Yuganaddhakrama: "Samsara and nirvāṇa..." and so forth; likewise, the non-duality of samsara and nirvāṇa is called the "indivisible union" (yuganaddha). To clearly demonstrate that very point: "Do not stay in the house, do not go to the forest. Wherever you stay, look at the mind. Without exception, one always abides in enlightenment. What is existence? What is nirvāṇa?" Thus it is said. One should not remain fixed in either the house or the forest, for if one is attached to those two places, conceptual thoughts will arise. If one asks, "Then what should be done?" it means: at whatever time one is eating, walking, sleeping, and so forth, do not allow the mind to become attached to those things. Regard them as merely false cognitions. Therefore, the wise always and continuously abide in enlightenment without interruption; there is not even the slightest thing that arises, because of self-arisen wisdom (svayambhū-jñāna). And so it is said:

མྱ་ངན་འདས་དང་འཁོར་བ་ཉིད། ། དེ་ཉིད་མ་མཐོང་རྟོགས་པར་བྱེད། ། འཁོར་བ་(མྱང་ན་,མྱ་ངན་)འདས་པ་མེད། ། དེ་ཉིད་མ་མཐོང་རྟོགས་པར་བྱེད། ། འཁོར་བ་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། གཉིས་ཀ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད། ། མྱ་ངན་འདས་ཞེས་དེ་ལ་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་མཆོག་ཡིན་པར་གྲུབ་པའོ། ། དེ་སྟོན་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཁྱིམ་དང་ནགས་ན་གནས། ། འདི་ཡི་དབྱེ་བ་ཤེས་པར་གྱིས། ། དྲི་མེད་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ། ། དེ་ནི་རྟོག་པ་མེད་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཁྱིམ་དང་ནགས་ན་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དབྱེ་བ་དགོངས་པའི་ཚིག་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཁྱིམ་ནི་རང་གི་ལུས་སོ། ། ནགས་ནི་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་མེད་དོ། ། འདི་ནི་བདག་དང་འདི་ནི་གཞན། ། གང་གིས་དེ་ནི་ཡོངས་སེམས་པ། ། དབྱེ་བས་འཆིང་དང་བྲལ་བར་བྱ། ། དེས་ནི་བདག་ཉིད་གྲོལ་བའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ། གང་གིས་འདི་ནི་བདག་འདི་ན་གཞན་ཞེས་གསུངས་ཏེ་བྱ་བ་གང་དེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྒོམ་པ་དེ་དབྱེ་བས་འཆིང་བ་མེད་ཀྱང་འོན་ཀྱང་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་བཅིངས་པའོ། ། དེའི་ཚེ་བདག་ཉིད་གྲོལ་ཡང་མ་གྲོལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བདག་དང་གཞན་གྱི་ཆར་མི་རྟོག་གོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། བདག་དང་གཞན་དུ་འཁྲུལ་མ་བྱེད། ། མ་ལུས་རྒྱུན་དུ་སངས་རྒྱས་ཡིན། ། འདི་ཉིད་དྲི་མེད་གོ་འཕང་མཆོག། སེམས་ཉིད་རང་བཞིན་དག་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ།

"Nirvāṇa and saṃsāra itself are realized by not seeing reality. There is no saṃsāra and no nirvāṇa; they are realized by not seeing reality. Neither saṃsāra nor nirvāṇa exist as two; the thorough knowledge of saṃsāra itself is what is called 'nirvāṇa.'" Thus it is said. Therefore, it is established that the essence of awakening is the supreme non-dual essence. To demonstrate this: "Awakening dwells in the home and the forest; understand this distinction. Within the stainless nature of the mind, one should remain without conceptualization." Thus it is said. The awakening characterized as explained above does not exist in the home or the forest; such a distinction should be understood through intentional language. "Home" refers to one's own body. "Forest" refers to forms such as vases and woolen cloth. In those, there is no awakening. "Whoever thoroughly contemplates 'this is self' and 'this is other,' through that distinction, they are bound; by that, they are liberated." Thus it is said. Whoever speaks of "this is self" and "this is other," and whoever meditates erroneously upon those, is bound by that distinction; yet, although they are not bound, they are themselves bound. At that time, it is said that although they are liberated, they are not liberated; therefore, the intention is that one does not conceptualize in terms of self and other. Furthermore: "Do not be deluded by self and other; the entire continuum is the Buddha. This itself is the supreme stainless state, the nature of the mind, pure." Thus it is said.

སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་རྣམས་དང་པོ་ཉིད་ནས་སངས་རྒྱས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་དང་པོ་ཉིད་ནས་གློ་བུར་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་བསྒོས་པས་མ་རྟོགས་ཏེ། རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཡིན་པ་མ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་དྲི་མ་མེད་པའི་མཆོག། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འཛིན་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཉིས་མེད་སེམས་ཀྱི་སྡོང་པོ་མཆོག། ས་གསུམ་མ་ལུས་ཁྱབ་པར་སོན། ། སྙིང་རྗེའི་མེ་ཏོག་འབྲས་བུ་འཛིན། ། མིང་ནི་གཞན་ལ་ཕན་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་མཆོག་གི་དོན་བསྟན་ནས་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྟོན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་གང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་བཞིན་དུ་ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པར་སོན་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་སྙིང་རྗེའི་མེ་ཏོག་གི་འབྲས་བུའི་མིང་ནི་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟོང་པའི་སྡོང་པོ་མེ་ཏོག་སྐྱེས། ། སྙིང་རྗེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་། ། ལྷུན་གྲུབ་གཞན་གྱི་འབྲས་བུ་སྟེ། ། བདེ་བ་འདི་ནི་སེམས་གཞན་མིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་སྟོང་པའི་འབྲས་བུ་སྙིང་རྗེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཡང་བསམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོན་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྙིང་རྗེ་སྟོན་པ་ནི། སྟོང་པའི་སྡོང་པོ་སྙིང་རྗེ་མིན། ། གང་ལ་རྩ་བ་ལོ་འདབ་མེད། ། དེ་ལ་དམིགས་བྱེད་གང་ཡིན་པ། ། དེ་ནི་ལྷུང་ནས་ཡལ་ག་ཆག། ཅེས་གསུངས་ཏེ།

Sentient beings are buddhas from the very beginning; however, because they have been permeated from the very beginning by adventitious conceptual thoughts, they do not realize it and do not know that they themselves are buddhas. That very state is the supreme stainlessness; the essence of the mind is the nature of awakening, because it is free from grasping at any entity. "The supreme trunk of non-dual mind Pervades the three realms without exception; It bears the flowers and fruits of compassion, And its name is 'benefiting others.'" Thus, having shown the supreme meaning, he shows the benefit for others: the non-dual mind of the yogi pervades the three realms without exception, like a wish-fulfilling tree; this is the meaning of "all is non-dual." The name of the fruit of its flowers of compassion is "benefiting others," because it extensively brings about the awakening of a buddha and so forth for everyone, in every way. "The trunk of emptiness gives rise to flowers, From which various forms of compassion emerge; The spontaneously present fruit for others— This bliss is not something other than the mind." Thus, the fruit of emptiness, through various forms of compassion, fulfills diverse intentions even without being sought. However, to show that compassion which is not fully perfected, it is said: "The trunk of emptiness is not compassion If it lacks roots and foliage; Whatever object it focuses upon, That will fall and its branches will break." Thus it is said.

སྟོང་པའི་སྡོང་པོ་སྙིང་རྗེ་མིན་པ་ནི་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་འདིར་དམིགས་པ་མེད་པའི་སྙིང་རྗེ་ལ་སྙིང་རྗེ་མིན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྡོང་པོ་དེ་ལ་རྩ་བ་དང་ལོ་འདབ་མེད་དོ། ། སྒོམ་པ་དང་སྒོམ་པ་པོ་དང་། བསྒོམ་བྱ་གདོད་མ་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་དམིགས་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷུང་ནས་ཡལ་ག་ཆག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གཅིག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་སོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ས་བོན་གཅིག་ལ་སྡོང་པོ་གཉིས། ། ལྟོས་པ་མེད་པས་མེ་ཏོག་གཅིག། འདིར་ནི་དབྱེར་མེད་གང་མཐོང་སྟེ། ། སྲིད་དང་མྱ་ངན་འདས་ལས་གྲོལ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ས་བོན་གཅིག་ལ་སྡོང་པོ་དང་ཡལ་གའི་བྱེ་བྲག་གཉིས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་འབྲས་བུ་ལས་ཐ་མི་དད་དོ། ། རྒྱུ་དེ་ལྟ་བུ་ལས་འབྲས་བུའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་དང་འཁོར་བ་དབྱེར་མེད་པར་མཐོང་བ་དེ་ནི་ཐར་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་འདོད་པ་ཅན་འོང་ཚེ། ། དེ་ནི་རེ་བ་མེད་སོང་ནས། ། ཁམ་པོར་དུམ་བུ་བླངས་ནས་ནི། ། ཀྱེ་ཧོ་རང་ཁྱིམ་བོར་ལ་སོང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་དོན་མཐའ་དག་འཁོར་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དེའི་ཚེ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པ་དང་བུ་དང་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་རྒྱས་པ་ནི་སྦྲུལ་གྱི་དུག་དང་འདྲ་བར་གནོད་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པས་འདོད་པ་ཅན་སློང་བའི་མི་འོངས་པའི་ཚེ།

The "non-compassion" of the trunk of emptiness refers to compassion without an object, because emptiness and compassion are inseparable. That trunk of emptiness has no roots or foliage, because the meditation, the meditator, and the object of meditation have been non-existent from the very beginning. In that regard, whatever acts as the observer is like a fallen branch that has broken off, because the three realms are of a single essence. To demonstrate this very point, it is said: From a single seed, two trunks arise; Without dependence, a single flower. Whoever sees them here as inseparable Is liberated from both existence and nirvana. Thus it is taught. From a single seed, two distinct trunks—the trunk and the branches—arise; in that way, cause and effect become two, yet they are not separate from the fruit. Because it is said that the fruit arises from such a cause, seeing the Buddha and samsara as inseparable is liberation, for it is the realization of non-duality. It is further said: When a seeker comes, He departs without hope. Having taken a shard of a clay pot, Kye ho! Leave your own home and go! Thus it is taught. At that time, when one is free from attachment to all the enjoyments of samsara as explained above, realization will occur. Attachment to enjoyments and the flourishing of children, grandchildren, and so forth, are like the venom of a snake, for they cause harm. Therefore, when a compassionate person encounters a seeker who comes with desire:

བདག་ཉིད་སྲིད་པའི་དབང་གིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྟེར་ན་ང་ལ་དངོས་གྲུབ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བསམས་ནས་རང་གི་ཁྱིམ་ནས་ཐོན་ཏེ་ཕྱིར་བོར་བའི་ཁམ་ཕོར་བླངས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ལ་ཕན་པ་མ་བྱས་ཤིང་། ། འདོད་པ་ལ་ནི་མི་སྟེར་བ། ། འདི་ནི་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་གང་། ། དེ་བས་རིང་པོར་བྱས་ན་རུང་། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་ལ་ཕན་པ་མ་ནུས་ན་ཁྱིམ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་དགོས་པ་ཅི་ཡོད། གལ་ཏེ་གསེར་ལ་སོགས་པའི་ནོར་ཡོད་པ་སྦྱིན་པར་མི་གཏོང་ན་འཁོར་བར་གནས་པ་ལ་ནོར་དེར་འབྲས་བུ་མེད་ཅེས་བྱའོ། ། དེའི་ཚེ་རང་ཉིད་བོར་བ་བྱས་ན་རུང་གི་ཁྱིམ་ནས་འཐོན་ལ་ལུས་དང་སྲོག་ལ་མི་ལྟ་བར་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་དོ་ཧ་མཛོད་ཀྱི་ཊཱི་ཀ་དཀའ་བའི་དོན་འགྲེལ་བྱས་པའོ། ། རང་གིས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། དཀའ་འགྲེལ་བྱས་པ་འདི་ཡིས་ནི། ། མིང་ནི་བདག་ཉིད་གོ་བྱེད་པ། ། བླ་མ་བརྒྱུད་རིམ་གསལ་བྱེད་པའོ། ། གང་ཚེ་གཞན་གྱིས་བལྟས་ནས་ཀྱང་། ། དེ་ཚེ་དེ་ལ་ཕན་གྱུར་ན། ། དེ་ན་སེམས་ཅན་དོན་གྱུར་ཡིན། ། དེ་ལྟ་མིན་ན་བཟོད་པར་ཞུ། ། རང་གི་དོན་དང་གཞན་དོན་དུ། ། བདག་གིས་འདི་བྱས་བསོད་ནམས་ཀྱིས། ། དེ་ཡིས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀུན། ། རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་ཤོག། དོ་ཧ་མཛོད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དཔལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཡུལ་ཀོ་ས་ལར་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཤྲཱི་བཻ་རོ་ཙ་ན་བཛྲས་བསྒྱུར་བའོ། ། ། །

If, due to the power of self-clinging, one does not give even a little, one will not attain accomplishments (siddhi). Thinking thus, one should leave one's home, take up the discarded clay bowl, and not be attached to enjoyments. To demonstrate this, it is said: "If one has not benefited others, And does not give to those who desire, Whatever the fruit of cyclic existence (saṃsāra) may be, It is better to cast it far away." If one is unable to benefit others, what is the use of a home and enjoyments? If one does not give away wealth such as gold that one possesses, then that wealth has no fruit for one who remains in cyclic existence. At such a time, it is better to cast oneself out; the meaning is that one should leave the home and dwell without regard for body or life. This is a commentary on the difficult points of the Dohākośa composed for the sake of ordinary, childish beings. For the sake of my own understanding, I have composed this commentary on the difficult points. By this, may I understand my own name, and may the lineage of the gurus be clarified. If others look upon it and it benefits them, then it has served the purpose of sentient beings. If it is not so, I ask for your forbearance. Through the merit of having composed this for my own sake and for the sake of others, may the entire world attain self-arisen wisdom (svayambhū-jñāna). The Dohākośa-pañjikā composed by the great master Śrī Advayavajra is complete. Translated by the great yogin Śrī Vairocanavajra, born in the land of Kosala in South India.