An Extensive Commentary on the “Ten Verses on Suchness”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཏཏྟྭཱ་ད་ཤ་ཀ་ཊཱི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཅུ་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། གང་དག་ངོ་བོ་དམ་པ་བླ་མའི་ཆ་ཡི་སྙིང་རྗེའི་མཐུ་ལས་ནི། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དངོས་པོ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀུན་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འགྱུར། ། དེ་དག་ཉིད་ལ་གུས་པས་ཕྱག་བྱར་འོས་ཤིང་རྟག་ཏུ་བསྟེན་པར་རིགས། ། དེ་ལ་བཏུད་དེ་དེ་ཉིད་བཅུ་པའི་རྣམ་བཤད་ཡང་དག་བརྩམ་པར་བྱ། ། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་འདིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཚད་མ་དང་དབུ་མ་དང་ལུང་གི་གྲུབ་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་རིམ་པ་རྒྱས་པར་བསྟན་ནས་སྔགས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་མདོར་བསྡུས་པར་མཛད་པར་བཞེད་ནས་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་གཞན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་དང་པོར་ཕྱག་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་ཡོད་མེད་སྦྱོར་བ་སྤངས། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཕྱག་འཚལ་(བཏུང་,བཏུད)། ། ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། ། མགོན་པོ་བྱམས་པས་ཀྱང་། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་མཐའ། ། མཚན་མ་མེད་དང་དོན་དམ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། ། ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །

In the language of India: Tattvadaśakaṭīkā. In the language of Tibet: De kho na nyid bcu pa'i rgya cher 'grel pa (The Extensive Commentary on the Ten Verses on Suchness). Homage to the glorious Vajrasattva! Those who, through the power of compassion—the portion of the guru’s sublime essence—attain the awakening that is the perfection of suchness, the reality of union; to them, one should pay homage with devotion and it is right to rely upon them constantly. Having bowed to them, I shall now correctly compose an explanation of the Tattvadaśaka. Then, this master, having extensively taught the stages of entering the meanings established by valid cognition, the Middle Way, and scripture, intended to provide a concise quintessential instruction on the Perfection of Wisdom that accords with the system of Mantra. To first pay homage to the very nature of the three bodies, which are the essence of the nature of phenomena (dharmatā) and are designated as the Perfection of Wisdom—the identity of suchness, the subject matter, the goal to be accomplished, and the means of accomplishment—he says: "I pay homage to suchness, which is free from the application of existence and non-existence." Suchness is the way in which phenomena exist. Suchness, the nature of phenomena (dharmatā), the expanse of phenomena (dharmadhātu), the limit of reality (bhūtakoṭi), the ultimate (paramārtha), and emptiness (śūnyatā) are its synonyms. As the Protector Maitreya said: "In brief, emptiness is suchness, the limit of reality, the signless, and the ultimate; the expanse of phenomena is its synonym." Thus it is said.

ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ཏུ་ཞེན་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་དག་སྤངས་པ་ནི་བྲལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་འདུད་པ་སྟེ། ལྷག་པར་མོས་པས་ལན་གཉིས་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལ་ཡོད་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་ཡོད་པ་སྟེ། བདེན་པ་དང་། དངོས་པོ་དང་འཁོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དོན་གཅིག་གོ། ། མེད་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་མེད་པ་སྟེ། མི་བདེན་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དོན་གཅིག་གོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བས་འགྲོ་བ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དངོས་པོ་ངོ་བོས་སྐྱེ་བ་མེད། ། མ་སྐྱེས་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན། ། མ་སྐྱེས་པ་ཡི་རང་བཞིན་གྱིས། ། སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་འདོད། ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མིན། ། སྲིད་མེད་མྱ་ངན་འདས་པ་མིན། ། བདེ་བ་མ་ཡིན་མི་བདེ་མིན། ། རྟག་པ་མ་ཡིན་ཆད་པའང་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། བློ་གྲོས་དམན་པ་འགའ་ཞིག་གིས། ། ཡོད་པ་འང་ནི་མེད་མཐོང་བ། ། དེ་ཡིས་དངོས་རྣམས་ཉེར་ཞི་ཞིང་། ། དགེ་བའི་བལྟ་བྱ་ཉིད་མ་མཐོང་། ། ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་རྟག་པར་བལྟ། ། མེད་པའོ་སྙམ་ནའང་ཆད་པ་སྟེ། ། མཐའ་དེ་གཉིས་ལས་རྣམ་གྲོལ་བར། ། ཆོས་འདི་རྒྱལ་བས་བསྟན་པ་ཡིན། ། བློ་གང་ཡོད་དང་མེད་པ་ལས། ། རྣམ་པར་འདས་ཤིང་མི་དམིགས་སོ། ། དེ་དག་མི་དམིགས་ཟབ་མོའི་བློས། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་དོན་སྒོམ་བྱེད། ། དངོས་པོས་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་ལ། །

Adherence to existence and non-existence is the application of existence and non-existence; the abandonment of these is freedom. To that very [reality], one pays homage and bows, expressing it twice with exceptional devotion. In that regard, the application of existence is existence; truth, entity, saṃsāra, birth, permanence, and so forth, are synonymous. The application of non-existence is non-existence; untruth, non-entity, the unarisen, nirvāṇa, and cessation, and so forth, are synonymous. Because suchness is free from the application of existence and non-existence, it is the nature of the dependent origination of beings. "Entities do not arise by way of their own essence; The unarisen are like flowers in the sky. By the nature of being unarisen, Arising is asserted as suchness. Therefore, entities do not exist; Non-existence is not nirvāṇa. It is neither bliss nor suffering; It is neither permanent nor annihilated." These are the verses of praise. Regarding that very point, the venerable Nāgārjuna said: "Some of inferior intelligence Perceive existence and non-existence. Because of that, they do not see The pacification of entities, the virtuous object of vision. To think 'it exists' is to view it as permanent; To think 'it does not exist' is nihilism. The Victorious One taught this Dharma As being completely free from those two extremes. The mind that transcends existence and non-existence Does not apprehend them. Through the profound mind that does not apprehend them, One meditates on the meaning of dependent origination. Liberation is not through entities..."

དེ་ལས་དངོས་མེད་ཀྱིས་ཀྱང་མིན། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་ཡང་ཤེས་ན། ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། འཁོར་བ་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། གཉིས་པོ་ཉིད་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། ། འཁོར་བ་ཉིད་ནི་ཡོངས་ཤེས་ན། ། མྱ་ངན་འདས་པ་ཞེས་བྱར་བརྗོད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཡོད་དང་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རེ་ཞིག་འགྲོ་བ་འདི་དག་ནི། ། གཅིག་དང་དུ་མ་བྲལ་ཕྱིར་མེད། ། རི་དང་རྒྱ་མཚོ་ས་གཞི་དང་། ། ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པར། ། སྣ་ཚོགས་འདི་དག་རབ་སྣང་ཕྱིར། ། རང་བཞིན་གཅིག་པར་རིགས་པ་མིན། ། རི་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ཡང་། ། སོ་སོའི་ཆ་ཡིས་རིགས་པ་མིན། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་མི་ཕྱེད་པའི་ལུས་ཅན་སོ་སོ་རེ་རེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱོགས་ཆའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཐ་དད་པས། ། རྡུལ་ཕྲན་ལ་ཡང་ཐ་དད་སྣང་། ། ཆ་ཤས་ཆ་ཤས་ཅན་རྟགས་གང་། ། དེ་ལ་རྡུལ་ཕྲན་ཇི་ལྟར་ཡོད། ། ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ལས་ཀྱང་། དྲུག་གིས་ཅིག་ཅར་སྦྱར་བ་ཡིས། ། རྡུལ་ཕྲན་ཆ་ཤས་དྲུག་པ་ཉིད། ། དྲུག་པོ་རྣམས་ནི་ཡུལ་གཅིག་ན། ། གོང་བུ་རྡུལ་ཕྲན་ཙམ་དུ་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་མ་གྲུབ་པར་ནི་གཅིག་པུ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འགྲུབ་ལ། གཅིག་པ་ཉིད་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་བསགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མ་ཡང་མི་འགྲུབ་བོ། ། གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་མཐོང་བའམ་འདོད་པར་རུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་།

"From that, it is not by means of non-existence either. If one knows both existence and non-existence, the Great Being will be liberated. Both saṃsāra and nirvāṇa do not exist as two. When saṃsāra itself is thoroughly understood, it is called 'nirvāṇa'." Thus it was said. What is the application of existence and non-existence? It is said: "For the time being, these wandering beings do not exist, because they are devoid of being one or many. Since mountains, oceans, the earth, houses, and so forth appear as various distinct things, it is not logical for them to have a single nature. Furthermore, even the individual mountains and so forth are not logical as individual parts. If one argues that the atoms are indivisible, distinct entities each in themselves, they too do not exist, because they are differentiated by the distinctions of directional parts. As the venerable Nāgārjuna said: 'Because of the distinctions of directional parts, Even an atom appears as distinct. Whatever are the parts and the possessor of parts, How can an atom exist in that?' And from another source: 'By six [atoms] joining simultaneously, The atom would have six parts. If the six were in one location, The mass would be a mere atom.' Since atoms are not established, not even the slightest 'one' is established. Because 'oneness' itself is not established, the nature of a collection of them is also not established. If there were any entity devoid of being one or many, it would be suitable to be seen or asserted; however, that too—"

དངོས་པོ་གང་ལ་རྣམ་དཔྱད་ན། ། དེ་དང་དེ་ལ་གཅིག་མེད་པ། ། གང་ལ་གཅིག་པ་ཉིད་མེད་པ། ། དེ་ལ་དུ་མའང་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་གཏན་ཚིགས་འདི་ནི་གསུང་རབ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་ལ་ནི་གཟུགས། ། གཅིག་དང་གཞན་པ་རྣམ་སྤངས་པ། ། སྣང་ཡང་དེ་ན་ཡོད་མ་ཡིན། ། དེ་བཞིན་དངོས་པོ་དངོས་རྣམས་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལངྐར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་མ་གྲུབ་པ་དེ་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཡོད་པའི་སྔོན་འགྲོ་མེད་པ་སྟེ། ། མེད་པ་ཡོད་པའི་སྔོན་འགྲོ་ཡིན། ། དེ་ཕྱིར་མེད་པར་མི་བསམ་སྟེ། ། ཡོད་པ་རུ་ཡང་མི་རྟོག་གོ། ། ཞེས་གསུངས་ལ། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཀྱང་། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་ནས། ། རྟག་དང་ཆད་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ། ཡོད་པར་ཁས་མི་ལེན་པ་ལ། ། ཆད་པ་མེད་ཅིང་རྟག་པ་མེད། ། མེད་པ་ཡོད་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། ། ཡོད་པ་ཡོད་ན་མེད་པ་ཉིད། ། དཔེར་ན་རིང་ཐུང་ཡོད་པ་བཞིན། ། མེད་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཡོད་པའོ། ། དེ་ཕྱིར་གང་ལ་གཉིས་ཀ་མེད། ། ཅེས་པའོ། ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་བྲལ་བའི་ཚིག་གིས་མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་བསྲེས་པ་དགག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཞན་དག་གོ། ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་དེ་ལྟ་ན་ཡོད་པ་བཀག་པ་དེ་ཉིད་མེད་པ་བཀག་པར་ཡང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།

"When any entity is analyzed, it is not found to be one in any of those [parts]. Where there is no oneness, there is also no multiplicity." Thus it is said. If it is argued that this reason of being devoid of oneness and multiplicity is not supported by the scriptures, [the answer is] no, because the Blessed One himself has very clearly taught this in the Laṅkāvatāra Sūtra and other sūtras, stating: "Just as a form in a mirror, which is devoid of being one or other, appears yet does not exist there, so too are all entities." Furthermore, for whatever entity existence is not established, non-existence is also not [established], because non-existence is by nature the absence of existence. Regarding this, the Blessed One said: "Non-existence is the precursor to existence; existence is the precursor to non-existence. Therefore, one should not conceive of non-existence, nor should one conceptualize existence." Nāgārjuna also said: "Having accepted emptiness, the views of permanence and nihilism [arise]. For one who does not accept existence, there is neither nihilism nor permanence. If non-existence existed, existence would follow; if existence existed, there would be non-existence itself. Just as length and shortness exist, existence depends upon non-existence. Therefore, for that in which both are absent [there is no such duality]." Thus, by means of words devoid of the application of existence and non-existence, suchness is shown to be free from the four extremes. Other positions are [merely] the negation of the very mixture of existence and non-existence. O person, in that case, the negation of existence itself will also establish the negation of non-existence.

ཅིའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་བཀག་ཅེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོད་པ་བཀག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ། མཚན་མ་མེད་པ། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། ། འདིར་ཁ་ཅིག་གིས་ལན་སྨྲས་ཏེ། འདིར་ཆད་པར་སྨྲ་བའི་ཡང་ཡོད་པའོ། ། དེ་ཡོད་པ་བཀག་པས་མེད་པ་ཉིད་དེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཆད་པའི་དངོས་པོར་ཁས་བླངས་པའི་འགྱུར་བས། དེ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་བཀག་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེའི་ལེན་འདི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ཀ་དང་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པའི་སྨྲ་བའི་ཡང་ཡོད་པ་དག་དེ་བཀག་པའི་འཐད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ལན་གཞན་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་སྨྲ་བ་གང་གི་ཕྱིར་ཡོད་པ་བཀག་པས་མེད་པ་ཉིད་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལྟར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བར་ཁས་བླང་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་འདོད་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་འདི་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། ། གང་ལ་ཡང་སྟོང་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་བསྟན་པ་ནི་དེ་ལ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་གཙོ་བོ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། བདེན་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དཔྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་དག་ནི་གཞན་དུ་ཟློག་པར་བྱེད་དོ་བསྟན་པའི་དབྱེ་བ་འདིར་སྐྱོན་མེད་དེ། ཁ་ཅིག་གིས་དངོས་པོ་བཀག་སྟེ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་བསྟན་ཏོ། ། ཁ་ཅིག་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཁ་ཅིག་གིས་མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་བའོ། ། ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐ་དད་པ་ནི་མེད་དོ། །

Why are both [existence and non-existence] negated? In that same way, the Blessed One, by negating existence itself, taught that transmigrating beings are merely without entity (abhāva) in the Samādhirāja and other sūtras, through such phrases as "all phenomena are without entity, without signs, and without characteristics." Here, some offer this response: "Here, there is also the position of the nihilists (ucchedavāda). Since they negate existence, they [assert] non-existence itself. Because they would then accept that transmigrating beings are of a nihilistic nature, both are negated in order to clarify that [point]," they say. This response is not logical, for it would follow that the positions of both [existence and non-existence] and [neither existence nor non-existence] would also be negated as being untenable. Another response is this: it is for the sake of those who propound mere emptiness (śūnyatā-mātra). Because they negate existence, they would have to accept that non-existence itself becomes like a flower in the sky. In order to clarify that [their] position, this union (yuganaddha) is taught. That too is precisely what is to be realized. In any case, teaching mere emptiness is for the purpose of teaching the primary aspect of insight (prajñā), but not for the purpose of making the union of the two truths the forehead [of the teaching]. Others refute it in another way; there is no fault in this distinction of the teaching: some negate entities and teach mere non-entity; some [teach] that which is free from both entity and non-entity; some [teach] that which is free from the four extremes. Furthermore, there is no difference in suchness (tathatā).

དེ་ལྟར་ནི་འགྱུར་མོད་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར། གང་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ་ཉིད། ། བྱང་ཆུབ་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་ལ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཏེ། ། དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། ། རྟོགས་པ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་སྒོ་ནས་སོ། རྙོག་པ་མེད་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་རང་བཞིན་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱག་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པ་དང་རྙོག་པ་མེད་པ་ཉིད་མ་འཁྲུལ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། ། དེ་ལྟར་རང་གི་ངོ་བོ་མ་རྟོགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ངོ་བོར་གཞག་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཁོར་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྙོག་པ་རྣམས་སོ་སོར་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་མ་རྟོགས་པ་ནི་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། གློ་བུར་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་སྐད་དུ། མགོན་པོ་བྱམས་པས། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མེད་རྣམས་དག། དེ་ནི་དྲིར་བཅས་དྲི་མ་མེད། ། ཆུ་ཁམས་གསེར་དང་ནམ་མཁའ་བཞིན། ། དག་པ་བཞིན་དུ་དག་པར་འདོད། ། གལ་ཏེ་རྣམ་དག་དེ་མ་འགྱུར། ། ལུས་ཅན་ཐམས་ཅད་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་དེ་མ་འགྱུར། ། འབད་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་འདིར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དོ། །

While that may be so, one might ask: why is homage paid to suchness alone and not to the Buddha, the Blessed One? To address this, it is said: "That which is stainless, having the nature of the realization of awakening." "That which" means for what reason; that is suchness itself. "Realization" is by way of thorough comprehension. "Stainless" means free from defilement. Since the nature of awakening is the very essence of perfect buddhahood, homage is paid to that very suchness, for there is no difference between them. Furthermore, because the nature of phenomena is stainless and free from turbidity, it is the unerring suchness. Thus, when its own essence is not realized, it is established as having a distorted nature; because of this, the turbidities of afflictions, karma, and birth appear individually, and cyclic existence arises. The non-realization of these things' own essence is called "adventitious defilement." The complete abandonment of these adventitious factors is called "purity." As the Protector Maitreya said: "Those who are without affliction are pure; That is the state with stains and without stains. Like the element of water, gold, and space, It is held to be pure just as they are pure. If that purity were not changeless, All embodied beings would be liberated [without effort]. If those afflictions were not changeless, Effort would be without fruit." Thus, all the conventions of the "probandum" and the "probans" in this context are merely conventional.

སངས་རྒྱས་ཉིད་དང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུང་རབ་ལས་སོ། ། དོན་དམ་པར་དེ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིས། ཉོན་མོངས་མ་ཡིན་མི་མོངས་མིན། ། དེ་ཉིད་དག་དང་མ་དག་མིན། ། ཞེས་པའོ། ། འདིས་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ་བསྟན་ཏེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་སྤངས་པ་འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོའོ། ། གང་ལ་རྙོག་པ་མེད་པ་ཉིད། ། རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དག་ནི་རྟོག་པར་བྱ་ཞིང་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོའོ། ། བྱང་ཆུབ་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་དོན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། ། དེ་ལྟར་ནི་འགྱུར་མོད་ཀྱིས་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་དག་གི་དངོས་པོ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ལྔ་སྦྱར་བར་མི་བསྟན་ཞེ་ན། དེ་ནི་བདེན་ཏེ། འོན་ཀྱང་དེ་དག་སྔར་གནས་པའི་ཡོད་པར་ཚད་མས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་འདིར་མན་ངག་གི་སྒོ་ནས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་འདིར་མ་བསྟན་ཏོ། ། གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡང་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ཉིད་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྤྱོད་པས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་དང་བྲལ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་འབའ་ཞིག་ནི་ཐབས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་དག་འཆད་པར་འགྱུར་བ་ཡིས། ། བླ་མའི་ངག་གིས་མ་བརྒྱན་པའི། །

"Buddhahood and the state of a Vajradhara are to be thoroughly established on the conventional level," so it is said in the scriptures. In the ultimate sense, suchness is neither possessed of afflictions nor is it purified; as it is said by that same [author]: "It is neither afflicted nor non-afflicted; it is neither pure nor impure." By this, the three entities to be expressed in the treatise are shown: the entity of the nature of phenomena, which is the very abandonment of the application of existence and non-existence; the entity of the means of accomplishment, which is that which is to be conceptualized and meditated upon as being free from turbidity; and the entity of the goal to be accomplished, which is the nature of enlightenment to be directly realized. One might ask: "If that is so, why are five entities not presented, since the entities of the means of valid cognition and the object of cognition are also involved?" That is true; however, since suchness—which was previously established as existing by valid cognition—is here being thoroughly established as the union through the gateway of pith instructions, those [other entities] are not taught here. Furthermore, this is for the sake of recollecting the very reasoning for the thorough establishment, such as "because of being free from being one or many." For the suchness established through conduct is not an entity such as [mere] suchness and so forth, because the mere aspect of insight, being devoid of the pith instructions of a sublime guru, is devoid of method. As will be correctly explained: "That which is not adorned by the words of the guru..."

དབུ་མའང་འབྲིང་པོ་ཙམ་ཉིད་དོ། ། ཞེས་པས་གཞན་དུ་དངོས་པོ་གསུམ་པོ་འདི་དག་བསྟན་ཏོ། ། འདིར་དབུ་མས་ནི་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་དང་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་མི་བཟོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། ། དེ་ནི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཚད་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་གནས་པ་དཀའོ། ། དེ་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ནི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། ། མཚན་མ་དང་གཞལ་བྱ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ཇི་ལྟར་རང་དང་གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྟག་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཁས་ལེན་པ་ཡིན་ཏེ། ཕལ་ཆེར་ལམ་འདི་འདིར་ཚད་མ་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེའི་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྦྱར་བ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ཡིད་ཀྱིས་དེ་དག་འགེགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་ཡང་རང་བཞིན་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་རྒྱས་པ་རྣམ་པར་གཞག་དགོས་པའི་དབང་གིས་བྱས་ཀྱང་གོང་མ་གོང་མའི་རིགས་པས་རྩད་ནས་ཕྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། གང་གིས་དངོས་པོར་དཔྱད་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་དངོས་པོ་མེད། ། གང་ཕྱིར་གཅིག་དང་དུ་མ་དག། རང་བཞིན་དེ་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། ། འདི་དག་དེ་ངེས་ལས་འོངས་པ། ། གང་ཡང་མཁས་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་དོན་བསམས་པ། ། དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཉམས།

"The Middle Way is also merely of the middling [type]," it is said, and thus these three entities are taught elsewhere. Here, one might think: "The Middle Way does not engage with valid cognition and the objects of comprehension, because it cannot withstand analysis such as 'self' and 'other'." That is not tenable; for if there is no valid cognition, it is difficult for the entities of the probandum and the proof to be established. By the words, "How could these be in the ultimate sense, since they are merely conventional?"—if even the signs and objects of comprehension exist only conventionally, then how can one analyze them in terms of "from self" or "from other"? One accepts them in whatever way they appear; for the most part, in this context, one follows Dharmakīrti, the crown jewel of valid cognitions, and based upon him, one applies this entire presentation by following his path, rather than refuting those things with one's own mind. If it is asked, "By following his path, would intrinsic nature then be established?"—it is not so. How so? Although one must initially establish external objects in detail, they are subsequently uprooted by the higher and higher reasonings. To open the point of that very context: "That which is analyzed as an entity, in that very thing there is no entity, because neither unity nor plurality exists in its intrinsic nature. Whatever has come from the determination of that, and whatever has been spoken by the wise—however one contemplates the object, in that very way it perishes."

དེས་ན་མཚན་ཉིད་སྟོང་པའི་ཕྱིར། ། རང་བཞིན་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བརྗོད་དོ་ཞེས་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པས་ཆོག་གོ། ། སྐབས་སུ་བབ་པའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདིའི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་ཕྱག་འཚལ་བའི་གཙོ་བོ་དག་གིས་དོན་བསྟན་ཏོ། ། རྗོད་པར་བྱེད་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། འདི་དག་གིས་ནི་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པར་དོན་གྱིས་བསྟན་ཏོ། ། རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་དགོས་པར་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་རྟོགས་པའོ། ། དེའི་དགོས་པའི་གཙོ་བོ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའོ། ། གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ནི། དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། གཞན་དོན་ཕུན་ཚོགས་སངས་རྒྱས་རྣམས། ། འབྲས་བུའི་གཙོ་བོ་ལྷག་པར་འདོད། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་སོགས་གཞན་གང་ནི། ། དེ་ཡི་དོན་ཕྱིར་འབྲས་བུར་འདོད། ། ཅེས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་འདོད་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཁས་བླང་བར་བྱ་བར་འགྱུར་བ་དག་ཡིན་ཞེས་པ་ལ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཤེས་འདོད་པས། ། རྣམ་བཅས་མ་ཡིན་རྣམ་མེད་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་འཇུག་པ་ནི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པའོ། ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་གསལ་བ་ནི་རྣམ་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་མདོ་སྡེ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་པ་དག་གཟུང་བའོ། ། རྣམ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དང་།

Therefore, because its characteristics are empty, it is taught to be without intrinsic nature. Having stated this and other points very clearly, enough of this extensive elaboration. Now, the relevant connection to the present context shall be explained. The subject matter (abhidheya) of this chapter is suchness, the reality (tattva). Furthermore, this is indicated by the primary object of homage. The expressive medium (abhidhāna) is the chapter itself. By these two, the relationship characterized by the expressed and the expresser is indicated by implication. The purpose (prayojana) of the chapter is the realization of the subject matter. Its primary purpose is to act for the benefit of sentient beings. The secondary purpose is the attainment of buddhahood and so forth through the meditation on that very reality. As it is said: "The Buddhas, whose excellence is the benefit of others, are held to be the primary result. Whatever else, such as buddhahood itself, is held to be a result for the sake of that [primary] purpose." Regarding the statement, "Those who seek the desired goal should accept the thorough knowledge of suchness, which is the union of the two," it is said: "Suchness is not with aspects, nor is it without aspects." Here, "engagement with aspects" refers to cognition with aspects. "Clarity with aspects" refers to the absence of aspects. In this context, the term "with aspects" includes the Sautrāntikas and the Yogācāras, while "without aspects" refers to the Vaibhāṣikas.

རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་དག་བསྡུས་པའོ། ། འདི་དག་གིས་ནི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པའི་འདོད་པ་བསྡུས་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཤེས་འདོད་པའི་སྐྱེས་བུ་དག་གི་བླང་བྱ་ཉིད་དག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་ཀས་ཀྱང་རང་བཞིན་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་དཔྱད་མི་བཟོད་པས་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གནས་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པར་མཛད་དེ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ངེས་དོན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དྲང་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཙོ་བོའི་ངེས་དོན་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་ཉིད་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དག་གིས་བསྒོམ་པར་བྱ་བས་ངེས་པར་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་ལྟར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལས། ངེས་པ་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའི་བྱེ་བྲག་ཤེས། ། བདེ་གཤེགས་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད། ། སླར་ཡང་གང་ཟག་སེམས་ཅན་སྐྱེས་བུ་རྣམས། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དྲང་བའི་དོན་དུ་ཤེས། ། ཆོས་བདག་མེད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད། ། སོ་སོར་རྟོགས་པས་གལ་ཏེ་སྒོམ་པར་བྱེད། ། དེ་ཡི་རྒྱུ་ཡིས་མྱ་ངན་འདས་ཐོབ་འགྱུར། ། གང་ཡང་གཞན་དག་ཞི་བའི་རྒྱུར་མི་འགྱུར། ། ཆོས་ཀུན་རང་བཞིན་རྟག་ཏུ་སྟོང་པ་ཉིད། ། རྒྱལ་སྲས་དངོས་པོ་རྣམ་པར་བསྒོམ་པ་ནི། ། ཀུན་གྱིས་ཀུན་དུ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་འགྱུར། ། ཉི་ཚེའི་སྟོང་ཉིད་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི། ། ཞེས་གསུངས་པའོ། ། དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས་གསུངས་པ། དེ་ལྟར་གང་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་མོའི་དངོས་པོ་ནི། །

This is a summary of the various Yogācāra systems. By these, the positions of both those who assert that [consciousness] has aspects and those who assert it is aspectless are subsumed. Suchness (tathatā) cannot be the object of attainment for those persons who seek to know it, because both [schools] accept it as being the intrinsic nature (svabhāva). Furthermore, because it cannot withstand analysis, it is devoid of the defining characteristic of reality (tattva). Nevertheless, in order to lead sentient beings into the Mahāyāna, the specific state [of suchness] was taught as the authentic [object]. Even so, that is not the definitive meaning (nītārtha) of the Mahāyāna, because it is of interpretable meaning (neyārtha). The primary definitive meaning is the very absence of intrinsic nature (niḥsvabhāvatā). By meditating upon that through hearing and reflection, the result will certainly arise. As it is said in the Samādhirāja-sūtra: "Know the distinctions of the sūtras of definitive meaning: the emptiness taught by the Sugata. Furthermore, know that persons, sentient beings, and individuals—all phenomena—are of interpretable meaning. One should analytically investigate the selflessness of phenomena. If, through such analytical investigation, one meditates, by that cause one will attain nirvāṇa. Whatever else [is taught] will not become a cause for peace. All phenomena are by nature eternally empty. The sons of the Conquerors, by meditating on the nature of things, will find everything to be empty in every way. The limited emptiness belongs to the non-Buddhists." And as stated in the Madhyamakāvatāra: "Thus, because the nature of things is so extremely profound..."

གང་གིས་མི་ཤེས་དེ་ནི་རབ་ཏུ་བརྟེན་བྱ་བ། ། ཀུན་གཞི་ཡོད་ཅིང་གང་ཟག་སྟོང་ཉིད་ཡོད། ། ཕུང་པོ་འདི་དག་གིས་ནི་འབའ་ཞིག་དང་། ། འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་སྤངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། ། ང་དང་བདག་ཅེས་ཇི་ལྟར་སྟོན་པ་ལྟར། ། དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས། ། མེད་པ་དྲང་བའི་དོན་ནི་སྟོན་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། ཡང་ན། རྣམ་བཅས་མ་ཡིན་རྣམ་མེད་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དག་གིས་འདོད་པའི་བླང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། ། དེ་དག་གིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོས་སྟོང་པའི་བདག་ཉིད་དེ་བཞིན་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པས་རང་བཞིན་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲང་བའི་དོན་དུ་སེམས་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་། འདི་དག་ཐམས་ཅད་སེམས་ཙམ་ཞེས། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་བསྟན་པ་ཡིན། ། འཇིག་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཕྱིར་ཏེ། ། རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་ཉིད་མིན། ། ཞེས་པའོ། ། ཡང་ན། རྣམ་བཅས་མ་ཡིན་རྣམ་མེད་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་དབུ་མ་དང་། རྣམ་པ་མེད་པའི་དབུ་མ་གསལ་བར་བྱ་བའི་གཙོ་བོ་འདི་དག་གོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞི་བ་འཚོའི་ཞལ་སྔ་ནས་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་དབུ་མ་ཉིད་ཁས་ལེན་པར་བྱེད་དེ། དེ་སྐད་དུ། བདག་དང་གཞན་སྨྲས་དངོས་པོ་ཡིས། ། ཆོས་འདི་དག་ནི་རང་བཞིན་མེད། ། གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་ཉིད། ། བྲལ་བའི་ཕྱིར་ན་གཟུགས་བརྙན་བཞིན། ། དངོས་པོ་གང་གང་རྣམ་དཔྱད་ན། དེ་དང་དེ་ཡི་གཅིག་ཉིད་མིན། ། གང་ལ་གཅིག་ཉིད་ཡོད་མིན་པ། །

That which is not understood should be thoroughly relied upon: the storehouse consciousness exists, and the person is empty. Just as the Buddha, who has abandoned the view of the transitory collection, taught "I" and "self" in relation to these aggregates alone, so too will he teach that all things are by nature non-existent as a provisional meaning. Alternatively, the phrase "neither with aspects nor without aspects" refers to the adoption of that which is not accepted by the Yogācāras. Because they accept the nature of being empty of the entities of apprehended and apprehender, they assert the emptiness of intrinsic nature; since they do not accept the characteristic of the lack of intrinsic nature—that is, suchness—it is taught as "Mind Only" as a provisional meaning. As the venerable Nāgārjuna said: "The Great Sage taught that all these are Mind Only In order to completely abandon the fear of the world; It is not the reality of their own specific characteristics." Alternatively, the phrase "neither with aspects nor without aspects" refers to the primary points for clarifying the Madhyamaka with aspects and the Madhyamaka without aspects. For this reason, Śāntarakṣita and others accept the Madhyamaka with aspects. As he said: "These phenomena lack intrinsic nature Because of the assertions of self and other; Because they are devoid of the nature of being One or many, like a reflection. When any entity is analyzed, It is not found to be a unity; That which lacks unity..."

དེ་ལ་དུ་མ་ཉིད་ཀྱང་མེད། ། གཅིག་དང་དུ་མ་རྣམ་སྤངས་པའི། ། རྣམ་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ་ཡི། ། དངོས་པོ་མི་རུང་དེ་གཉིས་ནི། ། ཕན་ཚུན་སྤངས་ཏེ་གནས་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་འདི་དག་ནི། ། ཀུན་རྫོབ་པ་ཉིད་མཚན་ཉིད་འཛིན། ། གལ་ཏེ་འདི་དག་དོན་འདོད་ན། ། དེ་ལ་བདག་གིས་ཅི་བྱར་ཡོད། ། མ་བརྟགས་གཅིག་པུ་ཉམས་དགའ་བའི། ། སྐྱེ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ལ། ། རང་བཞིན་ཀུན་རྫོབ་ལ་ཡིན་རིགས། ། རིགས་པའི་ལམ་གྱིས་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ནི། ། གཞན་དག་འདོད་པ་འགོག་པ་ཡིན། ། རྩོད་པ་ངན་པའི་གནས་མེད་དོ། ། མ་བརྟགས་པ་ན་ཉམས་དགའ་བའི། ། བདག་རྒྱུ་སྔ་མ་སྔ་མ་ལ། ། བརྟེན་ནས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཡི། ། འབྲས་བུ་དེ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། ། དེ་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་རྒྱུ་མེད་ན། ། རུང་མིན་ཞེས་པ་རུང་མ་ཡིན། ། གལ་ཏེ་འདི་ཡི་ཉེར་ལེན་པ། ། ཡང་དག་ཡིན་ན་དེར་སྨྲོས་ཤིག། དེ་ཕྱིར་ཡང་དག་ཉིད་དུ་ན། ། དངོས་པོ་གང་ཡང་གྲུབ་པ་མེད། ། དེ་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་རྣམས་ཀྱིས། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་གསུངས། ། དམ་པའི་དོན་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར། ། འདི་ནི་དམ་པའི་དོན་ཞེས་བྱ། ། ཡང་དག་ཏུ་ནི་སྤྲོས་པ་ཡི། ། ཚོགས་རྣམས་ཀུན་ལས་དེ་གྲོལ་ཡིན། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་འདི། ། ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་མི་བཟློག་པས། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་སོགས། ། རྣམ་པར་གཞག་པ་འཁྲུལ་པ་མེད། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཡང་། ། ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཁོ་ན་སྟེ། ། རང་གིས་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ། ། དེ་ནི་ཤེས་པར་ནུས་མ་ཡིན། ། རང་ཉིད་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཡང་། །

In that regard, there is also no multiplicity. An entity possessing a nature other than being one or many is untenable, because those two are mutually exclusive. Therefore, these entities possess the characteristic of being merely conventional. If you assert that these are [ultimately] real objects, what can I do about that? However, for things that are delightful only when unexamined, characterized by arising and ceasing, it is logical that their nature is conventional. Following the path of reasoning, I refute the nature of all entities as asserted by others; there is no ground for base disputes. When unexamined, they are delightful; based on each preceding cause, a subsequent result of a similar kind arises. Therefore, it is not tenable to say that the conventional is untenable if it lacks a cause. If its substantial cause were truly real, then speak of that! Therefore, in ultimate reality, no entity whatsoever is established. For that reason, the Tathāgatas have taught that all phenomena are unarisen. Because it accords with the ultimate truth, this is called the "ultimate truth." In reality, it is liberated from the entire collection of conceptual proliferations. Since this relationship of cause and effect is not negated as the conventional, the presentation of affliction, purification, and so forth, is unerring. Even that which has become cause and effect is exclusively consciousness; that which is established by itself cannot be known. Even the nature of self-establishment—

རྨི་ལམ་སྒྱུ་མའི་ངོ་བོ་བཞིན། ། དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་གཟུགས་སོགས་སེམས། ། ཕྱི་རོལ་དུ་ཡང་འདོད་པ་མིན། ། སེམས་ཙམ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། ། ཕྱི་རོལ་དངོས་མེད་ཤེས་པར་བྱ། ། ཚུལ་འདིར་བརྟེན་ནས་དེ་ལ་ཡང་། ། ཤིན་ཏུ་བདག་མེད་ཤེས་པར་བྱ། ། ཚུལ་གཉིས་ཤིང་རྟ་ཞོན་ནས་སུ། ། རིགས་པའི་སྲབ་སྐྱོགས་འཛིན་བྱེད་པ། ། དེ་དག་དེ་ཕྱིར་ཇི་བཞིན་དོན། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་གཉིས་འཐོབ། ། ཅེས་པའོ། ། རྣམ་པ་མེད་པའི་དབུ་མ་ཡང་ལ་བའི་ན་བཟའ་ཅན་ལ་སོགས་པས་ཁས་ལེན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་དེ་ཡིས། ཉེར་ལེན་ལས་སྐྱེས་དྲི་མ་ཡང་། ། བདག་ཉིད་དབྱེར་མེད་པར་བསྒྲིབས་ཏེ། ། བློ་ནི་ཤེལ་སྒོང་དག་པ་ལྟར། ། གཞན་གྱི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ཡིས། ། ཇི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་ཡིས། ། དེ་ལྟར་འདི་ཉིད་གཉིས་སུ་སྣང་། ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར། ། གཟུང་དང་འཛིན་པ་ཐ་དད་དོ། ། རྟགས་སོགས་བདག་ཉིད་མ་ལུས་པ། ། དེ་ཕྱིར་བྱ་བ་གསུམ་དུ་སྣང་། ། དོན་དུ་འཛིན་དང་དོན་དད་པ། ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་དག། དོན་སྟོན་སྣང་བ་རང་བཞིན་དང་། ། ལོག་པའི་དོན་འཛིན་དངོས་པོ་ནི། ། གཅིག་ཏུ་གླང་ཆེན་གཅིག་པུ་ཡིས། ། སྒྱུ་མའི་རྣམ་པ་འཕྲུལ་བྱེད་དེ། ། གླང་ཆེན་དོན་དང་དེ་སྣང་བ། ། མཁས་པ་ལ་ནི་དེ་དངོས་མེད། ། རང་བཞིན་བརྟག་པ་ལ་སོགས་པ། ། ཇི་ལྟར་གྲངས་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ། ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི། ། ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་བདག་ཉིད་དེ། ། ཐོག་མཐའ་མེད་ཅིང་ཆ་མེད་པ། ། རྣམ་པ་མེད་ཅིང་གཟུང་མེད་པ། ། རང་རིག་རྣམ་པར་རྟོག་པར་སྣང་། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་གྱི་རྒྱུ། ། དེ་ཉིད་དོན་དམ་པ་ཡིན་ཏེ། །

Like the nature of a dream or an illusion, for that reason, form and so forth are mind; they are not asserted to exist externally. By relying upon Mind Only, one should understand that external objects do not exist. By relying on this method, one should also understand that even that [mind] is utterly selfless. Those who mount the chariot of the two systems and hold the reins of reasoning will, for that reason, attain the two types of Mahāyāna practitioners who realize the meaning as it is. Thus it is said. The Nirākāra-Madhyamaka is also asserted by the venerable Śāntarakṣita and others. As he said: "The stains born of the appropriated [aggregates] obscure the self-nature inseparably. The intellect, like a pure crystal ball, appears in the form of others. Just as a very skilled person [perceives this], so too does this very [reality] appear as a duality. Because of the mind's deluded aspects, the apprehended and the apprehender are distinct. Therefore, the entire nature of signs and so forth appears as the three activities. Grasping at objects and the conviction in objects, as well as those endowed with emptiness, the appearance of the teaching of the meaning, and the entity that grasps at false objects—just as a single elephant alone performs a magical display of various forms, the elephant as an object and its appearance do not exist as real entities for the wise. One should understand the examination of nature and so forth according to their respective numbers. Perfect wisdom is the nature of a single taste in all things; it is without beginning or end, partless, aspectless, and without an apprehended object. Self-awareness appears as conceptualization, and conceptualization is the cause of others. That itself is the ultimate truth."

རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཟློག་པའོ། ། དོན་དམ་ཉིད་ལ་རྣམ་རྟོག་གི། ། མཁས་པས་རྣམ་རྟོག་གོས་པ་མེད། ། དགེ་བ་འམ་ནི་མི་དགེ་བའི། ། གང་ཕྱིར་རྣམ་རྟོག་ཐ་དད་པའི། ། དེ་དག་གསལ་བར་བྱ་ཕྱིར་དམིགས། ། སླར་ཡང་དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད། ། གང་ཕྱིར་ལྟ་ཀུན་བྱས་པ་རྣམས། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་དབྱེ་སྟེ། ། གཟུང་དང་འཛིན་པ་སྤངས་པའོ། ། གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན། ། དེ་ནི་དབྱུ་གུ་གཅིག་ལུགས་དང་། ། ཁྱད་པར་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ། རང་རིག་ལ་གནས་མ་གྱུར་ཞེས། ། དེ་ཕྱིར་འཇིགས་ལ་ཐུབ་པ་ཡིས། ། ཆོས་རྣམས་མཐའ་དག་བསྟན་ནས་ནི། ། སྟོང་པའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཐམས་ཅད་མཚུངས་པ་རབ་ཏུ་དཔྱད་བྱེད་ནས། ། ཕྲ་རབ་ལྟ་བས་བློ་ཡིས་ཐར་བྱས་ནས། ། སངས་རྒྱས་པ་དང་ཕྱི་རོལ་རྣམ་ཕྱེ་བ། ། གཅིག་ཀྱང་མི་དམིགས་སྟོང་པར་སྨྲ་བ་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྣམ་པ་མེད་པར་སྨྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཁས་ལེན་པར་བྱེད་དེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དག་གི་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་པའི་ངོ་བོ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པ་མེད་པར་སྨྲ་བའི་དབུ་མ་པས་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ཏེ། དོན་དམ་པར་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་འདི་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་དམན་པའི་ཕྱིར། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཤེས་འདོད་པས། ། བླ་མར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དབུ་མ་པ་ཡང་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དམ། རྣམ་པ་མེད་པ་འབྱུང་བ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Conceptualization is reversed. Regarding the ultimate itself, the wise are unstained by conceptualization. Because virtuous or non-virtuous conceptualizations are distinct, one focuses on them in order to clarify them. Furthermore, regarding that, emptiness is the antidote for all views that have been constructed; it is the thorough differentiation by means of emptiness, which abandons subject and object. If it is taught as emptiness, how could there be a distinction, such as the manner of a single staff? Thinking, "It does not abide in self-reflexive awareness," the Sage, for the sake of those who are afraid, taught all phenomena and then taught the nature of emptiness. Having thoroughly analyzed all things as equal, and having liberated the mind through the view of the subtle, the distinction between Buddhists and outsiders is made; not even one is observed, and thus one speaks of emptiness. And so forth. The Yogācāras who propound the absence of aspects also accept that very thoroughly established consciousness; it is not that the nature of the emptiness of subject and object is non-existent. The Madhyamikas who propound the absence of aspects hold that even the thoroughly established is the nature of the yogic conventional; the distinction is that it is ultimately unarisen. Therefore, because of the presence or absence of aspects, those who wish to know suchness should not treat [the Yogācāra] as a guru. For even the Madhyamika does not arise as either having aspects or being aspectless, because [consciousness] depends upon cognition.

འདི་དག་ནི་ངེས་པར་དོན་སྟོན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསྟན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། འོན་ཀྱང་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་གསུངས་སོ། ། གང་ལ་སེམས་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཡང་གཟུགས་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་རག་ལས་པ་ཡིན་པས་གཟུགས་སུ་ཞེན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཉིད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ་མདོ་ལས། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སེམས་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་། ། གང་ལ་ཕྱི་རོལ་དངོས་པོ་མཐོང་བ་མེད། ། གཟུགས་སུ་ཤིན་ཏུ་ཞེན་གང་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ། དེ་ཡང་དྲང་བའི་དོན་ཕྱིར་འདི་ཉིད་དོ། ། སྟོན་པ་ཡིས་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཡང་བསྟན། ། མདོ་དང་གཞན་ནས་ཀྱང་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ། ། དྲང་བའི་དོན་བསྟན་ཕྱིར་ནི་ལུང་འདི་དག། ཇི་ལྟར་ནད་ཀྱིས་ན་བ་ལ། སྨན་གྱི་རྫས་ནི་རབ་སྦྱོར་ལྟར། ། དེ་བཞིན་སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་ལ། ། སེམས་ཙམ་དུ་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཞེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་དབྱེ་བས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རང་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། ། གཉིས་ཀ་ལས་མིན་རྒྱུ་མེད་མིན། ། དངོས་པོ་གང་དང་གང་ལ་ཡང་། ། སྐྱེ་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། ། རང་བཞིན་ཡོད་མིན་མ་སྐྱེས་ཕྱིར། ། ཇི་ལྟར་རང་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། རང་བཞིན་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ། གཞན་ལས་ཀྱང་ནི་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། རང་ཉིད་ལ་བརྟེན་གཞན་ཉིད་འགྱུར། ། གཞན་ལ་ལས་ནི་རང་ཉིད་དོ། །

In these [teachings], there is not even the slightest indication of a consciousness that is established as existing, as taught in the Prajñāpāramitā and other sūtras of definitive meaning. This is because it is taught that consciousness is empty of the non-existence of form and so forth. However, just as it is taught that consciousness is empty of the intrinsic nature of consciousness, so too is form and the rest taught to be empty. Even in those teachings where "mind-only" is presented, because form is dependent upon everything, this is of provisional meaning (neyārtha) for the sake of reversing attachment to form. As it is said in a sūtra: "Various aspects are seen by the mind; There is no seeing of external entities. In order to reverse intense attachment to form, This too is for the sake of provisional meaning." The Teacher also taught the provisional meaning; it is distinguished in other sūtras as well. These scriptures were taught for the sake of the provisional meaning, just as medicinal substances are applied to those suffering from illness. Likewise, for the sake of sentient beings, the Buddha taught "mind-only." Therefore, the aggregates, elements, and sense bases are not distinct through the division of elements. "Not from self, not from other, Not from both, and not without cause— For any entity whatsoever, Arising never exists. Because there is no intrinsic nature, and because it is unarisen, How could it arise from itself? Since an intrinsic nature is not established, It does not arise from another either. Depending on itself, it would be other; From another, it would be itself."

ལྟོས་པའི་དོན་ནི་དེ་དག་འགྲུབ། ། ཚུ་རོལ་ཕ་རོལ་བཞིན་དུ་བསྟན། ། རང་དང་གཞན་དག་མི་རིགས་ཕྱིར། ། གཉིས་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་མ་ཡིན། ། རྒྱུ་དང་བྲལ་བར་སྐྱེ་བ་ནི། ། འགའ་ཞིག་གང་ནའང་ཡོད་མ་ཡིན། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཡོད་མེད་ཡིན། ། རྐྱེན་གྱི་དོན་ལ་སྦྱོར་བ་ནི། ། མེད་པ་དག་ནི་གང་གི་རྒྱུ། ། ཡོད་པ་ཡང་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེ། ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད། ། སྐྱེས་པ་དུ་མའང་ཡོད་མ་ཡིན། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། ། འགག་པ་དག་ནི་རིགས་མ་ཡིན། ། རེ་ཞིག་གནས་པའི་དངོས་པོ་ནི། ། འགག་པ་རུ་ནི་རིགས་མ་ཡིན། ། མི་གནས་པ་ཡི་དངོས་པོ་གང་། ། འགག་པ་རུ་ནི་རིགས་མ་ཡིན། ། དངོས་དོན་ལས་གཞན་འཇིགས་པ་མེད། ། དོན་གཞན་མ་ཡིན་པར་ཡང་འདོད། ། དོན་གཞན་དངོས་པོ་རྟག་པར་འགྱུར། ། དོན་གཞན་མིན་ཡང་དངོས་པོ་མེད། ། གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་དེས་ཐོབ། ། མ་སྐྱེས་དེ་ཡི་རང་བཞིན་ཡིན། ། རང་གི་རང་བཞིན་མ་སྐྱེས་པ། ། དེ་ལ་སྐྱེས་ཞེས་ཇི་ལྟར་བྱ། ། སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་དག། འདུས་བྱས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་བརྟགས། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པའི་འཁོར་ལོ་ཡི། ། ངོ་བོ་ཉིད་དེ་རྟོག་པ་མེད། ། དེ་ལྟར་ན་དབུ་མ་པ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་ཟླ་བ་གྲགས་པ་ལ་སོགས་པས་བཞེད་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་དོན་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ཉིད་དོན་ཡིན་པར་མཉམ་པར་གཞག་པར་གསུངས་ཏེ། ། གང་ཞིག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་མ་སྐྱེས། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་ཡོད་མ་ཡིན། ། རྐྱེན་ལ་རག་ལས་གང་དེ་སྟོང་པར་བཤད། །

The meaning of dependence is established by those [arguments]; it is taught like the near and the far shore. Because it is illogical for [an entity] to be both self and other, it does not arise from both. There is no arising whatsoever that is devoid of a cause. For that very reason, it is neither existent nor non-existent. Regarding the application of the meaning of conditions: what is the cause of that which is non-existent? And how could that which is already existent arise? The intrinsic nature of all things is not something that has already arisen. For that very reason, it is not logical for all things to cease. First, it is not logical for an entity that is abiding to cease. Nor is it logical for an entity that is not abiding to cease. There is no destruction other than the entity itself; nor is it asserted to be something other than the entity. If it were other than the entity, the entity would be permanent; if it were not other, the entity would not exist. That which has arisen is attained by that [arising]; that which has not arisen is its intrinsic nature. How can that which is unarisen by its own intrinsic nature be called "arisen"? Arising and ceasing are conceptually imputed by the conditioned. The essence of the wheel of dependent origination is non-conceptual. Thus, the definition of dependent origination as asserted by the Madhyamikas—the noble Nāgārjuna, Āryadeva, Candrakīrti, and others—is the intended meaning of suchness. The Blessed One also taught that this very meaning is the object of meditative equipoise: "Whatever is born from conditions is unborn; it has no intrinsic nature of arising. Whatever depends on conditions is explained as empty."

གང་ཞིག་སྟོང་ཉིད་ཤེས་དེ་བག་ཡོད་ཡིན། ། གང་ཞིག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་བ། ། དེ་ལ་རང་བཞིན་ཅུང་ཟད་མེད། ། གང་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་མིན་པ། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་རྣམ་ཡང་མེད། ། གང་གི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡི། ། ཆོས་ནི་ནམ་ཡང་ཡོད་མི་འགྱུར། ། མ་སྐྱེས་པ་ཡི་ཆོས་རྣམས་ལ། ། བྱིས་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བར་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར། བླ་མའི་ངག་གིས་མ་བརྒྱན་པའི། ། དབུ་མའང་འབྲིང་པོ་ཙམ་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། བྱེ་བྲག་རྣམས་བཀག་ནས་ལྷག་མ་ཁས་བླངས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་གི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ཉེ་བར་བསྟེན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལྟར་ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་ནོ། ། དངོས་པོ་ལས་གཞན་སྟོང་པ་མིན། ། སྟོང་པ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་མིན། ། དེ་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་དངོས། ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྟོང་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན། ། ཀུན་རྫོབ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན། ། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། མེད་ན་མི་འབྱུང་ངེས་པའི་ཕྱིར། ། བྱས་པ་དང་ནི་མི་རྟག་བཞིན། ། ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། ། སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་དག་གི་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། མ་སྐྱེས་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། མ་སྐྱེས་པ་ཡི་སྦྱོར་བ་ཡི། ། སྐྱེ་བ་འདིར་ནི་རབ་ཏུ་བཤད། །

"One who knows emptiness is conscientious. That which is dependently originated has not the slightest intrinsic nature. That which has no intrinsic nature never arises. There is never any phenomenon that arises; yet the childish assert that unarisen phenomena arise." And so forth. Therefore, it is said: "The Middle Way, too, is merely mediocre if it is not adorned by the words of the Guru." This is because it is the domain of asserting a remainder after specific [extremes] have been negated. Here, the intention of the suchness of union, adorned by the ornaments of the pith instructions of the sublime Guru, is presented to captivate the minds of the wise. For all phenomena are the suchness of non-arising. This is because they are of the nature of dependent origination. They are not phenomena that are utterly non-existent, like a flower in the sky. "Emptiness is not other than the thing; likewise, the thing is not other than emptiness. Therefore, you have taught that dependent origination is emptiness, and that the conventional is emptiness, and emptiness is the conventional. Because they are certain not to occur without one another, just like 'produced' and 'impermanent'." By these words, the union of the arisen and the unarisen is to be realized as suchness; it is not merely the unarisen. "The arising of the application of the unarisen is explained here."

ཅེས་གསུངས་རབ་ལས་སོ། ། དེ་ཕྱིར་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་ནི་མི་ཤེས་པའོ། ། རབ་རིབ་གསལ་བ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཐོང་བ་མེད་པ་ནི་རྒྱལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ཐམས་ཅད་དུ་མཐོང་བ་མེད་པ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་འབྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ། བྱས་པ་ཉིད་དང་མི་རྟག་པ་ལྟར་གཉི་ག་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཤིང་དང་ཤིང་ཤ་པ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཤིང་ཤ་པ་མེད་ཀྱང་དཱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱས་པ་ཉིད་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དག་ནི་ཕན་ཚུན་སྤངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་བུའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ་སོར་གཉིས་ཀ་ཡང་མ་སྤངས་པ་ཉིད་ནི་ཡོད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་དག་ཀྱང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་དུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཀུན་རྫོབ་འགོག་པ་དག་ཀྱང་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པ། དངོས་རྣམས་རང་བཞིན་བྲལ་ཏེ་རང་བཞིན་གཉིས་ཀ་ལས། ། སྐྱེ་བ་ཡོད་མིན་རྒྱུ་ལ་མི་ལྟོས་གང་ལས་མིན། ། གང་གི་གཏི་མུག་མུན་པ་སྤྲིན་གྱི་ཚོགས་མཚུངས་པ། ། འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ཡུལ་དེས་ལོག་པར་ངེས་པར་སྣང་། ། འགའ་ཞིག་ཇི་ལྟར་ལོག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས། ། སྐྲ་ཟླ་གཉིས་དང་རྨ་བྱའི་མཇུག་མ་སྦྲང་བུ་སོགས། ། འཛིན་པ་དེ་ལྟར་མ་ལུས་པ་ཡང་གཏི་མུག་སྐྱོན་གྱིས་ཤེས། ། གང་ཕྱིར་འདུས་བྱས་པ་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འགྱུར། ། རྣམ་རྟོག་གང་གིས་རབ་རིབ་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྲ་ཤད་སོགས། །

Thus it is said in the scriptures. Therefore, seeing all phenomena as one does when afflicted by cataracts is ignorance. Seeing nothing at all, like one whose cataracts have been cleared, is not the state of a Victor. Furthermore, if there were no seeing at all, conventional truth would not arise; and since that would be absent, how could there be the union of the two truths? Just as "being produced" and "impermanence" are of a nature such that one does not occur without the other, it is not like the case of a "tree" and a "śiṃśapā tree." This is because even in the absence of a śiṃśapā tree, there are other things such as dāva trees. "Being produced" and "impermanence" are not mutually exclusive. Therefore, in terms of the specific individual, both exist without being abandoned, serving as the probandum and the probans. It is the same for the conventional and the ultimate. Consequently, at the time of directly realizing the dharmadhātu, there is no cessation of the conventional for the Blessed One. Thus, it is said: "Things are devoid of intrinsic nature; they do not arise from either of the two natures. They do not arise without depending on causes. To those whose darkness of ignorance is like a mass of clouds, the world appears falsely through that object. Just as some, by the power of the cataract of error, perceive hair, a double moon, peacock feathers, flies, and so forth, so too should one understand that everything without exception is known through the defect of ignorance. For the conditioned becomes manifold; through the power of the cataract of conceptualization, [one perceives] hair-strings and the like."

གཟུགས་ཀྱི་འཁྲུལ་པ་དེ་ཉིད་གང་གིས་མཐོང་བ་མེད། ། དག་པའི་མིག་གིས་དེ་ལྟར་དེ་ཉིད་འདིར་ཤེས་ཏེ། ། དེ་ལྟར་བློ་ཡི་འོད་ཟེར་གསལ་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། ། དེ་ནི་རང་གི་ལག་མཐིལ་སྐྱུ་རུ་ར་བཞིན་རྟོགས། ། མ་ལུས་སྲིད་གསུམ་འདི་དག་མ་སྐྱེས་པ། ། ཐ་སྙད་བདེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འགོག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་འགོག་པ་འདི་དག་ནི། ། རིང་དུ་སོང་བས་འདི་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། ། ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཐོབ་འབར་བ་སྣང་བ་འདིས། ། སྔར་གྱི་དགེ་བ་ལ་སོགས་ཀྱིས་ཐོབ་མི་གཡོ་བ། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་འདི། ། རྟོགས་པ་དེ་ཡང་རྒྱལ་བའི་འགོག་པ་ལ་སོགས་པ། ། མ་ལུས་ཕུང་པོའི་བུད་ཤིང་སྐམ་པོ་འདི་ཞི་བ། ། བསྲེགས་པའི་རང་བཞིན་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། ། སྐྱེ་མེད་འགག་པ་མེད་པའི་དུས་འདིར་སེམས་འགག་པ། ། འདི་ལ་སོགས་པ་སྐུ་ནི་མངོན་སུམ་བྱས་པ་ཡིན། ། དེ་ཡང་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་སོགས་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་སྨྲས་པས་འདོད་པ་གང་གིས་ཀྱང་མ་རྟོགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ས་བདུན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སས་ནི་ཀུན་རྫོབ་པ་འགོག་པ་དང་། སེམས་འགོག་པའི་ཚོགས་རྣམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་པ་བཀག་པས་དེ་ལ་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་མཐོང་བ་ཉིད་འགོག་ན་དེ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་ཏེ། གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བ་ཙམ་བཀག་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སྐབས་སོ། ། ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དེ་ལ་ཡོད་པ་མིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །

The very delusion of form is not seen by anyone; with the pure eye, suchness is known here in that way. By the power of the clear radiance of the intellect, it is realized like an āmalaka fruit in the palm of one's own hand. All these three realms without exception are unarisen; through the power of conventional truth, they are ceased. Thus it is said. These cessations occur moment by moment; by having gone far, this is attained. Through this blazing appearance of attaining the perfection of skillful means, one attains the immovable state through previous virtues and so forth. This becomes the great nature of non-retrogression. That realization is also the cessation of the Victors and so forth; the pacification of this dry firewood of the aggregates without exception is the nature of the Victors' dharmakāya. At this time of non-arising and non-ceasing, the mind ceases. Through these and other means, the kāya is made manifest. Furthermore, that which is asserted by us and others who speak of the "union" is not realized by anyone; thus, on the seventh ground and the ground of Buddhahood, the cessation of the conventional and the cessation of the mind—since the conventional is ceased, that very union would not be tenable. In that regard, if one were to negate the very seeing of the reflection-like mode, there would be no contradiction. For the Blessed One realized the lack of intrinsic nature; it is not by merely negating the seeing of a reflection, but rather by the state of the intrinsic nature. As it is said: "As it is seen, it does not exist."

དེ་ལ་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའིའོ། ། དེ་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལའོ། ། དེ་ཡང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པས་ཀྱང་འདིར་གཟུགས་བརྙན་རྟོགས་པ་ཉིད་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་རྟོགས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་གཞན་དུ་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བ་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེས་གཉིས་ཀ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དེ། གཟུགས་བརྙན་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་སྣང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། ། ཡང་བདེན་པ་གཉིས་མི་འཐད་པས་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་འགོག་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་བོ་ཅག་གི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སྐབས་ནི་ཀུན་རྫོབ་འཛིན་པ་ལ་མེད་དོ། ། འོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་པ་འདི་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དེ། དེ་ཉིད་ཀྱང་འགོག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཁོ་བོ་ཅག་གི་ཡང་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་མི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ཡང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་ཉིད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། ། དེ་ཡང་འགགས་པའི་དུས་སུ་མེད་དོ། །

In that regard, "seeing" refers to ordinary beings. "It does not exist" refers to the wisdom of a buddha. That too is not tenable, because even worldly people perceive a reflection here as the perception of its own essence. For just as one asks, "How can a reflection be seen otherwise?" both are established as examples. Therefore, the very nature of a buddha is the lack of nature of transmigrating beings; this is because of the statement, "It appears vividly like a reflection." Furthermore, it is not logical for the two truths to be untenable; therefore, that very point must be explained. Because the ultimate truth is inseparable from the conventional truth, their union is established by the Blessed One himself in the Ratnakūṭa and other scriptures, through such statements as: "One does not make phenomena, which are emptiness, into emptiness; the nature of phenomena is emptiness." The negation of the conventional truth is also inseparable from the conventional truth. Furthermore, "negation" is not something of our own; the state of an other-nature does not exist for the apprehension of the conventional. Rather, this very conventional is, just as it is, unarisen, and that itself is the negation. Thus, for us as well, the union is not untenable. That too is not tenable, because that which is arisen is itself dependent origination, and that too is absent at the time of cessation.

མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དོ། ། དེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཁྱིམ་དང་གོས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་དང་གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པར་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་ནི་སྤོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་འགོག་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ཡང་ཆད་པའི་མཐར་ལྟུང་བ་གཞན་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ། ཆད་པ་ལས་ནི་བྱེད་པ་མེད། ། ཆད་པ་ཡང་ནི་རབ་ཏུ་གསལ། ། ཞེས་གསུང་རབ་ལས་སོ། ། གཞན་དག་ནི་སླར་ཡང་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་བརྒྱན་པ་རྗོད་པར་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་གཡེང་བས་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་། སེམས་ཙམ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སུ། ། ཕྱི་རོལ་དོན་ལ་མི་རྟོག་གོ། ། ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་བསྟན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གསལ་བར་འགྱུར་བའི་རིགས་པའི་སྟོབས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྣམས་རིག་པས་དེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་རྣམ་པ་མེད་པ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། རབ་ཏུ་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །

Because the son of a barren woman and so forth do not exist, it is impossible for the son of a barren woman and so forth to have the nature of being born. These are not, however, like houses, clothes, and so forth, which arise dependently. That very arising which depends upon houses and so forth, or reflections and so forth, is not itself the union [of appearance and emptiness] that is to be abandoned; rather, it is the son of a barren woman and so forth that is abandoned. Likewise, it is not that the conventional is being negated. How could that be tenable? In this context, falling into the extreme of nihilism is taught as a distinct [fault]: "From nihilism, there is no agent; nihilism is also clearly evident," as it is said in the scriptures. Others, moreover, express this as adorned by the guru’s quintessential instructions: just as through intense distraction one sees the aggregates, sense bases, and elements as emptiness, so too the Blessed One taught: "Relying upon mind-only, one does not conceptualize external objects," because it is concordant with what is to be meditated upon. Because this is the Tathāgata family that teaches the way of Secret Mantra, and by the power of the reasoning that will become clear, consciousness itself—whose nature consists of the aggregates, elements, and sense bases—is known through awareness. Thus, for the most part with aspects and to a small extent without aspects, one will experience the meditative absorption of emptiness. That wisdom, too, is not non-existent because it is dependently originated and because it is clearly manifest.

དོན་དམ་པར་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་གཅིག་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་འདིར་དགག་ཅེ་ན། ། བདེན་ཏེ། ཡོད་པ་ཉིད་དངོས་པོའི་རྟེན་པས་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ། གང་ཡང་དངོས་པོར་སྐྱེ་འགྱུར་བའི། ། དེ་ལ་ཚད་མ་ལ་སོགས་འགྱུར། ། ཞེས་པ་དང་། དངོས་པོ་འདི་ནི་རྣམ་རྟོག་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ཚད་མར་བྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱི་འདི་དག་གིས་དེ་ལྟར་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། མ་དག་པ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མ་སྐྱེས་པའི་རིག་པས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པར་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་གྱུར་པ་དག་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་གིས་བརྒྱན་པ་ནི་ཚད་མས་ཉེ་བར་གཏད་པ་དག་ནི་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་མེད་པ་དག་གི་དེའི་བདག་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ནི་འགལ་བ་དག་ཉེ་བར་བསྡུས་ནས་རིག་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སློབ་དཔོན་གསལ་བའི་རོ་ཡི་རང་རིག་ཡོད་པའི་མཆོག། ཡོད་པ་སྤངས་པས་ཚད་མའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འདིར་ཡང་གཞན། ། དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་གཅིག་པུ་བསྟན་པ་གཞན། ། དཔལ་ལྡན་ཟུང་འཇུག་བཅིངས་པ་རྟོགས་པའི་རྒྱལ་སྲས་དེ་ནི་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག། ལྟར་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་དབུ་མའི་གྲུབ་མཐའ་སྤངས་པ་དག་ལེགས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། དབུ་མའི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དག་ཇི་སྲིད་འཁོར་བ་རྒྱུན་མ་ཆད་ཀྱི་བར་དུ་ཐབས་ཀྱི་ཆ་ལེགས་པར་གནས་པ་ཉིད་དོ། །

Ultimately, because the essence of things is unarisen, they do not exist. If one asks, "How then are existence and non-existence negated here in a single [entity]?" it is true that existence itself is contradictory because it depends upon things. As it is said: "Whatever arises as a thing, for that there would be valid cognition and so forth," and "This thing is a conceptual construction." Thus, by the manner in which these are to be treated as valid cognitions, the very existence of the wisdom of self-awareness in all its aspects is thoroughly established. Impurity itself is not without intrinsic nature, for even through the knowledge of non-arising, wisdom is clearly shown to exist. Therefore, it is not logical for these to be mutually contradictory. Adorned by the pith instructions of the sublime guru, those established by valid cognition demonstrate the identity of that which is without intrinsic nature in wisdom; thus, the contradictions are gathered and understood. Accordingly: "The supreme existence of the self-awareness of the master of Yogācāra, the essence of clarity; the great nature of valid cognition, the glorious one, who is also other than this; the teaching that alone dispels mutual contradictions; may that Son of the Conquerors who realizes the glorious union be victorious! Thus, those who have abandoned the tenets of the Middle Way will abide well. As for the proofs of the Middle Way, the aspect of method remains well-established for as long as saṃsāra is not severed."

དེ་དག་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འབད་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡུང་བ་དང་རྡོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟར་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཞན་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དེ། དེ་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དངོས་དང་དངོས་མེད་བདག་ཉིད་དེ། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་རྣམ་པར་སྤངས། ། ཞེས་པའོ། ། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་པ། དངོས་པོ་དངོས་མེད་གཉིས་ལས་འདས། འགའ་ཞིག་ཇི་ལྟར་མ་འདས་འདོད། ། ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཤེས་བྱ་མིན། ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་མིན་གང་། ། གཅིག་ཉིད་མ་ཡིན་གཉིས་མེད་མིན། ། གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་གཉིས་ཀ་མིན། ། གནས་པ་མེད་པ་གསལ་བ་མིན། ། སེམས་པ་མེད་པ་མཐོང་བ་མེད། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་འཇིག་པ་མེད། ། ཆད་པ་མ་ཡིན་རྟག་པ་མིན། ། དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་མཚུངས། ། ཡེ་ཤེས་ཡེ་ཤེས་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་བ། ། དེ་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་སྟོང་པར་བཞེད། ། དམ་ཆོས་ངོ་བོ་དེ་བཞིན་དུ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་དང་མཚུངས། ། དེ་ཡི་དེ་ཉིད་དོན་དམ་པར། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བཞེད། ། ཡང་དག་སླུ་བ་མེད་པའི་དོན། ། དེ་རྟོགས་སངས་རྒྱས་སུ་ནི་བརྗོད། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་ཁམས། ། དོན་དེ་ཉིད་ལ་ཐ་དད་མེད། ། བདག་ཉིད་དང་ནི་གཞན་ཡང་འདི། ། དེས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་མཉམ་པར་བཞེད། ། ཅེས་པའོ། ། འདིར་ནི་ཚུལ་གནས་པ་ཙམ་ཉེ་བར་བསྟན་ཏེ། ། བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གསལ་བར་རྟོགས་པར་བྱའོ། །

These also abide perfectly in the aspect of effortless insight through the emptiness of non-arising. The suchness known as "union," which is like the behavior of turmeric and lac, is the nature of both existence and non-existence. As the Blessed One said: "The nature of existence and non-existence, yet completely transcending existence and non-existence." As the venerable Nāgārjuna stated: "Transcending both existence and non-existence, how could anyone claim it is not transcended? It is not consciousness, nor is it an object of knowledge; it is neither existent nor non-existent. It is not one, nor is it two; it is neither both nor neither. It is without abiding and is not manifest; it is without thought and without seeing. It is without birth and without destruction; it is neither annihilated nor eternal. It is just like space. It is not the object of [ordinary] wisdom, but the domain of primordial wisdom. Because it is dependently originated, you maintain it to be empty. The essence of the sublime Dharma is likewise, and the Tathāgata is similar to that. In the ultimate sense, its suchness is maintained to follow the nature of suchness. It is the meaning of the non-deceptive reality; realizing that is what is called a Buddha. Between the Buddhas and the realm of sentient beings, there is no difference in that very reality. Since this is both oneself and others, you maintain them to be equal." Here, only the general mode has been briefly shown; the suchness of union should be clearly realized through the oral instructions of the sublime guru.

ད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉེ་བར་བསྟན་ནས་སྔར་བསྟན་པའི་དབུ་མའི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་འགྱུར། ། ཆགས་པ་སྤངས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མར་རབ་ཏུ་གྲགས་པའོ། ། དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་དོ། ། འོ་ན་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་མི་བདེན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཁོར་བ་ཉིད་དེ། དེ་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགྱུར། ། དེ་སྐད་དུ། མི་བདེན་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ། ། དངོས་པོ་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་དེ། ། བྱིས་པ་རྣམས་ནི་རྨོངས་པའི་བློ། ། འཁོར་བར་འདི་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་སྤངས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཆགས་པ་ཞེས་ཁ་ཅིག་གོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་ནི་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་གོ། ། དེ་སྐད་དུ། དགེ་བ་འམ་མི་དགེ་བ་ཡང་རུང་། ། གང་གི་རྣམ་རྟོག་ཐ་དད་པ། ། ཙནྡན་ལ་སོགས་ཡང་དག་འབྱུང་། ། མེ་ཡི་བསྲེག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ཡང་འདིར་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། རང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡིས་གང་ཆགས་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། ། དེ་དག་སྤངས་ཏེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོས་སྟོང་པའི་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པའོ། །

Now, having briefly shown the essence of suchness, in order to briefly show the nature of awakening—the identity of the Middle Way as previously explained—it is said: "This entity becomes awakening; it is the very nature of having abandoned attachment." Here, "this" refers to that which is well-known through the valid cognition of direct perception. "Entity" refers to the nature of the five aggregates. One might ask: "But an 'entity' is samsara itself, which is of the nature of conceptualization arising from unreal conceptualization. How can that become awakening?" As it is said: "That which arises from unreal conceptualization, the entity whose nature is conceptualization—this very thing is explained as samsara for the deluded minds of the childish." Therefore, it is said "having abandoned attachment." Some say that "attachment" refers to the entities of the apprehended and the apprehender. Others say that "attachment" refers to mere conceptualization. As it is said: "Whether virtuous or non-virtuous, whatever distinct conceptualizations arise—such as sandalwood and the like—will become the very fuel for the fire of burning." Thus, in this context, neither of those two is attachment. Therefore, it is said "itself," meaning the nature of existence, non-existence, and so forth. "Attachment" to that is clinging. Having abandoned those, because there is no attachment that is of the nature of conceptualization even when empty of the entities of the apprehended and the apprehender, that is the intended meaning.

དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཚོགས་པ་ལས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའམ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའམ། ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་བོ། ། ཇི་སྐད་དུ། བླ་མ་དམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། བསྟེན་ནས་སྐྱེས་པ་བརྟགས་པས་དངོས་སུ་སྟོང་། ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ངོ་བོ་ཉིད། ། ཆད་པ་མ་ཡིན་སེམས་ཉིད་སྣ་ཚོགས་འདི་ནི་ངོ་བོ་གཅིག། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱལ་བ་ལྔ་ནི་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག། རྣམ་རྟོག་འདི་ཉིད་རྟེན་ཅིང་འབྱུང་། ། འབྲེལ་པ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་པ་སྟེ། ། སེམས་ཀྱིས་འཁྲུལ་པར་མ་བྱེད་ཅིག། ཀུན་རྟོག་ཅེས་པ་འབྲེལ་པ་ལྟར། ། ཇི་ལྟར་བདེ་བ་བཞིན་དུ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་རང་བཞིན་ཀུན་གྱི་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ན་གང་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། དེའི་ཕྱིར། ཆགས་པ་ལས་ནི་འཁྲུལ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། འཁྲུལ་པ་ནི་རང་གི་སྒྲོ་བཏགས་པའོ། ། ཆགས་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། ། འཁྲུལ་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། འདིར་ཆགས་པ་དང་སྡང་བ་རྨོངས་པ་ཉིད་དོ། ། འཁྲུལ་པ་དེ་ཉིད་གང་ལས་སྤང་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར། འཁྲུལ་པ་གནས་ནི་མེད་པར་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། འདིར་འདིའི་དོན་ནི་ཅུང་ཟད་འདིར་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པས་ཚེར་མ་དབྱུང་བ་ལྟ་བུར་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། ། རང་བཞིན་ཡང་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས།

What is called a "thing" (dngos po) is that which is to be obtained from the collection of dependent origination; furthermore, it is either conceptual, non-conceptual, or all-enlightenment. As it was said by the presence of the sublime guru: "Having relied [on the teacher], what is born is empty when analyzed; Things do not exist, yet they are not non-empty; their essence is such. It is not annihilated; this very mind, though diverse, is of a single essence. May the five Victors, form and the rest, be victorious! This very conceptualization is dependently originated; It is not a meditation on a connection. That itself is nirvāṇa; Do not let the mind be deluded! Just as 'conceptualization' is a connection, Abide in whatever way is blissful." If that very nature is not the attachment of all, from what would it arise? Therefore, it is said: "From attachment, delusion arises." Delusion is one's own superimposition. Attachment is clinging. Delusion is the repeated clinging to the superimposition of the nature of things, such as existence and non-existence; here, it is precisely attachment, aversion, and delusion. Regarding the question of from where that very delusion is to be abandoned, it is said: "The locus of delusion is held to be non-existent." Here, the meaning is not that it is removed like pulling a thorn by means of a slight arising and ceasing. Rather, it is the thorough knowledge of the nature. Furthermore, the nature is precisely non-arisen. As the Blessed One said:

འཇམ་དཔལ་མ་རིག་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ནོ་ཞེས་པའོ། ། འདི་ལ་བསལ་བ་ཅི་ཡང་མེད། ། བསྣན་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། ། ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། ། ད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བརྟན་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དག་ཐ་དད་པའོ་སྙམ་དུ་བྱང་ཆུབ་རྟོགས་ཏེ། དེ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་འདྲི་བ་ནི། དེ་ཉིད་ཅི་ནས་ཞེས་པའོ། ། དངོས་པོ་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ནོ། ། དངོས་པོ་ནི་རབ་ཏུ་སྣང་བར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལྟར་སེམས་ཉིད་རབ་ཏུ་སྤྲོས་པའི་རྣམ་པ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། རྟག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་ལ་རྟེན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ། དངོས་པོ་དངོས་མེད་གང་ཡིན་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་གིས་གང་ལ་སྟེ་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་དང་དངོས་མེད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། ། སེམས་དེ་ཡང་སེམས་མ་ཡིན་ཞེས་པའོ། ། འོ་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆད་པར་ལྟའོ་ཞེ་ན། དངོས་པོ་མེད་པར་ཡང་དངོས་པོར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། རབ་ཏུ་བསྟན་པ་འདི་ནི་དངོས་པོ་སྟེ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་སྐད་དུ།

"Mañjuśrī, ignorance is the meaning of that which does not exist." This is stated by the words: "In this, there is nothing to be removed, and not the slightest thing to be added. Look truly at the truth itself; seeing the truth, one is liberated." Now, one might wonder whether that stability of suchness and suchness itself are distinct, and thus ask if awakening is devoid of suchness. To this, the response is: "The nature of things." "Things" refers to that which has become manifest. Thus, the suchness of the very nature of the mind, which is the aspect of its own proliferation, is the suchness of things. The nature of things is also suchness. Because one might otherwise rely on the view of permanence, it is said: "Of whatever is a thing or a non-thing." This explains that a thing is its own essence, and a non-thing is emptiness. Therefore, the very essence of a thing is suchness. As the Blessed One said: "Form is empty of the nature of form," and so on, up to consciousness. It is also said: "That mind is no-mind." If one then asks, "Does the emptiness of form and so forth lead to the view of nihilism?" it is said: "Even a non-thing becomes a thing." This teaching demonstrates that the suchness of the union of things is the suchness of reality, and not otherwise. As it is said:

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན། གང་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། རང་བཞིན་དང་རང་བཞིན་མེད་པ་དག་གིས་གཉིས་སུ་མེད་པ་འདི་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པས་གཉིས་སུ་མི་འགྱུར་བའོ། ། དེ་ལྟར་ནི་འགྱུར་མོད་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་ཉིད་ནི་བསྒྲུབ་བྱར་གྱུར་པ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དུ་བྱས་ལ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་རིགས་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རང་བཞིན་པ་ཞེས་པའོ། ། རྒྱུ་དང་ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོན་དམ་པར་མ་སྐྱེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོའི་ངོ་བོའོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་ཡང་དག་བྱུང་། ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ནི་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཅེས་པའོ། ། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད། ། ཆོས་མིན་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་སྤངས། ། ཆོས་བདག་མེད་ལས་ཡང་དག་བྱུང་། ། བྱང་ཆུབ་ཚུལ་ནི་བརྟན་པའོ། ། ཞེས་པའོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ཞེས་པ་ལ་རང་བཞིན་ནི་གཉུག་མ་སྟེ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ངོ་བོའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། ། འདི་དག་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་གིས་བརྒྱན་པའོ། །

The Blessed One asked: "What is the nature of all phenomena?" [He replied:] "It is that which lacks an intrinsic nature." This non-duality of intrinsic nature and the lack of intrinsic nature is non-dual and does not become dual. Although it is so, if awakening itself is treated as an entity to be accomplished, one might ask: "How can suchness be described as the nature of an entity?" To address this, it is said: "By way of the nature of cause and effect." The intention is that there is no fault because the object to be accomplished, the means of accomplishment, and suchness itself are established by the reasoning that demonstrates that very point. Alternatively, "effect" refers to the essence of an entity, and "nature" refers to that which is natural by virtue of being dependently originated. "Cause" refers to suchness, which is the essence of an entity because it is the co-emergent ultimate non-arising. As it is said: "Perfectly arisen from the expanse of phenomena (dharmadhātu), there is not the slightest discordant factor." Furthermore, the Blessed One said: "All phenomena are without entity; they are devoid of the characteristics of non-phenomena. Perfectly arisen from the selflessness of phenomena, the way of awakening is stable." Regarding the phrase "the nature of cause and effect," "nature" refers to the primordial essence, the nature of union. Therefore, the suchness of entities is shown to be suchness itself. These [points] are adorned with the quintessential instructions of the Perfection of Wisdom and the quintessential instructions of the sublime guru.

དེ་ཡང་ཡང་དག་པར་ཤིན་ཏུ་མཉེས་པར་བྱས་པའི་བླ་མའི་ཞལ་གྱི་པདྨ་ཉིད་ལ་གསལ་བར་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི། ། དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཞེས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་རོ་གཅིག་སྟེ། ཐོགས་པ་མེད་ཅིང་གནས་མེད་པར། ། ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་འོད་གསལ་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། དེ་ལྟར་ནི་འདིའི་རིམ་པས་སོ། ། རོ་གཅིག་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པའོ། ། ཆོས་ནི་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམས་སོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐོགས་པ་མེད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་ལ་སྒྲོ་བཏགས་མེད་པའོ། ། གནས་མེད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོད་གསལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དྲི་མ་སྤངས་པས་རང་རིག་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟར་མཐོང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པའི་ལམ་ནི་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། འདི་ཉིད་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོའོ། ། འདི་ལྟར་དངོས་པོ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏོ། །

Furthermore, this is clearly [taught] only from the lotus-like mouth of the guru who has been perfectly and thoroughly pleased, and not otherwise. Now, according to the principle: "The nature of all things is asserted to be the purity of suchness," suchness is well-established in all phenomena. In order to demonstrate the method for accomplishing the meditation on the reality of suchness, it is said: "In that way, phenomena are of one taste; without obstruction and without abiding, through the samādhi of how they arise, all these are luminosity." "In that way" refers to this sequence. "Of one taste" means being of a single flavor in that manner. "Phenomena" refers to the aggregates, sense bases, and elements. "Characteristics such as form" refers to the fact that form and so forth maintain their own specific characteristics. "Without obstruction" means there is no superimposition upon the nature. "Without abiding" means unarisen, because they do not abide in a nature of existence or non-existence. "Luminosity" refers to self-awareness, because it is naturally free from stains and is utterly radiant. If one asks, "How are the phenomena of the reality of suchness, which has become thus, perceived?" for that reason it is said: "Through the samādhi of how they arise." The path endowed with the union of calm abiding and special insight is the "samādhi of how they arise." This itself is the actualizing entity. In this way, three entities have been shown.

ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ནི། ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཏིང་འཛིན་ཡང་། ། རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་འགྱུར། ། གང་ཕྱིར་དེ་ཡི་གནས་རིག་པས། ། དེ་ཉིད་རྒྱུན་མི་འཆད་ལས་སྐྱེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་རེ་ཞིག་བསྒོམ་པ་རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་སྨོན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་རྣམ་པ་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ། སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་གཞན་དོན་ཕྱིར། ཡང་དག་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འདོད། ། སྨོན་དང་གནས་པའི་བྱ་བ་འདི། ། འདི་ཡི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས། ། དེ་ནི་མགོན་པོས་ཡང་དག་བཤད། ། དང་པོ་འདོད་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་རྣམ་འཇུག་པ། ། གཉིས་པ་རུ་ནི་རྣམ་པར་གྲགས། ། ཞེས་པའོ། ། འདོད་པའི་རྣམ་པ་ཡང་གསུམ་སྟེ། འདུན་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་ཆོས་ཀྱིས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པར་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བསམ་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་བསྒོམ་པར་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ལ་ཡང་སེམས་གསུམ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་སྟེ། ལས་དང་པོ་པའི་སས་བསྡུས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །

Regarding how the meditative absorption of the very process of arising also manifests: "The meditative absorption of the process of arising Is transformed by the mind of thorough engagement. Because one knows its basis, It arises from an uninterrupted continuity." Thus it is said. In this regard, one should first generate the mind of enlightenment (bodhicitta) by establishing great compassion for all sentient beings, as is well known in meditation. That [mind of enlightenment] is of two types: the first is characterized by the aspiration for the desired [state]; the second is characterized by the engagement in the perfections and so forth, which are the aspects of the desired [state] of enlightenment. As it is said: "Generating the mind for the sake of others, Desiring perfect, complete enlightenment— This aspiration and the activity of abiding Are its two types of divisions, As correctly explained by the Protector. The first is the aspect of desire; The engagement in generosity and so forth Is renowned as the second." The aspect of desire is also threefold: the characteristic of desiring manifest enlightenment through the dharma of engaging with aspiration; the characteristic of desiring the conduct of the perfections through engaging with intention; and the characteristic of desiring to meditate on the thirty-seven factors of enlightenment through engaging with the superior intention. Furthermore, those three minds are small, medium, and great, and the way of the perfections included within the stage of a beginner is taught in the Ornament for Clear Realization and other such works.

དེ་ལས་གཞན་འཇུག་པའི་སེམས་ནི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་ལས་དང་པོ་པ་འཇུག་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ཏེ། དེ་ཡང་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ནི་ས་བཅུས་གསུངས་པ། མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། དེ་ནས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་གྱིས་སྡུད་པ་ནི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། མཐའ་དག་ལ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱབ། ། དེ་ལས་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་བཞི། ། འབྲས་བུ་རྒྱུ་སྦྱོར་དང་པོ་ཡི། ། ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པས། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། གང་ནས་བཟུང་ནས་ཡང་སྡོམ་པ་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དེ་ནི་འཇུག་པའི་སེམས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། འགྲོ་བར་འདོད་པ་འགྲོ་བ་ཡི། ། བྱེ་བྲག་ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་ལྟར། ། དེ་བཞིན་གྲངས་བཞིན་ཐ་དད་པ། ། མཁས་པ་ཡིས་ནི་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྤངས་པ་སྟེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་མཐའ་དག་མངོན་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་ཐབས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། ཤེས་རབ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཐབས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཡང་དག་པའི་ཐབས་ཀྱིས་རིག་པའི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རང་དང་གཞན་གྱིས་དོན་བྱེད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ་ས་ལ་ཞུགས་པས་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། རྨོངས་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་འདི་སྐད་སྨྲ་བར་བྱེད། །

Other than that, the engaging mind (prasthānacitta) has three stages. Among them, the stage of application (prayoga) is comprised of the path of engagement for a beginner; this is also taught as the "levels conducive to definite penetration" (nirvedhabhāgīya). The causal stage is described by the ten grounds and is the domain of the paths of seeing and meditation. Then, that which is subsumed by the special path is the resultant stage. As it is said: "All are pervaded by two; from that, there are four stages: the resultant, the causal, the application, and the first; these are distinguished by the stages of the path." From the point of taking the vows as a prerequisite, the thorough engagement in the accumulations of merit and wisdom, such as generosity and so forth, is the engaging mind. As it is said: "Just as the distinction between one who wishes to go and one who is going is known, so too should the wise understand the distinction between these two according to their respective order." In that regard, the method for correctly gathering all virtuous qualities, such as generosity and so forth, which arise from the perfection of insight (prajñāpāramitā), is the accumulation of merit. Insight itself, which thoroughly discerns the nature of those very methods, is the accumulation of wisdom. Therefore, through the unerring knowledge of the authentic method, one accomplishes the welfare of oneself and others exactly as it is. Thus, the reality of method and insight should be shown, even for those who have entered the grounds. As the Blessed One said: "That deluded person speaks in this way..."

ཚུལ་གཅིག་ཉིད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། གང་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ཡིན་ཏེ། ། ཞེས་པའོ། ། འདིའི་ཡང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པས་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དག་སྤངས་པའི་དབུ་མ་རབ་ཏུ་མི་གནས་པ་རྟོགས་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐབས་ཀྱིས་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་པར་བྱ་སྟེ་ལུང་གི་དོན་ལ་ངེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རིགས་པ་དང་ལུང་དག་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་ངེས་པ་དང་དྲང་བའི་དོན་ལ་ངེས་པས་ཡང་དག་པའི་དོན་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཡང་དག་པར་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་བསྟན་པའི་རིགས་པས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་པས་དང་པོ་སེམས་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་གྲུབ་པར་བྱའོ། ། ཞི་གནས་ཀྱིས་ཡང་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་དང་བྲལ་བས་ཚུལ་བཞིན་དུ་གནས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཟོད་པས་རྩོམ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་གང་ལྡན་དེ་ནི་བཟོད་པ་ཡིན། ། གང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་བརྟན་པ་བག་ཡོད་པ། ། གང་ལ་ཡང་དག་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ཡིས། ། དེ་ཡི་ཏིང་འཛིན་མྱུར་དུ་རྫོགས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་གནས་པས་ཡིད་དང་མཐུན་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་ལུས་བསྲང་སྟེ་བདེ་བའི་སྟན་ལ་འདུག་ནས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་སྔོན་དུ་བྱས་ཏེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །

"One shall attain enlightenment through a single method; that is the method of emptiness." Thus it is said. Here, too, by realizing the nature of method and insight, one realizes the Middle Way of non-abiding, which abandons both superimposition and deprecation. This is because insight abandons superimposition, and method abandons deprecation. In this regard, first one should generate the insight arising from hearing and gain certainty regarding the meaning of the scriptures. Then, by means of the insight arising from reflection, one should examine the scriptures and reasonings individually; having gained certainty regarding the definitive and provisional meanings, one should meditate on the authentic reality. That [reality] is the very state of non-arising. Furthermore, that should be realized through the reasonings of the teachings. Therefore, a yogi should first achieve calm abiding (śamatha) in order to stabilize the mind. Through calm abiding, one dwells in a proper manner, free from dependence on gain and the like, and should generate the diligence of undertaking [practice] through patience toward suffering and so forth. As it is said: "Whoever possesses ethical discipline possesses patience; Whoever possesses stable diligence and conscientiousness, And whoever is perfectly endowed [with these], Their meditative concentration (samādhi) will be swiftly perfected." Therefore, by abiding in the accumulations for calm abiding such as ethical discipline and so forth, one should sit on a comfortable seat in a pleasant location with the body straight, preceded by great compassion, and generate one-pointedness of mind.

དེ་ལ་རེ་ཞིག་དང་པོར་རྣལ་འབྱོར་པས་ཇི་ལྟར་ནུས་པས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དང་གཟུགས་ཅན་ནམ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཐ་དད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདི་ཉིད་དམིགས་པར་བྱ་སྟེ། གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་བྱས་ལ། འདི་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སེམས་བརླན་པར་བྱའོ། ། ཇི་སྲིད་དུ་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་འཐོབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་དུའོ། ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པས་ཞི་གནས་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ། དངོས་པོ་མཐའ་དག་ཉེ་བར་དམིགས་པར་བྱ། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ཐ་དད་ངེས་བཟུང་སྟོང་པ་ཉིད། ། དེ་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཡིད་ནི་ཇི་བཞིན་དུ། ། དེ་སྲིད་རབ་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ནས་སླར་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པར་བྱའོ། ། དཔྱད་ནས་སླར་རིམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ས་བོན་སེལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གང་ཞི་གནས་ལ་དམིགས་པས་ནི་སེམས་བརྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དཔྱད་པ་ལས་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་མུན་པ་ལ་སྣང་བ་བཞིན་དུ་སྟེ། དེས་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་དག་མིག་གིས་སྣང་བ་བཞིན་ནོ། ། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་སྟེ། ཕན་ཚུན་སོ་སོའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣང་བ་དང་མུན་པ་བཞིན་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་བཞིན་མཉམ་གཞག་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། །

In this regard, first of all, the yogi should, to the best of his ability, take as the object of observation the very nature of all distinct phenomena—the aggregates, sense bases, and elements, whether material or immaterial. Having ascertained them to be empty of a nature of being either one or many, he should repeatedly saturate his mind with the continuity of this very [realization] until he attains pliancy of body and mind. Once pliancy is attained, calm abiding (śamatha) is perfected. As it is said: "One should closely observe all things; The aggregates and so forth, when ascertained as distinct, are empty. The mind that enters into that, just as it is, Is then endowed with meditative concentration (samādhi) for that long." Then, remaining in meditative concentration, one should analyze all phenomena with the eye of insight (prajñā). Having analyzed them, one should meditate on them again in stages. By doing so, the seeds of doubt will be eliminated. Likewise, by focusing on calm abiding, the mind becomes stable. Through the analysis of insight, the light of authentic wisdom (jñāna) arises; just as light appears in the darkness, it abandons the obscurations. For this very reason, these are like the appearance of objects to the eye. Authentic wisdom arises because they abide in a state of mutual excellence. Light and darkness are not contradictory in this way, as indicated by the phrase "the insight of one who has become equipoised."

གཅིག་ཏུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཞི་གནས་སོ། ། དེའི་དོན་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པའི་ལམ་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་(ཁྲིམ་,ཁྲིམས་)ལ་སོགས་པ་ཐབས་དང་ལྡན་པ་འཇུག་པའི་སེམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་ལ་རབ་ཏུ་གྲགས་པའོ། ། འདི་ཉིད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པས་དྲོད་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཐོབ་པ་ནི་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་སོ། ། དེ་ནས་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པ་ནི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སོ། ། དེ་ནས་བསྒོམ་པའི་རིམ་གྱིས་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་སོ། ། དེ་ལྟར་དེ་ཉིད་འཇུག་པའི་སེམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམས་ནི་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། འདིར་རྒྱས་པས་འཇིགས་པས་མ་བྲིས་སོ། ། འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་འཇུག་པའི་སེམས་ནི་འདིར་དགོངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་དེ་དཔྱད་པ་ལས་བྱས་པས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་དཔྱད་པ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བསྒོམ་པ་བྱ་བ་ཉིད་དོ། ། གང་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་ནི་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་བརྒྱན་པ་དང་བཅས་པའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དབུ་མ་ངེས་པར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ནི་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཉིད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་རྒྱན་གྱིས་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཞི་གནས་ཏེ་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་ཤེས་ནས། ། བསྒོམ་དུ་མེད་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། །

First is the calm abiding that accords with insight. Its meaning is the path endowed with the union of calm abiding and special insight, which is well known in the system of the perfections as the engaging mind accompanied by methods such as generosity and ethical discipline. Through the excellence of this very [path], one attains the levels of the aids to penetration, such as "heat," by means of the stages of meditative concentration, such as "appearance" and so forth; this is the stage of application. Then, the attainment of the path of seeing is the causal stage. Then, through the stages of meditation, there is the resultant stage. Thus, the classifications of this very engaging mind in the system of the perfections have been taught by Kamalaśīla and others through both concise and extensive methods, and should be understood from those very sources. I have not written them here for fear of being too prolix. Such an engaging mind as described here is not the intended meaning in this context, because it is not completely pure due to being produced through analytical investigation. In this context, meditation must be performed prior to a mind free from analysis. Furthermore, the quintessential instruction of the perfections is the definitive realization of the Middle Way of union, adorned with the quintessential instructions of the guru. That is calm abiding, and nothing else, which enters into the spontaneous ornament of the insight that is ultimate emptiness endowed with the supreme of all aspects. As it is said: "Having fully understood all phenomena, non-meditation itself is meditation."

དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པའི་ལམ་མོ། ། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལ་མོས་པར་གྱུར་པའི་འཇུག་པའི་སེམས་ནི་འདིར་དགོངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོང་ཕྲག་རྣམས། ། རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད། ། རྟོགས་པའི་དོན་ནི་དཔྱད་པ་ཡིན། ། བླ་མ་དམ་པའི་དཔྱད་པ་མེད། ། ཅེས་པའོ། ། གང་གི་བུམ་པ་ལ་སོགས་འཛིན། ། བསམ་གཏན་དེ་ནི་དེ་ལ་སྦྱར། ། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་ལུས་གཅིག་པོ། ། འདི་རྟོགས་རྟོགས་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དོ། ། འདི་དག་ནི་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། གང་ཕྱིར་དེ་ཡི་གནས་རིག་པས། ། དེ་ཉིད་རྒྱུན་མི་ཆད་ལས་སྐྱེས། ། ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱི་གནས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད། བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་གིས་རིག་པ། དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པ་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་སོ་སོ་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའོ། ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གང་ཞེ་ན། ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་རྣམ་བྲལ་བ། ། འགྲོ་བ་ཉིད་ནི་གཉིས་མེད་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། ། ཡང་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རིག་བྱེད་སྨྲ་བ་ལྟར་རྟག་པ་གཅིག་པུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་གང་གཅིག་ཀྱང་མ་ཡིན་དུ་མ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གཉིས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ནི་འགྲོ་བ་ཉིད་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་། འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Such is the path endowed with the union of calm abiding and special insight. Here, the "engaging mind" (prasthānacitta) that aspires to attain the result is not the intended meaning. As it is said: "The thousand-fold aggregates of Dharma are called 'realization' (bodha), which is emptiness. The meaning of realization is analysis; the sublime guru is without analysis." And: "Whatever apprehends a vase and so forth, that meditative concentration is applied to it. The single body of all aspects—realizing this becomes the great realization." To clarify these points, it is taught: "Because one knows its state, that very [state] arises from an uninterrupted [continuum]." This refers to the state of the engaging mind, the union whose nature is suchness. It is known through the pith instructions of the sublime guru. That very [state] is the definition of ultimate bodhicitta, the inseparability of emptiness and compassion. "Uninterrupted" means arising in each successive moment. Because of that nature, one is called a "yogin." In that regard, what is the engaging bodhicitta? It is said: "The world itself is asserted to be non-dual, free from the knower and the known." Furthermore, "non-dual" does not mean a permanent unity as the Vedantins claim. Rather, the intended meaning is that which is neither one nor many. Such being the case, it is taught that the world itself is neither an entity nor a non-entity, and so forth. As for how that very [state] comes to be, and so on:

ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་རྣམ་བྲལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་རྣམ་བྲལ་བ་ནི་འགྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་རྣམ་བྲལ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་ཡེ་ཤེས་ཙམ་དུ་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཡང་ཤེས་པ་ཙམ་འགྲོ་བ་ལ་གསལ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། ། ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བའི་འགྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ནི་དབུ་མ་པས་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའོ། ། འདི་ལྟ་བུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། དེ་ལྟར་ནི་འགྱུར་མོད་ཀྱི། འགྲོ་བ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་བཞིན་འབྱུང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ལ་དཔྱོད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནོ། ། དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་པས་འབྲས་བུ་ལ་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་དག་ནི་ཡང་རྒྱུ་མཚན་གཞན་གྱིས་མངོན་དུ་གྱུར་པར་གཞན་དུ་སྣང་བ་འགྱུར་ལ། གཞན་ནི་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་བསྟན་པ་དང་ཇི་ལྟར་མི་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ།

It is said, "Free from the knower and the known." The word "and" has the sense of "because"; because the world is free from the knower and the known, it is non-dual, being the very nature of the world. In that regard, the Yogācāra school establishes it as being free from the knower and the known, because they establish the world as being mere primordial wisdom (jñāna). Furthermore, the clarity of the world as mere cognition is not non-existent because it is unarisen; it is not existent because it lacks intrinsic nature. The Madhyamaka school establishes the nature of the world as being free from the nature of cognition. Such non-dual reality, which is the nature of method and insight, is the bodhicitta. Although that is so, the world itself is called the bodhicitta of suchness, non-duality, because it is the basis for the conceptualization that analyzes reality. Likewise, the so-called "samādhi of arising as it is" is the basis for the conceptualization that analyzes the side of the antidotes. And the phrase "having the nature of realizing awakening" is the basis for the conceptualization that analyzes the result. These [conceptualizations] may appear otherwise due to other causes, and the Blessed One taught that others should be completely abandoned through non-mental engagement. If one asks, "How is this not in contradiction with what is taught in the Entry into Non-conceptuality?"—to that, some first say this:

བསྒོམ་པ་འབྱུང་བའི་ཚོགས་པས་དང་པོར་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། གཞན་དུ་ན་བསྟན་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱི་ནས་གོམས་པར་གྱུར་ནས་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྤངས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་མཚན་ཡང་ནི་ཤེས་པའི་སྦྱོར་བ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། ། དེའི་ཤེས་པའི་དང་པོར་བྱ་བ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགལ་བར་འགྱུར། འདི་ནི་རབ་ཀྱི་ལམ་མ་ཡིན་ཏེ། འདིས་མི་བཟོད་པས་ལན་ནི་གཞན། ། གཉིས་དང་བྲལ་བར་རློམ་པ་ཡང་། ། གང་ཕྱིར་དེ་ནི་འོད་གསལ་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ནི་འདིར་དགོངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔྱོད་པ་གསུམ་རྣམ་པར་སྤང་བར་བྱ་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། མཐའ་བཞི་ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་བཞིན་ནོ། ། གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ལ་མི་གནས་ཤིང་། ། དེ་ཉིད་ལ་ཡང་མི་ཆགས་པས། ། གང་གི་འང་འབྲས་བུ་མི་འདོད་པས། ། དེ་ཡིས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། ། འདིར་ཡང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མན་ངག་སྟེ། དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། ། ཡང་དཔྱད་པ་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱང་སྟེ། མཐའ་བཞི་ལ་ནི་མཉམ་བརྟེན་ནས། ། མཐའ་བཞི་ལས་ནི་རྣམ་པར་དང་། ། ཅེས་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མ་ཡིན་པས་འགལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། གཉིས་དང་བྲལ་བ་ནི་གཉིས་མེད་པའོ། ། རློམ་སེམས་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །

The collection for the arising of meditation is stated first: the object to be accomplished, the means of accomplishment, and suchness. Otherwise, it would follow that the teaching would be fruitless. Later, once one has become habituated, the teaching is given as having abandoned the reasons such as the object to be accomplished and so forth. This is because the reason is the abandonment of the application of cognition. How could the very first activity of that cognition be contradictory? This is not the path of the supreme; the answer to this is otherwise: "Even the conceit of being free from duality, Because that is asserted as luminosity." This is the intended meaning here: through the thorough knowledge of that, there is suchness. In order to realize suchness, the abandonment of the three types of analysis is taught, just as the four extremes are completely abandoned. "By not abiding in the side of the antidote, And by not being attached even to that very [reality], Because one does not desire the fruit of anything, By that, one knows Mahāmudrā." By these words, "Mahāmudrā" here refers to the pith instruction on the suchness of Mahāmudrā, which is the thorough knowledge of the suchness of things. Furthermore, these three types of analysis are also [consistent] because they are not contradictory to the suchness expressed by: "By relying equally on the four extremes, One is completely purified of the four extremes." "Free from duality" means non-dual. "Conceit" is the conceptualization that analyzes [things] as suchness.

འདི་ཡང་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ལས་མེད་པས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡང་འོད་གསལ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཡང་འདིར་རྒྱུ་མཚན་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་མིག་བཙུམས་པ་ལྟར་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཡང་མི་མཐོང་བ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མེད་དོ། ། ཡང་ནི་རྣམ་པར་དཔྱད་པའམ་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་དངོས་པོ་མི་དམིགས་པ་ཉིད་ནི་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། འགྲོ་དང་གནས་དང་འདུག་པ་དང་། ། ཉལ་བ་ན་ཡང་མཉམ་པར་གཞག། ཉན་དང་ལྟ་དང་དེ་བཞིན་བསྒོམ། ། རེག་པ་དང་ནི་མྱང་བ་དང་། ། ཤེས་རབ་ཉིད་ནི་དག་པ་ཡིས། ། རྣམ་པར་དཔྱད་དང་མན་ངག་ལས། ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་ཕྱིར། ། མཐོང་བ་ཡང་ནི་མི་མཐོང་འགྱུར། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་ལ། ། རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་དོ། ། ཡང་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལ་དཔྱོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་པ་མཚན་མར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའོ། ། དེ་ཡང་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་དག་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལས། ཡང་དག་ཤེས་ཕྱིར་མཚན་མར་འཛིན། ། ཉེ་བར་འཛིན་པར་ངེས་པར་བསྟན། ། མཚན་མར་འཛིན་པ་མེད་པ་ཡང་། ། རྣམ་པར་ངེས་ན་བསྟན་པ་ཡིན། ། མཚན་མའི་རང་བཞིན་ཤེས་ན་ཡང་། ། དེ་ལྟར་མཚན་མ་འབྱུང་མེད་འགྱུར། ། མཚན་མ་འདི་ནི་སྤང་བར་བྱ། ། མཚན་མེད་མཐོང་པ་ལ་འཇུག་འགྱུར། ། མཚན་མ་སྤྲོས་པ་ལ་སྤྱོད་པས། །

This, too, is because there is nothing other than the nature of luminosity, and is thus naturally pure. In that way, both the object to be accomplished and the means of accomplishment should be realized as having the nature of luminosity. Furthermore, in this context, "non-mental engagement" (amanasikāra), which is the complete relinquishing of reasons, does not mean that one does not see anything at all—such as a vase or a cloth—as if the eyes were closed; that is not non-mental engagement. Rather, non-mental engagement is the very non-apprehension of entities through analytical investigation or the oral instructions of the guru. As it is said: "While walking, standing, sitting, or even lying down, remain in meditative equipoise. While hearing, seeing, and likewise meditating, touching, and tasting, through the purity of insight itself, and through analytical investigation and oral instructions, because all phenomena are unarisen, even what is seen becomes non-seeing." Therefore, one does not mentally engage with reasons; rather, it is the thorough knowledge of the absence of reasons. Furthermore, "conceptualization that analyzes reasons" refers to the analytical investigation that grasps at signs. That too is unarisen, and the Blessed One has taught its purity. As the Blessed One said in the Samādhirāja Sūtra: "Because of correct knowledge, one grasps at signs; this is taught as 'clinging.' When there is no grasping at signs, that is taught as 'ascertainment.' Even if one knows the nature of signs, in that way signs will not arise. These signs are to be abandoned; one enters into the vision of signlessness. By engaging in the proliferation of signs," [one is bound].

མཚན་མ་ལས་ནི་གྲོལ་བ་མེད། ། གང་འདི་མཚན་མ་སྐྱེས་པ་ན། ། གང་གིས་མཚན་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན། ། མཚན་མ་གང་ལ་གང་གིས་རེག། གང་གིས་མཚན་མ་འགོག་པར་བྱེད། ། གང་གིས་མཚན་མ་སྐྱེ་འགྱུར་བ། ། བློ་ཡིས་ཆོས་རྣམས་ཐོབ་པ་མེད། ། སེམས་འདི་ཡིས་ནི་དེ་བཞིན་སེམས། ། དེ་ཕྱིར་མཚན་མ་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། གང་ལ་མཚན་མ་མ་སྐྱེས་པ། ། ཇི་ལྟར་མཚན་མ་འགག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་སེམས་མེད་པ་དང་། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འདི་ཉིད་དག་ནི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཤེས་པ་དེ་དག་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དབུ་མ་ལས། ། སེམས་པའི་རྣམ་རྟོག་སྦྱོར་བ་ཡང་། ། དེ་ནི་བསམ་མེད་རྟོག་པ་མེད། ། རྣམ་པ་ཀུན་མཆོག་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། དབང་པོ་ལས་འདས་རྣམ་པ་མེད། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་བདག་ཉིད་དེ། ། དངོས་དང་དངོས་མེད་རྣམ་པར་སྤངས། ། མཐའ་བཞི་དང་ནི་མཉམ་ལྡན་པས། ། མཐའ་བཞི་ལས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ། ། སྣ་ཚོགས་གཞག་པའི་སྣ་ཚོགས་མེད། ། དོགས་པ་མེད་པས་བདེ་བ་ཆེ། ། འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་རྣམ་རྟོག་རྣམས། ། དཔྱོད་པ་ཉིད་ནི་དཔྱད་པ་མེད། ། དེ་དང་དེ་སྐྱེས་ཐོབ་པ་རྣམས། ། མ་སྐྱེས་པ་ཡི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཕྱིར་རང་རིག་མ་སྐྱེས་ཕྱིར། ། རང་གི་མ་སྐྱེས་འདོད་པ་ཡིན། ། དཔྱོད་པའི་མཐའ་ལ་མི་གནས་སོ། ། རྟོག་པའི་མཐའ་ལས་འགྱུར་བ་མེད། ། ཅེས་པའོ། ། ཡང་བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་པ། རྣམ་རྟོག་འདི་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྱུང་། ། འབྲེལ་པ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་པ་སྟེ། ། སེམས་ནི་འཁྲུལ་པར་མ་བྱེད་ཅིག།

There is no liberation from signs. When these signs arise, by what are they produced? By what are the signs touched? By what are the signs ceased? By what are the signs brought into being? The intellect does not apprehend any phenomena. This mind itself thinks in that way; therefore, signs will not arise. For that in which signs have not arisen, how could they cease? Thus it is said. In this way, "mindlessness" and "non-conceptuality" do not mean that this very mind and these very conceptualizations are non-existent, but rather that they are the cognition of the lack of intrinsic nature. As it is said in the Yuganaddha-madhyamaka: Even the application of conceptual thought is non-conceptual and beyond thought. It is the supreme of all aspects, transcending the senses and without form. It is the nature of both existence and non-existence, yet it is free from existence and non-existence. Being equal to the four extremes, it is liberated from the four extremes. There is no variety in the arrangement of variety; being without doubt, it is great bliss. That very fruit is the conceptualizations themselves; the investigation itself is without investigation. Those things produced in this and that way are of the nature of the unproduced. Therefore, because self-awareness is unproduced, one asserts its own non-production. It does not abide in the extreme of investigation, nor does it change from the extreme of conceptualization. Furthermore, the Guru said: This conceptualization is dependently arisen; it is not a meditation on a connection. That itself is nirvāṇa; do not let the mind be deluded.

ཅེས་པའོ། ། ཡང་། ཀུན་རྟོག་དོགས་པ་ཀུན་བྲལ་ནས། ། ཇི་ལྟར་བདེ་བ་བཞིན་དུ་རྒྱུ། ། ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་གིས་དེ་ཉིད་འདོད་པ་ཡིས། ། སེམས་པ་ཀུན་ལ་མི་སེམས་པ། ། གང་སེམས་གང་གིས་བསམ་དུ་མེད། ། དེ་ནི་བསམ་དུ་མེད་པར་འགྱུར། ། ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་དེ་བཞིན་སེམས། ། ཇི་ལྟར་སེམས་པ་དེ་བཞིན་རྒྱལ། ། གང་གི་བློ་ཡིས་བསམ་དུ་མེད། ། སེམས་འདི་ཉིད་ནི་རབ་ཏུ་བརྟན། ། གང་གི་རྒྱུད་འདིར་སེམས་པ་ནི། ། ནམ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད། ། གང་ལ་སེམས་པ་བསམ་མེད་པ། ། སེམས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བྲལ། ། སེམས་པ་ཉིད་ནི་བཀུག་ནས་སེམས། ། རིང་པོའི་དུས་སུ་རྣམ་སེམས་ན། ། སེམས་པ་ཉིད་ནི་ཡིད་བྱེད་པ། ། སེམས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་མེད། ། སེམས་པ་འདི་ནི་སེམས་པ་ཆེ། ། ཆོས་ཀྱི་སེམས་པ་བླ་ན་མེད། ། ཆོས་ཀྱི་སེམས་པ་འདི་ཡིས་ནི། ། ཡང་དག་སེམས་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར། ། འདི་དག་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་བླ་མ་རྡོ་རྗེས་གསུངས་པ། ཡེ་ཤེས་གང་ཞིག་འབད་མེད་པར། ། བསམ་དུ་མེད་ཅེས་དེ་ལ་བརྗོད། ། བསམ་ནས་གང་ཞིག་བསམ་མེད་བྱེད། ། དེ་ནི་བསམ་དུ་མེད་མིན་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། ཡང་ན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་དབྱེར་མེད་པ་གཅད་དུ་མེད་པ་དེ་ཉིད་ནི་འགྲོ་བ་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་རོ་མཉམ་པའི་དངོས་པོ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱང་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། དེའི་རྣལ་འབྱོར་ཉིད་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྟེ།

Thus it is said. Furthermore: "Having become free from all conceptual doubts, one proceeds just as is comfortable." Thus it is said. Likewise, the Blessed One said: "Whoever desires that very reality, Does not think of any thoughts at all. That which is thought by no thought Becomes the unthinkable. Just as are sentient beings, so is the mind; Just as is the thinking, so is the Victor. That intellect which is unthinkable, This very mind is utterly stable. In whose continuum thinking Never arises at any time, For whom thinking is unthinkable, They are completely free from all thinking. Having withdrawn thinking itself, one thinks; If one thinks for a long time, Thinking itself becomes mental engagement, And thinking will never be exhausted. This thinking is the great thinking, The unsurpassed thinking of the Dharma. By means of this thinking of the Dharma, One enters into the authentic mind." With this very intent, the Guru Vajra said: "That wisdom which is effortless Is called 'unthinkable.' If one thinks and makes it unthinkable, It will not be the unthinkable." Thus it is said. Alternatively, that very non-duality of method and wisdom, which is the indivisible, inseparable, and uncut non-dual aspect, is itself the movement. Therefore, the nature of method and wisdom—the entity in which existence and non-existence are of one taste—is non-dual wisdom. This itself is the supreme yoga. The practitioner of that very yoga is the yogi.

དེའི་སྤྱོད་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟའི་དེ་ཉིད་ངེས་རྟོགས་ནས། ། ཇི་ལྟ་དེ་ལྟར་གང་དེ་ན། ། རྣལ་འབྱོར་མིག་ནི་རྒྱས་འགྱུར་བས། ། ཀུན་དུ་སེང་གེ་དེ་བཞིན་རྒྱུ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། འདིའི་སྔར་བསྟན་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་གིས་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སོ། ། གསུངས་པར་བྱས་པ་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ། ། རང་འདོད་པའི་སྤྱོད་པའི་རྒྱུར་ཡང་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་དངོས་མེད་ཤེས་རབ་སྟེ། ། ཐབས་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་འཇུག་པ། ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་ནི་བྱ་བར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུང་རབ་ལས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་འདོད་པའི་གནས་པས་རྒྱུ་བར་བྱའོ། ། གང་དེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟས་ཀྱིས་སོ། ། བཟའ་དང་བཟའ་མིན་དེ་བཞིན་དུ། ། ཇི་ལྟར་རྙེད་པ་བཟའ་བར་བྱ། ། འདོད་དང་མི་འདོད་རྣམ་རྟོག་རྣམས། ། འཛིན་པ་འདིར་ནི་མི་བྱའོ། ། ཞེས་གསུང་རབ་ལས་སོ། ། ཇི་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དང་དེ་ཡང་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པས་སོ། ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྐང་པ་འཁྲུ་བ་དང་། སོ་རྩི་ཟ་བ་དང་། འཐོར་འཐུང་བཟའ་བ་དང་། དྲིལ་ཕྱིས་དང་། ལག་པ་ཉེད་པ་དང་། གོས་ཀྱིས་སྨད་འགེབས་པ་དང་། འབྱུང་བ་དང་། སྐད་སྨྲ་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། དགོད་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་སྡང་བའི་སེམས། ། སྐད་ཅིག་ཀྱང་ནི་གཞན་སེམས་མེད། ། གྲུབ་ཕྱིར་དངོས་གྲུབ་འདོད་པ་ཡིས། ། གང་གིས་བློ་ནི་ཞེན་མི་བྱ། །

In order to demonstrate his conduct, it is said: "Once suchness has been definitively realized, In whatever way and wherever he may be, The yogi’s eye will expand, And he will roam everywhere like a lion." Regarding this, the non-dual suchness previously explained is that which is definitively realized by the yogi through the quintessential instructions of the sublime guru. When this is taught, it is the very cause for the definitive realization of suchness. It is also taught as the cause for the conduct of one’s own desire, as it is said in the scriptures: "Non-existence is insight, And the characteristic of existence is method. The union of method and insight Is explained as 'yoga'." One who possesses such yoga is a "yogi." The term "roam" means that one should move about by abiding in one’s own desire. "Wherever" refers to food. As it is said in the scriptures: "Eat what is edible and what is not, Just as it is found. Do not harbor grasping here Toward thoughts of the desirable and undesirable." "In whatever way" means in whatever manner, through the modes of body, speech, and mind. As the Blessed One said: "Washing the feet, chewing betel, Sipping water, and eating; Anointing with unguents, Massaging the hands, Covering the lower body with clothes, Excreting, speaking, Walking, laughing, and being angry— Even for a single moment, The mind of another, ignorance, or hatred Should not be entertained. For the sake of accomplishment, One who desires siddhi Should not allow the intellect to become attached."

ཞེས་པའོ། ། མིག་ནི་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་རང་བཞིན་གྱིས་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་མེད་པ་དང་། དབང་པོ་མ་བསྡམས་པ་མེད་པ་དེ་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། དཀའ་ཐུབ་སྡོམ་པ་མི་བཟད་པས། ། བསྙེན་ཀྱང་གྲུབ་པར་མི་འགྱུར་གྱིས། ། འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ལ། ། བསྙེན་ན་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། ཡང་། ལུས་ངག་ཡིད་ནི་ལེགས་དག་པས། ། ཐོབ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའོ། ། འོ་ན་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྣལ་འབྱོར་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཕྱག་རྒྱ་བཞིའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་ང་རྒྱལ་གྱི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རོ་མེད་པས། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྣམ་པས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དུས་རིང་པོས་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཆེའོ། ། གཞན་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལས་འདི་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་གི་དཔྱད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ངེས་པར་རྟོག་པས་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་དཀའ་བའི་སྤྱོད་པ་མེད་པ་འདི་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པ་དག་ནི་ཡུལ་གྱི་གྲོང་གིས་སྦྲུལ་འཛིན་པ་ལྟར་སྦྲུལ་ལ་རྩེ་ཡང་དེས་འབིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། འདི་ཉིད་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་བརྗོད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མཉམ་སྦྱོར་བ། །

Thus it is said. Regarding the phrase "the eye is expansive": it means that all phenomena are of the nature of the nectar of suchness, such that there is no side of an antidote and no unrestrained faculties, by way of all the enjoyments of desire. As it is said: "Through unbearable ascetic vows and restraints, one will not achieve accomplishment even through service; but by serving all the enjoyments of desire, one will quickly achieve accomplishment." Furthermore: "By means of the body, speech, and mind being perfectly pure, one will attain the attainment of enlightenment." If one asks, "What is the distinction between this and the yogi of the Secret Mantra system?" it is because [the latter] lacks the following of the four mudrās and lacks the taste of the great bliss of divine pride; since manifest enlightenment is completed over a long period of time through the aspect of equanimity, the distinction in the nature of the object to be accomplished and the means of accomplishment is extremely great. Furthermore, this is distinguished from the yogi of the Pāramitā system because it is far superior due to the certain realization of suchness—the union of emptiness analyzed through the quintessential instructions of the sublime guru. Therefore, for those who thoroughly know this very suchness, in which there is no difficult conduct and which is of one taste with emptiness, they are like one who plays with a snake while holding it, yet is not harmed by it, just as one is not harmed by a snake in a village. Some refer to this very state as the "Mahāmudrā of the wisdom of suchness," as it is said: "The union of method and insight..."

བསྒོམ་པ་ཉིད་ནི་རྣལ་འབྱོར་མཆོག། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོར་མཉམ་སྦྱོར་བ། ། བསྒོམ་པ་རུ་ནི་རྒྱལ་བས་བཤད། ། ཅེས་པའོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་བསྒོམ་པ་ཙམ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་དང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་དག་ཐ་དད་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྔགས་པ་དག་གོ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པ་དམན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་རབ་ཀྱི་དེའི་ཡང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ། འབྲས་བུར་བཅས་པའི་ནོར་ཐམས་ཅད། ། སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་བཏང་སེམས་པ། ། དེ་ཕྱིར་སེམས་ཉིད་དེ་ཉིད་ནི། ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པར་བཤད། ། ཅེས་པའོ། ། ཡང་ནི་མིག་ནི་རྒྱས་གྱུར་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའི་མིག་འབྲུ་ཚུགས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ལྟར། མིག་ནི་འབྲུ་ཚུགས་བྱེད་པར་འགྱུར། ། མགོ་ནི་དམའ་བར་བྱེད་པ་དང་། ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་བརླན་པར་བྱེད། ། ཅེས་པའོ། ། སེང་གེ་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེང་གེ་བཞིན་དུའོ། ། ཀུན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འཇིགས་པ་མེད་པའོ། ། རྗེས་སུ་རྣལ་འབྱོར་པ་རྒྱུ་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྤྱོད་ལམ་རྣམ་བཞིར་སྤྱོད་པས་རྒྱུ་བར་བྱའོ། ། དེ་སྐད་དུ། ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་སྤྱོད་ལམ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། བརྒྱ་བྱིན་དང་མཚུངས་ལྷ་མིན་ཡང་། ། མདུན་ན་ངེས་པར་གནས་གྱུར་ཀྱང་། ། དེ་ལ་འཇིགས་པར་མི་བྱ་སྟེ། །

"Meditation itself is the supreme yoga; the union with Mahāmudrā is explained by the Victorious One as meditation." Thus it is said. Some mantra practitioners claim that the mere meditation on the union of method and insight is not the meditation of Mahāmudrā, because it would follow that the systems of the Pāramitāyāna and Mantrayāna are indistinguishable. However, the Hīnayāna of the Pāramitā vehicle is not [the same] by way of activities such as generosity, because even for those of the sharpest faculties, generosity and so forth are merely mental states. As it is said: "The mind that intends to give away all wealth, together with its fruits, to all beings—therefore, that very mind itself is explained as the perfection of generosity." Furthermore, "the eyes are wide open" means that the eyes are fixed in the realization of all phenomena as having the nature of suchness. As it is said: "Just as one is empty through emptiness, the eyes are made to stare fixedly; the head is bowed low, and the mind and mental factors are moistened." "Like a lion" means just as a lion [acts]. "Everywhere" means being fearless in all respects. "The yogi should wander" means one should wander by engaging in the four types of conduct. As it is said: "Physical activity is conduct," and so forth. As the Blessed One said: "Even if Śakra or an asura should certainly stand before you, do not be afraid of them."

སེང་གེའི་ཚུལ་དུ་རྒྱུ་བར་བྱ། ། ཞེས་པའོ། ། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་ལས་རྣམ་ལོག་འདིས། ། སྨྱོན་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྟེན་ནས། ། དམིགས་པ་མེད་པས་ཐམས་ཅད་བྱེད། ། རང་བྱིན་བརླབས་པས་རྣམ་བརྒྱན་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། འཇིག་པས་ན་འཇིག་རྟེན་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔའོ། ། དེའི་ཆོས་ནི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་འདས་པའོ། ། རང་བཞིན་དམན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཉི་ཚེ་བའི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་རྙེད་པ་དང་མ་རྙེད་པ་དང་གྲགས་པ་དང་མ་གྲགས་པ་དང་བསྟོད་པ་དང་སྨད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། གང་འདིར་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟེན་ནས། ། ཕུང་པོ་འཇིག་རྟེན་ངས་བཤད་དོ། ། གང་འདིར་བརྟན་པར་བྱས་པ་ཡིས། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མཁས་པ་གང་། ། འཇིག་རྟེན་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཉིད། ། ཕུང་པོ་ཉིད་ཀྱང་ཡང་དག་བསྟན། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་དང་མི་ལྡན་པས། ། རྙེད་པ་དང་ནི་མ་རྙེད་པ། ། དེ་བཞིན་གྲགས་དང་མ་གྲགས་པ། ། བསྟོད་དང་སྨད་དང་བདེ་དང་སྡུག། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱིས་མི་གཡོས་སོ། ། དེ་ནི་དེར་བསྟན་ཤེས་རབ་ཆེ། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་མཁས་པ། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་འཇིགས་པར་མཐོང་། ། འདིས་ནི་གཡོ་བར་ཡང་མི་འགྱུར། ། འཇིག་རྟེན་གཉིས་ལས་ཀུན་དུ་བྱུང་། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཀུན་དུ་གནས། ། དེ་ལས་འཇིག་རྟེན་འགྲོ་ཤེས་ཉིད། ། མཁས་པས་འགྲོ་བ་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། འགྲོ་བ་དྲུག་གི་འཇིག་རྟེན་དག། འགྲོ་བ་དེ་འདིར་རྣམ་ཤེས་བྱ། ། དེ་ཡིས་འཇིག་རྟེན་འགྲོ་བ་ཐོབ། །

"One should move in the manner of a lion," it is said. Furthermore, regarding that very conduct: "By this one who has turned away from worldly phenomena, relying on the conduct of a madman, one performs everything without focal points, adorned by self-consecration." Thus it is stated. Because they perish, they are "worldly" (loka), which refers to the five aggregates. Their "phenomena" (dharma) are their inherent natures. To have "turned away" from those is to have utterly transcended them. By that very inferior nature, one has also utterly transcended the worldly phenomena known as limited pleasure and suffering, gain and loss, fame and insignificance, praise and blame. As it is said: "That which is here dependent on the world, I have explained as the 'world' of the aggregates. By that which is made stable here, One is completely liberated from worldly phenomena. Any wise Bodhisattva who knows The very nature of the world Correctly demonstrates even the aggregates themselves. Because they do not possess worldly phenomena, Gain and loss, Likewise fame and insignificance, Praise, blame, pleasure, and pain— They are not moved by the worlds. That is the great wisdom taught therein; The wise one is skilled in worldly phenomena. Seeing the world as fearful, They are not moved by it. Arising from the two worlds, Abiding in perversion, From that, the wise one knows the world's course; The wise one proceeds through the course of existence. The worlds of the six classes of beings— That course of existence is to be known here. By that, one attains the world's course."

མི་བདེན་སྐྱེ་བོ་འགྲོ་བ་གང་། ། དཔའ་བོ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྒྱུ། ། གང་གིས་མི་གོས་པདྨ་བཞིན། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་ཉམས་མི་འགྱུར། ། ཆོས་དབྱིངས་གང་ཕྱིར་ལེགས་པར་གནས། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ། ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ལ་སྤྱོད་དོ། ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་བློ་ལྡན་སྤྱོད། ། འཇིག་རྟེན་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ཤེས། ། འཇིག་རྟེན་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་དེ། ། ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་མེད། ། དེས་ན་དེ་རྣམས་འགྲོ་བར་ཤེས། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་ཀྱིས་མི་གོས་སོ། ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་རབ་ཤེས་པ། ། དེ་ལྟར་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་འཚེ། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་མི་ཉམས་པར། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནི་རང་བཞིན་ཤེས། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་ནི་འདི་ཉིད་ལ། ། ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་ཡོད་མ་ཡིན། ། གང་ཞིག་དེ་ལྟར་རབ་ཤེས་ན། ། དེ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དག་ཏུ་གནས། ། གང་གིས་ཕུང་པོ་ཡོད་ཤེས་ན། ། མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མི་འབྱུང་བའོ། ། འཇིག་རྟེན་དེ་ཡང་སྤྱོད་པ་ཡིས། ། འཇིག་རྟེན་ལ་ཡང་མི་བརྟེན་ནོ། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་ནི་མི་ཤེས་པའི། ། མི་མཁས་པ་ནི་རྩོད་པར་བྱེད། ། འདི་དག་བདེན་པ་འམ་རྫུན་པ་མིན། ། གང་གིས་གཉིས་མེད་མིང་གིས་གནས། ། རྩོད་པ་འདི་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། ། དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས། ། ང་ཡིས་ཤེས་ནས་ཡང་དག་བསྟན། ། གང་ལ་རྩོད་པ་མེད་པའི་མཆོག། གང་ཕྱིར་ཆོས་ནི་སངས་རྒྱས་བསྟན། ། འཇིག་རྟེན་མཉམ་པ་ཉིད་ཤེས་ན། ། འདི་ལ་རྫུན་མེད་བདེན་པའང་མེད། ། བདེན་པའམ་གལ་ཏེ་རྫུན་པའམ། ། གལ་ཏེ་བརྟན་པ་ཐོབ་པ་ན། ། ང་ཡི་མཐའ་རུ་འཛིན་པར་འགྱུར། ། མུ་སྟེགས་དང་ནི་ཁྱད་པར་མེད། །

Whosoever goes among unreal beings, that hero wanders in the world. Just as a lotus is unsullied, he is not defiled by the world. Because he abides perfectly in the dharmadhātu, he does not perceive worldly phenomena; he thus moves within the world. The wise one moves within that very reality, knowing the world to be without characteristics. The world has the characteristic of space, and space itself has no characteristics. Therefore, know that those who go [in this way] are not defiled by worldly phenomena. Just as one thoroughly understands the world, so one does not harm living beings. Without being impaired by the world, one knows the nature of phenomena. In these very worldly phenomena, the nature of the aggregates does not exist. Whoever thoroughly understands in this way dwells within the worlds. Whoever knows the aggregates to be non-existent, neither the unborn nor the arising occurs. By engaging with that world, one does not rely upon the world. The unwise, who do not understand worldly phenomena, engage in disputes: "These are true, or they are false." For one who abides in the name of non-duality, this dispute does not exist. Having understood the worldly phenomena in this way, I have taught them correctly. That which is the supreme absence of dispute is the dharma taught by the Buddha. If one knows the equality of the world, there is neither falsehood nor truth here. If one grasps at "truth" or "falsehood," or if one attains a notion of "stability," one will hold to my extremes; there is no difference from the non-Buddhists.

ཇི་བཞིན་ཆོས་ནི་འབྱུང་བའི་དོན། ། དེ་བཞིན་བདེན་དང་རྫུན་པ་མིན། ། དེ་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས། ། གང་ཕྱིར་ང་ཡིས་གཉིས་མེད་བསྟན། ། གང་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་ཤེས་པ། ། ཇི་བཞིན་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡི་ཆོས། ། དེ་ནི་བདེན་དང་རྫུན་པ་ཡིས། ། མཁས་པས་ལྟ་བ་མི་ལེན་ཏོ། ། ཞེས་པའོ། ། སྨྱོན་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཡིད་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་བརྟེན་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། འགྲོ་བ་བསམ་པ་མེད་པར་འགྲོ་སྟེ། བགེགས་དང་བྲལ་བ་ལ་འཇུག་པ་ཡོངས་སུ་ངལ་བ་མེད་པས་ངལ་སོས་པས་སྐྱེ་བོ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་རྣམས་སྤྲུལ་པ་མེད་དེ། འདོད་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་རྣམས་གུས་པ་ནི་ལྷའི་བུ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ་རོལ་པས་འཁོར་བར་སྤྱོད་ཅེས་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པས་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ལས་ལ་སྤྱོད་པའོ། ། བཟའ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསྟན་པའི་རིགས་པས་བྱེད་པའོ། ། དམིགས་པ་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་མེད་པས་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་སྟེ། རང་རིག་པ་ཡང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྐད་དུ། མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་བློ་ཡི་གང་སྐྱེས་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་ཏེ། ། ཞེས་པའོ། ། རང་བྱིན་བརླབས་པས་རྣམ་བརྒྱན་པའོ། །

The meaning of phenomena arising just as they are, is neither true nor false. Therefore, I have taught that worldly phenomena are non-dual. Whoever understands this world, the phenomena of this world just as they are, the wise do not adopt a view based on truth or falsehood. Thus it is said. The "vow of the madman" is the very act of making the mental intention non-existent. It relies upon that. As it is said: "Beings move without intention; entering into freedom from obstacles, they are without fatigue and thus rest. They do not emanate the abodes of all beings. For those who enter into that which is devoid of desire, their coming and going are as respectful as those of a son of the gods, and they sport in saṃsāra." "Doing everything" means that because one has utterly transcended worldly phenomena, one is not in a state of nirvāṇa. Furthermore, that very state is the conduct of the world. One acts according to the logic of the teachings, such as eating and so forth, and the full assumption of birth and so forth. "Without an object" means that because there is no objectification of the suchness of things—such as existence or non-existence—one is at all times the nature of self-awareness, which is without an object. This is because self-awareness itself is unarisen. As it is said: "That which is unarisen is the intellect; whatever arises is free from arising." "One is adorned by self-consecration."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་གཉུག་མའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འཕྲོ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་བརྒྱན་པ་ནི་རྒྱན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཆོས་ལས་རྣམ་ལོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཁྱད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོན་ཀྱང་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་སྦྱོར་བར་བྱའོ། ། ད་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་དོན་ཉེ་བར་སྡུད་པའི་ཕྱིར། རྙོག་མེད་དེ་ཉིད་གང་བསྟན་ཅིང་། ། གཉིས་སུ་མེད་པས་གང་སྨྲས་པ། ། མཉམ་དང་མི་མཉམ་སྤངས་པའོ། ། བློ་གཏེར་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་བྱར་རིགས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྙོག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། འདིར་གཞུང་མཁན་པོའི་མིང་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པས་ནི་རང་གི་མིང་གིས་གཞུང་མཚོན་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཡང་འདིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་སྤངས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཛིན་པ་དང་འཁོར་བར་འཛིན་པ་བཏང་བའོ། ། བློ་གཏེར་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་བྱར་རིགས། ། ཞེས་པ་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། ། གཞན་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགེ་སློང་དག་གམ་མཁས་རྣམས་ཀྱིས། ། བསྲེགས་བཅད་བདར་བའི་གསེར་བཞིན་དུ། ། ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་ང་ཡི་བཀའ། ། བླང་བར་བྱ་ཡི་གུས་ཕྱིར་མིན། ། ཞེས་གསུང་རབ་ལས་སོ། །

This means that one is blessed into the identity of the yogi’s mental continuum, which is the very nature of the innate suchness (tathatā). The "ornament" is the adornment by the nature that emanates from the essence of suchness. Thus, it is distinguished from [the state described in] "thereby turning away from worldly phenomena" and so forth. Nevertheless, one should apply oneself to the great self. Now, in order to summarize the meaning relevant to the present context, it is said: "That which is taught as the stainless suchness, That which is spoken of as non-dual, Free from the equal and the unequal— This should be known as the object of knowledge by those who are treasuries of intelligence." Because it is the nature of the definitive realization of suchness, it is the actual essence of phenomena, which is stainless. Furthermore, because method and insight are inseparable, it is non-dual. Here, by indicating a portion through the name of the author of the treatise, the treatise itself is represented by his own name. Such being the case, what is shown here is the very essence of suchness. Therefore, having abandoned the equal and the unequal, one relinquishes the grasping at nirvāṇa and the grasping at saṃsāra. "This should be known as the object of knowledge by those who are treasuries of intelligence" refers to the wise, for it is not the domain of others. As it is said in the scriptures: "O monks, or wise ones, just as gold is tested by being burned, cut, and rubbed, so should you accept my words after thorough examination, and not out of mere respect."

མཁས་པས་ཡང་འདིར་དཔྱོད་པ་དེས་ཀྱང་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་འཛིན་པར་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་རྟོག་གེ་སྐམ་པོ་འབའ་ཞིག་བྱིས་པའི་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པའི་སྐལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཡང་འདིར་རྟོག་གེ་ངན་པས་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། རང་བཞིན་མ་ཡིན་བརྟགས་པ་མིན། ། དངོས་པོ་མ་ཡིན་ཀུན་གཞི་མིན། ། གང་ལ་བྱིས་པའི་རྟོག་པས་བརྟགས། ། རྟོག་གེ་ངན་པ་རོ་དང་འདྲ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། རྟོག་གེ་སྐམ་པོ་རྣམ་པར་སྤངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཅུ་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་བཛྲ་པཱ་ཎི་ལས་མཉན་ཏེ། སླད་ཀྱིས་པཎྜི་ཏ་ཀཱ་ལྱ་ན་ཝརྨ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཛྙཱ་ན་ཨཱ་ཀ་ར་མཚུར་གྱིས་བསྒྱུར་བའོ། ། ། ། གཞུང་ཉུང་དོན་མང་རྒྱ་ཆེ་རབ་ཟབ་མགོན་པོའི་གཞུང་། ། སྙིང་པོ་ལེན་ལ་གཞུང་མང་སྦུན་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། རྡོ་ཡི་རང་བཞིན་མཆིང་བུ་ཡིན་ཏེ་རིན་ཐང་ཆུང་། ། རིན་ཆེན་དབྱིག་གི་སྙིང་པོ་ཆུང་ཡང་རིན་ཐང་ཆེ། ། གླེན་པ་བློ་གྲོས་ཞན་པས་སྙིང་པོ་(ལན་,ལེན་)མི་ནུས། ། གཞུང་མང་སྤྲོས་ལ་དགའ་ཞིང་གཞུང་མང་དོན་དུ་གཉེར། ། སྙིང་པོའི་དོན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ལོག་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས། ། ཉོན་མོངས་སྙིང་རེ་རྗེ་ལ་ཁོ་བོས་ཅི་བྱར་ཡོད། ། ལེགས་སྦྱར་སྒྲ་ཡི་འགྲེལ་པ་བོད་སྐད་ལ་མེད་ཕྱིར། །

The wise, moreover, demonstrate that this very investigation is maintained by following the sublime Dharma. Furthermore, mere dry dialectics are not the object of focus for the childish, because they lack the fortune to know suchness. That very point is also shown here by the phrase "by faulty dialectics." As the Blessed One said: "Not of intrinsic nature, not imputed, Not a functional thing, not the universal ground— That which is imputed by the conceptualization of the childish Is like a corpse to faulty dialectics." And so forth. Therefore, it is not the domain of dialectics. As it is said: "Completely abandon dry dialectics," and so on. The Extensive Explanation of the Ten Suchnesses, composed by the great paṇḍita and master Sahajavajra, is hereby complete. It was heard from the Indian abbot Vajrapāṇi and later translated by the paṇḍita Kalyāṇavarman and the translator, the Śākya monk Jñānākara Tshur. The Protector’s treatise is concise in text but vast and profound in meaning. For those who extract the essence, what is the use of many texts that are like chaff? The nature of stone is glass; it is of little value. The essence of precious gems, though small, is of great value. The foolish, with their weak intellects, are unable to extract the essence. Delighting in the elaborations of many texts and seeking only the bulk of the treatises, they criticize the essential meaning and enter onto a mistaken path. How can I help but feel compassion for those afflicted by such afflictions? Since there is no Sanskrit commentary for the Tibetan language, [this work was composed].

སྒྲ་དང་དོན་མི་འགལ་བར་བསྒྱུར་བ་ཤིན་ཏུ་དཀའ། ། བླ་མ་རྡོ་རྗེའི་སྤྱན་སྔར་ཡུན་རིང་སྦྱངས་པ་ཡི། ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཛྙཱ་ན་ཨཱ་ཀར་མཚུར་གྱིས་བསྒྱུར། ། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལྡན་ཞིང་སྡང་བར་ཞུགས་པ་རྣམས། ། བསྒྱུར་ལ་སྨོད་པར་བྱེད་ཅིང་ཕྱར་ཀ་སྒྲོགས་པ་ནི། ། འདི་ལ་མ་བརྟེན་རང་གིས་ལོགས་ཤིག་སྒྱུར། ། འདི་ལས་འཆོས་ཤིང་བསྒྱུར་ན་བསམ་ངན་ཁྱེད་རང་ཤེས། ། བདག་གིས་ལྷག་པའི་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པས་བསྒྱུར། ། རྣམ་དག་ལས་བྱུང་བསོད་ནམས་དྲི་མེད་བསགས་པ་དེས། ། འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་འཁྲུལ་པ་རྣམ་སྤངས་སྙིང་པོའི་དོན། ། ཟུང་འཇུག་དབུ་མའི་དོན་ནི་ཡང་དག་རྟོགས་པར་ཤོག། ། །

It is extremely difficult to translate without the words and the meaning contradicting one another. This was translated by the Śākya monk Jñānākara of Tsur, who trained for a long time in the presence of the Guru Vajra. Those possessed of false pride who have entered into hostility, who disparage the translation and raise objections, should translate it themselves separately without relying on this. If you would correct and translate it from this, you should know your own evil intentions. I have translated it with a completely pure, superior intention. By the stainless merit accumulated from this pure work, may the entire world abandon delusion and perfectly realize the essential meaning—the Middle Way of union.