An Explanation of [Buddhaśrījñānapāda’s] “Drop of Liberation”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། མུཀྟི་ཏི་ལ་ཀ་ནཱ་མ་བྱཱ་ཁྱཱ་ནཾ། བོད་སྐད་དུ། གྲོལ་བའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དཔལ་ལྡན་འཁྲུལ་པ་བསལ་བས་དྲི་མ་མེད། ། འོད་ཟེར་མཐའ་ཡས་རིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་འཕྲོ་བ། ། ཤེས་རབ་ཡན་ལག་གིས་འཁྱུད་འབར་ཞིང་མཛེས། ། འཇམ་དཔལ་དེ་ལ་དངོས་པོ་ཀུན་གྱིས་འདུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམ་པར་འདོད་པའི་རྗེ་བཙུན་ཆེན་པོ་ལྷ་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཞེས་བྱ་བས་ཁྱད་པར་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་སྟོན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་ཅིང་བགེགས་ཀྱི་བར་ཆད་མི་འོང་བར་བསམ་པ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་མཛད་ནས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་འཇུག་པའི་རྒྱུ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་པོ་འདིས་ནི་འདོད་པའི་ལྷའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མཛེས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་འཇམ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཡུལ་ལ་ཐབས་དངོས་པོ་ཀུན་གྱིས་འདུད་པས་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ལྟར་བསྡུས་པའི་དོན་བསྟན་ནས། ཡན་ལག་གི་དོན་དགྲོལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་དཔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་དཔལ་དང་གཞན་གྱི་དཔལ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་བའི་དཔལ་ལོ། ། དེ་རྣམས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་རྒྱན་གྱི་རྒྱུད་ལས་གཞུང་འདིས་བསྟན་ཏེ།

In the language of India: Muktītilaka-nāma-vyākhyānam. In the language of Tibet: Grol ba’i thig le zhes bya ba’i rnam par bshad pa (The Explanation of the Drop of Liberation). Homage to the glorious Vajrasattva! "Glorious, stainless through the clearing away of delusion, Radiating emanations of the infinite light-ray family, Blazing and beautiful, embraced by the limbs of insight— To Mañjuśrī, I bow with all things." With these three verses, the great venerable master known as Lha Sangye Yeshe Zhab (Devabuddhajñānapāda), wishing to compose this treatise, demonstrates taking refuge in the three sublime jewels. Because this ensures the accomplishment of one's desired aims, the absence of obstacles from hindering spirits, and the fulfillment of one's intentions, he composed this very work and stated the causes for the engagement of those possessing authentic knowledge. Regarding that, first, by this initial phrase beginning with "Glorious," he demonstrates taking refuge in the Buddha by way of the chosen deity. Furthermore, from the words "Glorious" up to "beautiful," he pays homage by bowing with all things as the means to the object distinguished as Mañjuśrī. Having thus shown the summarized meaning, he speaks the following in order to explain the meaning of the individual parts, beginning with "Glorious." In that context, "Glorious" (śrī) refers to the glory of oneself, the glory of others, and innate glory. That which possesses these is called "Glorious." These are also taught by this text in the Vajra Essence Ornament Tantra (Vajrahṛdayālaṃkāra-tantra).

སྟོང་དང་བདུན་ཅུ་གཉིས་ལས། ། བཅུ་དྲུག་གནས་སུ་ཡང་དག་གནས། དེ་ལས་སྙིང་དབུས་རབ་ཞུགས་ཏེ། ། རླུང་གི་སྦྱོར་བས་ཕུལ་བྱས་པས། ། སྟེང་མདོག་རབ་མཛེས་བདེ་རྫོགས་སྐུ། ། བདག་གི་དཔལ་དུ་ཤེས་པར་བྱ། ། ནོར་བུའི་བར་དུ་མཐོང་བྱས་པ། ། དེ་ཡི་བདེ་བ་རྟོག་བྲལ་བ། ། མཁའ་འདྲ་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ནི། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པར་ཤེས་པར་བྱ། ། དེ་ལས་ཐིག་ལེ་འགོག་པ་སྟེ། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀུན་གང་བའི་གཟུགས། ། བྲལ་བའི་ཤེས་པས་དོན་བྱེད་པ། ། གཞན་གྱི་དཔལ་དུ་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། འཁྲུལ་པ་བསལ་བས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་འཁྲུལ་པ་སྟེ། དེ་བསལ་བ་ནི་མི་སྐྱེ་བར་བྱས་པ་སྟེ། རྒྱུ་གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་རྣམས་བསལ་བ་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་མཚན་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྐུ་ཆེན་པོ་སྣང་བ་ཉིད་ན་མ་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་སྣང་བ་སྟེ། དེ་ནི་བདག་གི་དཔལ་ཏེ། དཔེ་མེད་བདེ་རྫོགས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དྲི་མ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་བསལ་བའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གཟུགས་ཐོག་མ་ནས་ཞི་བར་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དཔལ་ཏེ། ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་སྐུའོ། ། འོད་ཟེར་ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉི་མ་ལྟ་བུའོ། ། མཐའ་ཡས་རིགས་ཞེས་པ་ནི་རིགས་གཅིག་ལས་གསུམ།

"From the seventy-two thousand [channels], sixteen truly abide in their locations. From there, having entered the center of the heart and been propelled by the application of the winds, the most beautiful upper-colored body of perfected bliss should be known as one's own glory. When seen as far as the jewel [tip], that bliss free from conceptualization, which is as clear as the sky, should be known as the coemergent. From that, the bindu is arrested; the form that fills the entire expanse of space, which acts for the benefit of others through non-conceptual cognition, should be known as the glory of others." Thus it was said. What is that? It is called "by clearing away delusion." Delusion refers to the afflictive obscurations and so forth, which act as obstacles to seeing the authentic reality. To clear them away means to render them non-arising. By the power of whatever cause clears them away, the great body—completely pure with the thirty-two major marks and eighty minor signs—appears. While appearing, it is the form of non-arising that appears to disciples who are completely pure; that is one's own glory, the peerless body of perfected bliss. "Stainless" refers to the essence of the mirror-like wisdom and so forth, in which all stains of conceptualization have been removed. It is a non-dual form, as pure as the center of the sky, possessing primordial peace; that is the coemergent glory, the body that subsumes all. "Radiance" refers to the coemergent, which is like the sun. "Infinite families" refers to the three [families] arising from one.

གསུམ་ལས་ལྔ། ལྔ་ལས་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ། དེ་ལས་བརྒྱ། དེ་ལས་མཐའ་ཡས་པའི་རིགས་ནི་མཐའ་ཡས་རིགས་ཏེ། དེ་དག་འགྲོ་བ་ནི་སྤྲུལ་པ་འཕྲོ་བའོ། ། དེ་ཡང་རང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྙེས་པའི་དུས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོབ་པ་སྟེ། རིགས་གཅིག་ལ་སོགས་པས་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་སྣང་བར་འགྱུར་བས། དེའི་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་ཅིང་། སྤྱི་དང་སོ་སོའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་མེད་པའི་འཁོར་བའི་བར་དུ་གནས་ཏེ། དེ་ནི་གཞན་གྱི་དཔལ་ཏེ་སྤྲུལ་པ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་ལྟར་སྐུ་གསུམ་པོ་དེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུད་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། དེའི་ཡན་ལག་ནི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ། ཡན་ལག་དེས་འཁྱུད་པ་ནི་འཁྱུད་པའི་སྦྱོར་བའོ། ། དེས་འཇམ་པའི་དབྱངས་འབར་ཞིང་རྣམ་པར་མཛེས་པའོ། ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་བུ་མོ་ལ་སོགས་པའམ། མིའི་བུ་མོ་ལེགས་པར་སྦྱངས་པ་ལོ་བཅུ་དྲུག་མ་གཟུགས་ལ་སོགས་པས་དག་པའི་ངོ་བོ་ས་བཅུའི་རང་བཞིན་དེ་དང་འདུས་པ་དང་གྲུ་མོ་བརྐྱང་བ་དང་དཔྱང་ཐག་ལ་སོགས་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་བྱ་བས་གོང་དུ་གསུངས་པ་རྣམས་དང་པོ་དང་ཕྱིའི་དུས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་མི་སླུ་བ་དང་། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དེ་རྟོགས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་རིམ་པ་གཉིས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཞེས་པ་ཞལ་གྱི་ལུང་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་པའི་དབྱངས། ། གསལ་ཞིང་རབ་དགའ་ཁམས་མཉམ་པ། ། གཞན་དུ་རིག་པར་མི་འགྱུར་བས། ། བུད་མེད་སྒྱུ་མའི་ཕྱག་རྒྱ་ནི། ། སྒྱུ་མ་ཀུན་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས། །

From three come five; from five, twenty-five; from those, one hundred; and from those, the infinite families, which are the infinite families. The emanation of these is the radiation of emanations. Furthermore, at the time of attaining the wisdom of self-awareness, they are obtained by nature. Because they appear within the mental continuums of those to be trained through the single family and so forth, they completely purify those continuums. They remain until the end of cyclic existence, throughout the infinite limits of general and individual karma; this is the glory of others, the body of immeasurable emanations. Thus, the tantra that explains the realization of these three bodies is taught, beginning with the words "Insight" and so forth. In that context, "insight" refers to the mudrā of the perfection of insight. Its "limbs" are the various parts; the "embracing union" is the embrace by those limbs. By that, Mañjughoṣa blazes and is exquisitely beautiful. Furthermore, this refers to a divine maiden born from the perfection of insight, or a well-trained human maiden of sixteen years, whose essence is pure in form and so forth, and whose nature is the ten grounds. Through union with her, and by means of the actions described—such as extending the elbows or using a suspension rope—at the initial and subsequent times, one proceeds without deception according to the sequence. One realizes it exactly as it is. As it is said in the Oral Tradition of the Face regarding the meditation on the suchness of the second stage: "The Bodhisattva Mañjughoṣa, luminous, supremely joyful, and equal to the realm, cannot be known otherwise; therefore, the illusory mudrā of a woman is superior to all other illusions."

སྒྱུ་མ་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདིར། ། སྤྱན་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་དག་པས། ། རིགས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་འགྱུར་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཕྱག་རྒྱའི་མཚན་ཉིད་རྒྱས་པར་སྟོན་ཏེ་དེར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཆོས་བསྟན་ནས། དེའི་གཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཇམ་དཔལ་དེ་ལ་ཞེས་དེ་དགའ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པ་ལ་ཟུག་རྔུའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཏེ། ཚོགས་གཉིས་དག་པའི་ངོ་བོས་རྟོགས་པས་འཇམ་དཔལ་ཏེ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཐབས་ནི་དངོས་པོ་ཀུན་གྱིས་འདུད་ཅེས་ཏེ། ལུས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཀུན་ཕྱག་རྒྱས་དགའ་བ་གསུམ་དུ་བཅུག་པ་སྟེ། རང་གི་བླ་མའི་ཁ་ནས་རང་གི་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་ཤིང་དེ་ལ་བློ་གནས་པ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཐམས་ཅད་དག་ཅིང་རྣམ་པར་དག་པའི་རིམ་པ་ལས། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས། ། ཇི་ལྟར་བསྟོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་བ། ། གང་ལ་ཕྱག་འཚལ་གང་གིས་འདུད། ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་ཐིམ་དང་། ། ཇི་ལྟར་མར་ལ་མར་ཞུ་བཞིན། ། རང་གིས་རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཆེ། ། ལེགས་པར་མཐོང་བ་དེ་འདིར་ཕྱག། འོན་ཀྱང་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཐོབ་པར། ། དེ་ནི་ཉེ་བར་མི་དམིགས་ཏེ། ། མི་ཤེས་མུན་པས་བསྒྲིབས་པས་ན། ། དྲིན་གྱི་སྣང་བ་ཡང་དག་སྐྱེ། ། ཞེས་སོ། ། དེའི་སྙིང་དབུས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི། མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ལ་དེའི་སྙིང་དབུས་ཞེས་བྱ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེའི་སྙིང་གའི་པདྨ་ཁ་སྦྱོར་གྱི་དབུས་ན་ཞེས་གནས་སྟོན་ཏོ། །

Furthermore, regarding that illusion, in this world, through the complete purity of the eyes and so forth, the families become fourfold; thus, the characteristics of the mudrā are shown in detail, and should be understood therein. Having thus taught the Dharma through the distinction of the Blessed One by way of both cause and result, in order to show its basis, it says, "To that Mañjuśrī." He is Mañjuśrī because he is free from all the defects of pain in the third joy and realizes through the essence of the purity of the two accumulations. The method of paying homage to him is "bowing with all things," meaning that all phenomena of things such as the body are brought into the three joys by the mudrā. This refers to realizing one's own wisdom from the mouth of one's own guru and having the mind abide in that. As it is said in the Sarvaśuddhiviśuddhikrama from the presence of the master Śākyamitra: "How is one praised and how is one prostrated? To whom is one prostrated and by whom is one bowed? Just as water dissolves into water, And just as butter melts into butter, The great wisdom of oneself by oneself— Seeing that well is the prostration here. However, until omniscience is attained, That is not perceived; Because it is obscured by the darkness of ignorance, The light of grace truly arises." Regarding the phrase "in the center of his heart" and so forth, this shows taking refuge in the Dharma by way of the indestructible drop (akṣara-bindu). In that context, "in the center of his heart" indicates the location: in the center of the joined lotus of the Blessed One's heart.

གཞོམ་དུ་མེད་པའི་ཞེས་པ་ནི་འདིས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འཇོམས་ཤིང་། དེ་གང་གིས་ཀྱང་གཞོམ་དུ་མེད་པ་སྟེ། འཇིག་པའི་དུས་སུ་ཡང་མེ་ལ་སོགས་པས་གཞིག་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་འབའ་ཞིག་གནས་པ་དེ་ལས་ཡང་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བས་སོ། ། ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ལུང་ལས། ང་ནི་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ཉིད། ། ཀུན་རྫོབ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། ། མི་གཡོ་ལ་སོགས་གཡོ་དང་བཅས། ། ཚངས་སོགས་ལྷ་དང་ལྷ་མིན་སོགས། ། ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་སྣང་ཡང་། ། ཐིག་ལེ་འགོག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ། རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུར་བཅས་པ་ཀུན། ། སླར་ཡང་དེ་ལས་འབྱུང་བར་བྱེད། ། དེ་བས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ། ཡང་དག་མ་རྟོགས་པ་ཡི་ཕྱིར། ། ཚངས་པའི་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པར། ། འཁྲུལ་པས་ཆོས་ཀུན་གྱིས་མི་སྒུལ། ། གང་གིས་ཀྱང་ནི་མི་ཤིགས་པ། ། ཇི་སྲིད་འདི་ནི་ལུས་གནས་པས། ། ལས་དང་ལས་མིན་རབ་བྱེད་པ། ། བརྟན་པོ་འཇིག་པ་རབ་སྤངས་པས། ། མི་ཤིགས་ཐིག་ལེ་བསྒོམ་པ་བཤད། ། ཅེས་པ་སྟེ་ནུས་པ་བསྟན་ཏོ། ། དངོས་ཀུན་རོ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་རོ་གཅིག་པ་སྟེ་རང་བཞིན་ནོ། ། མི་ཤིགས་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་ཞེས་པ་ནི་སྙིང་གའི་ཁ་སྦྱོར་ན་ཙ་ན་ཀའི་གཟུགས་སམ་ཡུངས་ཀར་གྱི་གཟུགས་ཙམ་དུ་གནས་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྤྲོས་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་སྐད་དེ། ཐིག་ལེའི་གཟུགས་སོ། ། མི་གསལ་བ་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེད་པ་སྟེ།

Regarding the term "indestructible": it is that which destroys all things, yet cannot be destroyed by anything. Even at the time of universal destruction, it cannot be demolished by fire or other elements; rather, it alone remains, and from it everything arises. As it is said in the prophecy of the Bodhisattva Mañjughoṣa: "I am non-dual wisdom itself. Though relying upon conventional forms, Whether unmoving or moving, such as Brahmā and the rest, Gods, asuras, and so forth— Although all these do not appear, The bindu does not cease. All that is moving and unmoving Arises once again from that. Therefore, because beings Have not realized it correctly, They are deluded into thinking it was born from the egg of Brahmā; Yet it is not moved by any phenomena. Since it cannot be destroyed by anything, As long as this body remains, It performs both karma and non-karma. Having utterly abandoned the destruction of the stable, The meditation on the indestructible bindu is explained." This demonstrates its power. Regarding "all things of one taste": it is the nature in which all phenomena, both moving and unmoving, are of one taste within coemergent wisdom. Regarding "the form of the indestructible bindu": it abides in the heart-center in the shape of a chickpea or a mustard seed; because all phenomena are non-proliferated, it is called the "form of the bindu." Regarding "abiding as the nature of the unmanifest and the manifest": therein, any attachment to phenomena such as form as being objects of perception and so forth is non-existent.

ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་གསལ་བ་སྟེ། དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པའི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེ་སྟེ། འདིས་ཀྱང་རང་བཞིན་བསྟན་ཏོ། ། བརྒྱུད་རིམ་ལས་བྱུང་ཞེས་པ་ནི་བླ་མ་དམ་པའི་མ་ནོར་བའི་ལམ་དུ་བརྟེན་པའོ། ། བསྙེན་བཀུར་བ་ལས་རྣ་བ་ནས་རྣ་བར་བརྒྱུད་པ་སྟེ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་འདྲ་བའི་དེ་ཉིད་ལ་གདུལ་བྱ་ཞེས་པ་ནི་ཐིག་ལེ་གསུམ་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་གས་དེ་ལ་བློ་རྣམ་པར་གནས་པ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་འདྲ་བ་སྟོན་བྱེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། སློབ་དཔོན་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ལ་དེ་འདྲ་སྟོན་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེའི་རང་བཞིན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། ། བླ་མ་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དང་། རྐྱེན་གྱི་སློབ་དཔོན་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སློབ་དཔོན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས། ཐུན་མོང་ཐུན་མིན་དམ་ཚིག་གནས། ། ཆུ་སོགས་རིམ་པས་རང་གི་རྒྱུད། ། དག་བྱེད་སློབ་དཔོན་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ། ། རྒྱུ་ཡི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོའོ། ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་རྩེ་བྱེད་ཅིང་། ། བཅུ་དྲུག་ཆ་ཡིས་རང་རྒྱུད་ལ། ། ཞིང་དག་བྱེད་པའི་ལྷ་མོ་ཆེ། ། རྐྱེན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཉིད་དུ་བཤད། ། དེ་ཡིས་གནང་བྱས་རང་གི་སེམས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བྱིན་རློབ་པས། ། དགའ་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་རྟོགས་པས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སློབ་དཔོན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །

The profound coemergent wisdom, which is the non-duality of profundity and clarity, is clarity in terms of mere convention; it is the indestructible drop (bindu) that abides as its very nature, and by this, the nature is shown. "Arisen from the lineage" refers to relying on the unerring path of the sublime guru. "From service" refers to the transmission from ear to ear, which shows the cause of its arising. Regarding suchness, "the one to be trained" refers to those whose minds are established in that [reality] through rituals such as the meditation on the three drops. "The one who shows such" and so forth indicates the homage to the Saṅgha by way of the three masters. In that context, "the one who shows such" means that which reveals the coemergent nature of the indestructible drop. "The three masters" are the great causal master, the conditional master, and the coemergent master. As it is said in the Tattva-ratnāvalī: Abiding in the common and uncommon samayas, Through the stages of water and so forth, One establishes the master who purifies one's own continuum; This is the great causal master. Playing together with that [consort], The great goddess who purifies the field Within one's own continuum by means of the sixteen parts Is explained as the conditional master. By her permission, one's own mind Is blessed by the coemergent; Through the realization of coemergent joy, This is the coemergent master. Thus it is said.

དེ་རྣམས་ནི་བླ་མ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རབ་མཆོག་གོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་ས་འོག་དང་ས་སྟེངས་དང་བར་སྣང་ངོ་། ། དེའི་ཁང་པ་ན་གནས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཏེ། དེའི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དྲི་མ་རྣམས་རིམ་པ་གཉིས་བསྟན་པས་སེལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་ལས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་དང་འདྲ་བ་དེ་ལ་འདུད་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ནི། དེ་ལ་མེ་ཏོག་སྙིམ་བཀང་མགྲིན་དམའ་བས། ། ཞེས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་གཞན་དུ་མ་རྙེད་པའི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་སྟེར་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དུས་གསུམ་དུ་ཞབས་དྲུང་དུ་གནས་ལ་མེ་ཏོག་གིས་སྙིམ་པ་བཀང་ནས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་དམན་པའི་ཚུལ་དུ་མགྲིན་པ་དམའ་བས་འདུད་ཅེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སློབ་དཔོན་འཇོ་སྒེག་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་སྔ་ནས། དུས་གསུམ་དུ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ལ། ། ཕྱོགས་བཅུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ན་རབ་བཞུགས་པའི། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་རྣམས་བྱོན་ནས་ཕྱག་མཛད་དོ། ། དེ་ལ་གུས་པ་དམ་པ་ཡིས། ། སྟོན་པ་བླ་ཆེན་ཞལ་སྔ་རུ། ། དུས་གསུམ་མཎྜལ་མེ་ཏོག་སྙིམ། ། ཞབས་ལ་མགོ་བོས་ཕྱག་བྱའོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་དུས་ཀྱང་མཐའ་མེད་པའི་འཁོར་བ་ཡན་ཆད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསམ་པས་དངོས་སུ་འམ། སྨོན་ལམ་གྱིས་སྐྱོ་དུབ་མེད་པ་ཁོ་ནར་འདུད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཕྱག་འཚལ་བ་སྟོན་ཏོ། ། ད་ནི་བཤད་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པས་དགོས་འབྲེལ་རྣམས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་གསུངས་པ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་དཔལ་ལྡན་ཞེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། གསང་བ་ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་དང་ས་བོན་ཏེ། ར་ཞེས་བྱ་བ་རྡོ་རྗེར་བཤད། ། ཧ་ཞེས་བྱ་བ་པདྨར་བཤད། །

These are the most excellent because they are superior to other gurus. "The three worlds" refers to the subterranean, the terrestrial, and the celestial realms. The beings dwelling in those abodes are the sentient beings; the function [of the guru] is taught as the removal of the stains of subject and object through the teaching of the two stages. The method for bowing to such a one is expressed by: "With a handful of flowers, head bowed low." This means that because he will bestow the authentic instructions not found elsewhere, one should remain at his feet throughout the three times, fill the palms with flowers, join the palms, and bow with a humble posture and a low head. As the master Līlāvajra stated: "The Tathāgatas residing throughout the world systems of the ten directions come and prostrate to the Vajra Master during the three times. With supreme devotion, one should prostrate with the head at the feet of the great teacher, the Guru, at his feet, with a handful of flowers and a maṇḍala during the three times." This teaches that one should bow with a completely pure intention, without weariness, either in person or through aspiration, until the end of limitless saṃsāra. Now, having accepted to explain [the text], he speaks to show the purpose and connection, beginning with "The Glorious" and so forth. Regarding that, "The Glorious" has already been explained. "Secret" refers to the vajra, the lotus, and the seed-syllable: "Ra" is explained as the vajra; "Ha" is explained as the lotus.

སྱ་ཞེས་བྱ་བ་ས་བོན་ནོ། ། ཞེས་རྡོ་རྗེ་ཐོད་པ་ལས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་ཡི་གེ་ར་ནི་རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོ་འདྲ་བ་དང་། ཧ་ནི་བྱའི་ལྕེ་འདྲ་བ་དང་། སྱ་ནི་ས་བོན་གྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པས་ན་འདི་སྐད་དོ། ། དེར་འདུས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་རྣམས་འདུས་པས་ནའོ། ། དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་གཞུང་ལ་ཡང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ལུང་གི་ཁུངས་སོ། ། བླ་མས་གསོལ་བཏབ་ཡིད་ཆེས་བྲོད་ལྡན་པས། ། ཞེས་པ་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བས་རིམ་པ་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་བྲིར་གནང་བས། རང་ལ་ཡིད་ཆེས་ནས་བྱེད་པའི་བྲོད་པ་དང་ལྡན་པས་རྩོམ་པར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་ཞུགས་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ལུང་ལས། དེ་བས་ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་གཅིག་ཏུ། ། ཡང་དག་བསྡུས་ལ་མ་འོངས་པའི། ། གང་ཟག་སྔོན་དུ་ཚོགས་བསྐྱེད་པ། ། སྐལ་ལྡན་འགའ་ལ་རྣ་བར་བརྒྱུད། ། སིམ་བྱེད་འདི་ལ་སྦྱོར་དུ་ཆུག། ཅེས་པ་ནས། འདི་ཡི་རིམ་པ་དང་པོ་ཡིས། ། སྒྲུབ་པའི་ཐབས་དང་སྦྱིན་སྲེག་དང་། ། གཏོར་མ་སྣ་ཚོགས་འཁོར་ལོ་དང་། ། བསྡུས་པ་དང་ནི་རྣམ་བཤད་དང་། ། དཀྱིལ་འཁོར་ཆོ་ག་ལ་སོགས་པ། ། མི་ཤེས་མུན་བསྒྲིབས་སེམས་ཅན་གྱི། ། ཐུར་མ་ལྟ་བུར་བརྩམ་པར་གྱིས། ། ཞེས་པ་འདི་རྩོམ་པའི་རྒྱུ་གསུངས་སོ། ། གང་བརྩམས་ཤེ་ན། དངོས་པོ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བ་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེའི་དོན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ངོ་བོ་སྟེ། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འགའ་ཞིག་གི་དོན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་དེས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། །

"Śya" is the seed syllable; thus it is stated in the Vajrakapāla. In that regard, the letter ra is like the tip of a vajra, ha is like the tongue of a bird, and śya abides in the manner of a seed syllable; hence it is said thus. "Assembled therein" means that the innate joys are assembled. The text that teaches this is also called by that name; this is the scriptural source. Regarding the line, "With the guru’s request, possessing conviction and joy," this means that because Mañjughoṣa granted permission to write the first stage and so forth, the author, having gained conviction in himself and possessing the joy of doing so, engaged in the application of composition. As it is said in the scripture of the Bodhisattva Mañjughoṣa: "Therefore, with a single mind, Gather this perfectly; for future Individuals who have previously gathered the accumulations, Pass this through the ear to some fortunate ones. Let them apply themselves to this which brings relief." And from: "By means of the first stage of this, The means of accomplishment, fire offerings, Various torma offerings, and the maṇḍala, The summaries, the detailed explanations, And the maṇḍala rituals and so forth— Compose this as a probe for sentient beings Obscured by the darkness of ignorance." This states the cause for the composition. What is being composed? It is taught that the meaning of the indestructible drop (akṣara-bindu), which is liberated from all entities and is the essence pervading all things, shall be explained for the sake of certain fortunate yogis. In that way, it teaches the subject matter and so forth, which are the causes for engaging in the practice endowed with authentic insight (prajñā).

འདི་ལྟར་དངོས་པོ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བའི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེ་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་འགས་བླ་མའི་ཞལ་ལས་རྟོགས་པ་ནི་དགོས་པའོ། ། དགོས་པ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདིས་བྱེད་པས་ན། དེ་གཉིས་ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འབྲེལ་པར་འགྱུར་རོ། ། དགོས་པ་དེའི་དགོས་པ་ནི་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པས་རྣལ་འབྱོར་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་གྲུབ་པའོ། ། དེ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་རྣམ་པར་(དགོང་,དགོད་)པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འདི་ལྟ་སྟེ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འོག་མིན་གནས་ཞེས་པའི་བར་གྱི་ནི་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་མི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་ཇི་སྙེད་དང་། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། ། ཡོད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་པའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་དེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་ཁམས་གསུམ་དུ་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བ་རྣམས་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་སྦྱོང་ཞེས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་དེ་སྦྱོང་བར་བྱེད་པའོ། ། རྣམ་གྲོལ་ཆེན་པོའི་ལམ་རྣམས་སོ། ། ཞེས་པའི་བར་གྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ལ་ཁྱབ་པར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་དག་པ་དང་མ་དག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།

Thus, the indestructible bindu, which is liberated from all entities, shall be explained. In this regard, it is necessary for certain fortunate yogis to realize it from the mouth of the guru. Since this treatise serves that purpose, the two are connected by the characteristic of means and that which arises from the means. The purpose of that purpose is the attainment of the siddhi of Mahāmudrā through the manner of the four yogas, abiding in the proper sequence. It is said that that which possesses these is the authentic Dharma. Now, in order to demonstrate the presentation of the basis of non-dual wisdom, it is said: "All entities are as follows," and so forth. The section up to "the abode of Akaniṣṭha" teaches the entities that do not move within the two realms. The phrase "as many as abide there" teaches the entities that are causes. The section up to "the sense base of non-existence" teaches the entities that move within the formless realm. In this way, it is shown that the basis of non-dual wisdom consists of those entities that move and do not move within the three realms. "Purifying those" means purifying those three realms. The section up to "the paths of great liberation" teaches the supramundane paths. It is shown that non-dual wisdom pervades those supramundane states. Thus, in order to demonstrate non-dual wisdom itself, which pervades all phenomena—both pure and impure—

དེ་དག་ཀུན་གྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་ཆོས་དེ་དག་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ལྟར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པའི་རྣམ་པ་ཀུན་དང་བྲལ་བ་ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བའི་ཆོས་འདི་བདེན་པར་གནས་སམ་ཞེ་ན། འཁོར་བ་ཉིད་མ་གྲུབ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་རྣམ་རྟོག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དང་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བས་ནི། འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་ཡོད་པ་མིན། ། ཞེས་སོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་འདི་གང་ཞེ་ན། འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འཁོར་བའི་ཆོས་ནི་གཏན་ནས་མེད་པར་མི་འདོད་དེ། འོན་ཀྱང་ཐག་པའི་སྦྲུལ་ལྟ་བུར་སྣང་ཞིང་མེད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ་ཞེས་དཔེའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཏོ། ། གང་གིས་རབ་རིབ་སྤངས་ནས་ཐག་པ་ལས་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་གཞན་གང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དཔེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། སྤྲོས་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་སྤངས་བའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་ཏེ་འཁོར་བ་ནི་འཁྲུལ་པའི་ལོག་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་འདི་ཁོ་ནར་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེས་ན་ཟབ་མོ་དང་ཡང་དག་པར་གསལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་སྣང་བས། ང་ལ་སོགས་པ་དུས་རྟག་ཏུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ནི་ངེས་པའོ་ཞེས་སོ། །

Regarding the phrase "by all of those" and so forth: the nature of all those phenomena is taught to be the wisdom of the non-duality of profundity and clarity, an essence utterly pure like the expanse of space, free from all conceptual elaborations such as apprehended objects and so on. If one asks, "In that case, do these phenomena of saṃsāra truly exist?"—in order to show that saṃsāra itself is not established, it says "all are conceptualization" and so forth. Because all phenomena are free from the conceptualizations imputed by ordinary beings, Śrāvakas, Yogācāras, and Madhyamikas, it says: "That which is called 'saṃsāra' does not exist." If one asks, "Then what is this appearance?" it says "nevertheless" and so forth. It is not asserted that the phenomena of saṃsāra are absolutely non-existent; rather, they are asserted to be non-existent while appearing, like a snake in a rope. This is taught by way of an example: just as one who has removed their cataracts will not find even the slightest thing other than the rope, such as a snake, so it is with the example. In the non-dual maṇḍala where all bases for conceptual elaboration have been abandoned, not even the slightest phenomenon called "saṃsāra" can be found; thus, it is shown that saṃsāra is a mistaken delusion. Therefore, to definitively show that all phenomena are certain in this very sense, it says "therefore" and so forth. Consequently, because they appear within the maṇḍala of profundity and perfect clarity, it is certain that "I and others are always in this nirvāṇa."

དེས་ན་ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་དོན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་དེའི་དོན་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་སྤྲོས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་བ་ལྟར་སྣང་ངོ་། ། འོ་ན་དེ་གང་གིས་རྟོགས་ཤེ་ན། དེས་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པས་སྡུག་བསྔལ་དེ་ལས་གྲོལ་ལོ་ཞེས་སོ། ། མཐོང་བ་བསྒོམ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་བསལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཟབ་མོ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཐལ་བྱུང་གི་ཟབ་མོ་ཁོ་ནར་བསྒོམ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལྟ་བུར་ལྷུང་བའི་སྐལ་བ་ཅན་པས། དེ་གྲོལ་བར་འདོད་པ་དེ་ལ་ང་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་མ་དད་དོ་ཞེས་སོ། ། འོ་ན་བློ་ལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་བསྒོམ་ཞེ་ན། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཁོ་ན་ལ་བློ་གཞག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་བས་ན་གཉིས་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་ངེས་སོ་ཞེས་སོ། ། དེའི་ཟབ་མོ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་དང་བྲལ་བས་བསམ་པ་དང་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་གདོད་མ་ནས་འདས་པ། ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་ཀུན་སྤངས་པས་དྲི་མ་མེད་པ་དེ་ལས་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་སྟེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ལ་གཏིང་མི་དཔོགས་པའི་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱའོ། ། གསལ་བ་གང་ཞེ་ན། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །

Therefore, if one asks how sentient beings are oppressed by suffering, it is as follows: "The meaning of that," and so forth. Due to the power of the habitual tendencies of conceptual elaboration from beginningless time, and because ordinary beings do not realize that profound and luminous meaning, they appear to be oppressed by the sufferings of the three realms of existence. If one asks by what that is realized, it is as follows: "Therefore," and so forth. Thus, by realizing that very non-dual wisdom, one is liberated from that suffering. To eliminate the [distinctions of] seeing and meditation, it is said: "Profound alone," and so forth. Since meditating on the profound alone in an absolute manner is the lot of those who fall into the position of the Śrāvakas, I have no faith at all in those who desire liberation through that. If one asks what kind of mind should be cultivated, it is to show that the mind should be placed upon that very non-dual wisdom: "Therefore, non-dual," and so forth. By realizing that very non-duality of the profound and the luminous, it is certain that the fruit will be attained in this very life. If one asks what that profundity is like, it is as follows: "Free from conceptualization," and so forth. Being free from all inverted conceptualizations, it is primordially beyond all thought and expression. Like space, it is stainless because all entities have been relinquished; from that, luminous wisdom arises. Being free from the imputations of ordinary beings and the like, it is called the "unfathomable profundity." What is the luminosity? It is as follows: "Mahāmudrā," and so forth.

དེའི་(དང་‚ངང་)ལས་བྱུང་བའི་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་གཟུགས་འཆང་བ། སྒྱུ་མ་དང་འཇའ་ཚོན་ལྟ་བུར་གསལ་བ་ཉིད་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་སྐུ། རང་དང་འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་དེ་ལ་ནི་ཡང་དག་པར་གསལ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་དེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་བདག་ཉིད་འཁོར་བའི་ཆོས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་མ་ཟིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་འདྲ་བའི་དོན་དེ་རྟོག་གེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་འདྲ་རབ་མཆོག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པས་ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱིའོ། ། དཔྱད་མཁན་ཞེས་པ་ནི་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། མི་ཤེས་འཁྲུལ་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་རིག་པ་སྟེ། དེས་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་གཡོགས་པ་ཞེས་ཏེ་འབྲེལ་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་འབྲེལ། ། ཀུན་ནས་ལྡང་དང་ལྡང་མ་ཡིན། ། ཞེས་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས་གསུངས་སོ། ། སྤྱོད་ཡུལ་བག་ལ་ཉལ་ཤེས་པ། ཞེས་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་ཡང་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ་ཡུལ་མེད་པར་རྟོགས་པའོ་ཞེས་སོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གཟུང་བའི་རྟོག་པ་ཉམས་ཕྱིར་དང་། ། འཛིན་པ་མ་སྤངས་ཕྱིར་དང་ནི། ། རྟེན་གྱིས་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་ལམ། ། ཡང་དག་གསུངས་པས་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་འཕགས་པ་བྱམས་པས་གསུངས་སོ། ། འོ་ན་འདི་གང་ལས་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུད་བླ་མ་ལས་གསུངས་སོ། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །

From within that state, assuming the form of Mahāmudrā through signs and so forth, appearing clearly like an illusion or a rainbow, is the unarisen body (anutpannakāya). That which thoroughly purifies the afflictions within the continuums of oneself and other beings is called "perfect clarity." The nature of the non-duality of such profundity and clarity, which pervades all things and is not grasped by the phenomena of saṃsāra, is explained as the "dharmadhātu." To demonstrate that such a reality is not known by logicians, it says "such a supreme [reality]" and so forth. "By direct perception and so forth" refers to external [means]. "The investigators" refers to Brahmā and others. "Ignorant and deluded" refers to ignorance (avidyā); it is connected to the statement that "it completely veils the Śrāvakas." As it is said in the Āryalaṅkāvatāra-sūtra: "Associated with the latencies of total affliction, [it is] both manifest and non-manifest." "Knowing the latencies of the objects of experience" means knowing that even the latencies of objects do not exist, which is the realization of the absence of objects. As the noble Maitreya said: "Because the conceptualization of the apprehended has declined, and because the apprehender has not been abandoned, the path of the rhinoceros-like [Pratyekabuddha] is correctly taught by the support; thus it should be known." If one asks, "From where is this to be known?" it is taught in the Uttaratantra, the source of this knowledge, which says "by all the Buddhas" and so forth. It is the domain of the expanse of space.

ཞེས་པ་ནི་སེམས་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མཉམ་པར་བཞག་པས། རང་བཞིན་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་ཤེ་ན། གཉིས་སུ་མེད་པ་འདིའི་དོན་ཤེས་ཤིང་རྣ་བ་ནས་རྣ་བར་བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་བླ་མ་དམ་པ་དུས་རྟག་ཏུ་བཀུར་བ་དང་ལྡན་པས་ཨུ་དུམྺཱ་ར་ལྟར་དུས་འགའ་ཞིག་ནི་སྔོན་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་ཡང་དག་པའི་གཞི་ལ་བརྟེན་པའི་བསོད་ནམས་ཅན་འགའ་ཞིག་གི་རྒྱུད་ལ་མི་སླུ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་སྐད་ཅིག་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་སྐྱེས་པས་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་ཆོ་གས་རབ་དང་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དོན་འདི་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་བྱ་བ་རྣམས་གཅེས་སུ་མི་འཛིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ཡི་དོན་ཤེས་རྣལ་འབྱོར་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་ལུས་ངག་གི་ལས་གཙོ་བས་ན། དེས་སེམས་ངལ་བར་བྱེད་པས་ན་སེམས་ཚོལ་བ་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་སོ། ། འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་ངལ་བའི་རྒྱུ་འདི་བསྟན་ཞེས་ན། དང་པོ་པ་རྣམས་འདྲིད་ཕྱིར་རོ། ། ཞེས་ཏེ། ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྒྲིབས་པས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་ཡིད་མི་རྟོན་ཅིང་དེ་བསྟན་པས་མི་འདུལ་བ་རྣམས་འདྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། བྱ་བ་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨད་ཅེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་པ་མིན་ཏེ།

This means that by placing the mind in meditative equipoise like space, one will realize the nature that is like space, free from all conceptual signs. If one asks, "By what means is this realized?" it is said: "The yogi who knows this meaning..." and so forth. This is taught to show that one should not hold ritual activities in high regard when establishing this very point. Since activities such as the maṇḍala are primarily physical and verbal, they cause the mind to become weary; therefore, what is the use of seeking the mind through them? If one asks, "Why did the Blessed One teach these causes of weariness?" it is said: "In order to deceive beginners." This means that because beginners are obscured by all manner of conceptual thoughts, they do not trust in non-duality; thus, it is taught that those who are not disciplined by such [direct] teachings are deceived. If one asks, "Why are ritual activities disparaged?" it is said: "Why?" and so forth. That non-dual wisdom is not attained through conceptualization.

རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་དོན་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ན་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོ་ག་དེ་དང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དང་ང་དང་ཀུན་གྱིས་སྤང་བར་བྱའོ། ། འོ་ན་འདི་ལྟ་བུའི་བྱ་བ་ཡེ་ནས་མི་དགོས་སམ་ཞེ་ན་རང་བཞིན་ལས་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། རང་བཞིན་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ། ། དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་མེད་དེ་དེ་ཁོ་ནའོ། ། དེའི་དཔེ་གསུངས་པ། དཔེར་ན་མི་གང་ཆུ་ཀླུང་གི། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དཔེ་དེ་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་གྱི་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱས་ནས་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོ་གས་སེམས་ངལ་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་སྤངས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ནི་སེམས་བདེ་བས་ཐོབ་པས་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་ལུང་གི་ཚུལ་ལྟ་བུར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བསྐུལ་བ་གསུངས་པ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་རྟོག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་སྤངས་ལ་ཟབ་མོ་དང་གསལ་བའི་ཆོས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་ཏེ་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི་དམ་ཚིག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་རྟོག་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་ཏེ། སོམ་ཉི་མ་ཟ་ཅིག་ཅེས་གདམས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་གཏི་མུག་ཆེན་པོ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་རྒྱ་(མཆོར་‚མཚོར་)ལྷུང་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ནམ་མཁའ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མནོས་ཤིག་ཅེས་གདམས་པའོ། ། ད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སྦྱར་བས། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་དེ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་གསུངས་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །

Because it arises from meditating on the meaning of natural purity, all those various conceptual rituals should be abandoned by me and by everyone. If one asks, "In that case, are such activities not necessary at all?" it is said, "From the nature..." and so forth. From the nature, everything exists; through the thorough knowledge of that, everything is non-existent—that is suchness. To illustrate this, it is said, "For example, just as a person [crossing] a river..." and so forth. Just like that example, once the suchness of the reality beyond cyclic existence has been realized, one should abandon the wearying of the mind through conceptual rituals; for enlightenment is attained through a blissful mind. Now, to exhort sentient beings toward that non-dual wisdom in the manner of scriptural authority, it is said, "Therefore, conceptualization..." and so forth. Having abandoned all conceptualization, increase the profound and luminous qualities further and further; do not engage in conceptualization regarding the samayas, applications, and so forth taught in the tantras. This is an instruction not to harbor any doubt. Why is that? Because conceptualization is great ignorance; since it causes one to fall into the ocean of cyclic existence through its power, the instruction is to take up the non-dual samādhi, which is utterly stainless like space and free of conceptualization. Now, to explain how, by applying oneself to such a non-dual reality, one realizes it in this very life, it is said, "The faculties of the two..." and so forth.

ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་མཉམ་པར་སྦྱར་བས། བདག་གི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་རབ་ཏུ་བསྡུས་ནས་དེ་ལྟ་བུའི་རློམ་པ་ངའོ་སྙམ་པས་སེམས་ཀྱི་གཟེངས་བསྐྱེད་ལ། དམ་སྡོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཀུན་གྱིས་རབ་ཏུ་བརྒྱན་ནས་རྣལ་འབྱོར་དང་ལྡན་པར་བྱས་ནས། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རྫོགས་པ་ཉིད་ངེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པ་ལ་ངེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་བསྲུང་བ་དང་བཟའ་བའི་དམ་ཚིག་ལ་གནས་པས་དེ་བསྒོམས་ན་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བ་གསུངས་པ་རྡོ་རྗེ་ལུས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་དུ་མ་ལ་བརྙས་པར་མི་བྱ་བ་ནི་སྐུའི་དམ་ཚིག་གོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་བས་སེམས་ལ་ངན་པར་རྟོག་པ་དང་བཟང་པོར་རྟོག་པ་ཀུན་རང་གི་སེམས་ཕྱི་མས་སྔ་མ་སུན་མི་དབྱུང་བ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་དམ་ཚིག་གོ། ། རྡོ་རྗེ་གསུང་གི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་བས་ན་འདོད་པས་བསྐྱེད་པའི་ཚིག་རྩུབ་མོ་ལ་སོགས་པ་ཅི་རིགས་པར་སྨྲ་ཞིང་དགག་པར་མི་བྱ་བ་ནི་གསུང་གི་དམ་ཚིག་གོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཤ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལྟར་རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བས་འབྱུང་བ་བཞིས་བསྡུས་པའི་ལུས་འདི་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ཡང་། སྐྱེས་མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པས་མི་སྤོང་བའི་དམ་ཚིག་གོ།

By joining the gates of method and insight in equal union, one thoroughly condenses one’s own body, speech, and mind into non-dual wisdom. Having uplifted the mind with the conceit of thinking "I am such," and having become endowed with yoga, adorned with all aspects of the samaya vows, one will certainly realize the perfection of non-dual wisdom within one’s own continuum in this very life. Now, regarding the second stage, it is taught that the yogi who possesses certainty, by abiding in the samayas of guarding and consuming the body, speech, and mind, will be liberated from bondage. This is expressed in the passage beginning with "the one possessing a vajra body" and so forth. Because they arise from Vajrasattva, not to treat the various forms of men and women with contempt is the samaya of the body. Likewise, because they are the essence of the vajra mind, not allowing subsequent thoughts of one's own mind to disparage previous thoughts—whether they be negative or positive—is the samaya of the mind. Because they are the very nature of vajra speech, not to prohibit or suppress any harsh words or the like produced by desire as they may arise is the samaya of speech. Similarly, it is said that even meat and so forth should be utilized by the wise, such as Vairocana and the others. This is merely an illustration; according to the Jñānavajrasamuccaya, one should meditate on this body, which is comprised of the four elements, through the divisions of the hundred families. Furthermore, the five afflictions, such as attachment and so forth, are not to be abandoned, as they have been taught by the supreme beings; this is the samaya of non-rejection.

། དེ་བཞིན་དུ་བཤང་གཅི་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པས་མི་གཙང་བར་བཏགས་པ་དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེས་སྦྱངས་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་བློ་གྲོས་ཅན་གྱིས་དུས་རྟག་ཏུ་དམ་ཚིག་གི་ཕྱིར་བཟའ་ཞིང་ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་མཉེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་སྲེག་བྱའོ་ཞེས་བཟའ་བའི་དམ་ཚིག་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་དམ་ཚིག་དང་ལྡན་ཞིང་དེ་ཉིད་བསྒོམས་ན་མྱུར་དུ་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་རྣམས་གློག་གིས་མུན་པ་བསལ་བ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་གསུམ་པར་གྱུར་པའི་ཚེ། བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པས་སྐད་ཅིག་ཙམ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འབར་བས་སོམ་ཉི་མི་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་དམ་ཚིག་དང་སྡོམ་པ་ལ་རྣམ་པར་གནས་པས་རིམ་པ་གཉིས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་དེའི་གཞིའི་རིམ་པ་དང་པོ་རྣམས་དཔེའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་གསུངས་པ་དེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བས་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའི་དེ་ཉིད་བླ་མའི་ཞལ་ལས་ཐོབ་པར་བྱས་ནས། སྔ་མའི་སྡོམ་པས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་བསྡམས་ནས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་དམིགས་ནས། དགོན་པའམ་གང་རུང་ཅི་རུང་གི་གནས་སུ་དང་པོ་བྱ་བར་འོས་པ་ཀུན་བྱས་ཏེ་དུས་རྟག་ཏུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཡང་དང་པོར་ཚད་མེད་པའི་ས་བོན་རྣམ་པར་བསྒོམས་ཏེ། དེའི་རྒྱུས་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲོལ་བར་འདོད་པའི་སྙིང་རྗེ་འབྱུང་སྟེ་སྙིང་རྗེ་དེ་ཡོད་པས་ཐབས་རྣམས་ཚོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་སྙིང་རྗེ་འབའ་ཞིག་དང་པོར་བསྒོམས་ན་དེ་ལས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བས་ན་དེ་ལ་ནི་སྡོང་པོ་རྩ་བ་དང་འདྲ་ཞེས་བྱའོ། །

Likewise, because substances such as excrement and urine—which are designated as impure by worldly convention—possess the power to be purified by the fire of wisdom, the wise should always consume them for the sake of the samaya and perform fire offerings (homa) to please the maṇḍala of the body. Thus, the samaya of consumption is taught. If one possesses such samaya and meditates on suchness (tathatā), then at the time one becomes a third-stage yogi, the bonds of cyclic existence will be swiftly dispelled—just as lightning dispels darkness—and the non-dual wisdom will blaze in an instant through the conduct of ascetic discipline; of this, one should have no doubt. Thus, for the sake of meditating on the suchness of the second stage while abiding in the samaya and vows, the first stage, which serves as its foundation, is taught by way of examples, beginning with the words "Therefore..." and so forth. Therefore, having received the suchness that is the ultimate limit of all phenomena from the mouth of the guru, and having restrained the three doors of body, speech, and mind with the previous vows, one should focus on all sentient beings with great compassion. Having first performed all that is appropriate to be done in a hermitage or any suitable location, one should at all times meditate on the meaning of non-duality. Furthermore, one first meditates on the seeds of the immeasurables. From that cause, compassion arises—the desire to liberate others from suffering and the like. Because that compassion exists, one will seek out the various methods. Through those, one becomes a tathāgata. Therefore, if one meditates on compassion alone at the outset, all qualities will arise from it; thus, it is said to be "like the root of a tree."

དགའ་བ་སྡོང་བུ་ཡལ་ག་ནི། ། ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲོལ་ནས་བདེ་བ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་འདོད་པའི་བྱམས་པ་སྡོང་བུ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡལ་ག་འཕེལ་ནས་གསལ་འགྱུར་བ། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་ལས་ཡལ་གར་གྱུར་པ་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རིག་ཅིང་སེམས་ཅན་མ་དག་པ་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱའོ་ཞེས། དེའི་ཐབས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་ལྷ་ཉིད་ཀྱིས་སྤྱོད་པར་བྱེད་ཅིང་སེམས་ཅན་སྨིན་པ་དང་གྲོལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ལ་སྤྱད་ནས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་དེ་ལ་དགའ་བ་ཚིམ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ་ཡལ་ག་ལྟ་བུ་སྟེ། ཀུན་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྤོང་བ་ལེན་པའི་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་ཅིང་དེའི་དག་པ་ལེན་པ་སྟེ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཞེས་ཏེ་རྟེན་དམིགས་པ་དང་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་མ་གྲུབ་པའི་མཚན་མ་དམིགས་པའི་བར་ཚོགས་གཉིས་བསྒོམས་པས་ཞིང་གཤིན་པ་ལྟར་བྱེད་པ་སྟེ་ཇི་ལྟར་ཞིང་དུལ་བ་ལ་ས་བོན་བཏབ་ན་ལོ་ཏོག་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདིས་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དག་པར་བྱས་པས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ནི་ལོ་དུ་མ་ལྟ་བུ་སྟེ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟེན་འབྲེལ་རྣམ་པ་གཉིས་འབྱུང་བས། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་གང་གིས་རང་གི་རྒྱུད་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་རྒྱུད་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དེ་ལ་མེ་ཏོག་ཅེས་ཏེ་འབྲས་བུའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟེན་འབྲེལ་གཉིས་གསུངས་པ། རང་རྒྱུད་ནང་དུ་སྨིན་བྱེད་པ། །

"Joy is the trunk and the branches" means that love, which desires the vast expansion of happiness after being liberated from suffering and so forth, is like the trunk, for it is from that [love] that [the branches] arise. "The branches, having increased, become clear" means that from that [trunk], the branches—which are one's own mind—realize suchness and think, "I shall purify impure sentient beings." By engaging in the specific methods for that, one ripens and liberates sentient beings; engaging in that and generating enthusiasm is called "joy that satisfies," for it is like the branches, as it perceives [the goal] everywhere. "Abandoning and taking up" means purifying the obscurations of karma and taking up their purity, which is to say, making aspirations without interruption. By meditating on the two accumulations—from the basis, the object of focus, and the offerings, up to the perception of the signs of non-attainment—one makes [the mind] like a fertile field. Just as a harvest will flourish if seeds are sown in a tamed field, by purifying the obscurations of karma through this, the maṇḍala wheel will enter [the mind]. Therefore, this is like the year, for it serves as the support for the flowers and the fruit. "Because the two types of dependent origination arise" means that the cause which ripens one's own continuum and the cause which ripens the continua of others is called "the flower," for it becomes the cause of the fruit. Regarding the two types of dependent origination that were taught: "That which ripens within one's own continuum..."

ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སའི་བག་ཆགས་བཅད་པ་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྦྱོར་བའི་རང་རྒྱུད་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ན་མེ་ཏོག་གི་འབྲས་བུ་སྟེ་མོ་གཤམ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། གཞན་རྒྱུད་སྨིན་བྱེད་སྦྱོར་བ་ནི། ། ཞེས་པ་ཡེ་ཤེས་དང་ཤེས་བྱའི་ཆ་རྣམས་རྣམ་པར་ཟབ་པའི་ཆོ་ག་ནས། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཆོ་ག་སྦྱོར་བས་གཞན་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྒྱུད་དང་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གྱི་ལས་ཀྱིས་སྨིན་པར་བྱེད་པས་ན་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་སྟེ། མོ་གཤམ་ལྟ་བུ་མིན་ཞེས་ཏེ། འབྲས་བུ་མི་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་མིན་ཞེས་སོ། ། དེ་བས་ན་རང་གི་རྒྱུད་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་རབ་ཏུ་སྨིན་པར་གྱུར་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ་དེ་ཐམས་ཅད་གོང་གི་སྙིང་རྗེས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས་ན་སྙིང་རྗེ་འབའ་ཞིག་རྩ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདི་མེད་པས་འདི་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྩ་བ་སྙིང་རྗེ་མེད་གྱུར་ན། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྙིང་རྗེའི་རྩ་བ་སྡོང་བུ་ལྟ་བུ་མེད་པར་གྱུར་ན་དཀའ་བ་སྣ་ཚོགས་པ་མི་ནུས་པས་བདེ་བའི་བསོད་ནམས་འཕེལ་མི་ནུས་སོ། ། དེས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་མི་ནུས་སོ། ། དེས་བསམ་པའི་དགའ་བ་དང་བྲལ་བས་བློ་གྲོས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ཡང་མི་འདེབས་སོ། ། དེས་དགེ་བའི་ཆོས་མི་ལེན་པས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཆོས་ལ་མི་འཛུད་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལས་བྲལ་བ་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །

This means that because it is the cause that ripens one's own continuum through the application of cause and effect, once the habitual tendencies of the level of saṃsāra have been severed, it is like the fruit of a flower; it is not like a barren woman’s child. Likewise, regarding the phrase "the application that ripens the continua of others," through the profound ritual of the aspects of primordial wisdom and the objects of knowledge, and by applying the rituals of the maṇḍala circle, one ripens the external continua of others through general and specific activities. Thus, it is like a flower; it is not like a barren woman’s child, meaning it is not like something from which no fruit arises. Therefore, the ripening of one's own continuum and the thorough ripening of the continua of others are the fruit. Since all of these are thoroughly accomplished through the aforementioned compassion, one should understand that compassion alone is the root. To show that in the absence of this, the opposite occurs, it says: "If the root of compassion is absent," and so forth. If the root of compassion, which is like the trunk of a tree, is absent, one is unable to endure various hardships; thus, one cannot increase the merit of bliss. Consequently, one cannot act for the benefit of sentient beings. Being devoid of the joy of intention, one does not even make aspirational prayers of intelligence. Because one does not adopt virtuous dharmas and does not lead beings to the Dharma, when sentient beings are deprived of full ripening, that is the opposite.

དེ་བས་སྙིང་རྗེ་མེད་པས་ན་སྐྱོན་དེ་དག་ཏུ་འཕེལ་བས་ན་སྙིང་རྗེས་གཞི་རབ་ཏུ་བཟུང་བས་སྙིང་རྗེ་ལས་བཟོད་པ་དེ་ལས་བསམ་པའི་དགའ་བ་དེ་ལས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་དེ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་འབྱུང་བས་ན་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་དཔེས་མཚོན་པའོ། ། དེ་བས་ན་ཕྱིས་འབྲས་བུ་མཆོག་འབྱུང་བ་ཡང་དང་པོའི་སྙིང་རྗེ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་ནས་བདེ་བ་སྐྱེད་པ་དེ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་དེ་ལས་བཟོད་པའི་མཚན་ཉིད་སྡོང་པོ་ལྟ་བུ་རྒྱས་པ་ལས་ཡལ་ག་འཕེལ་བ་དེ་ཉིད་ལྟ་བུས་བསྒོམ་པའི་དོན་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། ། བཏང་སྙོམས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པ་སྟེ། ། ཞེས་པ་ནི་ཟབ་གསལ་གཉིས་སུ་མེད་པ་བསྒོམས་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཚངས་ཆེན་སྤྱོད་པ་དམ་པའོ། ། ཞེས་པ་ནི་བཞི་པོ་དེ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དམ་པའོ་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་དེ་ལྟར་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པས་རིམ་པ་གཉིས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་གནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་དག་ལ་གནས་ཞེས་པ་ནི་རིམ་པ་དང་པོ་ལ་གནས་པའོ། ། དེས་ཅི་བསྒོམ་ཞེ་ན། སྙིང་པོ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་ལ་གནས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའི་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་བསྒོམ་ཞེ་ན། དཔྲལ་བ་ལ་གནས་རྐང་མཐིལ་བར། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །

Therefore, because those faults increase in the absence of compassion, one must firmly take compassion as the foundation. From compassion comes patience; from that, the joy of intention; from that, the making of aspirations; and from that, the full ripening of birth. Thus, it is illustrated by the analogy of the root and so forth. Consequently, since the supreme result that arises later is also due solely to the initial compassion, one should understand that this is what is called "engaging in the welfare of sentient beings." Having been liberated from suffering, the production of happiness becomes extensively vast. From that, the characteristic of patience expands like a trunk, and from that, the branches grow; it is by means of this very process that one desires to attain the great purpose of meditation. "Equanimity is all-pervasive" means that by meditating on the non-duality of the profound and the luminous, one is said to have abandoned the eight worldly concerns. "The sublime conduct of Mahābrahmā" means that these four are the sublime conduct of the Teacher, the Blessed Buddha. Now, in order to show the meditation on the suchness of the second stage for those abiding in the generation stage as described, it says "abiding in those" and so forth. "Abiding in those" means abiding in the first stage. If one asks what is to be meditated upon by that, it is said: "One should meditate on suchness, the ultimate nature of all things, which abides as the identity of all and is the sphere of activity of all Buddhas, the essence." If one asks how to meditate on that, it says: "From the forehead to the soles of the feet," and so forth.

ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་འོད་ཟེར་གྱི་རྩེ་ལས་འཕྲོས་པའི་བདེ་གཤེགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་པར་བྱ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོར་འདུས་ནས་མཚན་མའི་དབུས་ཀྱི་ས་བོན་ལ་ཞུགས་པས་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དག་འོད་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐིག་ལེ་ཙ་ན་ཀའི་འབྲུའི་ཚོད་ཙམ་གྱི་གཟུགས་འོད་ཟེར་ལྔ་དང་ལྡན་པར་བསམས་ཏེ་དེའི་འོད་ཟེར་གྱི་ནང་ལ་སོགས་པ་གསལ་བར་བྱས་ནས། བདག་གི་དཔྲལ་བ་ལ་གནས་པ་ནས་རྐང་མཐིལ་གྱི་བར་ན་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྒྲ་ཡིག་བཅུ་དྲུག་གི་གཟུགས་སུ་གནས་པ་དྲངས་ནས་ཐིག་ལེར་བསྡུ་བར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེར་སེམས་དེ་བཅུག་པ་ཙམ་གྱིས་དེའི་དབུས་སུ་གཡོ་བ་སྟེ་ལྷ་དང་། གནས་པ་སྟེ་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གོང་མ་ལྟར་མི་གསལ་བ་གསལ་བར་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་བསྒོམས་ཏེ། དེའི་གཙོ་བོའི་ཐུགས་ཀར་གསལ་བ་མི་ཤིགས་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་མཚན་མའི་བུམ་པ་ལ་གནས་པ་ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ་འོད་ཟེར་ལྔ་འབར་བ་འཛག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་སྙིང་གི་དབུས་ན་རྟག་ཏུ་གནས་པ་དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོས་བཟུང་བས་སྐད་ཅིག་ཙམ་གྱིས་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པ་འབར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ། ། ཇི་ལྟར་ལྟ་ཞེ་ན། སྟེང་གི་སྣ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །

From the tips of the light rays emanating from the seed syllable, the Sugatas radiate forth, causing all sentient beings to become buddhas. These beings then dissolve into the essence of wisdom and enter the seed syllable in the center of the sign. One should visualize this as the bodhicitta known as "luminosity," a drop the size of a chickpea, possessing five-colored light rays. Having clarified the interior of those light rays and so forth, one should draw up the bodhicitta residing from the forehead down to the soles of the feet—which exists in the form of the sixteen vowels—and dissolve it into the drop. By merely placing the mind there, one should meditate on the union of the previously unclear maṇḍala—consisting of the moving deities and the stationary celestial palace—so that it becomes clearly manifest in its center. At the heart of the principal deity, there is the form of the indestructible drop, the size of a mustard seed, abiding in the center of the heart within the vase of the sign. It is ablaze with five-colored light rays and has the nature of dripping. By grasping this with great wisdom, there is no doubt that in a single instant the yogi will blaze in non-duality. How is it viewed? It is as stated in the passage beginning: "It emerges certainly from the upper nose," and so forth.

ཐིག་ལེ་དེའི་འོད་ཟེར་སྟེང་གི་སྣ་ལས་བྱུང་ནས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་བཞུགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞལ་དུ་ཞུགས་ནས་སྙིང་གའི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེར་སོང་ནས་བདུད་རྩི་བླངས་ནས་རྡོ་རྗེའི་ལམ་དུ་བྱུང་ནས་ནམ་མཁའ་ལས་འོ་མའི་རྒྱུན་ལྟར་འདུས་ནས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་གཡས་གཡོན་དུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་ཏེ་གོང་གི་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་སྣང་བའི་ཐིག་ལེ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པར་བྱས་ནས། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་བཟུང་བས་དེ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་རོ། ། འགོག་པའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་ཉིད་དུ། ། ཞེས་པ་ནི་ཐིག་ལེ་དེ་ལས་དབུགས་འཇུག་པའི་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། ། ནམ་ཞིག་དེ་ལ་སུས་རེག་པ། ། ཞེས་པ་ནི་སེམས་དེས་རེག་པས་རྟགས་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོམ་ཉི་མི་བྱའོ། ། དེ་སྐྱེས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཆོག་སྦྱིན་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་དཔལ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། ། མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེ་སྒོམ་པའི་ཆོ་གའོ། ། ཡང་ནི་འཛག་པའི་ཐིག་ལེ་ལས། ། ཞེས་པ་ནི་ས་བོན་གྱིས་བསྐུལ་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཞལ་དུ་ཞུགས་ནས་ཞུ་བར་གྱུར་པ་འཛག་པའི་ཐིག་ལེར་སོང་བས། དེ་ཡང་རྡུལ་དང་མུན་པ་དང་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་དེ་ལ་བབས་ནས་ནོར་བུར་རྣམ་པར་གནས་ཞེས་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་དབུས་སུ་གནས་པ་ལས་རང་གི་ལྷའི་མཚན་མ་ཕྲ་མོའི་དབུས་སུ་གོང་གི་རིམ་པ་ལྟར་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་མོས་པས་བསྒོམས་ཏེ་དེའི་གཙོ་བོའི་ཐུགས་ཀར་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ལ་མཚན་མ་གནས་པའི་ཐིག་ལེ་བསྒོམས་ཏེ་དེ་ལ་སྣང་བའི་ཐིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

The light rays of that drop emerge from the upper nostril and enter the mouths of the tathāgatas residing in the world systems of the ten directions. Having entered the indestructible drop at the heart, they take up the nectar and emerge through the vajra path. Gathering from the sky like a stream of milk, they enter the right and left channels according to the distinction of method and insight. Having caused them to abide within the appearance-drop of the aforementioned clear wisdom-drop, one touches it by grasping non-dual wisdom. Regarding the phrase "In the nature of the mind, the vajra of cessation," this refers to the mind that engages in the inhalation of breath from that drop. Regarding the phrase "When anyone touches it," one should have no doubt that the signs will arise through that mental contact. By their arising, it is said that one becomes like the glorious wish-fulfilling jewel that grants the supreme gift of the buddhas; thus, the qualities based upon that are shown. This is the ritual for meditating on the indestructible drop. Regarding the phrase "Furthermore, from the dripping drop," this means that the tathāgatas, impelled by the seed-syllable, enter the mouth and melt, becoming the dripping drop. That too descends in the manner of rajas, tamas, and sattva and abides in the jewel; that is, it abides in the center of the vajra-jewel. From there, one meditates with devotion on the maṇḍala according to the previous sequence in the center of the subtle insignia of one's own deity. One meditates on the drop that abides as the insignia of the wisdom-being (jñānasattva) in the heart of the principal deity; that is called the "drop of appearance."

གོང་གི་རིམ་པས་སྤྲོ་བསྡུ་བས། ། ཞེས་པ་ནི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེ་ལྟར་འོད་ཟེར་སྤྲོ་བ་དང་བདུད་རྩི་དགུག་པ་དང་སླར་གཞུག་པའི་རིམ་པས་ཐིགས་པ་དེ་ལ་སེམས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་བཟུང་བས་དོན་དེ་ལ་རེག་པར་འགྱུར་བས། རྒྱུད་གསུངས་ལྔ་པོ་ཡང་དག་འབྱུང་། ། ཞེས་པ་ནི་ས་ཆུ་ལ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི། སྨིག་རྒྱུ་འདྲ་བ་དང་པོ་དང་། ། དུ་བ་ལྟ་བུ་གཉིས་པ་དང་། ། མཁའ་སྣང་འདྲ་བ་གསུམ་པ་དང་། ། མར་མེ་ལྟར་འབར་བཞི་པ་དང་། ། སྤྲིན་མེད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་རུ། ། རྟག་ཏུ་སྣང་བ་ལྔ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བྱུང་བས་སྔོན་མཐོང་བའི་དོན་གྱིས་ཕྱིས་སྤྲོ་བསྡུ་ལས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནས་ཞེ་སྡང་གི་རིགས་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་བར་བསྒོམས་ནས་དོན་དེས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་འདི་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། གསང་བའི་ཐིག་ལེ་བསྒོམ་པའི་ཆོ་གའོ། ། ཡང་ནི་སྤྲུལ་པའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་པ་ནི་ནོར་བུར་གནས་པ་དེ་ཉིད་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཐིག་ལེ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། སྤྱི་བོར་རླུང་དབུས་ཨོཾ་བསམ་མོ། ། ཞེས་པ་ནི་མཚན་མའི་དབུས་ན་གནས་པའི་སྐུའི་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་གར་མཚན་མ་ལ་རླུང་བསམས་ནས་དེའི་སྟེང་དུ་ཟླ་བ་ལ་ཨོཾ་དཀར་པོ་འོང་བའི་རང་བཞིན་བསམ་མོ། ། མགྲིན་པར་ཆུ་དབུས་ཨཱཿབསམ་མོ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རིམ་པ་དེས་བསྒྲེ་བར་བྱའོ། ། ཁྱད་པར་དུ་ཨཱཿགནས་པ་དང་། ཧཱུཾ་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་བསམ་པ་དང་། རང་གི་ལྷའི་ས་བོན་གནས་པ་དང་།

Regarding the phrase "by means of the sequence of radiating and absorbing as above": this refers to the sequence of radiating light rays, summoning nectar, and reabsorbing them into the indestructible drop (akṣara-bindu). By holding the mind in non-dual wisdom (jñāna) upon that drop, one will touch that reality. Thus, it is said: "The five tantras will also perfectly arise." This means that through the entry of earth into water and so forth, the five visions taught in the tantras will arise: first, like a mirage; second, like smoke; third, like fireflies in the sky; fourth, like a blazing lamp; and fifth, like a cloudless sky. Because these arise, one should meditate on this branch in order to pervade all things with that reality, following the sequence of recollection—from the recollection of the Buddha up to the recollection of the offerings of the wrathful family and so forth—based on what was previously seen through the process of radiating and absorbing. This is the ritual for meditating on the secret drop (guhyabindu). Furthermore, regarding the "emanation drop" (nirmāṇabindu): because that very [drop] residing in the jewel remains pervading all things in the form of the emanation body (nirmāṇakāya), one should meditate on these four types of drops. "Visualize an OṂ in the center of the wind at the crown" means that one should visualize the wind at the sign in the heart of the Vajra Body, and above that, on a moon disc, visualize a white OṂ of the nature of light. "Visualize an ĀḤ in the center of the water at the throat" and so forth should be applied by analogy to that same sequence. Specifically, one should visualize the nature of ĀḤ as abiding and HŪṂ as departing, as well as the seed syllable of one's own deity abiding.

འཇུག་པ་དང་ལྡང་བ་ལས་འགྲོ་བའི་ངོ་བོ་བསམ་པའོ། ། ཐིག་ལེ་བཞི་ལས་ཟེར་འབྱུང་བ། ། ཞེས་པ་ནི་ཐིག་ལེ་སྟེ་ཡི་གེ་བཞིའོ། ། མ་སྤྲོས་པས་ཐིག་ལེ་སྟེ་དེ་ལས་འོད་ཟེར་སྟེང་གི་སྣའི་སྒོ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡང་སྣའི་གཡས་ཀྱི་གཡས་ནས་འབྱུང་བ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁ་དོག་ནག་པོའི་ངོ་བོ་ནི་སྐུའི་རྡོ་རྗེ་རྒྱུ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་མུན་པ་རུ་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེའི་གཡོན་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁ་དོག་དཀར་པོའི་ངོ་བོ་གསུང་རྡོ་རྗེ་རྒྱུ་བའི་རང་བཞིན་ཏེ་རྡུལ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེའི་གཉི་ག་ལས་དྲག་ཏུ་འབྱུང་བ་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁ་དོག་དམར་པོའི་ངོ་བོའོ། ། ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་རྒྱུ་བའི་རང་བཞིན་ཏེ་སྙིང་སྟོབས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་ཀ་ལས་དལ་བུས་བྱུང་བའི་དབང་ཆེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁ་དོག་སེར་པོའི་ངོ་བོ་ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ཏེ་དེ་དགའ་བ་བར་མའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་བར་མ་ནི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། ། རེ་རེ་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་བཞི་སྟེ། ། ཞེས་པ་ནི། གཡས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་བ་རེ་རེ་ཡང་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་འཕྲོ་བ་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་བཞི་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་འབྱུང་བ་ཧཱུཾ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་རླུང་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་ཧཱུཾ་གི་ངོ་བོ་སྟེ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། ། དེས་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་སྤྲོས་པས་དེའི་དུས་སུ་གནས་པའི་ཆོས་གྲུབ་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་རྣམས་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དག་པར་བྱེད་པའོ། །

The nature of the movement of the world is to be contemplated in terms of entering and arising. Regarding the phrase "light rays emerge from the four bindus," the "bindus" are the four syllables. Because they are unelaborated, they are "bindus," and from them light rays definitely emerge through the upper opening of the nose. Furthermore, that which emerges from the right of the right [nostril] is the wind maṇḍala, black in color, the nature of which is the movement of the Vajra Body; this should be known as "darkness." Likewise, that which emerges from its left is the water maṇḍala, white in color, the nature of which is the movement of the Vajra Speech; this should be known as "dust." That which emerges forcefully from both is the fire maṇḍala, red in color, the nature of which is the movement of the Vajra Mind; this should be known as "purity." Likewise, that which emerges slowly from both is the great earth maṇḍala, yellow in color, the nature of which is the cause of all deities; this is the wisdom of intermediate joy, and "intermediate" means being free from all partiality. Regarding the phrase "each has four mudrās," each movement of the right and so forth also radiates various light rays, which are the four mudrās. What are they? They are the emergence of the syllable HŪṂ and so forth. In that regard, all four winds that emerge outward are the nature of HŪṂ, which is the Mahāmudrā. By emanating the Buddhas and so forth, it accomplishes the dharmas abiding at that time and purifies all those and all external moving phenomena.

དེ་བཞིན་དུ་ནང་དུ་འཇུག་པའི་རླུང་བཞི་པོ་རྣམས་ཨོཾ་གྱི་ངོ་བོ་སྟེ་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། དེས་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་ཅིང་དེའི་དུས་སུ་གཡོ་བའི་ཆོས་ཀུན་གྲུབ་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་རླུང་བཞི་པོ་ཨཱཿའི་ངོ་བོ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། དེས་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བས་དུས་དེར་གཡོ་བ་དང་གནས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་འཇུག་གོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རབ་ཏུ་བཟུང་བ་བཞི་པོ་ནི་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ངོ་བོ་སྟེ་དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། དེའི་དུས་སུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་སྐད་ཅིག་གིས་ཞུགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་འདྲ་བའི་བཟླས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ཀྱང་མན་ངག་མེད་པར་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དབྱེར་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཕྱག་རྒྱ་བཞིའི་བཟླས་པ་དེ་ཞག་གཅིག་ལ་ཇི་ལྟར་ཟློས་པའི་གྲངས་ངེས་པ་གསུངས་པ། ཕྱག་རྒྱ་བཞི་འབྲེལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་བཞི་པོ་རེ་རེ་ལ་གཡས་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕྱིར་འབྱུང་ནང་འཇུག་གཅིག་དེ་བརྩིས་པའི་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔར་ཟློས་ཏེ། དེ་ལྟར་གཡས་དང་གཡོན་དང་དལ་བ་དང་དྲག་པ་བཞི་ལ་དགུ་བརྒྱའོ། ། དེ་ཞག་གཅིག་ལ་གཡས་ནས་གཡོན་དུ་འཕོ་བ་དང་། གཡོན་ནས་གཡས་སུ་འཕོ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་བརྩིས་ན་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་དང་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་རུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བཟླས་པ་རུ་བཤད་ཅེ་ན། དེ་ནི་རྒྱུད་ཆེན་པོ་ལས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྤྲོ་དང་བསྡུ་བའི་ངོ་བོ་ལས། །

Likewise, the four winds that enter within are the essence of OṂ, the action mudrā. By means of this, the buddhas and so forth are gathered, and at that time, all moving phenomena are accomplished and purified. Likewise, the four abiding winds are the essence of ĀḤ, the dharma mudrā. By means of this, the buddhas and so forth are held, and at that time, all moving and abiding phenomena enter into non-dual wisdom. Likewise, the four that thoroughly grasp suchness are the essence of the wisdom being, the samaya mudrā. At that time, one should understand that all phenomena have instantaneously entered into non-dual wisdom. Although such recitation pervades all of these, it is not known without the pith instructions; therefore, it is said, "Thus inseparable," and so forth. Regarding the definite number of recitations for the recitation of the four mudrās in a single day, it is said: "Connected with the four mudrās," and so forth. For each of the four mudrās, counting one cycle of exiting and entering from the right and so forth, one recites two hundred and twenty-five times. Thus, for the four—right, left, slow, and forceful—there are nine hundred. If one calculates the twenty-four shifts from right to left and left to right in a single day, one should know there are twenty-one thousand six hundred. If one asks why this is explained as recitation, it is said: "From the great tantra," and so forth: "From the essence of emanation and withdrawal..."

ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་དང་གནས་པ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེ་གསུམ་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། ། བཟླས་པ་འདི་རྟོགས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བཟླས་པ་ལ་སེམས་མི་ཕྱོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་འདྲ་བའི་བཟླས་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདི་འདྲ་བའི་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་མ་རྟོགས་པར་ཕྱི་རོལ་གྱི་བཟླས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ། ། འོན་ཀྱང་བསོད་ནམས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡན་ལག་དམ་པའོ། ། དེ་བས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འདོད་པས་ནི་དེ་སྤངས་ནས་བཟླས་པ་འདི་ལ་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བས་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། བར་ཆོད་པ་ཞེས་པ་ནི་ངག་དེ་ཉིད་གཡེང་བའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྤངས་ཞེས་བྱའོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་བསྒོམ་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེ་འཆང་བའི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་གྱི་བཟླས་པ་མཆོག་ཆེན་པོ་གོང་གི་རིམ་པས་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བསྒོམས་པས་ཇི་ལྟ་བུའི་རྟོགས་པ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་ཞེ་ན། དེ་བསྒོམས་སྟོབས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྐད་ཅིག་རྟོགས་པས་རབ་རྟོགས་སོ། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་བསྒོམས་པས་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་སྐད་ཅིག་གམ་ཐང་ཅིག་གམ་ཡུད་ཙམ་དང་མིག་བཙུམས་པའམ། ཐལ་མོ་བརྡབས་པ་འམ། ཉི་མའམ། ཟླ་བའམ། ལོ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་ཤེས་ནས། དེས་ས་བཅུའི་མགོན་པོ་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཐབས་དེས་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་དེ་ཉིད་བདེན་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་དེ་ཉིད་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཉིས་སུ་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །

This refers to the three syllables of going, coming, and abiding; that is why it is so stated. In order to show that by realizing this recitation one does not direct the mind toward external recitation, it says, "such a recitation," and so forth. Without realizing such vajra recitation, one who is attached to external recitation will be unable to realize the ultimate meaning. Nevertheless, the attainment of merit and so forth are the supreme branches. Therefore, in order to show that those who desire non-dual wisdom should abandon the former and engage in this recitation, it says, "Therefore, the yogi," and so forth. "Interrupted" means that speech itself is a cause of distraction; for that reason, it is said to be "abandoned." If one asks, "How then should one meditate?" it says, "One should meditate on the supreme great natural recitation, the essence of Vajradhara, according to the sequence above." If one asks, "What kind of realization arises in the continuum through meditating on that?" it says, "By the power of meditating on that," and so forth. "Through instantaneous realization, one realizes perfectly" means that by meditating on that, one understands all internal and external phenomena to be like an illusion and so forth, within a single instant, a moment, a brief flash, the blink of an eye, the clap of hands, a day, a month, or even a year. Through that, one is born with a fortune equal to the lords of the ten grounds. Therefore, by that means, the reality of all things should be established through the truth. If one asks, "What is that reality of all things like?" it says, "Non-dual," and so forth.

གཉིས་མེད་ཅེས་པ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། བདེ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའོ། ། གཞན་གྱིས་མི་རྟོགས་པས་ན་གསང་ཆེན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་དུས་ན་ལམ་དུ་སྣང་བས། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་དུས་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་ངོ་བོ་སྟེ། ། ཞེས་བྱའོ། ། མཐའ་མེད་པའི་འཁོར་བའི་བར་དུ་འཇུག་ཀྱང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཟད་མེད་མི་འཇིག་རྟག་པའོ། ། ཐོག་མ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ཐ་མ་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་ཐ་མ་མེད་པའི་མཆོག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཟབ་མོས་ཡོད་པ་བཟློག། གསལ་བས་མེད་པ་ཡང་བཟློག་པས། ། ཡོད་པ་མེད་ཅིང་མེད་པ་མེད། ། ཅེས་སོ། ། དེ་གསལ་བར་བརྟན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དང་བཅས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་། སྦྱོར་བའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བའོ། ། ཞེས་པ་ནི་ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ལམ་སྟེ་དེས་མི་སླུ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རིམ་པས་ཇི་ལྟ་བ་རྙེད་པར་གྱུར་པ་དེ་སྐད་དོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་མཐོང་ཞེ་ན་ཕྱིའི་སྦྱོར་བའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཁོ་ནར་འདུས་ཏེ། དེ་ཡང་དེར་ཞུགས་ཏེ་མྱོང་བས་ཤེས་སོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཡང་ཕྱིའི་སྦྱོར་བ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གཡོ་བ་དང་གནས་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་ཡེ་ཤེས་སུ་གནས་པས་དེ་གཅིག་པོ་འདིས་ཁྱབ་པ་སྟེ་ཞེས་སོ། ། གཅིག་པོས་ཁྱབ་པ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་སེམས་ཙམ་ཁོ་ནའོ། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད། རྣམ་ཤེས་ཕུང་པོ་ཁོ་ནའོ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། །

"Non-dual" refers to the union of the two truths. "Bliss" refers to the utterly vast. Because it is not realized by others, it is the "Great Secret." At the time of realizing that very reality as it is, it appears as the path; thus it is said: "That which accomplishes the awakening of a Buddha." At the time of manifest awakening to that very reality, it is said: "The essence of a Buddha." Because it is unchanging even as it engages in cyclic existence without end, it is "inexhaustible, indestructible, and permanent." Because it is without an initial birth, it is without a final destruction; thus it is the "supreme without beginning or end." Because that very reality is profound, it negates existence; because it is luminous, it also negates non-existence. Thus it is said: "There is no existence and no non-existence." To stabilize that luminosity, it is said: "Together with the faculties," and so forth. Furthermore, regarding the statement: "It is seen by the path of application," the application of the mudrā itself is the path; through it, one realizes the non-deceptive suchness. That is what is meant by "attaining the way of being through its stages." If one asks why it is seen, the passage beginning with "of the external application" and so forth indicates that all phenomena are subsumed within the mind alone. This is known through entering and experiencing that very state. Furthermore, because all external applications—all moving and stationary phenomena such as form and so forth—abide as the wisdom of the mind, they are pervaded by this single entity alone. If one asks what that which is pervaded by the single entity is, it is said: "Everything is mind-only." If one asks why that is, it is said: "All sentient beings are the aggregate of consciousness alone."

དེ་བླུན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པས་སྲིད་པར་རྒྱུའོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་བས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ཡེ་ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ནའོ། ། གང་གི་ཚེ་ལུས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའི་ས་བོན་དང་བཅས་པའི་ངོ་བོ་ཆོས་ཀུན་ཆོས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་བསྡུས་པ་དེའི་ཚེ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཆུ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱ་མཚོར་ཐིམ་ནས་ལན་ཚྭའི་རོར་རོ་གཅིག་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་ཞུགས་ཤིང་ཐར་པའི་དུས་སུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོར་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ་མང་པོ་རུ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་གང་ལས་ཤེས་ཤེ་ན། དེའི་ནང་གི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ལ་ཕྱི་རོལ་དུ་གྲགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྫོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཟབ་གསལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པར་གནས་པས་སྦྱོར་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཐམས་ཅད་སེམས་རྩེ་གཅིག་པས་ན་(ཏིངེ་,ཏིང་ངེ་)འཛིན་ཞེས་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་དེས་ཐམས་ཅད་མཉེས་པར་བྱེད་ཅིང་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ན་གཏོར་མ་ཞེས་བྱའོ། ། དེས་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། ། དེའི་དུས་ན་བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པས་ན་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་བས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེར་འདུས་པར་བྱེད་པས་དབང་ཞེས་བྱའོ། །

Because the foolish do not understand this, they wander in cyclic existence. Therefore, the mind, mental factors, primordial wisdom, and all objects of knowledge are also nothing but consciousness. When all phenomena, together with the seeds that serve as the conditions for the body, become a single phenomenon and are gathered together, at that time all entities also dissolve. If one asks how they dissolve, it is as expressed in the passage beginning with "Why is that?" Just as all rivers dissolve into the ocean and become of one taste, the taste of salt, likewise all aspects of phenomena, through the stages of ascetic conduct and so forth, enter into non-dual primordial wisdom. At the time of liberation, they become a single essence devoid of substantiality, and the many no longer appear. If one asks from what this is known, it is from the passage beginning with "The internal application of that." In order to fully demonstrate the suchness of all such entities, even that which is renowned externally and so forth, it says "profound and luminous," and so on. Because that non-dual primordial wisdom abides as the non-duality of the profound and the luminous, it is called "union." Because all are one-pointed in mind toward that, it is called "meditative absorption" (samādhi). Because that primordial wisdom pleases and satisfies all, it is called "torma" (bali). Because it pacifies all misdeeds, it is "pacification" (śānti). Because all merit flourishes at that time, it is called "increase" (puṣṭi). Because it is the essence of great passion and thus causes all phenomena to be gathered therein, it is called "magnetizing" (vaśya).

དེས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་གསོད་པའི་ཕྱིར་མངོན་སྤྱོད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བསྒོམས་པས་དངོས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་འགུགས་པའི་ཕྱིར་དགུག་པའི་ལས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡིས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་བརྟགས་པས་རིང་དུ་ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་བསྐྲད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་བསྔགས་པ་གང་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་རྟོགས་ན་གཞན་གྱིས་མི་བརྫི་བས་ན་བསྲུང་བའི་ལས་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཤེས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཀུན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རོ་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པས་མིག་རྣོན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་རྟོགས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་ལུས་པ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པས་ན་དུག་གཞོམ་པའི་ཆོ་ག་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། ། དེས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བླུན་པོའི་རྫས་ཅན་རྣམས་བསྲེགས་པས་སྦྱིན་སྲེག་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ། ། ཟབ་པས་ཀྱང་དངོས་པོ་ལས་བཟློག། གསལ་བས་ཀྱང་མེད་པ་ལས་བཟློག་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆ་བསྙམས་པས་ཐིག་བཏབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། ། དེ་གསལ་བ་དང་འཇའ་ཚོན་ལྟ་བུ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་སྐུ་བརྟགས་པ་ལས་དབེན་པས་ཆོས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྟག་པ་ལ་སོགས་པས་རང་བཞིན་གྱིས་བཟུང་བས་ན་མཚོན་བཏབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་ངོ་བོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པས་ན་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་ཞུགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་དེ་མིང་ཙམ་གྱིས་བླ་མ་ལས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་། རང་རིག་པའི་བདེ་བས་རྟོགས་པས་ན་དབང་བསྐུར་(བཞེས་,བ་ཞེས་)ཀྱང་དེ་ལ་བྱའོ། །

Because it slays all entities by rendering them non-entities, it is called "wrathful activity" (abhicāra). Because meditating upon it summons the signs of the great siddhis and so forth, it is called the "activity of summoning." Because it pacifies all phenomena, such as those of the śrāvakas, by means of thorough conceptualization, it is called "expelling." When a yogi who abides in its praise realizes it, they cannot be crushed by others; thus, it is called the "activity of protection." When one knows it, one realizes the essence of all phenomena as the single taste of non-duality; thus, it is called "keen vision." When that is realized, all conceptual thoughts without exception become the essence of primordial wisdom (jñāna); thus, it is also called the "ritual for destroying poison." Because it burns the foolish substances of the aggregates and so forth, it is also called "fire offering" (homa). Because it is profound, it reverses [the view of] entities; because it is luminous, it reverses [the view of] non-existence; and because it balances all phenomena, it is also called "laying the foundation lines." Because that luminosity is like a rainbow—an ineffable body free from conceptual imputation—it is the twenty-one dharmas. Because forms and so forth are naturally grasped by [the realization of] permanence and so forth, it is called "striking with the weapon." Because its entire essence abides naturally, it is also called "the entry of the master and the disciple." Although such an essence appears as if it arises from a guru by way of a mere name, because it is realized through the bliss of self-knowing awareness, it is also called "empowerment" (abhiṣeka).

དེ་བས་ན་དེ་ལ་སོགས་པ་མཐའ་ཡས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་དང་ལྡན་པས་དེ་ཉིད་མཆོག་སྟེ་ཁྱབ་བདག་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡང་མཚན་ཉིད་དེ་རྣམས་དང་ལྡན་པས་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོག་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་ཕྱི་ནང་གི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་ཏེ་ཡོད་པར་རྟོག་པ་དང་མེད་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ལས་གྲོལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་འདྲི་བའི་གུག་སྐྱེད་དང་ཐིག་ལེའི་ཚེག་དྲག་ལས་འདས་པས་ན་འདི་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་དེ་དགེ་བའི་ཆོས་དང་དགེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེའི་ངང་ལས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ལྟར་སྣང་བ་ཡང་དེའི་དུས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བའི་དོན་འདི་ལ་མི་གཡོ་བས་ན། དཀྱིལ་འཁོར་འདི་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་དེ་མི་སླུ་བའི་ཚུལ་དུ་གནས་པས་ན་འདོད་ཆགས་ཏེ་དགའ་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། མི་ཆགས་ཏེ་དགའ་བྲལ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་། འདོད་ཆགས་མཉམ་པ་སྟེ་དགའ་བ་བར་མ་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དེ་རྣམས་ནི་ནམ་མཁའི་ཁམས་གང་ན་གནས་ཀྱང་སྐྱོན་གྱིས་མི་གོས་པས་ན་ཆུའི་པདྨོ་དང་འདྲ་ཞེས་ཏེ་དཔེ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་རང་གི་སེམས་ཡང་དག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ཡུལ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་མི་སླུ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །

Therefore, because it possesses the names of all those infinite phenomena and so forth, it is the supreme, called the "Great Pervasive Lord." Furthermore, to demonstrate that it is the supreme maṇḍala by virtue of possessing those characteristics, the text says "all the limbs" and so on. Moreover, having transcended all outer and inner limbs, that non-dual wisdom—which is liberated from the conceptualization of existence and the conceptualization of non-existence—transcends the curved strokes, the vowel signs, and the visarga of the written letter; thus, it is called the "supreme maṇḍala." Likewise, just as all virtuous and non-virtuous phenomena, as well as all phenomena engaged with that wisdom, appear as being thoroughly realized within its state, they are at that very moment pure and do not waver from this meaning which is like space; therefore, this is taught as the maṇḍala. Similarly, because that wisdom abides in an infallible manner, there is passion, which is joy and the saṃbhogakāya; non-passion, which is the joy of separation and the nirmāṇakāya; and the equality of passion, which is the intermediate joy and the dharmakāya. Since these are not stained by defects regardless of where they abide within the expanse of space, they are said to be "like a lotus in water," and this is the example taught. Furthermore, what is that? It is the nature of one's own mind, the passion for the objects as they have been explained, which is the supreme, infallible maṇḍala.

དེ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་དེ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བས་ན་དྲི་མ་མེད་པའི་ཟླ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ་དེས་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས་ན། རང་གི་སེམས་ནི་ཆུ་ཟླ་འདྲ། ། ཞེས་ཏེ། ཆུ་ལྟ་བུར་ཟླ་བའི་རྟེན་བྱེད་ཅིང་ཡེ་ཤེས་དེ་སྐུལ་བར་བྱེད་པས་ན་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། འོ་ན་ཐམས་ཅད་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་མ་རྟོགས་ཤེ་ན་དེ་འདྲའི་རང་རིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་འདྲ་བའི་རང་རིག་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ལས་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་སྤྲིན་གྱི་ཚུལ་ལྟ་བུར་རྟོག་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལས་རླུང་། དེ་ལས་མེ། དེ་ལས་ཆུ། དེ་ལས་ས། དེ་དག་འདུས་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྣང་བའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པས་གོང་གི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་བསྒྲིབས་པར་གྱུར་པས་མ་རྟོགས་ཞེས་སོ། ། འོ་ན་ཇི་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་ཤེ་ན། སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡིས་བྱིན་བརླབས་ཞེས་པ་ནི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་ཞེས་སོ། ། རིམ་པ་དེ་རྟོགས་ནས་སྔ་མའི་རིམ་པས་བསྒྲུབ་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་དཔའ་བར་བྱ་བས་མཐོང་བའི་ཆོས་འདི་ཉིད་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་གནས་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་ལོག་ནས་ཞེས་པ་ནི་ས་ཆུ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ཆུ་མེ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། མེ་རླུང་ལ་ཐིམ་པ་དང་། རླུང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཐིམ་པའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཐིམ་པས། སྤྲོས་བྲལ་དཀྱིལ་འཁོར་འབར་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱའོ། །

Therefore, because that wisdom is free from the stains of all that is form and formless, it is like a stainless moon. Since it enters into all elements, it is said: "One's own mind is like the moon in water." Because it acts as the support for the moon-like [mind] and stimulates that wisdom, it is called a "maṇḍala." If one asks, "If everything is such a maṇḍala, why do sentient beings not realize it?" the answer is "Such self-awareness," and so forth. The meaning is as follows: from such a space-like maṇḍala of self-awareness, conceptualization arises like clouds from time without beginning. From that comes wind, from that fire, from that water, and from that earth. Through the gathering of these, the aggregates and so forth appear erroneously, thereby obscuring the aforementioned space-like maṇḍala; thus, it is said they do not realize it. If one asks, "By what means is it realized?" the answer is "Whosoever the person," and so forth. "By its blessing" refers to the sequence of the vase and so on. Having realized that sequence, one must be extremely courageous in the practice of the former sequence. If one abides in this very life through the sequence of ascetic conduct and so forth, the erroneously appearing aggregates and so forth will gradually subside. This refers to earth dissolving into water, water into fire, fire into wind, and wind into consciousness. When that consciousness-wisdom also dissolves into non-dual wisdom, it is said: "The maṇḍala free from elaboration blazes forth."

དེ་བས་ན་དཀྱིལ་འཁོར་འདི་འབའ་ཞིག་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་འདི་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་བོན་ཐོབ་པས་བསོད་ནམས་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྐད་ཅིག་ཙམ་དུ་དད་པ་ཡང་། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ད་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བསགས་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་བླ་མའི་ཞལ་ལས་མ་ཤེས་པར་དམ་པ་ཡང་དག་པའི་སངས་རྒྱས་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཅིའི་ཕྱིར་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཡིས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདིའི་དོན་མ་རྟོགས་ཞེས་པ་ནི་ཞལ་ལས་བརྒྱུད་པའི་རིམ་པ་འདི་མ་རྟོགས་པར་ཞེས་སོ། ། ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་ཐལ་བྱུང་གི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནས་ཞེས་སོ། ། དེ་སྟོན་པའི་བླ་མ་གསུངས་པ། དེ་ཚེ་བདེ་གཤེགས་ཀུན་ཞེས་སོ། ། ཐལ་བྱུང་བློ་ཅན་དེ་བཟློག་སྟེ། ། ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་འདི་ནི་ལྟུང་བའི་སྐལ་ཅན་ཏེ། འདིས་མཐའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མི་རྟོགས་པའོ་ཞེས་དེ་ལས་བློ་བཟློག་པའོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུར་རྟོགས་ཤེ་ན། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པའི་ཟབ་གསལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་ཏེ། ནམ་གྱི་ཕྱེད་དུས་སུ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་བརྒྱལ་བ་ལྟར་དེ་ཉིད་ཐོབ་ནས། དེའི་མཐུས་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་ཞུགས་པས་དཔུང་ཆེན་པོའི་བདུད་རྣམས་བཅོམ་སྟེ། དེ་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། དུས་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དོན་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་སྐྱེས་བུ་ཡང་དག་པའི་གཞི་ལ་བརྟེན་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་འགའ་ལ་ཞལ་ནས་ཞལ་དུ་འཕོ་བར་བྱས་ནས།

Therefore, one should meditate on this maṇḍala alone. Now, in order to show that even faith and so forth in this [practice] become great merit because they obtain the seed of a buddha, it says: "Even for a single moment, faith..." and so forth. Now, in order to show that even if one has accumulated immeasurable accumulations from Śākyamuni and others, one is not a sublime, authentic buddha if the non-dual primordial wisdom is not known from the mouth of the guru, it says: "Why did Śākyamuni..." and so forth. Regarding the phrase "not realizing the meaning of this," it means not realizing this sequence of oral transmission. Regarding "not anything at all," it means abiding in a mere emptiness. The guru who teaches that is said to be "all the Sugatas at that time." Regarding "turning back that mind of mere [emptiness]," it means that this meditative concentration is subject to downfall; it turns the mind away from that because it does not realize the ultimate suchness. If one asks, "How then is it realized?" the nature of the non-dual profound and luminous, pure like the expanse of space, is shown. At the hour of midnight, having been blessed by the co-emergent master, one attains that very state as if falling into a swoon. By its power, at the time of dawn, one enters the essence of enlightenment, conquers the great hosts of Māras, and then turns the wheel of Dharma for sentient beings. From that time onward, this very great purpose has been transmitted from mouth to mouth to certain fortunate individuals who rely on the authentic basis of the person.

ངེས་པའི་དོན་འདི་བསྟན་ཏོ་ཞེས་འདི་ལྟར་བརྒྱུད་པའི་ཁུངས་ཀྱང་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་དོན་འདི་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་སྐྱོན་གྱིས་མི་གོས་པས་ན་ཕན་པའི་བསྔགས་པ་གསུངས་པ། དེ་དོན་བསྒོམས་འགྱུར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་རྒྱས་བཏབ་པས། ། ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྟོགས་པ་ལ་རྒྱས་བཏབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གྲོལ་བའི་ཐིག་ལེ་མི་ཕྱེད་འདིས། ། ཞེས་པ་ཡང་དེ་ཉིད་དེ། མི་སླུ་བའི་ཐིག་ལེ་དང་མི་འགྱུར་བའི་ཐིག་ལེའོ། ། དགོས་པ་ཀུན་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཀུན་ཀྱང་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་འདིའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བས་ན་དེ་དང་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་མཐོང་ན་ཡང་དག་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ། དེ་ལ་མཆོད་ན་སྟོན་པ་ཀུན་མཐོང་བ་དང་། རྒྱལ་བ་མཆོག་མཆོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་གཅོད་ཅིང་འགྲོ་བའི་སྟོན་པ་མཆོག་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ལྷ་ཀུན་མཆོད་ཅིང་ཕྱག་ཀྱང་འཚལ་ཞེས་ཏེ་དུས་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་ལྟར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རྗེས་སུ་བསྡུས་པ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བས་དེ་བསྒོམས་པས་ན་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་སྟོབས་ཀྱིས་འགྲུབ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་དམ་སྡོམ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྐྱེས་བུ་གང་གིས་དམ་ཚིག་དང་སྡོམ་པ་རྣམས་བསྲུངས་ཏེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བསྒོམས་ན་དངོས་གྲུབ་ཆེན་པོ་ཞེས་ཏེ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དེས་འགྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །

Thus, the source of the lineage is also shown by stating, "This definitive meaning has been taught." Now, the praise of the benefits for the yogi who abides in this meaning, being untainted by faults, is spoken: "By meditating on that meaning," and so forth. "Sealed by wisdom" means it is sealed by the realization of the coemergent. "By this indivisible drop of liberation" refers to the same: the infallible drop and the immutable drop. "All purposes" means that this is what bestows all that is supramundane. Therefore, if one sees a yogi endowed with that, they are said to be "endowed with the authentic." If one makes offerings to them, it is said that one sees all the Teachers and makes offerings to the supreme Victors. One should know that such a person cuts the bonds of existence and is the supreme teacher of beings. It is said that all the gods make offerings to and prostrate to them; this refers to the three times. Just as the Teacher, the Blessed Buddha, appeared in the world for the benefit of the world, so too will that yogi who has gathered the non-dual wisdom of the manifold become exactly like him. Therefore, in order to show that all accomplishments are achieved through the power of meditating on that, it says, "Whosoever [maintains] the samaya and vows," and so forth. If a person maintains the samayas and vows and meditates on Vajrasattva, the great bliss of non-duality, one should know that they will achieve the "great accomplishment," which is Mahāmudrā.

ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ངོ་བོས་དུས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་བཏབ་ན། མི་འགྲུབ་པ་ནི་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཅེས་ཏེ་རིག་པ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཞེས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཕྱག་རྒྱའི་སྟོབས་ལས་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བས་དོན་འདི་བསྒོམ་པར་བྱེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རོལ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། སྤྱོད་པ་དེ་ལ་དུས་ཇི་ཙམ་ན་རོལ་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་གསུམ་པའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ལས་དང་པོ་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལས་འགྱུར་ཞིང་ཅུང་ཟད་ཡེ་ཤེས་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་རྣལ་འབྱོར་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་གྱུར་ཅིང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དཀྱིལ་འཁོར་རང་དང་གཞན་གྱིས་མཐོང་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དབང་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚེ་ན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། སྣ་ཚོགས་དོན་ཆེན་ལ་གཟུད་ཕྱིར། ། ཞེས་པ་སྟེ། སྣ་ཚོགས་པའི་ཁམས་རྣམས་དོན་ཆེན་པོ་ལ་རབ་ཏུ་གཟུད་པའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་སྤྱོད་པའི་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་ཞིང་གནས་སོ་ཞེས་བྱའོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་པས་རོལ་ཞེ་ན། ལ་ལར་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བར་སྤྱོད། ། ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། ལ་ལར་ཀུན་དུ་ཚིག་ངན་སྨྲ། ། ཞེས་པའི་བར་དང་དེ་ལ་སོགས་པ་མཐའ་ཡས་པའི་རོལ་པ་ཀུན་ལ་རོལ་ཅིང་བརྩེན་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་ཐམས་ཅད་དུ་འཕྲུལ་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་དམ་ཚིག་ཀྱང་དུས་དེར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འོ་ན་སྤྱོད་པ་དེས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་སྒྲུབ་ཅེ་ན། ཐབས་དེས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀུན། ། དོན་གཅིག་ལ་ནི་གཟུད་ཕྱིར་རོ། ། ཞེས་སོ། །

Why is this? It is because: "When everything is sealed by the essence of Vajrasattva at all times, there is nothing whatsoever that is not accomplished." This refers to all [attainments], such as the state of a Vidyādhara and so forth. How is this accomplished? It should be understood as being accomplished through the power of the mudrā of great bliss. Therefore, the yogi who meditates on this meaning should enjoy all modes of conduct. At what time does one enjoy that conduct? It is at the time of the third yoga, when one has transitioned from the yoga of a beginner and has become a yogi in whom wisdom has gained some degree of mastery. Furthermore, it is at the time of the yoga in which wisdom has gained mastery such that one can cause both oneself and others to perceive the illusory maṇḍala. Why is this so? It is said: "In order to lead [beings] into the great purpose of the manifold." This means that in order to lead the various elements into the great purpose, one wanders and dwells like the master Kṛṣṇācārya, who engaged in the conduct of ascetic observances. If one asks, "In what kind of conduct does one enjoy [this]?" it is from the passage beginning with "In some cases, one practices what is extremely difficult" up to "In some cases, one speaks all manner of harsh words." By enjoying and sporting in all such infinite displays, that yogi manifests through emanations in every way; thus, at that time, one should also understand the worldly samaya. If one asks, "What is accomplished by that conduct?" it is said: "By that means, in order to lead all sentient beings into the single purpose."

འདོད་ཆགས་ཆེན་པོས་དག་པའི་ལམ་འདི་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་གཟུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ་དེ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ལས་རྣལ་འབྱོར་པ་བཞི་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་འདྲའི་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་འདྲའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་གསུངས་པའི་སྤྱོད་པ་དང་། རིག་པ་གསང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། ཕྱིའི་རིག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། མཚན་མ་བཞི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་ཟླ་བ་དྲུག་ལ་སོགས་པར་གནས་པས་སྐད་ཅིག་གིས་ནི་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྩེ་ཞིང་རོལ་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་ཡན་ལག་དང་བཅས་པའི་དུས་ཞེས་སོ། ། སྦྱོར་བ་བདུན་རྟོགས་ནས་ཞེས་པ་ནི་དགའ་བའི་སྦྱོར་བ་གཉིས་དང་། དགའ་བ་བར་མའི་སྦྱོར་བ་གཉིས་དང་། དགའ་བྲལ་གྱི་སྦྱོར་བ་གཅིག་དང་གསུམ་གྱི་སྦྱོར་བ་གཉིས་ཏེ་བདུན་རྟོགས་པའོ། ། དེ་རྟོགས་ནས་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་རོ་མྱང་བའི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་བརྟག་པ་དང་གཅིག་པ་དང་བསིལ་བ་དང་མི་གདུང་བ་དང་བདེ་བ་དང་དྲི་མ་མེད་པ་དང་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དབང་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྟེ་མཐར་ཐུག་པའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བྱ་བ་བྱས་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བས་ན་དེས་ལམ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱས་པས་ན་བྱ་བ་བྱས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་པས་ན་དབང་ཕྱུག་ཆེའོ། ། འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་མེད་པར་ཤེས་པས་ན་འཁོར་བའི་མཐའི་ཕ་རོལ་སོན་པའོ། །

"This is for the sake of leading sentient beings onto this path of purification through great passion," it is said. If one asks, "Will one who abides in such conduct not remain just as they are?" in order to show how they become the fourth yogi, it says, "Abiding in such conduct," and so forth. "Such conduct" refers to the conduct previously described, the secret discipline of awareness, the external discipline of awareness, and the yogi who has manifested the four signs. "In an instant" refers to the time when, together with a maiden of one's own family, one sports and enjoys the branch of coemergent joy. "Having realized the seven unions" means realizing the two unions of joy, the two unions of intermediate joy, the one union of the joy of separation, and the two unions of the three [others], making seven. Having realized these, for as long as saṃsāra exists, one possesses the eight characteristics of savoring: examination, oneness, coolness, lack of torment, bliss, stainlessness, joy, and mental happiness; such a person is the yogi who has gained mastery over authentic wisdom, the ultimate. If one asks, "In what way?" it says, "One who has done what was to be done," and so forth. Because they have brought all paths to completion, they are "one who has done what was to be done." Because they are the master of all, they are the "Great Lord." Because they know all phenomena of saṃsāra to be non-existent as mere delusion, they have "reached the far shore of the limit of saṃsāra."

ཟབ་མོ་དང་གསལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པས་མཐའ་གཉིས་དོར་བས་བདེན་པ་གཉིས་མེད་རྣལ་འབྱོར་ཆེའོ། ། ལྟ་བའི་ཁུར་ལ་སོགས་པ་བཞི་དང་བྲལ་བས་ན་ཁུར་བོར་བའོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་དང་ཆོས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་རྙེད་པས་ན་བདག་དོན་རྗེས་སུ་རྙེད་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁྱུ་མཆོག་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་ན་གླང་པོ་ཆེའོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་བསྙེངས་པས་ན་དུལ་བའོ། ། དེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཟུག་རྔུ་བསལ་བས་ན་ཚེར་མ་དཀྲུགས་པའོ། ། གཟུགས་ནས་ཀུན་མཁྱེན་གྱི་བར་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བར་ཤེས་པས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའོ། ། ཇི་བཞིན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཆུད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པའི་དོན་དང་ལྡན་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱི་སྐུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀུན་རྟོག་དང་བྲལ་བ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། དག་པ་དང་མ་དག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱེད་པས་ན་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། སྐུ་དེ་གསུམ་ཡང་ཁམས་གསུམ་ཀུན་ལ་འཇུག་ཅིང་གནས་ཏེ། སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་དག་པ་དང་། གསུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་དག་པ་དང་། ཐུགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆོས་ཀྱི་སྐུས་དག་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྤྲུལ་པ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྤྱིའི་གཟུགས་བདག་པོ་རྡོ་རྗེ་འཆང་བ་སྟེ་ཞེས་བྱའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དཔལ་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཆང་།

Because the profound and the luminous are non-dual, the two extremes are discarded, and thus it is the great yoga of the non-dual truths. Because it is free from the four burdens, such as the burden of the view, it is "one who has laid down the burden." Because it has attained the non-dual wisdom that pervades both itself and all phenomena, it is "one who has found its own welfare." Because it has become like the preeminent leader of all, it is the "elephant." Because it is not intimidated by any distortions, it is "tamed." Because it has removed the thorns of distorted attachment and so forth, it is "one who has cleared away the thorns." Because it knows everything from form up to omniscience in its profound and vast nature, it is the "omniscient one." Because it has unerringly entered into suchness just as it is, it is the "Tathāgata." Because it possesses the meaning of having conquered all entities, it is the "Bhagavān." Because it possesses an inexpressible body of major and minor marks, it is the "Saṃbhogakāya." Because it gathers all wisdom free from conceptualization, it is the "Dharmakāya." Because it acts for the benefit of all phenomena, both pure and impure, it is the "Nirmāṇakāya." These three bodies also engage and abide throughout all three realms: the maṇḍala of the body is purified by the Nirmāṇakāya, the maṇḍala of speech is purified by the Saṃbhogakāya, and the maṇḍala of mind is purified by the Dharmakāya. The sovereign of the general form of such immeasurable emanations is called Vajradhara. If one asks what he is like: he is the glorious Vajradhara, the self-nature of all.

སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐབས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། དེ་ནི། གྲོལ་བའི་ཐིག་ལེས་མཚོན་པའོ། ། ཞེས་ཏེ་མི་སླུ་བ་འདིས་མཚོན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དབྱེ་བ་བསྟན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་རྣམ་པ་གཉིས། ། ཞེས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ནི་དང་པོའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་སོགས་པ་དང་། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་རྫོགས་པའི་རིམ་པའོ། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཐིག་ལེ་གསུམ་བསྒོམ་པ་དང་། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་དེས་མཚོན་པའི་ཇི་བཞིན་པའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷའི་སྐུའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་སྐུ་སྟེ། ཧཱུཾ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་མ་དག་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ཞེས་པ་ནི་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྟེ་དག་པའོ། ། དེ་ལ་ཡང་གཉིས་ཏེ་ཡེ་ཤེས་དང་ཞེས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་སྐུ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པ་གསུམ་པས་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཅུང་ཟད་དག་པའི་སྐུའོ། ། རྣམ་པར་དག་པའི་སྐུ་ཞེས་པ་དང་གཉིས་སོ། ། དེ་ལ་ཡང་གཉིས་སོ། ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པས་ན་མི་སླུ་བའི་སྐུ་དང་། དེ་ཇི་བཞིན་པའི་འབྲས་བུའི་སྐུའོ། ། དེ་གཉིས་ནི་ཡེ་ནས་ཤིན་ཏུ་དག་པའི་སྐུ་སྟེ་སྦྱོར་བ་བདུན་ནོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་རྫོགས་རིམ་ཀྱང་དེའོ། །

The abiding nature of all phenomena, which is the state of all buddhas and all sentient beings, is to be accomplished through the skillful means of all the buddhas; such is the yogi of the completion stage. This is indicated by the phrase "symbolized by the bindu of liberation," meaning it is symbolized by this non-deceptive [reality]. Now, in order to show the distinction between the two stages, the text says "by the buddhas" and so forth. Regarding the phrase "the two types of the generation stage," the generation stage consists of the initial yoga and so forth, while the completion stage consists of the bindu and so forth. Likewise, regarding the phrase "the completion stage," this refers to the meditation on the three bindus of the generation stage and the actual meaning symbolized by that completion stage. Now, in order to show the specific distinctions of the deity’s body according to the two stages, the text says "by the two stages" and so forth. In that context, the "mantra body" refers to the body of the generation stage, which is impure because it arises from syllables such as HŪṂ. The "wisdom body" refers to the body of the completion stage, which is pure. Furthermore, there are two types: the "wisdom body" refers to the illusion-like body, the wisdom realized by the third type of yogi, which is a body somewhat pure. The "utterly pure body" is the second. Regarding that, there are also two: the "non-deceptive body" because it abides in the manner of the defining characteristics, and the "body of the result as it truly is." These two are the bodies that are primordially and utterly pure; these are the seven unions. The completion stage of the completion stage is also that.

རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་རིམ་པ་འདི་ལ་གནས་པའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཅུང་ཟད་འཁྲུལ་ཡང་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དོན་འདི་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། སྣ་ཚོགས་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དག་པ་དང་མ་དག་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་དོན་དེ་ལ་གནས་པས་གཞན་ཅུང་ཟད་འཁྲུལ་ཡང་མི་སྐྱོན་པར་བཤད་དོ། ། དེ་བས་ན་ཡང་དག་པའི་གཞི་ཅན་ལས་ལོང་ཅིག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དོན་དམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་གིས་རྟོགས་པར་འདོད་པས་དེ་ཤེས་པའི་བླ་མ་དམ་པས་ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཐབས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཉེས་པས་བྱས་ཏེ། ཇི་བཞིན་པའི་དོན་ཡང་དག་པར་བླང་བར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་གདམས་པའོ། ། ད་ནི་རྗེ་བཙུན་འདིས་བདག་ཉིད་ང་རྒྱལ་གཞོམ་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་དྲི་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་གཟུང་འཛིན་གྱི་དྲི་མ་མེད་པ་སྟེ། དེས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མ་རིག་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་འདྲ་བས་མི་དཔོགས་པས་ན་གཞག་པར་འོས་ན་ཞེས་སོ། ། འོན་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་འགའ་ཞིག་གིས་གཟུང་བ་རྣམས་འཁོར་བའི་བཅིངས་པ་དམ་པོ་གྲོལ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ན་བདག་གིས་སེམས་ཁྲལ་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་སོ། །

One should understand that the omniscient one, endowed with the supreme of all aspects, is also that very same reality. Therefore, in order to show that even if there is a slight error in the generation stage while abiding in this sequence, it will not become a fault, it says: "The great yoga that abides in this meaning," and so forth. If one asks why that does not become a fault, it says: "The manifold," and so forth. Because all pure and impure phenomena are the emanations of Vajrasattva, it is explained that if one abides in that meaning, a slight error in other respects is not a defect. Therefore, in order to show that one should take up [the practice] from the authentic basis, it says: "Therefore," and so forth. Thus, whoever is a yogi of the ultimate truth, which is the object of such sublime primordial wisdom (jñāna), and who desires to realize it, should please the sublime guru who knows it through all means and possesses the qualities as they have been described; then, one should correctly adopt the meaning exactly as it is—this is the instruction. Now, in order to show the purpose of this venerable one’s subduing of pride, it says: "Stainless insight," and so forth. The insight of the Teacher, the Blessed Buddhas, is free from the stains of subject and object; because it dispels the ignorance of wandering beings, the explanation of the great tantra is such that it is not within the reach of someone like me, and thus it is appropriate to set it aside. Nevertheless, because some sublime beings desire to liberate those who are grasped by the tight bonds of saṃsāra, I have taken this upon myself as a labor of love.

ད་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྔོ་བ་སྟོན་ཏེ། འདི་བརྩམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བ་ཁ་བ་དང་ཟླ་བ་ལྟར་དཀར་བ་དེས་འགྲོ་བའི་སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ལོག་ནས། སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཟབ་མོ་དང་གསལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོའི་ལམ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ས་དགེ་བ་བཅུ་གསུམ་པར་དེ་ཐམས་ཅད་འགྲོ་བར་ཤོག་ཅིག་ཅེས་རྣམ་པར་སྨོན་པའོ། ། དེ་བས་ན། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ལས་བྱུང་དགེ་བ་དེས། འགྲོ་སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་བཟློག་བྱས་ཏེ། ། སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་ཡི། ། ལམ་གྱི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སར་འགྲོ་ཤོག། ཅེས་བྱའོ། ། གྲོལ་བའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཧ་ཧི་ཏ་པཱ་དས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཀ་མ་ལ་གུ་ཧྱ་དང་། བོད་ཀྱི་ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་མངའ་བདག་ལྷ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། །

Now, the dedication of the roots of virtue is shown: "By the virtue arising from composing this, which is as white as snow and the moon, may all beings turn away from all distorted conceptualizations and proceed to the thirteenth bhūmi of the Vajradhara, the great path of the maṇḍala wheel of the profound and luminous wisdom of the Buddha." Thus, the aspiration is made: "By the virtue arising from acting in this way, may the minds of beings be turned back from distortion, and may they proceed to the stage of the Vajradhara, the path of the maṇḍala wheel of the Buddha’s wisdom." The commentary on the Muktitilaka (The Drop of Liberation), composed by the great master Hahitapāda, is hereby complete. It was translated, edited, and finalized by the Indian abbot Kamalaguhyapa and the great Tibetan editor-translator, the sovereign Lha Ye-shes rgyal-mtshan.