Illuminating the Meaning of the Commentary on [Nāgārjuna’s] “Five Stages”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་ཀྲ་མ་བྲྀཏྟཱརྠ་བི་རོ་ཙ་ན་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། རིམ་པ་ལྔའི་འགྲེལ་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ། རྒྱན་ནི་བདུན་དང་འབྲེལ་གྱུར་པའི། ། འཆད་པ་སྤངས་ཏེ་འཕགས་པའི་གསུངས། ། ཕྱེ་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་ཕྱིར་དེ་ཉིད་སྔོན་འགྲོ་བ། ། རྒྱ་ཆེ་ཟབ་པས་རྒྱུད་ཀྱི་དོན། ། མདོ་སྡེ་མན་ངག་གིས་བརྒྱན་པ། ། རིམ་པའི་དོན་ནི་གསལ་བྱེད་པ། ། འགྲེལ་པ་བདག་གིས་བྱ་བ་ཡིན། ། འདིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་སྙིགས་མ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་གཟིགས་ཏེ། འདི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པས་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་ནས། དེ་ཉིད་ལ་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་བདེ་བར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་སུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་ལ་བཞུགས་ཏེ། རང་གི་ཐུགས་ཀ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་སྤྲོས་ཏེ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་གཟུགས་སྤངས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྒེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉམས་དང་ལྡན་པའི་སྐུ་བླངས་ནས་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་གསུངས་སོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་རྩོད་པའི་དུས་འདི་ལ་ཚེ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཤེས་རབ་དམན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཀྱིས་འདི་ཉིད་དོན་དང་གཞུང་དུ་གཟུང་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སླར་ཡང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཚད་མ་མདོར་བསྡུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །

In the language of India: Pañcakramavṛttyarthavairocananāma. In the language of Tibet: Rim pa lnga’i ’grel pa’i don gsal bar byed pa zhes bya ba (The Illumination of the Meaning of the Commentary on the Five Stages). Having abandoned the [usual] explanatory ornaments, the speech of the Noble One cannot be analyzed [by ordinary means]. Therefore, preceded by that very [speech], I shall compose a commentary that clarifies the meaning of the stages, which is the meaning of the Tantra, vast and profound, and adorned with the sūtras and pith instructions. Here, the Blessed One Śākyamuni, having perceived the realm of sentient beings possessed of the five degenerations, thought: "They will not be liberated by the Vehicle of the Perfections." Thus, in order to cause them to attain the state of Vajrasattva very swiftly and very easily, he resided in a celestial mansion of the seven precious gems in the Tuṣita abode. From his heart, he emanated the five Tathāgatas, and when they made a request, he abandoned the form free from passion and assumed a body endowed with the moods of extreme charm and so forth. In order to abandon passion through passion, he spoke the glorious Guhyasamāja Tantra in twenty-five thousand verses. Subsequently, in this age of conflict, the realm of sentient beings has inferior lifespan, diligence, and insight; they are not able to grasp the meaning and the text of this very [Tantra]. Therefore, when they requested once more, the Blessed One spoke the King of Tantras, the Condensed [Guhyasamāja] in eighteen chapters.

དེའི་སྡུད་པ་པོ་ནི་འཕགས་པ་དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་སྟེ། དེའི་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པས་མི་ཡུལ་དུ་ཐོབ་པར་མཛད་དོ། ། ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྒྱས་བཏབ་པའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་རྒྱུད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གོ་བར་དཀའོ་ཞེས་ཐུགས་ལ་བཞག་ནས། ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ། ཐུགས་རྗེ་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་མདོར་བྱས་ཀྱི་སྒྲུབ་ཐབས་ལས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་ཏེ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འབའ་ཞིག་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རིམ་པ་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་འདི་དེ་ཉིད་ལས་བསྡུས་པའོ། ། བསྡུས་པ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་གི་དོན་དང་། ངག་གི་དོན་དང་། མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ལ་ཚིག་གི་དོན་ནི་རིམ་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། རིམ་པའི་སྒྲ་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ངག་གི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་དང་། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་དང་། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་དང་། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྡོ་རྗེ་བཞིན་དུ་མི་ཕྱེད་པའི་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ཙམ་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་བཟླས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱིས་སྤྲོས་པ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པའི་ངག་གི་དོན་ཏོ། །

The compiler of this [tantra] was the noble and glorious Vajrapāṇi, who brought the sequence of its tantras to the human realm. Considering that it is extremely difficult to realize and that the generation stage and completion stage—sealed by all the tathāgatas—are difficult to understand through that very tantra alone, the Blessed One himself gave a prophecy in the Laṅkāvatāra Sūtra. Based on that, the noble Nāgārjuna, endowed with supreme compassion, correctly condensed the generation stage from the Sādhana of the Concise [Process] and composed this detailed exposition known as the Five Stages, in which the completion stage alone is the primary focus. This summary is also threefold, categorized by the meaning of the words, the meaning of the sentences, and the summarized meaning. Regarding that, as for the meaning of the words: in the term "five stages" (pañcakrama), the word "five" expresses a number, and the word "stage" refers to the progressive realization of the respective suchness (tattva) in successive order. As for the meaning of the sentences, there are five aspects: the stage of vajra recitation, the stage of focusing on the mind, the stage of self-consecration, the stage of manifest enlightenment, and the stage of union. Among these, the recitation to be accomplished by means of the mere wheel of indivisible winds, like a vajra, is the mental elaboration of vajra recitation; this is the meaning of the sentence for the stage of vajra recitation.

སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་སྟེ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་བརྒྱ་དྲུག་ཅུའི་རང་བཞིན་འགོག་པས་རང་རིག་ཙམ་ཐོབ་པ་སྟེ་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་བ་ལས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གང་དུ་འཛིན་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་སྟེ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་བདག་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་སྟེ་དེ་ཉིད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དང་སྦྱར་བ་སྟེ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། མངོན་དུ་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་ཆོས་མཐོང་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་གང་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། ཟུང་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད། འཇུག་པ་ནི་རོ་གཅིག་པར་གྱུར་པ་གང་ལས་ཐོབ་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། འོ་ན་ངག་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ཏི་ངན་ཏ་གཅིག་གི་ཚིག་ཚོགས་ངག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་འབྲེལ་པའི་ཚིག་གི་ཚོགས་ནི་ངག་ཡིན་ནོ། ། མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མང་བ་དང་ཉུང་བའི་གྲངས་སེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་ཅིའི་དོན་དུ་འདི་རིམ་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་སྟེ་དེ་རྣམ་བཞི་འམ། དྲུག་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལོག་པར་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།

The mind consists of the three consciousnesses; its purification is the attainment of mere self-awareness through the cessation of the nature of the one hundred and sixty [mental states], which is the meaning of the words concerning the focus on the mind. Likewise, the self is the luminosity that is the nature of all things; the blessing of that is the grasping of the illusory identity, which is the blessing of the self—the meaning of the words concerning the stage of self-blessing. Alternatively, the self is the body of Vajradhara and so forth; the blessing of that is the application of the examples such as illusion, which is the meaning of the words concerning the stage of self-blessing. "Manifest" refers to seeing the dharma through direct perception; "enlightenment" is the attainment of buddhahood itself, which is the stage of manifest enlightenment—the meaning of those very words. "Union" is the identity of the two truths, conventional and ultimate; "entering" is the attainment of their becoming of one taste, which is the stage of union—the meaning of those very words. Now, what is meant by "words"? It is said: a collection of words is a sentence, according to the grammatical function of the relationship between the action and the agent; a collection of such words is a sentence. "The summarized meaning" is characterized by the exclusion of excessive or deficient numbers. For example, regarding the certainty of why these are called the "five stages," this is explained for those who possess misconceptions, such as: "Why are they taught as four or six?"

འདིར་ནི་དང་པོའི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བ་བསྒོམ་པའི་བར་དུ་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པས་ཡིད་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པས་གཉིས་རོ་གཅིག་པར་གྱུར་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་སའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གང་གི་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་རྟེན། ། ས་ནི་དེ་ཉིད་བཅུ་གསུམ་པ། ། དེ་ཉིད་བཙུན་མོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། ། དེ་ཡི་རང་བཞིན་བྷ་གར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་འདུས་པའི་བཤད་པའི་རྒྱུད་དགོངས་པ་ལུང་བསྟན་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ལས་གོང་དུ་མི་སློབ་པའི་ཕྱིར་རིམ་པ་དྲུག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཙམ་གྱིས་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པ་སྟེ་རིམ་པ་བཞི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཉུང་བའི་གྲངས་ཀྱང་སེལ་བ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། རིམ་པ་ལྔ་ཁོ་ནར་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྔགས་དང་སེམས་དང་ལུས་དང་ནི། ། རྣམ་དག་དང་ནི་ཟུང་འཇུག་ལས། ། རིམ་པ་ལྔ་ཡི་བསྡུས་པའི་དོན། ། ཤེས་ནས་མཐའ་དྲུག་ལ་འཇུག་གོ། ། ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རིམ་པ་འདི་རྣམས་ལ་སའི་རིམ་པ་ཇི་ལྟར་གཞག་པར་བྱ།

Here, the isolation of the body is taught by the Blessed One through the generation stage, which primarily consists of the three meditative stabilizations, such as the initial application, up to the meditation on the divisions of the hundred families. Then, there is the isolation of speech through the stage of vajra recitation; the isolation of mind through the stage of focusing on the mind; the isolation of the relative truth through the stage of self-consecration; the isolation of the ultimate truth through the stage of manifest enlightenment; and the attainment of suchness, in which the two have become of one taste, through the stage of union. This is the level of the Great Vajradhara. As it is said in the Explanatory Tantra of the Intent’s Prophecy: "That which is the support of all buddhas is the thirteenth level. That is renowned as the 'Queen,' and its nature is explained as the bhaga." For this reason, there is no sixth stage beyond these because there is nothing further to be learned; thus, the objection that the number is too few—claiming there are only four stages because the desired goal is accomplished by this much—is also dispelled. This is the explanation of the summarized meaning, for the stages are summarized as exactly five. As it is said: "From mantra, mind, body, purity, and union, one enters the six limits after knowing the summarized meaning of the five stages." How, then, should the stages of the levels be established for these stages?

དེས་ཅི་བྱ་ཞེ་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་མེད་པས་དམ་པའི་ཆོས་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ས་བརྒྱད་པ་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པས་ས་བཅུ་ཐོབ་པ་དང་། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་ས་ཐོབ་བོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དང་པོའི་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ས་བརྒྱད་པ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་ཐོབ་པ་དག། ས་བཅུ་པ་ལ་རབ་ཏུ་གནས། ། ཟུང་འཇུག་ཏིང་འཛིན་ལ་གནས་པ། ། སླར་ནི་གང་ལའང་མི་སློབ་བོ། ། འདི་ནི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྲགས། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་དེ་ཉིད་ཡིན། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཆོག་ལྡན་པའི། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དེ་ལས་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིས་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་ས་དགུ་པ་ཐོབ་པ་དང་། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ལ་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེས་ས་བཅུ་པ་ཁོ་ན་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པས་བྱས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་ཀྱང་སའི་བྱས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཀུན་དུ་འོད་བཅུ་གཅིག་པ་ཐོབ་པའོ། ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལ་ལྟོས་ན་དེ་ཉིད་བཅུ་གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ་སའི་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། ། འོ་ན་རིམ་པ་འདི་རྣམས་ལས་རིམ་པ་རེ་རེ་ལ་ཐབས་དུ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་ལ་ནི་ཐབས་གཉིས་ཏེ། རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །

If one asks what is accomplished by that, [it is that] without the system of the Mahāyāna, it would become a mere semblance of the sublime Dharma. Through the generation stage, one attains the eighth ground by means of the perfections; through the stage of focusing on the mind, one attains the tenth ground; and through the stage of union, one attains the ground of the Great Vajradhara. As it is said: "By the application of the beginner's practice, The eighth ground will be attained. Those who have attained the three appearances Abide perfectly on the tenth ground. Abiding in the samādhi of union, One no longer trains in anything else. This is renowned as the yoga of completion; It is the very state of the Great Vajradhara. From that, the omniscient one, Endowed with the supreme of all aspects, arises." This explains how it is: through the stage of vajra recitation, the ninth ground is attained; and because the stage of focusing on the mind is the cause for the stage of self-consecration, one attains the tenth ground by that alone. Even if there is a distinction between these [stages] based on whether they are with or without aspects, there is no distinction in terms of the grounds themselves. Through the stage of manifest enlightenment, the eleventh ground, the Universal Radiance of a Buddha, is attained. In relation to the grounds of ordinary beings, that itself is the twelfth, thus the divisions of the grounds have been shown. Now, if one asks how many methods there are for each of these stages: it is said that for the stage of vajra recitation, there are two methods: the suchness of the winds and the suchness of mantra.

དེ་ལ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཏེ། དེ་ཉིད་གསང་བར་དང་སྙིང་ག་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་རྩེ་མོར་འཛིན་པས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་སྔགས་དང་། འོད་ཟེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་རིགས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་རྩ་བདུན་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་གི་ནང་གི་ཁང་སྟོང་ལས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མེས་བཞུས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་གསང་བའི་གནས་ལའོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཡོངས་སུ་གྱུར་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་སྙིང་ག་ལའོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་བཞིར་ཤར་བས་གཡས་ལ་སོགས་པ་ནས་འབྱུང་བའི་འོད་ཟེར་གྱི་ཐིག་ལེས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣ་ལ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། སྨིན་མའི་དབུས་དང་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་གསང་བའི་ཐིག་ལེས་གྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པས་བཀུག་ལ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། རིན་ཆེན་དང་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་སྒྲུབ་པ་པོ་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་པ། དེ་ལ་དགོངས་པ་ནི་སེམས་དབང་དུ་གྱུར་པ་སྟེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་བསྒོམ་པ་ནི་སེམས་དབང་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་གང་འདི་རྣམས་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཀྱི་ཚོགས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དེ་རྣམས་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་སྟེ།

Regarding that, the suchness of the winds is as follows: through the power of the vital breath and effort (prāṇāyāma), they become the form of the drop (bindu). By holding that very [drop] at the secret place, the heart, and the conventional tip of the nose, it becomes threefold. This is because they are the nature of bodhicitta, mantra, and light rays, and for the sake of guiding practitioners of the families of desire, hatred, and delusion. In that regard, from the empty interior of the seventy-two thousand channels, the drop of bodhicitta melted by the fire of desire is at the secret place. Through the differentiation of the parts of the three syllables, it is completely transformed into the mantra drop at the heart. By arising in the four maṇḍalas, one should meditate on the drop of light rays emerging from the right and so forth at the conventional nose. Between the eyebrows and at the center of the navel, one should meditate by drawing it upward through the sequence of the secret drop; this is for the sake of guiding practitioners of Ratnasambhava and Amoghasiddhi, as stated in the presence of Indrabhūti. The intention there is that the mind is brought under control, for it is said: "By meditating on the subtle and the extremely vast, the mind is brought under control." The suchness of mantra is as follows: those collections of mantras, such as the essence mantras (hṛdaya) and so forth, which were spoken by the Blessed One, arise solely from the vowels (āli) and consonants (kāli).

བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཡི་གེའི་མ་མོ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞིའི་བདག་ཉིད་མ་ལུས་པའི་ངག་གི་སྤྲོས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། བཅོམ་ལྡན་མ་དེ་ཡང་དང་པོའི་ཡི་གེ་བརྒྱད་ལ་འདུས་པར་འགྱུར་ཏེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཨ་ཀ་ཙ་ཊ་ཏ་པ་ཡ་ཤ་ཡི་གེ་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཡི་གེ་བཞི་ཨ་ཀ་ཡ་ཤ་ལ་བསྡུ་བ་དང་། བཞི་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཡི་གེ་གསུམ་ལ་བསྡུ་བ་དང་། ཡི་གེ་གསུམ་པོ་ཡང་ཨ་ལ་བསྡུ་བ་དང་། ཨ་ཡིག་དེ་ཡང་འོད་གསལ་བ་ལ་བསྡུ་བ་སྟེ་བསྡུ་བའི་རིམ་པས་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ། སྤྲོ་བའི་རིམ་པས་ཀྱང་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་ནི་ལྟེ་བའི་ཕྱོགས་འོད་གསལ་བའི་གནས་ལ་མར་མེ་འབར་བའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བའི་ཡི་གེའི་རྒྱལ་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པ་སྟེ། དེས་བསྐུལ་བའི་སྲོག་གི་རླུང་གྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པས་མགྲིན་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་རེག་ནས་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཚིག་དང་། ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ངག་དང་ངག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ངག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རིམ་པས་ཚིག་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་ཕན་པ་དང་། བསྡུ་བ་དང་། བདག་གི་ཚིག་དང་། གཞན་གྱི་ཚིག་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། དུས་དང་། རང་བཞིན་དང་། རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་དང་། རོལ་མོ་དང་། ཚིག་ལྷུག་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། སྐད་དྲུག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཇི་སྲིད་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ངོ་། །

It is the general consensus of all that the Blessed Mother, the matrix of letters consisting of the forty-four syllables, is the cause of all verbal proliferation without exception. Furthermore, that Blessed Mother is subsumed within the first eight letters, as they are the primary ones. Those eight letters—A, Ka, Ca, Ṭa, Ta, Pa, Ya, and Śa—are subsumed into the four letters A, Ka, Ya, and Śa. Those four are subsumed into three letters, and those three are subsumed into the letter A. That letter A is then subsumed into the clear light; thus, the suchness of mantra is shown through the sequence of subsumption. The suchness is also to be shown through the sequence of emanation. Here, in the region of the navel, the abode of clear light, the king of letters naturally abides like the radiance of a burning lamp. The life-wind, impelled by that, ascends in sequence, touching the locations of the throat and so forth, thereby generating the vowels and consonants. Through these, words are generated; through words, speech; and through speech, the great speech and so forth. In this sequence, words, agents, instruments, recipients, collections, possessive terms, other terms, gender, tense, nature, suffixes, and so on, as well as music, prose, verse, treatises, the six languages, and so forth, are generated; from that very source, the eighty-four thousand heaps of Dharma emerge.

སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་དོན་དང་། སྔགས་ཀྱི་བརྡ་དང་། སྔགས་བཏུ་བ་དང་། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་སྔགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་ཀྱི་བརྡ་ནི་སྦྲུལ་དང་། མགོ་བོ་མེད་པ་དང་། མཐའ་མེད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མེད་པའོ། ། བརྡ་ནི་མིང་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཐ་སྙད་ཀྱི་དོན་དུ་འདོགས་པ་སྟེ་དཔེར་ན་བུམ་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་སྤེལ་བ་དང་མ་སྤེལ་བ་དང་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་བར་མར་སྤེལ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྙིང་པོ་དང་། ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་དང་། སྙིང་པོ་བསྐུལ་བ་དང་། རྩ་བའི་སྔགས་དང་། ཕྲེང་བའི་སྔགས་དང་། གཟུངས་སྔགས་དང་། རིག་སྔགས་དང་། ས་བོན་གྱི་ཡི་གེ་དང་། རང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་། གོ་བཟློག་པ་དང་གོ་མ་བཟློག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྔགས་བཏུ་བ་སྟེ། ལས་ཀྱི་ཚོགས་དེ་དང་དེ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་དང་དེ་རྣམས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་བཏུ་བ་ནི་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་ཁོ་ན་ལས་སྔགས་རྣམས་བཏུ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་དང་པོ་གཅིག་པ་དང་དགུ་དབུས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་འོད་གསལ་བ་ཁོ་ནའོ། ། གང་ཕྱིར་སྔགས་ནི་དེའི་སྲོག་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པས་རང་རང་གི་ལས་ལ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་དེ་རྣམས་སྲོག་མེད་པས་རྩ་བཞིན་དུ་རང་གི་ལས་ལ་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཕྱིར་ཡི་གེའི་རང་བཞིན་ནི། །

The suchness of mantra is also fourfold: the meaning of mantra, the symbols of mantra, the extraction of mantra, and the suchness of mantra. Among these, the meaning of mantra is the meaning of the homage and so forth, which are Vairocana and the others. The symbols of mantra are the snake, the headless, the endless, and the neither-of-the-two. A symbol is a name; it is that which is designated for the purpose of conventional expression, such as, for example, a "vase." Furthermore, the extraction of mantra consists of various types of mantras distinguished by being augmented or non-augmented, augmented at the beginning, end, or middle, and so forth; as well as the essence, the near-essence, the essence-impeller, the root mantra, the garland mantra, the dhāraṇī mantra, the vidyā mantra, seed syllables, the syllables of one's own dharma, and the reversed or non-reversed [syllables]. These were taught by the Blessed One in various king-like tantras in order to accomplish their respective collections of activities. The extraction of mantra is the extraction of mantras solely from the vowels (āli) and consonants (kāli); this will be explained below in the passage beginning, "The first is one, and nine are in the middle." The suchness of mantra is suchness itself, which is nothing other than luminosity. Because mantra is endowed with its life-force, it possesses the power for its respective activities; otherwise, being without life-force, they would be like a corpse, lacking the power for their own activities. As it is said: "Therefore, the nature of the syllables..."

སྔགས་རྣམས་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་རྣམས་རྩ་རྣམས་གཡོ་ཙམ་ལ། ། ནུས་པ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ། ། ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་ལ་ཐབས་གཉིས་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་རིམ་པ་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པའོ། ། དེ་ལ་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པ་ནི་ལྟེ་བར་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་དབྱངས་ཀྱི་དང་པོ་ཐིག་ལེ་དང་བཅས་པར་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པར་དམིགས་ཏེ། དེ་ལས་མེ་སྟག་དང་འདྲ་བའི་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་རྣམ་པར་སྤྲོས་ཏེ། དེ་རྣམས་སྤྱི་བོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མོས་ནས་ཟླ་བའི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དབྱངས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱིས་གྱེན་དུ་འགྲོ་བས་ཕྱག་འཚལ་བ་བཀུག་སྟེ་དེ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱས་ན། དེའི་ཚེ་ཟླ་བའི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ་རང་བཞིན་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་དེ་ཉིད་དུ་ཁ་དོག་དམར་པོ་ཚེག་དྲག་དམིགས་ཏེ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་འོད་ཟེར་གྱི་ལྕགས་ཀྱུས་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་ས་བོན་བཀུག་ལ་དེ་ཉིད་དུ་འཇུག་སྟེ་ཉི་མ་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ། རང་བཞིན་བཞི་བཅུ་དང་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནས་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དབྱངས་དང་ཚེག་དྲག་དང་བྲལ་བའི་རྟག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཙམ་ལས་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བའི་འོད་ཟེར་རྣམ་པར་སྤྲོས་ལ།

Mantras are not desired [as mere sounds], for it is said: "They possess no power except for the mere movement of the channels." Thus, the suchness of mantra is taught. Regarding the stages of focusing on the mind, there are two methods: the stage of mantra and the stage of mudrā. Among these, as for the stage of mantra: one visualizes the eight-spoked wheel of the dharmadhātu at the navel as being naturally established with the first vowel together with a bindu. From that, the three syllables of homage and so forth, which are like sparks of fire, are emanated. By resolving that these are at the crown of the head and so forth, the light rays of the subsequent vowels, which are like the appearance of the moon, travel upward, summon the homage, and cause it to enter that very [bindu]. At that time, the wisdom that is like the appearance of the moon will arise, and the engaging consciousness, which possesses thirty-three natural qualities, will be exhausted. Following that, one visualizes a red visarga at that very place. By the hook of the light rays arising from that, the seed-syllable of Vāgīśvara is summoned and enters that very place. The wisdom of the increase of appearance, which is like the sun, will arise, and the afflicted mental consciousness, which possesses forty natural qualities, will be exhausted. Then, from the wheel of the dharmadhātu alone—which is permanent and free from the subsequent vowels and the visarga—light rays like the appearance of the threshold [of dawn] are emanated.

དེས་སྤྲིན་གྱི་སྒྲ་འགུགས་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ་འཇུག་ལ་དེའི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ་རང་བཞིན་བདུན་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡང་འོད་གསལ་བ་ལ་ཐིམ་སྟེ། འབའ་ཞིག་པ་དྲི་མ་མེད་པ་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། བརྟན་པར་བྱ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ། དང་པོ་ཡི་གེའི་ཐིག་ལེ་བཅས། ། ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལྟར་སྣང་ཞིང་། ། སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ལྟར་སྣང་འབྱུང་། ། ཐིག་ལེ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ཡི། ། ཆ་རུ་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ། ། ཉི་མའི་འོད་དང་འདྲ་བ་ཡི། ། སྣང་བ་མཆེད་པའི་སྦྱོར་ལས་འབྱུང་། ། ས་བོན་ཐིག་ལེར་ལྡན་མིན་ལ། ། རླུང་གི་སྒོ་ནས་འབྱུང་བ་མིན། ། གང་ཞིག་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ནི། ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་འོག་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་དེ་བཞིན་དུ། སྟོང་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་གསུམ་པ་དང་། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་བཞི་པ་སྟེ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དབྱེ་བས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་(གཉིས་སུ་,གཉིས་) སུ་མེད་པའི་སྦྱོར་བའི་དུས་སུ་ཚངས་པའི་བུ་ག་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛགས་ན་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚིགས་ཁྱབ་པའི་དུས་སུ་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ།

By that, the sound of the cloud is summoned and one enters into that very state; the wisdom of the "attainment of appearance," which is similar to that appearance, will arise, and the ālaya-vijñāna, which possesses the seven natures, will be exhausted. Then, the wheel of the dharmadhātu also dissolves into the clear light, and the suchness that is solitary, stainless, and equal to space will arise; this is the stage of mantra. As it is said: "The cause for stabilization is the first [stage], Together with the bindu of the syllable. Appearing like the rays of the moon, It arises as the appearance of the wisdom of light. Adorned with two bindus, One should know that as the 'part' of suchness. Resembling the light of the sun, It arises from the union of the increase of appearance. It is not possessed of the seed-bindu, Nor does it arise through the gateway of the winds. That which is the attainment of appearance Is the characteristic of the complete [stage]." This is because it is taught below, and likewise: "Emptiness, very emptiness, The third, great emptiness, And the fourth, all-emptiness, Are distinguished by cause and result." The stage of the mudrā is as follows: at the time of the union of non-dual method and insight, when the bodhicitta descends from the Brahma-aperture, the wisdom of appearance will arise, and the engaging consciousnesses, along with their retinues, will cease as before. At the time when it pervades the joints of all the limbs, the wisdom of the increase of appearance will arise.

འཁོར་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལས་ཐིག་ལེ་གཅིག་སྤྲོས་པས་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་རོ། ། འཁོར་དང་བཅས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་དེ་ཉིད་དུ་བརྟན་པར་གྱུར་པས་ཆུ་སྐྱེས་གང་བར་མ་གྱུར་ཏེ། འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཤར་བར་གྱུར་ན་ཡེ་ཤེས་གསུམ་འགགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྒྱུ་མ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལས། ། བུད་མེད་སྒྱུ་མ་ཁྱད་པར་འཕགས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ནི། ། གསལ་བར་འདི་ལས་མཚོན་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་འོག་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་རིམ་པ་ལ་ཐབས་གཉིས་ཏེ། ཅིག་ཅར་གྱི་རིམ་པ་དང་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པའོ། ། དེ་ལ་ཅིག་ཅར་གྱི་རིམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཆུ་ལས་ཉ་བཞིན་དུ་འོད་གསལ་བ་ལས་ཅིག་ཅར་ལྡང་སྟེ། སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་སྐུས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། གཉིས་པ་ནི་དང་པོ་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བའི་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་ནས། དེའི་རྗེས་ལ་མཚམས་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་ལ་དམིགས་ནས་དེ་ནས་ཀྱང་ཉི་མ་དང་འདྲ་བ་དང་ཟླ་བ་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མཐོང་ལ། ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་སྟེ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དང་སྦྱར་བ་དང་པོ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱའོ། །

The afflicted mental consciousness, together with its retinue, will cease. By the emanation of a single drop from the Vajraśekhara, the wisdom of the attainment of appearance (ālokopalabdha-jñāna) will arise. The ālaya-vijñāna, together with its retinue, will cease. When that very Vajraśekhara becomes stable and the lotus is not yet filled, if the wisdom of clear light (prabhāsvara-jñāna) dawns, the three wisdoms have ceased; this is the stage of the mudrā. As it is said: "Of all illusions, the illusion of a woman is supreme; the differentiation of the three wisdoms will be clearly illustrated by this." This is because it is taught below. Regarding the stage of self-consecration (svādhiṣṭhāna-krama), there are two methods: the instantaneous stage and the stage of the attainment of appearance and so forth. Among these, the instantaneous stage is to arise instantaneously from clear light—like a fish leaping from water—for the sake of accomplishing the welfare of sentient beings, possessing the nature of teaching the Dharma to those to be trained through the body of the Great Vajradhara, which is like an illusion. The second is as follows: first, having seen the wisdom of clear light which is like space, one then focuses on the appearance which is like the twilight. Following that, one sees the appearances like the sun and the moon. When all these become one, focusing on the form of the Great Vajradhara and so forth is the stage of the attainment of appearance and so forth. Just as the first [instantaneous stage] was correlated with the examples of illusion and so forth, this too should be understood in the same way.

མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་ལ་ཐབས་གཉིས་ཏེ། ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་ལ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་དང་ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རིལ་པོར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པ་དང་། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པའོ། ། དེ་ལ་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱའི་སྒོ་ནས་སོ། ། ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་སྒོ་ནས་སོ། ། ཡང་ན་མཚན་མོ་ནི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཉིན་མོ་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཕྱི་དྲོའི་མཚམས་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། སྔ་དྲོའི་མཚམས་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཡང་ན་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་མཚན་མ་ལྔ་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་རྣམས་ནི་སྨིག་རྒྱུ་དང་། དུ་བ་དང་། སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར་དང་། མར་མེ་དང་། སྤྲིན་མེད་པའི་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བ་སྟེ་མངོན་སུམ་གྱིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའོ། ། རིལ་པོར་འཛིན་པ་ནི་ལྟེ་བའི་དབུས་ན་གནས་པའི་ཡི་གེ་དང་པོའི་འོད་ཟེར་གྱིས་ཇི་སྲིད་མགོ་བོའི་བར་དུ་ཁྱབ་ཅིང་དེ་ལས་ཀྱང་སྙིང་ག་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་རྐང་པའི་བར་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་སླར་རིམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྤྲོས་ཏེ་རང་གི་ལུས་པོ་མི་སྣང་བར་བྱས་ཏེ་དང་པོའོ། ། གཉིས་པ་ནི་རིམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་པ་མི་སྣང་བར་བྱས་ལ་ཕྱི་ནས་བདག་ཉིད་ཀྱང་མི་སྣང་བར་བྱས་པའོ། །

There are two methods for the stage of manifest enlightenment: the stage of the mudrā and the stage of meditative absorption (samādhi). Regarding the stage of the mudrā, there are two types: the outer stage of manifest enlightenment and the inner stage of manifest enlightenment. Regarding the stage of meditative absorption, there are also two types: the stage of meditative absorption of total apprehension and the stage of meditative absorption of subsequent dissolution. In that regard, the outer manifest enlightenment is by way of the samaya-mudrā. The inner manifest enlightenment is by way of the wisdom-mudrā (jñāna-mudrā). Alternatively, the night is the wisdom of appearance (āloka), the day is the wisdom of increase (ālokābhāsa), the evening twilight is the wisdom of near-attainment (ālokopalabdhi), and the morning twilight is the wisdom of clear light (prabhāsvara). Alternatively, the outer manifest enlightenment is characterized by the indication of the five signs. These are: resembling a mirage, smoke, fireflies, a lamp, and a cloudless sky; they are to be realized through direct perception. As for total apprehension: first, the light rays of the first syllable situated in the center of the navel pervade as far as the head, and from there, the heart, and from there, down to the feet. Then, by that same sequence, one emanates [the light] outward and makes one's own body invisible. Second, by that same sequence, one makes the three realms invisible, and subsequently makes oneself invisible as well.

འདིར་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་རིགས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོས་གསུངས་ཏེ་དགོངས་པའོ། ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་འདྲེས་པའི་རིགས་ལ་རེ་མོས་ཐབས་གཉིས་པོ་གསུངས་སོ། ། དེའི་བར་གྱིས་རིམ་པ་བཞི་པོའི་ཐབས་རྣམས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སློབ་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་སྟེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་དང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་དང་། རིན་ཆེན་དང་དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ཁྲོ་བོ་དང་མ་ནིང་གི་བཟླས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་། དོན་རྟོགས་པ་ཡི་བཟླས་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་ཐབས་ལས་བྱུང་བ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བའོ། ། དེ་ཡང་། འོད་གསལ་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་ཐབས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ཡང་། འདིར་ནི་མང་དུ་བཤད་མི་དགོངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའི་ཐབས་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་བར་མ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའོ། །

In this context, the Blessed One, the Great Vajradhara, taught the sequence of the mudrā based on the family of desire, and the sequence of meditative absorption based on the family of hatred; this is the intended meaning. For the family in which desire and hatred are mixed, he taught both methods in alternation. By means of that, the methods of the four stages are shown. Regarding that, first is the training in the vajra recitation arising from method. This has eleven aspects: the recitation of the Great Vajradhara, of body, speech, and mind, of Ratnasambhava, of Amoghasiddhi, of desire, of hatred, of delusion, of the wrathful deities, and of the neuter. These are also to be explained below in the passage beginning, "By means of the recitation that realizes the meaning..." The sequence of focusing on the mind arising from method is the luminosity of the mind, characterized by the abandonment of the meditative absorption of immovability. This is also to be explained below in the passage beginning, "Having attained the state of luminosity..." The sequence of self-consecration arising from method has three aspects, distinguished by the self-consecration of the dharmakāya, sambhogakāya, and nirmāṇakāya. This is also to be explained below in the passage beginning, "In this context, there is no need for extensive explanation..." The sequence of manifest enlightenment arising from method is the luminosity whose nature is the complete abandonment of desire, the absence of desire, and intermediate desire.

དེ་ཡང་མཚན་མོ་སྣང་བའི་ཆ་སྟེ་གསལ་བ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་འགྱེད་པ་སྣང་བ་མཆེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་ནི་དབྱེ་བ་གཉིས་ཏེ་རྒྱུའི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་དང་། འབྲས་བུའི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པའོ། ། དེ་ལ་རྒྱུའི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དང་། དབུ་མ་པ་དང་། སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། རྒྱུའི་ཕྱོགས་དེ་ལ་ནི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་དང་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པ་མེད་པ་གཉིས་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་། དོན་དམ་པ་གཉིས་དང་། བསྐྱེད་པ་དང་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། འབྲས་བུའི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རིགས་དང་ཡོན་ཏན་དང་བྱ་བ་དང་རྫས་ཀྱི་དབྱེ་བས་སོ། ། འབྲས་བུའི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་བྲམ་ཟེ་དང་། སྨེ་ཤ་ཅན་གཉིས་དང་། དྲི་བཟང་དྲི་ངན་གཉིས་དང་། མ་དང་ཆུང་མ་གཉིས་ལ་འགྲོ་བ་དང་། ག་པུར་དང་བཤང་བ་གཉིས་ལ་སྤྱོད་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ཡང་གང་དུ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ། ཇི་ལྟར་ཌོམ་པ་བྲམ་ཟེ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། འོ་ན་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་བཞི་པོ་ནི་ཐབས་ཏེ་འབྲས་བུ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཡང་རྒྱུའི་དབྱེ་བ་ཡིན་པར་བཤད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ།

Furthermore, the aspect of appearance at night—the radiating light of the sun, which is clarity—is what is called "increase of appearance," and so forth, as will be explained below. Regarding the stage of union, there are two divisions: the causal stage of union and the resultant stage of union. Among these, the causal stage of union is fourfold, categorized by the vehicles of the Śrāvakas, the Yogācāras, the Madhyamikas, and the Mantra Vehicle. Within that causal perspective, there are divisions such as the nirvāṇa with remainder and without remainder, the with-aspect and without-aspect, the conventional and the ultimate, and the generation and completion stages. The resultant stage of union is also fourfold, categorized by family, quality, activity, and substance. Within the resultant perspective, there are also divisions such as the Brahmin and the outcaste, the fragrant and the foul-smelling, approaching the mother and the wife, and partaking of camphor and excrement. Furthermore, regarding what is called "with remainder" and so forth, as well as the passage beginning, "Just as the Brahmin Ḍomba..." and so on, will be explained below. Now, if one asks: "Since the four stages such as vajra-repetition are the method and the resultant stage of union is the fruit, why is it explained that the latter also possesses causal divisions?" it is said in reply:

དེ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་ན་ཕ་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པར་གཞག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ་གཙོ་བོའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ལ་གཙོ་བོ་ནི་འོད་གསལ་བ་ལས་ལྡང་བ་འབྲས་བུ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་སྡང་བ་དང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་གཏན་དུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་སྟེ་ཕྲིན་ལས་གང་དང་གང་མཛད་པ་དེ་དང་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས་པ་དེ་རྣམས་ལ་གཡེང་བའི་རྒྱུར་མི་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པ་དང་། བསྟན་པའི་བཞུགས་པ་དང་། སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་བཞུགས་པ་དང་། ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་པའི་བཞུགས་པའོ། ། བཞུགས་པ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེ་ལ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྐུའི་སྤྱོད་པ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དེ་ནི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པའོ། ། གང་ཞིག་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་གི་ཕྲིན་ལས་དེ་ནི་བསྟན་པའི་བཞུགས་པའོ། ། གང་ཞིག་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་དེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བཞུགས་པའོ། ། གང་ཞིག་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་གམ་དུ་འོངས་པ་ལ་ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་དེ་ནི་ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་གིས་བཞུགས་པའོ། ། དེ་བས་ན་སྡང་བ་དང་མཉམ་པར་གཞག་པ་དག་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ།

Since that is the result, the cause is explained by way of its qualities in order to establish that the views of others are not distinct from it, but not by way of its primary nature. In this context, the primary nature is the result itself, which is the arising from clear light. If it is asked, "Since aversion and meditative equipoise are mutually contradictory, the stage of union will not be attained," it is said: The Blessed Buddhas are in perpetual meditative equipoise; whatever enlightened activities they perform, those very acts do not become causes for distraction for those who abide in samādhi. This is because the abidings of the Buddhas are fourfold: abiding in deportment, abiding in teaching, abiding in meditative equipoise, and abiding in internal composure. Abiding is the conduct of meditative equipoise. In that regard, whatever is the meditative equipoise of the Buddhas' physical conduct is abiding in deportment. Whatever is their enlightened activity of speech, such as teaching the Dharma, is abiding in teaching. Whatever is their enlightened activity of mind, which is entering into meditative equipoise in samādhi, is abiding in meditative equipoise. Whatever is their enlightened activity of mind toward those who have come into the presence of gods and others is abiding in internal composure. Therefore, the Blessed Ones are the same in both aversion and meditative equipoise.

གང་ཞིག་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྲིན་ལས་མཛད་པ་དེའི་ས་དེ་རྣམས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་གཡེང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་དང་ཁ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་མཁའི་ཁམས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། ། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་རྣམས་ལ་རྫ་མཁན་གྱི་འཁོར་ལོ་འཁོར་བ་བཞིན་དུ་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གང་ཞིག་མ་ལུས་སྐྱོན་རྒྱུ་བརྟག་པའི་ལྟ་བ་བུད་ཤིང་སྲེག་པར་མཛད། ། རང་དང་གཞན་གྱི་དབྱེ་བའི་ཡུལ་ནི་རྩ་མེད་སྐྱོན་རྣམས་སྐྱོན་མེད་ལ། ། སྐྱོན་མེད་ཐུགས་རྗེའི་རིག་པས་སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལས་ལ་བློ་ལྡན་པ། ། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་དབང་གིས་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་བཞིན་དུ་ལས་ལ་འཇུག། ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འཇུག་པ་ཙམ་དང་དེའི་གནས་པ་ཙམ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ་ངེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྐྱེས་བུ་གནས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི། ། དེ་ཉིད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟར། ། རྩིག་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས། ། ཅི་འདོད་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་དང་དེ་བཞིན་དུ། མཉམ་པར་གཞག་དང་མ་བཞག་པ། ། གང་དུ་དེ་དག་དམིགས་མི་འགྱུར། ། རྣལ་འབྱོར་གོ་འཕང་མི་ཟད་པ། ། དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་གྱུར་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འོག་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ད་ནི་འདིར་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། རིམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་རྣམས་རྣལ་འབྱོར་པ་གཅིག་གིས་སྒོམ་པ་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་ལྔས་ཏེ།

When those [Bodhisattvas] perform various activities involving conceptual elaborations for the sake of sentient beings, their state does not become the least bit distracted. For example, it is like clouds, snow, and so forth, which do not harm the expanse of space. Although they act for the benefit of sentient beings through the power of their previous aspirations, their nature does not undergo any decline. For them, all activities arise just like the turning of a potter’s wheel. As it is said: "Whoever burns the fuel of the view that examines the causes of all faults without exception, For whom the objects of the distinction between self and other are rootless and faults are non-faults, The wise one, through faultless compassionate awareness, engages in activity like a magical person Turning the wheel by the power of previous aspirations." Thus it is said. Merely by entering into meditative absorption and remaining within it, the desired aims of sentient beings are accomplished; this is certain. As it is said: "By the mere presence of the person, Like a wish-fulfilling jewel, Whatever is desired by those Depending on the walls and so forth, arises." And likewise: "In meditative equipoise or not, Wherever they are not perceived, That inexhaustible yogic state Is the state of union." This is because it is taught below. Now, an analysis should be made here: are these five stages meditated upon by a single yogi, or by five different yogis?

གལ་ཏེ་གཅིག་གིས་སྒོམ་ན་དེའི་ཚེ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མཐའ་རུ་དེས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་རིམ་པ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དོན་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། མ་ནིང་གི་བཟླས་པ་ནི་འོད་གསལ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་ལྔས་སྒོམ་ན་དེའི་ཚེ་འོད་གསལ་བ་ཐ་དད་པར་འགྱུར་ཏེ་དེ་ཡང་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན་དེ་ཡང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་རྣམས་ལ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་རྣམས་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ན་དེ་ཚེ་གོང་ནས་གོང་དུ་རྒྱུད་བསྟན་པ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྟན་པ་འདི་ནི་ལས་དང་པོ་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་དྲང་བའི་དོན་དུ་བཤད་པ་སྟེ་ངེས་པའི་དོན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་བས་ན་འདིར་ཇི་ལྟར་གནས་པར་བྱའོ་སྨྲས་པ། འདིར་ནི་རིམ་པ་ལྔ་པོ་གང་ཟག་གཅིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ཏེ་ལྔ་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་ཡང་གཅིག་ཡིན་ཏེ་ཐབས་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་དེ་ཐ་དད་པར་མི་རིགས་ཏེ་ཆར་པ་ལྟ་བུའོ། ། དཔེར་ན་དབྱར་གྱི་དུས་སུ་སྤྲིན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བཀག་པའི་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ནས་ཆར་འབབ་པ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཅིག་ཡིན་ན་ཡང་བུ་རམ་གྱི་ཤིང་ལ་བབ་ན་མངར་བར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ཉིད་ཏིག་ཏ་ལ་སོགས་པ་ལ་བབ་ན་ཁ་བར་འགྱུར་བ་དང་།

If one were to meditate [on the first stage] alone, then at the conclusion of the vajra recitation, one would attain the result, and the second stage and so forth would be purposeless, because the "recitation of the neuter" is the clear light itself. If five types of individuals were to meditate, then the clear light would become differentiated; yet that is also accepted because it is non-dual. If it is argued that the divisions of method do not establish a division in suchness, and that the Kriyā and other tantras were taught for that reason, that is also incorrect, because in the Kriyā and other tantras, suchness is not taught as the primary subject. If those [lower tantras] possessed suchness as their primary subject, then the teaching of progressively higher tantras would be illogical. The teaching of the Kriyā and other tantras is for the sake of engaging beginners; the intention is that this is explained as the provisional meaning (neyārtha) and not the definitive meaning (nītārtha). Therefore, how should one abide in this? It is said: Here, the five stages are the domain of a single individual, but they are not five separate entities. Enlightenment is also one, and although there are many methods, it is illogical for it to be differentiated, just like rain. For example, when rain falls from the center of the sky obscured by masses of clouds during the summer, although the rain is one, if it falls upon sugarcane it becomes sweet, and if it falls upon bitter herbs and the like, it becomes bitter.

སྦྲུལ་གྱིས་འཐུངས་ན་དུག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་སྟེ་དེ་ལྟར་འོད་གསལ་བ་གཅིག་པུ་ཡིན་ཀྱང་བྱ་བའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལྷའི་རྣམ་པ་ཙམ་དུ་གཟུང་བ་དང་། སྤྱོད་པའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྲོས་པའི་སྤྱོད་པའི་སྒོ་ནས་གཟུང་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབྱེ་བས་གཟུང་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་དབྱེ་བས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་ཡིད་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རག་ལུས་པའི་སྒོ་ནས་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་སོ་སོར་སྡུད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་དྲུག་གི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་ནས་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་དང་ཐིག་ལེ་བསྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་གཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ་སྤྲོས་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཆོས་ནི་འདི་རྣམས་སྒྲ་ཉིད་བརྗོད་པས་ལུང་དུ་བསྟན། ། ཆོས་དང་སྒྲ་དག་འདིར་ནི་གང་ཡང་མཚོན་མི་བྱ། ། ཚུལ་ནི་གཅིག་གྱུར་ཡང་དག་དེ་ལ་ཞུགས་ནས་སུ། ། བླ་མེད་བཟོད་སྤྱོད་དེ་ལ་རེག་པར་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

Just as a snake becomes poison when swallowed, so too, although the luminosity is one, those who abide in the Action Tantras apprehend it as merely the form of a deity; those who abide in the Performance Tantras apprehend it by way of various elaborate activities; and those who abide in the Yoga Tantras apprehend it through the distinctions of mantra, mudrā, and meditative absorption. Those who abide in the Mahāyoga Tantras apprehend suchness through the distinctions of the generation stage and the completion stage. Furthermore, some apprehend suchness through the distinction of the three meditative absorptions; some through the isolation of body; some through the isolation of speech; some through the isolation of mind; some through the isolation of conventional truth; some through the isolation of ultimate truth; some through the gateway of depending upon non-abiding nirvāṇa; some through the yoga of the six branches beginning with withdrawal; and some through the yoga of the subtle and the meditation on the drops. Thus, there is elaboration. As it is said: "These dharmas are taught as scriptures by means of expressing sounds. Here, neither dharma nor sound should be conceptualized. Having entered that which is the single, authentic mode, Touch that unsurpassed patient endurance." This is because such passages occur.

དེའི་ཕྱིར་ན་འདིར་གྲུབ་པའི་མཐའ་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ་ལས་དང་པོ་པའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་ཆོ་གའི་དཀྱིལ་འཁོར་འདྲི་བའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་དམ་ཚིག་དང་སྡོམ་པ་གསོལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པ་དང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་གསང་བ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་རྣམས་ཀྱིས་དབང་བསྐུར་ལ། རང་འདོད་པའི་ལྷའི་བསྒོམ་པ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་སློབ་མ་དེས་སྐྱེ་བོ་མེད་པའི་སར་ཕྱིན་ལ་དང་པོ་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་རྣམ་པར་བསྒོམས་ལ་སླར་ཡང་དེ་ལ་མཐར་ཐུག་པས་མཚན་མ་བལྟས་ཏེ། ངག་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་བསྒོམས་ལ། དེ་ནས་སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་ལ་བསྒོམས་ནས་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་སོ། ། འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་བར་མའི་རིམ་པས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་ཞུགས་ཏེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཤིང་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་གཤེགས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒོམ་པ་པོ་གང་ཟག་ལྔ་མ་ཡིན་ཏེ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་ལེའུ་བདུན་པ་ལས་གསུངས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་གཅིག་ལྟ་བུའོ།

Therefore, the established conclusion here is as follows: A yogin at the stage of a beginner, acting as a Vajra Master who draws the maṇḍala for the ritual of the glorious Guhyasamāja, enters any suitable maṇḍala from among those such as the Mind Vajra. Having first performed the sequence of requesting the samaya and vows, he confers the empowerments of the irreversible, the secret, and the wisdom-gnosis, and then bestows the meditation on one's chosen deity. Subsequently, that disciple goes to a secluded place and first meditates on the generation stage, primarily the three samādhis, in order to achieve physical isolation. Then, having observed the signs of culmination therein, he meditates on the stage of vajra-repetition to purify speech. Then, for the sake of mental isolation, he meditates on the stage of focusing on the mind and, through the stage of self-consecration, abides in the illusion-like samādhi. Entering into awakening through the stages of passion, the absence of passion, and intermediate passion, he realizes non-abiding nirvāṇa by means of the stage of union. Having become a Buddha, he proceeds from buddha-field to buddha-field to act for the benefit of all sentient beings without exception. Thus, there is not five types of meditators, but only one. This is, for example, like the single individual who meditates on suchness as taught in the seventh chapter of the glorious Guhyasamāja.

། གང་གི་ཕྱིར་དེར་ལེའུ་རེ་རེ་ལ་ནི་སྒོམ་པ་པོ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལེའུ་བཅུ་བདུན་ལས་བསྟན་པའི་རིམ་པ་གཉིས་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བར་བར་དུ་འོད་གསལ་བ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་དེ་ཉིད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཙམ་གྱིས་རིམ་པ་གཞན་མེད་པར་མི་འགྱུར་བས་རིམ་པ་མཐའ་མ་ཁོ་ན་ལས་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་སྒྲོན་མ་ལས་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་མདའ་ལ་གོམས་པའི་དཔེའི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ད་ནི་འདི་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་གང་ཟག་ཏུ་དབང་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ཆོས་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་རྣམས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གང་ཟག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དད་པ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་ཆོས་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། ། དེ་ལ་དད་པ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལ་ནི་བཞི་སྟེ་ཙནྡན་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་ཙནྡན་ནི་དབང་པོ་དམན་པ་དང་། ཨུཏྤ་ལ་ནི་དབང་པོ་འབྲིང་དང་། པདྨ་དཀར་པོ་ནི་དབང་པོ་རབ་དང་། པདྨ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཆོས་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་སྒྲོན་གསལ་ལས་གསུངས་ཏེ་དེ་ཉིད་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རིན་པོ་ཆེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་གོ། །

For this reason, there is not a different meditator for each chapter, because there is only a single individual who meditates upon the two stages taught in the seventeen chapters. As for the fact that the clear light is shown intermittently within the vajra recitation and so forth, that is also to demonstrate its pervasiveness throughout that very stage; it does not mean that there are no other stages, because the activity is completed solely through the final stage. Furthermore, this was clearly demonstrated by the venerable Āryadeva in the Caryāmelāpaka-pradīpa by means of the analogy of one who has mastered archery, and it should be understood from that very text. Now, these shall be explained. If one asks, "Is the individual here one who possesses empowerment?" it is said: they are the jewel-like individuals who follow the Dharma. This is because there are two types of individuals: those who follow through faith and those who follow through the Dharma. Among them, there are four types of those who follow through faith, such as the sandalwood-like and so forth. In that regard, the sandalwood-like has dull faculties, the utpala-like has middling faculties, the white lotus-like has superior faculties, and the lotus-like is the same. The individual who follows through the Dharma is exclusively the jewel-like individual. Their characteristics are taught in the Pradīpodyotana and should be understood from that very text. In that context, a jewel-like individual is one who, like a precious gem, fulfills all the desires of all sentient beings.

ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཁོ་ན་རིན་ཐང་མེད་པའི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ་དེ་རྣམས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་ཞིང་དྲིན་མེད་སྩོལ། ། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་ཚར་གཅིག་པ། ། ཐོས་ནས་ཡང་དག་རབ་བསྟན་པ། ། རིན་ཆེན་གང་ཟག་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་བཤད་པའི་སྣོད་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་ཉན་པ་པོ་རྣམས་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་མེད་ན་དེ་རྣམས་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་བས་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་རྩོམ་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་རིམ་པ་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་བརྗོད་པའོ། ། བསྒྲུབ་བྱ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་འདོད་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་ལ་ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འབྲེལ་པའོ། ། དགོས་པ་ནི་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་ནས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའོ། ། དེའི་ཡང་དགོས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དེའི་རང་བཞིན་དུ་བྱ་བ་སྟེ་རིམ་པ་ལྔ་པའི་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དང་པོར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་མཛད་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདོད་པའི་ལྷ་ལ་བགེགས་བསྐྲད་པའི་ཕྱིར་ཕྱག་འཚལ་བ་རྩོམ་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཕྱིར་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་།

Alternatively, because qualities such as ethical discipline alone are priceless, they are "jewels"; that in which these qualities reside is thus called a "jewel." As it is said: "One who possesses ethical discipline, is free from debt, and is endowed with insight; who, having heard, correctly and thoroughly teaches—such a person is renowned as a 'jewel.'" Therefore, those who follow through faith are the vessels for the explanation of the generation stage, while those who follow through the Dharma are the vessels for the completion stage. Now, in order to engage the listeners, the five factors such as the subject matter and so forth will be explained; for without them, they would not engage, and the composition of this treatise would be rendered purposeless. In this context, "The Five Stages" is the subject matter of the treatise. The vajra recitation and so forth, which are intended to be accomplished, are the subject matter to be explained. The relationship between them is characterized by that of means and the result arising from those means. The purpose is to attain the state of non-abiding nirvāṇa, beginning from the isolation of speech. The ultimate purpose of that is to bring all wandering beings to that very nature; this is the summarized meaning of the Five Stages. Regarding that, first, the master who composed the treatise begins with a homage in order to dispel obstacles to the chosen deity. This is because homage is characterized by the recollection of the nature of the Blessed One, the Great Vajradhara, which serves to avert [obstacles].

ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་དབྱེ་བས་དབང་པོ་དང་སྟོབས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། ། བགེགས་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་འདི་དག་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འགལ་བའི་ཕྱིར་འགལ་བ་ཡོད་པ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཕུལ་དུ་གྱུར་ན་མི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་བགེགས་རྣམས་རང་བཞིན་དུ་ཞི་བར་འགྱུར་ཏེ་འགལ་བ་དམིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་སོ། ། དཔེར་ན་འདིར་གྲང་བའི་རེག་པ་མེད་པ་སྟེ་མེའི་ཁྱད་པར་ཉིད་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱག་འཚལ་བ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ་མཐུན་པ་དང་མངོན་པར་འདོད་པ་དང་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ལ་མཐུན་པ་ནི་གང་ཞིག་གཞུང་མཛད་པས་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞུང་ལ་རིགས་པ་ཁོ་ནའོ། ། དཔེར་ན་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་དགེ་སློང་གི་ཀཱ་རི་ཀཱ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ཕྱག་རྒྱ་འཚལ་བ་སྟེ་དཔལ་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་ལ་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་འཇམ་དཔལ་ལ་སོགས་པའོ། ། མངོན་པར་འདོད་པ་ནི་གང་ཞིག་གིས་གཞུང་མཛད་པ་མངོན་པར་འདོད་པ་སྟེ་བསྟན་བཅོས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་མགོན་པོ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྣང་བའི་ཕྲེང་བའི་འགྲེལ་པའི་ཕྱག་འཚལ་བའོ། ། དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྲུབ་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །

These are the virtuous mental factors comprised of the faculties and powers through the classification of the irreversible. Obstacles are those comprised of the ground of the ten non-virtues, such as violence and so forth. Because these virtuous and non-virtuous factors are contradictory by the characteristic of not abiding together, there is a contradiction; if the side of virtue is preeminent, the obstacles, which are by nature the side of non-virtue, will naturally be pacified—this is the logical reason of observing the contradiction. For example, in this case, the sensation of cold is absent because the specific quality of fire itself is present. This homage is also of three types: that which is concordant, that which is desired, and that which is of the nature of both. Among these, the concordant is that which is not merely what the author desires, but is strictly in accordance with the treatise. For example, the homage at the beginning of the Bhikṣu-kārikā verses, which are concordant with the Prātimokṣa vows: "Homage to the Blessed One, the glorious perfection of the ground," and so forth; this is homage to the Blessed One, who is free from attachment. In that regard, for the master Śākyaprabha, the yidam deities are Mañjuśrī and others. The desired is that which the author of the treatise desires, but which is not in accordance with the treatise. For example: "To the Protector Lokeśvara," and so forth; this is the homage from the commentary on the Ālokamālā. That is the yidam deity of the author of the treatise, but it is not so in the case of the Vijñaptimātratāsiddhi.

གཉི་གའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་བསྟན་བཅོས་དང་། དེ་མཛད་པ་དག་གཉི་ག་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་སྒྲུབ་ཐབས་ལས་འཇམ་པའི་རྡོ་རྗེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ནི་འཇམ་དཔལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་ཐབས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་ལ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་ཡང་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ཏེ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ཁོ་ན་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། རབ་ཏུ་བྱེད་ལས་ཀྱང་དེ་ཉིད་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མགོན་པོ་སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད། ། དཔལ་ལྡན་བདེ་ཆེན་ལ་བཏུད་དེ། ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་བཤད་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་བཤད་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་རིམ་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞིང་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་བྱས་ནས་ཤེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདེ་ཆེན་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་བཏུད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ནས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་པོའོ། ། གཞན་ཡང་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་ནི་ཚོགས་གཉིས་ཏེ་དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། དེས་ན་གཞི་མཐུན་པའི་བསྡུ་བའོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་རྣམ་པ་བཞིའི་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། །

That which possesses the nature of both is in accordance with both the treatise and its author. For example, in the Sādhana of Samantabhadra, it says: "Homage to Mañjuvajra." This is in accordance with the sādhana because Mañjuśrī is the one to be accomplished, and it is also in accordance with the author of the treatise because he himself is the yidam deity. Here, too, it possesses the nature of both: because the noble Nāgārjuna composed it solely for the sake of accomplishing the Great Vajradhara, and because that very deity is to be accomplished through this treatise. To explain that very point, it is said: "Having bowed to the glorious Great Bliss, The Protector who is the nature of all sentient beings, I shall explain the stages of Vajra Recitation Following the Yoga Tantras." The phrase "I shall explain the stages of Vajra Recitation" means that the stages will be analyzed and presented individually. If one asks what was done before this, it says "having bowed to the Blessed One, the Great Bliss, the Vajradhara," which means having prostrated with body, speech, and mind. If one asks what kind of Blessed One it is, it is called the "Protector," the lord of the five tathāgatas. Furthermore, "glorious" (śrīmat) means that "glory" (śrī) refers to the two accumulations; that which possesses these is "glorious." Thus, it is a compound of a common locus (sāmānādhikaraṇa). Furthermore, if one asks what kind of being it is, it is called "the nature of all sentient beings." "All sentient beings" refers to the fourfold classification of the types of sentient beings; their "nature" is the very nature of phenomena (dharmatā), and that is how it is.

རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་པ་སྟེ་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ནི་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ཕྱི་བ་མཐོང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ནི་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སོ། འདིར་ནི་རང་བཟོ་བཀག་པ་ཡིན་ཏེ་ཡི་གེའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་ཆེན་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་ལ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གང་བཞུགས་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་ཅིང་མཆོད་པར་འགྱུར་བའོ། ། གཞན་ཡང་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་ནི་སྤྱན་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་དཔལ་ལྡན་ཏེ། དེས་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་གསང་བ་ལྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་དང་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའ་གསུམ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ནི་རང་གི་སྐུ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་དེ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་བཤད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་སྤྱིའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལུས་པའི་སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྣམ་པའོ། ། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐར་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་གདབ་པར་བྱ་བའོ། །

The stage of vajra recitation is the eleventh, which will be explained below. Regarding the phrase "following the Yoga Tantras," the word "great" (mahā) should be understood as being elided; thus, the meaning is that it is by following the Mahāyoga Tantra known as the Śrī Guhyasamāja. Here, this is to prevent arbitrary invention, which is the literal meaning. Likewise, "Great Bliss" (mahāsukha) refers to the state of great bliss; it is so called because, through the union of the vajra and the lotus, he dwells in the center of the maṇḍala in order to care for sentient beings of the passion family. If one asks what he is like: "Protector" (nātha) means he is one to whom the assembly of the maṇḍala deities offers prayers and makes offerings. Furthermore, "Glorious" (śrīmān) means that "glory" (śrī) refers to Locanā and the others; he who possesses them is "Glorious." By this, the maṇḍala of the five secrets of the Great Vajradhara is fully revealed. Furthermore, if one asks what he is like: "The self of all sentient beings" means that "all sentient beings" refers to the three—samayasattva, jñānasattva, and samādhisattva. He whose own body is the self of these is "the self of all sentient beings." Having prostrated to him, the explanation and so forth are as before; this is the general meaning. Similarly, "the self of all sentient beings" refers to the aspect of all sentient beings without exception and the vessel-like world. "Protector" means he is one to whom those desiring liberation should offer prayers.

དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྟག་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་བདེ་བ་རང་བཞིན་གྱིས་རྟག་པ། དྲི་མ་མེད་པའི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ། རང་རིག་པ་ཙམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་ནས། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་ཡང་སྤྱིའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་སྣང་བ་སྟེ་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་བདག་ཉིད་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ནོ། ། མགོན་པོ་ནི་འོད་གསལ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་བཏུད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་སུ་མྱངས་ནས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་ནི་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མགོན་པོ་དང་འདྲ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་ནང་ན་དབང་ཕྱུག་གོ། ། དཔལ་ནི་ཁ་དོག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་དང་འདྲ་བའི་འོད་ཟེར་ཏེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ལས་འདས་པ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་ཆེན་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ་དེ་ལས་ཅིག་ཅར་རམ་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བདེ་ཆེན་ཏེ། དེ་ལ་བཏུད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ལ་དམིགས་པའོ། །

Regarding the term "Glorious" (śrīmat): it refers to the dharmakāya and the vimuktikāya. Its characteristic is great bliss—permanent, untainted bliss that is naturally eternal, like the stainless sky, and which is mere self-awareness. To "pay homage" to that means to realize its nature and then, as before, "explain the stage of vajra recitation"; this is the general meaning. Likewise, "all sentient beings" refers to the appearances of the three wisdoms, such as the appearance of light and so forth, because they exist as the experience of all sentient beings. "Its nature" means its own essence. "Protector" (nātha) is so called because it is the very state of clear light (prabhāsvara). "Glorious" is for the sake of attaining it through the stage of mantra; "great bliss" is for the sake of attaining it through the stage of the mudrā. "Bowing to that" means having experienced it, and then "vajra recitation" and so forth are as before; this is the hidden meaning. Similarly, "all sentient beings" refers to the twelve examples of illusion; "its nature" means being like an illusion. Likewise, "Protector" refers to the sovereign within the maṇḍala of those similar to the Protector. "Glorious" refers to the light rays, like Indra’s bow, possessing the five colors; that which possesses this, having transcended the two positions of existence and non-existence, is so called. Likewise, "great bliss" is the clear light, and because it arises from that—either instantaneously or through the stages of the great emptiness and so forth—it is "great bliss." "Bowing to that" means focusing upon the wisdom body (jñānakāya).

རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་ཡང་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པའི་རྩ་བདུན་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་སྟེ་དེ་རྣམས་ལས་ལྷུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཏེ་དེ་ཉིད་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མགོན་པོའོ། ། ཀུནྡ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། མཚན་མ་གཉིས་ཡང་དག་པར་སྦྱར་བས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གསལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་ཆེན་ཏེ། དེ་ལ་བཏུད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་དང་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་ནས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་ཡང་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། མགོན་པོ་ནི་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དང་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་གསུམ་དང་བྲལ་བའོ། ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ལྔས་མཛེས་པའོ། ། བདེ་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་ཡང་དག་པའི་མཐའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་བཏུད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ་དེ་ནི་སྣ་ཚོགས་སུ་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟེ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Regarding the phrase "vajra recitation" and so forth, it is as before and is also of hidden meaning. "All sentient beings" refers to the seventy-two thousand channels that serve as the basis for all worldly beings, for [the mind] falls from them. "The nature of all minds" is bodhicitta; because it is the sovereign of all elements, it is the "Protector." Because it is like a kunda flower, it is "Glorious." Because great bliss is clarified by the perfect union of the two signs, it is "Great Bliss." "Bowing to that" means knowing it to be inseparable from Vajradhara; "vajra recitation" and so forth are as before and are also of hidden meaning. "All sentient beings" refers to the one hundred and sixty natures, such as being free from attachment and so forth; because it abides as that which pervades them, it is the "nature of all sentient beings." The "Protector" is free from the three appearances of the moon, the sun, and the twilight. "Glorious" means beautified by the five signs, such as the mirage and so forth. "Great Bliss" is non-conceptual wisdom, the nature of the ultimate reality (bhūtakoṭi). "Bowing to that" means having entered into its very nature. "Vajra recitation" and so forth are as before and are of ultimate meaning. Likewise, "all" is the relative truth, because it appears as various distinct things. "Sentient beings" is the ultimate truth, because it is the suchness of all existing entities.

ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་དང་འོད་གསལ་བའོ། ། དེ་དག་བདག་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་དོ། ། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྲིད་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པའི་བར་དུ། ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་གྱུར་པ་སྟེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་མི་འཇིག་པའི་རྟག་པས་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པའི་མཆོག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་དཔལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྣ་ཚོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་སྤྲོས་པས་ཕྱོགས་བཅུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ལ་བཞུགས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་དཔེ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་ཆར་བབ་པས་མཆོག་གི་དགའ་བ་སྩོལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་ཆེན་ཏེ། དེ་ལ་བཏུད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པས་དེའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ལ་དམིགས་ཏེ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་དེའི་རང་བཞིན་བསམས་ནས། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་བཤད་བྱ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་ཡང་མཐར་ཐུག་པའི་དོན་ཏོ། ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་འཇུག་པ། ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་ནི་བཤད་པ་སྟེ། ། རང་བཞིན་མེད་པ་གང་ཤེས་རབ། ། ཐབས་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ། །

The two truths, conventional and ultimate, are the wisdom body (jñānakāya) and the clear light of all sentient beings, which are like an illusion. That which possesses the nature of these is the self of all sentient beings. The term "Protector" refers to one who has been attended by bodhisattvas, the lords of the ten grounds, for as long as incalculable eons, because the saṃbhogakāya abides as an indestructible permanence. One who possesses the glory endowed with all supreme aspects is so called. Residing in a celestial palace that pervades the ten directions through the emanation of various buddha-fields composed of the seven most beautiful precious substances, he bestows supreme joy by raining down the incomparable nectar of the Dharma upon the stainless buddhas and bodhisattvas; thus, he is "Great Bliss." "Bowing to him" means that, through the recollection of the Buddha, one focuses on the collection of his qualities and, without error, contemplates his nature. Then, "I shall explain the stages of vajra recitation," and so forth, as before; this is the ultimate meaning. Regarding "Yoga Tantra": "The union of method and wisdom is explained as yoga; wisdom is the knowledge of the lack of intrinsic nature, while method is the characteristic of phenomena."

ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་སྟེ་དེས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་རྒྱུད་གང་ལ་ཐ་མི་དད་པར་སོ་སོར་བསྟན་པ་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དེ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྨྲས་པ། དོན་གྱི་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་མིང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཡེ་ཤེས་ཙམ་ལ་སྙོམས་འཇུག་པ། ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་ནི་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་བརྗོད་པ་འདྲ་བ་ཡིན་ན་ཡང་རྒྱུད་འདི་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཡིན་ཏེ། བརྒྱ་བྱིན་དང་བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་བྱ་དག་ལ་ཀཽ་ཤི་ཀའི་སྒྲ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། འོ་ན་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་ནི་རྒྱུད་དེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ལས་རྒྱུད་ཀྱིས་བར་མ་ཆད་པའི་མན་ངག་གི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་རྒྱུད་དོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་རྒྱུའི་རྒྱུད་དང་འབྲས་བུའི་རྒྱུད་དང་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུད་དོ། ། དེ་ལ་རྒྱུའི་རྒྱུད་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། ། འབྲས་བུའི་རྒྱུད་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་མངོན་དུ་གྱུར་པའོ། ། ཐབས་ཀྱི་རྒྱུད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྒྱུད་ནི་རྒྱུན་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། ། རྒྱུན་དེ་ཡང་ནི་རྣམ་པ་གསུམ། ། བཞི་དང་དེ་བཞིན་རང་བཞིན་དང་། ། འདུ་བ་མེད་པའི་འབྲས་བུའོ། །

Because it is so stated, the nature of insight and method is emptiness and compassion. The tantra in which the vajra and lotus, as symbolized by these, are taught as being inseparable, is the Yoga Tantra, such as the glorious Guhyasamāja and others. If that is so, one might ask: how is it that the Tattvasaṃgraha and similar texts are given the name "Yoga Tantra"? It is said: it is by way of the distinction of their meaning. This is because the name "yoga" is applied to emptiness. As it is said: "Equanimity in mere primordial wisdom is explained as 'yoga'." Therefore, although the terminology is similar, this [other] tantra is a "special Yoga Tantra," just as the term kauśika is applied to both Śakra and an inauspicious bird. If one asks, "What then is a 'tantra'?" A continuum is a tantra. That which enters into the unbroken lineage of pith instructions from the Great Vajradhara is a tantra. Furthermore, it is of three types: the causal tantra, the resultant tantra, and the method tantra. Among these, the causal tantra is the dharmadhātu, which is without beginning or end. The resultant tantra is the actualization of the maṇḍala of the Great Vajradhara. The method tantra consists of the branches of the two stages. As it is said: "Tantra is explained as a continuum; That continuum is of three types: The four, as well as the nature, And the result of non-assembly."

ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣལ་འབྱོར་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྒྱུད་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དེ་བར་གྱི་ཚིག་ཕྱི་བར་གྱུར་པའི་གཞི་མཐུན་པའོ། ། དེ་ལྟར་དང་པོའི་ངག་གིས་མ་ལུས་པའི་རིམ་པ་ལྔ་པོའི་དོན་བསྟན་ནས། རྣལ་འབྱོར་པ་གང་གིས་རིམ་པའི་དོན་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དེ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ཏེ་གོ་རིམ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསྐྱེད་པའི་རིམ་ལ་ལེགས་གནས་ཤིང་། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་རྣམས་ལ། ། ཐབས་འདི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། ། སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟ་བུར་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རིམ་པ་ལྔ་པ་ཞེས་པའི་བར་དུ་བྱེད་པ་འདི་ཐབས་ཏེ། འབྲས་བུ་སྒྲུབ་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཐབས་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། གང་ལ་ཞེ་ན། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་རྣམས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རིམ་པ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་དང་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་འདོད་པ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་པ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངག་གི་ལྷག་མའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་མ་བསྒོམས་པ་དང་། རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་མ་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་གསུངས་སམ་ཞེ་ན་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསྐྱེད་པའི་རིམ་ལ་ལེགས་གནས་ཤིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ནི་ཟླ་བ་དང་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་ཐ་མལ་པའི་ལུས་པོ་སྤང་བའི་དོན་དུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པའི་ལྷའི་སྐུ་རྫོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།

This is because it is stated thus. A tantra in which yoga is the primary focus is a "yoga tantra," a common noun formed by eliding the intermediate word. Having thus shown the meaning of the five stages in their entirety through the initial statement, in order to explain the sequence based on those yogis who are to meditate on the meaning of the stages, it is said: "For those who are well-established in the generation stage and desire the completion stage, the Perfect Buddha taught this method as being like the steps of a ladder." This "method" refers to the five stages. This very method, which is the distinguished means for accomplishing the result, was taught by the Buddha. For whom? "For those who desire the completion stage." This refers to the completion stage that is established by nature, such as the vajra recitation and so forth. Those who desire these are "those who desire the completion stage," meaning those who desire the unsurpassed suchness. The phrase "for the sake of those" is the remainder of the sentence. One might ask: "Was this taught for yogis who have not meditated on the generation stage and have not attained physical isolation, which is the cause for the differentiation of the hundred families?" To explain that it was not so, it is said: "For those who are well-established in the generation stage." The generation stage is the perfection of the deity's body, such as Vajradhara, through the sequence of the moon, vajra, and so forth, for the purpose of abandoning the ordinary body. Furthermore, that [generation stage] is of three types:

དང་པོ་སྦྱོར་བ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་པོ་མཆོག་དང་། ལས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་གོ། ། དེ་ལ་ཡང་དང་པོ་སྦྱོར་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་དང་རྗེས་སུ་རྣལ་འབྱོར་དང་ཤིན་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་དང་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གནས་བཟུང་བ་དང་། བགེགས་བསྐྲད་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དང་། གཞལ་ཡས་ཁང་བསྒོམ་པ་དང་། ལྷག་པར་མོས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། དོན་དམ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། གདན་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པའོ། ། རྗེས་སུ་རྣལ་འབྱོར་ལ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་དང་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་དབྱེ་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་ལ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་དབྱེ་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་དབྱེ་བའོ། ། ཀུན་བསྡུས་ན་དང་པོའི་སྦྱོར་བའི་དབྱེ་བ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་པོ་མཆོག་གི་དབྱེ་བ་བརྒྱད་དེ་ཕྱག་རྒྱའི་དབྱེ་བ་དང་། ཕྱག་རྒྱ་འདུས་བྱ་བ་དང་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་བཞུགས་པ་དང་། པདྨའི་ནང་དུ་དམ་ཚིག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲོ་བ་དང་། ཕྱི་རོལ་དུ་སྤྲོ་བ་དང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་དབང་བསྐུར་བ་དང་རྒྱས་བཏབ་པའོ། ། ལས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཏེ་ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། བཟླས་པའི་ཆོ་ག་དང་།

First is the preliminary yoga, the supreme king of the maṇḍala, and the supreme king of activities. Regarding these, the preliminary yoga has four aspects: yoga, subsequent yoga, extreme yoga, and great yoga. Among these, yoga has ten aspects: taking possession of a special place, expelling obstructors, meditating on emptiness, blessing the ground of wisdom, meditating on the celestial mansion, the maṇḍala of superior resolve, the ultimate maṇḍala, the differentiation of the seats, the purification of the intermediate state, and meditating on the suchness of the dharmadhātu. Subsequent yoga has two aspects: the differentiation between the samayasattva and the jñānasattva. Extreme yoga has three aspects: the differentiation of blessing the aggregates, elements, and sense bases. Great yoga has three aspects: the differentiation of blessing the body, speech, and mind. In total, there are eighteen divisions of the preliminary yoga. The supreme king of the maṇḍala has eight divisions: the differentiation of the mudrās, the application of the mudrās, the union of the vajra and lotus, the complete descent of all the tathāgatas, the emanation of the samaya-maṇḍala within the lotus, the emanation outside, the bestowal of the irreversible empowerment, and the sealing. The supreme king of activities has twelve aspects: the subtle yoga, the ritual of recitation, and so forth.

བྱ་བ་བྱས་པ་འོད་དུ་ཞུ་བ་དང་། ལྷ་མོས་བསྐུལ་བ་དང་། སླར་ཡང་ལྡང་བ་དང་། ལངས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བསྟོད་པ་དང་། ཚིམ་པར་བྱ་བའི་ཆོ་ག་དང་། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྦྱིན་སྲེག་གི་ཆོ་ག་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཉེ་བར་བསྡུ་བ་དང་། མཆོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་གཏོར་མའི་ཆོ་ག་དང་། གཤེགས་སུ་གསོལ་བའི་ཆོ་གའོ། ། དེ་ལྟར་ཀུན་བསྡུས་ན་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ནི་དབྱེ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་པའོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བས་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་རེ་རེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའོ། ། ཁམས་བཞི་ནི་རེ་རེ་དབྱེ་བ་ལྔ་ཡིས་ཉི་ཤུའོ། ། དབང་པོ་དང་ཡུལ་བཅུ་པོ་ཡང་རེ་རེ་དབྱེ་བ་ལྔ་ཡིས་ལྔ་བཅུ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་སྣང་བས་རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེས་ནི་གང་ཞིག་གིས་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་རྟོག་པའི་རྣལ་འབྱོར་བཀུར་སྟི་དང་བཅས་པར་བསྒོམ་པ་དང་། གང་ཞིག་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འགལ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། གང་ཞིག་ལ་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་པའི་ལྷའི་རྣམ་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། གང་ཞིག་སྣ་ཚོགས་པའི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། གང་ཞིག་བཤང་གཅི་ཉུང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྱོད་པས་གཡོ་བར་མི་ནུས་པ་དེ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པ་སྟེ།

The completion of the activity, the melting into light, the exhortation by the goddess, the re-arising, the praise of the five Tathāgatas upon arising, the ritual for satiation, the ritual for the internal fire offering, the withdrawal of the maṇḍala wheel, the ritual for the torma preceded by offerings, and the ritual for the request to depart. Thus, when all are summarized, the generation stage consists of thirty-eight divisions. Following that, the isolation of the body according to the division of the hundred families is as follows: since each of the five aggregates is the nature of one of the five Tathāgatas, there are twenty-five. The four elements, each divided into five, are twenty. The ten faculties and objects, each also divided into five, are fifty. Through the manifestation of the five wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so forth, there is the division of the hundred families. Abiding in such a generation stage is the meaning of what is called "having reached the perfection of the generation stage." Therefore, those who meditate with reverence upon the yoga of uninterrupted conceptualization, those who are not harmed by worldly opposing conditions such as cold and heat, those for whom the form of the deity with three faces and six arms becomes manifest, those who possess the power for the various collections of activities such as pacification and so forth, those who have little excrement and urine, those who possess compassion, and those who cannot be moved by worldly conduct—these are those who are well-established in the generation stage.

གང་ཞིག་གི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྦྲུལ་གྱིས་གཟུང་བ་དང་སྒོམ་པ་ཙམ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་པའི་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་ཆུང་བ་དང་། ཐོས་པ་ཆུང་བ་དེ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པའི་གང་ཟག་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་གང་གི་ཚེ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་པར་འགྱུར་ན་དེའི་ཚེ་དེ་རྣམས་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐབས་འདི་གསུངས་སོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟ་བུར་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐས་ཀྱི་རིམ་པས་སྐྱེས་པ་འཛེག་ན། དེའི་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བའི་ཁང་བཟང་གི་རྩེ་མོར་ཕྱིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་བཞིའི་སྐས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཟུང་འཇུག་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚིག་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་བཟོ་བཀག་པའི་དོན་དུའོ། ། དགོངས་པ་མ་ཡིན་པའི་བཤད་པའོ། ། ད་ནི་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་རླུང་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་དབྱེ་བ་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་གྱུར་པ། ། རླུང་ཞེས་བྱ་བས་ལས་ཀུན་བྱེད། ། འདི་ནི་རྣམ་ཤེས་བཞོན་པ་སྟེ། ། ལྔ་ཡིས་བདག་ཉིད་བཅུ་ཡང་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་ཆེན་པོའི་མཆོག་གྱུར་ཡིན་པས་དེ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངག་གི་ལྷ་མོའོ། ། འོ་ན་རླུང་དེ་ཕྱིའི་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་གྱུར་པ། །

The intention is that this does not apply to those who are seized by the snakes of afflictions such as attachment, who rely merely on meditation, and who possess the pride of a yogi, or those of small mind and little learning. When individuals who are well-established in the generation stage desire the completion stage, the Blessed One taught this method for them. If one asks how, it is said: "Like the steps of a ladder." Just as when a person climbs a ladder, they reach the very top of a high palace, so too, by means of the ladder of the four methods such as vajra recitation, one will attain the supreme state of union. This is stated as the word of a perfectly enlightened Buddha in order to prevent personal fabrication, as in the previous case. This is the non-intentional explanation. Now, in order to show the suchness of the winds and the suchness of the mantras, as well as the specific characteristics and divisions of the very winds that serve as the support for vajra recitation, it is said: "The life-force of sentient beings, The wind performs all activities. It is the mount of consciousness, Fivefold and also tenfold." Regarding this, the goddess of speech says that because wind is the supreme among the great elements, it is the support for the suchness of the winds and so forth. If one asks, "Is that wind external or not?" it is said: "The life-force of sentient beings."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྲོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་སྲོག་གི་རང་བཞིན་ཏེ། དེས་ཚིམ་པར་གྱུར་ན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་གཡོ་བའི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་ལས་ཀུན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་དང་། འོང་བ་དང་། བསྐུམ་པ་དང་། བརྐྱང་བ་དང་། འཕྱོ་བ་དང་། མནན་པ་དང་། འཛེག་པ་དང་། ཐུར་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། འབྱུང་བ་དང་། འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། མདོར་བསྡུས་པས་གནས་པ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་དང་འགྲོ་བ་རྣམས་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་འོད་ལ་བསྟན་པ་སྟེ། ལས་ཐམས་ཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཀུན་ནི་ཞི་བ་དང་། དབང་དང་། མངོན་སྤྱོད་དང་། བསྐྲད་པ་དང་། རྣམ་པར་སྡང་བ་དང་། གསོད་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་བྱེད་པས་ན་ལས་ཀུན་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཡང་། ཡ་ཡི་དོན་གྱིས་གང་ཅིའང་རུང་། ། དངོས་གྲུབ་འདོད་པས་བྱ་བ་ནི། ། ར་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ཉིད་ཀྱིས། ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་འདི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། རླུང་དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ནི་རྣམ་ཤེས་བཞོན་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་འདི་ཉིད་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་བཞོན་པ་ནི་བཞིར་གྱུར་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དེ་ལ་ཞོན་ནས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དྲུག་པོ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལ་དེས་བསྐུལ་བ་ལ་རག་ལུས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།

This refers to the six classes of beings and the life-force of the form and formless realms, which is the nature of life. When one is satisfied by that, they obtain the name "movement," and not otherwise. Likewise, "performing all actions" refers to going and coming, contracting and extending, leaping, pressing, climbing, descending, and so forth; as well as emerging, entering, staying, and in brief, remaining, sitting, lying down, and walking. This is taught as the light of the nature of Amoghasiddhi, because he performs all activities. Similarly, "all actions" refers to performing pacifying, magnetizing, wrathful, expelling, causing hatred, and killing; thus, he is the "performer of all actions." Furthermore: "Whatever is to be done by one desiring accomplishment, Through the three [syllables] such as Ra and so forth, One should engage in the welfare of beings through the meaning of Ya." This will be explained below. If one asks whether that wind is distinct from consciousness or not: "This is the vehicle of consciousness." This means that this very wind is the vehicle for the six engaging consciousnesses, acting as their support. Because consciousness mounts it, it experiences the six objects, such as form, through the doors of the six sense faculties, such as the eyes. Furthermore, consciousness itself is dependent upon being impelled by that [wind].

གཞན་དུ་ན་དེས་ནི་ལོང་བ་བཞིན་དུ་ཅི་ཡང་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་འཕྱེ་བོ་དང་ལོང་བ་བཞིན་དུ་འདི་དག་ལ་འབྲེལ་པ་ཡོད་ན་དོན་གྱི་བྱ་བ་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིས་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྟ་དང་རྟ་པ་ལམ་དུ་ཞུགས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་འབྲེལ་ན་ཡུལ་བཟུང་བའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་དག་ལ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ཡོད་པ་སྟེ། ཤིང་དང་ཤུན་པ་ལྟ་བུའོ། ། འདི་ཙམ་གྱིས་རླུང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ནོ། ། ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་དང་། ཐུར་དུ་སེལ་བ་དང་། མེ་དང་མཉམ་པ་དང་གྱེན་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ལ་རླུང་བཅུ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་དང་པོ་ཕུང་པོ་ལྔའི་རླུང་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་སྲོག་གི་རླུང་ནི་སྙིང་གར་གནས་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མི་བསྐྱོད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། ། ཐུར་དུ་སེལ་བའི་རླུང་ནི་བཤང་སྒོ་ལ་གནས་པ་སྟེ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། གྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་རླུང་ནི་མགྲིན་པར་གནས་པ་སྟེ། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། མེ་དང་མཉམ་པའི་རླུང་ནི་ལྟེ་བར་གནས་པ་སྟེ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཁྱབ་བྱེད་ནི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚིགས་ལ་གནས་པ་སྟེ།

Otherwise, it would be like a blind person who sees nothing at all. Therefore, just as a cripple and a blind person can accomplish a purposeful task if they are connected, so too, when the wind and consciousness are connected, they possess the capacity to apprehend objects. This explains it in this way: just as a horse and a rider who have set out on a path complete a specific task, so too, when the wind and consciousness are connected, they possess the power to grasp objects. These two have a connection characterized by identity, like a tree and its bark. By this much, the definition of wind has been shown. In order to show its divisions, it is said, "consisting of five natures." These are fivefold: the life-sustaining, the effort-exerting, the downward-clearing, the fire-accompanying, the upward-moving, and the pervasive, according to their divisions. Regarding that, the ten winds are taught in the Mahāyoga Tantra called The Vajra Face. From among those, first the winds of the five aggregates will be explained according to the divisions of their locations and their functions. Among them, the life-sustaining wind resides in the heart and is of the nature of the Tathāgata Akṣobhya. The downward-clearing wind resides in the anus and is of the nature of Ratnasambhava. The upward-moving wind resides in the throat and is of the nature of Amitābha. The fire-accompanying wind resides in the navel and is of the nature of Amoghasiddhi. The pervasive wind resides in the joints of all the limbs.

རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། འདི་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སྲོག་ནི་ནག་པོ་དང་། ཐུར་དུ་སེལ་བ་ནི་སེར་པོ་དང་། གྱེན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དམར་པོ་དང་། མེ་དང་མཉམ་པ་ནི་ལྗང་གུ་དང་། ཁྱབ་བྱེད་ནི་ཀུནྡ་དང་འདྲ་བའོ། ། དེ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁ་དོག་གོ། ། ཆུ་དང་ནམ་མཁའ་མེ་དང་ནི། ། རླུང་དང་དེ་བཞིན་ས་དག་སྟེ། ། སྲོག་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས། ། བློ་དང་ལྡན་པས་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། ཞི་བ་དང་ནི་རྒྱས་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་དབང་དང་མངོན་སྤྱོད་དང་། ། ལས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྟན་པ་སྟེ། ། སྲོག་ལ་སོགས་པ་རིམ་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བའོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་རྩོལ་བའི་ཕྱིར། ། དབང་པོའི་སྒོ་ཡི་སྐུད་པ་ཡིས། ། གང་ཞིག་རྟག་ཏུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ། སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་བཤད་པ་ཡིན། ། རླུང་དང་དེ་བཞིན་བཤང་གཅི་དང་། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ། ཐུར་དུ་སེལ་བྱེད་ཐུར་སེལ་ཏེ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་མཚོན་བྱ་བ། ། བཟའ་བ་དང་ནི་བཅའ་བ་དང་། ། ལྷག་མ་བཏུང་བ་འཇིབ་པ་དང་། ། གང་ཞིག་མཉམ་པོར་འདྲེན་བྱེད་པ། ། དེ་ནི་མེ་དང་མཉམ་པར་བཤད། ། གྱེན་དུ་འགྲོ་ཕྱིར་སྡུད་ཕྱིར་དང་། ། བཟའ་བ་འཇིགས་སོགས་བཟའ་བའི་ཕྱིར། ། དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་སྦྱོར་བས། ། གྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་ལས་ཞེས་བྱ། ། ཁྱབ་པ་དང་ནི་འཛིན་པ་དང་། ། འགྲོ་བ་དང་ནི་འོང་བ་སོགས། །

It is the nature of Vairocana. These should be understood, in their respective order, as the nature of the aggregates of consciousness, feeling, perception, formations, and form. The life-force wind is black; the downward-clearing wind is yellow; the upward-moving wind is red; the fire-accompanying wind is green; and the pervasive wind is like a kunda flower. These are their colors. "Water, space, fire, and likewise wind and earth—these are the natures of the life-force and so forth; the wise should understand them." This explains the purification of the four great elements. "Pacifying, enriching, likewise magnetizing and wrathful—these are taught as all the activities, corresponding respectively to the life-force and so forth." This is the classification of the activities. The functions of these will now be explained: "Because it moves and because it exerts effort, that which always moves through the threads of the sense-gateways is explained as the 'life-force' (prāṇa)." "Wind, as well as feces, urine, the bodhicitta, and so forth—what clears downward is the 'downward-clearing' (apāna) wind, which is to be characterized by the yogi." "Food, snacks, and the remainder of drinks and sips—whatever draws these in evenly is explained as the 'fire-accompanying' (samāna) wind." "Because it moves upward and because it gathers, and because it consumes food and so forth, that which is joined with wisdom is called the 'upward-moving' (udāna) activity." "Pervading, holding, going, coming, and so forth..."

ཚིགས་ནི་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། ། ཁྱབ་བྱེད་ཞེས་བྱ་བཤད་པ་ཡིན། ། དེ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་གནས་དང་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བས་སྲོག་གི་རླུང་གཅིག་པུ་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་བསྟན་ཏོ། ། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་རུ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཅུ་ཡང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་ཕུང་པོའི་རླུང་ལྔ་དང་། དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་གཞན་ཉེ་བའི་རླུང་ལྔ་ཡིན་ནོ། ། ཉེ་བའི་རླུང་ལྔ་ནི་གྱེན་དུ་རྒྱུ་བ་དང་། རྣམ་པར་རྒྱུ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྒྱུ་བ་དང་། རབ་ཏུ་རྒྱུ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྒྱུ་བའོ། ། དེ་ལ་གྱེན་དུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཏེ་གཟུགས་གཟུང་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་རླུང་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཏེ་སྒྲ་གཟུང་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། ། ཡང་དག་པར་རྒྱུ་བའི་རླུང་ནི་སྣའི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཏེ་དྲི་གཟུང་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། ། རབ་ཏུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་ནི་ལྕེའི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཏེ་རོ་འཛིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། ། ངེས་པར་རྒྱུ་བའི་རླུང་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཏེ་རེག་པ་གཟུང་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་སྟེ་ཉེ་བའི་རླུང་རྣམས་ཀྱི་གནས་དང་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། ། རླུང་བཅུ་པོ་དེ་རྣམས་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་བཤད་པའི་རྒྱུད་དགོངས་པ་ལུང་དུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའི་བཤད་པས་གསུངས་ཏེ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་མེ་དང་མཉམ། ། གྱེན་དུ་འགྲོ་དང་ཁྱབ་བྱེད་ཅེས། ། གླང་པོ་རུས་སྦལ་རྩངས་པ་དང་། ། ལྷ་སྦྱིན་དང་ནི་ནོར་རྒྱལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་།

Because it pervades all the joints, it is explained as the "pervasive" wind. This is the teaching on their functions. Thus, through the distinction of location and function, the single life-sustaining wind is shown to be fivefold. Furthermore, in order to explain that very same wind as being tenfold, it is said: "There are also ten." These are the five aggregate winds previously explained, and the other five proximate winds that depend upon the sense faculties. The five proximate winds are: the upward-moving, the thoroughly moving, the correctly moving, the intensely moving, and the definitively moving. Among these, the upward-moving wind resides in the eye faculty and performs the function of apprehending form. The thoroughly moving wind resides in the ear faculty and performs the function of apprehending sound. The correctly moving wind resides in the nose faculty and performs the function of apprehending odor. The intensely moving wind resides in the tongue faculty and performs the function of apprehending taste. The definitively moving wind resides in the body faculty and performs the function of apprehending touch; thus, the distinction of the locations and functions of the proximate winds has been shown. These ten winds are taught through the intentional explanation in the Explanatory Tantra of the Glorious Guhyasamāja, known as the Sandhivyākaraṇa: "Life-sustaining, effort, fire, and equalizing; upward-moving and pervasive; the elephant, tortoise, and lizard; Devadatta and Dhananjaya," and so forth. Furthermore, from the Sarvabuddhasamāyoga Tantra:

སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་རླུང་འདི་རྣམས་གསུངས་ཏེ། ཀོ་ཊ་ཁྱ་དང་ཀོ་ཊ་བཱ། ། ཀོ་ཊ་ཀོ་ཊ་པོ་ཀོ་ར་ཐཱིར། ། ཀོ་ལ་ཁྱ་དང་ཀོ་ལ་ཝ། ། ཀོ་ལ་ཀོ་ལ་ཝ་ཀོ་ལིར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞལ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུད་ལས་དེ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་གསུངས་པ་སྟེ་ཇི་ལྟར་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་རླུང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། དབྱེ་བ་རྣམས་རབ་ཏུ་བསྟན་ནས། རིམ་པ་ལྔ་པོའི་གོ་རིམ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་ཐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། རླུང་གི་དེ་ཉིད་རིམ་གྱིས་ནི། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཡང་དག་འཇུག། སྔགས་ཀྱི་བསྐྱེད་པ་རྟོགས་ནས་ནི། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་རྣམས་ལ་སློབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་དེའི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་དང་པོ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སློབ་པར་འདོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དང་པོ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སློབ་པ་སྟེ། དེ་ནས་དེའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་གོམས་པར་བྱས་པའོ། ། དེ་ལ་ཡང་གོ་རིམ་ཡིན་ཏེ་གོ་རིམ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གོམས་པར་མ་ཡིན་ཏེ། རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་གོམས་པར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་རྒྱུ་དེ་ཡང་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ནས་སྔར་མདོར་བསྟན་པ་དང་། འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལ་སློབ་པ་ནི་སློབ་པའི་དུས་ཙམ་པའོ། །

These winds are taught by way of non-literal terminology: "Koṭakhya and Koṭava, Koṭa, Koṭapoka, and Korathīr; Kolakhya and Kolava, Kola, Kolava, and Kolir." Thus it is said. In the tantra known as the Vajramukha, their names are taught literally, just as was explained previously. Having thus thoroughly demonstrated the characteristics and classifications of the winds, the divisions of the method of vajra recitation will now be taught in order to show the sequence of the five stages: "The reality of the winds is entered correctly through the reality of mantra in sequence. Having realized the generation of mantra, one trains in the vajra recitations." Regarding this, a yogi who wishes to first train in vajra recitation here must first train in the reality of the winds. Then, having mastered that, one should familiarize oneself with the reality of mantra. This is the proper sequence; it is not a lack of sequence. Therefore, it is not the case that one familiarizes oneself with the reality of the winds preceded by the reality of mantra; rather, one should familiarize oneself with the reality of mantra preceded by the reality of the winds. The intention is that the reality of the winds is the cause of the reality of mantra, and that cause must come first. Subsequently, training in the eleven types of vajra recitation—briefly indicated above and to be explained below—is merely the stage of training.

དེ་ལ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཙམ་ཐིག་ལེ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྒོམ་པ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་ཆེན་པོས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་རླུང་ཁོ་ན་དེའི་རང་བཞིན་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་གཟུགས་མེད་པའི་རླུང་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ནང་དུ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་བཤད་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་པའོ། ། རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་རླུང་དེས་སོ་སོར་བརྡབས་ན་སླར་ཡང་ལྡོག་པ་ཡིན་ནོ། ། མངོན་གསུམ་གྱིས་མངོན་པར་མི་འགྱུར་ན་ཡང་ཁྱད་པར་གྱི་རྟགས་མཐོང་བས་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྗེས་སུ་དཔག་གོ། ། རྟགས་དེ་ཡང་ཤིང་དྲུང་ལ་སོགས་པའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་གཡོ་བ་དང་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ལ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། རླུང་སྔོན་པོ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རླུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་མཐོང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིན་དུ་གྲང་བའི་རེག་པས་ཆུ་སྲ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཅན་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་སྣ་རུ་སྒོམ་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་རིགས་ཅན་གྱིས་སྙིང་གར་སྒོམ་པ་དང་། གཏི་མུག་གི་རིགས་ཅན་གྱིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་རྩེ་མོར་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཤར་བའི་རིམ་པས་གཡས་སྐོར་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་འོད་ཟེར་གྱི་ཐིག་ལེ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་སྟེ། རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ནས་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་གོམས་པར་བྱ་སྟེ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྔགས་ཀྱི་དོན་དང་།

Regarding that, the suchness of the winds consists of meditating on the three types of bindus as mere subtle particles, because the winds themselves, which have been completely transformed by great bliss, appear as their very nature. If one asks, "How can formless wind be completely transformed into form itself?" there is no contradiction in explaining it as possessing form for the sake of its inclusion within the aggregate of form. When that wind strikes walls and so forth, it rebounds. Even if it is not directly perceived by the senses, one infers that it possesses form by seeing its specific signs. Those signs are the swaying of flowers and so forth at the base of trees and the hearing of sounds. Even the Vaiśeṣikas speak of its color and shape, such as "blue wind" or "the wind of the maṇḍala," and so on. It is observed that the great elements are completely transformed into one another, just as, for example, water becomes solid through the touch of extreme cold. In that regard, those of the passion family should meditate on the bindu of bodhicitta at the tips of the vajra and lotus; those of the hatred family should meditate on it at the heart; and those of the delusion family should meditate on the bindus of light rays through the sequence of the four maṇḍalas arising at the tip of the conventional nose, with distinctions such as clockwise rotation. This is the suchness of the winds. Then, one should familiarize oneself with the suchness of mantra, which also has four aspects: the meaning of the mantra, and...

སྔགས་ཀྱི་བརྡ་དང་། སྔགས་བཏུ་བ་དང་། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་སྔགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོས་སངས་རྒྱས་ལྔ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་ཀྱི་བརྡ་ནི་སྣ་ཚོགས་པ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་གཙུག་ཏོར་གྱི་རྒྱུད་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དེ་ལ་སྦྲུལ་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་སྭཱ་ཧཱ་དང་ལྡན་པའོ། ། མགོ་མེད་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་མེད་པ་སྟེ་སྭཱ་ཧཱ་དང་ལྡན་པའོ། ། མཐའ་མེད་པ་ནི་སྭཱ་ཧཱ་མེད་པ་སྟེ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། གཉིས་(ག་,ཀ་)མེད་པ་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་སྭཱ་ཧཱ་དང་བྲལ་བའོ། ། གཞན་ཡང་དང་པོར་སྤེལ་བ་ནི་ཨོཾ་དེ་བ་དཏྟ་སྭ་ཤཱནྟིཾ་ཀུ་རུ་ཏཱ་རེ་ཏུཏྟཱ་རེ་ཏུ་རེ་སྭཱ་ཧཱ། བར་དུ་སྤེལ་བ་ནི་ཨོཾ་ཏཱ་རེ་ཏུ་རེ་ཏུཏྟཱ་རེ་དེ་བ་དཏྟ་སྭ་པུ་ཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཏུ་རེ་སྭཱ་ཧཱ། ཐ་མར་སྤེལ་བ་ནི། ཨོཾ་ཏཱ་རེ་ཏུཏྟཱ་རེ་ཏུ་རེ་དེ་བ་དཏྟ་སྭ་ཝ་ཤིཾ་ཀུ་རུ་སྭཱ་ཧཱ། སྙིང་པོ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་སོ་སོར་བསྟན་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ཨོཾ་བཛྲ་དྷྲྀཀ་ཨཱ་ཧཱུཾ་སྭཱ་ཧཱ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ཨོཾ་ཨཱ་བཾ་ཧཱུཾ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྙིང་པོ་བསྐུལ་བ་ནི་དཔེར་ན། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རིག་པའི་སྔགས་ནི་དཔེར་ན། ཨོཾ་ཏཱ་རེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ལེའུ་བཞི་པ་ལས་གསུངས་པའོ། ། གཟུངས་སྔགས་ནི་ན་མཿས་མནྟ་ཀཱ་ཡ་ཝཱཀ་ཙིཏྟ་བཛྲ་ཎི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །

The symbols of mantra, the extraction of mantra, and the suchness of mantra. Regarding these, the meaning of mantra is that the five [syllables] such as the homage express the five Buddhas, and their meanings are Vairocana and the others. The symbols of mantra are diverse and should be understood from the Vajroṣṇīṣa Tantra. In that regard, there are four types, such as the "snake" and so forth: the "snake" is that which possesses both the homage and svāhā; the "headless" is that which lacks the homage but possesses svāhā; the "tailless" is that which lacks svāhā but possesses the homage; and the "without both" is that which is devoid of both the homage and svāhā. Furthermore, there are mantras with insertions at the beginning, such as: oṃ devadattaṃ śāntiṃ kuru tāre tuttāre ture svāhā; with insertions in the middle, such as: oṃ tāre ture tuttāre devadattaṃ puṣṭiṃ kuru ture svāhā; and with insertions at the end, such as: oṃ tāre tuttāre ture devadattaṃ vaśīṃ kuru svāhā. The essence (hṛdaya) is that which the Blessed One taught as the specific meaning to be expressed, for example: oṃ vajradhṛk āḥ hūṃ svāhā. The near-essence (upahṛdaya) is that which expresses a single aspect, for example: oṃ ā vaṃ hūṃ. The invocation of the essence is, for example: oṃ āḥ hūṃ. The knowledge mantra (vidyāmantra) is, for example: oṃ tāre and so forth, as taught in the fourth chapter. The dhāraṇī mantra is, for example: namaḥ samantakāyavākcittavajrāṇi and so forth.

ས་བོན་ནི་ལྷའི་སྐུ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། རང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། ལྷ་མོ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཁྲོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་ཡི་གེ་དང་པོ་རྣམས་སོ། ། ཕྲེང་བའི་སྔགས་ནི་ལས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་སྟེ་དཔེར་ན། ཨོཾ་ཚིནྡྷ་ཚིནྡྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། གོ་བཟློག་པའི་སྔགས་ནི་སྔགས་གཞན་གྱིས་མ་གྲུབ་པའི་ལས་ཀྱི་ཚོགས་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ་དཔེར་ན། ཧཱ་སྭཱ་ཧཱུཾ་ཨཱཿ དྷྲྀཀ་བཛྲ་ཨོཾ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྔགས་བཏུ་བ་ནི་ཞི་བ་དང་དྲག་པོ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་དང་ཕོ་ཉ་མོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་མཐའ་ཡས་པ་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བའི་གྲངས་མེད་པའི་སྔགས་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་བཏུ་བ་ནི་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་ཁོ་ན་ལས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་དེ་ཡང་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་དགུའི་བདག་ཉིད་དེ་ངག་གི་སྤྲོས་པ་མ་ལུས་པའི་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་ནི་མི་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལས་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཀའི་སྡེ་ཚན་ཏེ། དག་པའི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི་མགྲིན་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལས་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཙའི་སྡེ་ཚན་ཏེ་དེ་ནི་གཡོ་བ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལས་མེའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཊའི་སྡེ་ཚན་ཏེ་དེ་ནི་རྣོ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལས་ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏའི་སྡེ་ཚན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་དེ་ནི་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །

The seed-syllable is the cause for generating the body of the deity. One’s own dharma-syllables are the initial letters of the names of the tathāgatas, goddesses, bodhisattvas, and wrathful deities. The garland-mantras are the causes for the collection of activities, such as, for example, oṃ chinda chinda and so forth. The reversed mantras accomplish those collections of activities that are not accomplished by other mantras, such as, for example, hā svā hūṃ āḥ dhṛk vajra oṃ and so forth. As for the extraction of mantras: all the infinite and innumerable mantras, which are like the sky, are extracted from the āli and kāli alone, through the distinctions of male and female messengers and so forth of the peaceful, wrathful, and other deities. This is because there is nothing other than those. The Blessed Mother herself consists of forty-nine letters and is the causal basis for the entire proliferation of speech. The groups beginning with a are of an indestructible nature. From that, the group of ka is the nature of the space element, because it arises from the throat, which is similar to pure space. From that, the group of ca is the nature of the wind element, because it primarily functions as movement. From that, the group of ṭa is the nature of the fire element, because it is sharp by nature. From that, the group of ta arises as the nature of the water element, because it is that which provides satisfaction.

དེ་ལས་སའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་པའི་སྡེ་ཚན་འབྱུང་བ་སྟེ་དེ་ནི་ཆུ་ཡང་དག་པར་སྦྱར་བས་སྲ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པ་ནི་ཡ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་ཏེ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བསྐལ་པའི་མེ་ཡིས་བསྲེག་པར་འགྱུར་ཏེ། སྲེག་པའི་རྒྱུ་ནི་དྲོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྡེ་ཚན་ནོ། ། དེ་ལས་ཡི་གེ་དང་པོ་བསྡུ་བ་ནི་ཡི་གེ་དང་པོ་བརྒྱད་པ་ཁོ་ནས་སོ། ། བརྒྱད་པོ་དེ་ཡང་ཨ་ག་མ་བཞི་པོ་ལ་བསྡུ་བ་དང་། ཡི་གེ་བཞི་པོ་དེ་ཡང་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་ལ་བསྡུ་བ་སྟེ་དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་དང་འཇུག་པ་དང་གནས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་སྔགས་བཏུ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཇི་སྲིད་ཡ་ར་ལ་བྷ་ཧའི་བར། ། ཀ་ཁ་གྷ་མཐའ་ན་ཛའི་མཐའ། ། ད་དྷ་ཏ་མཐའ་མ་མཐར་བཅས། ། དེ་དེའི་རྩ་བ་ཡི་གེ་གསུམ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་མི་འཇིག་པ་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་བརྗོད་བྱ་རྗོད་པའི་ཐབས་དང་བྲལ་བ་འབའ་ཞིག་པ། དྲི་མ་མེད་པ་མཐའ་ཡས་པ་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་ལས་འབྱུང་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་འཇིག་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཡི་གེ་གསུམ་མོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྔགས་ཐམས་ཅད་ནི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་དང་། མ་ནིང་གི་རང་བཞིན་ཏེ།

From that, the group of letters whose nature is the earth element arises, for it is solidity through the perfect application of water. Thus, the group of letters beginning with ya and so forth, which serve as the basis for the collection of syllables through the nature of the great elements, is the nature of the vessel-like world. The vessel-like world is to be consumed by the fire of the eon, and the cause of that burning is the group of letters of heat. From that, the extraction of the first letter is by means of the eighth letter alone. Those eight are also condensed into the four agamas, and those four letters are condensed into the three letters oṃ āḥ hūṃ. In that way, those three letters, which are the nature of arising, entering, and abiding, are taught as the extraction of the mantra itself. As it is said: "From ya, ra, la, and va up to ha; ending with ka, kha, ga, and gha; ending with na and ja; ending with da, dha, ta, and tha—the root of each of those is the three letters." This is because it occurs thus. The suchness of mantra is indestructibility; for it is said that suchness, the ultimate truth, is the naturally luminous suchness, stainless and infinite like space, being solely devoid of the means of expression and the expressed. Likewise, all mantras arise from the āli and kāli, and their suchness is the three letters that arise from destruction. For all mantras are of the nature of female, male, and neuter.

ཇི་བཞིན་དུ་ཐོབ་པའི་མན་ངག་གིས་ཡི་གེ་གསུམ་ལ་ཞུགས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཡི་གེ་གསུམ་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་བྱ་བ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་གསུམ་སྦྱར་བས་ལྟའི་སྐུ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་འབྱུང་བ་དང་། འཇུག་པ་དང་། གནས་པའི་རིམ་པས་ལུས་པོ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དབང་པོ་གཉིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་སུ་འོག་ཏུ་ཁ་བལྟས་པར་གྱུར་ཏེ། གསང་བའི་སྣའི་རྩེ་མོ་ལས་ཤུ་ཀྲའི་གཟུགས་སུ་བྱུང་སྟེ་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྟེང་དུ་འགྲོ་ཞིང་དབང་པོའི་སྒོ་རབ་ཏུ་སད་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་སྒོ་ནས་གཡས་དང་གཡོན་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་ཕྱུང་སྟེ། འབད་པ་མེད་པར་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་བྱས་ལ་སྔ་མའི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཉིན་དང་མཚན་མོའི་རིམ་པས་བཟླས་པའི་གྲངས་ཉེ་བར་མཚོན་ལ། ཆུ་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤར་བས་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་ངག་གི་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བཟླས་པ་བྱས་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་སྦྱང་བ་དང་སད་པ་དང་འབར་བའི་རིམ་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྦྱངས་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་ནད་མེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་བྱས་ལ་མཐའ་རུ་མི་འཇིག་པ་ལ་ཞུགས་ཏེ།

By means of the pith instructions as they were obtained, one enters the three syllables; therefore, the three syllables are the masters of all mantras. Now, the functions of the three syllables will be explained. First, by joining the three, the body of the deity is generated. Those very three syllables sustain the body through the sequence of arising, entering, and abiding. Together with the vowels and consonants, at the time of the union of the two organs, they turn downward and emerge from the tip of the secret nose in the form of śukra, thereby generating the realm of sentient beings. Together with the vital breath and effort of all sentient beings, they move upward; once the gates of the senses are fully awakened, they are emitted through the gates of the conventional nose in the sequence of the right, left, and so forth. By performing the vajra recitation without effort, one purifies the obscurations of previous karma. By means of the sequence of day and night, they indicate the number of recitations; and by relying on the colors—white and so forth—produced by the rising of the maṇḍalas of water and so forth, they perform all activities such as pacification. By performing the recitation through the characteristics of verbal recitation in the form of the syllables as they are conceptually analyzed, and by relying on external activities such as colors and so forth, they perform all activities such as pacification. By means of the sequence of purification, awakening, and blazing, external substances and so forth are thoroughly purified, and the yogi is rendered free from disease. Having performed all of this, one finally enters the indestructible.

སླར་ཡང་ཐ་མལ་པའི་ལུས་པོ་ལ་བརྟེན་ཏེ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཡང་དག་འཇུག། ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྔགས་ཀྱི་བསྐྱེད་པ་རྟོགས་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཤེས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་བཟླས་ནས་རྣལ་འབྱོར་པ། ། སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཡང་དག་མཐའ་ནི་རྣམ་པར་སྦྱངས། ། ཡང་དག་མཐའ་ལས་ལངས་ནས་ནི། ། གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་འཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཟུང་འཇུག་ཏིང་འཛིན་ལ་གནས་ནས། ། སླར་ཞིང་གང་ལ་འང་མི་སློབ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་མ་ནིང་གི་བཟླས་པའི་མཐར་འོད་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ལ་གནས་ནས་སེམས་ལ་དམིགས་པས་ནི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་རྣལ་འབྱོར་པས་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པར་བྱས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་པས་གཉིས་པས་སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་སྔར་བསྟན་པའི་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པ་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་སྟེ། ཐབས་གཉིས་པོས་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཐབས་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་རིམ་པ་དེ་ཉིད་ལ་འོག་ནས་གསལ་པོར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཐབས་གཉིས་པོ་དེ་མེད་ན། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་མཚོན་པར་མི་ནུས་ཏེ།

Furthermore, relying upon the ordinary body, one performs everything in that same manner; this is the meaning of the phrase, "correctly entering the reality of mantra." Regarding the phrase, "having realized the generation of mantra," it means that by having reached the perfection of the reality of mantra, one knows it without doubt; this refers to the meaning of the "vajra recitation" of speech. Now, in order to show the sequence of the second stage and so forth, it is said: "Having performed vajra recitation, the yogi Will attain focus upon the mind. Abiding in the illusion-like samādhi, The ultimate reality is thoroughly purified. Having arisen from the ultimate reality, Non-dual wisdom will be attained. Abiding in the samādhi of union, One no longer trains in anything further." The meaning of this is as follows: Abiding in vajra recitation means that at the conclusion of the neuter recitation, one abides in the nature of clear light. By focusing upon the mind, the yogi will attain the purity of mind. This is because, for a time, the yogi first isolates the body through the generation stage, isolates speech through the stage of vajra recitation, and then, through the second stage, attains the isolation of mind. Furthermore, this is attained through the two methods previously explained—the stage of mantra and the stage of mudrā—and not otherwise. These two methods will be explained clearly in that very sequence below. If those two methods are absent, the nature of the mind cannot be illustrated.

གཟུགས་དང་པོ་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཕགས་པ་ལྷའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་མཚོན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། བརྟག་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སེམས་དེའི་རང་བཞིན་ནམ་དབྱེ་བ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་བླ་མས་དེའི་རང་བཞིན་བདག་ལ་བཤད་དུ་གསོལ། ། དེ་ནས་བླ་མས་སློབ་མའི་ཚིག་གསན་ནས། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་གང་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ལ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དྲིས་པ་དེ་ཉིད་ཁྱོད་ལ་མདོ་སྡེ་དང་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོའི་ཚད་མ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་སེམས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་རྣམ་པར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་འདོད་ན་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བར་གནས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་རྒྱུར་གྱུར་པ། དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་མཐོ་རིས་དང་། ཐར་པ་དང་། གཡོ་བ་དང་། མི་གཡོ་བ་དང་། གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་དང་། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་འཁོར་ལོ་དང་། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། བུད་མེད་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། མ་ནིང་དང་། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་སྟེ་མདོར་ན་ཁམས་གསུམ་པའི་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །

This is because form does not initially exist as color and so forth. The noble Āryadeva also spoke thus: "The nature of the mind is not something to be characterized. Since it lacks form, color, shape, conceptualization, and so on, its nature or divisions cannot be known; what need is there to mention its purity?" Therefore, "Blessed Vajra Guru, please explain its nature to me." Then, having heard the disciple's words, the Guru said: "O Mahāmati, excellent, excellent! As for that nature of the mind which you have asked me about, I shall explain it to you in detail, following the Sūtras and Tantras. First, I shall cite the authority of the Laṅkāvatāra Sūtra: 'Furthermore, Mahāmati, if a Bodhisattva Mahāsattva wishes to fully understand the sphere of activity consisting of the aspects of the grasped and the grasper as perceived by the mind, they should abide free from attachment and so forth.' In that regard, the three consciousnesses are the cause of all things without exception. For example, the higher realms and liberation; the moving and the non-moving; the grasped and the grasper; the wheel of dependent origination consisting of the twelve links; virtuous and non-virtuous conceptualizations; light and darkness; female, male, and neuter; and the internal self's birth, abiding, and destruction—in short, the spheres of activity of the faculties of the three realms are the three consciousnesses."

བཟང་པོ་སྐྱོང་བས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཀྱེ་བཟང་པོ་སྐྱོང་གང་ཞིག་རྫུ་འཕྲུལ་འདི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། གང་ཞིག་ལས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབང་གིས་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དེ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་རྟེན་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་གོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འདི་ནི་བྱེད་པ་པོ་སྟེ་ལུས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འདི་ཉིད་ཟད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འདི་ནི་བློ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ལུས་ལ་བརྟེན་པ་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འདི་ཉིད་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བར་མཐོང་བར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ནི་དྲི་ངན་མི་གཙང་བ་དང་། དྲི་བཟང་པདྨ་ལ་སོགས་པ་ལྟུང་ན་ཡང་། དེ་ལ་ཡང་དྲི་ངན་པ་དང་དྲི་བཟང་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འདི་ཡང་མི་གཙང་བ་དང་ཕག་གི་སྐྱེ་གནས་ལ་སོགས་པ་རུ་སྐྱེ་བ་ལེན་ན་ཡང་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་གྱིས་གོས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཁྱབ་བྱེད་ཡིན་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་སྐྱོན་གྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་བརྗེད་ནས་འགྲོ་བ་དྲུག་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ནོར་ནི་འཕྲོག་པའི་རྐུན་མ་ཀུན་ལ་བདག་མི་འཇིགས། ། དེ་རྣམས་ནོར་ནི་འཕྲོགས་ཏེ་དེ་ཡང་བདག་ལ་མེད། ། ཡིད་ལ་དགེ་བའི་ནོར་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསགས། །

Also, from the Sūtra Requested by Bhadrapāla, the Blessed One declared: "O Bhadrapāla, that which enters by the power of the karma of miraculous power, and that which enters by the power of consciousness in accordance with karma—this consciousness element enters into various supports. This consciousness element is the agent because it produces the body. This very consciousness element is inexhaustible because it relies upon the dharmadhātu. This consciousness element is endowed with intelligence because it recollects everything that relies upon the body. This very consciousness element should be viewed as being like the rays of the sun. For example, even if the rays of the sun fall upon foul odors, impurities, or fragrant lotuses and the like, they have no perception of foul odors, fragrant odors, or the like. Likewise, even if this consciousness element takes birth in impure places or the womb of a pig and so forth, it is not stained by their defects. Thus, although these three consciousnesses are all-pervasive, they forget their own nature due to natural defects and cause the realm of sentient beings to wander slowly through the coming and going of the six realms. As it is said: 'I am not afraid of any thieves who steal my wealth; They may steal the wealth, but I do not possess it. I have repeatedly accumulated the wealth of virtue in my mind.'"

རང་བཞིན་ལས་བྱུང་རྟོག་པས་ཅིག་ཅར་དེ་འཕྲོག་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་སོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ལས་བྱུང་བ་ནི་རང་བཞིན་ཁོ་ནའོ། ། རང་བཞིན་དེ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཆགས་པ་བྲལ་བ་དང་། ཆགས་པ་བར་མ་དང་ཆགས་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བ་སུམ་ཅུ་གསུམ་མོ། ། ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཆགས་པ་དང་ཆགས་པ་བར་མ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་བཞི་བཅུའོ། ། མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཆགས་པ་བར་མ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་བདུན་ནོ། ། འདི་རྣམས་མཚན་མོ་དང་། ཉིན་མོ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུར་འགྱུར་རོ། ། འདི་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། ། ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི། གཟུགས་ཁོ་ན་བདག་དང་། གཟུགས་ལ་བདག་དང་། བདག་ལ་གཟུགས་དང་། གཟུགས་དང་བདག་མེད་པ་དང་བུད་ཤིང་བཞིན་དུ་ཐ་མི་དད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་སྦྱར་ན་ལྟ་བ་ཉི་ཤུར་འགྱུར་རོ། ། དེ་རྣམས་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུར་འགྱུར་རོ། ། རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་ཏེ་ཀུན་བསྡོམས་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། ། དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་།

"...because it is said: 'The conceptualizations arising from the nature simultaneously seize that.'" In this context, "conceptualizations" refers to the mental factors of virtuous, non-virtuous, and neutral phenomena. If one asks what these are like: "arising from the nature" means they are the nature itself. Those natures are of three types: the nature of insight, the nature of method, and the nature of ignorance. Among these, the nature of insight consists of the absence of attachment, moderate attachment, great attachment, and so forth—these are the thirty-three that will be explained below. The nature of method consists of attachment, moderate attachment, and so forth—these are the forty. The nature of ignorance consists of moderate attachment and so forth—these are the seven. These become one hundred and sixty nights and days. These become all the afflictions and the sixty-two views. As for the classification of the sixty-two views: [they are] "form alone is the self," "the self is in form," "form is in the self," and "form and the self are non-existent and inseparable, like firewood and fire." Applying this to feeling, perception, mental formations, and consciousness results in twenty views. By dividing these into the three times of past, present, and future, they become sixty views. With the addition of the two views of eternalism and nihilism, there are sixty-two views in total. Therefore, [they include] the afflictions, the secondary afflictions, and so forth.

ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དང་མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་གསུམ་པོ་ལས་ཐ་མི་དད་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུ་བར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་རྣམས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འཁོར་བ་ལ་འཁོར་བར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྩད་པའི་གནས་ནི་མ་གཏོགས་པའི། ། གར་གྱི་ས་དེ་གང་ཡང་མེད། ། སྣ་ཚོགས་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས། ། གང་དུ་སེམས་ཅན་གར་མི་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྟོང་པ་དང་། ཤིན་དུ་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་དང་། མ་རིག་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་ཆགས་བར་མ་དང་། དམན་པ་དང་། རྣོ་བ་དང་། བར་མ་དང་། ཟླ་བ་དང་། ཉི་མ་དང་། མུན་པ་དང་། མཚན་མོ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། མཚམས་དང་། བུད་མེད་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། མ་ནིང་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་རྣམས་ཀྱིས་བརྡར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་སྔར་བསྟན་པའི་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པའམ། སྔགས་ཀྱི་རིམ་པས་དག་པར་བྱས་ལ་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བར་རྣལ་འབྱོར་པས་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། རིམ་པ་གསུམ་པའི་གོ་རིམ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་དང་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་སྟེ།

All views are inseparable from the three natures of insight, method, and ignorance, and should be subsumed within them. Therefore, all mental factors are exclusively these natures. The three consciousnesses bound by these natures wander in saṃsāra. As it is said: "There is no stage for a dance except the root; where else could sentient beings not dance through the various distinctions of karma?" Thus it is. These three consciousnesses are also designated by such terms as mind, intellect, and consciousness; emptiness, great emptiness, and total emptiness; appearance, increase of appearance, and near-attainment of appearance; insight, method, and ignorance; freedom from passion, passion, and intermediate passion; inferior, sharp, and middling; moon, sun, and darkness; night, day, and twilight; woman, man, and neuter, and so forth. Furthermore, having purified them through the previously explained stages of the mudrās or the stages of mantra, the yogi shall abide in the luminosity of the mind, which is free from the entire collection of natures. In order to explain the sequence of the third stage, it is said: "Abiding in the illusion-like samādhi." In this context, there are the stages of the generation stage, vajra recitation, and mental focus.

གསུམ་པོས་ལུས་ངག་ཡིད་རྣམ་པར་དག་ལ་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཆད་པའི་ཕྱོགས་སྤང་བའི་ཕྱིར་དང་། བསྐལ་པའི་བར་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་པའི་བྱང་ཆུབ་བཞིན་དུ་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ་དེས་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་དང་འདྲ་བའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་སྐུ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་པར་ནུས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་སྣང་བ་མེད་པ་ཡིན་ན་ཡང་སྣང་བ་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་ལས་ཁ་དོག་ལྔའི་འོད་ཟེར་གྱི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་དང་། དེ་ནས་ཟླ་བའི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བ་དང་། དེ་ནས་ཉི་མའི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བ་དང་། དེ་ནས་དགོངས་ཀའི་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བ་སྟེ། ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལྷའི་སྐུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་རྨི་ལམ་དང་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། དེས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུའོ། ། འོ་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཇི་ལྟར་ཕྱག་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྣང་བ་མ་རྟོགས་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྣང་བ་དེ་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་གང་དང་གང་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ།

These three purify body, speech, and mind, and are endowed with the fruit of former aspirations. In accordance with the teachings of Maheśvara, in order to abandon the side of nihilism and to act for the benefit of beings for the duration of an eon, the yogi abides in the illusion-like samādhi, having completely abandoned the truth of cessation as in the enlightenment of the śrāvakas. If one asks: "How can the body of Vajradhara, which is like Indra’s bow, be generated by that which is equal to space for as long as it endures?" It is said: Although consciousness is by nature without appearance, its nature is mere appearance. In that regard, first, from the luminosity of the mind, there appears the form of light rays of five colors; then, an appearance like the moon; then, an appearance like the sun; and then, an appearance like the light of twilight. Through the unification of all these, the divine body of the nature of mind, endowed with the supreme of all aspects, is born. This is also illustrated by the twelve examples, such as dreams and illusions; thus, it is the Buddha’s body of the nature of mind. If one asks: "How can formless wisdom appear as entities such as hands and so forth?" It is said: Without realizing appearance, the five aggregates, such as form and so forth, would not be perceived; furthermore, that appearance is a general property of wisdom. Therefore, whatever appears is a manifestation of wisdom.

སྣང་བ་མེད་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྒྱུ་མའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་དང་འདྲ་བ་ནི་ཁ་དོག་ལྔ་པོ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བ་ནི་མེད་པ་ཡིན་ན་ཡང་དོན་གྱི་བྱ་བ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྨིག་རྒྱུ་དང་འདྲ་བ་ནི་མིག་ཙམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆུ་ཟླ་དང་འདྲ་བ་ནི་གཅིག་ཡིན་ཡང་དུ་མར་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བྲག་ཅ་དང་འདྲ་བ་ནི་ཆོས་བསྟན་པ་རྣམས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྤྲུལ་པ་དང་འདྲ་བ་ནི་སོ་སོར་སྣང་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་འདྲ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བ་ནི་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མིག་འཕྲུལ་དང་འདྲ་བ་ནི་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དང་འདྲ་བ་གཅིག་ཡིན་ན་ཡང་དུ་མར་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆུའི་ཆུ་བུར་དང་འདྲ་བ་ནི་མཐོང་བར་འགྱུར་ན་ཡང་ནང་དུ་སྙིང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་མའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ལ་ཇི་སྲིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་གནས་ཀྱི་བར་དུ་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྤྱོད་ལམ་བཞི་དང་། སྒེག་པ་ལ་སོགས་པའི་གར་གྱི་ཉམས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་རྣམས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་དང་།

This is because it transcends the form of wisdom that is without appearance. That wisdom body should, for a time, be correlated with the twelve examples of illusion: it is like Indra’s bow because it transcends the existence and non-existence of the five colors; it is like a dream because it performs purposeful activity despite being non-existent; it is like a mirage because it is the domain of the eye alone; it is like the moon in water because, though it is one, it appears as many; it is like an echo because the teachings of the Dharma transcend existence and non-existence; it is like an emanation because it is a mere individual appearance; it is like a city of gandharvas because it is completely surrounded by the various members of the maṇḍala; it is like a reflection in a mirror because it cannot be grasped as either identical to or different from that [wisdom]; it is like an optical illusion because it perishes upon being seen; it is like a firebrand’s circle because, though it is one, it appears as many; it is like a bubble on water because, although it is seen, it lacks any internal essence; and it is like an illusion because it serves the welfare of sentient beings. Through these twelve examples of illusion, in order to manifest the relative truth, until one dwells at the heart of enlightenment, there are the four modes of conduct similar to those, the activities primarily consisting of the dramatic sentiments such as the erotic, and the mudrās.

དཀྱིལ་འཁོར་དང་། བཟླས་པ་དང་། གཏོར་མ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་དང་། རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་། མཆོད་པ་དང་། དབང་བསྐུར་བ་དང་། སྤྱན་འདྲེན་པ་དང་། བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དང་། གཤེགས་སུ་གསོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་དང་། དང་པོ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་བསྟན་པའམ། དགོངས་པའི་དོན་དུ་དེ་ཉིད་བསྒོམ་པར་སྤྱོད་པ་དང་། མ་ལུས་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་སྤྱོད་པ་བྱེད་ན་ཡང་། དེ་ལ་ཞེན་པ་མེད་ན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་ཡང་ཆགས་ན་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་སྦྱང་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་རིམ་པ་བཞི་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གལ་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་གནས་ན། དེའི་ཚེ་སྒྱུ་མ་ཁོ་ན་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཐལ་བར་གྱུར་མོད་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད་ཅེ་ན་དེ་ཡང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་སྒྱུ་མ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་སྤྲུལ་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། བུམ་པ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྣང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། སྒྱུ་མ་དེ་ནི་ཁྱབ་བྱེད་ཡིན་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཐ་དད་པར་སྨྲ་བའོ། ། སྒྱུ་མའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ།

Regarding the maṇḍala, recitation, torma offerings, fire rituals, consecrations, offerings, empowerments, invitations, requests to remain, requests to depart, and so forth; or the teaching of the three samādhis such as the initial application; or practicing the meditation on suchness for the sake of the intended meaning; or even if one engages in the conduct of the six perfections, such as generosity without exception—if one is without attachment to these, one will abide in the illusion-like samādhi. If one is attached to that as well, it becomes accompanied by objective apprehension. Therefore, in order to purify that, the fourth stage is taught. If a yogi who has realized the illusory nature were to abide in that samādhi, then at that time, it would follow that illusion itself is enlightenment. If one asks, "Even if it follows so, what fault is there?" that is also not correct, because suchness, which is naturally luminous, transcends conceptualizations such as illusion. If that illusion were suchness, then it would follow that a conjured city is suchness. Suchness is free from the elaborations of all conceptualization; it does not appear as a localized entity like a vase. If one argues, "Illusion is all-pervasive and does not abide in one place," if that were so, because it would be the domain of many conceptualizations, it would be asserted as being utterly distinct. Even the twelve examples of illusion are accompanied by elaboration.

ཡུལ་སོ་སོར་སྣང་བའི་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཇི་སྲིད་བསྒོམ་པའི་སྦྱོར་གྱུར་ན། ། དེ་སྲིད་ལས་ནི་དང་པོ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་དང་། བློ་དང་སྒྲ་དག་ཀུན་རྫོབ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཡང་སྦྱང་བར་བྱ་སྟེ། འོད་གསལ་བས་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྟ་བུའོ། ། དེའི་དོན་དུ། ཡང་དག་མཐའ་ནི་རྣམ་པར་སྦྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡང་དག་པ་ནི་བདེན་པ་སྟེ་དོན་དམ་པའོ། ། དེ་ཉིད་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་སྟེ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རྣམ་པར་སྦྱང་བས་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མི་སྣང་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་དཔེར་ན་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའམ། ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའམ། རིལ་པོར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྒྱུ་མའི་སྐུ་འོད་གསལ་བའི་བསྐལ་པའི་མེ་ཡིས་མི་སྣང་བར་བྱས་ན་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། བདག་ལ་བྱིན་བརླབ་མ་གཏོགས་པའི། ། རིན་ཆེན་གཞན་ནི་ཡོད་པ་མིན། ། གལ་ཏེ་འོད་གསལ་དག་འགྱུར་ན། ། མེ་ཡིས་དག་པའི་ནོར་བུ་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ལོ་ནི་བཅུ་དྲུག་མ་ཐོབ་ནས། ། གཟུགས་དག་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དགའ་བྱེད། ། དེ་ནི་པང་དུ་བཞག་ནས་སུ། །

This is because of the distinction of objects appearing individually. Therefore, the illusion-like samādhi belongs exclusively to the side of the conventional and is not otherwise. As it is said: "As long as one is engaged in the application of meditation, for that long, in the first stage..." and because it is said: "The intellect and sound are conventional." Therefore, those who abide in the completion stage must also purify that [illusion-like samādhi], just like the immovable samādhi of clear light. For that purpose, it is said: "The ultimate reality is to be purified." "Ultimate" (yang dag) means truth, the ultimate truth (paramārtha). Because that is the finality. The "ultimate reality" (yang dag pa'i mtha') is suchness, the naturally luminous nature. By purifying the ultimate reality—the ultimate truth—one must cause the illusion-like samādhi to cease appearing. In this regard, for example, whether by the stage of external awakening, the stage of internal awakening, the samādhi of total apprehension, or the samādhi of subsequent destruction, when the illusory body is made to cease appearing by the fire of the aeon of clear light, it becomes completely pure. As it is said: "Apart from the self-consecration, there is no other jewel. If it becomes pure through clear light, it is like a gem purified by fire." If one asks, "What then is the external awakening?" it is said: "Having obtained a sixteen-year-old, whose form is pure, beautiful, and pleasing, having placed her upon one's lap..."

དེའི་དབུས་སུ་སྤྱོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། འོ་ན་ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་ནུབ་འགྱུར་ཚེ། ། སྒྲུབ་པ་ལ་ནི་བརྩོན་བྱ་སྟེ། ། སྐྱ་རེངས་ཤར་བའི་དུས་སུ་ནི། ། སྒོམ་པའི་མཆོག་གིས་གྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། རིལ་པོར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། མགོ་བོ་ནས་ནི་རྐང་པའི་བར། ། ཇི་སྲིད་སྙིང་གར་ཕྱིན་པའི་བར། ། རྣལ་འབྱོར་ཡང་དག་མཐའ་ལ་འཇུག། རིལ་པོར་འཛིན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྒྱུ་བ་དང་ནི་མི་རྒྱུའི་བར། ། དང་པོ་འོད་གསལ་བར་བྱས་ཏེ། ཕྱི་ནས་དེ་བཞིན་བདག་ཉིད་བྱེད། ། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་རིམ་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་བསྒོམས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་སྒོམ་པ་བཞིན་དུ་ཆད་པའི་ལྟ་བ་བོར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱོན་དེ་ཉིད་སེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཐ་མི་དད་པའི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཞིག་སྒོམ་པའི་བྱ་བ་བྱས་པས་གང་ལ་ཡང་སློབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཟུང་འཇུག་ཏིང་འཛིན་ལ་གནས་ནས། ། སླར་ཞིང་གང་ལའང་མི་སློབ་བོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཟུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། སྒྱུ་མའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་རོ།

"In the center of that, one should practice," so it is said. If one asks, "What then is the inner awakening?" it is said: "When the vajra sun has set, one should exert oneself in the practice; at the time of the dawn's rising, one will achieve accomplishment through the supreme meditation." So it is said. If one asks, "What is the meditative concentration of 'total apprehension'?" it is said: "From the head down to the feet, until reaching the heart, the yogi enters the reality-limit; this is explained as 'total apprehension.'" So it is said. If one asks, "What is the meditative concentration of 'subsequent dissolution'?" it is said: "First, having made the moving and the non-moving into clear light, one subsequently makes oneself likewise; this is the stage of subsequent dissolution." So it is said. Thus, if one meditates on the reality-limit, the view of nihilism is abandoned, just as one meditates on the eighteen emptinesses. In order to eliminate that very fault, one should meditate on the stage of union, in which the conventional and the ultimate are inseparable. To demonstrate that by performing the act of meditation, one does not train in anything else, it is said: "Abiding in the meditative concentration of union, one does not train in anything further." In that context, "union" refers to the conventional truth and the ultimate truth. Therein, the conventional truth is the wisdom body, the illusion-like meditative concentration arising from the stage of self-consecration, because it is obscured by the conceptualization of illusion.

། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་སྟེ་རིམ་པ་བཞི་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་དག་གཉིས་རིམ་པ་གང་ལ་ཐ་མི་དད་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་སྟེ། མི་སློབ་པའི་རང་བཞིན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་དང་། ཐ་མི་དད་པའི་རང་བཞིན་དང་། རྩེ་གཅིག་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་ཟུང་འཇུག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། དེ་ལ་གནས་ན་གང་ལ་ཡང་མི་སློབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་དང་པོར་སློབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་ནས་གང་ལ་ཡང་སློབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྒྲ་འབྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ཤེས་བྱ་དང་ཁྱད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནམ་མཁའི་མཐིལ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལས་རྗེས་སུ་ཐོབ་པའི་ཤེས་པས་སྒྱུ་མ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། གཟུགས་བརྙན་དང་། ཆུ་ཟླ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ས་འདིར་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་རིམ་པ་ལྔ་པའི་གོ་རིམ་རབ་ཏུ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཟུང་འཇུག་རིམ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའང་དེ། ། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་པའི། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་དེ་ནས་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

The ultimate truth is naturally luminous and is to be attained through the fourth stage. The stage in which those two become inseparable is the stage of union; its nature is that of the state of no-more-learning, characterized by the level of a buddha. That itself is the samādhi of union, which is the samādhi that has become the nature of non-abiding nirvāṇa, the nature of inseparability, and the nature of one-pointedness. The verbal meaning is that when one abides in that, one is called "one who has no more to learn," because for that yogi there is nothing further to be meditated upon. Because the Blessed Buddhas were initially possessed of training, they subsequently have no more training in anything, just like a finished carving. For that very reason, it is said: "Because there is no difference from the objects of knowledge, wisdom sees all phenomena as being like the expanse of space." Through the subsequently attained knowledge, one sees all phenomena as being like an illusion, a mirage, a reflection, the moon in water, and a city of gandharvas; this is explained as the stage of union on this level of omniscience. Having thus clearly shown the sequence of the five stages, now, in order to show the benefits of the stage of union, it is said: "This is the perfected yogi; he is also the great Vajradhara. Endowed with the supreme of all aspects, he then becomes omniscient." Thus it was spoken.

འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་གིས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྒྲ་ཐམས་ཅད་ནི་ངེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་འདི་ཁོ་ན་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྟེ། མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པས་སོ། ། ཉེ་བར་བཏགས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་གིས་བྱས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཚེ་མར་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའང་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་འདི་དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་བྱ་བ་དང་། ཆོས་ཅན་དང་། ཆོས་ཉིད་ཐ་མི་དད་པའི་ངོ་བོར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་བསྟན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་པའི། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་དེ་ནས་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྟོབས་བཅུ་དང་མི་འཇིགས་པ་དང་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བརྒྱན་པའི་སྐུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྐུ་མ་ལུས་པའི་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་མཁྱེན་པའི་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་མཐར་ཐུག་པའི་བཤད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་བཤད་པའི་ཕྱིར། འདས་པ་དང་ནི་མ་འོངས་དང་། ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྲིད་གསུམ་ནི། ། འོད་གསལ་བས་ནི་རྣམ་དག་པས། ། སྐད་ཅིག་དེ་ལ་མ་ལུས་མཐོང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྐད་ཅིག་མས་མ་ལུས་པ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། །

The term "this" should be understood as referring to the stage of union by way of all names. In that regard, because it is said that "all sounds possess certainty," this very stage of union is the perfected yogi, for it is the nature of the path of no-more-learning. The presentation of vajra recitation and so forth as the completion stage itself is done through metaphorical designation. That metaphorical designation is made by way of the distinction between cause and effect, just as, for example, a lamp is [designated as such]. For that very reason, it is said: "He is also the Great Vajradhara." This means that whoever [attains] this stage of union should understand that he is the Great Vajradhara, in the sense of the non-dual essence of the knower and the known, and of the phenomenon and the nature of phenomena. Having shown the dharmakāya, the saṃbhogakāya is now to be shown: "Endowed with the supreme of all aspects, he then becomes omniscient." This means that the body adorned with the ten powers, the fearlessnesses, the major marks, and the minor signs—the body of omniscience—will arise from this very stage of knowing the nature of all sentient beings of the three realms without exception; this is the ultimate explanation. To explain the miraculous powers of that very [stage], it is said: "The three existences of the past, the future, and the present, through the purity of luminosity, are seen without exception in a single instant." The grammatical connection is: "In a single instant, they are seen without exception."

སྐད་ཅིག་མ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའི་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། དེ་ཡང་འདིར་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ་སྐད་ཅིག་སེ་གོལ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་། རིམ་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་ཅིག་ཅར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལེགས་གནས་ཤིང་། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་རྣམས་ལ། ། ཐབས་འདི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། ། སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟ་བུར་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་འདི་གསུངས་སོ། ། འོད་གསལ་བས་ནི་རྣམ་དག་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པས་ཐོབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞི་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ལས་མ་ལུས་པ་མཐོང་བ་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཁམས་རྣམས་ནི་དོན་མང་པོ་དང་ལྡན་པས་མཐོང་བ་ནི་འདིར་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་དོན་དུའོ། ། མ་ལུས་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྲིད་པ་གསུམ་དུ་གནས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གང་ཞིག་མ་འོངས་པ་དང་། འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་རྩོམ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་རྒྱུ་གང་འགྱུར་བ་དང་། རྐྱེན་དང་། རྣམ་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། བདག་པོ་གང་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ནི་རིགས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་རག་ལུས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་བུ་རམ་གྱི་མངར་བ་ཉིད་དང་། མེའི་ཚ་བ་ཉིད་ལྟ་བུའོ། །

The "moment" refers to the moment of attaining the meditative absorption of the stage of union; here, it is intended as the moment in which the activity is fully perfected, and not the "moment of a finger-snap" as it is commonly called. For the Noble One [Nāgārjuna] also stated: "One attains the stage of Buddhahood through the stages, not all at once." Furthermore, it is said: "For those who are well-established in the generation stage and desire the completion stage, the Perfect Buddha taught this method to be like the rungs of a ladder." Regarding the phrase "by means of the purity of luminosity," this refers to the perception of everything without exception through the cause of the purity of the fourth suchness attained via the stage of manifest enlightenment; this is the actualization of all objects. Since the "elements" possess many meanings, "perception" here is used in the sense of actualization. If one asks what "everything without exception" is: it is the knowledge of the conduct of all sentient beings dwelling in the three realms of existence—whether past, future, or present—including whatever initiations, incomplete causes, conditions, aspects, objects of observation, or dominant factors may occur, as well as their virtuous and non-virtuous states such as attachment and so forth. The reasoning here is as follows: all things here depend upon the ultimate truth, and their nature is exclusively luminosity, just as, for example, sweetness is the nature of molasses and heat is the nature of fire.

དེ་བས་ན་འོད་གསལ་རྟོགས་ན་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཉིད་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དོན་དམ་པ་ཡི་དོན་ནི་གཅིག་ཉིད་མཐོང་གྱུར་ན། ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གཅིག་པ་མཐོང་བར་འགྱུར། ། དཔེར་ན་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་དུ་ཆུ་ནི་འཐུང་བ་ན། ། དེ་ཡིས་དེ་ཡི་མ་ལུས་ཆུ་དེ་ཤེས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་དང་དེ་བཞིན་དུ། དངོས་པོ་གཅིག་ནི་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་གཅིག་གི་རང་བཞིན་ཏེ། ། གང་གིས་དངོས་པོ་གཅིག་དེ་དོན་དམ་མཐོང་གྱུར་ན། ། དེ་ཡིས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མཐོང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། ། འོད་གསལ་བ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ་རང་བཞིན་རྣམ་པར་སྦྱང་བའི་ཐབས་སོ། ། རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ལ་དམིགས་ནས་མ་འོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་མཐོང་བ་ནི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་གཉེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྤང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། སྐད་ཅིག་མ་ནི་འོད་གསལ་རྟོགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། འདིར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་རང་བཟོ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལུང་ཚད་མ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དཔལ་ལྡན་འདུས་པའི་རྒྱུད་དུ་ནི། ། དེ་ཉིད་འདི་དག་རྒྱས་བཏབ་གནས། །

Therefore, if the clear light is realized, the nature is fully known, and the nature of things itself becomes clear to the bodhisattvas. As it is said: "When the single ultimate reality is seen, All beings are seen to be of a single nature. For example, when one drinks water at the shore of the ocean, By that, one comes to know that water in its entirety." And likewise: "A single thing is the nature of all things; All things are the nature of a single thing. Whoever sees that single thing as the ultimate, By that, all things are fully seen." Because this occurs, it is of interpretable meaning. The clear light alone is the purity, the method for purifying the nature. By focusing on that purity, the visions to be expressed by terms such as "the future" and so forth—the wisdoms of "near-attainment" and so on—are seen; this is the actualization through the full knowledge of the nature. Because natures are not to be abandoned by means of specific antidotes, the actualization is the very full knowledge of the nature of conventional truth. The "moment" is the moment of realizing the clear light; here, the moment of experiencing great bliss is intended, which is the definitive meaning. Now, in order to refute fabrications, the authoritative scripture itself shall be explained: "In the glorious Guhyasamāja Tantra, These very realities are sealed."

བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས། བླ་མའི་ཁ་ལས་རྟོགས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། འདི་དག་ཅེས་བྱ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་གིས་སྔར་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལྔ་པོ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པ་ལྔ་པོའི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་མན་ངག་གི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་དུ་རྒྱས་བཏབ། གནས་པ་ནི་དོན་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། ། གལ་ཏེ་རྒྱས་བཏབ་པ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཤད་པའི་རྒྱུད་ནི་བཞི་སྟེ། དགོངས་པ་ལུང་བསྟན་དང་། རྡོ་རྗེ་འཕྲེང་བ་དང་། ལྷ་མོ་བཞིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་ལས་བསྡུས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་སོ། ། འོ་ན་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཁོ་ན་ལས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན་དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བླ་མའི་ཁ་ལས་རྟོགས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བཤད་པའི་རྒྱུད་རྣམས་ལ་གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་མན་ངག་བསྟན་པ་དེ་རྣམས་ཇི་སྲིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའི་བླ་མ་ལས་མ་ཐོབ་ན། དེ་སྲིད་དེ་རྣམས་རྩ་བའི་རྒྱུད་དང་འདྲ་བའི་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པའི་མདོར་བསྟན་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དང་པོ་ཁོ་ནར་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཚིག་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་མདོ་སྡེ་དང་། རྒྱུད་དང་། རྟོག་པ་དང་།

"Following the explanatory tantras, one should realize [this] from the mouth of the guru," so it is said. Regarding the phrase "these," one should understand them as the five stages previously explained by name. Regarding "suchness," that suchness which is the defining characteristic of the pith instructions to be expressed by the five stages is sealed within the Glorious Guhyasamāja Tantra. "Abiding" means that because the meaning is extremely profound, it is not realized. If it is sealed, one might ask, "How then is it realized?" To this, it says: "Following the explanatory tantras." There are four explanatory tantras: the Sandhivyākaraṇa, the Vajramālā, the Caturdevīparipṛcchā, and the Jñānavajrasamuccaya. "Following" these means following them in their respective order. If one asks, "Is it then realized from the explanatory tantras alone?" that is not the case either. "One should realize [this] from the mouth of the guru" means that realization does not occur through merely following the explanatory tantras. The intention is that as long as one has not obtained from a guru who has realized suchness those extremely profound pith instructions taught in the explanatory tantras, they remain similar to the root tantra [in their difficulty]. In that regard, in order to explain the brief presentation of the stage of vajra recitation, it is said: "First of all, one should enter the root tantra for the words that teach the suchness of the winds." Here, [the context includes] the sūtras, tantras, and kalpas.

རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཀུན་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་སྐབས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་རྒྱས་པར་བཤད་པ་དང་། ཡང་བཤད་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ལ་མདོར་བསྟན་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཙམ་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཡིན་ལ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་རྟོགས་པ་དང་། ཡང་བསྟན་པ་ནི་འགྲེལ་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་མདོར་བསྟན་པ་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུད་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་དྲུག་པ་ལས་སོ་ཞེས་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྣ་ཡི་རྩེ་མོར་ཡུངས་ཀར་བསམ། ། འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ཡུངས་ཀར་ལ། ། གསང་བའི་སྔགས་ཀྱིས་རྟག་པ་ཡི། ། ཡེ་ཤེས་མཆོག་གི་གནས་བསྒོམ་མོ། ། རིན་ཆེན་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་ནི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ། ། སྣ་ཡི་རྩེ་མོར་ནན་ཏན་དུ། ། རྣལ་འབྱོར་རིག་པས་རྟག་ཏུ་བསྒོམ། ། ཞེས་བྱ་བ་རྡོ་རྗེའི་མདོ་གཉིས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དྲུག་གིས་ངེས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་དང་། རྟོག་པའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། ལྷ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ལ་སྟེང་དུ་གནས་པའི་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་དབང་པོ་གཉིས་ཡང་དག་པར་སྦྱར་ནས། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་པདྨའི་སྣའི་རྩེ་མོར་གང་ལྟུང་བ་དེས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ།

In all chapters, the explanation is presented in three ways: the brief thematic summary, the detailed exposition, and the further explanation. Among these, the brief thematic summary indicates the mere nature of suchness; the detailed exposition is that very [nature] in its entirety, through which one realizes it without doubt; and the further explanation exists in the manner of a commentary. Regarding the brief thematic summary, the remainder of the sentence is: "One should enter the Root Tantra, the Glorious Guhyasamāja, from the sixth chapter, which has the characteristic of the blessing of body, speech, and mind." In order to explain that very [point]: "One should visualize a mustard seed at the tip of the nose. Upon the moving and non-moving mustard seed, one should meditate on the supreme abode of wisdom, which is eternal through the secret mantra." "A five-colored jewel, the size of a mustard seed, the yogi, through the knowledge of awareness, should constantly meditate upon it at the tip of the nose." These two vajra verses should be definitively explained through the six suchnesses: the sequence of the arising of existence, the yoga of the conceptual deity, the suchness of the winds, the suchness of the mantra, the suchness of wisdom, and the suchness of the complete purity of the deity. In that regard, having correctly joined the two faculties of the vital breath and effort abiding above, and having entered into the meditative equipoise of the internal method and wisdom, the drop of bodhicitta—which produces the realm of sentient beings—falls by the power of the special joy at the tip of the lotus nose.

སྣའི་རྩེ་མོར་ནི་པདྨའི་སྣའི་རྩེ་མོར། ། ཡུངས་ཀར་ནི་ཐིག་ལེ། བསམ་པ་ནི་ལྟུང་བ་སྟེ་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་དོན་དུ་མར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྲིད་པར་སྐྱེ་བའི་རིམ་པའོ། ། འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ཡུངས་ཀར་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་མའི་པདྨའི་ནང་དུ་བསྒོམས་པའི་རང་གི་ལྷའི་སྐུ་ཐིམ་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྲ་བའི་ཡུངས་ཀར་གྱི་དབུས་སུ། འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ནི་གཞལ་ཡས་ཁང་པའི་ནང་དུ་བཞུགས་པའི་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཚད་ཙམ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ་རྟག་པའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་མཆོག་གི་གནས་སྒོམ་མོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་གནས་ཡུངས་ཀར་ཉིད་སྣའི་རྩེ་མོ་ནི་ཁའི་སྣའི་རྩེ་མོར་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཤར་བའི་དུས་སུ་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་གཡས་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་ཐུན་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུ་འཛིན་པར་བྱ་སྟེ། རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་སྔགས་དང་རླུང་དག་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། སླར་ཡང་ལོག་ཅིང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཡུངས་ཀར་ནི་ཕྲ་མོའི་ཁམས་ཏེ། དེ་ལ་འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་གསུམ། བསམ་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། ཡེ་ཤེས་མཆོག་གི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུངས་ཀར་དེ་ཡེ་ཤེས་གནས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ཏེ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་བཞིན་དུ་མཛེས་པ་དང་། སྦས་པའི་ཕྱིར་གསང་བ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ། ལྷ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། །

"At the tip of the nose" means at the tip of the lotus nose. "Mustard seed" refers to the drop (bindu). "Contemplation" (bhāvanā) refers to a downfall (āpatti), because the verbal root has multiple meanings; it is the sequence of birth within cyclic existence. Regarding the phrase "the moving and the non-moving within the mustard seed": this refers to the center of a subtle mustard seed, which arises as the natural outflow of the dissolution of one's own deity's body meditated within the lotus of the wisdom consort. Within that mustard seed, one should meditate on the maṇḍala of Vajradhara, the size of a hair-tip, residing within a celestial palace; this is the yoga of the permanent deity. "One meditates on the abode of supreme wisdom" means that the mustard seed itself is the abode of the three wisdoms. At the tip of the nose—the tip of the mouth's nose—one should apprehend it during the time when the four maṇḍalas arise, through the sequence of the right and so forth, distinguished by red and other colors, for each half-session; this is the suchness of the winds (vāyu-tattva). Since the entry and so forth are the nature of the three syllables, and because mantra and wind are inseparable, the suchness of mantra is also thereby shown. To explain it again: the "mustard seed" is the subtle element. Within it, the "moving and the non-moving" are the three wisdoms of its own nature. "Contemplation" is that which is to be known; this is the suchness of wisdom (jñāna-tattva). Regarding "the abode of supreme wisdom," that mustard seed is the abode of wisdom, the nature of the wisdom body, beautiful like a rainbow, and because it is hidden, it should be meditated upon as secret; this is the suchness of the completely pure deity.

ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཛྙཱ་ན་སྟེ་ཛྙཱ་ནི་རྟོགས་པ་དང་ན་ནི་དགག་པ་ལའོ། ། དེ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་མེད་པ་སྟེ་འོད་གསལ་བའོ། ། དེ་ལས་འབྱུང་བའི་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པས་ཐོབ་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་སྐུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། གལ་ཏེ་འདིར་རླུང་དང་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དགོས་ན་ཡང་སྔ་མའི་སློབ་དཔོན་གྱི་བཤད་པ་ལས་མ་འདས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དྲུག་གི་མན་ངག་བསྟན་ཏོ། ། ཡུངས་ཀར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རིན་ཆེན་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ་ནི་རླུང་ལྔ་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། ། རིན་ཆེན་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་འགྲུབ་པ་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་ནི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ། ། ཞེས་བྱ་བས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་རབ་རྡུལ་གྱི་ཚད་བསྟན་ཏོ། ། སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྔར་བཤད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ནན་ཏན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྲ་མོའི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སོ། ། རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྲིད་སེམས་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཐོབ་པའི་དུས་དེ་སྲིད་ཀྱི་བར་དུའོ་ཞེས་ཐ་ཚིག་གོ། ། དགོངས་པས་བཤད་པ་ནི་འགལ་བའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཚིག་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལྷ་མོ་བཞིས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྙིང་པོ་ལས་ནི་སྙིང་པོ་མཆོག། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་གསང་བ་ནི། ། གང་དེ་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་གནས། །

Regarding the term jñāna (wisdom): jñā means realization and na means negation. Therefore, wisdom is the absence [of conceptualization], which is luminosity. The intention is that one should meditate on the body of the Great Vajradhara, the vajra body arising from that, attained through the stage of union. If the suchness of wind and mantra is required here, it is nonetheless not beyond the explanations of the former masters; thus, the pith instructions on the six suchnesses are taught. To demonstrate the specific qualities of that very white mustard seed, it is said: "The five-colored jewel." The five colors are the aspect of the five winds being gathered together. "Jewel" means that which completely fulfills all desires, such as the accomplishment of activities like pacification. "The size of a white mustard seed" indicates the measure of an extremely subtle atom. "At the tip of the nose" and so forth clarifies the meaning previously explained. "Diligently" means with an uninterrupted mind. "Knowledge of yoga" means through the thorough understanding of the subtle meditation. "Constantly" means for as long as it takes to attain mastery over the mind; such is the definition. "Explained with intention" means teaching suchness through the application of contradictory words. To show the detailed explanation of the tantra requested by the four goddesses, starting with "This vajra word," it is said: "The essence of essences, the supreme, the secret of all Buddhas, that which abides as the self of all."

དེ་ནི་ལྷ་མོ་བཤད་པར་བྱ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་དངོས་དེ་ཉིད། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་ནི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ། ། དེ་ཡི་དབུས་ན་གནས་པའི་ལྷ། ། མི་གསལ་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་དང་འདྲ་བའི་ཚིག་ཕྲད་གཏན་ཚིགས་ལ་འཇུག་གོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ལྷ་མོ་ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་ལ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དྲིས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ལ་གསང་བ་དེ་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྙིང་པོ་ལས་ཀྱང་སྙིང་པོ་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་པོ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སྟེ་དེ་ལས་ཀྱང་སྙིང་པོ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའོ། ། མཆོག་ནི་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་མེད་ན་དེ་ལ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་ཕྲ་མོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟོག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་སྦས་པའི་ཕྱིར་གསང་བའོ། ། ཡང་ན་ར་དང་ཧ་དག་ལས་འཛག་པས་ན་གསང་བའོ། ། འདིས་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ལ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀུན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ལ་དེའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གནས་པའོ། ། དེ་གང་ཞིག་གི་ཕྱིར་སྲོག་ལ་སོགས་པ་རླུང་ལྔ་པོ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ཏེ། གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་རོ་གཅིག་པར་འགྱུར་བ་ནི་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་དངོས་དེ་ཉིད། །

"I shall explain that goddess, the suchness of the five primordial wisdoms, the size of a mustard seed, the deity residing in its center, possessing a nature that is both unmanifest and manifest." Thus it is said. The word "that" (de) is a particle used as a pronoun for everything. The syntactic connection is: "Because you, O Goddess, have asked me about the suchness of the winds, I shall explain that secret to you." Furthermore, what is it like? "The essence of the essence" means that the "essence" is the generation stage, and the "essence of that" is the completion stage. It is "supreme" because the suchness of the winds is distinguished, because without it one cannot enter [the path], and because it is subtle. It is "secret" because it is hidden from conceptual yogis. Alternatively, it is "secret" because it flows from the letters ra and ha. This teaches the meditation on the suchness of the winds for those of the passion family. Likewise, "all Buddhas" refers to the nature of the five aggregates, which abide as the specific agents of that [suchness]. For what reason? The five winds, such as the life-sustaining wind and so forth, depend upon the aggregates; the state in which these become of one taste is the suchness of the winds—this is the intention of the Blessed One. For that very reason: "The suchness of the five primordial wisdoms."

ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རེ་ཞིག་ཀུནྡ་དག་པ་དང་ཟླ་བ་འདྲ་བའི་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་རོ་གཅིག་པའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ནས་སྤྲོ་བ་དང་བསྡུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་དོན་གང་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་ནན་ཏན་དུ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ལས་སྲིད་པ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའམ། རང་བཞིན་མེད་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་ནི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ། ། ཞེས་བྱ་བས་དེའི་ཚད་བསྟན་ཏོ། ། འོ་ན་རྩ་བདུན་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་གི་ཁོང་སྟོང་ལས་འཛག་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དབའ་རླབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཐིག་ལེ་ཙམ་དུ་ཇི་ལྟར་གནས། གལ་ཏེ་བསྒོམ་པས་བརྟགས་ན་དེའི་ཚེ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། ། སྨྲས་པ། འདིར་རྩའི་འཁོར་ལོའི་ནང་ན་འདོད་པའི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་ཀུན་དུ་རྒྱུ་བ་དེ་ཉིད་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། ། རྩ་དབུས་མ་དེ་ཡང་གཟུགས་ཕྲ་མོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ཕྲ་མོའི་ཐིག་ལེའི་རྗེས་སུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ་འགལ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེའི་དབུས་ན་གནས་པའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུངས་ཀར་དེ་ཉིད་ཀྱི་དབུས་ན་ལྷ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། རང་རིག་པ་ཉིད་སྣང་བར་གྱུར་པས་ན་འོད་གསལ་བའོ། །

This means that the form of the drop (bindu) which is like a pure jasmine flower and the moon is the mirror-like wisdom (ādarśa-jñāna). The form in which the twenty-two elements are of one taste is the wisdom of equality (samatā-jñāna). The experience of that bliss is the discerning wisdom (pratyavekṣaṇā-jñāna). Then, whatever benefit for beings is performed through the processes of emanation and reabsorption is the all-accomplishing wisdom (kṛtyānuṣṭhāna-jñāna). From that, the generation of existence through the stages of generation (utpattikrama) or the realization of the lack of intrinsic nature is the wisdom of the expanse of phenomena (dharmadhātu-jñāna). The phrase "the size of a mustard seed" indicates its measure. One might ask: "How can the waves of bodhicitta that flow from the hollows of the seventy-two thousand channels remain as a mere drop? If one examines this through meditation, would that not cause the completion stage (niṣpannakrama) to degenerate?" It is said: In this context, the primary form within the channel wheels is the object of desire; it flows everywhere into the abode of great bliss and dissolves right there. Furthermore, the central channel is a subtle form, and because it follows that [channel], it is explained as abiding in accordance with the subtle drop; thus, there is no contradiction. Likewise, regarding the "deity abiding in its center," the deity Vajradhara abides in the very center of that mustard seed. Because self-awareness itself has become manifest, it is the clear light (prabhāsvara).

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་གསལ་བ་ནི་ཞལ་དང་ཕྱག་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཤེས་པས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་བའི་ཚོགས་དང་འདྲ་བའི་སྐུ་འཛིན་པའོ། ། འདིས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཕྱི་མ་ལས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཡང་བཤད་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཕྱི་མ་ནི་ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལས་བསལ་བར་གསུངས་པ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ཡང་ཕྱེ་བས་སྡུད་པ་པོས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངག་གི་ལྷག་མའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡིས་རང་བཞིན་དབུགས། ། འབྱུང་བ་ལྔ་ཡི་ངོ་བོ་ཉིད། ། གོང་བུའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཕྱུང་ནས་ནི། ། སྣ་ཡི་རྩེ་མོར་རབ་ཏུ་བརྟག། རིན་ཆེན་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ཞེས་བྱར་བཤད། ། རང་སྔགས་སྙིང་གར་བསམས་ནས་ནི། ། སྲོག་ནི་ཐིག་ལེར་གནས་པར་གཞག། ཅེས་བྱ་བ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་དབུགས་གོང་བུའི་གཟུགས་སུ་རབ་ཏུ་བརྟག་ཅེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། དབུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་གི་རླུང་ངོ་། ། འབྱུང་བ་ལྔ་ཡི་ངོ་བོ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིར་ཤར་བས་རྣམ་པར་དཔྱད་ན། ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་དང་བཅས་པས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །

For that very reason, the unmanifest should be realized by yogic cognition, as it is devoid of faces, hands, and so forth. Having shown the aspect of the ultimate, the aspect of the conventional shall now be explained. "Possessing a nature of clarity" means holding a body resembling a mass of snow. This demonstrates the nature of the two truths as being inseparable in essence. Regarding the passage beginning with "Also from the Explanatory Tantra of the Guhyasamāja," an explanation is further provided. The "Explanatory Tantra of the Guhyasamāja" refers to the eighteenth chapter. Since that [chapter] exists as a commentary on the Root Tantra, the remainder of the statement is that what is clearly taught therein is the detailed explanation, which the compiler has set forth by opening it up. "The breath, whose nature is the five wisdoms, Is the very essence of the five elements. Having extracted it in the form of a sphere, One should visualize it at the tip of the nose. The five-colored jewel Is explained as 'vitality and effort' (prāṇāyāma). Having visualized one's own mantra at the heart, One should place the vitality within the drop." These two verses provide a detailed explanation, which shall be further clarified. The syntactic connection is: "One should visualize the breath, whose nature is the five wisdoms, in the form of a sphere." The nature of the five wisdoms has already been explained. "Breath" refers to the vital wind (prāṇa). "The very essence of the five elements" means that when analyzed, as it arises as the four maṇḍalas, it is the five great elements themselves, including the pervasive wind.

དེ་ལ་ཐིག་ལེའི་གནས་སྐབས་སུ་གང་ཞིག་འདིའི་སྲ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་སའོ། ། ཁམས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞིག་འདུ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཆུའོ། ། གང་ཞིག་དྲོད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེའོ། ། གང་ཞིག་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་དེའི་རང་བཞིན་དེ་ནི་རླུང་ངོ་། ། གང་ཞིག་དེའི་རང་བཞིན་མེད་པ་དེ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ནམ་མཁའ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་རྣམས་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཐིག་ལེའི་སྣའི་རྩེ་མོར་ནི་པདྨ་དང་རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོར་རྩ་བདུན་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་གི་ཁོང་སྟོང་གི་ནང་ནས་ཕྱུང་ནས་ནི་འཛག་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་མ་དག་གིས་གོང་བུའི་གཟུགས་ནི། ཐིག་ལེའི་གཟུགས་སུ་རབ་ཏུ་བརྟག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པར་མོས་པར་བྱ་སྟེ། དེས་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་བསྟན་ཏོ། ། ཞེ་སྡང་གི་རིགས་ཅན་ལ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རིན་ཆེན་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་དོན་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ནི་རླུང་དེ་ཉིད་རང་གི་སྔགས་ཀྱིས་གཟུགས་སུ་སྙིང་གའི་པདྨ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་འཕྱང་བའི་འདོད་པའི་གདུགས་ཀྱི་དབུས་སུ་སྤྲིན་གྱི་སྒྲའི་ཐིག་ལེ་བསམས་ནས་དེ་རུ་སྲོག་གཞག་པ་ནི་རླུང་ལ་ཞོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཞག་པར་བྱ་སྟེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱང་སླར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོ་སླའོ། ། སྣ་རྩེ་ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བའི་བརྟག་པ་སྟེ། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ལ་གནས་པ། །

In that regard, during the stage of the bindu, that which has the characteristic of solidity is earth. That which gathers the thirty-two constituents is water. That which has the characteristic of heat is fire. That which has the nature of going and coming is wind. That which lacks their nature is the great element of space; these are their natures. Thus, the nature of the five tathāgatas is shown, for they are its nature. At the tip of the nose of such a bindu, or at the tip of the lotus and vajra, having emerged from within the hollow of the seventy-two thousand channels, it flows. "Yogis and yoginīs should clearly visualize the form of the mass as the form of the bindu"—this is to be intensely visualized. By this, the subtle yoga is taught in consideration of those of the passion family. For those of the hatred family, that very point shall be explained: "The five-colored jewel" has its meaning already explained previously. Regarding prāṇāyāma, one should visualize the bindu of the "cloud-sound" in the center of the hanging parasol of desire, which is naturally established at the heart lotus in the form of that very wind through its own mantra. Placing the prāṇa there, one should also place the consciousness mounted upon the wind; this is the experience. This very point is also easy to understand in the passage beginning with "explained again." "The tip of the nose, the white mustard seed," is the analysis of prāṇāyāma. "Abiding in prāṇāyāma,"...

འོད་ལྔ་སངས་རྒྱས་རྣམས་སུ་བསྒོམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏི་མུག་གི་རིགས་ཅན་ལ་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། སྲོག་དང་རྩོལ་བའི་བརྟག་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་མཚོན་ཆའོ། ། གང་དུ་ཞེ་ན། སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་རྩེ་མོ་སྟེ་ཁའི་སྣ་ལའོ། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུངས་ཀར་གྱི་ཚད་དོ། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ནི་དེ་ཉིད་དུ་སངས་རྒྱས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་འོད་ཟེར་རྣམ་པ་ལྔ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ལས་འབྱུང་བའི་འོད་ཟེར་བཞི་དང་། ལྔ་པ་ནི་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་གི་འོད་ཟེར་རོ། ། དེས་ནི་འོད་ཟེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཐིག་ལེ་བསྟན་ཏོ། ། རིག་པའི་བདག་ཉིད་ནི་ཐིག་ལེ་སྟེ་ངེས་ཚིག་གོ། ། སྣང་བ་དང་དགའ་བའི་རང་བཞིན་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཐ་མི་དད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ལམ་བར་ཡིན་ཞེས་ཐ་ཚིག་གོ། ། འོད་ཟེར་འབྱུང་བའི་སྒོ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྟེང་གི་སྣ་ལས་ངེས་འབྱུང་བ། ། གཡོན་དང་གཡས་དང་གཉིས་ཀ་དང་། ། དལ་བར་རྒྱུ་དང་རྣམ་བཞིར་འགྱུར། ། ནང་གི་དུས་ནི་ཡིན་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་འོད་ཟེར་འདི་རྣམས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟེང་གི་སྣ་ནི་ཁའི་སྣ་སྟེ་དེ་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གཡས་དང་གཡོན་དང་གཉིས་ཀ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཉིན་མོ་ཐུན་དང་པོ་ལ་མགྲིན་པར་གནས་པའི་པདྨའི་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་སྣའི་བུ་གར་གཡས་པ་ལས་ཁ་དོག་དམར་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེའི་ཚེ་དབང་གི་ལས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །

"Meditate on the five lights as the buddhas" indicates the suchness of the wind for those of the delusion family; "the examination of the vital breath and effort" refers to the vital breath and effort as weapons. Where? "At the tip of the nose" refers to the conventional tip of the nose, which is the nostril. If one asks what that vital breath and effort are like: "mustard seed" refers to the size of a mustard seed. Within that very place, the vital breath and effort abide as the five-colored light rays that are the nature of the five buddhas. Among those, there are the four light rays arising from the four maṇḍalas, and the fifth is the light ray of the pervasive wind. By this, the drop (bindu) whose nature is light is shown. The "essence of awareness" is the drop; this is the etymological definition. The meaning is that it is the path whose nature is the inseparability of the conventional and the ultimate, characterized by appearance and joy. To show the gateway from which the light rays emerge, it is said: "Emerging from the upper nostril, From the left, the right, both, and slowly moving— These are the four ways; they are explained as the inner time." These light rays emerge from the "upper nostril" of all sentient beings, which is the nostril of the mouth. How so? "From the left, the right, and both." Regarding that, during the first watch of the day, from the fire maṇḍala of the lotus situated at the throat, red-colored light rays emerge from the right nostril; at that time, the activities of power are accomplished.

ཐུན་གཉིས་པ་ལ་ལྟེ་བར་གནས་པའི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་སྣའི་བུ་ག་གཡོན་པ་ལ་ཁ་དོག་སྔོན་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་སྟེ་དེའི་ཚེ་མངོན་སྤྱོད་ཀྱི་ལས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཉི་མ་ཕྱེད་ལས་བརྩམས་ཏེ། ཐུན་གསུམ་པ་ལ་གསང་བའི་པདྨར་གནས་པའི་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་གཉིས་ཀ་ལ་ཁ་དོག་སེར་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་སྟེ་དེའི་ཚེ་རྒྱས་པའི་ལས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཐུན་བཞི་པ་ལ་སྙིང་གར་གནས་པའི་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་ཁ་དོག་དཀར་པོའི་འོད་ཟེར་དལ་ཞིང་དམན་པར་རྒྱུ་བ་གཉིས་ཀ་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཞི་བའི་ལས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། མཚན་མོ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདིར་ཡང་དཀྱིལ་འཁོར་རེ་རེ་ལས་ཡོན་ཏན་དང་གཙོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཆ་བཞི་བཞི་གནས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱང་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རང་གི་ཆ་ཤར་བ་ན། གཡས་པའི་གཡས་པ་ལས་ཁ་དོག་དམར་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། མེའི་རླུང་གི་ཆ་ཤར་ན་གཡས་པའི་གཡོན་པ་ལས་ཁ་དོག་སྔོན་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། མེའི་སའི་ཆ་ཤར་ན་གཡས་པའི་གཉི་ག་ལས་ཁ་དོག་སེར་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། མེའི་ཆུའི་ཆ་ཤར་ན་གཡས་པའི་གཉི་ག་ལས་དལ་བར་རྒྱུ་བའི་ཁ་དོག་དཀར་པོའི་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཡང་ན་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཆར་བའི་དུས་སུ་ཐུན་གྱི་རྐང་པ་ལས་འོད་ཟེར་དམར་པོ་འབྱུང་བ་ཡིན། དཀྱིལ་འཁོར་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་གི་ཆ་ཤར་བའི་དུས་སུ་གཡས་པ་ཁོ་ནའི་གཡོན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།

During the second session, blue-colored light rays emerge from the wind maṇḍala located at the navel into the left nostril; at that time, the activity of wrathful sorcery is accomplished. Starting from midday, during the third session, yellow-colored light rays emerge from both [nostrils] from the earth maṇḍala located in the secret lotus; at that time, the activity of enrichment is accomplished. During the fourth session, white-colored light rays flow slowly and gently from both [nostrils] from the water maṇḍala located at the heart; at that time, the activity of pacification is accomplished. One should understand that the same applies to the night as well. Here too, each maṇḍala exists in four parts according to the qualities and the primary [element]; one should understand that these also emerge according to this very sequence. In that regard, when the own-part of the fire maṇḍala arises, red-colored light rays emerge from the right of the right [nostril]. When the wind-part of the fire [maṇḍala] arises, blue-colored light rays emerge from the left of the right [nostril]. When the earth-part of the fire [maṇḍala] arises, yellow-colored light rays emerge from both [sides] of the right [nostril]. When the water-part of the fire [maṇḍala] arises, white-colored light rays that flow slowly emerge from both [sides] of the right [nostril]. The same should be applied to the others as well. Alternatively, at the time when the fire maṇḍala arises, red light rays emerge from the quarter of the session. One should understand that at the time when the own-parts of the remaining maṇḍalas arise, they emerge from the left of the right [nostril] and so forth. For that very reason:

ནང་གི་དུས་ནི་ཡིན་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་དུ་ཆུ་ཚོད་དང་ཐུན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ལས་བྱས་པའི་དུས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ནང་ན་ཡང་སྲོག་དང་རྩོལ་བས་བྱས་པའི་དུས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འོད་ཟེར་དེ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པ་དང་ལས་གང་ཞེ་ན། ལྐོག་མ་སྙིང་ག་ལྟེ་བ་དང་། ། གསང་བའི་པདྨར་འགྲོ་འོང་སྟོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྐོག་མའི་པདྨར་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འོད་ཟེར་གནས་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་ག་དང་ལྟེ་བ་དང་གསང་བའི་པདྨ་རྣམས་ལ་ཆུ་དང་རླུང་དང་སའི་འོད་ཟེར་རྣམས་གནས་པ་ཡིན་ཏེ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་སྟོན་པ་ནི་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཀྱི་བྱིངས་རྣམས་ལ་དོན་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་ནི་བྱེད་པའི་དོན་དུ་བཤད་དོ། ། འོ་ན་འབྱུང་བ་དང་འཇུག་པ་དང་། གནས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རླུང་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་གཉིས་བྱེད་པར་རིགས་ཤེ་ན། དེ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་དང་སྡོད་པ་ནི་འགྲོ་འོང་སྟེ། མར་གྱི་བུམ་པ་བཞིན་དུ་ཚིག་བར་མ་ཕྱིས་ལ་བཟླས་དབྱེ་བའི་བསྡུ་བ་བྱའོ། ། རླུང་དེ་རྣམས་ཀྱི་རིམ་པ་དང་ཕྲ་བའི་དབྱེ་བས་ཚད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་ནི་དུས་དག་ཏུ། ། གོ་རིམ་ཇི་བཞིན་གནས་པར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་མཚན་མོ་དང་། ཉིན་མོ་ཆུ་ཚོད་དྲུག་ཅུ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཐུན་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དེ། ཐུན་རེ་རེའི་ཚད་ནི་ཆུ་ཚོད་བརྒྱད་བརྒྱད་དོ། །

"It is explained as the internal time," it is said. Just as there is time externally, composed of the moon and sun through the divisions of hours, watches, and so forth, likewise, it is explained that there is time internally, composed of the vital breath and effort. What is the abiding and the activity of those rays of light? "They show the coming and going at the throat, the heart, the navel, and the secret lotus." This means that the rays of light of the fire maṇḍala abide at the throat lotus; likewise, the rays of water, wind, and earth abide at the heart, the navel, and the secret lotus. Thus, the divisions of the locations are shown. Their "showing the coming and going" is the activity; because verbal roots have many meanings, "showing" is explained in the sense of "acting." One might ask: "How is it logical for those winds, which are of the nature of emerging, entering, and abiding, to perform both coming and going?" There is no fault in this. "Coming and going" refers to going, not going, and staying; just as in the case of a "butter jar," the middle term is elided and a compound of distinction is formed. In order to explain the specific measurements of those winds through their sequence and subtle divisions, it is said: "At the times of the half-watches, they are shown to abide in their proper order." Here, a night and a day consist of sixty hours. Furthermore, they consist of eight watches, and the measure of each individual watch is eight hours.

ཐུན་རེ་རེ་དེ་ཉིད་ལས་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་འོང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཕྱེད་དུ་འཆར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་བརྒྱད་བརྒྱད་རྒྱུ་བའི་དབུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བྱས་ལ་ཤར་བ་ཡིན་ཏེ་ཅིག་ཅར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། མཚོན་པར་དཀའ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཡུད་ཙམ་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་པ་ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་མ་དཔྱད་པའི་རགས་པའི་བློས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ནི་རེ་ཞིག་ཕྲ་མོ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། ཉིན་མོ་ཆུ་ཚོད་གཉིས་དང་མཚན་མོ་ཡང་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཏེ། ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཆུ་ཚོད་བཞི་རུ་འགྱུར་རོ། ། རགས་པའི་སྒོ་ནས་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཤར་བས་དཀྱིལ་འཁོར་རེ་རེ་ལ་ཐུན་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་འོད་ཟེར་རྒྱུ་བ་སྣའི་རྩེ་མོར་འཛིན་ན་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གོ་རིམ་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་གཡས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རིམ་ལས་མ་འདས་པའོ། ། འདི་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཡས་པ་ནས་ནི་འབྱུང་བའི་ཁམས། ། མེ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ། ཁ་དོག་དམར་ཞིང་གསལ་བ་འདི། ། པདྨའི་མགོན་པོའི་རྒྱུ་བའོ། ། གཡོན་པ་ནས་ནི་འབྱུང་བའི་ཁམས། ། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ། ། ལྗང་སེར་དག་ཏུ་སྣང་བ་སྟེ། ། ལས་ཀྱི་མགོན་པོའི་རྒྱུ་བའོ། ། གཉིས་ཀ་ལས་ནི་འབྱུང་བའི་ཁམས། ། གསེར་གྱི་མདོག་ཏུ་སྣང་བ་སྟེ། ། དབང་ཆེན་གྱི་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཉིད། ། རིན་ཆེན་མགོན་པོའི་རྒྱུ་བའོ། ། དལ་ཞིང་རྒྱུ་བ་མེད་པའི་ཁམས། །

Each session consists of moments of emergence and so forth, free from [external activity], arising in intervals of half an hour (ghaṭikā). These arise as divisions of the portions of the wheel of breath that flow in eight half-hours each, and not all at once. That moment, which is difficult to characterize, enters for a brief instant; it is characterized by subtle yogis, but not by a coarse intellect that does not analyze. This is a provisional illustration of the subtle moment: two hours for the day and two hours for the night, making four hours for the duration of a half-session. From a coarse perspective, as the four maṇḍalas arise, if one holds the flow of light rays at the tip of the nose for the duration of each half-session of every maṇḍala, it becomes the cause for pacifying and other activities. For that very reason, it is said, "in their proper order," meaning that through the divisions of the right [nostril] and so forth, one does not deviate from the sequence of the maṇḍalas. To explain this in detail: The element emerging from the right Is the fire maṇḍala itself; This red and radiant color Is the flow of the Lotus Lord (Padmanātha). The element emerging from the left Is called the wind maṇḍala; Appearing as a greenish-yellow, It is the flow of the Karma Lord (Karmapā). The element emerging from both Appears with the color of gold; It is the maṇḍala of the Great Powerful One (Mahendra), The flow of the Jewel Lord (Ratnanātha). The element that is slow and without movement...

དག་ཅིང་ཤེལ་ལྟར་སྣང་བ་ནི། ། ཆུ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ། རྡོ་རྗེ་མགོན་པོའི་རྒྱུ་བའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་པདྨ་དང་ལས་དང་རིན་ཆེན་དང་། ། རྡོ་རྗེ་མགོན་པོ་ནི་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་དང་། དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་དང་། རྡོ་རྗེ་འཆང་སྟེ་དཀྱིལ་འཁོར་འདི་རྣམས་ལ་བདག་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་དང་མཐུན་པའི་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། རྩའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་འབྱུང་བ་ཡང་། ། དེ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་འདི་ཉིད་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་བཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ཐ་མི་དད་པར་ཉེ་བར་བརྟགས་ཏེ་ཚེ་མར་ལྟ་བུའོ། ། རླུང་ལྔ་པའི་རང་བཞིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལུས་ཀུན་ལ་ནི་གནས་པའི་རླུང་། ། བྱ་བ་ཀུན་ལ་འཇུག་པ་པོ། ། འདི་ནི་རྣམ་སྣང་ངོ་བོ་སྟེ། ། འཆི་བའི་ལུས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་ཁྱབ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་རླུང་ལྔ་པ་དེ་ནི། འཆི་བའི་ལུས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། རླུང་དེ་ཡང་ལུས་ཀུན་ནི་ལུས་པོའི་ཕྲ་མོའི་རྩའི་ཚོགས་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རླུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་ནི་འཇུག་པའི་གཞིར་གྱུར་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གཞི་མེད་ན་གཞི་ཅན་གྱི་གནས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་མེད་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་གཞི་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།

"That which appears pure and like crystal is the maṇḍala of water itself; it is the movement of the Vajra Lord," so it is said. The meaning of that is as previously explained. However, one should understand that the Lotus, Karma, Jewel, and Vajra Lords are the sovereigns of these maṇḍalas—namely, Vāgīśvara, Amoghasiddhi, Vajrasūrya, and Vajradhara. For that very reason, they are shown in colors such as red and so forth that correspond to them. Regarding the statement, "The emergence of light rays from the channel-wheels is also this very maṇḍala," the identity of the four is a metaphorical designation of the non-difference between cause and effect, like a lamp and its light. In order to explain the nature of the fifth wind, it is said: "The wind that abides throughout the entire body, the one that engages in all activities, is the essence of Vairocana; it emerges from the body at death." This is the connection of the words. As for that fifth wind called the "pervasive" (vyāna), the phrase "it emerges from the body at death" is the syntactical link. Furthermore, that wind abides pervading the entire body, which is the collection of the body's subtle channels. Likewise, it engages in all the activities of the winds, such as inhalation and so forth; it is the basis for their engagement. For if the basis does not exist, the activities of the based, such as abiding and so forth, will not occur, just as, for example, the conduct of the world of sentient beings cannot exist without the world of the vessel. For that very reason:

འདི་ནི་རྣམ་སྣང་ངོ་བོ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའམ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རྣམ་པར་དག་པས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ནི་ཆོས་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རླུང་དེ་ལ་རྟག་ཏུ་བྱ་བ་མེད་པས་འཆི་བའི་ལུས་ལས་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རླུང་ལ་ཞོན་པས་དེ་དང་བདག་ཉིད་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར། རླུང་གི་དེ་ཉིད་གསལ་བ་འདི། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་ངོ་བོ་ཉིད། ། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པའི་ཡུལ་མིན་ཞིང་། ། རྟོག་གེ་པ་ཡིས་མི་ཤེས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་སྔར་བཤད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་གི་དོན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངག་གི་ལྷག་མའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྟོག་གེ་པ་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། རྟོག་གེ་སྐམ་པོ་ཙམ་ལ་ཆགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཕྱོགས་འཛིན་པ་ཙམ་གྱིས་རྟོག་གེ་ལ་ནི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྟེན་མེད་མ་ངེས་མ་ཁྱབ་པ། ། ཀུན་རྫོབ་པ་དང་སྐྱོ་བར་བྱེད། ། རྟོག་གེ་བྱིས་པའི་རྟེན་འདོད་དེ། ། དེ་ཕྱིར་དེ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། རང་གི་སྡེ་པ་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པའི་ཡུལ་མིན་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

"This is the essence of Vairocana" means that it is the purity of the earth element or the purity of the aggregate of form. This is because the aggregate of form is the basis for phenomena such as feeling and so forth. Since that wind is always inactive, it emerges only from the body at the time of death; the meaning is that consciousness, riding upon the wind, arises as one with it. To explain the summary: "This clarity of the reality of wind Is the very essence of the five wisdoms. It is not the domain of novice yogis, And is not understood by logicians." Thus it is said. The reality of the wind, which is the nature of the five wisdoms previously explained, is further described in three aspects according to the divisions of those belonging to the family of passion and so forth; this was spoken for the sake of individuals who are like jewels—this is the remainder of the statement. For that very reason, logicians possess views accompanied by objective reference; those who are attached to mere dry logic will not realize it, because for logicians who merely hold to a position, there is no certainty. As it is said: "Without a basis, uncertain, and non-pervasive, Conventional and causing weariness— Logicians desire a basis for the foolish; Therefore, it is not their domain." To explain that even those of our own school, the Śrāvakas, do not know it, it is said: "It is not the domain of novice yogis."

རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱིས་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པའི་མོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ནི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ལམ་ལ་མོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་ནས་ད་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པའི་ཚིག་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཀུན་དུ་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཆོག་ཏུ་གསང་བ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ལས་ཚིག་གི་ལམ་ངེས་པར་བརྗོད་པས་སྔགས་བསྡུས་པ་འདི་ལྟ་བུ་གསུངས་སོ། ། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་དོན་འདི་ལྟར་བྱ་སྟེ། མདོར་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའི་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཤད་ནས། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པའི་ཐབས་གཉིས་པ་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་ལེའུ་བཅུ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། སྔགས་ཐམས་ཅད་ནི་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནི་སྲོག་གང་གིས་ཀུན་དུ་བསྐུལ་བ་ནི་རབ་ཏུ་སད་པར་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཆོག་ཏུ་གསང་བ་ནི་སྣོད་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ཤིན་དུ་སྦ་བར་བྱའོ། ། ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་། གསུང་དང་། ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལས་ཡི་གེ་ཨོཾ་དང་གསུང་ལས་ཡི་གེ་ཨཱཿདང་།

The yogi is for the sake of attaining arhatship, and the childish is for the sake of lacking devotion to the unsurpassed vehicle; thus, this is not known by those yogis and childish ones. This is because they lack devotion to the profound and vast path. Having thus taught the suchness of the winds, one should now enter the words of the Root Tantra that teach the suchness of mantra. From the vajra body, speech, and mind of the supreme secret itself—the essence that universally invokes all the secrets of the body, speech, and mind of all the tathāgatas—this condensed mantra was spoken by means of the definitive expression of the path of words: OṂ ĀḤ HŪṂ. This should be understood in the following way: having explained the suchness of the winds together with the brief exposition and so forth, one should enter the tenth chapter of the Root Tantra, which is the second method of the stage of vajra recitation, the suchness of mantra, titled "Invoking the Essence of All Tathāgatas." All mantras are the deities of the mantras, such as the "snake" and so forth; their essence is the life-force by which they are universally invoked, meaning they are thoroughly awakened, and thus it is so called. Likewise, "supremely secret" means it should be strictly concealed from those who are not suitable vessels. Regarding the phrase "from his own vajra body, speech, and mind" and so forth, this refers to the Great Vajradhara; from his very body comes the syllable OṂ, and from his speech comes the syllable ĀḤ.

ཐུགས་ལས་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་སྟེ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། ། ཇི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། ཚིག་གི་ལམ་ངེས་པར་བརྗོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལམ་ནི་ཞལ་ཏེ་དེས་ངེས་པར་བརྗོད་པ་ནི་གསུངས་པ་སྟེ། ཐུགས་དང་སྐུ་ལས་ཀྱང་གསལ་བའི་གསུང་གིས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་གསུངས་ཤེ་ན། སྔགས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་དང་མ་ནིང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་གང་དུ་བསྡུ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་སྔགས་བསྡུས་པ་སྟེ། ཡི་གེ་གསུམ་པོ་གསུངས་པའོ། ། དཔེར་ན་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨ་དང་། ཡི་གེ་ཨུ་དང་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དབྱངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡི་གེ་ཨོཾ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པའི་རང་བཞིན་སྐུ་རྡོ་རྗེ་སྟེ་དེ་ལ་ཨ་ཡིག་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་དང་། ཨུ་ཡིག་ནི་ཝ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ་ཆུ་ལྷའི་ས་བོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། མ་ཡིག་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཐིག་ལེ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་ཡིག་གཉིས་དང་ཚེག་དྲག་ཡང་དག་པར་སྦྱར་ནས་ཡི་གེ་ཨཱཿསྟེ་དེ་ལ་ཨ་ཡིག་དང་པོ་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། གཉིས་པ་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་དང་། ཚེག་དྲག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རའི་རང་བཞིན་དང་སའི་རང་བཞིན་ནོ། ། གང་གི་ཚེ་རའི་རང་བཞིན་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ཡི་གེ་གཉིས་པའི་ཚེག་དྲག་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཚེ་སའི་རང་བཞིན་དེའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྒྲའི་ཡི་གེ་དང་པོའི་ཚེག་དྲག་གོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་ལུས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །

From the mind, the syllable HŪṂ was spoken in successive order. How was it spoken? Regarding the phrase "by the definitive expression of the path of words," the "path of words" refers to the mouth; "definitive expression" by that means "spoken." The meaning is that it was spoken by the clear speech of both the mind and the body. What was spoken? Regarding the phrase "the condensed mantra," it is that in which the syllables of the nature of female, male, and neuter are condensed; this refers to the three syllables that were spoken. For example, OṂ ĀḤ HŪṂ: the letter A, the letter U, and the following vowel (M) constitute the syllable OṂ, the essence of the three vajras. The body-vajra is the nature of the indivisibility of the three vajras. In that regard, the letter A is Amitābha; the letter U arises from the complete transformation of the letter VA, and because it is the seed-syllable of the Water Lord (Varuṇa), it is Akṣobhya; and the letter MA is Mahāvairocana, which is the bindu itself. Likewise, by correctly joining two A-s and the visarga, one forms ĀḤ. In that regard, the first A is Akṣobhya and the second is Amitābha. The visarga is also of two types: the nature of RA and the nature of SA. When it is of the nature of RA, it is the visarga of the second letter of Vairocana. When it is of the nature of SA, it is the visarga of the first letter of the sound of Enjoyment (Saṃbhoga). For "Enjoyment" (Saṃbhoga), "Enjoyment" (Bhoga), and "Body" (Deha) are synonyms.

དེ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་ཨཱཿཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་ཧ་ནི་ལུས་པོ་ཡང་དེ་ཡིན་ལ། ཧཱུ་ཏི་ནི་ངག་ཀྱང་དེ་ཡིན་ལ། མ་ན་ནི་ཡིད་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཡིན་པ་སྟེ། ཡི་གེ་ཕྱིས་པས་ཧཱུཾ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་མི་བསྐྱོད་པའི་རང་བཞིན་དུ་བཤད་དོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་པོ་རེ་རེ་ཡང་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཡི་གེ་དགུར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྡུས་པས་དགུ་པོའི་མཐའ་མ་ནི་ཡི་གེ་ཨ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། འདིར་ནི་མདོར་བསྟན་པ་ཙམ་གྱི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐབས་གཉིས་པོ་བསྟན་ནས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དོན་རྟོགས་པ་ཡིས་བཟླས་པ་ནི། ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བཟང་པོ་ཡིས། ། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བརྟགས་པ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་མདོ་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་གང་ཞིག་འབྱུང་བ་དང་། འཇུག་པ་དང་། གནས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རླུང་གསུམ་པོ་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་གྲངས་སུ་རྒྱུ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པ་ནི་རིགས་པ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།

Therefore, the syllable Āḥ, which is the nature of the indivisibility of the three vajras, is taught. In that regard, Ha is the body, Hū is the speech, and M is the mind; by eliding the vowel, it becomes Hūṃ. This syllable Hūṃ is explained as the nature of Akṣobhya, the essence of the vajra body, speech, and mind. Since each of these three syllables is itself the identity of the three syllables, they become nine syllables; it will be explained below that when all are condensed, the final of these nine is the syllable A. Here, the suchness of the mantra is taught merely as a brief summary, while the detailed explanation will follow below. Having taught the two methods, in order to explain vajra recitation, it is said: "Recitation through the realization of the meaning, By means of the excellent lack of intrinsic nature, As analyzed by the Buddhas of the three times— That is explained as vajra recitation." This Vajra Sūtra was spoken by the Blessed One to demonstrate the general characteristics of the eleven-fold vajra recitation. In that regard, the realization of the meaning of those three winds—which consist of the arising, entering, and abiding [of breath] and flow in a cycle day and night at a count of twenty-one thousand six hundred—is to follow them in accordance with the four principles.

ཤེས་པས་བཟླས་པ་གང་ཡིན་པ་ཡན་ལག་མ་ཉམས་པ་དེའི་སྔགས་དང་རླུང་དང་ལྷ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གང་ཞིག་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ནི་མི་ཕྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གང་ཟག་དང་ཆོས་བདག་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་བཟང་པོ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་བསྐོར་བའམ། གཡས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་འབད་པ་མེད་པར་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པའོ། ། འདི་ནི་རྟོགས་པའི་སྒྲ་བཅུ་གཅིག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་དོན་ནི་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ཏེ། དེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ་མི་འཇིགས་པའི་རང་བཞིན་ཡི་གེ་ཨའོ། ། དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་བཟླས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དོན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་མིག་ལ་སོགས་པ་རྟོག་པ་གང་གིས་ཤེས་པ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པའི་སྐུ་ཡིན་ནོ། ། དོན་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་གང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ་གསུང་གི་ཚོགས་སོ། ། དོན་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཏེ། དེ་ཉིད་གང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ་ཐུགས་ཡིན་ནོ། ། དོན་ནི་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དགོས་པ་གང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པའོ། ། དོན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཏེ། དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་ནི་སྤྲོ་བ་དང་བསྡུ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་བྱ་བ་སྟེ་དོན་རྟོགས་པའོ། །

That which is the recitation by means of gnosis, in which the branches are not impaired, is the nature that renders the mantra, the winds, the deity, and so forth non-dual. That which is thoroughly known as that which was designated by the Buddhas of the three times is the vajra recitation; because its nature is indivisible, it is explained as vajra recitation. If one asks what that is like: "lacking intrinsic nature" means that because it arises dependently, it is the nature of the selflessness of persons and phenomena. Therefore, "by the excellent one" means that, like a wheel, it revolves day and night, or that through the divisions of the right [nostril] and so forth, it performs activities such as pacification without effort. This should also be applied to the eleven terms for "realization." In that context, "meaning" is the meaning of all mantras; because it realizes that, it is the "realization of meaning," which is the syllable A, the nature of fearlessness. That is to be associated with the recitation of the Great Vajradhara. "Meaning" refers to form and so forth; the cognition by which those very [objects] are known by the eyes and so forth is the "body that realizes the meaning." "Meaning" is that which is to be expressed; that by which it is realized is the "realization of meaning," which is the collection of speech. "Meaning" is the external object; that by which it is realized is the "realization of meaning," which is the mind. "Meaning" is the purpose of all mantras; that by which it is realized is the "realization of meaning." "Meaning" is the welfare of sentient beings; the realization of that very [welfare] through the stages of emanation and withdrawal and so forth is the "realization of meaning."

དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་དེའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་བཙལ་བ་ནི་དོན་ཏེ། དེ་རྣམས་རྟོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གོ་འཕང་ལ་གནས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དོན་རྟོགས་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་དཔྱད་ནས་རང་གི་རྣ་བ་འམ། གཞན་གྱི་རྣ་བས་སྔགས་ཐོས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ་གཙོ་བོའི་ངག་ཡིན་ནོ། ། དོན་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་རྟོག་པ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་དེ་ཉིད་མཐར་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་རྟོགས་པའོ། ། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླའོ། ། བཟླས་པ་འདི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་གི་བྱ་ཞེ་ན། སློང་མོ་ཟ་ཞིང་མི་བཟླས་ཏེ། ། མ་བླངས་པ་ལ་འང་ཆགས་མི་བྱ། ། འདོད་པ་ཀུན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་། ། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སློང་མོ་ཟ་བ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཡིན་ཏེ་དེ་བས་ན་བཙལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དམན་པའི་ཚུལ་གཞན་རྣམས་དང་ལྡན་པས་བཟླས་པར་མི་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མ་བླངས་པ་ནི་བཟའ་བ་ཉེ་བར་མཚོན་ཏེ། དེ་ལ་ཆགས་པ་ནི་བཟའ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་དགའ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཅི་ཙམ་གྱིས་ལུས་པོ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་ནས་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྔགས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་སྟེ།

Likewise, the purpose is to seek out sentient beings of that lineage for the sake of purifying attachment, aversion, and ignorance. Realizing that [purpose] means abiding in the state of the wisdom of Vairocana and the others; that is the realization of the purpose, which consists of the purifications of attachment and so forth. Similarly, the realization of the purpose is the realization of the meaning of the mantra after having analyzed it, such that the mantra is heard by one's own ear or the ear of another; that is the realization of the purpose, which is the speech of the Principal. The purpose is the clear light (prabhāsvara); realizing that very [light] through the engagement and so forth, and eventually attaining its culmination, is the realization of the purpose. The remainder is easy to understand. If one asks, "By which yogi should this recitation be performed?" it is said: "One should not recite while eating alms; Nor should one be attached to what is not received. Enjoying all desires, Recite without impairing the branches of the mantra." "Eating alms" is an illustration; therefore, one should not perform recitation while possessing other inferior modes of conduct such as seeking [food]. Similarly, "what is not received" illustrates food; one should not be excessively attached to food. Being content with just enough to sustain the body, one should engage in the conduct of the utterly unelaborated (atyanta-niṣprapañca). If one asks, "What should a yogi abiding in such a state do?" it is said: "Recite without impairing the branches of the mantra." Here, the "mantra" refers to the three syllables.

ཡན་ལག་མ་ཉམས་པ་ནི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཉམས་པ་འདོད་པ་ཀུན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྔགས་པས་བཟླས་པར་བྱ་སྟེ་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། ། རྣམ་ཉམས་ཡི་གེ་སློང་མོ་སྟེ། ། དེ་ནི་བརྗོད་པ་ཟ་བ་ཡིན། ། དེ་ལ་ཆགས་པས་གང་བཟླས་པ། ། དེ་རྣམས་སློང་མོ་ཟ་བར་འདོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་སྟེ་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། བཤད་པ་འདི་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོ་སླའོ། ། དགོངས་པ་ལུང་བསྟན་པའི་རྒྱུད་ནི་བཤད་པའི་རྒྱུད་དེ། དགོངས་པས་བཤད་པའི་རྡོ་རྗེ་ཚིག་གང་དུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ནས་དཔལ་ལྡན་སྣང་མཛད་ཆེ། ། ཁྱབ་བདག་ལ་ནི་སླར་གསོལ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་འོག་ཏུའོ། ། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་ནི་དྲུག་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་སྟེ་དེ་ལ་ཞུས་པའོ། ། ཞུ་བ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ། ། སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་སེམས་འདི་ནི། ། དེ་བས་དངོས་པོ་མེད་གྱུར་ཀྱང་། ། དངོས་པོ་དག་ཏུ་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་འདི་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྣམ་པ་རུ་སོ་སོར་སྣང་བར་འགྱུར་ཏེ། རེ་ཞིག་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་རྣམ་པ་རྣམས་མཐོང་བ་དེ་རྣམས་སྣང་བ་ལས་མ་འདས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་གཟུགས་ཡིན་ཏེ། སྣང་བ་དེ་ནི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་པ་གང་དང་གང་སྣང་འགྱུར། ། དེ་དེ་ཤེས་པའི་ཐིག་ལེ་དེ། །

"Unimpaired limbs" refers to the practitioner of mantra who, without impairing the deity yoga, should perform the recitation while enjoying all desires; this is the interpretable meaning. Regarding the definitive meaning, it is said: "The impaired syllables are alms; they are the eating of speech. Whatever is recited with attachment to those, they are held to be eating alms." Such passages occur. The explanation beginning with "This very explanation" and so forth is easy to understand. The Sandhivyākaraṇa Tantra is an explanatory tantra; it is so called because it is where the vajra words explained through intentional meaning are liberated. Then, the glorious Great Vairocana addressed the Pervasive Lord once more. Regarding the phrase "Then," it means after what was previously explained. "Vajrapāṇi" refers to the Blessed One, the Great Vairocana, who is the sixth, the Great Vajradhara; it is to him that the request was made. To explain that very request, it is said: "The progenitor of all sentient beings, this mind which possesses various forms—therefore, although it has become without entity, it is renowned as entities." This means: O Blessed One, that which is this very mind of sentient beings appears individually in the forms of the various sentient beings and the vessel-like world. For the time being, external entities are not established because they are devoid of being one or many. Whatever aspects are seen, since they do not transcend appearance, they are the forms of the mind, because that appearance is the nature of cognition. As it is said: "Whatever aspects appear, each of those is the bindu of cognition."

བློ་ནི་ཤེལ་གྱི་རྡོ་བཞིན་དུ། ། གཅིག་ཉིད་དུ་མར་གྱུར་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བས་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བསྐྱེད་པ་ནི་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་མཐོང་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པ་ནི་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་། སེམས་ནི་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་བས་ན་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་སེམས་གྲུབ་ན་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཙམ་གྱིས་རེ་ཞིག་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་སེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བས་དངོས་པོ་མེད་འགྱུར་ཀྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རང་རིག་པའི་གཟུགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔར་བཤད་པའི་ཚད་མས་རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་དཔྱད་ན་རྫུན་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པོ། ། དེ་བས་ན་ཤེས་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པས་གཉིས་ཀ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཞིག་རིག་པར་བྱེད་པས་ན་སེམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཡང་། དངོས་པོ་དག་ཏུ་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཁོ་ན་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱང་ཞུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

"The intellect, like a crystal stone, is one yet becomes many," so say the proponents of consciousness with aspects (sākāravijñānavādin). By the phrase "the progenitor of all sentient beings," the logical reason is shown through the specific quality of the mind; "all sentient beings" refers to both the moving and the non-moving. That which produces them in the form of that very [mind] is seen to produce cognition; therefore, in this context, "the production of all sentient beings" is the pervaded (vyāpya), and "the mind" is the pervader (vyāpaka). Thus, when the mind, which is the pervader and possesses various forms, is established, the production of all sentient beings—the pervaded—is the logical reason. For the time being, the mind with aspects is thus established. However, in order to refute that as well, it is said: "Therefore, even though it is without entity." Such a mind also arises in the form of self-awareness (svasaṃvedana), and as the nature of consciousness, it is without entity. When the aspects are analyzed by the previously explained valid cognition (pramāṇa), they are established as being false. Therefore, since cognition and the aspects are mutually distinct, neither of the two exists. As for the statement, "That which makes known is the mind," that too is "renowned as entities," which means it is renowned conventionally (saṃvṛti) but not ultimately (paramārtha). Therefore, the final tenet (siddhānta) is that the very lack of intrinsic nature (niḥsvabhāvatā) of entities is established. This is the formal presentation. In order to request that very point:

བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་མཁའ་མཉམ་པ། ། ལོགས་པར་རྗེས་སུ་མྱོང་མཛད་པ། ། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་མཛད་པ་པོ། ། སྐྱེ་བོ་མཆོག་ལ་དེ་བསྟན་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་འདི་མཁའ་དང་མཉམ་པ་ནི་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཏེ། ལེགས་པར་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོལ་བ་བཏབ་པའོ། ། གང་ལ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བོ་མཆོག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་རྣོ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ལའོ། ། ཇི་མཛད་ནས་ཤེ་ན། རྗེས་སུ་མྱོང་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཡང་ཅིའི་དོན་དུ་ཞེ་ན། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་མཛད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ནི་སྡུད་པ་པོ་རང་གིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་ན་ཡང་གདུལ་བྱ་མ་འོངས་པའི་དོན་དུ་བདག་ཉིད་ལ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་དོན་བཟུང་བས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་དོན་ལ་དམིགས་ཏེ་དམྱལ་བ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྲུབ་པ་ཡི་ནི་ཐབས་ཙམ་ཞིག། ཤེས་ནས་རྒྱུད་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས། ། འདི་ལྟར་བདག་ནི་སློབ་དཔོན་ཞེས། ། མ་འོངས་པ་ན་སྨྲ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུད་ཀྱི་དོན་མ་ཤེས་ནས་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་དོན་ཙམ་རྟོགས་པས་བདག་སློབ་དཔོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །

"The bodhicitta, equal to space, Which has been perfectly experienced, And which acts for the benefit of beings— Please teach that to the supreme person." Thus it is said. This ultimate bodhicitta, which is equal to space, is the nature of clear light. "Please teach it perfectly" means to teach it without error; this is the request. To whom? "To the supreme person" refers to an individual of sharp faculties, like a precious jewel. Having done what? "Which has been perfectly experienced" means that the Blessed One himself has directly realized it and then taught it; this is the grammatical connection. For what purpose? "Which acts for the benefit of beings" means for the sake of caring for the realms of sentient beings in the future. Although the compiler himself has realized the meaning of suchness, he designates himself as a "precious jewel-like person" for the sake of future disciples. This is because it is explained that if future sentient beings grasp the meaning according to the literal expression, they will focus on a mistaken meaning and fall into hell. To demonstrate this, it is said: "Having understood merely the method of practice, They turn their backs on the tantra. Thinking, 'I am a master,' They will speak thus in the future." This shows that by not understanding the meaning of the tantra and realizing only the meaning of the sādhana, they will tell future sentient beings, "I am a master."

གཞན་ཡང་དེ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དང་ཅི་བྱེད་ཅེ་ན། བདག་གི་ཚིག་ནི་འདི་ཉིད་དག། ཡིན་ཞེས་སྨྲ་ཞིང་བྱིས་པ་འཇིགས། ། དེས་ནི་དགོངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས། ། ཇི་བཞིན་དོན་དུ་མི་ཤེས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་བདག་གི་ཚིག་ནི་དོན་དམ་པ་དང་བདག་ཁོ་ནས་གོ་བ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་ཞིང་བྱིས་པ་ནི་རྨོངས་པའི་བློ་ཅན་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་ཤེས་ན་དེའི་ཚེ་སྐྱོན་མེད་པ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དགོངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་དགོངས་པས་བཤད་པས་བསྟན་པའི་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཞུ་བ་གསན་ནས། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལ་ལན་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནས་བདག་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཐུབ་ཆེན་གྱིས། ། ལེགས་ཞེས་ལན་གསུམ་གསུངས་མཛད་ནས། ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ལ་འདི་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་མ་ཐག་ཏུའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། བདག་པོ་ལྔའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་ནི་དྲུག་པའོ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པར་མཁྱེན་པས་ན་ཐུབ་པའོ། ། ལན་གསུམ་དུ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ནི་ཞུ་བ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མི་རྟོག་དོན་གྱི་དེ་ཉིད་ནི། ། རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བཤད་པར་བྱ། །

Furthermore, if one asks what those [statements] are like and what they do, it is said: "They say, 'These words of mine are indeed [the truth],' and thus they terrify the foolish; they do not understand the intended bodhicitta according to its actual meaning." This means that they say, "The words of mine are the ultimate truth and are understood by me alone, not by others," and thus they terrify the foolish, who possess deluded minds. If one were to understand it correctly, there would be no fault; this teaches that as long as one does not understand the intended bodhicitta—the ultimate bodhicitta taught through intentional language—according to its actual meaning, there is a problem. Having thus heard Vajrapāṇi’s request, in order to show how the Blessed One gave him the reply, it is said: "Then the Lord, the Blessed One, Vairocana, the Great Sage, having said 'Excellent' three times, spoke these words to Vajrapāṇi." The word "then" means immediately after the request was made. Because he conquers the afflictions, "Conqueror" (Bhagavān) refers to the ultimate truth; because he possesses that, he is the Blessed One. Because he is the chief of the five lords, Vairocana is the "Great" (Sixth). Because he knows the conventional and the ultimate as inseparable, he is the "Sage" (Muni). Saying "Excellent" three times is because the request transcends the world. In order to explain exactly what the Blessed One said, it is said: "I shall explain, having thoroughly distinguished, the reality of the non-conceptual meaning."

བརྗོད་དང་དམིགས་པར་བཤད་པ་དང་། བརྡར་གྱུར་དང་ནི་དོན་དམ་མོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཁྱོད་ལ་མི་རྟོག་དོན་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། མི་རྟོག་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་གང་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་རྟོག་དོན་ཏེ། སྔགས་བཏུ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྣམ་པ་བཞིའོ། ། རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྟན་པ་དང་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྗོད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བརྗོད་པ་ནི་སྔགས་རྣམས་གང་ལས་བཏུ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བརྗོད་པ་སྟེ་སྔགས་བཏུ་བའོ། ། རྗོད་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་གང་གིས་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་བཤད་པ་ནི་མིང་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དམིགས་པར་བཤད་པ་སྟེ་གཉིས་པ་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ནོ། ། བརྡ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ཡིན་ཏེ་གསུམ་པའོ། ། དོན་དམ་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟེ་བཞི་པའོ། ། འདིར་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚིག་གིས་བརྗོད་པ་ཐུན་མོང་སྟེ། ། དམིགས་པར་བཤད་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད། ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་བརྡ་རུ་བཤད། ། དོན་དམ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཚིག་གིས་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དང་ཐུན་མོང་ནི་མིང་ཅན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཡི་གེ་དང་ཚིག་དང་ངག་དང་། ངག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཐུན་མོང་གི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་སྟེ། ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལིའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་སྔགས་ཐམས་ཅད་བཏུ་བ་ཡིན་ཏེ།

"Expression, the explanation of the object of focus, the sign, and the ultimate," it is said. The syntactical connection is: "Vajrapāṇi, I shall explain the non-conceptual meaning to you." "Non-conceptual" refers to the clear light; the "meaning" of that is that by which it is attained, which is the fourfold suchness of mantra, such as the extraction of mantras. "Having distinguished" refers to the divisions such as the brief presentation and the detailed explanation. To explain that very point, it is said: "Expression, and so forth." "Expression" refers to the extraction of mantras—that from which the mantras are extracted is the "expression," which is the extraction of mantras. The "object of focus" is that by which the meaning to be expressed is apprehended through the medium of the expressive words; the "explanation of that" is the name that possesses [the meaning], which is the second, the meaning of mantra. "Sign" refers to the name, which is the third. "Ultimate" refers to the suchness of mantra, which is the fourth. Here, to provide a brief presentation that is to be explained in detail, it is said: "Expression by words is common; The explanation of the object of focus is buddhahood itself; The suchness of mantra is explained as the sign; The ultimate is suchness." Regarding this: "expression by words" refers to the name. "Common" refers to that which possesses the name. Furthermore, because it abides as the common nature of letters, phrases, sentences, and great sentences and so forth, it is "common," namely the vowels (āli) and consonants (kāli). This is because all mantras are extracted from that very source.

དེའི་ཕྱིར་ཚིག་གིས་བརྗོད་པ་ནི་དེ་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ་སྔགས་བཏུ་བའོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དེ། དམིགས་པར་བཤད་པ་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་གང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། བརྡ་ནི་བརྡ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ནི་སྔགས་ཀྱི་བརྡའོ། ། གང་ཞིག་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ནམ། ཨའི་རང་བཞིན་དེ་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དང་པོ་གཅིག་ནི་དགུ་དབུས་ན། ། གང་ཞིག་བཅུ་ཡིས་མ་བཅིངས་པ། ། དེ་ནི་བཅིངས་མེད་ཤེས་བྱ་སྟེ། ། དེ་ཤེས་པ་ནི་མཆོག་གི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་མཆོག་གི་གནས་ཤེས་སོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། གང་གིས་བཅིངས་པ་ནི་དབྱངས་དང་པོས་བཅིངས་པའམ། འཁོར་བའི་བག་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཅིངས་པའི་འོད་གསལ་བ་ཤེས་པ་དེའི་མཆོག་གི་གནས་ནི་དབྱངས་དང་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་བཏུ་བའི་ངག་གི་སྤྲོས་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དང་པོ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་དང་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་པས་དང་པོ་གཅིག་སྟེ། དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དང་པོའོ། ། ཡང་ན་དེ་ལས་དང་པོ་མེད་པས་ན་དང་པོའོ། ། ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཨ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གཅིག་ཡིན་ནོ། ། དགུ་དབུས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨ་དེ་ཉིད་མ་མོའི་སྡེ་ཚན་དགུའི་དབུས་ན་གནས་པ་ཡིན་ཏེ།

Therefore, the verbal expression is the explanation of that very [reality], which is the extraction of the mantra. "Buddhahood" refers to Vairocana and the others. The explanation of the object of focus is that by which the meanings of Vairocana and the others are realized through the utterances of homage and so forth; that is the meaning of the mantra. The "symbol" is the symbol itself, such as the snake and so forth; that is the symbolic mantra. That which is the ultimate truth, the nature of clear light, or the nature of the letter A, is the suchness of the mantra. To explain that very [reality], it is said: "The first one in the middle of nine, Which is not bound by the ten— Know that to be the unbound; Knowing that is the supreme state." The grammatical connection is: "That yogi knows the supreme state." As for "by what is it bound": it is not bound by the first vowel, nor is it bound by the habitual tendencies of saṃsāra. The "supreme state" of one who knows that clear light is the knowledge of the proliferation of speech extracted by the nature of the first vowel. How so? "The first one" means that which is both the first and the one; it is the "first" because it is the cause that generates the vowels and consonants. Alternatively, it is the "first" because there is nothing prior to it. Since all letters are absorbed into A, it is the "one." "In the middle of nine" means that the letter A itself resides in the middle of the nine groups of the mother-letters.

དཔེར་ན་ཨ་ཨེ་ཨོ་རྀ་ལྀ་ཨི་ཨུ་ཨཾ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུང་བ་བརྒྱད་དེ་སྡེ་ཚན་གཅིག་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཨཱ་ཨཻ་ཨཽ་རཱྀ་ལཱྀ་ཨཱི་ཨཱུ་ཨཱཿཞེས་བྱ་བ་ནི་རིང་བ་བརྒྱད་དེ། སྡེ་ཚན་གཉིས་པའོ། ། ཀ་ལ་སོགས་པ་མའི་བར་དུ་ནི་སྡེ་ཚན་ལྔའོ། ། མཐར་གནས་པའི་ཡི་གེ་དང་དྲོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སྟེ་སྡེ་ཚན་གཉིས་སོ། ། དགུ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ན་གནས་པ་སྟེ། དེ་མེད་ན་སྲོག་མེད་པས་བརྗོད་དུ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་བཅུ་ཡིས་མ་བཅིངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུ་པོ་དེ་རྣམས་དང་བདག་ཉིད་དེ་བཅུ་པོས། ངག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་འོད་གསལ་བཅིང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཡང་ན་རང་བཞིན་དུ་དག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་གློ་བུར་བ་ཡིན་པས་བཅིང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་འོད་གསལ་བ་མ་མོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡི་གེ་ཨ་འམ། དེ་ལས་འདས་པ་གང་གིས་ཤེས་པ་དེས་མཆོག་གི་གནས་ཞེས་པ་མི་འཇིག་པ་དང་མི་འགྱུར་བར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཡི་གེ་སྟེ། ། གྲངས་དགུ་ཡི་ནི་རྗེས་འཇུག་པ། ། ཨས་བཅིངས་ཕན་ཚུན་ཡང་དག་སྦྱོར། ། གང་གིས་ཤེས་དེ་འགྲོ་བའི་བླ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དབྱངས་ནི་བཅུ་དྲུག་དང་། གསལ་བྱེད་ནི་ཀ་ལ་སོགས་པ་ཧའི་བར་དུའོ། ། ཡི་གེ་ནི་ཡ་ར་ལ་ཝ་སྟེ་མ་ནིང་གི་ཡི་གེ་བཞིའོ། ། གྲངས་དགུ་ཡི་ནི་རྗེས་འཇུག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་རྣམས་ཨས་བཅིངས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཨས་བཅིངས་པས་དེའི་རང་བཞིན་དུ་གང་གིས་ཤེས་པ་དེ་ནི་འགྲོ་བའི་སློབ་དཔོན་དུ་འགྱུར་རོ། །

For example, a, e, o, ṛ, ḷ, i, u, and aṃ are the eight short vowels, which constitute the first group. Likewise, ā, ai, au, ṝ, ḹ, ī, ū, and āḥ are the eight long vowels, which constitute the second group. The letters from ka to ma constitute five groups. The semi-vowels (antaḥstha) and the sibilants (ūṣman) constitute two groups. These nine reside in the center; for if they were absent, there would be no life-force, and thus speech could not be articulated. "By whom one is not bound by the ten" means that by these nine and the self as the tenth, the luminosity (prabhāsvara) is not bound by the conceptualizations of speech. Alternatively, because it is naturally pure and the various conceptualizations are adventitious, it is not bound. Whoever knows such luminosity—the suchness (tattva) of the mātrikā—whether as the letter a or that which transcends it, knows the "supreme state," which is indestructible and immutable; this is the ultimate meaning. To explain that in detail, it is said: "The vowels and consonants are the letters, Following the number nine. Bound by a, they are perfectly joined. Whoever knows this is the supreme of beings." The vowels are the sixteen; the consonants are from ka to ha. The "letters" are the four neutral letters: ya, ra, la, and va. "Following the number nine" refers to the sequence previously explained. These are "bound by a"; whoever knows that they are bound by the letter a and thus understands their nature becomes a teacher of the world.

ད་ནི་སྔགས་བཏུ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབྱུང་བའི་མཐའ་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། ཆ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་དྲུག་གནས། ། ལྔ་པ་ལྔ་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། བཞི་ནི་གསུམ་དུ་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཡི་གེ་ཨཱ་བཅས་རིང་པོར་བཅས། ། ཡོན་ཏན་སྦྱོར་སོགས་ཕྱིས་དང་མཚུངས། ། ཐུང་ངུ་མ་ལུས་ངག་ཏུ་འགྱུར། ། གཅིག་མིན་དུ་མ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་མདོ་གཉིས་པོས་སྔགས་བཏུ་བ་དང་། དེ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལས་འབྱུང་བའི་མཐའ་ནི་ཡི་གེ་ཧའོ། ། ཆ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཨའོ། ། བཅུ་དྲུག་པ་ནི་ཚེག་དྲག་དང་བཅས་པའི་ཨའོ། ། གཉིས་ཀ་ལ་མཚམས་སྦྱར་ན་ཡི་གེ་ཨཱ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། ལྔ་པ་ལྔ་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་སྡེ་ཚན་ལྔ་པའི་ལྔ་པ་ནི་ཉི་ཤུ་ལྔ་པ་སྟེ་ཡི་གེ་མའོ། ། དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དབྱངས་སུ་གྱུར་ནས་འབྱུང་བའི་མཐའ་ཡི་གེ་ཧ་དང་སྦྱར་རོ། ། བཞི་ནི་གསུམ་དུ་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་གསུམ་ཕྲག་ཏུ་བྱས་ན་ཡི་གེ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། དེ་རྣམས་དང་སྦྱར་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བཅུ་གསུམ་པ་སྟེ་ཡི་གེ་ཨོའོ། ། དེ་ཡང་ཡི་གེ་ཨཾཿབཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐིག་ལེ་དང་བཅས་པར་བྱའོ། ། རིང་པོར་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱིས་འབྱུང་བའི་མཐའ་དང་། རིང་པོ་ནི་ཡི་གེ་ཨཱུ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཀུན་བསྡོམས་པས་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཡིན། སྔགས་བཏུ་བའོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་སྦྱོར་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཡོན་ཏན་ནི་སྙིང་སྟོབས་དང་། རྡུལ་དང་། མུན་པ་གསུམ་ཡི་གེ་གསུམ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།

Now, in order to explain the extraction of the mantra, it is said: "The end of the elements, perfectly joined, Abides in the sixteen parts and so forth. Perfectly joined with the five of the fifth, The four are definitely applied as three. Together with the letter Ā and the long vowels, The qualities, applications, and so forth, are like the subsequent. All the short vowels without exception become speech; It is neither one nor many." These words were spoken. By these two vajra lines, the extraction of the mantra and its summary are shown. Among them, "the end of the elements" is the letter Ha. "The parts and so forth" is the letter A. The sixteenth is the A together with the visarga. When both are joined, it becomes the long letter Ā. "Perfectly joined with the five of the fifth" means that the fifth of the fifth group is the twenty-fifth letter, Ma. That very letter, having become a subsequent vowel, is joined with the letter Ha, the end of the elements. "The four are definitely applied as three" means that if four are made into three sets, there are twelve letters. That which is joined with those is the thirteenth letter, O. Furthermore, "together with the letter Aṃ" means it should be accompanied by the bindu. "Together with the long" means that, by implication, the end of the elements and the long vowel Ū are joined. Altogether, this is Oṃ Āḥ Hūṃ; this is the extraction of the mantra. To explain the summary, it says "the qualities, applications, and so forth." The qualities are the three: sattva, rajas, and tamas; these are the three letters themselves.

དེ་རྣམས་སྦྱོར་བ་ནི་འབྲེལ་པ་སྟེ་ཕྱིས་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། ། དེའི་རིམ་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་རེ་རེར་ཡི་གེ་གསུམ་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་ཀུན་ལ་ཡང་མི་འཇིག་པའི་ཡི་གེ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཕྱག་འཚལ་བའི་གསུམ་ནི་ཨ་དང་ཨུ་དང་མའོ། ། ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་གསུམ་ནི་ཨ་དང་ཨཱ་དང་ཚེག་དྲག་གོ། ། སྤྲིན་སྒྲའི་གསུམ་ནི་མགོ་བོ་དང་། སྲོག་མེད་པའི་ཧ་དང་། ཞབས་བསྐྱེད་དོ། ། དེ་ལ་ཨོ་དང་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དབྱངས་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་ས་བོན་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་ཐིག་ལེ་གཉིས་ཐུགས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ཐིག་ལེ་ལ་ཐིམ་མོ། ། ཞབས་བསྐྱེད་ནི་ཧ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ཧ་ཡང་ཐིག་ལེ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ཐིག་ལེ་ཡང་མགོ་བོ་ལ་ཐིམ་པ་སྟེ་མགོ་བོ་ཁོ་ན་ཡི་གེ་ཨའོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཡི་གེ་ཨ་བཞི་ལུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སྐུའི་ཨ་ནི་གསུང་གི་ཨ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། གསུང་གི་ཨ་རང་གི་ཚེག་དྲག་གི་ཨ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། དེ་ཡང་ཐུགས་ཀྱི་ཨ་ལ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐུང་ངུ་མ་ལུས་ངག་ཏུ་འགྱུར། ། གཅིག་མིན་དུ་མ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་ཐུང་ངུ་ནི་མི་འཇིག་པའི་ཡི་གེ་ལུས་པ་དེ་ཉིད་མ་ལུས་ངག་ཏུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་དང་ཚིག་དང་ངག་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ངག་གི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དུ་མ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཉིད་ལས་ངག་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཅིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་དུ་མེད་པ་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།

Their application is the connection, which should be understood as being the same as the subsequent [section]. The sequence is as follows: here, within each of the three syllables, there are also three syllables; in all of them, the indestructible syllable remains as the pervasive one. In that regard, first, the three of the homage are A, U, and M. The three of the Lord of Speech (Vāgīśvara) are A, Ā, and the visarga. The three of the Cloud-Sound (Meghanāda) are the head (mātrā), the breathless HA, and the foot (pāda). In that context, the O and the following vowel dissolve into the seed-syllable of the Lord of Speech; the two bindus of the Lord of Speech dissolve into the bindu of the Mind Lord (Cittavāgīśvara). The foot dissolves into the HA; the HA dissolves into the bindu; and the bindu dissolves into the head, which is the syllable A alone. Thus, four A-syllables remain. Among them, the A of the Body dissolves into the A of the Speech; the A of the Speech dissolves into its own visarga-A; and that, in turn, dissolves into the A of the Mind. To explain that very point, it is said: "Whatever is short becomes speech without exception; It is neither one nor many." This means that whatever short [syllable] remains as the indestructible syllable becomes speech without exception. This refers to the fact that through the divisions of syllables, words, and sentences, it becomes the form of all the conceptual elaborations of speech. Furthermore, because it summarizes everything, it is not many; and because all speech arises from it, it is not one. It is like the ineffable, ultimate suchness (tattva).

། ཡང་ན་ཕྱིས་དང་མཚུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐོང་བ་ཙམ་ཡིན་ཏེ། ཨོཾ་ནི་ཨཱཿལ་ཐིམ་པ་དང་། དེ་ཡང་ཧཱུཾ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ཧཱུཾ་གི་ཞབས་བསྐྱེད་ཧ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ཧ་ལས་ཀྱང་ཨ་བཏོན་ནས་ཧ་ནི་མགོ་བོ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། མགོ་བོ་ཡང་ཐིག་ལེ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། ཐིག་ལེ་ཡང་ཨ་ལ་ཐིམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡི་གེ་གང་ཞིག་སྔར་བཤད་དང་། ། གང་ཡང་མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་རྣམས། ། བུད་མེད་སྐྱེས་པ་མ་ནིང་སྟེ། ། ཁམས་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བརྟག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་དག་སྔར་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཡ་ར་ལ་ཝ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་བུད་མེད་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། མ་ནིང་གི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ནི་ཡི་གེ་ཨའོ། ། སྐྱེས་པའི་རྟགས་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ངོ་། ། མ་ནིང་གི་རྟགས་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་སྒྲ་མཁན་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་རྟགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདིར་གཟུང་བར་མི་བྱ་སྟེ། སླུ་བར་བྱེད་པས་ན་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ནི་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ལས་མ་འདས་པས་རྟགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཞན་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཉིད་ནི་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཅན་ནི་ཁྱབ་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་དག་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཐབས་ནི་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་སྟེ་ཐབས་ཀྱིས་ནི་ཤེས་རབ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དེས་བཅའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བྱ་རྣམས་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །

Alternatively, the phrase "similar to the subsequent" refers to mere non-seeing. Oṃ dissolves into Āḥ, and that dissolves into Hūṃ. The vowel-stroke (u) of Hūṃ dissolves into the Ha, and from the Ha, the A is extracted; the Ha then dissolves into the head-vowel (m), the head-vowel dissolves into the bindu, and the bindu dissolves into the A. To explain that very point, it is said: "Whichever letters were explained previously, And those that are directed toward [the ritual], Are female, male, and neuter; One should thoroughly examine the elements and so forth." This means that the letters whose nature is vowels and consonants, as explained previously, and likewise those that are "directed toward"—meaning those such as Ya, Ra, La, and Va which are primary for pacifying and other rites—all of these should be understood as having the nature of female, male, and neuter. In that regard, the female sign is the letter A. The male sign is the letter Hūṃ. The neuter sign is the letter Oṃ. In this context, one should not adopt the definitions of gender signs as formulated by grammarians and the like, for they are deceptive and thus illogical. Here, because one does not transcend the relationship between the pervader and the pervaded, no other definition of gender signs is seen. The nature of phenomena (dharmatā) is the pervader, and the phenomena (dharma) are the pervaded. These are insight (prajñā) and method (upāya). Because insight is great bliss and method is the pervaded, method is not insight, for the latter is that which is to be established by the former. Thus, the letters A and so forth are the pervaded by the things to be clarified.

དེ་བས་ན་དབྱངས་ནི་ཤེས་རབ་རང་བཞིན་དང་གསལ་བྱེད་ནི་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ཡ་ར་ལ་ཝ་བཞི་པོ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ་མ་ནིང་ངོ་། ། དེ་ལ་ཨ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཚེག་དྲག་གི་བར་དུ་བསྡུས་ན་གནས་པའི་དབྱངས་ཀུན་བསྡུ་བས་ཡི་གེ་ཨ་ནི་བུད་མེད་ཡིན་ནོ། ། ཀ་ལས་བརྩམས་ནས་ཧའི་བར་དུ་གོ་བཟློག་པའི་རིམ་པས་སོ་སོར་བསྡུས་ན་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ནི་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ་སྐྱེས་པའོ། ། ཡ་ར་ལ་ཝ་བཞི་པོའི་ཐ་མ་ཡི་གེ་ཝ་རྐྱང་པར་བྱས་ལ་ཡི་གེ་གཞན་པའི་ཨ་དང་མཚམས་སྦྱར་ཞིང་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྣ་ལས་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དབྱངས་ལ་ཨོཾ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ནིང་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་མ་གཏོགས་པར་རྟགས་གཞན་མི་དམིགས་ཏེ། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་མ་ནིང་གི་ཐ་སྙད་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཁམས་ལ་སོགས་པར་རབ་ཏུ་བརྟག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་རྣམས་བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གཅིག་པུར་མ་ཟད་ཀྱི། ཇི་སྲིད་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་དང་། བྱེད་ཚིག་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། བསྡུ་བ་དང་། བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་ཕན་པ་དང་བདག་གི་ཚིག་དང་། གཞན་གྱི་ཚིག་དང་དུས་དང་སྐྱེས་བུ་དང་གྲངས་དང་ཡི་གེ་དང་ཚིག་དང་ངག་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་སྲིད་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་བར་དུ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྐད་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་རབ་ཏུ་བརྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ཡང་ན་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་དང་། སྐུ་གསུམ་དང་། རྩ་གསུམ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་དང་།

Therefore, the vowels are established as the nature of insight (prajñā) and the consonants as the nature of method (upāya). The four letters ya, ra, la, va are the nature of the vessel-like world and are neuter. In that regard, if one collects all the stationary vowels from a up to the visarga (ḥ), the letter a is female. If one collects the reversed sequence from ka up to ha, the letter hūṃ is the nature of method and is male. By making the final of the four letters ya, ra, la, va the single letter va and joining it with the a of the other letters, and because those also emerge from the nose, the vowel that emerges subsequently is oṃ; this is the neuter. If one were to say that no gender other than insight and method is observed, nevertheless, the conventional term "neuter" is seen in worldly convention. Regarding the phrase "thoroughly examine the elements and so forth," this shows that these are not only of the nature of female and so forth, but that as long as there are elements and so forth—namely, verbal roots, verbal suffixes, agents, compounds, instruments, the taddhita suffixes, the ātmanepada and parasmaipada voices, tenses, persons, numbers, letters, words, and great sentences—and so on, up to the eighty-four thousand heaps of Dharma, they are thoroughly examined in the form of various languages and so forth. Alternatively, "elements and so forth" refers to the three realms, the three bodies (kāya), the three channels, the three meditative stabilizations (samādhi), and so on.

སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བརྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ལས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འོག་དང་སྟེང་དུ་བཅས་པར་ནི། ། ཤེས་ནས་བློས་ནི་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཡི་གེ་ཨོཾ་ནི་འོག་ཏུ་འགྲོ་བ་སྟེ་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟེང་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་སྟེ་ལྡང་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅས་པ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་སྟེ་ཡི་གེ་ཨའོ། ། འོ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པའི་རླུང་རྣམས་ལ་འོག་དང་སྟེང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། ཤེས་ནས་བློས་ནི་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་འགྲུབ་ན་ཡང་། སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་ཡན་ལག་མ་ཉམས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ནས་བློའི་ངེས་པར་སྦྱར་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། དེའི་ཕྱིར་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མ་ཤེས་པ་ཤེས་པ་ཡིན་པས་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བརྗོད་པ་ཡི་ནི་སྔགས་འདི་དག། དངོས་མེད་ངོ་བོ་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྔགས་བཏུ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། དངོས་མེད་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། སྔགས་བཏུ་བ་བཤད་ནས་སྔགས་ཀྱི་དོན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་གཟུགས། ། ལྷ་རུ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་གང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

It is taught that these are thoroughly analyzed as being the nature of the body, speech, and mind, and so forth. In order to explain their functions, it is said: "Having understood [them] as being below and above, they should be applied with certainty by the intellect." In this context, the syllable Oṃ goes below because its nature is that of entering. The syllable Hūṃ goes above because its nature is that of arising. "Together" refers to abiding in equanimity, which is the syllable A. If one asks, "What is the need for the distinctions of below, above, and so forth, for the winds that abide by their very nature?" it is replied: "Having understood [them], they should be applied with certainty by the intellect." Although the nature of entering and so forth is established by itself, ordinary beings do not know it due to the power of ignorance. Therefore, the remainder of the sentence is: "If one knows them to be in their unimpaired state and applies them with certainty by the intellect, it makes the nature clear to the yogi." Consequently, this is not the attainment of what was not attained, but rather the knowledge of what was not known; thus, it is the completion stage. To explain the summary, it is said: "These mantras that are expressed arise from the essence of non-existence." The term "expressed" is the definition of the extraction of mantras. If one asks what that is like, it is taught that "non-existence" means the absence of intrinsic nature, and that they arise from the essence of clear light. Having explained the extraction of mantras, in order to explain the meaning of the mantras, it is said: "Then, the form that has completely transformed is that which is indicated as the deity."

ཡི་གེ་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་གང་འབྱུང་བ་དེ་ཡང་། ལྷ་རུ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ནི་ས་བོན་གང་དང་གང་གིས་ལྷ་དེ་དང་དེའི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ་སྔགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པ་དག་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བརྡ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བརྡ་ཡིས་དེ་ཉིད་གསུམ་གནས་པ། ། རང་བཞིན་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བརྡ་ནི་སྔགས་ཀྱི་བརྡ་སྟེ་མིང་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན་དེ་ཉིད་གསུམ་གནས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱིས་བརྡར་བྱས་ཏེ་སྐུའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། གསུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། ཐུགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་བརྡ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། རང་བཞིན་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་ནི་སྔགས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་བཟླས་པ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་སྦྱར་བ་དང་། མ་སྦྱར་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་བརྡ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་ལ་རག་ལུས་པས་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་རུ་འགྱུར་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་བརྡ་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཨ་ཡིས་བཤད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་སྙིང་པོར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཨ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཡེ་ཤེས་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མ་ལས་མ་སྐྱེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་སྟེ།

Furthermore, whatever forms of Vairocana and the others arise from those very three syllables, their representation as deities is the "complete establishment" (pariniṣpanna) by which whichever seed syllable represents a particular deity is the meaning of the mantra. This is because the expressed and the expresser are in accordance. To explain the convention, it is said: "The three suchnesses abide as the convention; This is the characteristic of the natural recitation." "Convention" refers to the mantra convention, which is the name. If one asks what that is like: "the three suchnesses abide" means they are conventionally designated by the three suchnesses—the suchness of body, the suchness of speech, and the suchness of mind—which are the conventions of the three syllables. Likewise, "the characteristic of the natural recitation" means that "nature" refers to the mantra families, and the "recitation" of that is the characteristic of the three syllables being joined or unjoined; that too is the convention. Because the conventions of the snake and so forth depend upon the three syllables, they become the conventions of the snake and so forth; thus the mantra convention is shown. Now, to explain the suchness of the mantra, it is said: "The wisdom explained by 'A' Becomes the essence of the Buddha." Relying upon 'A', the wisdom that is the suchness characterized by the non-arising of all phenomena from the very beginning—that is the Buddha, the Great Vajradhara who realizes the nature of all phenomena.

དེ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྙིང་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་མེད་ན་སྔགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། བརྒྱད་ཁྲི་དང་ནི་བཞི་སྟོང་ཉིད། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་ཆོས་ཕུང་པོ། ། གང་གིས་དེ་ཉིད་ཤེས་མི་འགྱུར། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུ་མེད། ། ཅེས་འབྱུང་ངོ་། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སྤྲོ་བ་དང་བསྡུ་བ་དང་། གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདིར་དེའི་རྣམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཧཱུཾ་གིས་སེམས་ཅན་ཡང་དག་སྤྲོ། ། སངས་རྒྱས་སྐུར་ནི་རབ་ཏུ་བརྟག། ཨོཾ་གྱིས་སེམས་ཅན་ཡང་དག་སྡུད། ། ཨས་ནི་གནས་པར་གྱུར་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ནི་ལྡང་བའི་བདག་ཉིད་ཏེ་དེའི་སེམས་ཅན་ནི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན། སངས་རྒྱས་སྐུར་ནི་རབ་ཏུ་བརྟག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། ལྷ་མོ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་སྤྲོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ལྡང་བའི་རླུང་ཁོ་ན་ལས་དེ་རྣམས་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གསལ་བ་ནི་སྣང་བ་དང་སྤྲོ་བའོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡི་གེ་ཨཱས་ནི་དེ་རྣམས་གནས་པར་བྱེད་པའོ། །

That which expresses this is the suchness of the essence of the homage and so forth; it is the suchness of mantra. For without it, all the aggregates of mantra and the aggregates of dharma would be without purpose. As it is said: "The eighty-four thousand aggregates of dharma taught by the Great Sage—if one does not know their suchness, they are all without fruit." The yogi of the generation stage completes the form of the Buddha through the processes of emanation, withdrawal, and abiding. To explain that its nature is established here as such, it is said: "By HŪṂ, sentient beings are perfectly emanated; They are thoroughly visualized as the Buddha’s body. By OṂ, sentient beings are perfectly withdrawn; By Ā, they are made to abide." The syllable HŪṂ is the nature of arising. Its "sentient beings" are the nature of the aggregates, elements, sense bases, and so forth. "They are thoroughly visualized as the Buddha’s body" means they are perfectly emanated as the nature of the Tathāgatas, goddesses, and Bodhisattvas, because they are clarified from the very wind of arising. "Clarification" is a synonym for appearance and emanation. Likewise, because it is the nature of entering, the syllable OṂ perfectly withdraws the Buddhas of sentient beings as before. The syllable Ā makes them abide.

དེ་ལྟར་ཡིན་ན་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྲོ་བ་དང་བསྡུ་བ་དང་གནས་པ་རྣམས་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ད་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་རང་བཞིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཇུག་པ་ཉིད་དང་གནས་པ་དང་། ། ལྡང་བ་ཡི་ནི་རིམ་གྱིས་ཀྱང་། ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་གཞིར་གནས་ཏེ། ། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡན་ལག་མ་ཉམས་པའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་སྔགས་བཟླ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། རིམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་སོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཇི་ལྟ་བུས་བཟླ་བར་བྱ་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་གཞིར་གནས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ནི་ཡི་གེ་ཨ་དང་། ཐབས་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་དང་། གཞི་ནི་མ་ནིང་གི་གནས་སུ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཡི་གེ་སྟེ། དེར་གནས་པ་ནི་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་དང་། མེ་དང་མཉམ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་གསུམ་ལ་གནས་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཡི་གེ་གསུམ་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཐམས་ཅད་དང་། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེར་ན་དེ་ཉིད་གྱེན་དུ་འགྲོ་བས་གཡས་ལ་སོགས་པ་དང་། དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་རྩེ་མོར་ནང་གི་དུས་ལ་དམིགས་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཤར་བའི་དུས་སུ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ཚོགས་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཐུར་དུ་སེལ་བས་སྲོག་གི་འཁོར་ལོ་ཉེ་བར་བསྡུས་ནས་ཤུ་ཀྲའི་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཏེ། འཁོར་བ་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །

If that were the case, then from the perspective of the generation stage, the emanation, withdrawal, and abiding of the buddha-fields and so forth would be purposeless; such is the intended meaning. Now, in order to explain the nature by way of the activity of vajra recitation, it is said: "By the sequence of entering, abiding, and arising, Abiding in the basis of wisdom and method, Recite the mantra with its branches unimpaired." The connection of the words is that one should recite the mantra through the deity yoga with its branches unimpaired. "By the sequence" indicates the sequence of entering and so forth. If one asks, "By what kind of yogi should it be recited?" it is said, "Abiding in the basis of wisdom and method." Here, "wisdom" is the syllable A, "method" is the syllable Hūṃ, and the "basis" is the syllable of homage in the neutral position. "Abiding" in that refers to abiding in the three syllables whose nature is the vital wind (prāṇa), the effort (āyāma), fire, and the equalizing wind. This is because the three syllables are the body of all mantras and the essence of the recollection of body, speech, and mind. For example, when that very [wind] moves upward, through the divisions of the right [nostril] and so forth, and red and so forth, one focuses on the internal time at the tip of the conventional nose; at the time when the four maṇḍalas arise, one performs the collection of activities such as pacifying and so forth. When that very [wind] moves downward, it withdraws the wheel of the vital wind and, having become the form of the śukra drop, it brings about the birth of those in saṃsāra.

དེ་ཉིད་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་རྟག་པའི་སྔགས་ཀྱིས་སྐུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་པདྨའི་སྣ་ལ་ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་དངོས་གྲུབ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོས་བསྐུལ་ནས་དངོས་གྲུབ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་པར་སྤེལ་ཞིང་བཟླས་ན་ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་སྡིག་པ་ཟད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་དང་། མངོན་པར་འདོད་པའི་ལས་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་རིགས་ཅན་གྱིས་གསང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྣ་གསུམ་པོ་ལ་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་སུ་བསྒོམས་ན་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་མ་ལུས་དང་། ལུས་པའི་གཟུགས་སུ་བཟླས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་གནས་སྐབས་སུ་སྲིད་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་གནས་སྐབས་དེ་ཉིད་ལ་ཅིག་ཅར་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཐུན་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་འོད་གསལ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མཐའ་རུ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་མ་ནིང་གི་བཟླས་པའི་སྐབས་སུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཐ་མི་དད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། ད་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རིམ་པས་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

That very [mantra] generates the body through the eternal mantra for yogins of the generation stage. That very [mantra] becomes the cause for one-pointedness of mind for yogins of the subtle yoga at the tip of the lotus. That very [mantra], having been invoked by the essence of all the Tathāgatas, brings about the actualization of siddhis for those who desire accomplishments. That very [mantra], when multiplied and recited in various ways, becomes the cause for exhausting the misdeeds of beginners and accomplishes the activities they desire. That very [mantra], when meditated upon in the form of a drop within the three channels of the secret place and so forth by those of the families of desire, hatred, and delusion who abide in the completion stage, brings about the thorough knowledge of the suchness of the winds. That very [mantra] becomes the cause for recitation in the form of both the remainder and the non-remainder for yogins such as the Great Vajradhara. That very [mantra] becomes the cause for generating existence during the state of the intermediate bardo. That very [mantra] generates the wisdom body instantaneously for yogins at that very moment. That very [mantra] brings about the realization of clear light for those who desire the suchness of mantra, once the four sessions and so forth have been thoroughly understood. That very [mantra], having reached the ultimate completion, becomes the cause for actualizing the suchness of the inseparability of method and insight during the occasion of the neuter recitation. Now, in order to explain the number [of recitations] for the vajra recitation according to the sequence of the maṇḍala:

གོས་དཀར་ལ་སོགས་བཟླས་བཤད་པ། ། བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་དང་ཉི་ཤུ་ལྔ། ། བཞི་པོ་ལེགས་པར་བསྒྲེས་ན་ནི། ། སྦྱོར་བཞི་བསྡུས་པས་བརྒྱ་ཕྲག་དགུ། ། དགུ་བརྒྱ་དག་ཏུ་གང་བསྟན་པ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་རིམ་གྱིས་ནི། ། དེ་ནི་སོ་སོར་འབྱུང་བ་ལས། ། ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གོས་དཀར་མོ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་མཚོན་པས་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་རེ་རེ་ལ་ཆ་བཞི་བཞི་ཡོད་པ་སྟེ། ཆ་རེ་རེ་ལ་དབུས་སུ་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་རྒྱུ་བ་ཡིན་ནོ། ། ལྷག་མ་ཆ་གསུམ་པའི་གྲངས་ཀྱིས་དགུ་བརྒྱར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ལ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས། ཉིན་མོ་རྒྱུ་བ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། དགུ་བརྒྱ་བཅུ་གཉིས་དང་བསྒྲེས་ན་ཁྲི་ཕྲག་གཅིག་དང་བརྒྱད་བརྒྱར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་མོ་ཡང་དེ་བཞིན་དུའོ། ། དེ་ལྟར་ཀུན་བསྡོམས་པས་ཉི་ཁྲི་གཅིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ་འདི་ལས་གཞན་ནི་རླུང་རྒྱུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོན་ཀྱང་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྣལ་འབྱོར་པས་འོད་གསལ་བའི་སྐད་ཅིག་མས་ཁྱབ་པ་མཚོན་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ལས་འདི་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ནང་གི་དུས་འདི་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོ་སླའོ། ། གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཕྱི་མ་ནི་ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་པ་ལས་དོན་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། རིག་པའི་ཆོ་ག་འདི་ཡིས་ནི། ། ཐུན་མཚམས་བཞི་རུ་རབ་སྦྱོར་ལ། ། མཚོན་བྱ་མཚོན་བྱེད་གྲངས་རྣམས་ཀྱིས། །

"The recitation of Pāṇḍaravāsinī and the others is explained as two hundred and twenty-five. When these four are properly multiplied, the four applications condensed become nine hundred. That which was taught as nine hundred, through the sequence of twenty-four, arises individually as twenty-one thousand six hundred." Thus it is said. Pāṇḍaravāsinī and the others are used as indicators for the four maṇḍalas, such as the fire maṇḍala and so forth. In each of these, there are four parts, and in each part, two hundred and twenty-five flow through the center. By the number of the remaining three parts, it becomes nine hundred. Thus, through the sequence of entering the four maṇḍalas and so forth, there are twelve movements during the day; when multiplied by twelve, nine hundred, it becomes ten thousand eight hundred. The night is likewise. Thus, when all are totaled, it is twenty-one thousand six hundred. Here, this is the reasoning of the nature of phenomena (dharmatā), for there is no movement of wind other than this. However, whatever moments of entering and so forth are established by their own nature, the yogi should represent them as being pervaded by the moments of clear light; otherwise, there would be no distinction from ordinary beings. The passage beginning with "this very internal time" is easy to understand. In the eighteenth chapter of the Guhyasamāja-tantra-uttara, in order to clarify this very point, it says: "By this ritual of knowledge, apply yourself thoroughly to the four sessions; by the numbers of the signified and the signifier..."

སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་བཞི་གང་གིས་རིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་རིག་པ་སྟེ་གོས་དཀར་མོ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་གང་དུ་སྦྱར་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་རིག་པའི་ཆོ་ག་སྟེ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་སྔགས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་བཟླ་བར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཐུན་མཚམས་བཞི་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་གཡས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་འོད་ཟེར་འབྱུང་བའི་རིམ་པ་སྟེ་དེ་ལའོ། ། ཡང་ན་ཐུན་མཚམས་བཞི་ནི་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དུས་ཏེ། དེའི་རིམ་པ་ལའོ། ། ཇི་ལྟར་བཟླ་ཞེ་ན། མཚོན་བྱ་མཚོན་བྱེད་གྲངས་རྣམས་ཀྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚོན་པར་བྱ་བས་ན་མཚོན་བྱ་སྟེ་འོད་གསལ་བའམ་ཁ་དོག་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཟེར་རོ། ། མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན་མཚོན་བྱེད་དེ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། གྲངས་ནི་སྔར་བཤད་པ་སྟེ། ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་པའི་སྔགས་བཟླ་བར་བྱའོ། ། ད་ནི་ངག་གི་བཟླས་པ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒོམ་པ་ཡི་ནི་བར་ཆད་ཅན། ། རྣལ་འབྱོར་ཕྱི་རོལ་བཟླས་པ་སྤངས། ། སྔགས་དོན་བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་ཅན། ། རྡོ་རྗེའི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཟློས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཕྱི་རོལ་བཟླས་པ་ནི་ངག་གི་བཟླས་པ་དང་། ནང་གི་བཟླས་པ་སྤང་བར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྒོམ་པ་ཡི་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེའི་བར་ཆད་ཅན་ནི་བགེགས་སུ་འགྱུར་བའོ། །

"Recite the mantra with its branches unimpaired," it is said. That by which the four emptinesses, such as appearance and so forth, are known is "knowledge" (vidyā), which refers to Pāṇḍaravāsinī and the others. The application of these is the "ritual of knowledge" (vidyā-vidhi), which refers to the four maṇḍalas. The mantra—the three syllables—should be recited according to the sequence of their entry and so forth. Likewise, the four sessions are precisely the four maṇḍalas; their application is the sequence of the emergence of light rays through the divisions of the right side and so forth. Alternatively, the four sessions are the internal times of day and night; it is according to that sequence. How should one recite? "By means of the signified, the signifier, and the numbers," it is said. That which is to be signified is the "signified" (lakṣya), which refers to the clear light or light rays of red color and so forth. That which signifies is the "signifier" (lakṣaka), which refers to the entry and so forth. The "numbers" are as previously explained: two hundred and twenty-five and so forth. One should recite the mantra with its branches unimpaired. Now, in order to refute verbal recitation, it is said: "For one whose meditation is interrupted, The yogi should abandon external recitation. How can the Blessed Vajra-holder, The essence of the vajra, recite the meaning of the mantra?" A yogi who is devoted to vajra recitation should abandon external recitation, which is verbal recitation, as well as internal recitation. Why? Because meditation is characterized by the completion stage, and that which interrupts it becomes an obstacle.

སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་ཅན་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པ་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ན། མི་ཕྱེད་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཟློས་ཞེས་པ་ནི་བཟླ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་དམ་ཚིག་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་གལ་ཏེ་ཕྱིའི་བཟླས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ན། དེའི་ཚེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དམ་ཚིག་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གླང་པོ་མངོན་དུ་རྙེད་གྱུར་ནས། ། གླང་པོའི་རྗེས་ནི་ཚོལ་བྱེད་ལྟར། ། སྔགས་ལུས་རང་ཉིད་མངོན་གྱུར་ནས། ། གཞན་དག་ཅིག་ནི་ཚོལ་བྱེད་དམ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེ་སྟོར་བའི་སྐྱེས་བུས་གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་རྙེད་ན། དེའི་ཚེ་གླང་པོ་ཆེ་དེའི་རྗེས་ཚོལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཞིག་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེས་གཞན་དག་ངག་གི་བཟླས་ལ་སོགས་པ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སྤྱན་དྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་འདོད་པ་སྟེ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་རྒོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་གང་ཞིག། སྦྱོར་བ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་མི། ། སྤྱན་དྲང་གཤེགས་སུ་གསོལ་འགྱུར་དང་། ། དེ་བཞིན་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དང་། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དམ་ཚིག་དང་ཡེ་ཤེས་དང་།

The recitation of mantras is performed in order to manifest the Blessed One, the Vajra-Holder. If the yogi himself becomes the very nature of the Vajra-Holder, then that yogi is of the nature of the indivisible vajra recitation. As for the question "How does one recite?", it is not something to be recited [as an external act]. This is the very samaya for one abiding in the generation stage. If one were to abandon that external recitation, at that time one would not be a fit vessel for the generation stage, because the samaya would be impaired. To illustrate this with an example, it is said: "Just as when an elephant is found, One would not search for the elephant's tracks; When the mantra-body is manifest to oneself, Why would one search for something else?" If a person who has lost an elephant finds it, they would not then search for the elephant's tracks. Likewise, one who has become the mantra-body of the Great Vajradhara himself does not search for other things, such as verbal recitations and the like. Now, to explain the objection raised by those who claim that the yogi of the generation stage desires the mantra-body through means such as invitation and so forth, it is said: "Furthermore, any Vajra-Holder Who possesses the three applications, Invites, requests to depart, And likewise requests to remain." The meaning of this is as follows: the yogi abiding in the generation stage [invokes] the samaya, wisdom, and...

ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའ་སྟེ་སྦྱོར་བ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་བསྐྱེད་པ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའ་ལས་འོད་ཟེར་གྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པར་སྤྲོས་ཏེ། དེས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སྤྱན་དྲངས་ལ་ཛཿཧཱུཾ་བཾ་ཧོཿཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱིས་དགུག་པ་དང་། གཞུག་པ་དང་། བཅིང་བ་དང་། དབང་དུ་བྱས་ལ། དགོངས་ཀའི་མཚམས་ལ། མུཿའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྔགས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་གཤེགས་སུ་གསོལ་ཏེ། དེའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་གནས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཉིན་རེ་བཞིན་བྱས་ཤིང་བསྒོམས་པ་ལས་མཐར་ཐུག་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ། ཆོ་ག་འདི་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཕྱོགས་སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། ། འདི་ལ་ལན་གདབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཞུག་པ་ཡིས་ནི་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། མྱུར་བ་ཡིས་ནི་གཤེགས་སུ་གསོལ། ། གཉིས་ཀ་མིན་པས་བཞུགས་སུ་གསོལ། ། དབུགས་མེད་དངོས་གྲུབ་བླ་མེད་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་འཇུག་པ་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱིས་སྤྱན་དྲང་བ་སྟེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་རིགས་ཅན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སྤྱན་འདྲེན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མྱུར་བ་ནི་ལྡང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་གིས་མི་བསྐྱོད་པའི་རིགས་ཅན་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གཤེགས་སུ་གསོལ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་ཀ་མིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་ཨཱཿས་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་རིགས་ཅན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་བཞུགས་སུ་གསོལ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །

Regarding the generation of the form endowed with the three applications—the samādhisattva and so forth—light-ray wheels are emanated from the samādhisattva. By means of these, the wisdom wheel is invited from the buddha-fields and summoned, entered, bound, and brought under control with the mantra jaḥ hūṃ baṃ hoḥ. At the conclusion of the evening session, one requests that very [wheel] to depart with the mantra ending in muḥ, and one should abide in the pride of that [deity]. By practicing and meditating in this way daily, one realizes ultimate enlightenment. This ritual is not your position; rather, it is the verse of the opponent's position. In order to provide a response to this, it is said: "By entering, one invites; By departing, one requests to leave; By neither, one requests to remain; This is the unsurpassed siddhi of the breathless." Here, "entering" refers to inviting with the syllable oṃ; one should understand this as inviting the buddhas and bodhisattvas belonging to the Vairocana family. Likewise, "departing" refers to the syllable hūṃ, which has the nature of arising; one should understand this as requesting the buddhas and bodhisattvas belonging to the Akṣobhya family to depart. Likewise, "by neither" refers to the syllable āḥ, which has the nature of abiding; one should understand this as requesting the buddhas and bodhisattvas belonging to the Amitābha family to remain.

དེ་ཡང་ཡི་གེ་རེ་རེ་གསུམ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་སྤྱན་དྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདིར་ཡང་ཁྱད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར། དབུགས་མེད་དངོས་གྲུབ་བླ་མེད་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དབུགས་མེད་པ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབུགས་དང་བྲལ་བའི་མ་ནིང་གི་བཟླས་པ་སྟེ། དེ་ལས་དངོས་གྲུབ་བླ་ན་མེད་པ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སྤྱན་དྲངས་པ་ལ་སོགས་པ་རྩོལ་བས་གྲུབ་པ་དང་། རྟོགས་པ་ཅན་དང་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཙམ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། བདག་གི་ཕྱོགས་སུ་ནི་སྔགས་དང་རླུང་དག་ཐ་མི་དད་པས་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ལུས་པོ་ལ་གནས་པ་དེ་རྣམས་ལ་སྤྱན་དྲང་བ་ལ་སོགས་པ་འབད་པ་མེད་པས་འགྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ་ཁྱད་པར་རོ། ། མན་ངག་འདི་སྦས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མྱུར་བ་དང་ནི་རྣམ་སྡུད་དང་། ། དལ་བ་ཅན་དང་སྔགས་སྦྱོར་བ། ། བླ་མས་སློབ་མའི་རྣ་དྲུང་དུ། ། རབ་ཏུ་འབད་དེ་བརྗོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། མྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་འདས་མ་ཐག་ཏུ་བཤད་པའི་རླུང་གསུམ་པ་ལ་སྔགས་སྦྱོར་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་སློབ་མའི་རྣ་དྲུང་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བ་སྟེ། སྦས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྦས་པ་ཉིད་ནི་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །

Furthermore, since each syllable consists of three [parts], one should understand the activities of invitation and so forth. Here, in order to explain the distinction, it is said: "The breathless is the unsurpassed siddhi." "Breathless" refers to the neuter recitation free from the breaths of inhalation and so forth; from that, the "unsurpassed siddhi" is the attainment of the siddhi of Mahāmudrā. Therefore, in your position, the invitation and so forth are accomplished through effort and merely achieve the realization and the mantra-body. In my position, because mantra and wind are inseparable, the inhalation and so forth are of the very nature of the Tathāgata. Since these abide within one's own body, the invitation and so forth are accomplished without exertion; they are naturally accomplished, achieving the Mahāmudrā that does not abide in either saṃsāra or nirvāṇa—this is the distinction. To ensure that this pith instruction is kept secret, it is said: "Quick, the gathering, and the slow, The application of mantra— The guru should speak with great effort Into the ear of the disciple." The meaning of this is as follows: the application of mantra to the three winds just explained—by the words "quick" and so forth—refers to the application of the three syllables. That which is to be spoken into the ear of the disciple by the master is what is to be explained; thus it is taught as "secret." For it is said that secrecy itself is the cause of siddhi.

གསང་བའི་ཡི་གེའི་བཟླས་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་རྣམས་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་གིས། ། ཐབས་ཀྱི་དམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། རྣལ་འབྱོར་འབྲས་བུ་རབ་སྟེར་བའི། ། གསང་བའི་ཡི་གེ་བཤད་པར་བྱ། ། གང་ཞིག་བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི། ། རྣལ་འབྱོར་ཅན་གྱིས་མཆོག་སྟེར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱིས་མདོར་བསྟན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་གསང་བའི་ཡི་གེ་བཟླས་པ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་གསང་བའི་ཡི་གེ་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་སྦས་པའི་ཕྱིར་གསང་བ་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་བས་ན་ཡི་གེའོ། ། གསང་བ་ཡང་ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་ཡི་གེ་ཡང་ཡིན་པས་གསང་བའི་ཡི་གེ་སྟེ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་རིམ་པས་སོ་སོར་བསྟན་པའོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐབས་ཀྱི་དམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་དམ་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཏེ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་འབྲས་བུ་རབ་སྟེར་བའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་ས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་རབ་ཏུ་སྟེར་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། གང་ཞིག་བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་ཡི་གེ་གང་ཞིག་མགྲིན་པ་དང་སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བ་དང་། གསང་བའི་གནས་སུ་དྲན་པ་ཙམ་གྱིས།

In order to explain the recitation of the secret syllables, it is said: "In order to show the supreme method, The Lord of Yogis shall explain The secret syllables that bestow the fruit of yoga. By merely contemplating them, The yogi shall obtain the supreme." With these one and a half verses, the brief presentation along with the result of the recitation of the secret syllables is taught. Regarding that, the phrase "the secret syllables shall be explained" is the syntactic connection. They are "secret" because they are hidden from practitioners of the generation stage, and they are "syllables" because they are unchanging, being the nature of the dharmadhātu. Since they are both secret and syllables, they are "secret syllables"; to explain them is to present them individually through the stages of dissolution. If one asks what they are like, it says: "In order to show the supreme method." The "supreme method" refers to the method for attaining the state of Great Vajradhara; it is for the purpose of showing that. Furthermore, if one asks what it is like, it says: "Bestowing the supreme fruit of yoga." The fruit of the yogi's meditative absorption (samādhi) for attaining that level is of two types, characterized as mundane and supramundane; that which bestows these is what is meant by that term. Regarding the phrase "by merely contemplating them": it means by merely recollecting the secret syllables at the throat, heart, navel, and secret place.

རྣལ་འབྱོར་ཅན་གྱིས་མཆོག་སྟེར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་སྟེར་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དང་པོ་ཡི་གེ་སྦྱར་བ་ཡིས། ། རྟག་ཏུ་དབུགས་ནི་སྤྲོ་བར་བྱ། ། བརྒྱད་པའི་མཐའ་དང་ལྡན་པ་ཡིས། ། ཡི་གེ་ཨུ་ནི་ཐིག་ལེར་བཅས། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་དབུགས་གཏོང་བྱེད། ། ཅི་དགའ་བ་ཡི་བཟླས་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ནང་ན་གནས་པའི་མར་མེ་བཞིན་དུ་འབར་བའི་ཡི་གེ་ཨ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དང་པོའི་ཡི་གེ་སྟེ། དེའི་སྦྱོར་བ་ནི་དེ་དང་རྩེ་གཅིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སོ། ། རྟག་ཏུ་དབུགས་ནི་སྤྲོ་བར་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལིའི་རང་བཞིན་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚོགས་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་སྤྲོ་བར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྔགས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ཡི་གེ་ཨའི་སྟེ། དེ་ལས་འབྱུང་བ་དང་དེ་ཉིད་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཏེ་དཔེར་ན་མཁའ་ལས་སྤྲིན་གྱི་ཚོགས་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལས་མེ་ཏོག་གི་ཚུལ་དུ་ཡི་གེ་གསུམ་བྱུང་སྟེ། སྐུ་དང་གསུང་དག་ཐུགས་ལ་ཉེ་བར་བསྡུ་སྟེ། གསང་བའི་ཡི་གེ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ལ་ལྷག་པར་མོས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་མགོ་བོ་མེད་པ་ནི་སྙིང་ག་ལ། མགོ་བོ་མགྲིན་པ་ལ་དང་། སྒྲ་ནི་ཡི་གེ་ཨུ་སྟེ། དེ་ནི་ལྟེ་བའི་པདྨ་ལ་དང་། སྒྲའི་མཐའ་ནི་ཐིག་ལེ་སྟེ་དེ་ནི་གསང་བའི་པདྨ་ལ་གནས་སོ། ། དེ་ལ་ལྡང་བ་ནི་མགོ་བོ་མེད་པ་དང་། གནས་པ་ནི་མགོ་བོ་དང་། འཇུག་པ་ནི་སྒྲ་དང་།

"Yogis shall bestow the supreme" means that yogis will grant the desired aims to all sentient beings. To explain that very point, it is said: "First, by joining the syllables, One should always emit the breath. Endowed with the end of the eighth, The syllable U together with the bindu, The yogi emits the breath; This is explained as the recitation of one's pleasure." Here, the syllable A—which resides within the eight-spoked wheel of the dharmadhātu and blazes like a lamp—is the "first syllable." Its "joining" is through one-pointed meditative absorption (samādhi) upon it. "Always emitting the breath" means that one should emit the three syllables that gather the assembly of Buddhas, which are of the nature of the vowels (āli) and consonants (kāli). Why is this the nature of mantras? Because the syllable A, which is naturally luminous (prabhāsvara), is the source from which they arise and into which they dissolve, just as a mass of clouds arises from the sky. From that, the three syllables emerge in the manner of flowers; they are gathered into the body, speech, and mind, and one should cultivate intense devotion to the secret syllables within the four maṇḍalas. In that regard, the "headless" is at the heart; the "head" is at the throat; the "sound" is the syllable U, which is at the navel lotus; and the "end of the sound" is the bindu, which resides at the secret lotus. Among these, "arising" is the headless, "abiding" is the head, and "entering" is the sound.

ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་སྡུད་པ་དབུགས་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲའི་མཐས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། གསང་བའི་ཡི་གེ་གཅིག་པུས་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པ་འོད་གསལ་བའི་བར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། མགོ་མེད་སྙིང་གའི་པདྨར་གནས། ། ཁ་ཡི་པདྨར་མགོ་བོར་གནས། ། ལྟེ་བའི་པདྨར་སྒྲ་གནས་ཏེ། ། སྒྲ་མཐའ་གསང་བའི་པདྨ་ལའོ། ། འགྲོ་དང་འོང་བར་བྱེད་པ་འདི། ། ཐིག་ལེའི་རྣལ་འབྱོར་རབ་ཏུ་འཇུག། ཅེས་བྱ་བ་ལྷ་མོ་བཞིས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པའི་བཤད་པའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་བསྡུ་བ་ཡིན་ཏེ། བརྒྱད་པའི་མཐའ་ནི་ཡི་གེ་ཧ་སྟེ། ། སྡེ་ཚན་བརྒྱད་པའི་མཐར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཨཱུ་ནི་དབྱངས་དྲུག་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་ཧའི་ཞབས་བསྐྱེད་དུ་བྱའོ། ། ཐིག་ལེར་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞབས་བསྐྱེད་དང་བཅས་པའི་ཧ་དེ་ཉིད་ལ་ཐིག་ལེ་སྦྱར་ན་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་བཏུ་བ་ཡིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་དབུགས་གཏོང་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བ་དང་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་གསུམ་རྣལ་འབྱོར་པས་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཅི་དགའ་བའི་བཟླས་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པའི་མོས་པའི་དབང་གིས་བཟླས་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ལྡང་བའི་རླུང་ཁོ་ན་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། འཇུག་པ་དང་གནས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རླུང་ནི་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རེ་ཞིག་རླུང་རྣམས་ནི་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་རང་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་གྲངས་ལས་འདས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པའི་མོས་པའི་དབང་གིས་གལ་ཏེ་ཡི་གེ་གཅིག་ལ་དམིགས་ནས་དེ་བྱེད་པ་ཡིན་ན།

That which is the total withdrawal and the departure of the breath is to be performed by means of the limit of sound; for the single secret syllable teaches the meditative absorptions from the arising and so forth up to the clear light. As it is said in the Explanatory Tantra The Questions of the Four Goddesses: "Headless, it dwells in the heart lotus; Headed, it dwells in the mouth lotus; Sound dwells in the navel lotus; The limit of sound is in the secret lotus. This movement of going and coming Is the entry into the yoga of the drop." Thus, that is the summary. The "end of the eighth" is the letter ha, because it stands at the end of the eighth class of consonants. Ū is the sixth vowel, and it should be attached as the foot of the ha. "Together with the drop" means that if the drop is joined to that very ha with its foot, the syllable hūṃ is extracted. Regarding the line, "The yogi performs the exhaling": the yogi's performance of the three—exhalation, inhalation, and abiding—by means of this very syllable is the "recitation at will." It is explained as a recitation performed by the power of the yogi's own inclination. If one asks: "If that is the case, only the wind of arising would be accomplished, but the winds whose nature is inhalation and abiding would not be accomplished," it is said in reply: For the time being, the winds flow naturally by day and night, and they do not exceed the numbers as they have been explained. However, if by the power of the yogi's inclination one focuses on a single syllable and performs that, [the winds are brought under control].

དེའི་ཚེ་ཡི་གེ་གཞན་ཉེ་བར་གནས་པའི་རྩོལ་བ་ནི་དོན་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཅི་དགའ་བའི་བཟླས་པར་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་སྔར་བཤད་པའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་དམིགས་ནས། འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ་དེའི་གྲངས་ལ་འགལ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། གྲངས་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་དང་ཆིག་སྟོང་དང་། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་དྲུག། རྣལ་འབྱོར་དབང་པོ་ཉིན་མཚན་མེད། ། བཟླས་བརྗོད་ཀྱི་ནི་གྲངས་བྱེད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་གོ་སླའོ། ། ལུང་ཚད་མ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་འདིར་གསང་ཞིང་དགོངས་པ་ཡིས། ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་བཤད་པ་ཡིན། ། བསམ་གཏན་ཁ་དོན་མེད་མོད་ཀྱི། ། འོན་ཀྱང་བཟླས་པར་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གསང་ཞིང་དགོངས་པ་ནི་དགོངས་པ་ལུང་བསྟན་པའི་རྒྱུད་དེ་དེ་རུ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་རླུང་དང་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་གསང་བའི་ཡི་གེའི་བཟླས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། བསམ་གཏན་ཁ་དོན་མེད་མོད་ཀྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཁ་དོན་ནི་ངག་གི་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་གཉིས་ཀ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ཡང་ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་བཟླས་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཁམས་གསུམ་དུ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས། ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་པ། ། བསམ་གཏན་ཁ་ཏོན་བྲལ་བ་ཡིས། ། སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཟློ་བར་བྱེད། །

At that time, the effort of applying other syllables is entirely purposeless; for that very reason, it is explained as recitation according to one's pleasure. Alternatively, by focusing on the divisions of the parts previously explained, there is the existence of the entry and so forth, and there is no contradiction regarding their number. In order to explain that very number, it is said: "Twenty thousand and one thousand, Likewise, six hundred; The lord of yogis, without day or night, Performs the count of the recitation." This is easy to understand. In order to demonstrate the authority of the scripture, it is said: "Here, through secrecy and intention, The subtle yoga is explained. Although it is devoid of meditative concentration and recitation, Nevertheless, it is explained as recitation." "Through secrecy and intention" refers to the Sandhivyākaraṇa-tantra (The Tantra of the Prophetic Intention). In that text, it says: "The subtle yoga is explained." This means that the Blessed One taught the recitation of secret syllables, which are the nature of the suchness of wind and mantra that serve as the method for vajra recitation. "Although it is devoid of meditative concentration and recitation" means that meditative concentration is the samādhi characterized by the mantra-body and so forth, and recitation is the characteristic of verbal recitation. Even if it is free from both of those, because the subtle yoga is established by its own nature, it is explained as recitation. As it is said: "The sentient beings in the three realms, Depending on the vital breath and effort, Through being devoid of meditative concentration and recitation, Recite the king of mantras."

ཅེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ལྷའི་གཟུགས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་འདི་ཡིས་ནི། ། ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་བསྟེན་བྱ་ཞིང་། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། ལས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་གང་བསྒོམ་པ་དེ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གཟུགས་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་རུ་ལྷའི་སྐུ་བསྒོམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་སྐུ་གང་ཡིན་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་པ་གསུམ་པས་ཐོབ་པའི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་དང་སྔར་བཤད་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཆོ་ག་ལས་མ་འདས་ཏེ། ། བསྟེན་པ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱས་ལ། ལས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། དེའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སྒྱུ་མའི་སྐུ་རྟེན་དང་ངག་གི་རང་བཞིན་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་བསྐུལ་བ་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྔགས་ལ་དམིགས་པའི་སྐུ་ཡི་ནི། ། ངག་གིས་ཡིད་ལ་བསྐུལ་བ་ཡིས། ། ཡིད་ནི་དགའ་བྱེད་ཡིད་འོང་བའི། ། དངོས་གྲུབ་མཆོག་ནི་ཐོབ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་གྱི་སྒྲའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཉིས་སུ་མེད་པར་མཉམ་པར་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱུད་ལས་ཁུངས་དྲངས་པ་ཡིན་ཏེ།

This is because it is stated thus. In order to show the form of the deity that serves as the basis for vajra recitation, it is said: "By means of this vajra recitation, One should practice according to the ritual; Through the illusion-like samādhi, All activities should be accomplished." For the time being, the mantra body meditated upon through the generation stage is transcended, and since the isolation of the body is also of the nature of wisdom and thus formless, the meditation on a deity’s body does not exist there. Therefore, this is explained to show what the body is that serves as the support for vajra recitation. Regarding the phrase "through the illusion-like samādhi," this refers to the nature of the illusion-like samādhi attained through the third stage, which will be explained below. It does not deviate from the ritual of vajra recitation previously explained and the ritual that will be explained below. "Practice" means to familiarize oneself with it again and again. "All activities" refers to the accomplishment of activities such as pacification and so forth. It is taught that for that vajra recitation, the illusion body is the support and the mind is the instigator for the accomplishment of the nature of speech. As it is said: "By means of the speech that instigates the mind Of the body focused on the mantra, One shall attain the supreme siddhi, Which is delightful and gladdens the mind," and so forth. In order to demonstrate the meaning of the phrase "according to the ritual," a source is cited from the Non-dual Victory Tantra:

མཉམ་མེད་སྔགས་ནི་བཟླས་ནས་སུ། ། སྒྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱིས་བསྒྲུབ། ། དེ་ཡི་ཟླ་བ་གཅིག་གིས་ནི། ། ཁམས་གསུམ་འགྲུབ་པར་གདོན་མི་ཟ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་མཉམ་མེད་སྔགས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་བཟླས་ནས་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་ཉིན་དང་མཚན་དུ་རྒྱུ་བར་ཤེས་ནས། སྒྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ནི་རྣལ་འབྱོར་པས་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་མ་ནིང་གི་བཟླས་པས་སྒྲུབ་པ་བྱའོ། ། དེའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཡིས་ཟླ་བ་གཅིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཟླ་བ་ནི་ཞག་སུམ་ཅུས་ཁམས་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་ཡུལ་དུ་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་ཚོགས་འབད་པ་མེད་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། བཟླས་པའི་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་སྔགས། ། འབུམ་ཕྲག་དྲུག་ལྡན་བཟླས་ནས་ཀྱང་། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཕྱག་བྱས་ནས། ། ཟླ་བ་ཉ་ལ་དེ་འགྲུབ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་ཉིན་རེ་ལ་དབུགས་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་གྲངས་ཀྱིས་ཞག་ལྔ་ལ་དབུགས་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་དང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་རྒྱུ་བ་ཡིན་ཏེ། གྲངས་མང་ཉུང་བཀག་པའི་ཕྱིར་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་དང་བཅས་པའི་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ནི་འབུམ་ཕྲག་ཁོ་ནས་བཤད་པའོ། ། གྲངས་དེའི་ཟླ་བ་གཅིག་ལ་ནི་འབུམ་ཕྲག་དྲུག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ནས་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་བར་དུ་འབུམ་ཕྲག་དྲུག་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ཟླ་བ་གཅིག་གིས་རྣམ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་ལ་ཞོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་སྔགས་བཟླས་ལ་ཟླ་བ་ཉ་ལ་དེ་འགྲུབ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་མཐར་ཐུག་པར་འགྱུར་རོ། །

"Having recited the peerless mantra, the practitioner of the sādhana should perform the practice. In one month, the three realms will be accomplished without a doubt." Regarding this, the "peerless mantra" refers to the three syllables. Having recited them and understood them to circulate day and night like a wheel, the "practitioner of the sādhana"—the yogi—should perform the practice through the "neuter recitation," which is the nature of clear light. To demonstrate its benefits, it is said: "In one month," and so forth. "Month" refers to thirty days. "The three realms" refers to the collection of karmas that take the sentient beings of the three realms as their objects; these will be accomplished without effort. To explain the number of recitations, it is said: "Having recited the mantra arising from consciousness, Six hundred thousand times, And having prostrated to Vajrasattva, It will be accomplished on the full moon." Here, the number of breaths is twenty-one thousand six hundred per day. In five days, twenty-one thousand six hundred breaths circulate, which is one hundred and eight thousand. To exclude any variation in the count, "one hundred thousand" is used to represent the one hundred and eight thousand. In one month, that count is six hundred thousand. Furthermore, six hundred thousand are taught for each of the deities from Vairocana up to Vajradhara. Thus, "in one month" refers to the recitation of the mantra arising from consciousness—the mantra arising from consciousness mounted upon the winds. "It will be accomplished on the full moon" means that one will reach the culmination of the vajra recitation.

གང་གི་ཚེ་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེ་སེམས་ལ་ཕྱག་བྱས་ནས། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱིས་དམིགས་ནས་འདི་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དྲུག་གི་བཟླས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་བཤད་པ་མེད། ། ཕྲེང་བ་མི་དགོས་དགག་མི་དགོས། ། གཟུང་དང་སྦྱིན་སྲེག་ལས་རྣམས་དང་། ། གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ལྡོག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བརྟུལ་ཞུགས་ནི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལ་མི་དགོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་དེ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྲེང་བ་ནི་སྔགས་བཟླས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་གཟུང་མི་དགོས་ཏེ། རང་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བའི་སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ཁོ་ན་ཕྲེང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགག་མི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣའི་རྩེ་མོ་ལ་སོགས་པར་བལྟ་བ་དགག་ཅིང་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅིངས་པ་ལ་སོགས་པ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཤར་བའི་དུས་འོད་ཟེར་གྱི་ཐིག་ལེ་ལ་སེམས་དགག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྲིས་སྐུ་དང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་ལ་སེམས་གཏད་པ་མི་དགོས་ཏེ། མི་འཇིག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་གཏན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྦྱིན་སྲེག་གི་ལས་ཀྱང་མི་དགོས་ཏེ་བུད་ཤིང་དང་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་བཞིའི་ངག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མེས་སྲེག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་པ་དང་། གཏོར་མ་དང་།

When is this so? Regarding the phrase "having prostrated to Vajrasattva," this indicates that one should mentally visualize the sixth universal monarch and that this is the recitation of the six universal monarchs. In order to explain that for a yogi who is devoted to vajra recitation, ascetic observances and the like are unnecessary, it is said: "Therein, no ascetic observances are taught; No rosary is needed, nor is there anything to be prohibited. Holding [the breath], fire offerings, and ritual activities— These will be reversed one by one." This means that for such a yogi, ascetic observances—such as the dhūtaguṇas—are unnecessary, because they are in contradiction with the enjoyment of the five sensory qualities. A rosary is not needed for the purpose of mantra recitation, because the naturally flowing prāṇa and āyāma themselves constitute the rosary. "Nor is there anything to be prohibited" means that there is no need to prohibit looking at the tip of the nose and so forth, nor is there a need for the vajra posture and the like, because one is to fix the mind upon the bindu of light rays at the time when the four maṇḍalas arise. "Holding" means that there is no need to focus the mind on painted images, moon maṇḍalas, and so forth, because one abides permanently in the suchness of the indestructible. Fire offering rituals are also unnecessary, because the conceptual thoughts of speech, which are like firewood, are burned by the fire of vajra recitation. Likewise, offerings, torma offerings, and...

རབ་ཏུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་མ་རྣམས་ཀྱང་བྱ་མི་དགོས་ཏེ་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རིམ་པས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡ་ཡི་དོན་གྱིས་གང་ཅི་འང་རུང་། ། དངོས་གྲུབ་འདོད་པས་བྱ་བ་ནི། ། ར་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ཉིད་ཀྱིས། ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡི་གེ་ཡས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ཡི་གེ་ཡ་སྟེ། དེས་སྒྲུབ་པའི་དོན་ནི་ཡའི་དོན་ཏེ་དྲག་པོའི་ལས་ཡིན་ནོ། ། དངོས་གྲུབ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་སྟེ་དེ་འདོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཅི་ཡང་རུང་བ་ནི་དྲག་པོའི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ར་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་མེ་ལ་སོགས་པ་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་གྱིས་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མེ་དང་རླུང་དང་དབང་ཆེན་དང་། ། ཆུ་སྟེ་སོ་སོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ། ། ཐུན་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་དུས་སུ་ནི། ། ལས་ནི་གཉིས་གཉིས་གནས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མེ་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ལས་གཡས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འབྱུང་བའི་ཁ་དོག་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཟེར་ཤར་བའི་དུས་སུ། ཐུན་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་ལས་གཉིས་གཉིས་ནི་ལས་བཞི་གནས་པར་འགྱུར་བ་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ད་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པས་ཐར་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དཔེའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཆོད་ལ་བརྩོན་པས་མཆོད་པར་འགྱུར། ། བཟླས་ལ་བརྩོན་པས་རྣམ་པར་དག།

Other rites such as consecration and so forth are also unnecessary, because all of them are accomplished through the internal stages of the self. In order to explain how the activities of pacification and so forth are to be performed, it is said: "Whatever is to be done by one desiring siddhi, By the meaning of the syllable YA, Through the three beginning with RA, One should engage in the welfare of beings." The syllable YA symbolizes the wind maṇḍala; the meaning of YA is the purpose of accomplishment, which is the activity of wrath. "Siddhi" refers to that very siddhi, and the yogi desiring it should perform any appropriate wrathful activity whatsoever. Likewise, through the three beginning with RA, which symbolize the three maṇḍalas of fire and so forth, one should thoroughly engage in the welfare of beings through pacification and the other activities. To explain that very point, it is said: "In the respective maṇḍalas of fire, wind, the great lord (earth), and water, During each half-period of the watches, Two activities each shall abide." This means that from the four maṇḍalas of fire and so forth, when the rays of light—red and so on—emerge through the right and other gates, then during each half-period of the watches, the four activities, consisting of two each, shall abide and be accomplished. Now, in order to demonstrate through an analogy that liberation is attained by means of vajra recitation, it is said: "By diligence in offering, one becomes an offerer; By diligence in recitation, one is purified."

མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བརྩོན་པས་འབྱོར། ། བསམ་གཏན་བརྩོན་པས་ཐར་པ་ཐོབ། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་མཆོད་པ་ལ་བརྩོན་པའི་གང་ཟག་གིས་ནི་བླ་མ་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཆོད་པ་ལ་ཆགས་ན། ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་མཆོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཇི་ལྟར་བཟླས་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་ངག་གི་བཟླས་པ་ལ་ཆགས་པའི་གང་ཟག་སྡིག་པ་ཟད་པས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་དང་ཇི་ལྟར་མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བརྩོན་པ་ནི་དམ་ཚིག་གི་མེའི་ཞལ་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་གིས་འབྱོར་པ་ཐོབ་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་དུ། བསམ་གཏན་བརྩོན་པས་ཐར་པ་ཐོབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་བརྩོན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཐར་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཁོ་ན་ལས་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྔགས་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་ནི། ། འགྲོ་ན་བྱིས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད། ། དེ་ནས་མི་རྟག་ཆོས་ཅན་གྱིས། ། གསང་སྔགས་རྣམས་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཤེས་པ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་རིགས་པས་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལིའི་རང་བཞིན་གྱི་ངག་གི་སྤྲོས་པ་ཤེས་ནས། འགྲོ་བའི་ནང་ན་བྱིས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ནི་བསྟོད་པ་དང་སྨད་པ་ལ་སོགས་པའི་ངག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བར་གནས་པར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་བསྟོད་པ་དང་སྨད་པ་གང་ཡང་མེད་པའོ་ཞེས་རྣལ་འབྱོར་པས་རྣམ་པར་སྤྱོད་ན་གང་དུ་ཡང་ཆགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །

"Through diligence in fire-offerings, one attains prosperity; through diligence in meditative concentration, one attains liberation." Thus it is said. Just as a person diligent in making offerings, if they are devoted to the offerings of the guru, the pratyekabuddhas, and the bodhisattvas, will become an object of offerings in this very life; and just as one diligent in recitation, a person devoted to verbal recitation, will become purified through the exhaustion of negative karma; and just as one diligent in fire-offerings, a person who satisfies the fire of wisdom from the mouth of the samaya-fire, will attain prosperity—likewise, "through diligence in meditative concentration, one attains liberation" means that the yogi diligent in vajra-recitation attains liberation characterized by non-abiding nirvāṇa. In order to demonstrate that all siddhis are attained only from non-conceptuality, it is said: "Once the mantrin has understood it thus, He should act like a child among the world. Then, by means of the impermanent phenomena, The secret mantras will be accomplished." "Understanding it thus" means that, through the reasoning previously explained, having understood the proliferation of speech which is the nature of the vowels and consonants, "acting like a child among the world" means that one should abide free from the conceptualizations of speech, such as praise and blame. Because the nature of luminosity is such that there is neither praise nor blame, if the yogi conducts himself in this way, he will not become attached to anything.

དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་དེ་ལས་སོ། ། གསང་སྔགས་ནི་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་རང་རང་གི་ལས་ལ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་དེ་རྣམས་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར། ། གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་སྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་གསལ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། སེམས་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་ཡིད་སྐྱོབ་པ་འམ། སྦས་པར་སྨྲ་བའི་ཕྱིར། སྔགས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། དེ་ལ་རྒྱུ་ནི་སྲོག་རླུང་དང་འབྲས་བུ་ནི་སྔགས་ཏེ། དེ་དག་གི་དེ་ཉིད་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་དེ། རླུང་དང་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟེ་གསང་བ་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུད་དང་། རྒྱུད་ཕྱི་མ་དང་། བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གཅིག་པུར་མ་ཟད་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཡང་ཕྱེ་བ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་གྲུབ་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཕྱེད་པའི་ངག་གི་རྣམ་པར་དབེན་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། ངག་གི་རྣམ་པར་དབེན་པ་དེ་ཡང་ངག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཞི་རྣམ་པར་སྦྱངས་ནས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ངག་རྣམ་པ་བཞི་ནི་དཔེར་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ངག་དང་། རྨི་ལམ་གྱི་ངག་དང་། གནས་ངན་ལེན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ངག་དང་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངག་གོ། །

"Then" refers to that cause, the non-conceptual nature of phenomena (dharmatā). "Mantras" refers to the snake-mantras and so forth; their accomplishment means they become endowed with the power to perform their respective functions. Those individuals who possess conceptual thought do not achieve accomplishment because they do not know the suchness (tattva) of mantra. To explain the summary: "The accomplishment of the Vajra of Speech, This clarifies the suchness of mantra. Through the divisions of the three wisdoms, It is definitively applied to mind-only." Thus it is said. Because it protects the mind or because it speaks in a hidden manner, there are two aspects of mantra: the distinction between cause and result. In that regard, the cause is the vital wind (prāṇa-vāyu) and the result is the mantra; their suchness is the suchness of mantra, which is the suchness of wind and mantra. This secret is analyzed by following the Root Tantra, the Explanatory Tantra, and the Subsequent Tantra. Not only that, but the Vajra Recitation is also analyzed. If one asks how that is: "The accomplishment of the Vajra of Speech" means accomplishing the isolation of speech (vāg-viveka) which is indivisible. That isolation of speech is attained after purifying the four types of conceptual speech. In that regard, the four types of speech are, for example: speech of characteristics, speech of dreams, speech of attachment to dysfunctional tendencies (dauṣṭhulya), and speech of conceptualization from beginningless time.

བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ངག་ནི་རང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རྨི་ལམ་གྱི་ངག་ནི་སྔོན་མྱོང་བའི་ཡུལ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་རྟོག་པའི་ཡུལ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངག་ནི་སྔོན་བྱས་པའི་ལས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ངག་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་སྤྲོས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གནས་ངན་གྱི་རང་གི་ས་བོན་ལས་འབྱུང་སྟེ། ངག་བཞི་པོའི་མཚན་ཉིད་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་སྒྲོན་མ་ལས་གསུངས་སོ། ། ངག་བཞི་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱང་དང་པོ་གཉིས་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་པོ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་འདི་ཉིད་སེམས་ཙམ་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དཔེར་ན་རླུང་དང་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རླུང་ལ་ཞོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རླུང་གི་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་འགྲོ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། རིམ་པ་འདིས་ངག་རྣམ་པར་སྦྱང་བ་སྟེ། རིམ་པ་གཉིས་པས་སྣང་བ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རང་བཞིན་ཕྲ་མོ་སྦྱང་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་སློབ་མ་གང་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བླ་མ་ལ་བརྙས་སྒྱུ་ཅན་དད་པ་མེད། །

Mahāmati, the speech of characteristics arises from attachment to the forms of one’s own conceptualization. Mahāmati, the speech of dreams arises from the recollection of previously experienced objects and from the absence of an object of conceptualization. Mahāmati, the speech of conceptualization of the predispositions (dauṣṭhulya) arises from the recollection of previously committed actions. Mahāmati, the speech of conceptualization from beginningless time arises from the seeds of the predispositions of attachment to the proliferations of beginningless time. These are the characteristics of the four types of speech as taught in the Compendium of Conduct Lamp (Caryāmelāpaka-pradīpa). One should understand that among these four types of speech, the first two arise from the engaging consciousnesses (pravṛtti-vijñāna), while the latter two arise from the afflicted mind (kliṣṭa-manas) and the all-basis consciousness (ālaya-vijñāna). Regarding the phrase, "By the division of the three wisdoms," and so forth: thus, by the division of the three wisdoms, this very [practice] should be applied to Mind Only (cittamātra). For example, whatever is the suchness (tattva) of wind and mantra is itself the consciousness that rides upon the wind; for it is the consciousness riding on the chariot of the wind that produces the movement of transmigrating beings. By this sequence, speech is purified. By the second sequence, the subtle nature that is the cause of appearances is to be purified; thus the distinction is shown. In order to examine which disciple is a fit recipient for the stage of Vajra Recitation and which is not, [it is said]: "One who disparages the guru, is deceitful, and lacks faith..."

སྔགས་ཀྱིས་རློམ་ཞིང་གླེགས་བམ་མཐོང་བས་ཁེངས། ། དད་པ་མེད་ཅིང་དབང་བསྐུར་དམན་པ་ལ། ། གཏམ་གྱི་རིམ་པའང་དེ་ལ་བརྗོད་མི་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་སློབ་མ་ཙནྡན་ལྟ་བུ་སྟེ་དེ་ལ་རིམ་པ་འདིའི་གཏམ་ཡང་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བླ་མ་ལ་བརྙས་པ་ནི་ལེ་ལོ་ཅན་དང་། ། སྒྱུ་ཅན་ནི་སྒྱུ་མ་ཅན་དང་། ། དད་པ་མེད་པ་ནི་སླར་ཡང་ཞེ་སྡང་ཅན་དང་། ། དེ་བཞིན་དུ་སྔགས་ཙམ་ཤེས་ནས་རློམ་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གླེགས་བམ་མཐོང་བ་ནི་རང་གིས་གླེགས་བམ་ཀློག་ནས་བདག་ལ་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁོང་ནས་དད་པ་མེད་པ་ནི་ཆོས་ལ་མི་དགའ་བ་དང་། དབང་བསྐུར་དམན་པ་ནི་རིག་པའི་དབང་བསྐུར་བ་ཙམ་ཐོབ་པ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་དབང་བསྐུར་བ་མ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་རིམ་པ་འདི་བསྟན་པར་མི་བྱ་སྟེ་སྣོད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣོད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་བླ་མ་ལ་གུས་དད་དང་ལྡན། ། མོས་པས་བསྙེན་བཀུར་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བརྩོན། ། ཐོས་པ་འཛིན་གང་བླ་མ་དམ་པ་ཡིས། ། དེ་ལ་བླ་མའི་དྲིན་སྦྱིན་བརྟག་མི་དགོས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བླ་མས་བཀའ་དྲིན་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ལ་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། རིམ་པའི་དོན་མྱུར་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། དད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙིང་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བླ་མ་ལ་གུས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པ་དང་།

"Those who are conceited because of mantras and arrogant from seeing books, who lack faith and have received inferior empowerments—to them, even the stages of discourse should not be spoken." Thus it is said. To whom this discourse of the stages should not be given is the student who is like sandalwood. What is that like? One who disparages the guru is lazy; one who is deceitful is a fraud; one who lacks faith is furthermore full of hatred; likewise, one who is conceited from knowing only the mantras is arrogant; and likewise, one who merely sees books is inwardly without faith, thinking, "I have no need for hearing the Dharma and so forth," and thus does not delight in the Dharma; and one who has received an inferior empowerment is one who has obtained only the knowledge empowerments but has not obtained the unsurpassed empowerment. To such a person, these stages should not be shown, because they are not a suitable vessel. In order to explain the characteristics of a suitable vessel, it is said: "Whoever possesses devotion and faith in the guru, Is always diligent in serving with devotion, And retains what they have heard—that noble disciple Does not require the guru to examine them for the gift of grace." Thus it is said. To whichever person is like a precious jewel, the guru need not examine them to bestow grace; the meaning of the stages should be shown to them quickly. What is that like? One who possesses faith is one whose heart delights in the truths, the Three Jewels, and so forth; likewise, one who is respectful to the guru is one who is devoted to honoring the Vajra Master.

དེ་བཞིན་དུ་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ནི་ལན་གཅིག་ཏུ་བཤད་པའི་ཆོས་བརྗེད་ངས་པ་མེད་པས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་འཛིན་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་དག་ཅིང་མཁས་ལ་དྲང་། ། ཤེས་རབ་ལྡན་ཅིང་རྒྱུད་གཅིག་པ། ། ཐོས་ནས་ལེགས་པར་སྟོན་པ་ནི། ། རིན་ཆེན་ཞེས་བྱའི་གང་ཟག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར། རི་རབ་རྩེ་ལས་འགའ་ཞིག་ལྟུང་འགྱུར་ན། ། ལྟུང་བར་མི་བྱ་སྙམ་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར། ། བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཕན་པའི་ལུང་ཐོབ་ནས། ། (གྲེལ་‚གྲོལ་)བར་མི་འགྱུར་སྙམ་ཡང་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རི་བོའི་རྩེ་མོར་ལྟུང་བའི་སྐྱེས་པ་ལྟུང་བར་མི་འདོད་ན་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ་དེ་བཞིན་དུ་བླ་མའི་བཀའ་དྲིན་ཐོབ་པའི་སློབ་མས་གྲོལ་བར་མི་འདོད་ན་ཡང་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། འོ་ན་འདིར་རེ་ཞིག་བ་སྤུ་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་རྡོ་རྗེ་དབབ་པ་ནི་མན་ངག་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་ངེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མྱ་ངན་ལ་སོགས་པས་མནན་པའི་གང་ཟག་ལ་ཡང་བ་སྤུ་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་དེ་ཉིད་མཚོན་པར་མི་ནུས་ཏེ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་ཕན་ཚུན་འགལ་བས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་སྟོན་ན་ཡང་དེ་ཉིད་རྟོག་པ་དང་བཅས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་དྲན་པར་མི་བྱ་ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་བཀག་པ་དྲན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །

Likewise, "retaining what has been heard" means that because one does not forget the Dharma explained even once, one retains it for as long as one lives. As it is said: "One who is pure in ethical discipline, wise, and upright, Possessing insight and a single-pointed continuum, Who, having heard, teaches well— Such a person is called a 'jewel.'" In order to explain the greatness of the guru’s kindness, it is said: "If someone were to fall from the peak of Mount Meru, Even if they think, 'I shall not fall,' they will fall. Having received the beneficial transmission through the guru’s kindness, Even if one thinks, 'I shall not be liberated,' one will be liberated." Just as a person falling from a mountain peak will fall even if they do not wish to, likewise, a disciple who has received the guru’s grace will be liberated even if they do not wish to be. Now, one might argue: "The descent of the vajra, as indicated here by the bristling of body hair and so forth, is not taught as the actual pith instruction, because it is uncertain. It is uncertain because the bristling of body hair and so forth are seen even in individuals who are overwhelmed by passion, grief, and the like. Furthermore, it cannot be indicated by the teaching itself, because that is a cause of conceptual thought. Since non-conceptuality and conceptual thought are mutually exclusive, if one were to teach non-conceptuality, it would follow that it is itself conceptual—just as, for example, if one says, 'Do not think of it,' one is actually thinking of the prohibition."

གལ་ཏེ་མིག་བཙུམས་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམས་ནས་དེས་དེ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་བསྒོམ་པས་དགོས་པ་མེད་པའོ། ། མེད་ན་ནི་བསྒོམ་པས་ཀྱང་བྱ་བ་མེད་དོ། ། གལ་ཏེ་ཆ་གཉིས་ཉེ་བར་བསྡུས་ན་འགལ་བའི་ཆོས་འབྱུང་བས། དེ་ནི་བསྒོམ་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་བླ་མའི་བཀའ་དྲིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་དཔལ་བྱང་ཆུབ་རྡོ་རྗེས་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཕྱག་རྒྱ་གསུམ་ནི་ཐབས་དང་། ཐ་མ་བཞི་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བ་སློབ་མ་ལ་གཏད་པ་དེ་ལ། དེ་ཡིས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་འོད་གསལ་བ་མངོན་དུ་བྱས་ཤིང་། དཔེ་དང་དཔེ་ལས་འབྱུང་བ་དག་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པས་ཆོས་སྐུ་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་ནས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དབྱིངས་ལ་བཞུགས་ཏེ། དེ་ལས་ལངས་ནས་སླར་ཡང་ཡེ་ཤེས་ལ་རྩོལ་བ་དང་ལྡན་པས་བསྐལ་པ་སྟོང་གི་བར་དུ་གནས་པར་བྱའོ། ། ལྡང་བའི་དུས་སུ་སློབ་དཔོན་གྱིས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་རྗེས་སུ་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རང་བྱུང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྐྱོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །

If one were to meditate on suchness with the eyes closed, one would not attain it, because the pervasiveness [of suchness] would be impaired. This is because suchness abides as a single part, for it pervades all things, both moving and non-moving. If it already existed [in that way], meditation would be unnecessary; if it did not exist, there would be nothing to be accomplished through meditation. If one were to conjoin two parts, contradictory properties would arise, and thus it would be illogical to meditate [in that manner]. Therefore, what is the nature of the guru’s kindness? It is said: In this Great Vehicle of Mantra, the glorious Bodhivajra taught the four seals. Among these, three seals are the means, and the last, the fourth, is the result. Within that, whichever of the action seals and so forth is entrusted to the disciple, the disciple experiences the appearances and so forth together with that [seal], thereby manifesting the clear light. Having understood through the reasoning of the example and the example-derivative that this very dharmakāya is the nature of phenomena (dharmatā), one abides in the non-conceptual expanse. Arising from that, one should remain for a thousand eons, endowed with effort in wisdom. At the time of arising, the master speaks in order to clarify suchness through the gateway of instruction. Because suchness is self-arisen, its teaching does not produce it; thus, it is faultless.

རིམ་པ་ལྔའི་འགྲེལ་པ་རིམ་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་སྟེ་དང་པོའོ། ། ། ། ད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པ་རྩོམ་པའི་དང་པོར། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཕྱིར། ཕྱག་འཚལ་འདུད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་འདུད། ། ཕྱག་འཚལ་བསྟོད་དེ་ཕྱག་འཚལ་འདུད། ། ཇི་ལྟར་བསྟོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་བ། ། གང་ལ་བསྟོད་ཅིང་གང་གིས་བསྟོད། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའོ། ། ལྷག་མ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལྔས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་བསྟོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་ཇི་ལྟར་བསྟོད་པ་ལས་མ་འདས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་བའོ། ། མ་འདས་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ལ་བསྟོད་ཅིང་གང་གིས་བསྟོད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་རང་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་སྐུ་ལ་སྟོད་པ་པོ་དང་། བསྟོད་པར་བྱ་བ་དང་བསྟོད་པ་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེར་ན་འཁོར་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ཕྱག་འཚལ་བར་བྱ་བ་དང་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པ་ཐ་མི་དད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱག་འཚལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་གལ་ཏེ་དབྱེ་བ་མི་དམིགས་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ལུས་དང་ངག་གི་ཕྱག་འཚལ་བས་དགོས་པ་མེད་པའོ། ། དོན་འདི་ཉིད་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་ལས་ནི་མི་བྱ་ཞིང་། །

From the Commentary on the Five Stages, titled Clarifying the Meaning of the Stages, this is the first stage, the Stage of Vajra Recitation. Now, at the beginning of composing the second stage, in order to pay homage to the Blessed One Vajradhara, [the text says]: "Homage, bowing; homage, bowing. Homage, praising; homage, bowing. In what manner is there praise and homage? To whom is there praise, and by whom is there praise? To you, Great Vajradhara, I prostrate." This is the homage to the nature of Great Vairocana. The remaining five instances of homage demonstrate the homage to that very Great Vajradhara, who is the nature of the five Tathāgatas. For that very reason, it says: "In what manner is there praise and homage?" This means that the homage does not transcend the manner of praise. To explain that non-transcendence, it says: "To whom is there praise, and by whom is there praise?" This is because the one who praises, the object of praise, and the act of praising are not perceived within the Dharmakāya, which is devoid of self-entity. It is, for example, like generosity and so forth when the three spheres are completely pure. That in which the object of homage and the agent of homage are inseparable is the unsurpassed homage. The purpose for which one pays homage is to attain the nature of the Blessed One. If that very nature is realized through the non-perception of distinctions, then prostrations of body and speech are unnecessary. This very point is taught in the Glorious Guhyasamāja: "One should not perform [prostrations] to a stūpa..."

གླེགས་བམ་ཀློག་པ་དེ་བཞིན་དུ། ། དཀྱིལ་འཁོར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ། རྡོར་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་དུ་འགལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་དང་། ། ཇི་ལྟར་མར་ལ་མར་བཞིན་དུ། ། རང་གིས་རང་གི་ཡེ་ཤེས་ནི། ། ལེགས་མཐོང་གང་ཡིན་འདིར་ཕྱག་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་གནས་ཐ་དད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་གཉིས་གནས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་འགྱུར་ན་ཆུ་བོ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལ་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མི་དམིགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མར་ནི་མ་ཧེ་དང་བ་དག་གི་མར་འདྲེས་པར་གྱུར་ན་དེ་ལ་ཡང་ཐ་དད་པའི་བློ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གང་གི་ཡེ་ཤེས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཡེ་ཤེས་ལེགས་པར་མཐོང་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་མེད་པར་མཐོང་ན། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའམ་དམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རང་རིག་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པས་ཡེ་ཤེས་མེད་པ་ཉིད་དུ་བཤད་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཛྙཱ་ན་སྟེ། དེ་ལ་ཛྙཱ་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་དང་། ན་ནི་བཀག་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞིའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་བཀག་པར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་ན་དེའི་ཚེ་བསྒོམ་པར་བྱ་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། འོན་ཀྱང་ཀུན་མཁྱེན་མ་ཐོབ་པར། ། དེ་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་མི་འགྱུར། ། མུན་ནག་རབ་རིབ་ཀྱིས་ཁེངས་པ། ། དྲན་གྱིས་སྣང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

"Just as one does not read a book, Nor construct a maṇḍala, Nor prostrate to the Three Supreme Vajras," and so forth. This is explained from the perspective of the completion stage (niṣpannakrama). All of these are not contradictory to worldly conventions; they are the ultimate meaning. To explain that very point, it is said: "Just as water poured into water, Or as butter mixed with butter, The thorough seeing of one's own wisdom Is what is meant here by 'prostration.'" This means that just as when the currents of two rivers originating from different places merge into a single location, no distinction whatsoever can be perceived between those two rivers, and likewise, when the butter of a buffalo and that of a cow are mixed, there is no longer any conceptualization of difference; similarly, here too, when one's wisdom thoroughly sees suchness (tattva)—the non-conceptual—by seeing wisdom as non-existent, that is taught to be the prostration or the sublime state. Because self-awareness is not established as wisdom itself, it is explained as the non-existence of wisdom. "Wisdom" (jñāna) is composed of jñā, meaning "to realize," and na, meaning "negation." This negates the fourfold Yogācāra position. If one asks, "If it is established by the nature of the dharmakāya, then what is the need for meditation?" it is said: "However, until omniscience is attained, That will not be directly perceived. Just as one filled with the darkness of cataracts Obtains light through the power of mindfulness." Thus it is taught.

ཁྱོད་བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཀུན་མཁྱེན་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཏེ། དེ་ལས་མ་ཐོབ་པ་ནི་མན་ངག་མ་ཐོབ་པས། དེ་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རང་བཞིན་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མུན་ནག་རབ་རིབ་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་མུན་ནག་རབ་རིབ་ཀྱིས་ཁེངས་པའི་ཁང་པ་ལ་ཁང་བདག་གི་བཀའ་དྲིན་གྱིས། ཁ་ཅིག་མར་མེ་ཐོགས་ནས་ཁང་པ་དེའི་ནང་ན་གནས་པའི་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་མི་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསལ་བར་འགྱུར་བས། དེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བསྒོམ་པར་རིགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། ད་ནི་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་མདོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྟོང་ཉིད་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། ། གསུམ་པ་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དང་། ། བཞི་པ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ནི། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་སྐབས་འདི་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབྱེ་བས་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་རང་བཞིན་ཤེས་ནས་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་དག་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་སྟོང་ཉིད་ནི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཤར་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་པ་དག་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཤར་བར་འགྱུར་རོ། །

What you say is true; however, the Omniscient One is the Vajra Master. Without receiving it from him, the pith instructions are not obtained, and thus suchness will not be perceived. This means that suchness will not be manifested because its nature is not known. To provide an illustration, it is said: "In the darkness of cataracts." Just as in a house filled with the darkness of cataracts, by the kindness of the householder, someone holding a lamp may see the vases, woolen cloths, and so forth residing within that house; likewise, through the kindness of the Guru, the unmanifest suchness becomes clear. It is not that [the Guru] produces it, but rather that it is appropriate to meditate upon it. Now, to briefly show the stages of focusing on the mind, it is said: "Emptiness, very emptiness, The third, great emptiness, And the fourth, all-emptiness, Are the distinctions of cause and result." In this context of the isolation of mind, there are three types of mind distinguished as the functioning consciousness (pravṛttivijñāna), the afflicted mental consciousness (kliṣṭamanovijñāna), and the all-basis consciousness (ālayavijñāna). When the first consciousness, along with its retinue, is purified by knowing its nature through the stages of mantra and mudrā to be explained below, then "emptiness"—the wisdom of appearance (ālokajñāna)—will arise. Likewise, when the second consciousness, along with its retinue, is purified, then "very emptiness"—the wisdom of increase (ālokābhāsajñāna)—will arise.

དེ་བཞིན་དུ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པ་དག་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ཤར་བར་འགྱུར་རོ། ། གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་དུས་སུ་བཞི་པ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་སྟེ་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་འཆར་བར་འགྱུར་རོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་ནི་རྒྱུ་དང་། འོད་གསལ་བ་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་སྟོང་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པའི་རྒྱུ་དང་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཀུན་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་དེ་ཉིད་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཐབས་སུ་སྦྱོར་བ་ལས། ། རྫོགས་པ་ཉེ་བར་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། རྫོགས་པ་ཉེ་བར་ཐོབ་འགྱུར་ནས། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་འོད་གསལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དང་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་དང་། དེ་ནས་གཉིས་པ་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་པོ་ལས་ལྷག་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀ་སྦྱོར་བ་ལས་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནས་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་རྫོགས་ནས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་འོད་གསལ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞི་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །

Likewise, when the third consciousness, together with its retinue, becomes purified, at that time the Great Emptiness—the "near-attainment" (ālokopalabdha)—will arise. When these three are no longer perceived, the fourth is the "all-empty," and the luminosity of the mind (cittaprabhāsvara) will dawn. These also appear in dependence upon the distinction between cause and effect. In this regard, the three beginning with "emptiness" are the cause, and the luminosity is the result. Alternatively, "emptiness" is the cause of the "utter emptiness," and "utter emptiness" is the result; one should understand all cases in this way. To demonstrate the distinction between cause and effect, it is explained as arising from dependent origination (pratītyasamutpāda); whatever arises from dependent origination is itself unborn, which is emptiness. Therefore, those states such as "appearance" and so forth are described as "emptiness" and so forth. In order to eliminate that very distinction between cause and effect, it is said: "Through the union of insight and method, The perfection will be attained. Once the perfection is attained, The luminosity of the all-empty." This means that first the wisdom of insight (prajñājñāna) arises, and then the second, the wisdom of method, arises as something superior to the first. Through the union of these two, the third wisdom is perfected. Then, once that near-attainment is perfected, the luminosity of the all-empty—the fourth wisdom—will appear to the yogi through the stages of mantra and mudrā, as will be explained below.

ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ནི་དང་པོ་འཆར་བ་དང་། འོད་གསལ་བ་ཕྱི་ནས་འཆར་བའོ་ཞེས་བླ་མ་རྣམས་ལ་འདྲི་བར་བྱ་བའམ་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱའོ། ། སྦྱང་བར་བྱ་བ་དང་། སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྦྱངས་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་ཡི་རིམ་པ་རྣམ་དག་དང་། ། རྣམ་ཤེས་གསུམ་པོ་སྦྱོར་བ་དང་། ། སྟོང་པ་གསུམ་ནི་མཉམ་སྦྱོར་བས། ། བླ་མེད་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རིམ་པ་ནི་གོ་རིམ་སྟེ། དེའི་རྣམ་དག་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་བླ་མེད་གོ་འཕང་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་མྱ་ངན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་གིས་འབྲེལ་པའོ། ། རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་ཤེས་གསུམ་པོ་སྦྱོར་བ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོའི་འབྲེལ་པས་སོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་ཁྱད་པར་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྫོགས་པས་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ། འདིར་སྤང་བྱ་དང་བླང་བྱ་གང་ཡང་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་བྱང་ཆུབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནས་སྟོང་པ་གསུམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་མི་དམིགས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེས་བླ་ན་མེད་པའི་གོ་འཕང་སྣང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། འཁོར་བ་དང་བཅས་པ་སྦྱང་བྱ་དང་སྦྱོང་བྱེད་དག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས། རྣམ་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

Regarding the "near attainment," one should inquire of the gurus or follow the Explanatory Tantra (Vyākhyātantra), which states: "The first is the arising [of light], and the luminosity arises subsequently." This is for the purpose of teaching the object to be purified, the purifier, and the fruit of purification. It is said: "The pure sequence of the causes, The union of the three consciousnesses, And the equal union of the three emptinesses— Through these, the unsurpassed state is attained." The "causes" are the three wisdoms (jñāna). Their "sequence" is the order [of their arising]. Their "purity" is the clarity that comes from fully knowing their nature. The "unsurpassed state" to be attained is the realization of the "all-empty" (sarvaśūnya), which is the point to be understood. If one asks what the cause is: "The union of the three consciousnesses" refers to the connection between the three, such as the engaging consciousness (pravṛttivijñāna) and the others. Why is this? Because the three consciousnesses, such as the engaging consciousness, are perfected in their specific excellence and are thus perfected as the nature of the wisdoms of appearance and so forth. In this context, there is nothing whatsoever to be abandoned or adopted. This is because awakening (bodhi) is simply the full knowledge of the nature [of phenomena]. Then, the "union with the three emptinesses" means that the essences of the natures are not perceived as having an inherent identity. The meaning of the words is that through whatever is emptiness, the unsurpassed state will manifest. By way of teaching the three aspects of the objects to be purified and the purifiers, including cyclic existence, the synonyms are now to be explained.

སྣང་བ་སྟོང་པ་ཤེས་རབ་དང་། ། སེམས་དང་གཞན་གྱི་དབང་དག་སྟེ། ། དེ་ཡི་རང་བཞིན་འཕྲོ་གསལ་བ། ། ད་ནི་རབ་ཏུ་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྣང་བར་བྱེད་པས་ན་སྣང་བ་སྟེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་དང་། ཡིད་དགའ་བ་ཉིད་དུ་སྣང་བར་གྱུར་པས་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་སྣང་བའོ། ། སྟོང་པ་ནི་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་རང་བཞིན་སྟོང་པ་དང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤེས་རབ་ནི་དེ་ཉིད་ཁྱད་པར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ནི་དེ་ཉིད་དེ་ཡུལ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་དབང་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་རང་བཞིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆགས་བྲལ་དང་ནི་བར་མ་ཉིད། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཆེན་པོ་དག། ཡིད་ལ་འགྲོ་ཞིང་འོང་བ་དང་། ། མྱ་ངན་ལ་སོགས་གསུམ་དེ་བཞིན། ། ཞི་དང་རྣམ་རྟོག་འཇིགས་པ་དང་། ། འཇིགས་པ་བར་དང་ཤིན་ཏུ་འཇིགས། ། སྲེད་དང་སྲེད་པ་བར་མ་དང་། ། ཤིན་ཏུ་སྲེད་དང་ཉེར་ལེན་པ། ། མི་དགེ་བཀྲེས་དང་སྐོམ་ཉིད་དང་། ། ཚོར་བ་ཚོར་བ་བར་མ་དང་། ། ཤིན་ཏུ་ཚོར་བའི་སྐད་ཅིག་དང་། ། རིག་པ་པོ་དང་རིག་འཛིན་བཞི། ། སོ་སོར་རྟོག་དང་ངོ་ཚ་ཤེས། ། སྙིང་རྗེ་དང་ནི་བརྩེ་བ་གསུམ། ། དོགས་དང་བསམ་པ་ཉིད་དང་ནི། ། ཕྲག་དོག་ཅེས་ནི་བྱ་བར་གྲགས། ། རང་བཞིན་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གང་། ། ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་རིག་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། འདི་རྣམས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སུ་བསྟན་པས།

"Appearance is emptiness and insight; it is the mind and the dependent nature. Its nature, which radiates and is luminous, shall now be explained," it is said. Because it makes things appear, it is "appearance" (ābhāsa); this refers to the first engaging consciousness and the wisdom of appearance (ābhāsa-jñāna), which appears as the very joy of the mind. "Emptiness" (śūnyatā) is because that very [appearance] is empty of intrinsic nature and is non-apprehendable. "Insight" (prajñā) is because that very [wisdom] is the wisdom of distinction. "Mind" (citta) is because that very [wisdom] realizes all objects. "Dependent nature" (paratantra) is because it arises from causes and conditions; here, the causes and conditions are the mantra and the mudrā. In order to explain its nature, it is said: "Detachment, the intermediate, and likewise the great; Moving and coming to the mind, and likewise the three such as sorrow; Peace, conceptualization, and fear; Intermediate fear and extreme fear; Craving, intermediate craving, and extreme craving, and grasping; Non-virtue, hunger, and thirst itself; Feeling, intermediate feeling, and the moment of extreme feeling; The knower and the four holders of knowledge; Discernment and a sense of shame; Compassion and the three types of affection; Suspicion, intention itself, and what is known as envy— These are the thirty-three natures, Which are the self-awareness of embodied beings." It is said: these natures are the essence of the wisdom of insight (prajñājñāna), for they are taught to be mental factors (caitta-dharma).

ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་རིག་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་རིག་པ་ནི་རང་རིག་པའི་མངོན་སུམ་སྟེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་རང་རིག་པའོ། ། ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མིང་ལ་ཞེན་པ་རྣམས་ལ་འདི་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་རྫོབ་གསལ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། མཚན་མོའི་མིང་དུ་ངེས་པར་བཤད། ། དེ་བཞིན་བུད་མེད་མིང་དུ་བརྗོད། ། འཇམ་པོ་ལྟ་བུའང་དེ་བཞིན་ནོ། ། གཡོན་པའི་མིང་ཡང་དེ་ཉིད་དེ། ། ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་པདྨ་ཅན། ། བརྟན་པར་བྱ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ། དང་པོ་ཡི་གེ་ཐིག་ལེར་བཅས། ། ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལྟར་སྣང་ཞིང་། ། སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གཟུགས་གསལ་པོ་ལ་བརྟེན་ཏེ་མཚན་མོའི་མིང་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་མཚན་མོ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ་ཟླ་བ་ཤར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཤར་བ་ཡང་ཚངས་པའི་བུ་ག་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བུད་མེད་མིང་དུ་བརྗོད་ཅེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇམ་པོ་ཞེས་པ་ནི་དམན་པའི་བདེ་བ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཡོན་པའི་མིང་ཞེས་པ་ནི་རྩ་གཡོན་པ་ལ་གནས་པའི་རླུང་ལ་ཞེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མིང་ཅན་ནོ། །

The self-awareness of embodied beings is experienced through direct perception. The awareness of all minds and mental factors is the direct perception of self-awareness, for it is said: "Pleasure and so forth are self-aware." In order to explain the synonyms for these for those who are attached to names, it is said: By the form of the clear conventional, It is definitely explained by the name "night." Likewise, it is expressed by the name "woman," And similarly by "gentle." It is also the name for the "left," The lunar maṇḍala, the lotus-like, Which serves as the cause for stabilization, The first syllable together with the bindu. Appearing like the rays of the moon, The wisdom of appearance truly arises. Thus it is taught. By way of synonyms, relying on the stages of mantra, the arising of the wisdom of appearance is shown. These natures are explained by the name "night" based on the clear form of the conventional. This is because "night" is insight (prajñā), for the moon has risen. Its rising is because the bodhicitta drips from the aperture of Brahmā. "Expressed by the name 'woman'" is because it is the nature of insight. "Gentle" is because it observes inferior pleasure. "The name for the 'left'" is because it arises from the consciousness that clings to the wind residing in the left channel. "The lunar maṇḍala" is so named because the maṇḍala of bodhicitta arises.

པདྨས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་པདྨའི་མིང་ཅན་ནོ། ། ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་ལ་ཇི་བཞིན་མི་རྟོག་པས་པདྨ་དང་ཟླ་བའི་སྟེང་དུ་ཐིག་ལེ་དང་བཅས་པའི་དབྱངས་དང་པོ་བཀོད་ནས། ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བ་ཡིན་ནོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཁོ་ན་པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ཏེ། དེར་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཏེ། དེར་ཡང་རྩའི་གཟུགས་སུ་ཐིག་ལེ་དང་བཅས་པའི་དབྱངས་དང་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་འོད་ཟེར་སྤྲོ་སྟེ། དེའི་ཕྱག་བཙལ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་འཇུག་པའི་རླུང་བཀུག་ཅིང་བཅུག་ལ། རང་བཞིན་དང་བཅས་པའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་ན་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བ་ཡིན་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་རིམ་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ཐབས་ལྡན་པ། ། སྣང་བ་མཆེད་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཀུན་བརྟགས་དང་། ། དེ་བཞིན་སེམས་ལས་འབྱུང་བར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔ་མ་ལས་ཡིད་དགའ་བ་ལྷག་པའི་ཕྱིར་སྣང་བ་མཆེད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ནི་རང་བཞིན་བཞི་བཅུ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐབས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཐབས་ནི་རྩ་གཡས་པ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

That which is symbolized by the lotus is the nature of insight, and is thus named "Lotus." For beginners, because they do not realize it as it is, the first vowel together with the bindu is placed upon a lotus and moon; from this, the wisdom of appearance arises, resembling the rays of the moon. This is the stage of mantra for those abiding in the completion stage. Here, the eight-spoked wheel of the dharmadhātu itself is the eight-petaled lotus. The bodhicitta residing therein is the moon maṇḍala. Within that, from the first vowel together with the bindu—which is naturally established in the form of the channels—light rays are emitted. By drawing in and entering the winds that engage in the nature of prostration, if one thoroughly understands the nature of the consciousness that engages along with its natural state, the wisdom of appearance resembling the rays of the moon will arise. Thus, one aspect of the purification of the mind through the stage of mantra has been shown. Now, in order to explain the second wisdom, it is said: "The extremely empty, endowed with method, Is called 'increase of appearance.' Likewise, it is explained as the imputed, And likewise as arising from the mind." Because it is more joyful than the former, it is the "increase of appearance." It is "extremely empty" because the forty natural [mental states] are not perceived. It is "method" because the afflicted mental consciousness is the cause of wandering in saṃsāra. Alternatively, it is "method" because it arises from the consciousness residing in the right channel.

ཀུན་བརྟགས་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞི་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིའི་རང་བཞིན་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དེ་བཞིན་དགའ། ། དགའ་བ་བར་མ་ཤིན་ཏུ་དགའ། ། རངས་དང་རབ་ཏུ་མགུ་བ་དང་། ། ངོ་ཚ་དེ་བཞིན་དགོད་པ་དང་། ། ཚིམ་དང་དེ་བཞིན་འཁྱུད་པ་དང་། ། འོ་བྱེད་དེ་བཞིན་འཇིབ་པ་དང་། ། བརྟན་དང་བརྩོན་དང་ང་རྒྱལ་དང་། ། བྱ་དང་འབྲོག་དང་སྟོབས་དང་ནི། ། སྤྲོ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་ཉིད་དང་། ། དེ་བཞིན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་བར་མ། ། ཤིན་ཏུ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་དང་དྲག། རྣམ་པར་སྒེག་དང་ཞེ་འགྲས་ཉིད། ། དགེ་བ་ཚིག་གསལ་བདེན་པ་དང་། ། མི་བདེན་པ་དང་དེ་བཞིན་ངེས། ། ཉེ་བར་མི་ལེན་སྦྱིན་པ་པོ། ། བསྐུལ་དང་དེ་བཞིན་དཔའ་བོ་དང་། ། ངོ་ཚ་མེད་དང་སྒྱུ་དང་གདུག། མི་སྲུན་པ་དང་གྱ་གྱུ་ཉིད། ། མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ་གང་ཡིན་པ། ། ཤིན་ཏུ་སྟོང་པའི་སྐད་ཅིག་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འབྱུང་ཞིང་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ནི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་རྣམ་པར་སྤྱད་ན་འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔ་མའི་མདོ་ལས་རང་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་དང་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱའོ། །

The imputed nature is so called because, being of an internal nature, it does not arise from external objects. The mental factors are so called because they are the nature of the four mental factors, such as the view of a self and so forth. To explain their nature, it is said: Attachment, aversion, and likewise joy, Intermediate joy, and intense joy, Delight, and being thoroughly pleased, Shame, and likewise laughter, Contentment, and likewise embracing, Kissing, and likewise sucking, Steadfastness, diligence, and pride, Action, wandering, and strength, Vigor, and the innate itself, Likewise the intermediate innate, The intense innate, and the fierce, Coquetry, and resentment itself, Virtue, clear speech, truth, Untruth, and likewise certainty, Non-grasping, and the giver, Urging, and likewise the hero, Shamelessness, deceit, and malice, Cruelty, and crookedness itself— These which are the forty characteristics Are the moments of the "utterly empty." Thus it is said. These natures are the wisdom of the increase of appearance, characterized by the reversal of the afflicted mental consciousness. These natures also arise and dissolve in each and every moment. When analyzed through the stages of mantra and mudrā, these attain the name "utterly empty." The term "self-cognition" from the previous sutra should also be applied here and in what follows.

འདི་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཉིན་མོ་སྐྱེས་པའི་མིང་དང་ནི། ། རྩུབ་མོ་གཡས་པར་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་མིང་དང་ནི། ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་རྡོ་རྗེ་མིང་། ། ཐིག་ལེ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ཡིས། ། ཆ་རུ་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ། ། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་འདྲ་བ་ཡི། ། སྣང་བ་མཆེད་པའི་སྦྱོར་ལས་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཉིན་མོའི་མིང་ཅན་ཏེ་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྐྱེས་པའི་མིང་སྟེ་སྐྱེས་པ་ནི་པུ་རུ་ཥའོ། ། པ་རུ་ནི་ཆོས་འབྱུང་སྟེ་དེ་བསྟེན་པར་བྱེད་པས་ན་པུ་རུ་ཥ་སྟེ་ཐབས་ཡིན་ནོ། ། རྩུབ་མོ་ནི་ཉི་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་རྩ་གཡས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཁྲག་གི་ཁམས་ཏེ་དེའི་མིང་ཅན་ནོ། ། རྡོ་རྗེའི་མིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཉི་མ་ལ་གནས་པའི་ཐིག་ལེ་གཉིས་དང་བཅས་པའི་དང་པོ་ཡི་གེ་ལས་དང་པོ་པས་བསྒོམས་ན་དེ་ལ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བ་ཡིན་ནོ། །

In order to explain the synonyms for these, it is said: "The names of the day-born, Are taught as the rough and the right. The names of the solar maṇḍala, And likewise the name of the vajra, Adorned with two bindus, One should know that very part as the 'share.' Like the rays of the sun, It arises from the yoga of increasing appearance." These natures are called "day" because they are of the nature of method (upāya). For that very reason, they are called "male" (puruṣa); "male" is puruṣa. Since it relies upon the source of phenomena (dharmodaya), it is puruṣa, which is method. It is "rough" because it is of the nature of the sun. The "solar maṇḍala" is the blood element arising from the right channel; it bears that name. The "name of the vajra" refers to the wisdom of method symbolized by the vajra. As before, if a beginner meditates here as well on the first syllable together with the two bindus residing in the sun, the wisdom of increasing appearance, which is like the rays of the sun, will dawn.

རྫོགས་པའི་རིམ་པ་གནས་པ་ནི་ཉི་མ་དང་ཟླ་བས་མཚན་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་པའི་ཐིག་ལེ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་ཡི་གེ་དང་པོ་ལས་འབྱུང་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས་གནས་པའི་རླུང་གི་རང་བཞིན་པདྨའི་མགོན་པོའི་ཡི་གེས་བཀུག་ཅིང་བཅུག་ལ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡོག་པར་འགྱུར་བས་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བར་འགྱུར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྣང་བ་ཐོབ་པ་དག་དང་ནི། ། ཉེ་བར་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་ཏེ། ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དང་ནི། ། མ་རིག་པ་ནི་ཉིད་ཅེས་བྱ། ། སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ཚིག་གི་ནི། ། རྣམ་གྲངས་འདི་དག་རྒྱལ་བས་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ཚིག་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རྒྱལ་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་རང་བཟོ་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ནི་ཟླ་བ་དང་ཉི་མའི་སྣང་བ་དག་གང་དུ་མི་དམིགས་པ་དེ་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནུས་པས། རྒྱལ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའི་གམ་ན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཐོབ་ནས་འོད་གསལ་བ་འཆར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ནི་ཨུ་པ་ལ་དྷ་སྟེ། ཨུ་ནི་ཨུ་པ་ལ་སྟེ་ཐབས་དང་། པ་ནི་པྲཛྙཱ་སྟེ་ཤེས་རབ་པོ། ། དེ་གཉིས་ཀ་ལས་འོག་ཏུ་མཚན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཐོབ་པའོ། ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཤེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ནུབ་པའོ། ། སྔ་མ་དང་ནི་རྟག་ཏུ་བྲལ། །

Regarding the abiding of the completion stage: from the first syllable adorned with two drops abiding upon the wheel of the dharmadhātu, which is marked by the sun and moon, light rays emerge. These rays summon and cause the entry of the syllable of the Lord of the Lotus, which is the nature of the abiding wind. Consequently, the afflicted mental consciousness, together with its retinue, is reversed, and the wisdom of the increase of appearance, which is like the rays of the sun, arises. To explain the third wisdom, it is said: "The attainment of appearance and likewise the near-attainment, The thoroughly established, and what is called ignorance— These are the synonyms for the term 'great emptiness' As spoken by the Victorious Ones." By this, it is stated that the Victorious Tathāgatas have spoken these synonyms for the characteristic of the reversal of the ālaya-vijñāna, thereby refuting any fabrication. In that context, the "attainment of appearance" is that in which the appearances of the moon and sun are no longer perceived; it is the wisdom of method and insight, which is like a Victor, an immovable meditative absorption. "Near-attainment" is so called because it is attained in the vicinity of the clear light, for once it is attained, the clear light dawns. Alternatively, "near-attainment" is upāladha: u is upāya (method) and pa is prajñā (insight). Because it is marked below both of these, it is the near-attainment. The "thoroughly established" cognition is the subsiding of the two wisdoms. It is "always free from the former."

དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། མ་རིག་པ་ནི་ཉིད་ཅེས་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པ་སྟེ། དེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མ་རིག་པའོ། ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་ནི་མཚོན་པར་དཀའ་བའི་རང་བཞིན་བདུན་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རང་བཞིན་དེ་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆགས་པ་བར་མའི་སྐད་ཅིག་དང་། ། བརྗེས་ངས་པ་དང་འཁྲུལ་པ་དང་། ། མི་སྨྲར་གྱུར་དང་སྐྱོ་བ་དང་། ། ལེ་ལོ་དེ་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་སྟེ། ། མ་རིག་སྐད་ཅིག་བདུན་པོ་ནི། ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་བྱ། ། ས་བོན་ཐིག་ལེར་ལྡན་མིན་ལ། ། རླུང་གི་སྒོ་ནས་འབྱུང་བ་མིན། ། གང་ཞིག་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ནི། ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་རང་བཞིན་བདུན་པོ་འདི་རྣམས་མ་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་ཀུ་ཤའི་རྩེ་མོ་དང་འདྲ་བའི་བློ་ཅན་གྱིས་རང་རིག་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་དུས་སུ་སྔར་བཤད་པའི་ས་བོན་དང་། ཐིག་ལེ་དང་། རླུང་ལ་སོགས་པ་མི་དམིགས་པའོ། ། དེ་བས་ན་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་དབྱེ་བས་རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་ཕྲ་བ་བརྒྱ་དང་ནི། ། དྲུག་ཅུ་ཐམ་པ་འདི་དག་ཉིད། ། རླུང་ལ་ཞོན་པའི་རྒྱུ་ཡིས་ནི། ། ཉིན་དང་མཚན་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན། །

"That is explained as the thoroughly established," so it is said. "Ignorance is itself," means that the ālaya-vijñāna is ignorance; whatever is the vision of the wisdom that is its transformation is also ignorance. Great emptiness is so called because the seven natures are non-apprehendable and difficult to characterize. In order to explain those natures: The moment of intermediate passion, Forgetfulness, delusion, Becoming mute, weariness, Laziness, and likewise doubt— These seven moments of ignorance Should be known by the subtle yogi. It is not possessed of the seed-bindu, Nor does it arise through the gate of the winds. That which is the attainment of appearance Is the characteristic of the thoroughly complete. Thus it is said. These seven natures, the characteristics of ignorance, arise from the ripening consciousness. "Should be known by the subtle yogi" means they should be realized as self-awareness by one whose intellect is like the tip of a blade of kusha grass. At the time of fully knowing the nature of these natures, the previously mentioned seeds, bindus, winds, and so forth, are non-apprehendable. Therefore, this attainment of appearance, which is like the appearance of the intermediate state, should be understood as the thoroughly complete. In order to explain the number of these natures according to the division of night and day: These very one hundred and sixty subtle natures Arise by day and by night By way of riding upon the winds.

ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་དང་། ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་རང་བཞིན་བརྒྱད་ཅུ་འདི་རྣམས་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་དབྱེ་བས་བརྒྱ་དྲུག་ཅུར་འགྱུར་རོ། ། ཕྲ་བ་ནི་མཚོན་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་གང་གི་ཚེ་རང་བཞིན་གང་འབྱུང་ཞེས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། མཉམ་པར་བཞག་པ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མཚོན་པར་དཀའ་བ་སྟེ་རགས་པ་ལ་ཞེན་པས་ལྷའི་རྣམ་པ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་རྣམས་རྒྱུ་གང་གིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། རླུང་ལ་ཞོན་པའི་རྒྱུ་ཡིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རླུང་ལ་ཞོན་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་རྒྱུ་དེ་ལས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་རླུང་གིས་རང་བཞིན་མི་རྙེད་ན། དེ་སྲིད་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོད་གསལ་བའི་སྐབས་ལ་ནི་རླུང་ལ་ཞོན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དམིགས་པས་དེ་རྣམས་འབྱུང་བ་དང་། མི་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱོགས་གང་གིས་འཛིན་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དེའི་རང་བཞིན་དག་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཡུལ་སོ་སོར་སྣང་བས་ཉིན་མོ་དང་རང་བཞིན་རྣམས་འཆར་མོད་ཀྱི། མཚན་མོ་ནི་དབང་པོ་དགག་པས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདིར་ཇི་སྲིད་རླུང་དང་རང་བཞིན་ལ་གནས་པ་དེ་སྲིད་རྨི་ལམ་དང་། སད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་རང་བཞིན་རྣམས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། རྨི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ། བག་ཆགས་ཞུགས་པས་དེ་ཉིད་ལས་དེ་རྣམས་འབྱུང་བ་སྟེ་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད་དོ། །

Thus it is said. These eighty natures, which are the essence of insight, method, and near-attainment, become one hundred and sixty through the division of night and day. They are "subtle" because they are difficult to characterize; that is to say, they cannot be characterized by those who are not in meditative equipoise, who wonder, "Which nature is arising at this moment?" Even for yogins of the generation stage who are in meditative equipoise, they are difficult to characterize because of their attachment to the coarse, being fixated on the forms of the deities. If one asks, "By what cause do these arise?" it is said: "By the cause of riding upon the winds." Here, "riding upon the winds" refers to consciousness; that itself is the cause of the natures, and it is from that cause [they arise]. For as long as the winds do not find the natures, the appearances of the natures will not occur. In the state of clear light, however, because the consciousness riding upon the winds is not observed, there is neither their arising nor their non-arising; since it is difficult to apprehend them through either the position of existence or non-existence, they have transcended those natures. One might then ask: "While the natures and the day arise through the appearance of various objects, how do they arise at night when the sense faculties are withdrawn?" It is replied: Here, as long as the winds and the natures remain [in the body], the natures arise during the states of dreaming and waking. In the state of dreaming, because habitual tendencies have entered the ālaya-vijñāna (all-basis consciousness), they arise from that very [consciousness]; thus, there is no fault whatsoever.

ཡང་ན་དངོས་པོ་རྣམས་མེད་ཀྱང་འཁྲུལ་པས་དེ་རྣམས་སོ་སོར་སྣང་སྟེ་དཔེར་ན་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དབང་སོགས་ལ། ། ཤེས་པ་གཉིས་པོ་དེ་འདིར་རབ་འདུས་ནས། ། སྟོང་ཆེན་གྱུར་པས་གང་ཞིག་གཉིད་ལོག་པ། ། རླུང་གི་ཤུགས་ཀྱིས་རྨི་ལམ་མཐོང་བར་འགྱུར། ། རྨི་ལམ་སད་པར་བྱེ་བྲག་གཞན་མེད་པར། ། ཀུན་དུ་རྟོག་པས་རྨི་ལམ་འབྲས་འདོད་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། ། རང་བཞིན་རྣམས་དུས་ཅི་ཙམ་དུ་འཆར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྐད་ཅིག་ཐང་ཅིག་ཡུད་ཙམ་དང་། ། མིག་བཙུམས་དེ་བཞིན་ཐལ་མོ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་མདོར་བསྟན་པའོ། ། དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི། སྐད་ཅིག་སེ་གོལ་གཏོགས་པར་བཤད། ། ཐང་ཅིག་ཡུངས་ཀར་བསྐོར་བ་ཙམ། ། ཡུད་ཙམ་དབུགས་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ། ། མིག་བཙུམས་མིག་ནི་འཛུམས་པའི་བར། ། ཐལ་མོ་ལག་གཉིས་རྡེབ་པ་སྟེ། ། སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དུས་ཇི་ཙམ་གྱིས་སེ་གོལ་གཏོགས་པའི་སྒྲ་རྫོགས་པ་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཞེས་བྱ་བའི་དུས་ཡིན་ནོ། ། དུས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ལག་པའི་མཐིལ་ལ་ཡུངས་ཀར་བསྐོར་བ་དེ་ནི་ཐང་ཅིག་གོ། ། དུས་ཇི་ཙམ་གྱིས་སྣའི་བུ་ག་ལས་དབུགས་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ཡུད་ཙམ་མོ། ། དུས་ཇི་ཙམ་གྱིས་མིག་བཙུམས་པ་དེ་ནི་མིག་བཙུམས་པའོ། ། དུས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ལག་པས་ལག་པ་ལ་བརྡབས་པ་དེ་ནི་ཐལ་མོ་ཡིན་ནོ། ། དུས་དེ་དག་གི་སྒོ་ནས་རང་བཞིན་འཆར་བ་མཚོན་པར་བྱའོ། ། གཞན་དུ་ན་ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་དང་།

Alternatively, although things do not exist, they appear individually due to delusion, just as in a dream; the same should be understood for the waking state. Regarding the aggregates, elements, sense bases, faculties, and so forth: When those two types of consciousness are thoroughly gathered here, Having become the great emptiness, whoever has fallen asleep Will see a dream through the force of the winds. There is no difference between a dream and waking; Through conceptualization, one desires the results of a dream. Thus it is said, and so forth. In order to demonstrate for how long the natures arise, it is briefly taught: "A moment, an instant, a brief duration, The closing of an eye, and likewise the clapping of hands." To explain that in detail: "A moment is explained as the snap of a finger; An instant is the mere turning of a mustard seed; A brief duration is the mere exhalation of breath; The closing of an eye is the interval of the eye blinking; The clapping of hands is the striking of the two palms together. These are the definitions of a moment and so forth." Regarding this: the time it takes for the sound of a finger snap to be completed is the duration called a "moment" (kṣaṇa). The time it takes to turn a mustard seed in the palm of the hand is an "instant" (lava). The time it takes for the breath to exit the nostrils is a "brief duration" (muhūrta). The time it takes to close the eye is "the closing of an eye." The time it takes to strike one hand against the other is "the clapping of hands." Through these durations, the arising of the natures should be illustrated. Otherwise, [there are] insight, method, and...

མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་དུས་གང་ལ་འཆར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་ཤེས་པས་རང་བཞིན་རྣམས་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་གང་གིས་གང་མི་སྣང་བར་བྱའོ་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་ནམ་ཡང་འོད་གསལ་བ་ལ་ཞུགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། འོ་ན་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཁོ་བོ་ཅག་བརྟེན་ནམ། ཡང་ན་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ཞེ་ན་དེ་སྐད་མ་ཟེར་ཅིག། བསླབ་པའི་དུས་སུ་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་གཟུང་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཟག་ནི་དབང་པོ་རྣོ་བ་དེ་རྣམས་ལ་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ཡང་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། ། རང་བཞིན་མེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབྱེ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རང་རིག་ཙམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ནི། ། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མཚན་ཉིད་མེད། ། འོན་ཀྱང་དེ་ཡི་དབྱེ་ཡོད་དེ། ། མཚན་མོ་ཉིན་མོ་མཚམས་དག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་འདིར་ནི། རང་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པས་ཁམས་གསུམ་རྣམ་པར་དཔྱད་ན་སྟོང་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མའི་ཕྱོགས་སུ་རང་རིག་ཙམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཕྱི་ནང་གི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་ལས་ཁྱད་པར་གང་ཡོད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མཚན་ཉིད་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་མཚན་ཉིད་དེ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དང་བྲལ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་བྲལ་བ་སྟེ་དབུ་མ་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའོ། །

Because one does not know what the nature of ignorance is and at what time it arises, the natures become confused. Consequently, by doubting what should be made to disappear, one will never enter the clear light. Now, do we rely on the all-pervading purity, or on the distinctions of time such as moments and so forth? Do not say such things. At the time of training, it is not possible to grasp the all-pervading purity. For those individuals with sharp faculties, distinctions of time are not necessary; this will also be explained below. In order to demonstrate how the distinction between wisdom (jñāna) and consciousness (vijñāna) exists regarding entities that lack intrinsic nature, it is said: "The wisdom of mere self-awareness Is without characteristics, like space. Nevertheless, its divisions exist By way of night, day, and twilight." Regarding this, through the reasoning of "not from self, not from other" and so forth, when the three realms are analyzed, they are found to be only empty. However, in the Yogācāra-Madhyamaka position, the wisdom of mere self-awareness appears as the forms of the internal and external. If one asks, "What is the difference from the proponents of consciousness with aspects (sākāravijñānavāda)?" it is said: "It is without characteristics, like space." This means that this wisdom is also without characteristics such as arising and so forth. To be free from those is to be free from arising, ceasing, and so forth; this is the tenet of the Madhyamaka.

འདིས་ནི་རང་རིག་པ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་རང་རིག་པའི་གཟུགས་མ་གྲུབ་པས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་དེ་ཡི་དབྱེ་ཡོད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་དེའི་དབྱེ་བ་མཚོན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སོ་སོར་སྣང་བ་ལྟ་བུའོ། ། དབྱེ་བ་དེ་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྣང་དང་སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་སྣང་བ་ཉེར་ཐོབ་པ། ། སེམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་ནས། ། དེ་ཡི་སྒྲུབ་པ་བརྗོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་རྟོགས་ན་དེ་རྣམས་ཉིད་ཁོ་ན་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྒྲུབ་པ་དེའི་བསྒྲུབ་པ་ནི་སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རླུང་རྣམས་སྟོང་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ཤེས་དང་ཡང་དག་འདྲེས་གྱུར་ནས། ། དབང་པོའི་ལམ་ནས་བྱུང་ནས་ནི། ། ཡུལ་རྣམས་ལ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་རླུང་ནི་སྲེག་དང་རྩོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་། ཤེས་པ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲེས་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཤུ་ཀྲ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའམ། གྱེན་དུ་རྒྱུ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲེས་པར་གྱུར་ནས་དབང་པོའི་ལམ་ནི་ཁའི་ལམ་མམ།

This is like that which is not self-awareness; because the form of self-awareness is not established, it is a state that is inexpressible. Nevertheless, regarding the phrase "there are divisions of that," and so forth, the distinctions such as "night" and so on are to be illustrated conventionally. For example, it is like the dharmakāya, sambhogakāya, and nirmāṇakāya appearing individually. In order to explain those divisions, it is said: "Having explained the three aspects of mind— Appearance, increase of appearance, And likewise the attainment of appearance— The accomplishment of that shall be described." In the terminology of worldly convention, consciousness and so forth are explained as "appearance" and so on. However, when their nature is realized, those very things are the wisdom of appearance and so forth. For that very reason, the accomplishment of whichever mind consists of those three aspects—the explanation of its accomplishment—is the description of the stages of the arising of existence, which shall now be explained. To explain that very point, it is said: "The winds, by means of the form of emptiness, Having become perfectly mixed with consciousness, Having emerged through the path of the sense faculties, They perceive the objects." It is said: the winds, which are empty by nature, are those called "fire" and "effort." Consciousness is the consciousness of the intermediate state or the consciousnesses of the eyes and so forth. Their becoming mixed means they are transformed through the gateways of semen and so forth, or they become mixed with the upward-moving winds and so on. Then, through the path of the sense faculties—whether the path of the mouth or...

མིག་ལ་སོགས་པའི་ལམ་ནས་འབྱུང་སྟེ། ཡུལ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཚེ་ན་སྣང་བ་རྣམས་འཆར་བ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ལ་འབྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཚེ་སྣང་བར་ལྡན་གྱུར་པའི། ། རླུང་ནི་བཞོན་པ་ཉིད་གྱུར་པ། ། དེ་ཚེ་རང་བཞིན་དེ་དག་ཀུན། ། མ་ལུས་ལུས་པ་མེད་པར་འཇུག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྣང་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པའི་རླུང་ནི་གང་ཚེ་བཞོན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཐ་མི་དད་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་རླུང་གིས་བསྐུལ་བས་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་དབང་གིས་རང་བཞིན་དེ་དག་ཀུན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སེམས་ལས་འབྱུང་བའི་ཆོས་འཇུག་པ་ནི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་དེ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། མ་ལུས་ལུས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལུས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། ལུས་པ་མེད་པ་ནི་གང་ཞིག་ཐ་དད་པར་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། ། གལ་ཏེ་སེམས་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཐ་དད་པར་འབྱུང་ན་ཡང་། འོན་ཀྱང་གཙོ་བོ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་མ་ལུས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རང་བཞིན་འབྱུང་བའི་ཚེ་གཏི་མུག་གི་རང་བཞིན་ཆ་གཅིག་ཏུ་འཆར་བ་ཡིན་ཏེ་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྨོངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་གཞན་དུ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། གང་ལས་གང་རང་བཞིན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རླུང་ནི་གང་དང་གར་གནས་པར། ། རང་བཞིན་དེ་དང་དེ་འབྱུང་འགྱུར། ། ཇི་སྲིད་རླུང་ནི་མི་རྒྱུ་དང་། ། སྣང་བ་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ། །

They emerge through the pathways of the eyes and so forth; the objects are form and so on, which are what is apprehended. At that time, the appearances arise. In order to explain how the mental factors arise in the mind, it is said: "When the wind, which is the vehicle, becomes endowed with the appearances, then all those natures enter without exception or remainder." "Appearances" refers to the three types of consciousness. When the wind endowed with them becomes the vehicle—that is, when it becomes inseparable from their very essence—then, impelled by the wind, all those natures enter into consciousness. This refers to the arising of the mental factors that emerge from the mind, occurring by virtue of apprehending specific objects. If one asks what those natures are like, "without exception or remainder" means that "without exception" refers to those arising from the three types of consciousness, and "without remainder" refers to those that arise as distinct entities. Even if the mental factors arise as distinct entities, they are nonetheless experienced without exception in terms of the primary factor and its qualities. For example, when a nature of attachment arises, a portion of the nature of delusion also appears, because one who possesses attachment is deluded. The same should be applied to other cases as well. To explain from what and which nature arises, it is said: "In whatever place the wind abides, that very nature will arise. As long as the wind does not circulate and the appearances are unmoving..."

ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་གང་དང་གང་ཞེས་པ་ནི་གཡོན་དང་གཡས་དང་རྩ་དབུས་མ་རྣམས་ལ་རླུང་གནས་པས་རང་བཞིན་དེ་དང་དེ་ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཏེ། ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཇི་སྲིད་རླུང་ནི་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ན། དེ་སྲིད་སྣང་བ་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ། ། ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བརྟན་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། འདིར་ནི་བཀག་པའི་སྒྲ་བྱ་རོག་གི་མིག་བཞིན་དུ་ཚིག་རྐང་གཉིས་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། སྣང་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྣང་བ་གཉིས་ནི་རྒྱུར་གྱུར་པས། ། བདག་གི་དངོས་པོར་རྣམ་པར་བརྟག། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ལྟར། ། གཉིས་ཀའི་ཡན་ལག་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཐབས་ཀྱིས་དང་པོ་སྣང་བ་གཉིས་ནི་ཟླ་བ་དང་། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་རྒྱུ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི། ། བདག་གི་དངོས་པོར་རྣམ་པར་བརྟག། ཅེས་པ་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། གང་ཞིག་སྣང་བ་ཐོབ་པ་གསུམ་པ་འདི་ཉིད། གཉིས་ཀའི་ཡན་ལག་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་ཆ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་འདྲེས་པ་སྟེ། མི་དང་སེང་གེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་གཞན་གཉིས་ཀའི་ཆ་རགས་པ་ནུབ་པ། དགའ་བ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་དང་། བརྒྱལ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། སའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་འདྲེས་པར་འགྱུར་བའི་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་གཉིས་ལྟ་བུའོ། །

Thus it is said. "Whichever and whichever" refers to the winds abiding in the left, right, and central channels; "those respective natures" refers to insight and method. The arising of the nature characterized by the "near-attainment" is what brings about birth. For that very reason, it is said: "As long as the wind does not arise, so long will the appearance remain unmoving." This does not mean that the appearance of the nature becomes unmoving; rather, it will not become stable. Here, the negative particle should be applied to both lines of verse, like the eyes of a crow. In order to explain the nature of the appearances, it is said: "Because the two appearances act as the cause, They are conceptualized as one's own entity. Just as the appearance is attained, It becomes the limb of both." This means that through either of the two stages of mantra and mudrā, by means of method, first the two appearances arise like the rays of the moon and the sun. That which possesses that very cause is "conceptualized as one's own entity," meaning the appearance of near-attainment will arise. This third attainment of appearance "becomes the limb of both" means it will possess the two portions of wisdom. This is because the two wisdoms of insight and method are blended; like a man and a lion, the coarse portions of the two other entities subside. It is free from the two joys and is like a swoon, like two streams of water merging into a single direction of the earth.

ད་ནི་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལས། ། བུད་མེད་སྒྱུ་མ་ཁྱད་པར་འཕགས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ནི། ། གསལ་བར་འདི་ལས་མཚོན་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་སྔར་བཤད་པའི་སྔགས་ཀྱི་རིམ་པས་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་མཚོན་པར་འགྱུར་ཏེ། འོན་ཀྱང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་ཀྱང་དེ་ཉིད་མཚོན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྒྱུ་མ་ཐམས་ཅད་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་མཁན་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་སྒྱུ་མ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བུད་མེད་སྒྱུ་མ་ཁྱད་པར་འཕགས། ། ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་གནས་སྐབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བའི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་ཤེས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པས་བུད་མེད་སྒྱུ་མ་འདི་ཉིད་ལས་མཚོན་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་པས་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིར་ནི་མན་ངག་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གི་དུས་སུ་བླ་མས་ཤེས་རབ་སྦྱིན་པའི་སློབ་མ་ལ་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་བཞིའི་རིམ་པས། དང་པོ་ཚངས་པའི་བུ་ག་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛག་ན། དེའི་ཚེ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དམིགས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པ་སྟེ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་བཞིན་དུ་དྲི་མ་མེད་པ། སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་འཆར་བར་འགྱུར་རོ། །

Now, in order to explain the purification of the mind through the stages of the mudrā, it is said: "Of all illusions, the illusion of a woman is supreme. The distinctions of the three wisdoms Will be clearly illustrated by this." This means that for the time being, the distinctions of the three wisdoms are illustrated by the previously explained stages of mantra. However, for those of a passionate disposition, those very distinctions should also be illustrated by the stages of the mudrā. In that regard, "all illusions" refers to illusions created by magicians and the like; among these, "the illusion of a woman is supreme" means it possesses a special status. Why is this? Because the clear understanding of the distinctions of the three wisdoms—such as āloka (light) and so forth—is attained without doubt through this very illusion of a woman. Since what has not been attained is not attained [otherwise], it becomes the object of focus. This is the pith instruction: at the time of the wisdom empowerment, the guru, through the sequence of the four branches such as the teaching to the disciple who has been granted the wisdom consort, first causes the bodhicitta to descend from the brahmarandhra. At that time, because the engaging consciousness along with its retinue is not perceived, there is non-conceptuality and non-objectification; like the rays of moonlight, the stainless moment of the wisdom of āloka arises.

དེའི་རྗེས་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེས་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚིགས་ཁྱབ་པའི་དུས་སུ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དམིགས་པས། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་པ་འཆར་བར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་ཡང་རྡོ་རྗེའི་དབུ་མའི་རྩེ་མོར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེས་ཁྱབ་ན། དེའི་ཚེ་རང་བཞིན་དང་བཅས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དམིགས་པས། མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བའི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་འཆར་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། མེ་ལ་སོགས་པའི་སྲེག་པ་དང་མཆེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ། དབྱེ་བ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདོད་ཆགས་ཉིད་དང་ཆགས་བྲལ་དང་། ། དེ་ཡི་བར་དེ་གསུམ་པོ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ནི་ཡེ་ཤེས་བར་མ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་པོ་དང་། དེ་དག་གི་བར་ནི་ཆ་གཉིས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བསྡུས་པའི་གསུམ་པ་སྟེ། གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྱུ་མ་ལས་མཚོན་པར་བྱའོ་ཞེས་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་མཚོན་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབང་པོ་གཉིས་ནི་མཉམ་སྦྱོར་བའི། ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་འདུས་ལས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་གཉིས་ནི་མཉམ་སྦྱོར་བས། ། མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་བུད་མེད་དང་།

Following that, when that bodhicitta pervades all the joints of the limbs, the afflicted mental consciousness (kliṣṭa-manovijñāna) is no longer perceived, and the second wisdom, the wisdom of increase (prabhāsvara), which is like the radiance of the sun, arises. Subsequently, when that bodhicitta pervades the tip of the central vajra channel, at that time the ālayavijñāna together with its inherent nature is no longer perceived, and the third wisdom, the wisdom of near-attainment (sāmantaka), which is like the light of twilight, arises. This demonstrates the distinction between the three wisdoms characterized by clarity. Furthermore, the Blessed One taught this through the reasoning of the nature of phenomena (dharmatā-yukti), such as the actions of burning and spreading in fire and so forth. In order to explain that very distinction, it is said: "Passion itself, the absence of passion, And that which is between them—these three." In this context, "passion" refers to the middle wisdom, "absence of passion" to the first wisdom, and "that which is between them" is the third, which is comprised of both parts. The meaning of the words is that these three are to be illustrated by the illusion of a woman. To explain how these three, passion and so forth, are to be illustrated, it is said: "From the union of the two organs, The meeting of the vajra and the lotus. Through the union of the two wisdoms, The union is explained." The woman symbolized by the two organs and—

སྐྱེས་པའི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ནི་བསྙེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱི་ནས་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་ཡང་དག་པར་སྦྱར་ནས། ཡེ་ཤེས་གཉིས་ནི་སྣང་བ་དང་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་དག་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་ཀྱི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཕྱིའི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་མཉམ་པར་སྦྱར་བ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། ནང་གི་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་རྣལ་འབྱོར་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་མ་དག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ནི་རོ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་བསྟན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་པའི་འཆར་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་སྦྱོར་དང་། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བྱེད་པ་ཡིས། ། འབད་པས་ཡེ་ཤེས་གང་ཐོབ་པ། ། དེ་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྣང་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་འདི་ཡིན་ནོ་སྟེ། གང་ཞིག་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་ཕྱི་ནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བྱེད་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ནི་པདྨ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་རིགས་བཞི་བྱེད་པ་ནི་བྱ་བའི་ཚོགས་ཏེ། ཤེས་རབ་མའི་པདྨའི་རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་དང་བར་མའི་དབྱེ་བ་ཤེས་ནས། དཔལ་གདན་བཞིའི་རྒྱུད་ནས་གསུངས་པའི་བྱེད་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ།

The union of the born is called "approach" (sevā); subsequently, having correctly joined the vajra and the lotus, which are the characteristics of "near-attainment" (upasādhana), the two wisdoms are the wisdoms of appearance (āloka) and increase (ālokābhāsa). That which is their union is the teaching on the internal union of insight (prajñā) and method (upāya). In that regard, the external union arises from the joining of the vajra and the lotus, while the internal arises from the union of the two wisdoms; thus, the union of these two aspects is taught. Furthermore, the union of the two wisdoms that arise simultaneously in the yogin and the yoginī, which is the experience of equal taste (samarasa), is the teaching on the union of wisdom. In order to explain the arising of the third wisdom, it is said: "Through the union of the two wisdoms And by the application as previously explained, The wisdom that is attained with effort Is the attainment of appearance (ālokopalabdhi)." This is the wisdom called the attainment of appearance. It is shown that what is to be attained through the union of the two wisdoms is attained subsequent to the union of the two wisdoms. Regarding the phrase "by the application as previously explained," "as previously explained" refers to the application of the four families, such as the Padmāvatī and so forth, which is the collection of activities. Having understood the coarse, subtle, and intermediate divisions of the lotus of the wisdom consort, one attains wisdom through the collection of applications taught in the Śrī Caturpīṭha Tantra. As it is said:

མིག་དང་ལྕགས་ཀྱུ་འདི་ལ་འཇུག་བྱ་སྟེ། ། དེ་བཞིན་བ་དན་ཡང་ན་དོན་མེད་དེ། ། འདིར་ནི་དྲང་པོའི་མོ་ཡི་སྡིགས་མཛུབ་གཉིས། ། དེ་ལ་མང་པོ་བྱེད་པའི་ནུས་པར་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་འདོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་མེད་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་ཆུ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ་སྦྱོར། ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་མེད་གྱུར་ན། ། ལན་ཅིག་ཙམ་གྱིས་མྱང་ནས་ཀྱང་། ། རྣལ་འབྱོར་སྟོབས་ཀྱིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ལན་ཅིག་ཙམ་དུ་འོད་གསལ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས། དེའི་རྗེས་ལ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་འབྲེལ་པ་མེད་ན་ཡང་སྔར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣལ་འབྱོར་པས་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྟོགས་པས་རང་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་འཇུག་པའི་ངོ་བོ་ཡིས། ། དབྱེ་བ་ཇི་བཞིན་ཤེས་བྱས་ལ། ། རང་བཞིན་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་ནི། ། རྟག་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་པས་མཚོན་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དག་པ་དང་མ་དག་པའི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ན། དེ་དང་དེའི་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་ཁྱབ་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་སྤྲིན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཞིང་། ། མདོག་དང་དབྱིབས་ནི་ཐ་དད་པ། ། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བྱུང་ནས་ནི། ། དེ་ཉིད་དུ་ནི་ཐིམ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་དཀར་པོ་དང་།

"One should engage with the eye and the hook; likewise, the banner is also without purpose. Here, the two fingers of the straight female threatening gesture possess the power to perform many functions." Thus it is said in the Kāmaśāstra. In order to explain the meditative union with the wisdom mudrā (jñānamudrā) in the absence of an external mudrā, it is said: "If the union of the lotus and the vajra does not exist even conventionally, by experiencing it just once, accomplishment will be attained through the power of yoga." This means that once the clear light (prabhāsvara) has been experienced, even if the connection between the vajra and lotus does not exist thereafter, the yogi will attain the siddhi through the power of the previously experienced meditative absorption (samādhi). To explain that by relying on the outer and inner mudrās, one realizes the divisions of wisdom and thereby comes to fully know the nature of the nature itself, it is said: "Having understood the divisions exactly as they are through the essence of the engagement of wisdom, the yogi should then constantly characterize that very nature." This means that if one fully understands the divisions such as pure and impure appearances, one will experience their respective natures in a similar way. In order to explain the pervasive purity, it is said: "Just as various clouds, with diverse colors and shapes, arise in the expanse of the sky and then dissolve back into that very same expanse." This means that just as white and... [and so forth].

དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྤྲིན་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལས་འབྱུང་ཞིང་རང་གི་བྱ་བ་བྱས་ལ་དེ་ཉིད་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ལས་འབྱུང་ཞིང་གང་དུ་ཐལ་ལོ་ཞེས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དཔེ་བསྟན་ཏོ། ། དཔེ་ལས་འབྱུང་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ནི། ། སྣང་བ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཏེ། ། མ་ལུས་ཡུལ་ལ་ཞུགས་ནས་ནི། ། འོད་གསལ་བར་ནི་ཞུགས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་གསུམ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་མདུན་ན་གནས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་ལོངས་སྤྱད་ནས་མཐའ་རུ་འོད་གསལ་བ་ལ་ཞུགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འདི་རྣམས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་འདྲའི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་པས། ། མི་ཤེས་མུན་པས་ཁེབས་པ་ཡིས། ། དགེ་དང་མི་དགེའི་ལས་བྱས་ནས། ། འགྲོ་བ་ལྔར་ནི་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་འདི་རྣམས་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཏི་མུག་གི་མུན་པས་བློའི་མིག་བཀག་པའི་དབང་གིས་མ་ཤེས་ནས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱས་པའི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བའི་དགོན་པ་དང་འཁོར་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཞིང་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ཉིད་དུ་འཁོར་བར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཚམས་མེད་ལ་སོགས་བྱས་ནས་ནི། ། དམྱལ་ལ་སོགས་པར་འཚེད་པར་འགྱུར། །

Clouds possessing colors such as red, and likewise clouds with the shapes of elephants, horses, and so forth, arise from the sky, perform their respective functions, and then dissolve back into that very same space. One cannot know from where they arise or where they vanish; this is the example shown. To explain the arising from the example, it is said: "Likewise, all natures have the three appearances as their cause; having engaged with objects without exception, they will enter into the clear light." The intention is that, in the same way, the natures such as desire and so forth, which have the three appearances as their cause, enjoy objects present before them and finally enter into the clear light, becoming of one essence with it. To explain that the very lack of thorough knowledge of these is the cause of saṃsāra, it is said: "By not knowing such natures, and being shrouded by the darkness of ignorance, one performs virtuous and non-virtuous actions and will go to the five migrations." Because the eye of the intellect is blocked by the darkness of delusion, one does not know that these natures are of the nature of clear light. Consequently, through the power of performing virtuous and non-virtuous actions, one wanders in the wilderness of the five migrations of saṃsāra. This means one will circle in the cycle of coming and going, overwhelmed by birth, aging, and so forth. To explain this in detail, it is said: "Having committed the acts of immediate retribution and so forth, one will be boiled in the hells and so on."

སྦྱིན་སོགས་དགེ་བ་བྱས་ནས་ནི། ། མཐོ་རིས་ལ་སོགས་དག་ཏུ་མཆོད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མཚམས་མེད་པ་ནི་མ་གསོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ་དེ་ཉིད་དང་པོ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཚམས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བྱས་ནས། དམྱལ་ལ་སོགས་པར་འཚེད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པ་ནི་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་དམྱལ་བ་རྣམས་ལ་འཚེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ན་མཐོ་རིས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་ནང་ན་མཆོད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་བདེ་འགྲོ་དང་། ངན་འགྲོའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཁོར་བ་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་བསྐོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་རུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། རང་བཞིན་དང་སྣང་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་འཁོར་བ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་དཔག་མེད་སྟོང་ཕྲག་ནི། ། འདིར་ནི་ཡང་དང་ཡང་ཐོབ་པ། ། འདི་ནི་སྔོན་ལས་རྣམ་སྨིན་ཞེས། ། རྨོངས་པ་རྣམས་ནི་མྱ་ངན་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྨོངས་པ་ནི་རང་བཞིན་དང་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་མི་ཤེས་པས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྐྱེ་བའི་སྟོང་ཕྲག་ཐོབ་ནས། དེ་ལ་འཁོར་བས་སེམས་ངལ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་སྔོན་ལས་རྣམ་སྨིན་ཞེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་རྣམས་ཀྱིས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་ནས་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་བདེ་འགྲོ་དང་།

"Having performed virtues such as generosity, one is honored in the higher realms and so forth," it is said. The "immediate [sins]" are the five, such as killing one's mother; whoever possesses these, such as the first, killing, and so forth, is one who has committed the immediate sins and the like. Having performed that which is the characteristic of being incompatible with virtuous dharmas, one will be boiled in the hells and so forth. This means that one experiences sufferings such as being boiled in the cold and hot hells and so forth. Likewise, if one performs generosity and so forth with a focal point, one will be honored among the Four Great Kings and so forth in the higher realms. Therefore, one will remain in that which is the wheel of saṃsāra, consisting of the happy and miserable migrations, revolving like a wheel. In order to explain that for those who do not fully understand the nature and appearances, saṃsāra is endless, it is said: "Having obtained thousands of immeasurable births here again and again, the deluded ones grieve, thinking, 'This is the ripening of previous karma.'" It is said: "The deluded" are those who, not knowing the reality of the nature and appearances, obtain thousands of immeasurable births. Because of that, their minds become weary in saṃsāra. "Thinking, 'This is the ripening of previous karma'" means that having realized, "This is the ripening of previous karmas in the form of happiness and suffering," they grieve. Since all things are of the nature of clear light, the happy migrations and...

ངན་འགྲོའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར། བཅིངས་པ་དང་། གྲོལ་བ་མི་ཤེས་པས་རྨོངས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་སྣང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ནི། ། གང་གི་སྐྱེ་བོ་ཉོན་མོངས་པ། ། དེ་ཉིད་ཤེས་ནས་ཡེ་ཤེས་ཅན། ། སྲིད་པའི་གཟེབ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་སྣང་བའི་ཚུལ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་འབྲེལ་པ་གང་གིས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འཁོར་བ་ལ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ཉིད་འོད་གསལ་བ་དང་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་ན་ཡེ་ཤེས་ཅན་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས། སྲིད་པའི་གཟེབ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འཁོར་བའི་དྲ་བ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གང་གིས་རྨོངས་པ་བཅིངས་གྱུར་པ། ། དེ་ཡིས་མཁས་པ་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་བསྒོམས་པ་ཡིས། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཕྱིན་ཅི་ལོག། ཅེས་བྱ་བ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རྒྱུད་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། ད་ནི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བས། གང་གི་ཚེ་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་ཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་པ་དང་། གང་གི་ཚེ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཟླ་བ་དང་རྡོ་རྗེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ལྷའི་རང་བཞིན་དུ་བསྒོམས་ན། དེའི་ཚེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་པས་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལས་དང་པོ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པའི་གདན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ཏེ། འོད་གསལ་བ་ཁོ་ན་མངོན་དུ་བྱའོ། །

Because there is no cause for the lower realms, it is explained that one is deluded by not knowing bondage and liberation. In order to explain that one will be liberated by knowing suchness, it is said: "By the manner in which the nature appears, Those beings who are afflicted, Having known that very [nature], the possessors of wisdom Will be liberated from the cage of existence." The manner in which the nature appears refers to the connection of the three consciousnesses together with their retinues. By knowing that those very beings who are afflicted—experiencing the suffering of wandering in saṃsāra—are inseparable from the clear light, the possessors of wisdom, the yogis, will be liberated from the cage of existence. This means they will be liberated from the net of saṃsāra, which is characterized by total ignorance. As it is said in the Amoghasiddhi Tantra: "That by which the deluded are bound, By that the wise are liberated. Thus, by meditating on awakening, All these are overturned." Now, at whatever time one attains the clear light of the mind through any of the stages of mantra and mudrā, one is a yogi of the completion stage. When one meditates on the wisdoms of appearance and so forth as the nature of the deity, arising from the total transformation of the moon and the vajra, at that time one is a yogi of the generation stage. Therefore, one is a beginner in the completion stage. Consequently, by relying on the sequence of appearance and so forth, and merely upon seats such as the moon, one should manifest the clear light alone.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ངོ་བོ་ཉིད་འདི་ནི། ། ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དག་ཏུ་བརྟག། སེམས་ཉིད་རང་གིས་མཐོང་འགྱུར་ཏེ། རང་ཉིད་ཟླ་བའི་གཟུགས་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་པོས་གང་ཞིག་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བརྟག་པ་དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ཟླ་བའི་གཟུགས་བཞིན་དུ་དག་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ་ཡི་གེ་ཨ་ལས་བྱུང་བའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་ཡང་། དེ་ནས་ཟླ་བ་ལ་དམིགས་པ། ། རྡོ་རྗེ་མཚན་མར་རབ་ཏུ་བརྟག། འདི་ནི་རྡོ་རྗེ་ལས་བྱུང་བའི། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་ཐབས་སུ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་བསྒོམས་པའི་ཟླ་བའི་སྟེང་དུ་ཚེག་དྲག་ལས་བྱུང་བའི་རྡོ་རྗེ་བསྒོམས་ལ་དེ་ཉིད་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་ནས་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྤངས་ན། དེའི་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་ཏེ། ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་གཞན་ཡང་། ཟླ་བ་རྡོ་རྗེ་སོགས་མཉམ་སྦྱོར། ། སེམས་དང་སེམས་འབྱུང་འདུས་པ་སྟེ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་སུ་འདུས་པ་ལས། ། ལྷ་ཡི་གཟུགས་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། ཕྱག་རྒྱ་བཞིས་ནི་རྒྱས་གདབ་ཅིང་། ། ལྷ་ཡི་ང་རྒྱལ་འཆང་བྱེད་དེ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་དང་ལྡན་པར་ནི། ། སྔགས་པ་རྟག་ཏུ་སྤྱོད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

For that very reason, it is said: "This essence of insight is visualized as a lunar maṇḍala; the nature of mind is seen by itself, just like the form of the moon." This means that whatever lunar maṇḍala is visualized by the practitioner of the generation stage is the very nature of insight, because it is stainless. For that same reason, when one sees one's own mind as pure like the form of the moon, being free from all the stains of the afflictions, that is the realization of wisdom. Therefore, having completely abandoned the wisdom of appearance (āloka), one meditates on the lunar maṇḍala arising from the syllable A. Following that, it is said: "Then, focusing on the moon, one should clearly visualize a vajra mark. This is explained as the method of the yogi arising from the vajra." This means that one should meditate on a vajra arising from the visarga (visarjanīya) upon the previously meditated moon. Knowing that this is the wisdom of method, if one then completely abandons the wisdom of increase (ālokābhāsa), at that time the yogi is a practitioner of the generation stage, because of meditating on the moon and so forth. Furthermore: "The union of the moon and vajra and so forth is the gathering of mind and mental factors. From the gathering of insight and method, the form of the deity arises. Sealed by the four seals, one maintains the divine pride. Endowed with the generation stage, the mantrin will always engage in the conduct." Thus it is said.

ཟླ་བ་ནི་ཤེས་རབ་རྡོ་རྗེ་ནི་ཐབས་ཏེ་དེ་གཉི་ག་འདུས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྤྲོ་བ་དང་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དེ་དག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་ནས། ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས། རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ལྷའི་གཟུགས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དམ་པའི་ས་བོན་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་འམ། ལྷ་མོ་སྤྱན་ལ་སོགས་པས་རྒྱས་གདབ་པ་འམ། ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་རྣམ་པར་བསྒོམས་ཏེ་གང་གནས་པ་དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། ས་བཅུ་པ་ལས་ལྟུང་བས་ལས་དང་པོའི་ས་ལ་གནས་པའོ། ། ཀྱེ་མའོ། ། འདིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་རྒྱུ་བ་དེ་གང་གིས་གཟུང་བས་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་སྤངས་ནས་རྟོག་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་འཁྲུལ་པས་འཁྲུལ་ཞིང་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཉན་ཐོས་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་སྟོང་ཉིད་ལ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཁམས་སོ་སོར་སྣང་བ་ལྟ་བུ་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལྟ་བུའོ། ། འོ་ན་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ཡང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དྲུག་བསྒོམས་པས་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་ཐོབ་པ་ནི་བདེན་པ་སྟེ་འོན་ཀྱང་རྟོག་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷའི་གཟུགས་དེ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པར་བཤད་དོ། ། ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་ལ་སོགས་པས་གང་གི་ཚེ་ཡོངས་སུ་དག་ན། དེའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལྷའི་གཟུགས་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་།

The moon is insight and the vajra is method; the union of these two, preceded by the activity of benefiting sentient beings through the process of emanating and reabsorbing the tathāgatas, is that which becomes one. Knowing this to be the "attainment of illumination," one completely abandons the third wisdom. Then, having meditated upon the form of any deity whatsoever—such as Vajradhara—marked by the seals of the supreme seed-syllables of body, speech, and mind, or by the mudrās of goddesses such as Locanā and so forth, or surrounded by them, one who abides in that state is explained to be a practitioner of the generation stage. Because of falling from the tenth ground, one abides on the level of a beginner. Alas! Here, by grasping at the movement of the latencies of conceptualization, one abandons the special path and relies upon the path of conceptualization. It is, for example, like being deluded by a delusion and perceiving a mirage as water. Likewise, for those of the śrāvaka lineage, it is like the appearance of the realm of nirvāṇa without remainder within emptiness, or like the meditative absorption of cessation. If one asks: "In that case, since one attains buddhahood by meditating on the six universal monarchs, such as Vajradhara, within the generation stage, is there not a fault?" It is said: "It is true that one attains it, but because it is a yoga of conceptualization, that divine form is explained as being impure. When it becomes completely pure through the isolation of speech and so forth, at that time it is explained as the 'completely pure divine form.' Furthermore:"

རྫོགས་པའི་རིམ་པ་མ་བསྒོམས་ན་སྔར་བསྟན་པའི་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་འགྲུབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་དཔལ་ལྡན་འདུས་སོགས་པར། ། དེ་དང་དེར་ནི་རྒྱས་གསུངས་པའི། ། ཇི་ལྟར་བསྒོམས་པ་སྦྱོར་གྱུར་པ། ། དེ་སྲིད་དང་པོའི་ལས་ཅན་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་ལེའུ་དྲུག་པ་ལས། སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། བྱང་ཆུབ་མ་ཡིན་བསྒོམ་པ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། གང་ཚེ་ལས་ཀྱི་ལུས་འཇིག་པ། ། དེ་དང་འདྲ་བའི་ལྷ་ཉིད་འགྱུར། ། ཇི་སྲིད་ལུས་ལ་གནས་པའི་བར། ། དེ་སྲིད་ལས་དང་ལས་མིན་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། བདེ་མཆོག་ལས་ཀྱང་། བྲིས་སྐུ་ལ་སོགས་གཟུགས་བརྙན་ལ། ། རྣལ་འབྱོར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་སྦྱོར་བ་སྟེ། ། དེས་ན་རྣལ་འབྱོར་ལྷ་ཉིད་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང་། དེ་དང་དེ་ཡི་རིགས་ལས་འབྱུང་། ། ལྷ་དང་ལྷ་མོ་ཐ་དད་རྣམས། ། དེ་དང་དེ་རྣམས་ཡོད་མིན་ཏེ། ། སེམས་ཅན་དོན་དུ་སོ་སོར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དགོངས་པ་ལུང་དུ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་ལས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་གཟུགས། ། གང་ཞིག་ལྷ་ཡིས་ཉེ་བར་མཚོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སོགས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ད་ནི་ཡོངས་རྫོགས་རྣལ་འབྱོར་གྱི། ། གསལ་བ་རུ་ནི་བཤད་བྱ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རོ། །

If one does not meditate on the completion stage, only the previously explained verbal [recitation] will be accomplished. In order to explain that very point, it is said: "In the Glorious Guhyasamāja and other [tantras], As extensively taught in various places, To the extent that one applies the meditation, To that extent one is a beginner." Regarding this, from the sixth chapter of the Glorious Guhyasamāja: "Through the application of the mantra-body, One does not meditate on what is not enlightenment," and so forth. Also, from the Tantra of the Complete Inquiry into the Dharmadhātu: "When the karmic body perishes, One becomes a deity similar to it. As long as one remains in the body, To that extent one is both karma and non-karma." Also, from the Cakrasaṃvara: "Yoga does not arise from painted images and the like; The yoga is the application of the bodhicitta; Therefore, the deity is the yoga itself." Also, from the Vajramālā: "Arising from those respective families, The various gods and goddesses Do not exist as such [independently]; They are taught individually for the sake of sentient beings." Also, from the Sandhivyākaraṇa: "The form that has completely transformed from that, Which is indicated by the deity," and so forth. This is the meaning of the word "and so forth." Now, in order to explain the completion stage, it is said: "Now, the clarity of the complete yoga Shall be explained." The yoga that is established by its very nature is the "complete yoga."

དེ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྟོང་པ་གསུམ་གྱི་རྣམ་དག་གང་། ། འོད་གསལ་བར་ནི་འདིར་བཤད་དོ། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གནས་ཡང་དེ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ནི་རྣམ་དག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་གསུམ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་མོ། ། དེའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་མི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འོད་གསལ་བར་བཤད་དོ། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རང་བཞིན་རྣམས་མི་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གནས་ནི་ལོངས་སྤྱད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ན་དེ་ལ་གཞི་མཐུན་པའི་བསྡུ་བ་བྱའོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ནི་རྣམ་དག་པ། ། ཞེས་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་མི་དམིགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་དག་གནས་དེ་ཉིད་དང་། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བླ་ན་མེད། ། གཉིས་མེད་མཆོག་ཏུ་ཞི་བ་དང་། ། ཡོད་དང་དེ་བཞིན་མེད་པ་དང་། ། དེ་ནི་ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བླང་བར་བྱ་བ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་སྐྱོན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ཉིད་ཡེ་ཤེས་དག་གནས་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་ཁོ་ན་དག་པ་ཡིན་ཏེ་གཉེན་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་དུ་སྟོང་པས་གང་གིས་གང་དག་པར་བྱའོ། །

To explain that: "The purity of the three voids is explained here as the clear light. That is also the abode of the all-void; it is the purity of the three wisdoms." Thus it is said. That which possesses the three voids is the "three voids," namely the three consciousnesses. Their purity is explained as the clear light, which is the non-apprehension [of objects] through the stages of mantra and mudrā. "All-void" is so called because it causes consciousness and the [innate] natures to cease appearing. "Abode" is so called because it is the support for the saṃbhogakāya and nirmāṇakāya. Therefore, a coordinate compound should be formed [from these two]. Furthermore, to explain that very point: "The purity of the three wisdoms" refers to the non-apprehension of appearance and so forth. To elaborate on that: "The abode of pure wisdom, The unsurpassed omniscience, Non-dual, supremely peaceful, Neither existent nor likewise non-existent— That is not the domain of words." Thus it is said. "Wisdom" (jñāna) is the suchness (tathatā) of the nature of both wisdom and consciousness. This is because it is neither something to be abandoned nor something to be adopted, as the faults of both extremes would arise. Therefore, "the abode of pure wisdom" refers to the purity of realizing the very nature of consciousness and wisdom, and not through the application of an antidote. This is because all phenomena are empty by nature; what, then, could be purified by what?

དག་པ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེའི་གནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ཆོས་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་དེ་ཉིད་དེ། རང་བཞིན་དང་སྣང་བ་དང་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ལས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོད་ན་ཡང་དེ་ཉིད་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྱུར་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་སྟེ། འགྱུར་བ་མེད་པ་ན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དྲི་མ་མེད་པའི་མེ་ལོང་བཞིན་དུ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣང་བ་མེད་པ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། རང་དང་གཞན་གྱི་དབྱེ་བ་སོ་སོར་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གཉིས་མེད་ཅེས་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་སྒྲིབ་པ་གཉིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་ནི་བྱ་བ་ནན་ཏན་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དམིགས་པ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞི་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་བདག་མེད་པ་གཉིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོད་དང་དེ་བཞིན་མེད་པ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་དམ་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྒོ་ནས་མེད་པར་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ནི་ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་ཚིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

That which is such purity is the very locus of suchness, because pervasive and partial purities are firmly established in the nature of phenomena alone. The Omniscient One is that very [suchness], because he perfectly knows the nature, the appearance, and all appearances, because there is nothing other than this, and because even if there were, it would be that very [suchness]. This is in order to explain that the five wisdoms are also that very [suchness]. The passage beginning with "unchanging" and so forth appears: "unchanging" is the mirror-like wisdom, because it is without differentiation, like a stainless mirror. "Non-appearance" is the wisdom of equality, because the distinction between self and other does not appear individually. "Non-dual" is the discriminating wisdom, because the two obscurations are purified. "Supreme" is the all-accomplishing wisdom, because it acts for the benefit of others through non-referential application. "Peace" is the wisdom of the expanse of phenomena, because it directly realizes the two kinds of selflessness. Regarding the phrase "existent and likewise non-existent," it is taught as existent from the perspective of the ultimate and non-existent from the perspective of the conventional. It is not existent in this [ultimate sense]; for that very reason, it is said: "It is not the domain of words," because it is non-conceptual. Furthermore, this is because words arise from conceptualization.

ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བསྟན་ན་འགལ་བ་མེད་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་དེ་ནི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ནི་གསུང་གི་ཚོགས་བུམ་པ་བཟང་པོ་བཞིན་དུའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཉིད་ལས་ལྷའི་སྐུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བས་འོད་གསལ་དག་པ་ལས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ནི་འབྱུང་འགྱུར་ཏེ། ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་མཚན་འཆང་ཞིང་། ། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུར་ལྡན། ། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་པའི། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་དེ་ནས་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འོད་གསལ་བ་འདི་ཉིད་ལས་གོ་ལོག་པའི་རིམ་པས་ཡེ་ཤེས་གསུམ་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། སྣང་བ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་འདི་ལས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་དང་། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ནི་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་ནི་སྦས་པའི་བཤད་པའོ། ། རྒྱ་ཆེར་རོལ་པའི་ཚད་མ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་འདི་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་འདི་བཞེད་ནས། ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཉིད། ། ཐོབ་པར་བྱ་ཞེས་མངོན་པར་དགོངས། ། ནཻ་རཉྫ་ནའི་ཆུ་འགྲམ་དུ། མི་གཡོའི་ཏིང་འཛིན་ལ་ཞུགས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་རོལ་པའི་མདོ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྟེ།

If explained in terms of the conventional, there is no contradiction, for that [wisdom] abides within the chariot of conceptual thought. For the Omniscient One, however, the collection of speech is like an excellent vase. In order to explain that the deity’s body arises from that very suchness, it is said: "Therefore, from the pure clear light, The three wisdoms will arise; Bearing the thirty-two major marks And endowed with the eighty minor signs, Possessing the excellence of all aspects, One then becomes the Omniscient One." Thus it is taught. From this very clear light, through the reverse order, the three wisdoms—such as the "near-attainment of appearance" and so forth—will arise. From these three wisdoms, in which the three appearances have become one, the illusory wisdom-body of the Omniscient One arises through the power of previous aspirations. If one asks what that is like: it is endowed with the thirty-two marks of a great being, the eighty minor signs, and the "excellence of all aspects," which refers to the ten powers and so forth. This is the hidden explanation. In order to demonstrate this point through the authority of the Lalitavistara, it is said: "The Tathāgata Śākyamuni, Desiring this manifest enlightenment, Intended to attain the state of Buddhahood, The Great Emptiness. On the banks of the Nairañjanā, He entered the immovable samādhi." Thus it is taught. The Lalitavistara Sūtra is a Mahāyāna sūtra.

གང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་མཛད་པ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཉིས་སྡུད་པ་པོས་བཤད་པའོ། ། དེར་བཤད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་དཔེར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་འཁོར་གྱི་ནང་ནས་གཤེགས་ཏེ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་བཞེད་ནས་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་ཁོ་ན་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་ནས་ཆུ་བོ་ནཻ་རཉྫ་ནའི་འགྲམ་དུ་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས་སོ། ། བག་ཆགས་ཀྱི་དྲི་མ་རྣམས་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་ནས་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཟིགས་པ་ན། རང་རང་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ལ་བཞུགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་དེ་ལ་གསུངས་པ་དེ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཚེ་རྒྱལ་བ་མཁའ་རྡོ་རྗེ། ། ཏིལ་གྱི་གང་བུ་གང་བཞིན་བཞུགས། ། རྒྱལ་བའི་སྲས་ལ་སེ་གོལ་དང་། ། དེ་ལ་དབྱངས་གཅིག་གིས་གསུངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཚོགས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དག་གི། ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད། ། སྐུ་ཚེ་རིགས་དང་ཚད་རྣམས་མིན། ། ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཐ་མི་དད་པས་ནམ་མཁའ་ལ་བཞུགས་པའི་རྒྱལ་བ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པ། ཏིལ་གྱི་གང་བུ་བཞིན་དུ་ཕན་ཚུན་དུ་གནོད་པ་མེད་པར་བཞུགས་པས་རྒྱལ་བའི་སྲས་ནི་གཞོན་ནུ་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་སྟེ། དེ་ལ་དབྱངས་གཅིག་ནི་དོན་གཅིག་ལ་དགོངས་ནས་དུས་གཅིག་ཏུ་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་འདི་ནི་རྣམ་དག་མིན། ། འདིས་ནི་མཐར་ཐུག་མི་ཐོབ་སྟེ། ། ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟར་མཆོག་གྱུར་པ། །

This is the explanation by the compiler of the twelve great deeds of the Blessed One Śākyamuni. Regarding the history explained therein: for example, the Blessed One Śākyamuni, having departed from the midst of his retinue and desiring manifest enlightenment, thought, "Enlightenment is solely the state of great emptiness," and sat in the immovable samādhi on the banks of the Nairañjanā River. This is the immovable samādhi that purifies the stains of habitual tendencies. When he perceived the inverted samādhi, in order to explain how the Tathāgatas residing in their respective Buddha-fields spoke to him, it was said: "At that time, the Victors, the Space-Vajras, Dwelt like a sesame pod filled to the brim. To the Son of the Victors, with a snap of the fingers, They spoke to him with a single voice." By the reasoning: "Through the activity for the benefit of beings, The Dharmakāya and the [Saṃbhoga]kāya are equal; All Buddhas are equal, Not in terms of lifespan, lineage, or size," the Victors—Akṣobhya and the others—who reside in space as the inseparable Saṃbhogakāya and Nirmāṇakāya, dwell without mutual interference like a sesame pod. The "Son of the Victors" is the youth Sarvārthasiddha. "With a single voice" means that, intending a single meaning, they spoke these words simultaneously. To explain that very speech: "This meditative concentration is not pure; By this, the ultimate is not attained. Supreme like the expanse of space..."

འོད་གསལ་བར་ནི་དེ་དམིགས་ཤིག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསམ་གཏན་འདི་ནི་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་རགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་མི་དམིགས་ན་ཡང་ཕྲ་བའི་བག་ཆགས་རྣམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྲིད་འོད་གསལ་བ་མ་རྟོགས་ན་དེ་སྲིད་རགས་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ལ་གནས་པའི་དེ་རྣམས་མི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། བསམ་གཏན་འདི་ཡང་མཐར་ཐུག་མི་ཐོབ་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐའ་ལ་གནས་པའི་གོ་འཕང་འདིས་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་བས་ན་འདི་སྤང་བར་བྱའོ། ། ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟར་མཆོག་གྱུར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འོད་གསལ་བའི་ནི་རྣམ་པ་མེད་པ་དང་། དང་བའི་མར་མེའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བ་དང་དབའ་རླབས་མེད་པའི་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམིགས་པར་བྱའོ། ། འོད་གསལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའོ། ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་ནི་རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་རིག་དང་། རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་སྟེ། རིམ་པ་བཞི་པས་ཐོབ་པར་བྱའོ། ། འདིར་རྗེ་བཙུན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་ཁོ་ན་བཞེད་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་ཟློས་པའི་ཕྱིར་རིམ་པ་བཞི་པ་དོན་མེད་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་(ངས་‚ངོས་)ལྟར་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་སྤྲིན་དང་མུན་པ་དང་ཁ་བ་ལ་སོགས་པས་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་ན་ཡང་། ངོ་བོ་ཉིད་དུ་དྲི་མ་མེད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་རྫུན་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཉིད་ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟར་དམིགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཕྱིར།

"Observe that luminosity," it is said. This meditative concentration is not the pure characteristic of the immovable samādhi, because even if coarse natures are not observed, subtle habitual tendencies still exist. As long as luminosity is not realized, those [tendencies] abiding as coarse factors and latent dispositions will not become unobservable. Furthermore, the ultimate attainment of this meditative concentration is not achieved through this state of abiding at the limit of distinction; therefore, this [state] should be abandoned. Regarding the phrase "supreme like the expanse of space" and so forth, one should observe suchness, which is formless, like the light of a clear lamp, and like an ocean without waves. Luminosity is of two types: the luminosity of the mind and natural luminosity. Among these, the luminosity of the mind is non-conceptual cognition, while natural luminosity is the emptiness of all; this is to be attained through the fourth stage. Here, the Venerable [Nāropa] maintains that it is only the luminosity of the mind [that is intended], for otherwise, because of redundancy, it would follow that the fourth stage is purposeless. If one asks what that is like: "like the expanse of space" means that just as the sky is essentially stainless even when pervaded by clouds, darkness, snow, and so forth, so too should suchness be observed like the expanse of space, free from the false aspects that are distinct from it. For that very reason:

མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་རིག་ཙམ་སྨྲ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པ་སྟེ། རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་འདིར་འཕགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྲུབ་པའི་མཐའ་མ་ཡིན་ན་ཡང་། འོན་ཀྱང་རིམ་པ་བཞི་པ་ལ་ལྟོས་པས་ཕྱོགས་སྔ་མའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་སྐྱོན་མེད་པའོ། ། བསྟན་པ་འདི་ཡང་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། ངེས་པའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། རྗེ་བཙུན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་ཟག་བསྒོམ་པའི་དྲ་བ་ནི། ། སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱིས་མཐོང་འགྱུར་བ། ། དེ་ཀུན་སེམས་འབྱུང་དྲ་བ་སྟེ། ། དེ་ཉིད་སྨྲ་བས་གསུངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་དམིགས་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འོད་གསལ་བ་ཡི་གནས་ཐོབ་ནས། ། རབ་དགའི་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བོར་འགྱུར། ། དེ་ཚེ་རབ་དགའ་རྡོ་རྗེའི་སྐུ། ། ཀུན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འོད་གསལ་རྟོགས་ནས་རབ་དགའ་གཟུགས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ནི་སྐུའི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ཐོབ་པས་མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུར་འགྱུར་ཞིང་རབ་དགའ་ནི་སྒྱུ་མའི་སྐུས་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་འོག་ཏུ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཇི་ལྟར་མཛད་པ་དེ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་སྒྲ་དེ་གསན་པ་དང་། ། དེ་ནས་ཏིང་འཛིན་མི་གཡོ་བཏང་། ། འདི་ནས་ནམ་ཕྱེད་དུས་སུ་ནི། ། རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་དམིགས། ། སྐུ་ནི་དྲང་པོ་མ་ཡིན་ཞིང་། ། མི་དྲང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། །

The supreme [position] is distinguished from the proponents of mere cognition with aspects, because the nature of the aspects is not established. Even if this is not the established tenet of the Noble [Madhyamaka] position, there is no fault, as it is presented as the opponent's view in consideration of the fourth stage. This teaching is also of provisional meaning; it is not the definitive meaning. The Venerable [Maitreya] also said: "The web of the person's meditation Is seen by all beings; All that is the web of the mind's arising, As taught by the Proponent of Suchness." Now, in order to show the result of the object of observation, it is said: "Having attained the state of clear light, One arises in the form of supreme joy. At that time, the vajra body of supreme joy Attains the sovereignty of all." This means that having realized clear light, one arises in the form of supreme joy as the sambhogakāya and nirmāṇakāya. Likewise, by attaining the eight qualities such as the sovereignty of the body, one becomes the indivisible wisdom body, and "supreme joy" refers to performing the welfare of beings through the illusory body. To explain how Śākyamuni acted after the Tathāgatas had spoken, it is said: "Upon hearing that sound, He then released the immovable samādhi. At this time, in the middle of the night, The Son of the Victor perceived suchness. The body was neither straight Nor was it crooked."

དབུགས་གཏོང་བ་དང་རྔུབ་པ་མིན། ། གསུང་བ་མ་ཡིན་མི་གསུང་མིན། ། སྤྱན་བཟང་བཙུམ་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། ། སྤྱན་ཕྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་རྨད་ཆེན་པོ། ། གང་ཞིག་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཆེ། ། བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་དྲིན་གྱིས་ནི། ། དེ་ནས་དེ་ནི་གསལ་མཐོང་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་བཞིས་གཞོན་ནུ་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་མཛད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཀག་པར་བྱེད་པ་གསན་ནས་དེ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ལ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཚིག་གིས་འབྲེལ་པའོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་དྲིན་གྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདིར་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་བླ་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་དྲིན་གྱིས་སོ། ། གང་གི་ཚེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདི་ཡིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་སྐུ་དྲང་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་སྤང་བ་བསྟན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་སྒྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐུ་དྲང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། དང་བ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གསལ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་མེད་པ་དང་། ཆེ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །

"Neither exhaling nor inhaling, Neither speaking nor remaining silent, Neither closing the beautiful eyes Nor opening the eyes— The great wonder of the emptiness of all, The great wisdom that is luminous: Through the kindness of the guru alone, Then that will be seen clearly." Thus it is said. With these three and a half verses, the manifestation of suchness by the youth Sarvārthasiddha is shown. Having heard the cessation of the meditative absorption of the great emptiness of sound of the Blessed Tathāgatas, he completely abandoned that and, by means of the words, it is connected that he will see the suchness of the emptiness of all. If one asks by what cause he will see it, it says: "Through the kindness of the guru alone." Here, all Buddhas are the guru, and it is through their kindness. At the time when suchness is realized by this, the straightening of the body and so forth, which are branches of meditative absorption, are not necessary; thus, their complete abandonment is taught. Why? Because suchness is the dharmadhātu, which is all-pervading; how could it be meditated upon by those who establish only a single direction through the straightening of the body and so forth? If one asks what suchness is like: it is "clear" because it is without obscuration; it is "luminous" because it abides within the mental continua of sentient beings; it is "wisdom" because it is not a [mere] consciousness; and it is "great" because of its own greatness.

ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ནི་རང་བཞིན་དེའི་སྣང་བ་ཡོད་ན་ཡང་དེ་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཆེ་བའོ། ། གླེགས་བམ་གཞན་ལ་འོད་གསལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཡོད་ན་དེའི་བཤད་པ་ནི་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་དང་། མཚམས་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྣང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འོད་གསལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་མཐོང་བའི་ཕན་ཡོན་བཤད་པའི་ཕྱིར། འདས་པ་དང་ནི་མ་འོངས་དང་། ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྲིད་པ་གསུམ། ། སྐད་ཅིག་དེ་ལ་མ་ལུས་མཐོང་། ། འོད་གསལ་བར་ནི་རྣམ་དག་འཆང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིའི་དོན་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ལྡང་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། སྐྱ་རེངས་འཆར་བའི་དུས་སུ་ནི། ། ཆུ་ཟླ་དང་ནི་སྨིག་རྒྱུ་སོགས། ། སྒྱུ་མའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན། ། བྱང་ཆུབ་རྩ་རུ་བཞུགས་ནས་ནི། ། དེས་ནི་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པའམ། ཅིག་ཅར་གྱི་རིམ་པས་ཆུ་ཟླ་ལ་སོགས་པའི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུར་གྱུར་ཅིང་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དེས་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པ་ནི་བདུད་བཞི་པོ་འཇོམས་པར་མཛད་པའོ། ། མཚན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་གི་རྩ་རུ་བཞུགས་ནས་དེ་རྣམས་འཇོམས་པའོ། ། གང་གི་དུས་ཤེ་ན། སྐྱ་རེངས་ནི་ལྷ་ཉི་མའི་རྟ་རྫི་སྟེ་དེ་འཆར་བའི་དུས་སུའོ། ། དེའི་ཚེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་མཛད་ཅེ་ན། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས། །

The "all-empty" is so called because, although the appearances of that nature exist, they are not perceived. For that very reason, it is the "great marvel." In other manuscripts, the term "luminosity" (prabhāsvara) appears; its explanation is as follows: that which appears by way of a nature that transcends night, day, and the intermediate twilight is luminosity, and one will see suchness in that manner. To explain the benefits of seeing that, it is said: "The three existences of the past, the future, and the present, Are seen without exception in that single instant, As one maintains the purity of luminosity." The meaning of this has already been explained. This is the literal sense. To explain the arising [from that state], it is said: "By means of the vajra-like samādhi, At the time of the dawn's appearance, Adorned with illusory qualities such as The moon in water and a mirage, Abiding at the root of the Bodhi tree, He thereby subdues the māras." This means that through the sequence of the "near-attainment of light" and so forth, or through the simultaneous sequence, one becomes the wisdom body (jñānakāya) illustrated by the examples of illusion such as the moon in water. That Śākyamuni subdues the māras means he subdues the four māras. He subdues them by abiding at the root of the Bodhi tree at the time of midnight. If one asks at what time [this occurs], "dawn" refers to the groom of the sun-god; it is at the time of its appearance. At that time, what samādhi is practiced? It is the "vajra-like samādhi."

ཞེས་པ་ནི་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་ཐོབ་པའི་འོད་གསལ་ཏེ་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། ། ཆུ་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཟླ་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་འདྲ་བའི་འོད་ཟེར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་སྨིག་རྒྱུ་སོགས་ཞེས་པ་ནི་སྨིག་རྒྱུས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་རྣམས་ཁོ་ནའོ། ། སྒྱུ་མ་ནི་བུད་མེད་སྒྱུ་མས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་སྒྱུ་མའི་སྐུ་སྟེ་དེས་བརྒྱན་པའོ། ། བདུད་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་སྟེ་དེ་རྣམས་འཇོམས་པ་ནི་མི་སྣང་བར་མཛད་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ། དེའི་རྩ་བ་ནི་གཞིར་གྱུར་པ་འདོད་པའི་གདུགས་ཏེ་དེ་ལ་བཞུགས་ནས་མཛད་པའོ། ། གང་གི་ཚེ་ཞེ་ན་སྐྱ་རེངས་ནི་མ་རིག་པ་སྟེ། དེ་འཆར་བའི་དུས་ནི་ཤར་ནས་འདས་པའི་དུས་ཏེ་དུས་དེ་ལ་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་དེ་ལ་རྩེ་གཅིག་པའི་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཐུགས་ཏེ་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རང་གི་དོན་མཛད་ནས་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤཱཀྱ་མགོན་པོས་ཡང་དག་པའི། ། ཡེ་ཤེས་བླ་མེད་ལེགས་ཐོབ་ནས། ། འགྲོ་བ་སྐྱོབ་ཅིང་ཕན་པའི་ཕྱིར། ། དེ་ཉིད་འདིར་ནི་སྟོན་པ་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་ལས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་ནས་དེ་ཉིད་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ལ་གསུངས་སོ། ། འདི་ནི་སྐྱོབ་པ་ཉིད་འདི་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྐྱོབ་པ་རང་ཐོང་ལམ་སྟོན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

This refers to the clear light attained through the stages of focusing on the mind, which is the provisional meaning. "Water" is the wisdom of the near-attainment of appearance; "moon" refers to that which possesses moon-like rays, which is the wisdom of appearance; and "mirage and so forth" refers exclusively to the wisdom of increase, which is like the rays of the sun as symbolized by a mirage. "Illusion" is so called because it is attained through the illusion of a woman. "Qualities" refers to the illusory body endowed with the qualities of a buddha arising from that, and it is adorned by that. "Māras" refers to the three wisdoms, and "conquering" them means rendering them invisible. "Enlightenment" is the clear light; its "root" is the foundation, the parasol of desire, and it is performed while abiding in that. When is this? "Dawn" is ignorance; the time of its "rising" is the time when it has passed after having arisen, and it is at that time. The "vajra-like samādhi" is the unwavering mind one-pointed in that; this is the definitive meaning. In order to explain how, after accomplishing one's own welfare, one accomplishes the welfare of others, it is said: "Having perfectly attained the unsurpassed wisdom, The Protector of the Śākyas, for the sake of protecting and benefiting beings, Teaches that very reality here." Thus it is stated. Having seen the perfect wisdom from among all the Tathāgatas, Śākyamuni taught that very reality to the Bodhisattva Vajrapāṇi for the benefit of all beings. This is the teaching of the Protector himself. As it is said: "The Protector is the one who shows the path to himself."

ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་མཚན་ཉིད་ནི། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་ནི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དང་། ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་སོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཙམ་མངོན་དུ་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་མཚན་ཉིད་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཚམས་མེད་པ་ཡི་ལས་ཅན་དང་། ། མི་གང་བསོད་ནམས་དམན་པ་འམ། ། ཡིད་བཞིན་ནོར་དང་འདྲ་བ་གཞན། ། བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། སྤྱོད་པ་ཅི་དགར་སྤྱོད་བྱེད་དེ། ། འདི་ནི་མ་འོངས་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་གིས་སྔར་ལས་དྲག་པོ་བྱས་ཀྱང་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གང་གིས་མཚམས་མེད་པ་ལྔ་བྱས་པ་དང་སྔར་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསགས་པའི་གང་ཟག་དེས་ཀྱང་། བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་གཉིས་པ་དང་འདྲ་བ་ནི་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་གཅིག་པུར་མ་ཟད་ཀྱི་ཇི་སྲིད་མ་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་འདི་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། སྤྱོད་པ་ཅི་དགར་སྤྱོད་བྱེད་དེ། ། ཞེས་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྤྱོད་པའམ་ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་ཅིང་འགྲོ་བ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆགས་མིན་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མིན། །

In order to provide a summary, it is said: "The characteristic of manifest enlightenment is explained as suchness-wisdom." Because suchness is the nature of the mind's dharmatā and wisdom is the absence of [ordinary] wisdom, it is "suchness-wisdom." Manifest enlightenment is the direct realization of mere bodhicitta; that which possesses this characteristic is so designated. To explain its great majesty, it is said: "Even those who have committed the deeds of immediate retribution, or those humans of meager merit, or others, will obtain through the guru’s grace that which is like a wish-fulfilling jewel. They will engage in conduct as they please; this is the future perfect Buddha." This means that even if one has previously committed violent deeds, by merely fully knowing the nature [of reality], one attains enlightenment. Thus, even a person who has committed the five deeds of immediate retribution and has not previously accumulated roots of virtue will, through the guru’s grace, obtain suchness—which is like a second wish-fulfilling jewel and completely fulfills all desires. This is not only for this individual, but is explained as the future Buddha in order to encompass all future sentient beings. "They will engage in conduct as they please" means they will engage in the conduct of mantra or the conduct of Samantabhadra while remaining in the world of beings; this is the literal meaning. To explain how that suchness is obtained, it is said: "Neither attachment nor free from attachment..."

དབུ་མར་ཡང་ནི་མི་དམིགས་སོ། ། སྟོང་པ་མ་ཡིན་མི་སྟོང་མིན། ། དབུ་མར་ཡང་ནི་མི་དམིགས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། འདིར་ཆགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་སྣང་བ་མཆེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་དང་། སྟོང་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་རང་བཞིན་རྣམས་སམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་མི་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚད་མ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་མཉམ་སྦྱོར་ལ། ། འདི་ཉིད་ལྟར་ནི་རབ་སྟོན་ཏེ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་བྲལ་དེ་ཉིད་གང་། ། དགོངས་པ་ཡིས་ནི་གསུངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དགོངས་པར་བཤད་པའི་ངག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ངག་དང་པོ་ནི། གསང་བ་མཆོག་གི་དགྱེས་པ་ན། ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་གནས། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ངོ་སེམས་དཔའ་སྟེ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བདེ་བ་མཆོག། ཅེས་བྱ་བའོ། ། འདིས་དགོངས་པས་བཤད་པའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། གསང་བ་ནི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཆོག་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དགྱེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དཔེས། དེ་རུ་རྟག་ཏུ་གནས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཨ་ཕྱིས་པས་མི་གནས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ། དེ་རུ་རྟག་ཏུ་གནས་པའོ་ཞེས་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ་དེའི་ངོ་བོ་ནི་དེ་རྣམས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའོ། །

It is not perceived even in the middle. It is neither empty nor non-empty. It is not perceived even in the middle. Thus it was said. Here, the terms such as "attachment" explain the increase of appearance and so forth, while the terms such as "empty" explain its nature or the consciousnesses. That is suchness, characterized by non-perception. In order to explain the authority of all the tantras, it was said: "In the union of all the Buddhas, this very [reality] is clearly shown. That suchness which is free from the three wisdoms was spoken with intentional meaning." This means that the Blessed One spoke with intentional language regarding the suchness that is free from the three wisdoms of appearance and so forth within the continuum of all Buddhas; and that is this very [reality], and nothing else. The first of those statements is: "In the joy of the supreme secret, the self of all dwells eternally. The essence of all Buddhas is the Hero, Vajrasattva, the supreme bliss." The meaning explained through this intentional language is as follows: "Secret" is the wisdom of appearance; "Supreme" is the wisdom of the increase of appearance; and "Joy" is the wisdom of near-attainment. Regarding "dwells eternally there," by eliding the letter a, it should be understood as "not dwelling." "Self of all" refers to its own essence, which follows the phrase "dwells eternally there." "All Buddhas" refers to the five aggregates, and its essence is that which pervades them.

སེམས་དཔའ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་སེམས་དཔའོ། ། མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ཡང་ཡིན་ལ། རྟག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་སེམས་དཔའ་ཡང་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་ཆོས་སྐུ་སྟེ། བར་གྱི་ཡི་གེ་ཕྱིས་པ་དང་། ཐ་མ་ཡང་ཕྱིས་པས་སོ། ། བདེ་བ་མཆོག་ནི་འོད་གསལ་བ་དེ་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དགོངས་པས་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། ཁྱད་འདོད་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར། ། ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་རབ་སྟོན་པ། ། འགལ་བའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། གསུངས་པ་མ་ཡིན་དགོངས་བཤད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་ཚད་མ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་དཔལ་གསང་འདུས་པ་ཡིས། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ལེའུ་དག་ལས། ། དངོས་མེད་ལ་སོགས་ཚིགས་བཅད་ཀྱིས། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་མཚན་ཉིད་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ལེའུ་གཉིས་པ་ལས། དངོས་པོ་མེད་ཅིང་བསྒོམ་པ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དྲུག་གིས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དྲུག་གིས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་དེ་རུ་བཤད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོའི་དོན་བཤད་ན་ཡང་། འོན་ཀྱང་སྦས་པ་དང་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱོགས་སུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོ་ན་བསྟན་ཏོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལ་དགོངས་པ་མ་ཡིན་པ་བཤད་པས། དེ་ཁོ་ན་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་སྐྱོན་མེད་པའོ། ། དཔལ་མཆོག་དང་པོའི་ཚད་མ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་རྣམ་དག་གང་། ། དཔལ་མཆོག་ལས་ཀྱང་གསུངས་པ་ཡིན། །

"Sattva" refers to the vessel-like world, and because its nature is that, it is "sattva." Because it is indivisible, it is also "vajra," and because it abides eternally, that very thing is also "sattva." Thus, Vajrasattva is the Dharmakāya, because the middle syllable and the final one have been elided. "Supreme bliss" is explained as that very luminosity. Regarding the definition of explanation by intention, it is said: "For the sake of sentient beings who desire excellence, the suchness of phenomena is thoroughly shown; that which is spoken through the employment of contradictory words is not literal, but is an intentional explanation." In order to demonstrate the authority of the glorious Guhyasamāja, it is said: "Likewise, from the chapters on bodhicitta in the glorious Guhyasamāja, the characteristics of manifest enlightenment are taught through verses beginning with 'non-entity' and so forth." This refers to the second chapter on bodhicitta in the glorious Guhyasamāja, where the characteristics of manifest enlightenment are taught by the six universal monarchs through six verses of bodhicitta beginning with "There is no entity and no meditation." Even if the meaning of the first verse were explained there by means of the four modes of explanation, nevertheless, in the context of the hidden and ultimate [levels], only suchness is shown. Since the remaining five verses are explained as non-intentional, they teach suchness; thus, there is no fault. In order to demonstrate the authority of the Śrīparamādya, it is said: "That which is the purification of desire and so forth is also taught in the Śrīparamādya."

དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཀྱང་། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་གསུངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དཔལ་མཆོག་དང་པོ་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་གང་གསུངས་པ་དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བའམ་རིམ་པ་བཞི་པས་ཐོབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་དག་པའི་གནས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སོ། ། ཞེ་སྡང་རྣམ་པར་དག་པའི་གནས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སོ། ། གཏི་མུག་རྣམ་པར་དག་པའི་གནས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སོ། ། འདིར་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་བར་མའི་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བ་དང་བཅས་པ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་དག་གིས་མི་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་གནས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པ་སྟེ་འོད་གསལ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་ནི་དེ་ཉིད་དེ་ས་བཅུ་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་མཐོང་བ་དག། ས་བཅུ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་གནས། ། ཞེས་འོག་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་མཆོག་དང་པོ་དེ་ཉིད་ལས། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་ནི། གསུམ་པོ་འཇིག་རྟེན་དུག་ཆེན་ཡིན། ། དུག་ཉིད་ཉེ་བར་ཞི་གྱུར་ནས། ། དུག་ནི་དེ་རྣམས་དུག་མེད་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདི་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་ན་དུག་ཡིན་པ་དང་།

"That very [reality] was also taught by the Tathāgata as the emptiness of all," it is said. Furthermore, regarding the purification of desire and so forth taught in the Śrīparamādya, that which is taught as the emptiness of all is based upon the luminosity of the mind, or the suchness attained through the fourth stage, as taught by the Tathāgatas. For example: "This is the state of the purification of desire, which is the state of the Bodhisattva. This is the state of the purification of hatred, which is the state of the Bodhisattva. This is the state of the purification of delusion, which is the state of the Bodhisattva." Here, the terms "desire" and so forth explain the one hundred and sixty root natures of desire, the absence of desire, and intermediate desire. Their purification is the non-apprehension through the stages of mantra and mudrā; that very state is the ground of all phenomena, which is the luminosity. The "state of the Bodhisattva" is that very [state], because of attaining the ten grounds. As it is said later: "Those who see the three appearances abide upon the ten grounds." Likewise, from that very Śrīparamādya: "Desire, hatred, and delusion—these three are the great poisons of the world. When the poisons themselves are pacified, those poisons become poisonless." This means that if the natures of desire and so forth are not known, they are poisons; [but when known, they are not].

དེའི་རང་བཞིན་རྟོགས་ན་དུག་མེད་པ་ཡིན་ཏེ་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་དང་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་ཚད་མ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྣ་ཚོགས་མདོ་དང་རྒྱུད་ལ་ནི། ། དེ་ཉིད་གང་ཞིག་ཉེར་བསྟན་པ། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་གནས་འདི་ཉིད་ལས། ། དེར་ནི་གཞན་དག་མ་གསུངས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་མདོ་ནི་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་རྒྱུད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་ཉེ་བར་བསྟན་པ་དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གནས་ལས་གཞན་དུ་མ་གསུངས་ཏེ་དེ་ཀུན་ལས་དེ་ལས་འདས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་གསུངས་ཏེ། ཆར་འབབ་པ་བཞིན་དུ་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་དེ་ཐ་དད་པར་སོ་སོར་སྣང་བ་སྟེ། བུ་རམ་ལ་སོགས་པའི་ཤིང་ལས་ལྟུང་བའི་ཆར་ལྟ་བུའོ། ། ཚུལ་གཅིག་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། ཆོས་ནི་སྒྲ་སྐད་དག་གིས་ལུང་བསྟན་བརྗོད། ། ཆོས་དང་སྒྲ་དག་འདིར་ནི་སྣང་མི་འགྱུར། ། ཆོས་ཉིད་ཚུལ་གཅིག་དངོས་ལའང་འཇུག་བྱེད་པ། ། བཟོད་མཆོག་བླ་ན་མེད་ལ་རེག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་མ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆོས་ཕུང་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ནི། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་གསུངས་པ་ལས། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་མཚན་ཉིད་ནི། ། སྙིང་པོ་ལས་ནི་སྙིང་པོ་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ནི་ཉན་ཐོས་པའི་ཐེག་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དགུ་ཁྲི་དང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འབུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །

If one realizes its nature, it is without poison; this is the summarized meaning. In order to demonstrate the authority of all the sūtras, tantras, and so forth, it is said: "In the various sūtras and tantras, whatever suchness is taught, all of it is from this very state of emptiness; nothing else was taught therein." This means that whatever suchness is taught in the sūtras, such as the Laṅkāvatāra, and in the tantras, such as the Tattvasaṃgraha, all of it is taught as nothing other than the state of universal emptiness. The Blessed One did not teach a suchness that transcends that in any of those works. Only a single suchness was taught; however, like falling rain, it appears as distinct and separate due to the differences in the vessels [of the disciples], just like rain falling upon trees such as sugarcane. From the Sūtra Teaching the Single Method: "The Dharma is expressed through the sounds of speech, But here, neither the Dharma nor the sounds appear. Entering the reality of the single method of the nature of phenomena, One will touch the supreme, unsurpassed patience." This was said in order to demonstrate the authority of the measure of the aggregates of Dharma. It is said: "Of the eighty-four thousand aggregates of Dharma Spoken by the Great Sage, The characteristic of manifest enlightenment Is the supreme essence from among essences." In this context, the eighty-four thousand aggregates of Dharma should be understood as the ninety thousand of the Śrāvaka vehicle, the Mahāyāna, and the hundred thousand of the Mantra Mahāyāna.

དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་རྣམས་སུ་ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པ་ལས་གསུངས་པ་འམ། བཞི་པ་ལས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྙིང་པོ་ལས་ཀྱང་སྙིང་པོ་མཆོག། ཅེས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སྙིང་པོ་སྟེ་དེ་ལས་སྙིང་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་སྟེ། དེ་ལས་ཀྱང་མཆོག་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཉིད་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་སྒོ་ནས་གཟུང་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཕྱིའི་དོན་འཛིན་པའི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་གཟུང་བ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ཉིད་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད་དོ། ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཁོ་ན་ཁ་ཅིག་གིས་འདོད་དོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཁ་ཅིག་གིས་འདོད་པ་སྟེ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་བཞིའོ། ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དོན་ལོགས་སུ་འགྲུབ་པ་དང་། རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལོགས་སུ་འགྲུབ་པ་སྟེ། དེ་གཉི་ག་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པའོ་ཞེས་མདོ་སྡེའི་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཕྱིའི་དངོས་པོ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པའོ་ཞེས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ། །

Therefore, regarding the characteristics of the great Sage’s manifest enlightenment within those aggregates of Dharma, as taught in the second or the fourth stage: "The essence of the essence" means that the generation stage is the essence, and the essence of that is the stage of vajra recitation, which is taught as the supreme or most distinguished. In that regard, the Śrāvakas apprehend suchness by way of entering the meditative equipoise of cessation. Those of the Pratyekabuddha lineage apprehend it by way of the aspect of apprehending external objects through inference. The Yogācāras apprehend it by way of both having aspects and being aspectless. Regarding that, some assert that only the ālayavijñāna exists. Some assert only the afflicted mind and the functioning consciousnesses. Some assert only the six functioning consciousnesses. Some assert eight consciousnesses; these are the four positions of the Yogācāra school. The Sautrāntika-Madhyamikas apprehend suchness by asserting that because things arise from causes and conditions, external objects are established separately, and aspectless consciousness is established separately, yet both are without intrinsic nature. The Yogācāra-Madhyamikas apprehend suchness by asserting that external entities are merely aspects of wisdom, and that too is without intrinsic nature.

མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་གྱི་དབུ་མ་པ་རྣམས་གྲུབ་པའི་མཐའ་འདོད་དོ། ། བྱ་བའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཁྱད་པར་གྱི་ལྷའི་རྣམ་པ་ཁོ་ནའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པ་དང་། སྤྱོད་པའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་རོལ་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་མལ་པ་མ་ཡིན་པའི་སྤྱོད་པས་ལྷའི་རྣམ་པ་ཁོ་ནའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་ལྷའི་སྐུ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་མཐའ་ཅན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པ་དང་། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པ་ཁ་ཅིག་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་དང་། ཁ་ཅིག་སྒྱུ་མའི་སྐུ་དང་། ཁ་ཅིག་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ཁ་ཅིག་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམ་པར་དཔྱད་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་འདས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཞན་ཁོ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་དེ་ཉིད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་མངོན་དུ་བྱས་ན་ལམ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྟེན་གྱི་དབྱེ་བས་ལྟ་བ་རྣམས་ཐ་དད་པ་སྟེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་དུ་དེ་ཉིད་ཁོ་ནར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་དབྱེ་མེད་ཕྱིར། ། རིགས་དབྱེ་བ་ནི་རིགས་པ་མིན། །

The Madhyamikas of the Mother of the Victors (Prajñāpāramitā) maintain the tenet that by means of the paths of seeing and meditation, the afflictions are abandoned and the dharmakāya is attained. Those who abide in Kriyātantra assert that suchness is exclusively the form of the special deity. Those who abide in Caryātantra assert that suchness is exclusively the form of the deity through extraordinary conduct, such as music and so forth. Those who abide in Yogatantra assert that suchness is exclusively the deity’s body, such as Vairocana, attained through mantras, mudrās, and meditative absorptions (samādhi). Those who abide in Mahāyogatantra assert that suchness is the culmination of physical isolation (kāyaviveka) preceded by the three meditative absorptions for the yogi of the generation stage (utpattikrama). Regarding those who abide in the completion stage (niṣpannakrama), some assert suchness as the isolation of speech (vāgviveka), some as the luminosity of the mind (cittaprakāśa), some as the illusory body (māyākāya), some as the external awakening (bāhyābhisambodhi), and some as the suchness of non-abiding nirvāṇa. However, when entities are analyzed, there is no suchness other than the dharmakāya, because it is the differentiator. Therefore, that itself is the awakening; if that is realized, all paths are understood. The views are diverse due to the distinctions of the supports, but suchness is not. Otherwise, it would not be suchness itself. As it is said: "Because the dharmadhātu is indivisible, it is illogical to differentiate the lineages."

གཞི་ཅན་ཆོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། དེ་ཡི་དབྱེ་བ་སོ་སོར་བཤད། ། ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ད་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེའི་དོན་དུ་དེ་ཁོ་ནར་གཟུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རལ་པ་གཅེར་བུ་མགོ་རེག་དང་། ། ཅོད་པན་འདུས་པ་སྤོང་འཇུག་སྟེ། ། སྣ་ཚོགས་རྟགས་ཅན་དེ་དང་ནི། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་འདོད་པ་རྣམས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རལ་པ་གཅིག་ནི་རིག་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་པའོ། ། གཅེར་བུ་ནི་སྤྱོད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་པའོ། ། མགོ་རེག་ནི་དགེ་སློང་དང་དགེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཅོད་པན་ནི་བསླབ་པ་ལྔ་ལ་གནས་པའི་དགེ་བསྙེན་ནོ། ། འདུས་པ་སྤོང་འཇུག་ནི་ཚེམ་བུ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་རྟགས་ཅན་དེ་དང་ནི། ། ཞེས་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་ཏེ། དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་འདོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་གཞན་གྱི་དོན་དུ་འབད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བརྟུལ་ཞུགས་ཁོ་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་དམན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས། ། བརྟུལ་ཞུགས་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་རིམ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་དམན་པས་ན། ། དེས་ནི་གྲོལ་བར་རྙེད་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རལ་པ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་གལ་ཏེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བྲལ་བ་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པའི་རིམ་པ་དོན་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འོན་ཏང་ཁུར་བུ་ཁུར་བ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡིས་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །

"Because of the distinctions of the phenomena that possess a basis, their respective divisions are explained." Thus it is said. Now, in order to explain that ascetic observances and the like are not to be grasped as the ultimate reality for that purpose, it is said: "Those with matted locks, the naked, the shaven-headed, Those with crowns, the Saṃnyāsins, and those with various signs— Those who desire manifest enlightenment." Among these, "those with matted locks" are those who observe the ascetic vow of knowledge (vidyā-vrata). "The naked" are those who observe the ascetic vow of conduct (caryā-vrata). "The shaven-headed" are monks, novices, and so forth. "Those with crowns" are lay practitioners (upāsaka) who abide by the five precepts. "The Saṃnyāsins" are the yogis of the Caṇḍāla tradition. "Those with various signs" refers to the signs of the ascetic qualities of purification and so forth; those who desire manifest enlightenment through such characteristics of ascetic practice are not striving for the benefit of others. To explain that ascetic observances alone are not the cause for attaining suchness, it is said: "By those of inferior suchness, The sequence of ascetic conduct and so forth, Because their wisdom of suchness is inferior, They will not find liberation through it." If those who wear matted locks and so forth are devoid of suchness, then their sequence of practicing ascetic observances and the like is entirely meaningless; it would be like merely carrying a burden. Therefore, because they lack suchness, they will not attain liberation through those ascetic observances and the like.

གདན་བཞིའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། དེ་ཉིད་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ། ། གླང་པོའི་དྲིལ་བུ་སྒྲ་སྒྲོགས་ལྟར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་གྲོལ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་ན་ཡང་དེ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མེད་ན་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་དོན་མེད་དེ་འོན་ཏང་ཁུར་བུ་ཁུར་བའོ། ། བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ནི་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལ་ཞེན་པའི་སེམས་ཅན་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་བརྟུལ་ཞུགས་མེད་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱ་བའོ། ། ད་ནི་སའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དང་པོ་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ས་བརྒྱད་པ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་མཐོང་བ་དག། ས་བཅུ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ལས་དང་པོ་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྟེ། དེའི་སྦྱོར་བ་ནི་དང་པོ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་བསྒོམ་པ་སྟེ། ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་མཐའ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིས། ས་བརྒྱད་པ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དོན་གྱིས་ན་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་ས་དགུ་པ་ཐོབ་པ་དང་། སྣང་བ་གསུམ་པོ་མཐོང་བ་ཡེ་ཤེས་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མའི་སྐུ་ས་བཅུ་པ་ཁོ་ནའོ། ། རིམ་བཞི་པས་བཅུ་གཅིག་ཀུན་དུ་འོད་ཀྱི་ས་ཐོབ་པའོ། ། དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ནི་ས་བཅུ་གཅིག་པ་ཁོ་ནའོ། ། ལས་དང་པོ་པའི་ས་ནི་ཚངས་པའི་གནས་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །

Also, from the Caturpīṭha Tantra: "For a yogi who lacks suchness, it is like the ringing of an elephant's bell." Thus it is said. Therefore, the thorough knowledge of suchness alone is the cause of liberation, because even without ascetic observances and the like, suchness is realized. If suchness is absent, ascetic observances and the like are meaningless; they are merely carrying a burden. The teaching on ascetic observances and the like is of provisional meaning, intended to guide sentient beings who are attached to them. Therefore, even without ascetic observances, suchness must be manifested. Now, in order to explain the stages of the grounds (bhūmi), it is said: "First, through the application of activity, the eighth ground will be attained. By seeing the three appearances, one is firmly established on the ten grounds." A beginner is a practitioner of the generation stage (utpattikrama). Their application is the meditation on the three samādhis, such as the initial application, which culminates in the isolation of the body (kāyaviveka). Through that, the eighth ground, the Immovable (acalā), is attained. By implication, the ninth ground is attained through the stage of vajra-repetition (vajrajāpa), and the tenth ground is attained because the three appearances are seen and wisdom is brought under control. Because it is attained subsequently to that, the illusory body (māyādeha) is the tenth ground itself. Through the fourth stage, the eleventh ground, the Universal Radiance (samantaprabhā), is attained. Because it is attained subsequently to that, the vajra-body (vajrakāya) is the eleventh ground itself. The ground of the beginner is attained by meditating on the divine abodes (brahmavihāra) and so forth.

དེ་ལྟར་ན་ས་བཅུ་གཉིས་སོ། ། ཤིན་ཏུ་བདེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མྱུར་བར་རིག་པའི་སྐྱེས་བུ་བསྒོམ་པས་གང་ཞིག་ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ས་བཅུ་གསུམ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ད་ནི་གཞོན་ནུ་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་ནས་གང་མཛད་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ལེགས་ཐོབ་ནས། ། གཙང་མའི་གནས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ། ། སངས་རྒྱས་ཞིང་ནས་མི་ལྡོག་པས། ། ཚེ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དེས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་དེ། གཙང་མའི་གནས་ནི་འཕགས་པའི་གནས་སུ་ཤེས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་རུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པས་ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། ། མངོན་པར་དད་པའི་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་ཕྱིའི་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་གཙང་མའི་གནས་ནི་རང་གི་སེམས་ཁོ་ན། འགྲོ་བ་ནི་དེ་རུ་བཞུགས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ནི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དེའི་ཞིང་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཏེ་དེ་རུ་མི་ལྡོག་པ་ནི་དེ་རྣམས་བླང་བྱ་དང་། སྤང་བྱ་མ་ཡིན་པ་མཛད་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྟེ་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་འབྲས་བུས་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆོས་འབྱུང་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི། ། ཆགས་སོགས་རོལ་མོ་རྒྱ་ཆེན་པོ། ། ཆོས་དབྱིངས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི། ། ཇི་ལྟར་རྙེད་པའི་སྤྱོད་པས་སོ། ། མངོན་པར་རྟོགས་པར་གང་གྱུར་པ། །

Thus, there are twelve grounds. By meditating on the person of knowledge who is extremely blissful and extremely swift, one attains buddhahood in this very life; that is explained as the thirteenth ground. Now, in order to explain what was done by the youth Sarvārthasiddha after he attained suchness, it is said: "Having perfectly attained manifest enlightenment, He proceeds to the Pure Abodes. Not returning from the Buddha-field, He becomes omniscient in this very life." This means that after Śākyamuni attained manifest enlightenment, he acted for the benefit of sentient beings. The "Pure Abodes" are understood to be the abodes of the noble ones. The "Buddha-field" is of a completely pure nature; because he does not return from there, he attains omniscience in this very life—this is the interpretable meaning. Regarding "manifest enlightenment through faith": by seeing external mirages and so forth, one realizes the manifest enlightenment of the inner self. The "Pure Abode" is one's own mind alone; "proceeding" means abiding there. "Buddha" is authentic wisdom, and its "field" is the basis of the aggregates and so forth. Not returning from there means acting without accepting or rejecting those [phenomena], thereby attaining omniscience—this is the definitive meaning. Now, in order to explain the three types of enlightenment as the result of the conduct of passion, it is said: "Through the manifest enlightenment of the source of phenomena, The vast music of passion and so forth; Through the manifest enlightenment of the expanse of phenomena, By means of conduct as it is found; That which becomes manifest realization..."

བླ་མེད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ། ། སྤྲོས་བཅས་ལ་སོགས་སྤྱོད་པ་ཡིས། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་འདིར་སློབ་བོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་པ་གསུམ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་སྤྱོད་པ་གསུམ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པ་དང་སྤྲོས་པ་མེད་པ་དང་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སུམ་བརྩེགས་ཀྱི་ཁང་པའམ། འོག་ཏུ་ཁང་པ་བྱས་ལ། དེ་ཉིད་དར་དཔྱངས་དང་། བ་དན་དང་། རྔ་ཡབ་དང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན་པར་བྱས་ལ། འོག་ཁང་དུ་ཚང་བང་དང་། བར་ཁང་དུ་རོལ་མོ་མཁན་ལ་སོགས་པ་དང་། སྟེང་དུ་སྣ་ཚོགས་པའི་གདན་ལ་བཞུགས་པའི་བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཆང་དང་། ཤར་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ནས་སྒོའི་བར་དུ། ཀྱེ་མའོ། ། བདེ་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོའི་གཟུགས་དང་། ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་དཔལ་ལྡན་པའི་ལྷ་མོ་རྣམས་རྣམ་པར་བཞག་ལ། དེ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ལ། ལག་པ་དང་ངག་གི་བརྡ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིན་མཚན་ལ་སྣ་ཚོགས་པའི་བྱེད་པ་དང་ཡན་ལག་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་མལ་པ་མ་ཡིན་པའི་དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་འབྱུང་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཐོབ་པའི་བར་དུ་གནས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏི་བཞིན་དུ། རང་གཟུགས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་དེ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་སྤྲོས་པའི་སྤྱོད་པ་བསྟན་ཏོ། ། གཉིས་པ་ནི་ཞག་རེ་རེའམ། ཟླ་བ་རེ་རེའམ།

"Through the conduct of the elaborate and so forth, the yogi trains here in unsurpassed manifest enlightenment," it is said. With these two verses, the three types of conduct together with their results are shown. In that regard, the three types of conduct are the elaborate, the unelaborate, and the extremely unelaborate. Regarding the first, one constructs a three-storied house or a house with a lower level. This is then adorned with silk streamers, banners, fly-whisks, and garlands of flowers. In the lower level is the kitchen; in the middle level are the musicians and so forth; and on the upper level, one sits upon a variegated seat as Vajradhara. From the eastern direction to the doors, one arranges the goddesses such as Khecarī and others, possessing glorious forms, colors, and so forth. Together with them, one enjoys the five sensory qualities. Through the conduct of extraordinary joy—such as the various activities and movements of the limbs and the signs of hand and speech—one should remain until the manifest enlightenment of the source of phenomena (dharmodaya) is attained. Just like King Indrabhūti, by the complete transformation of one's own form, one will attain the siddhi of Mahāmudrā together with them in this very life; thus, the elaborate conduct together with its result is shown. The second is [performed] every day or every month...

ལོ་རེ་རེ་གཟུགས་རྡོ་རྗེ་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོ་བཞི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མེད་ན། དེའི་ཚེ་ཕྱག་རྒྱ་གཅིག་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡུལ་ནས་ཡུལ་དུ་བསྐོར་ཞིང་ཇི་སྙེད་པའི་ཤིང་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་རྣམས་ཀྱིས་སྲོག་འཛིན་པ་ཙམ་བྱས་ཏེ་ཇི་སྲིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། གསུམ་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས། མངོན་པར་རྟོགས་པར་གང་གྱུར་པ། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་ལ། ནགས་ཚལ་གྱི་ལྷ་མོ་རྣམས་ལས་བཟའ་བ་རྙེད་ཅིང་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཐོབ་པའི་བར་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་སྤྱོད་པའི་དབྱེ་བས་ཐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ། ། རྟེན་གྱི་དབྱེ་བས་མིང་གི་དབྱེ་བ་ཙམ་འདིར་བསྟན་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། ད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པའི་སྤྲོས་པས་དགོས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་ཕྱོགས་སྔ་མ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གདོད་ནས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འགྲུབ་ན། ། བསླབ་པའི་སྦྱོར་བས་ཅི་ཞིག་བྱ། ། རྟོག་ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་མི་སྐྱེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་དེ་ཡིན་ཏེ། རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །

Each year, one should enjoy the pleasures together with the four goddesses, such as Rūpavajrā and the others. If such abundance is not available, then at that time, one should wander from place to place with a single mudrā, sustaining one's life with as many foods as are available, such as fruits and grains, and meditate until the manifest awakening of the dharmadhātu is attained. Regarding the third [type of conduct], by entering into union with the wisdom mudrā, the phrase "whatever is realized" means that one experiences bliss together with her; one should meditate until the unsurpassed manifest awakening is attained, finding food from the goddesses of the forest in a manner free from attachment. Thus, although there are distinctions in conduct and distinctions in method, awakening is only one. Here, the distinctions in name are taught only according to the distinctions in the basis; there is no inherent distinction whatsoever in awakening itself. Now, in order to explain the opponent's position—that there is no need for the elaborations of conduct regarding the suchness that is established by nature—one verse is spoken: "If that which is established by nature from the beginning Is established by its very essence, What is the use of the application of training? Suchness does not arise from conceptualization." This states that suchness is the nature of phenomena (dharmatā); it is not something that is produced, because it is without beginning or end. Therefore, it is established solely by its own nature and does not arise from conceptualization.

ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་དེ་བསླབ་ན་རྟོག་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། འདིའི་ལན་གདབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་དེ་ལྟར་འདིར་རྟོག་ན། ཡེ་ཤེས་རིམ་པ་སྤངས་པ་ཉིད། ། དེ་ཡི་དབྱེ་བ་མི་ཤེས་པས། ། སླར་ཡང་སློབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསླབ་པའི་སྦྱོར་བ་མི་དགོས་སོ། ། ཞེས་ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་གང་ཟག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རིམ་པ་རྟོགས་པ་དེ་རྣམས་དེའི་དབྱེ་བ་ནི་རང་བཞིན་དང་སྣང་བ་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གང་གི་ཚེ་རང་བཞིན་གང་འབྱུང་བ་དང་། དེའི་འང་རང་བཞིན་གང་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་དབྱེ་བ་མི་ཤེས་པས་ལས་དང་པོ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་དབྱེ་བ་བསླབ་པར་རིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། བསླབ་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་སྣང་བའི་དབྱེ་ཤེས་ཤིང་། ། དེ་ཉིད་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ། གང་ཞིག་རྣམ་གསུམ་ལ་སློབ་པ། ། དེ་ནི་འབྲས་བུ་མྱུར་ཐོབ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་ནི་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་དང་སྣང་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཤེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་ཉིད་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བའམ། རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། དེས་ནི་འབྲས་བུ་མྱུར་ཐོབ་འགྱུར། ། ཞེས་པ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གང་ཞིག་རྣམ་གསུམ་ལ་སློབ་པ། ། ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་སྤྱོད་པ་གསུམ་ལ་སློབ་ན་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་སྟེ།

If one trains in that by way of the path, it will arise from conceptualization alone. To provide an answer to this, it is said: "If one conceptualizes in this way here, Having completely abandoned the sequence of wisdoms, Because they do not know its divisions, They will have to train once again." Thus, your claim that "the application of training is unnecessary" is illogical. This is because those who, having completely abandoned the sequence of the three wisdoms—such as appearance and so forth—realize a sequence established by the nature of the individual, do not know its divisions. When they do not know the divisions of the nature and appearances—namely, which nature arises at which time and what its nature is—they become beginners. Therefore, the meaning is that it is appropriate for them to train in those divisions. To explain that very training, it is said: "Knowing the divisions of nature and appearance, And relying upon the fourth reality, Whoever trains in the three aspects Will swiftly attain the result." This means that the yogi who knows the divisions of the one hundred and sixty natures and the three appearances, by relying upon the fourth reality—either the luminosity of the mind or the natural luminosity—will swiftly attain the result. This refers to manifesting the characteristic of non-abiding nirvāṇa. Furthermore, as for how that is: "whoever trains in the three aspects" means that if one trains in the three conducts, at that time the result is manifested.

གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འདིས་ནི་བསྒོམ་པ་མེད་ན་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་པའི་མཐའ་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། འདི་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ཤིང་ལ་མེ་གནས་པ། ། མ་གཙུབས་པར་ནི་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། དེ་བཞིན་བྱང་ཆུབ་བསླབ་བྲལ་བས། ། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སྣང་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་མེའི་ཁམས་ཤིང་གི་ནང་ན་གནས་ན་ཡང་རང་སྣང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་རུ་ས་ཁོ་ན་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཕན་པར་བྱ་བ་དང་། ཕན་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོར་གནས་པ་སྟེ། གཙོ་བོ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་དང་། ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཤིང་གི་ནང་ན་གནས་ན་མེ་དེ་ནི་མ་གཙུབས་ན་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཉིད་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་ན་ཡང་བསླབ་བྲལ་བ་ནི་བསྒོམ་པ་མེད་ན་སྣང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གོམས་པར་བྱའོ། ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་སློབ་མ་སྣོད་མ་ཡིན་པ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་གཡོ་སྒྱུའི་བློ་ལྡན་ལེ་ལོ་ཅན་དག་དང་། ། ཉོན་མོངས་བླ་མའི་སྐྱོན་རྣམས་མཐོང་གི་ཡོན་ཏན་མིན། ། བླ་མ་ལ་སྨོད་དབང་སྐུར་ཐོབ་ཅེས་རློམ་སེམས་འགྱུར། །

The intention is that it is not otherwise. By this, the established tenets are set forth: without meditation, enlightenment is not attained. To demonstrate an illustration of this very point, it is said: "Just as fire abiding in wood Will not emerge without friction, Likewise, without training in enlightenment, It will not appear in this very life." Here, the entities of the four great elements—earth and so forth—are mutually inseparable. Therefore, although the fire element abides within the wood, it does not manifest of its own accord; rather, it is the earth element alone that appears there. The substantial causes and cooperative conditions exist in a relationship of mutual benefit, abiding as the primary and the qualities, and because they depend upon a single collection. Thus, although fire abides within the wood, it will not emerge without friction. Similarly, although the nature of phenomena (dharmatā) abides as the pervasive nature of the aggregates and so forth, it will not appear to one who lacks training—that is, one who lacks meditation. Therefore, a yogi established in the completion stage should familiarize themselves with the path of meditation in order to realize that very reality. In order to examine whether a disciple is a fit vessel to be granted the stages of focusing on the mind, it is said: "Those who possess a deceitful mind and are lazy, Who see the faults of the guru but not the qualities, Who disparage the guru and become conceited, thinking, 'I have received the empowerment'..."

བློ་དམན་སེམས་ལྡན་ཀུན་མཁྱེན་ཡང་དག་འཐོབ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་སློབ་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྣོད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གཡོ་སྒྱུའི་བློ་ལྡན་ནི་སེམས་དྲང་པོ་མེད་པ་དང་། ལེ་ལོ་ཅན་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འབད་པ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བླ་མའི་སྐྱོན་ཁོ་ན་མཐོང་བ་དང་། ཡོན་ཏན་ནི་མན་ངག་དང་མཁས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བླ་མ་ལ་སྨོད་པ་ནི་བདག་གི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཅུང་ཟད་མི་ཤེས་ཏེ། བདག་གི་རང་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ། བདག་ལ་བླ་མས་ཅང་བྱས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་བླ་མ་ལ་སྨོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་བདག་འདྲ་བས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སློབ་མ་དམན་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བསྙེན་བཀུར་མེད་པར་མྱུར་དུ་དེ་ཉིད་ཐོབ་པར་འདོད། ། ཡང་དག་ཚིག་མ་ཡིན་ཞེས་ཁྲོ་བཅས་གཡོ་བར་འགྱུར། ། ཚོགས་མང་བླ་མ་མཐོང་ན་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པར་བྱེད། ། དེ་ནས་དེ་ནི་དབེན་པར་སོང་ནས་ཕྱག་བྱེད་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། དེ་ལྟར་རང་བཞིན་ངན་གྱུར་དམན་པའི་སློབ་མ་ནི། ། རང་གི་བུར་གྱུར་ཡིན་ཡང་གཞན་བཞིན་ཡོངས་སུ་སྤང་། ། རྒྱལ་རིགས་རྗེའུ་རིགས་མཆོག་ལས་སྐྱེས་གྱུར་པའང་། ། བརྟན་པས་ནམ་ཡང་དེ་ནི་དྲུང་དུ་གཞག་མི་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་ངན་པའི་སློབ་མ་དེ་ལྟ་བུ་རང་གི་བུ་ཡིན་ཡང་སྤང་བར་བྱའོ། ། བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་གསུམ་པོ་ལས་འབྱུང་བ་རང་བཞིན་ངན་པ་ཡིན་ན་སྔ་མ་བཞིན་སྤང་བར་བྱའོ། །

"One with an inferior intellect will not attain the perfect omniscience," it is said. This teaches that any such disciple is not a suitable vessel. What is such a person? One with a deceitful mind lacks an honest heart; one who is lazy lacks diligence in virtuous dharmas; likewise, they see only the faults of the guru and do not see their qualities, such as the pith instructions and their erudition. Similarly, they disparage the guru, saying, "My Vajra Master does not know even a little; I have realized the meaning of the tantras through the power of my own innate insight; the guru has done nothing for me at all." This is disparaging the guru. Likewise, they possess the inferiority of a disciple who thinks, "An ordinary person like me cannot attain omniscience." Similarly: "Desiring to attain reality quickly without performing services, Speaking words that are not authentic, they become angry and fickle. When they see the guru in a large assembly, they turn their backs; Then, having gone to a secluded place, they prostrate." This is easy to understand. Likewise: "A disciple of such a base and evil nature, Even if he be one's own son, should be abandoned like a stranger. Even if born of the highest Kṣatriya or Vaiśya castes, A steadfast person should never keep such a one near." This means that such a disciple of evil nature should be abandoned even if he is one's own son. If those born of the three castes, such as the Brāhmaṇas, are of evil nature, they should be abandoned as before.

འདི་ནི་ཙནྡན་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་སྟེ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་སྣོད་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཐོས་པ་ཉུང་ཞིང་ང་རྒྱལ་ལྡན། ། རྩ་བ་མེད་པར་མང་དུ་སྨྲ། ། རྗེས་སུ་གཟུང་བར་མི་ནུས་པ། ། ཙནྡན་ཞེས་བྱའི་གང་ཟག་གོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་མཆོག་ལྡན་ཡེ་ཤེས་བརྩོན་པར་བཅས་པ་དང་། ། ཡང་ན་བླ་མ་ལ་གུས་སངས་རྒྱས་དང་མཉམ་ལྟར། ། རྒྱལ་བའི་ཆོས་རྣམས་རྟོགས་ཤིང་བསྟན་ལ་ཤིན་ཏུ་དད། ། དེ་འདིར་སྣོད་གྱུར་ཡིན་ཕྱིར་དེ་ལ་དྲིན་སྦྱིན་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིམ་པ་འདིའི་སྣོད་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་མཆོག་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་བརྩོན་པར་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རིགས་པའི་གནས་ལྔ་ལ་རྩོལ་བ་དང་ལྡན་པས་ཡེ་ཤེས་དང་བཅས་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ལ་འབད་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བླ་མ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཏེ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་དང་འདྲ་བར་མཐོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་བའི་ཆོས་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་སྟེ་དེ་ལ་མཁས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དད་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དྲིན་སྦྱིན་བྱ་བ་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པའི་དོན་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་དག་ཅིང་མཁས་ལ་དྲང་། ། ཤེས་རབ་ལྡན་ཞིང་རྒྱུད་གཅིག་པ། ། ཐོས་ནས་ལེགས་པར་སྟོན་པ་ནི། ། རིན་ཆེན་ཞེས་བྱའི་གང་ཟག་གོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །

This is the sandalwood-like individual, who is not a vessel for the completion stage. As it is said: "One who has little learning yet is full of pride, who speaks much without a foundation, and who cannot be taken under [spiritual] care—this is the individual called 'sandalwood.'" To explain the jewel-like individual, it is said: "Possessing supreme qualities and endowed with wisdom and diligence, Or else, with devotion to the guru as equal to a Buddha, Realizing the Victor’s teachings and having great faith in the doctrine— Since such a person is a vessel here, one should bestow the kindness [of instruction] upon them." An individual of that kind is a vessel for this stage. If one asks what that is like: "Supreme qualities" refers to possessing love and so forth, as well as faith and so forth. Regarding "endowed with wisdom and diligence": it means possessing wisdom through exertion in the five fields of knowledge, and possessing diligence through striving in the practice of virtuous dharmas. Likewise, the "guru" is the Vajra Master, whom one views as equal to a Buddha; "the Victor’s teachings" are the Three Pitakas, in which one is learned; and "having faith in the Blessed One’s doctrine"—to such a person, one should bestow the kindness of explaining the meaning of the two stages. That is the jewel-like individual. As it is said: "Pure in ethical discipline, learned, and upright, possessing insight and a single-pointed continuum, who, having heard, teaches well—this is the individual called 'jewel.'"

ད་ནི་མདོ་གཅིག་པུ་ཁོ་ནས་ཨུཏྤལ་ལ་དང་། པདྨ་དཀར་པོ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྒྱུད་མང་རབ་ཏུ་ཐོས་ཤིང་ལུང་ལ་ལེགས་སྦྱངས་ཀྱང་། ། བླ་མའི་བསྙེན་བཀུར་དམན་ཕྱིར་ལུང་ཐོབ་མ་གྱུར་པ། ། དེ་ནི་བདག་ཕན་ཙམ་ལའང་དབང་མེད་བསྟན་བཅོས་རྩོད། ། དེ་ཡི་བསྟན་བཅོས་སྐྱོ་བའི་རྒྱུ་ཙམ་འབའ་ཞིག་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུད་དང་ལུང་ནི་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་སློབ་དཔོན་མང་པོ་ལས་ལན་མང་དུ་ཐོས་ནས་གང་གི་བློ་སྦྱངས་ཀྱང་བདག་རང་མཁས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བླ་མ་རྣམས་ལས་མན་ངག་མ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་ཕན་པ་ཙམ་ཡང་བྱེད་པར་མི་ནུས་ན། གཞན་གྱི་དོན་ལ་སྨོས་ཅི་དགོས། དེ་བས་ན། དེའི་བསྟན་བཅོས་སྐྱོ་བའི་རྒྱུ་ཙམ་ཡིན་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ལ་རྩོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རང་དང་གཞན་གྱི་དོན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་ཏེ་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་ནི་མ་ལུས་དོན་ཐོས་ནས། ། འཛིན་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་མཁས། ། སྐད་ཅིག་གིས་ནི་བརྗེད་གྱུར་པ། ། ཨུཏྤལ་ཞེས་བྱའི་གང་ཟག་གོ། ། གཟུང་བྱ་ལྷག་པར་མང་ཐོས་ཀྱང་། ། སྟོན་པ་ཡི་ནི་ནུས་པ་མེད། ། བུམ་པའི་རས་བལ་ས་བོན་འདྲ། ། པདྨ་ཞེས་བྱའི་གང་ཟག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སློབ་མའི་བཤད་པ་ལ་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་ཡང་རིན་པོ་ཆེའི་གང་ཟག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྒྱུད་མང་ཐོས་ཤིང་ཤེས་ལྡན་གནས་དྲུག་ཤེས་པ་དང་། ། དྲན་དང་བློ་གྲོས་བརྟན་བློ་བརྩོན་པ་ཕུན་ཚོགས་ལྡན། ། བླ་མའི་ཞབས་བཀུར་བཅས་ཤིང་དེ་ཉིད་ལུང་ཐོབ་དང་། ། རྒྱུད་རྒྱལ་མན་ངག་དེ་ཡིས་བསྟན་པར་འོས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

Now, in order to explain the utpala and the white lotus (puṇḍarīka) by means of a single verse alone, it is said: "Though one has heard many tantras and is well-trained in the scriptures, If, due to a lack of service to the guru, one has not received the oral transmission, That person lacks the power to benefit even themselves, yet composes treatises; Such a treatise is merely a cause for weariness." This means that although one may have heard many tantras and scriptures from numerous masters and trained one's intellect, if one has not received the pith instructions from one's gurus, thinking "I am learned," then such a person cannot even benefit themselves, let alone others. Therefore, their treatises are merely a cause for weariness, as they are merely for the sake of debate. Consequently, such a person transcends the welfare of both themselves and others; this is the meaning of the words. As it is said: "One who has heard the entire meaning without exception And is skilled in retaining it, Yet forgets it in an instant— Such a person is called an utpala. Though they have heard a great deal to be grasped, They lack the capacity to teach; Like a cotton seed inside a jar— Such a person is called a puṇḍarīka." Thus it is said. Now, in order to explain the "jewel-like person" who is a suitable vessel for the disciple's explanation, it is said: "One who has heard many tantras and possesses the six points of knowledge, Who has stable memory, intelligence, and a mind of perfect diligence, Who serves the feet of the guru and has received the oral transmission of reality— Such a person is worthy of being taught the pith instructions of the King of Tantras." Thus it is said.

རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་སྟེ། དེ་ཡིས་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་མན་ངག་གཞན་ལ་བསྟན་པར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔར་ནི་མན་ངག་གི་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་དེ་རང་བསྟན་པས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གཞན་གྱི་དོན་དེས་བྱ་བར་རིགས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུད་མང་པོ་ཐོས་ནས་མཐའ་དྲུག་གི་དབྱེ་བས་རྒྱུད་བཤད་པར་ནུས་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ལྡན་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་པ་དང་། བླ་མའི་ཞབས་བཀུར་བས་གང་གིས་མན་ངག་ཐོབ་པའོ། ། བསོད་ནམས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པ་རྡོར་ཅན་དྲིན་གྱིས་རྒྱུད་རྣམས་མང་པོ་ཐོས། ། གསལ་རྣམས་སྤྲོས་པའི་ཚིག་གིས་བྱང་ཆུབ་ལམ་ནི་རྣམ་ཕྱེ་བས། ། ཤཱཀྱའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ནི་དགེ་བ་གང་བསགས་དེས། ། མཁས་ཤིང་གསལ་བའི་རྣམ་སྨིན་བྱང་ཆུབ་སྣོད་གྱུར་ཤོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ལམ་འདི་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། བདག་གིས་དགེ་བ་གང་ཐོབ་པ་དེས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་སྣོད་གྱུར་པ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་གོ་འཕང་ལ་བརྟེན་པར་གྱུར་ཅིག་པའོ། ། བདག་གི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གང་གི་འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱི་དྲིན་ནི་རྨི་ལམ་དུ་མཐོང་བའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་གནང་བའི་རྗེས་སུ་བཟུང་བས། རྒྱུད་མང་པོ་ཐོས་ནས་མཁས་པར་གྱུར་ཏེ། གསལ་བའི་ཚིག་གིས་ལམ་འདི་ཕྱེ་བའོ། ། དེ་བས་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་ཡང་མཁས་པར་གྱུར་པ་གསལ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་སྣོད་དུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའོ། །

This is the jewel-like individual, who is capable of teaching the pith instructions of the King of Tantras to others. Having previously established that such a person is a fit vessel for the pith instructions, this verse explains that it is appropriate for them to act for the benefit of others. What is that like? It is one who, having heard many tantras, is able to explain the tantras through the distinctions of the six parameters; who possesses wisdom, meaning they have realized suchness; and likewise, who possesses the five supramundane faculties such as mindfulness, and who has obtained the pith instructions by serving at the feet of the guru. In order to explain the dedication of merit, it is said: "By the merit accumulated by Śākyamitra, who heard many tantras through the kindness of the Noble Vajra-Holder, and who analyzed the path to enlightenment with clear and elaborate words—may all beings become vessels for enlightenment through the ripening of wisdom and clarity." This means: having analyzed this path to the attainment of the state of Vajradhara—the Noble Path—whatever merit I have obtained, by that, may all sentient beings become vessels for enlightenment, meaning they may rely upon the state of union. What is my own state? Through being cared for by the kindness of the Noble Vajra-Holder, who appeared as the Great Vajradhara in a dream and granted his permission, I heard many tantras and became learned. Thus, I have analyzed this path with clear words. Therefore, the dedication is: "May all sentient beings also become learned, and through the ripening of clarity, become vessels for attaining enlightenment."

ཤཱཀྱའི་བཤེས་གཉེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་རབ་ཏུ་དགྱེས་པའི་མཚན་ཏེ། དངོས་གྲུབ་ཀྱི་མཚན་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་ཅེས་པའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱི་སློབ་མ་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་སློབ་མའི་མིང་འཇོག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱོགས་སུ་དོན་ནི་འཕགས་པ་རྡོར་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཕགས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་རྡོ་རྗེ་ཅན་ཡང་ཡིན་པས་འཕགས་པ་རྡོར་ཅན་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་སྟེ། དེའི་དྲིན་གྱིས་རྒྱུད་མང་པོ་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་དག་ཅིང་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་དང་སྣང་བ་རྣམས་ཀྱི་རིམ་པས་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས། བླ་ན་མེད་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དགོངས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་སེམས་རྣམ་པར་དག་པའི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། ། རིམ་པ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པ་རིམ་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་སྟེ་གཉིས་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་རྩོམ་པའི་དང་པོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་ཅན་རྣམས་ཀུན་གྱི་གཙོ། ། རྡོ་རྗེ་ཆེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཉིད། ། བརྩེ་བས་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་དོན་བཤད་པའི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་པ་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཡང་རྒྱུ་གང་གིས་ཤེ་ན་བརྩེ་བས་ཞེས་པ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་སོ། །

"Śākyamitra" is the name by which the Master was most affectionately known; his name of spiritual attainment was Nāgārjuna. Some say that Śākyamitra was the Master’s own disciple, and that the Master applied the disciple’s name to the treatise he composed out of great affection. In that context, the meaning of "Noble Vajrin" is that he is both noble and a vajra-holder; thus, the Noble Vajrin is Nāgārjuna. By his kindness, he heard many tantras, and so forth, as previously described. "All-pure and utterly pure" means that because all things—both the nature and the appearances—are known in their proper sequence, that which possesses the unsurpassed, supreme intention is so called. Therefore, this is the meaning of the phrase "the stage of the utterly pure mind." From the Commentary on the Five Stages, titled Clarifying the Meaning of the Stages, this is the second stage, the stage of focusing on the mind. Now, at the beginning of composing the stage of self-consecration, in order to pay homage to the Blessed One Vajradhara, he says: "Homage to the Great Vajra, The chief of all vajra-holders; Out of compassion, I shall explain The stage of self-consecration itself." The grammatical connection is: "I shall explain the stage of self-consecration," the meaning of which was previously explained. Furthermore, if one asks by what cause, the phrase "out of compassion" means by the power of his compassion (thugs rje).

དེ་གང་གི་ཕྱིར་རིམ་པ་འདི་ལ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཁོ་ན་རྩ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་ལ་ཞུགས་པས་སླར་ཡང་ལྷའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགོས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དང་། ཆད་པའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་དང་། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་དེ་ཉིད་བརྩེ་བ་ཞེས་བཤད་པའོ། ། ཅི་བྱས་ནས་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དྲུག་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་སོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེ་ཅན་ཀུན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་བདག་པོའི་བདག་པོ་ཉིད་ཀྱང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། འདི་ཡིས་རིམ་པ་འདི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དབང་བསྐུར་ཐོབ་པའི་སློབ་མ་ལ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དང་པོར་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་ཅིང་རྒྱུད་རྣམ་པ་བཞིའི་དགོངས་པ་ཤེས་པས་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་ཞིང་ལུས་དང་། ངག་དང་ཡིད་རྣམ་པར་དབེན་པའི་ཐོས་པ་འཛིན་པ། བདེན་པ་རྣམ་གཉིས་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་པར་མཉེས་པར་བྱས་ཏེ། དེའི་འོག་ཏུ་བླ་མ་མཉེས་པར་གྱུར་ནས་ཚོགས་ཀྱི་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་ལ། ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ལ་ཕུལ་ཏེ། དེའི་འོག་ཏུ་བླ་མའི་ཞལ་ནས་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་མངོན་དུ་ཐོབ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་ཕྲེང་བ་དང་། ཆུ་དང་།

Why is that? In this stage, compassion alone is the root cause; otherwise, if one had already entered the stage of focusing on the mind, there would be no need to again assume the form of a deity. The purpose is to benefit sentient beings, to completely abandon the side of nihilism, and to bring the fruits of former aspirations to fruition—this is precisely what is explained as "compassion." If one asks, "Having done what should it be explained?" it says, "Having paid homage to Vajradhara," which means having paid homage to the sixth Tathāgata. If one asks, "In what manner?" "All Vajra-holders" refers to the five Tathāgatas; their chief is the Lord of Lords, who is also the nature of the dharmatā. By this, it is shown that this stage is the nature of the Great Vajradhara. This is the literal meaning. It is taught that the stage of self-consecration is shown to the disciple who has received empowerment, and not to others. To explain this, first, following the generation stage, one who has received empowerment and understands the intent of the four classes of tantra, who possesses insight, who maintains the withdrawal of body, speech, and mind, who has exceptional devotion to the two truths, and who has perfectly pleased the Vajra Master—after the guru has been pleased, one performs a great feast offering and offers a sixteen-year-old to the Great Vajra Master. Following that, having directly received the self-consecration from the guru’s own mouth, and thereafter the rosary, the water, and...

རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། དྲིལ་བུ་སྦྱིན་པ་དང་། མེ་ལོང་དང་། མིང་དང་། སློབ་དཔོན་དང་། རྗེས་སུ་གནང་བ་སྟེ། དེ་དག་དང་བཅས་པར་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་ནས། བསྟོད་པ་འདིས་བླ་མ་ལ་བསྟོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། སློབ་མ་འདི་ལྟ་བུས་བླ་མ་ལ་བསྟོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། སློབ་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དབང་བསྐུར་ཐོབ་པ་ཞེས་པ་ནི་དམ་ཚིག་དང་སྡོམ་པ་གཟུང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཆུ་ལ་སོགས་པའི་དབང་རྣམས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་པ་ནི་རིག་པའི་དབང་བསྐུར་བ་པའོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་དབང་བསྐུར་བ་ཡང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་དབང་བསྐུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཐོབ་པའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། རྒྱུད་རྣམ་པ་བཞིའི་དགོངས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ནི་རིགས་པ་སོ་སོར་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་སྟེ། ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཙནྡན་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར། ཆོས་ཉིད་སོ་སོར་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལུས་དང་། ངག་དང་།

Having received the secret empowerment together with the bestowal of the complete Buddha, the vajra, the bell, the mirror, the name, the master, and the authorization, it is said: "One should praise the guru with this praise." This is the syntactical connection: "In order to attain the stage of self-consecration, a disciple such as this should praise the guru." If one asks what kind of disciple: first, "having attained empowerment following the generation stage" indicates that one has received the empowerments of water and so forth, which are the nature of Akṣobhya and the others, preceded by the taking of the samayas and vows; this is the "empowerment of awareness." One should understand that the "empowerment of non-retrogression" is also an empowerment of the generation stage, and that too has been attained. Likewise, "knowing the intent of the four classes of tantra" means knowing whatever is the intent of the Kriyā, Caryā, Yoga, and Mahāyoga tantras. "Endowed with insight" refers to a person who possesses the insight attained through individual reasoning, and not a person such as the "sandalwood-like" type who possesses the insight arising from focusing on phenomena. Why is that? The insight that attains the individual nature of phenomena belongs to those of the Vajrayāna, and not to those of the Buddha-yāna; such is the intent. Likewise, body, speech, and...

ཡིད་རྣམ་པར་དབེན་པའི་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་པ་ནི་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བའི་བར་དུའོ། ། ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་དང་། ཡིད་རྣམ་པར་དབེན་པ་ནི། སེམས་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོས་པ་འཛིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཙམ་འཛིན་པ་སྟེ། སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། འོད་གསལ་བ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟེ་དེ་གཉིས་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་སྐུ་དང་། འོད་གསལ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པར་བྱེད་པ་ལ་མོས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མོས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་མ་དེ་ལྟ་བུས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་པར་མཉེས་པ་ནི་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པས་ཐུགས་དགྱེས་པར་བྱས་ལ། དེ་ནས་བླ་མ་དེ་ལ་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ནང་དུ་མཆོད་པ་བྱའོ། ། མཆོད་པ་དེ་ཡང་རྒྱུད་གཞན་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ཕུལ་བ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཙམ་ཡིན་ཏེ། ལོ་བཅུ་གཉིས་པ་དང་། ལོ་ཉི་ཤུ་པ་ཡང་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དེ་ལ་དབུལ་བར་བྱའོ་ཞེས་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནས་བླ་མས་སློབ་མ་དེ་ལ་གསང་བ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་སྦྱིན་ལ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། འདིས་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། སློབ་མ་གང་གིས་སློབ་དཔོན་དང་། གསང་བ་དང་ཤེས་རབ་དང་།

Regarding the phrase "retaining the hearing of the isolation of the mind": the isolation of the body consists of the three samādhis, preceded by the distinctions of the hundred families. The isolation of speech is the vajra recitation, and the isolation of the mind is the focus on the mind. Retaining the hearing of these is merely retaining what has been heard; because one is still on the path of training, it is not yet a direct realization. For that very reason, regarding the phrase "having superior devotion to the two truths": the illusion-like samādhi is the relative truth, and the clear light is the ultimate truth. Having superior devotion to these two means possessing the devotion that makes the illusory body and the clear light non-dual; it means possessing the devotion for the sake of attaining the stage of union. This is the meaning. Such a disciple, having properly pleased the Vajra Master by making him joyful through honor and so forth, should then make offerings to that guru within the context of a gaṇacakra. Those offerings should be understood from other tantras. Offering a sixteen-year-old is merely an illustration; the verbal meaning is that a twelve-year-old or a twenty-year-old should also be offered according to the distinctions of the families. Then, the guru should bestow the secret, the insight, and the wisdom-gnosis empowerments upon that disciple and teach the stage of self-consecration. This is explained as follows: whichever disciple [receives] the master, the secret, and the insight...

ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་བཞི་པོས་དབང་བསྐུར་བ་དང་། རྗེས་སུ་གནང་བ་དེ་ལ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འདིར་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་རང་གི་དོན་འདོད་པ་དེ་ལ་དབང་བསྐུར་བ་ལྔ་སྦྱིན་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་ན་དེ་ལ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་ན་སྔར་བཤད་པ་གཉིས་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་དེ་ལ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་དབང་བསྐུར་བ་བཞི་ཡང་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་བསྐྱེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཀྱང་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་པོ་མཆོག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་ན་དཀྱིལ་འཁོར་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་སློབ་མ་དེ་ལ་བཤད་པར་མི་བྱ་སྟེ་དེ་ལ་མོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་བླ་མའི་ཞལ་ནས་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མན་ངག་ཐོབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་མ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་བླ་མས་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྔར་བཤད་པའི་དོན་ཁོ་ན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཕྲེང་བ་དང་ཆུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོ་སླའོ། ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་སངས་རྒྱས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་དབང་བསྟན་པའོ། ། གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ངག་དང་། ཡིད་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གསང་བའོ། །

Regarding the empowerment known as the wisdom-gnosis (prajñājñāna), the fourth empowerment, and the subsequent authorization, the intention is that the self-consecration (svādhiṣṭhāna) should be taught to him, but not to others. Here, the five empowerments are to be bestowed upon a practitioner of the generation stage (utpattikrama) who desires their own welfare; however, if they engage in the welfare of others, the master empowerment (ācāryābhiṣeka) should be bestowed upon them. If they desire the completion stage (niṣpannakrama), the intention is that the two previously mentioned and the two subsequent empowerments should be bestowed upon them. Furthermore, the four empowerments should also be bestowed upon practitioners of both stages. Why is this? Because even a practitioner of the generation stage relies exclusively upon a mudrā within the context of the "supreme king of maṇḍalas" samādhi; without her, the maṇḍala would not be complete. The completion stage should not be explained to such a student, as they lack interest in it. Following that, the phrase "having received the pith instructions on self-consecration from the mouth of the guru" indicates that the guru should explain the stages of self-consecration to such a student. Subsequently, the passage beginning with "the rosary" and so forth merely teaches the meaning already explained. The terms "rosary" and "water" and so on are easy to understand. "Perfect Buddha" refers to the empowerment of the nature of the five Buddhas. Regarding the phrase "having received the secret empowerment," there are three types of secrets: the secrets of speech, mind, and gnosis (jñāna).

དེ་ལ་ངག་གི་གསང་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་གསང་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གསང་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དེ་ནི་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་མཚོན་པར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཐོབ་ནས་བླ་མ་དེ་དགྱེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁོང་སྟོང་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ལ་མེད། ། ཤ་དང་རུས་པ་ཁྲག་ཀྱང་མེད། ། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་འཇའ་ཚོན་ལྟར། ། ཁྱེད་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྟོན་པར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་བསྟོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཁོང་སྟོང་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐུའི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་དེ་རྣམས་མེད་དེ་ཇི་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་འཇའ་ཚོན་ལྟར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་ཁ་དོག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར། མེད་པ་གཉིས་ལས་འདས་པ་དང་། ། མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་པའི་ཕྱིར། ། ཡོད་པ་གཉིས་ལས་འདས་པ་སྟེ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྟོན་པར་མཛད་པའོ་ཞེས་ངག་གི་དོན་ཏོ། ། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྐུ་ལ་སྙུན་མེད་མི་གཙང་མེད། ། བཀྲེས་དང་སྐོམ་པ་འབྱུང་མེད་ཀྱང་། ། ཁྱེད་ནི་འཇིག་རྟེན་རྗེས་འཇུག་ཕྱིར། ། འཇིག་རྟེན་བྱ་བ་སྟོན་པར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། ཁྱེད་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྙུན་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །

In this regard, the secret of speech is the practice of bodhicitta; the secret of mind is the empowerment of insight; and the secret of primordial wisdom is the wisdom of insight, which is to be illustrated through the guru’s pith instructions. Having obtained these, in order to please the guru and to explain the praise, it is said: "Your body has no hollow interior, No flesh, bone, or blood; Like a rainbow in the sky, You manifest your body." This is a praise by way of the nature of Vairocana. In this context, your body is not something that possesses a hollow interior and so forth, because it is of the nature of the vajra body. If one asks, "If those things do not exist, how does it appear?" it is said: "Like a rainbow in the sky." Just as Indra’s bow, possessing five colors, appears distinctly in the sky, [your body] transcends both non-existence and [the absence of] duality, and because it perishes by the mere act of being seen, it transcends both existence and [the absence of] duality. Thus, your body is manifested for the sake of sentient beings; such is the meaning of the words. To explain the praise by way of Amitābha, it is said: "Your body has no illness, no impurity, And no occurrence of hunger or thirst; Yet, in order to follow the ways of the world, You manifest worldly activities." This is because, being of the nature of the wisdom of discernment, your body is not subject to illness and so forth.

དེ་གང་གི་ཕྱིར་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་བདག་ཉིད་དེ། དེའི་གཙང་བ་དང་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་བ་ཁྱེད་ཀྱིས་སྟོན་པར་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ནི་གསུང་གི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆུ་ཟླ་བཞིན་དུ་གཟུང་དུ་མེད། ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་གནས་པ་མེད། ། ང་རྒྱལ་མེད་ཅིང་རྨོངས་མི་མངའ། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆུ་ཟླ་ནི་ཆུའི་ནང་ན་གནས་པའི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཟླ་བ་བཞིན་དུ་གཟུང་དུ་མེད་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་གནས་པ་མེད་པ་ནི་ཆགས་པ་མི་མངའ་སྟེ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ང་རྒྱལ་མེད་པ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྨོངས་པ་མི་མངའ་ཞེས་ནི་གཏི་མུག་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། གཏི་མུག་དང་ང་རྒྱལ་རང་བཞིན་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ང་རྒྱལ་ནི་གཏི་མུག་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་སྒྲོན་མ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ནི་གཏི་མུག་གི་རིགས་ལ་བསྡུ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱོད་དམིགས་པ་མེད་པ་སྟེ་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

Why is this? Because the wisdom of individual discernment is the nature of authentic investigation; it does not establish phenomena such as the pure and the impure, because it is naturally luminous. In order to conform to the world, you demonstrate worldly activities; this is the teaching of the infinite manifestation of the nature of speech. To explain the praise from the perspective of Ratnasambhava, it is said: "Like the moon in water, you are ungraspable; You do not abide in any phenomena. Without pride and without delusion, To you, the non-referential, I prostrate." The connection of the words is "I prostrate to you." If one asks how that is so: "Like the moon in water" means that, like the reflection of the moon situated within water, you are ungraspable, being like the nature of an illusion. Likewise, "all phenomena" refers to the aggregates and so forth; "not abiding" in them means you are without attachment, being of the nature of the expanse of space. "Without pride" is because your nature is the purity of pride. "Without delusion" is because your nature is the purity of ignorance, for pride and ignorance are of one nature. This is because pride arises from ignorance. As it is said in the Caryāmelāpaka-pradīpa: "Pride should be subsumed within the category of ignorance." For that very reason, you are non-referential, because your nature is space.

། དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལ་ནི་དམིགས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཤེགས་དང་བཞུགས་དང་དེ་བཞིན་གཟིམས། ། སྤྱོད་ལམ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཁྱེད་ནི་རྟག་ཏུ་མཉམ་བཞག་པ། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱེད་ནི་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཁྱེད་དམིགས་མེད་ནི་དེ་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིས་ནི་བྱ་བ་ནན་ཏན་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་དོན་ཡོད་པའི་བདག་ཉིད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ཏོ། ། མི་བསྐྱོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་ལ་རྣམ་འཕྲུལ་ཞིང་། ། སྣ་ཚོགས་མིན་ལ་རབ་འཇུག་པ། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གཅིག་དང་། དུ་མ་དང་། ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་གཉིས་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེའི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་མཛད་པ་འཇུག་པའོ། ། འདི་གཅིག་པུར་མ་ཟད་ཀྱི་སྲིད་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའི་བདག་པོར་འགྱུར་ཞིང་ལྷ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་སྤྲོ་ཞིང་རྣམ་འཕྲུལ་ནི་རྣམ་པར་མཛེས་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་མིན་ལ་སྙོམས་འཇུག་པ། ། ཞེས་པ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་སོ་སོར་སྣང་བའི་དབྱེ་བ་ཡོད་ན་ཡང་སྣ་ཚོགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དོན་དམ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དུས་སམ། བྱ་བ་བྱས་པའི་འོད་དུ་ཞུ་བའི་སྐབས་སུ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Furthermore, this demonstrates that in space there is no object of observation whatsoever. In order to explain the praise from the perspective of Amoghasiddhi, it is said: "In walking, staying, and likewise sleeping, In all modes of conduct, You are always in meditative equipoise; Homage to you, the non-referential!" This means that in all modes of conduct, such as walking and so forth, you are always in meditative equipoise. Therefore, you are "non-referential" because those [modes of conduct] are not observed. This demonstrates the homage to you, whose nature is the accomplishment of purposeful activity, the essence of Amoghasiddhi. In order to explain the praise from the perspective of Akṣobhya, it is said: "Through the illusion-like samādhi, Manifesting great miraculous powers, You enter into the non-variegated; Homage to you, the non-referential!" This means that the illusion-like samādhi is the wisdom of the dharmadhātu, which transcends the one, the many, existence, and non-existence. Its miraculous manifestation is the engagement in activities for the benefit of beings. Not only this, but you become the lord of the maṇḍala wheel of the great miraculous powers of existence, and the manifestation of the thirty-three deities is most beautiful. Regarding "entering into the non-variegated": although there are distinctions in the individual appearances of the maṇḍala deities, they are not variegated because they become one at the time of the ultimate maṇḍala, or at the moment of dissolving into light once the activity has been accomplished.

རྒྱུ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དམིགས་པ་མེད་པ་ནི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བ་ཤེས་ནས་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་རྟོགས་ནས་དམིགས་པ་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་དམིགས་པ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་མ་ནིང་གི་བཟླས་པས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་དུ་མཛད་པས་དམིགས་པ་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་དང་། རླུང་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པ་དང་། སྣང་བ་མེད་པར་མཛད་པས་ན་དམིགས་པ་མེད་པ་སྟེ། འདིས་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་རྣམ་པར་དབེན་པ་རྟོགས་པས་མི་བསྐྱོད་པའི་རང་བཞིན་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ཏོ། ། བསྟོད་པ་བྱས་ནས་གསོལ་བ་གདབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཡང་དག་པའི་བསྟོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་ལ། སླར་ཡང་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་རིམ་པ་གསུམ་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ལ་གསོལ་བ་གདབ་པར་བྱའོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཕུང་པོ་ཅན། ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་རྣམ་སྦྱོང་བ། ། དེ་རིང་བཤད་པའི་རིན་ཆེན་གྱིས། ། གཙོ་བོས་བདག་ལ་བཀའ་དྲིན་གསོལ། ། ཁྱོད་ཞབས་པདྨ་སྤངས་ནས་ནི། ། གཙོ་བོ་གཞན་ལ་སྐྱབས་མ་མཆིས། ། འགྲོ་བའི་དཔའ་བོ་ཐུབ་ཆེན་གྱིས། ། དེ་བས་སངས་རྒྱས་མཆོག་དྲིན་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་ལ་བཤད་པའི་རིན་ཆེན་གྱིས་བཀའ་དྲིན་གསོལ་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། །

For this very reason, "without an object" means that having understood the distinctions of the hundredfold classes of aggregates, elements, and sense bases, one realizes the isolation of the body, and thus there is no object. Alternatively, "objects" refers to the entry [into the maṇḍala] and so forth, as well as the fire maṇḍala and so forth; because these are rendered into luminosity itself through the neutral recitation, there is no object. Alternatively, "without an object" means that all three—the natural appearances, the winds, and consciousness—are realized and rendered without appearance; by this, the homage to you, whose nature is Akṣobhya, is shown through the realization of the isolation of body, speech, and mind. Having offered praise, in order to make a supplication, it is said: "Thus, O Vajra Master," and so forth. "Thus" means having praised by way of the authentic praise explained previously, one should again supplicate the Vajra Master in order to attain the third stage by means of the two verses that will be explained below. To explain those verses: "O Omniscient One, whose body is the aggregate of wisdom, You who purify the wheel of existence, Through the jewel of the explanation today, O Lord, please grant me your grace. Having abandoned the lotus of your feet, O Lord, I have no other refuge. O Hero of beings, Great Sage, Therefore, O Supreme Buddha, please grant your grace." Thus it is said. The grammatical connection is: "Please grant me the grace of the jewel of the explanation."

བཤད་པ་ནི་རིམ་པ་གསུམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། ། དེ་ཉིད་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་རིན་ཐང་མེད་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ནོ། ། ཁྱོད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཕུང་པོ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཅིག་ཅར་དུ་འདུས་པ་སྟེ་དེས། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་རྣམ་སྦྱོང་བ། ། ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དབྱེ་བར་གྱུར་པའི་སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་སྦྱོང་བ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་མཛད་པའོ། ། གཙོ་བོ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཏེ་དྲུག་པའོ། ། ཁྱོད་ཞབས་པདྨ་སྤངས་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞབས་ཀྱི་པདྨ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་བདག་ལ་སྐྱབས་ནི་བརྟེན་པའི་གནས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཀའ་དྲིན་གསོལ་ཅིག་པའོ། ། སངས་རྒྱས་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་བསྐྱོད་པའི་སྒོ་ནས་འབོད་པ་དང་། འགྲོ་བའི་དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུང་གི་རྡོ་རྗེའི་སྒོ་ནས་འབོད་པ་དང་། ཐུབ་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེའི་སྒོ་ནས་འབོད་པའོ། ། དེ་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་གསན་ནས་བླ་མའི་མཛད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་འཇིགས་མེད་གསོལ་འདེབས་པའི། ། ཚིགས་དག་ཐོས་པར་གྱུར་ནས་ནི། ། སྙིང་རྗེ་སློབ་མ་ལ་བསྐྱེད་དེ། ། དེ་ནས་བདག་ལ་བྱིན་བརླབ་བརྩམ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སློབ་མའི་ཚིག་དག་འཇིགས་མེད་ནི་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལ། མཁས་པའི་ཚིག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་མ་འདས་པ་སྟེ།

The explanation is that which has become clearly manifest according to the third stage. Because it fulfills all desires and is of inestimable value, it is a "jewel" (ratna). If one asks, "What are you like?" it says: "Possessing the aggregate of omniscient wisdom." Here, "omniscient wisdom" refers to the five wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so forth. Their "aggregate" is their simultaneous gathering. By that, it says: "Purifying the wheel of existence." This means purifying the wheel of existence—which is differentiated by categories such as existence and non-existence—by means of thoroughly knowing its nature. The "Principal" is the sixth, the nature of the Great Vajradhara. Regarding the phrase "Having abandoned your lotus feet," and so forth: having completely abandoned your lotus feet, there is no place of refuge for me; therefore, I pray for your grace. "Supreme Buddha" is an address by way of Akṣobhya; "Hero of Beings" is an address by way of Vāgvajra (the Vajra of Speech); and "Great Sage" is an address by way of Vajra. Having heard the supplication thus made, in order to explain the guru’s activity, it is said: "Having heard the words of the fearless supplicant in that way, he generates compassion for the disciple and then begins the self-consecration." Regarding this: the "fearless words of the disciple" are the supplication; the "words of the learned one" are those that do not deviate from the praise and so forth exactly as they are.

དེ་གསན་ནས་སློབ་མ་དེའི་སྟེང་དུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་ལ། བླ་མས་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་དེ་ལ་བརྩམ་པ་ནི་བཤད་པར་བྱ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་ཞེས་པ། ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་མཐོང་བ་སྟེ། ། དེ་ནི་བླ་མའི་དྲིན་དག་གིས། ། ཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པའམ། ཅིག་ཅར་དུ་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་འབྱུང་བ་དེའི་བདེན་པ་མཐོང་བ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་སྒྱུ་མའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་དང་སྦྱར་བ་ནི་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་རྩ་བ་སྒྱུ་མའི་དཔེ་ཡིན་ཏེ། ཉེ་བའི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་དེ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྐར་མ་དང་། རབ་རིབ་དང་། མར་མེ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། ཟིལ་པ་དང་། ཆུ་ཤིང་དང་། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དང་། གཙུབ་ཤིང་ལས་འབྱུང་བའི་མེ་དང་། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་དང་། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་སྟེ་དེ་རྣམས་དང་སྦྱར་ལ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཡང་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ་རང་བཟོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གོ་བཟློག་པའམ། ཅིག་ཅར་གྱི་རིམ་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་པ་མ་བསྟན་ན། དེའི་སློབ་མས་དེའི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།

Having heard that, the guru should generate great compassion for that disciple. The explanation of how the guru begins the stages of self-consecration is as follows, according to the literal meaning. To explain that very point, it is said: "The stage of self-consecration Is the vision of the relative truth; It is attained through the grace of the guru, And not otherwise." This means that the vision of truth—which is the arising of the wisdom body either through the attainment of the "near-attainment" and so forth, or instantaneously through the power of previous aspirations—is illustrated by the twelve examples such as an illusion and so on. That is what is explained as the "stage of self-consecration." In this regard, the application of the twelve examples of illusion should be understood as explained. Furthermore, the root is the example of illusion itself, and it should be applied to the proximate examples of illusion. What are those? They are: a star, a visual impairment, a lamp, an illusion, a dewdrop, a plantain tree, the rays of the sun, a city of gandharvas, a whirling firebrand, fire produced from friction wood, the son of a barren woman, and a flower in the sky. By applying these, the stage of self-consecration is taught. Moreover, this is attained through the grace of the guru and is not a fabrication of one's own. Why is this? Because if the third suchness is not taught through the reversal of the vajra master or the instantaneous stage, the disciple will not know its nature.

སྒྱུ་མའི་དཔེ་དང་གང་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བླ་མའི་མན་ངག་མེད་ན་དེ་ཡང་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་དེའི་བསྙེན་བཀུར་ཁོ་ན་བྱའོ། ། འདིར་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མཐོང་བ་རྗེས་སུ་སྨྲས་ནས། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་མ་ཤེས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རིམ་པ་གསུམ་པ་མེད་ན་བསྟན་བཅོས་ལ་འབད་པ་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ། ། གང་གིས་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་བ། ། མདོ་སྡེ་རྒྱུད་དང་རྟོག་པ་ལ། ། དེ་ཡི་ངལ་བ་དོན་མེད་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་གང་གིས་བླ་མའི་ཞལ་ནས་མ་རྙེད་པ་དེའི་མདོ་སྡེ་ལ་བརྩོན་པ་ལ་འབད་པ་ནི་རྩོལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་འཛིན་པ་ལ་སྒོམ་པ་འཁོར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དགེ་བའམ་ནི་མི་དགེ་བ། ། རྣམ་པར་རྟོག་དབྱེ་གང་ཡང་མེད། ། མེ་ཡིས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ལ། ། གཞི་ཡི་དབྱེ་བ་དབྱེ་ཡོད་མིན། ། ཙནྡན་ལ་ཡང་འབར་བ་སྟེ། ། རེག་ན་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པ་ལས་ཀྱང་། ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཕུང་པོ། ། བརྒྱད་ཁྲི་དང་ནི་བཞི་སྟོང་ལ། ། གང་གི་དེ་ཉིད་མི་ཤེས་ན། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཐོབ་ན་ཕན་ཡོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་ལ་བྱིན་བརླབ་རིམ་ཐོབ་པའི། ། གཙོ་བོ་(སངས་རྒྱས་,སངས་) རྒྱས་ཀུན་བདག་ཉིད། །

Without the guru’s quintessential instructions, one will not understand how to apply the analogies of illusion. Therefore, one should perform only service to him. Having here explained the perception of conventional truth, one must now understand the stage of self-consecration (svādhiṣṭhāna-krama) which was previously unknown. To show that without the third stage, effort in the treatises is fruitless, it is said: "Whoever does not obtain the stage of self-consecration, Their toil in the sūtras, tantras, and commentaries Will be in vain." This means that for one who has not obtained the previously explained stage of self-consecration from the mouth of the guru, their exertion in striving with the sūtras will be a labor without result, because they have not actualized the illusion-like samādhi. This is because meditation that grasps at things as real is nothing but saṃsāra. As it is said: "Whether virtuous or non-virtuous, There is no distinction among conceptualizations. Just as fire burns, There is no distinction in the basis of what is burned. It blazes even upon sandalwood; Upon contact, it burns." And from the Dharmadhātuparipṛcchā: "Of the eighty-four thousand Heaps of Dharma of the Great Sage, If one does not know their reality, They are all without fruit." To demonstrate the benefits of attaining that, it is said: "Having attained the stage of self-consecration, The Lord, the essence of all Buddhas..."

ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་སངས་རྒྱས་ནི། ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ཐོབ་ནས། ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་མཐོང་བ་ལ་མྱ་ངན་འདས། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་ཉིད་ཅེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་ནི་དྲུག་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ནོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་། ། དེ་བཞིན་འོད་གསལ་བ་ཡི་གནས། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་གྱིས། ། བདེན་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་དེ་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་རིགས་སོ། ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་ཡི་གནས། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ་དེ་ལས་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱང་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གང་ཟག་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་རྟོག་ཀུན་རྫོབ་བཤད་པ་སྟེ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཞན་བྱེད་གང་། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཟློག་པ་གང་། ། དེ་ཉིད་དོན་དམ་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། །

"One will undoubtedly attain buddhahood in this very life," it is said. The connection of the words is that once one has attained the stage of self-consecration, one will attain buddhahood in this very life. Why is it "in this very life"? Because it is said: "Nirvana is the seeing of phenomena." What is the sequence? "The nature of all buddhas" refers to the nature of the five Tathāgatas according to the inclinations of sentient beings, and likewise, the principal one is the sixth, the nature of the Great Vajradhara. In order to explain the distinction between the cause and the fruit of this very [process], it is said: "The samādhi of self-consecration, And likewise the state of clear light— Through the distinction of cause and fruit, The two truths are taught." Here, dependent origination itself is the illusory samādhi, and it is logical that there is a distinction between cause and fruit therein. In that regard, the state of the mind's clear light is the cause, and self-consecration is the fruit, because the latter arises from the former. These are also the two truths: the ultimate truth of the person and the conventional truth. As it is said: "Conceptualization is explained as the conventional; Whatever else acts as conceptualization, And whatever reverses conceptualization, That is explained as the ultimate."

དེ་བས་ན་འདིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མཐོང་བ་སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་དབྱེ་བ་གཞན་གྱིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་གྱིས་ནི། ། འོད་གསལ་བ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། དེ་བས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས། ། དང་པོར་བདག་ལ་བྱིན་བརླབ་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡང་ན་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རྒྱུ་དང་། རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་བ་འབྲས་བུ་སྟེ་དེའི་རིམ་གྱིས་དེ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུད་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དང་པོ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་སློབ་མ་ལ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་རིམ་པ་གསུམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་རིམ་པ་གཉིས་པ་རྒྱུ་སྟེ་གསུམ་པ་འབྲས་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རིམ་པ་གསུམ་པ་རྒྱུ་སྟེ་བཞི་པ་འབྲས་བུའོ། ། དེ་བས་ན་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། འོད་གསལ་བ་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། འདིས་ནི་གང་ལ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་གང་ཞིག་ལྟོས་པ་དེ་ཉིད་གཞན་དབང་ཡིན་པས་རང་བཞིན་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་འགྲོ་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགྲོ་ཀུན་རང་དབང་མེད་པ་སྟེ། རང་དབང་དུ་ནི་འབྱུང་མ་ཡིན། ། དེ་ཡིས་རྒྱུ་ནི་འོད་གསལ་བ། ། འོད་གསལ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

Therefore, in this context, the perception of relative truth is exclusively the illusory samādhi, which is conceptualization. In order to explain the distinction between cause and effect through another classification, it is said: "Through the stage of self-consecration, Luminosity will be attained. Therefore, the Vajra Master Should first teach self-consecration." Alternatively, self-consecration is the cause and natural luminosity is the result; it is for the sake of realizing that through its stages. According to this very tantra, the Vajra Master should first teach the stage of self-consecration to the disciple. Thus, in relation to the third stage, the second stage is the cause and the third is the result. Likewise, the third stage is the cause and the fourth is the result. Therefore, self-consecration is both the cause and the result itself; luminosity is both the cause and the result itself—this is the established tenet. By this, it is shown that in nothing whatsoever does a relationship of cause and effect truly exist, because all things are dependent. Therefore, whatever is dependent is other-dependent, and that very thing is without intrinsic nature. Now, in order to explain the lack of thorough knowledge of beings as being like an illusion and the cause of that, it is said: "All beings lack independence; They do not arise independently. The cause of that is luminosity, And luminosity is the all-empty." Thus it is said.

འགྲོ་བ་འདི་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་མ་ཤེས་པས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་རང་དབང་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་པས་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྟོགས་ན་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། གློ་བུར་གྱི་དྲི་མས་བཀག་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་གལ་ཏེ་རང་དབང་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པས་ནུས་ན། དེའི་ཚེ་དེ་རྣམས་དེ་ལས་ཐ་དད་པའམ་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཐ་དད་ན་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྒྱུ་འོད་གསལ་བ་ཐ་དད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པ་ན་དེའི་ཚེ་བདག་ཉིད་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་དྲི་མ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། ཐ་དད་པ་དང་ཐ་མི་དད་པ་དག་གིས་དྲི་མ་དེ་རྣམས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་འོད་གསལ་བ་དང་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དག་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དྲི་མ་དེ་རྣམས་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་ཡང་ལས་དང་འབྲས་བུའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཐ་མི་དད་པར་ཡང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། ། འོ་ན་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བའི་ཐ་སྙད་ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་གྱིས་བྱས་པའོ་ཞེས་ཁོ་བོ་ཅག་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་གང་ལས་འབྱུང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རང་བཞིན་བསྐྱེད་པས་སྐྱེས་པ་རྨོངས་པས་ཕྲག་ལ་བཀལ་བའི་བུ་བརྗེད་པ་ལྟའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་འབྱུང་སྟེ་ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་གྱི་བློ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བས་ན་དཔེ་དེ་བཞིན་དུ།

All these beings, because they do not understand that they are like an illusion, arise through dependent origination. If one realizes the nature of illusions and so forth—which is the reversal of that [dependent origination]—they will not arise, because they are obscured by adventitious stains. Now, if adventitious stains are capable of acting without independence, are they then distinct from or non-distinct from that [nature]? If they are distinct, then the result, the illusion-like samādhi, and the cause, the clear light, would be distinct. That is not accepted, because it would undermine the pervasion [of the cause and effect]. If they are non-distinct, then because they are of one identity, the cause and effect would be possessed of stains. Here it is said: Those stains are inexpressible in terms of being distinct or non-distinct. Because the clear light and the self-consecration are naturally pure, they are not distinct. Even if those stains are of that nature, because they appear in the form of karma and its results, they should not be said to be non-distinct either. If that is so, one might ask, how are the conventions of bondage and liberation to be applied? We say they are due to non-understanding and that which is produced by something other than that. From where does that arise? It is said: It is like a fool who, having been born from a natural birth, forgets the child he carries on his shoulder. Likewise, because of similarity, delusion arises, like the cognition of a snake in a rope. Therefore, just as in that example:

སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལས་གཞན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རྒྱུ་ནི་འོད་གསལ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བའི་རང་བཞིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་གང་གིས་ནི་བྱིས་པ་རྣམས། ། འཁོར་བར་འཆིང་བས་བཅིངས་འགྱུར་བས། ། སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ། ། བདེ་གཤེགས་གནས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བྱིས་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་པའི་རང་གི་སྡེ་པ་དང་གཞན་གྱི་སྡེ་པ་རྣམས་འཁོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་རིགས་ལྔའི་རང་བཞིན་ལ་སེམས་གང་གིས་བཅིངས་པར་འགྱུར་བ་སེམས་དེ་ཉིད་ནི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་རྟོགས་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་རང་བཞིན་དང་སྣང་བའི་ངོ་བོ་འཁོར་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའམ་དེའི་རྒྱུ་ཤེས་པས་ཐར་པ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཇི་ལྟར་སོ་སོར་སྣང་བ་ཡིན་ཞེ་ན་དེ་དག་སོ་སོར་སྣང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདིར་ནི་གང་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད། ། གང་ཡང་འཆི་བ་ཡོད་མ་ཡིན། ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམས་གནས་པར། ། འཁོར་བ་ཉིད་ནི་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཙུབ་ཤིང་དང་། སྐྱེས་བུའི་ལག་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་མེ་ཡི་རྣམ་པར་དཔྱད་ན་གང་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་རྣམས་ཚང་བས་སྐྱེ་བ་ལྟར་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །

That which is the nature of illusion appears as something other than itself; since its cause is luminosity alone, it is described as "all-empty," just as previously explained. Now, in order to explain the nature of bondage and liberation, it is said: "The very mind by which the childish Are bound in the fetters of saṃsāra, That same mind, for the yogi, Becomes the state of the Sugata." "Childish" refers to those of our own and other schools who do not understand the illusory nature [of reality]. "Saṃsāra" is the nature of the five classes of beings. The very mind by which they are bound, when its illusory nature is realized, allows yogis to attain the state of the Sugata. Why is this? Saṃsāra is the essence of nature and appearance; liberation occurs through the thorough knowledge of that very [nature] as being like an illusion, or through knowing its cause. If all of this is like an illusion, one might ask: "How is it that arising and ceasing appear individually?" To explain that they do not appear individually, it is said: "Here, there is no arising whatsoever, Nor is there any death. Abiding in the nature of the mind, One should understand saṃsāra itself." This means that if one analyzes fire—which arises from the activity of the fire-drill, the hands of a person, and so forth—it does not arise from anything at all. Nevertheless, because those causes and conditions are complete, it is seen as if it were arising.

གང་ཞིག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དེ་ནི་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་དེ་རྟེན་ལས་གང་འབྱུང་བ། ། དེ་ནི་དོན་དམ་འབྱུང་བ་མིན། ། གང་ཞིག་རང་བཞིན་མ་བྱུང་བ། ། དེ་ནི་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟར་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་སྦྱོར་བ་འདི་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་བྲལ་བ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གཏན་ཚིགས་སོ། ། གང་དང་གང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ལས་འབྱུང་བ་དེ་དང་དེ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ་སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུའོ། ། མི་མཐུན་པའི་དཔེ་ནི་དེ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། ། དེ་བས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཆི་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མོ་གཤམ་བུ་ལ་ལྗང་གུ་དང་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། འོ་ན་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ཇི་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྣང་བ་སྟེ་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གནས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་འཇིག་པ་དང་། ། ཡོད་མེད་དམན་པ་འབྲིང་དང་ཁྱད་པར་གང་། ། འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་དབང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། ། གསུངས་ཏེ་དེ་ཉིད་དབང་དུ་ཡོད་པ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་རྗེ་བཙུན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ། གང་ཞིག་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་མིང་། ། དེ་བཞིན་འཆི་བའི་མིང་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་ཉིད། ། ཕྱོགས་ནི་དེ་དེ་གཉིས་པོ་ཟུང་འཇུག་རྒྱུ་བ་ཉིད། ། གང་གིས་བཅིངས་པ་ལས་ནི་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་འཕགས་པའི་ལྷས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །

That which arises from a perfection does not truly arise. As it is said: "Whatever arises from a basis does not arise ultimately. How can that which has not arisen by way of its own nature be an arising?" Thus it is taught. Here, the formal argument is as follows: the thesis is that all things are devoid of arising and ceasing; the reason is "because they arise dependently." Whatever arises dependently is devoid of arising and so forth, like an illusory person. There is no dissimilar example [of something that arises dependently but is not devoid of arising]. Therefore, because there is no arising, there is also no death, just as a barren woman's son has no green or white color and so on. If that is so, one might ask, how is it that arising and ceasing appear? It is said: they appear in the conventional sense of the world, but not in the ultimate sense. As it is said: "Abiding, arising, and likewise ceasing; existence, non-existence, inferior, middling, and superior—these were spoken by the Buddha by the power of worldly convention; they do not exist by the power of reality itself." This was spoken by the venerable master [Nāgārjuna]. Likewise, the noble Āryadeva also said: "That which is called 'arising' is the name of conventional truth; likewise, the name 'death' is the ultimate truth itself. The union of these two is the very movement of the side; by means of this, one is liberated from bondage."

དེ་བས་ན་འཁོར་བ་འདི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམས་གནས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་དང་སྣང་བའི་ངོ་བོར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཞན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རླུང་གི་སྦྱོར་བ་མེད་པར་ནི། ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཟུང་དུ་མེད། ། རང་བཞིན་རྒྱུར་གྱུར་སེམས་ལས་ནི། ། ལས་དང་སྐྱེ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་དེ་ནི་རླུང་གི་སྦྱོར་བ་མེད་ན་གཟུང་དུ་མེད་པ་ནི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རླུང་གི་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པ་ཁོ་ན་འདིས་ཡུལ་རྣམས་བཟུང་བར་བྱེད་པའོ། ། སེམས་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་དག་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རླུང་ནི་འདི་ཉིད་ཁམས་ཆེན་པོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་ཞོན། ། དེ་ལ་རྟག་ཏུ་རང་བཞིན་རྣམས། ། ཇི་ལྟར་བཤད་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང་གསུངས་སོ། ། སེམས་དེ་ཉིད་སྒྱུ་མའི་སྐུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་རླུང་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། རྣམ་ཤེས་གསུམ་པོ་སླར་ཡང་ནི། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་ལུས་སུ་འབྱུང་། ། སྒྱུ་མའི་སྐུ་ཞེས་དེ་ལ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པས་རང་བཞིན་དང་སྣང་བ་རྣམས་མི་སྣང་བར་བྱས་ན་ཡང་། འོན་ཀྱང་དཔེ་ཙམ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་རང་བཞིན་དང་སྣང་བ་དེ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཙམ་ལས།

Therefore, regarding the statement "this cyclic existence is the abiding of the natures of the mind," one should understand this as the essence of nature and appearance. In order to explain another classification of that very [point], it is said: "Without the application of wind, The nature of the mind cannot be grasped. From the mind, which is the cause of nature, All karma and births arise." That mind, which is the nature of the three consciousnesses, cannot be grasped—that is, it cannot be perceived—without the application of wind. It is only by mounting the chariot of wind that this [mind] perceives objects. That very mind is the cause of the one hundred and sixty natures; through the power of virtuous and non-virtuous karma, one is born into the higher or lower realms. As it is said in the Vajramālā: "Wind is this very great element, Mounted by the three consciousnesses. Upon it, the natures always arise Just as they have been explained." In order to explain that this very mind is the illusory body, it is said: "That very [mind], perfectly joined with wind, The three consciousnesses once again Arise as the body of the yogi; It is explained as the 'illusory body'." Even if the natures and appearances are made to disappear through the stages of focusing on the mind, the yogi nevertheless remains in a mere example [of the state] and has not yet reached the natural luminosity. Therefore, from the mere mind endowed with those extremely subtle natures and appearances:

ཅིག་ཅར་རམ་གོ་བཟློག་པའི་རིམ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་སྐུ་ནི་སྒྱུ་མའི་སྐུ་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། སྒྱུ་མའི་དཔེ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་དྲི་མ་རྣམས་རྣམ་པར་སྦྱང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་ཀྱང་། ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་མཐོང་བ་ནི། ། རིམ་པ་གསུམ་པ་དགྱེས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། མཉམ་པར་བཞག་པའི་རྣལ་འབྱོར་བཤད་ནས། ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་རྣལ་འབྱོར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བས་འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་ཀུན། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་འདི་བཤད་དེ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཐམས་ཅད་དེ་དང་འདྲ་བར་མཐོང་། ། ཞེས་བྱ་བ་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ་གོ་སླའོ། ། གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ཉིད་དང་ནི། ། འདུ་ཤེས་དང་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས། ། ལྔ་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་ཁམས་ནི་བཞི་པོ་དང་། ། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ཉིད། ། ཤེས་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་སྟེ། ། ཕྱི་དང་ནང་དུ་རྣམ་ཕྱེ་བ། ། ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལས་གཞན་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་བརྡར་བྱས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། ལྷ་མོ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་བཅས་པ་དེ་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་ནང་གི་ཡན་ལག་དང་། ཉིང་ལག་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྲོ་བོ་དང་། དེའི་བཙུན་མོ་རྣམས་དང་། ཕྱི་ནང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པ་ནི་རྟོག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལྟ་བུའོ། ། དགོངས་པས་བཤད་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། །

The body that arises from the simultaneous or reverse order is explained as the "illusory body" (māyā-kāya), because its stains are purified by means of the examples of illusion. The master Candrakīrti also said: "Seeing the conventional truth is the third stage, the Joyful." Having explained the yoga of meditative equipoise, in order to explain the yoga of non-equipoise, it is briefly taught: "Therefore, all beings are explained as being like an illusion; abiding in the illusion-like samādhi, one sees everything as being like that." This is easy to understand. It is said: "Form and feeling itself, perception and the formations, the fifth, consciousness, as well as the four elements, the objects of the eyes and so forth—these five types of cognition, distinguished as outer and inner, are all nothing other than illusion." This means that a yogin abiding in the samādhi of illusion sees all things—from the Tathāgatas, goddesses, and pure Bodhisattvas designated by the terms "form" and so forth, to the wrathful deities who are the nature of the internal limbs and minor members, their consorts, and the fundamental maṇḍala which is the nature of the outer and inner world-receptacle—as being of an illusory nature. To see them as nothing other than that is the yoga of conceptualization. This is the hidden meaning containing the essence of the intentional explanation (saṃdhyā-bhāṣita).

སྒྱུ་མའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། མེ་ལོང་ནང་གི་གཟུགས་བརྙན་གྱིས། ། སྒྱུ་མའི་ལུས་འདི་ཤེས་པར་བྱ། ། ཁ་དོག་རྣམས་ནི་གཞུ་ལྟ་བུ། ། ཁྱབ་པ་ཆུ་ཡི་ཟླ་བས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། སྒྱུ་མའི་སྐུའི་རང་བཞིན་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་ལྟ་བུ་སྟེ། སོ་སོར་སྣང་བ་ཡང་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། གཟུང་དུ་མི་ནུས་ཀྱང་གསལ་པོར་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཁ་དོག་རྣམས་ནི་གཞན་ལྟ་བུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་མཛེས་པར་འགྱུར་བའི་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་གཟུང་དུ་མེད་ན་ཡང་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྒྱུ་མའི་སྐུའི་ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་སོ་སོར་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱབ་པ་ཆུ་ཡི་ཟླ་བས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པའི་ཟླ་བ་བུམ་པ་དང་། མཚོ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། རྒྱ་མཚོ་ལ་སོགས་པར་གཅིག་ཡིན་ན་ཡང་དུ་མར་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ། སྒྱུ་མའི་སྐུ་སྣ་ཚོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་དང་འཁོར་གྱི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ཡིན་ཏེ་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། སླར་ཡང་དབྱེ་བ་གཞན་གྱིས་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དངོས་དང་དངོས་མེད་ལས་གྲོལ་བ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལེགས་བྲིས་པ། ། མེ་ལོང་དྲི་མ་མེད་པ་ལ། ། གཟུགས་བརྙན་གསལ་བར་སྣང་དང་མཚུངས། ། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་ཞིང་། ། སྐུ་ནི་ལྟ་བས་མི་ངོམས་པ། ། སློབ་མ་བཟང་པོ་དེ་ལ་བསྟན། ། བདག་བྱིན་བརླབ་ཅེས་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

In order to apply the analogy of an illusion to that which performs the functions of an illusory object, it is said: "By means of a reflection in a mirror, This illusory body should be understood. Its colors are like a rainbow, And its pervasiveness is like the moon in water." The nature of the illusory body is like a reflection in a mirror; although it appears distinctly, it is inexpressible because it transcends being either identical to or different from that [reflection], and it cannot be grasped, yet it is clearly seen. Similarly, "its colors are like a rainbow" means that just as the rainbow of Śakra, which beautifies the sky, cannot be grasped yet performs its functional purpose, the specific colors of the illusory body appear distinctly in the same way. "And its pervasiveness is like the moon in water" means that just as the moon dwelling in the sky appears as many in jars, lakes, rivers, oceans, and so forth, even though it is one, so too the illusory body appears in the forms of the lords and retinues of various maṇḍalas; this is the hidden meaning. Furthermore, to explain that very point through another classification, it is said: "Free from existence and non-existence, Vajrasattva is well-painted; Like a reflection appearing clearly In a stainless mirror, Possessing the excellence of all aspects, A body that one never tires of beholding— That is shown to the excellent disciple; This is explained as 'self-consecration'." Thus it was spoken.

ཇི་ལྟར་སྣུམ་དང་ཐལ་བ་དག་གི་དྲི་མ་མེད་པར་བྱེད་པའི་མེ་ལོང་ལ་བྲིས་སྐུའི་ནང་ན་གནས་པའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་བརྙན་དངོས་པོ་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་གཉིས་ལས་བྲལ་བའི་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་སློབ་མ་བཟང་པོ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ལ་བླ་མས་གང་བསྟན་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ལྔ་པ་ཉན་པའི་རྒྱན་སློབ་མ་ལ་བཤད་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྤྲས་པའི་དོན་ཏོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྱུ་མར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས། ། འདི་ཉིད་ངེས་པར་མཚོན་པ་སྟེ། ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་སྒྱུ་མ་ཉིད། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡང་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་མར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་གང་ཞིག་སྒྱུ་མ་མཁན་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་སྒྱུ་མ་སྟེ་དེ་ནི། འདི་ཉིད་ངེས་པར་མཚོན་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཁོ་ན་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཞན་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཀུན་རྫོབ་ནི་རྣམ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ལ་ཡང་སྒྱུ་མ་ཁོ་ན་བདེན་པ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་དང་གང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་དང་དེ་ནི་རྫུན་ཡིན་ཏེ། སྒྱུ་མ་མཁན་གྱིས་སྤྲུལ་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་མེད་པ་མི་མཐུན་གྱི་དཔེ་ཡིན་ནོ། ། གཏན་ཚིགས་འདི་ཡང་མ་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འགལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།

Just as the reflection of Vajrasattva residing within a painted image on a mirror—cleansed of stains by oil and ash—is an appearance free from both existence and non-existence, so too is the illusory body endowed with the ten powers and so forth. That which the guru shows to a "jewel-like" disciple is explained as "self-consecration" (svādhiṣṭhāna). This is the essence of the fifth ornament, the explanation for the disciple, the meaning of the elaboration. In order to consecrate oneself as the saṃbhogakāya, it is said: "By the characteristic of being shown as an illusion, This very [body] is definitively illustrated; The conventional truth is itself an illusion, And the saṃbhogakāya is also that." The characteristic of being shown as an illusion refers to an illusion created by a magician and the like. "This very [body] is definitively illustrated" means that this is the wisdom body (jñānakāya) alone; it is not like a mantra body, because the latter is associated with conceptual thought. The conventional is the characteristic of the aspect; in that regard, only the illusion is the truth, not momentariness and so forth. The formal argument (prayoga) here is as follows: Whatever is experienced is false, like an elephant emanated by a magician. This is a dissimilar example (vipakṣa) of its non-existence. This reason is not unestablished (asiddha), because all things are experienced. Nor is it contradictory (viruddha).

སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ལ་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་ངེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཏན་ཚིགས་དེ་བས་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་རྫུན་པའི་གཟུགས་ཡིན་ནོ། ། གཙོ་བོའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་དབང་གིས་སྐུ་གཉིས་པོ་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་རིགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ནི་དོན་དམ་པ་སྤངས་ནས་སྣང་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། དོན་དམ་པ་ཡང་དེ་སྤངས་ནས་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། དཔེ་གཞན་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། དེ་ཉིད་དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་གྱུར། ། རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་འང་བདག་ཉིད་དེ། ། དེ་བས་བདག་ཉིད་མཆོད་ལ་འཇུག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་ནི་སྲིད་པ་བར་(མདོའི་,མ་དོའི་)ཡིན་ནོ། ། འདིས་ནི་ཆོས་མཐོང་བ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བ་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པས་བསྟན་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་འདྲ་བ་སྟེ་སྒྱུ་མའི་དྲི་མ་རྣམས་དག་པ་ཡང་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བས་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཁོ་ན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་མཆོད་ན་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མཆོད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱིས་སྤྲས་པའི་དོན་ཏོ། །

Because that [nature] exists in an illusory elephant. It is not inconclusive, for that [elephant] is utterly non-existent. Therefore, by that reason, the saṃbhogakāya of the Buddhas is like an illusion and is a false form. Primarily, the Buddhas are of the nature of the dharmakāya; the two bodies appear to sentient beings through the power of merit. This is also logical, because the conventional does not appear apart from the ultimate, and the ultimate does not appear apart from that [conventional]. This is the hidden meaning. In order to apply another example, it is said: "That itself becomes the gandharva being; That itself is also the vajrakāya; Vajrasattva is also that very self; Therefore, engage in the offering to the self." Because it is the body of the nature of mind, "that itself" refers to the gandharva being, which is the intermediate state (antarābhava). By this, the attainment of nirvāṇa through seeing the dharma is demonstrated. Likewise, the vajrakāya—which is to be taught through the stage of union (yuganaddha) as explained below—is similar to the self-consecration (svādhiṣṭhāna), because the purification of the stains of illusion occurs simultaneously, and thus they are similar. Therefore, the yogi who has entered meditative equipoise is indeed Vajrasattva. By offering to his very self, one offers to all the Buddhas; this is the meaning adorned with the essence of the literal sense.

མཆོད་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཉིད། ། དེ་བས་ཀུན་ནས་འབད་པ་ཡིས། ། བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པས་མཆོད་པར་བྱ་བ་རིགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། མཆོད་པ་དེ་ཡང་སོ་སོར་སྡུད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དག་གིས་བྱ་བ་དང་། རིམ་པ་གཞན་གྱིས་བྱ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ལས་ཀྱི་ཚོགས་བྱེད་པའི་དུས་སུ་ཡང་སྒྱུ་མ་དེ་ཉིད་ལ་མོས་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བ་དང་། ། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་རྣམ་རྟོག་དང་། ། སྦྱིན་སྲེག་གཏོར་མ་ལ་སོགས་ཀུན། ། རྟག་ཏུ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔགས་ནི་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཕྱག་རྒྱ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གསུང་བའི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་སྦྱོར་བ་ནི་དེ་རྣམས་སྨྲ་བ་དང་བཅིངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་ནི་སྦྱང་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་རྟོག་གིས་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་སྲེག་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། གཏོར་མ་ནི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་གཏོར་མ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱ་དང་། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །

In order to explain that very offering, it is said: "I myself am all the buddhas, And all the bodhisattvas themselves. Therefore, with every effort, I should always make offerings to myself." It is indeed logical that the yogi should make offerings to the self, which is the nature of all buddhas and bodhisattvas. Furthermore, that offering is to be performed through withdrawal (pratyāhāra) and meditative concentration (dhyāna), and not by means of other stages. This is the literal meaning. In order to explain that even when performing the collection of activities, one should have conviction in that very illusion, it is said: "The application of mantras and mudrās, Conceptualizations such as the maṇḍala, And all [rites] such as fire offerings and torma offerings— These should always be performed like an illusion." "Mantra" refers to the snake-mantra and so forth. "Mudrā" refers to the action mudrās and so forth taught in the Tattvasaṃgraha and other texts; their "application" is the speaking and binding of those. Likewise, "maṇḍala and so forth" refers to everything from the initial purification up to the completion of the maṇḍala, which is the drawing and so on performed with conceptualization. Similarly, "fire offering" refers to the performance of activities such as pacification, and "torma" refers to the torma offerings for all spirits and so forth—all of these are to be performed like an illusion. This is because one must have conviction that the object to be accomplished, the means of accomplishment, and the accomplishment itself are like an illusion. Furthermore, in order to explain:

ཞི་བ་དང་ནི་རྒྱས་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་དབང་དང་མངོན་སྤྱོད་དང་། ། དགུག་སོགས་གང་ཅིའང་རུང་བ་ཀུན། ། དབང་པོའི་གཞུ་དང་མཚུངས་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཤར་བའི་དུས་སུ་ནང་གི་དུས་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཡས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁ་དོག་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཟེར་སྤྲོས་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་རྩེ་མོར་ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་དེ་འཛིན་པ་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པས་དབང་པོའི་གཞུ་དང་འདྲ་བར་བྱས་ཏེ་ཁ་དོག་འདྲ་བའི་ཕྱིར། དེས་ནི་དགོངས་པའི་བཤད་པ་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་། སྒེག་པ་ལ་སོགས་ལོངས་སྤྱོད་དང་། ། གླུ་དང་རོལ་མོ་སོགས་བརྟེན་དང་། ། སྒྱུ་རྩལ་རྣམས་ལ་རབ་འཇུག་པ། ། ཆུ་ཟླ་དག་དང་མཚུངས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྒེག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གར་གྱི་ཉམས་དགུ་སྟེ་ཕྱག་རྒྱ་མ་དང་སྦྱོར་བ་དང་དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པར་གནས་པ་དང་། བདུད་རྩི་མྱང་བ་དང་། རོ་ལངས་པའི་ཆོ་ག་དང་། སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱག་མཚན་འཛིན་པ་དང་ལས་དྲག་པོ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་ལས་བཏོན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བའི་དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་ལྔས་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པ་དང་། འོད་གསལ་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་གླུ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྡོ་རྗེའི་གླུ་དང་། རོལ་མོ་ནི་པི་ཝང་ལ་སོགས་པ་བཞི་སྟེ་དེ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྒྱུ་རྩལ་ནི་འདོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པའི་འཁྱུད་པ་དང་འོ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་གང་ཡིན་པ་དེའམ།

"Peaceful, enriching, likewise magnetizing and wrathful, and whatever else such as summoning—all these should be made like a rainbow." Thus it is said. When the four maṇḍalas of the ritual activities such as pacifying arise, one relies on the internal timing and emanates light rays of red and other colors through the right and other [nostrils]. Holding that at the tip of the conventional nose for the duration of half a session, the yogi should make it like a rainbow because the colors are similar. This is the hidden meaning containing the essence of the intentional explanation. Furthermore: "Graceful gestures and the like, enjoyments, Reliance on song, music, and so forth, And engaging thoroughly in the arts— These should be made like the moon in water." Thus it is said. "Graceful gestures and the like" refers to the nine dramatic sentiments, such as dwelling in cemeteries and the like in union with a mudrā, tasting nectar, the ritual of the vetāla, holding various hand implements, engaging in fierce activities, delivering all sentient beings from great suffering, accomplishing enlightenment through the five great samayas that contradict worldly norms, and the characteristic of manifesting luminosity. These are their modes of conduct. "Vajra song" refers to the three types of vajra songs. "Music" refers to the four types, such as the lute and so forth, and reliance upon them. Likewise, "the arts" refers to the sixty-four [techniques] such as embracing and kissing explained in the treatises on desire, or whatever else [is appropriate].

འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་བཟོ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྱུ་རྩལ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་། ཆུ་ཟླ་དག་དང་མཚུངས་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཅིག་པུ་རྣམ་པ་དུ་མར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་སོ་སོར་སྡུད་པའི་ཡན་ལག་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དེ་བཞིན་དྲི། ། རོ་དང་རེག་བྱ་ཉིད་དག་ལ། ། མིག་ལ་སོགས་པ་འཇུག་འགྱུར་བ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་བྱ་བར་བརྟག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་ཚོགས་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པ་དང་པོར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་རྣམས་རྟོག་མེད་ཡིན་ན་ཡང་འོན་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱི་རྟོག་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ་འདི་ལྟར་གསུངས་སོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་དེ་ཉིད་དུ། ། འདིར་ནི་མང་དུ་བཤད་མི་དགོས། ། རྣལ་འབྱོར་པས་ནི་གང་གང་དམིགས། ། དེ་དེ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་བརྟག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་འདི་ལ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གང་དང་གང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་དམིགས་པ་དེ་དང་དེའི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མེ་ལོང་དག་གི་གཟུགས་བརྙན་དང་། ། རྨི་ལམ་སྒྱུ་མ་ཆུ་བུར་དང་། ། མི་འཕྲུལ་མཚུངས་པར་གང་གིས་མཐོང་། ། དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

"Even the engagement of worldly artisans in the sixty-four arts should be made equal to the moon in water," because the single samādhi of illusion appears in manifold forms. This is the hidden meaning preceded by the literal sense. Now, in order to explain the branch of withdrawal (pratyāhāra), it is said: "Regarding forms, sounds, and likewise smells, Tastes, and tactile objects themselves, The engagement of the eyes and so forth Should be analyzed as being like an illusion." This means that the initial non-conceptual engagement of the eyes and so forth with the collection of objects such as forms should be analyzed as being like an illusion. Even if these are non-conceptual, they are spoken of in this way in relation to natural conceptualization. Furthermore, to explain: "In this very Vajrayāna, There is no need for extensive explanation here. Whatever the yogi perceives, That should be analyzed as being like an illusion." This means that in this Vajrayāna, whatever the yogi perceives for the sake of sentient beings—such as the generation stage and so forth—that should be understood as having the nature of an illusion. Furthermore, to explain in another way: "Whoever sees [things] as equal to Reflections in a mirror, Dreams, illusions, bubbles, And magical displays, Is explained to be the principal [yogi]." Thus it is said.

གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཁྱད་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། མཐོང་བ་དང་ནི་རེག་པ་ཉིད། ། འགྲོ་བ་སྒྱུ་མ་ཇི་བཞིན་ཏེ། ། དམིགས་མེད་ཀུན་རྫོབ་དག་ཏུ་ནི། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་རབ་ཏུ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འགྲོ་བས་ན་འགྲོ་བ་སྟེ་དབང་པོའི་ཚོགས་སོ། ། དེའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་མཐོང་བ་དང་། ཇི་སྲིད་རེག་པ་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་བརྟག་པར་བྱའོ། ། སྒྱུ་མའི་དོན་དུ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དམིགས་མེད་ཀུན་རྫོབ་དག་ཏུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་ནི་རྫས་ཀྱི་ངོ་བོའམ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་གཟུགས་སུ་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་རབ་ཏུ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། སོ་སོར་སྡུད་པའི་རིམ་པས་ཀྱང་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབང་པོ་གང་དང་གང་ལམ་གྱུར། ། འགྲོ་བ་དེ་དག་རང་བཞིན་དུ། ། མཉམ་པར་མ་བཞག་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་མཉམ་པར་སྦྱོར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་རྣམས་ལམ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དབང་པོའི་ལམ་སྟེ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་གོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ཡུལ་གཟུང་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ངེས་པ་དེ་ནི་དབང་པོའི་ལམ་གྱུར་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གང་དང་གང་ལ་འགྲོ་བ་ནི་དེ་རྣམས་གཟུང་བའམ། ངེས་པར་བྱེད་པ་དེ་དང་དེ་དག་བཞིན་དུ་ནི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་དུ། སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་མཉམ་པར་སྦྱོར། །

The five aggregates, such as form and so forth, should be understood respectively as being like reflections in a mirror and so on. To explain the specific distinctions, it is said: "Seeing and touching themselves, The world is just like an illusion; In the non-referential conventional, It is explained to be like an illusion." Regarding this, "the world" (jagat) refers to the collection of sense faculties because they move. Whatever form and so forth of that [world] is seen, and as long as it is touched—all of those should be analyzed as being like an illusion. To explain the meaning of "illusion," it is said: "In the non-referential conventional, it is explained to be like an illusion." That which is the conventional—whether as the nature of a substance or in the form of the apprehended and the apprehender—is not actually perceived; thus, "it is explained to be like an illusion" means that the Victors have taught these to be like an illusion. To explain that same point through the stage of withdrawal (pratyāhāra), it is said: "Whichever sense faculty becomes the path, Those worlds, in their very nature, Through the application of non-meditative equipoise, Are joined in equality with all Buddhas." Regarding this, the "path of the sense faculties" refers to whichever path the sense faculties possess; it is the engagement of the consciousnesses of the eye and so forth. The certainty that precedes the apprehension of their respective objects by those [consciousnesses] is the "path of the sense faculties." Whichever form and so forth the world moves toward—that is, whatever is apprehended or determined—those very things, in their nature as illusions, are "joined in equality with all Buddhas."

ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གྱིས་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ་ངག་གི་ལྷག་མའོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། མཉམ་པར་མ་བཞག་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་པ་ནི་ལྡང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སོ། ། དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་རྣལ་འབྱོར་དག་ལ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ནི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་དུ་ཀུན་ནས་ཐམས་ཅད་དང་། ། བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་རྣམ་པ་ཀུན། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་དངོས་གྲུབ་ནི། ། རང་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དེ་མཐོང་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་རང་གི་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀུན་བདག་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། དངོས་གྲུབ་ནི་ཅིག་ཅར་རམ་གོ་བཟློག་པའི་རིམ་པས་གྲུབ་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་བཞི་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་དངོས་གྲུབ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། སྒྱུ་མའི་སྐུ་དེ་གང་དུ་མཐོང་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་མམ་དགོན་པ་ལའོ། ། ཀུན་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུའོ། ། ཐམས་ཅད་དང་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། བདག་ཉིད་ནི་བདག་རང་གིས་སོ། ། རྟག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་དུའོ། ། རྣམ་པ་ཀུན་ནི་འདིར་མ་བཤད་པ་ཀུན་གྱི་ཡང་རང་བཞིན་ནོ། །

This means that one should apprehend the nature of all tathāgatas through meditative concentration; this is the remainder of the speech. If one asks how that is, it says: "By means of the application of non-equipoise." This refers to the meditative absorption of arising. The intention is that the very nature of being like an illusion is the same for both the yoga of equipoise and the yoga of non-equipoise. That is the hidden meaning. In order to demonstrate that the identity of all buddhas is exclusively the illusion-like meditative absorption, it is said: "In every way, everywhere, and in all respects, At all times, within oneself, One will personally behold The siddhi of the identity of all buddhas." This means that the yogi personally beholds the illusion-like nature of the buddhas, which is the essence of the buddhas whose nature is the five aggregates. If one asks how that is, "siddhi" refers to that which is accomplished either instantaneously or through the reverse order; it is not accomplished through the sequence of the four yogas and so forth. Alternatively, "siddhi" refers to the mundane and the supramundane; that which possesses these is so called. If one asks where that illusory body is seen: "everywhere" refers to the home or the forest hermitage. "Everywhere" means in all directions. "In all respects" refers to the nature of the three worlds. "Within oneself" means by oneself. "At all times" means at all times, such as the past and so forth. "In all aspects" here refers to the nature of everything not explicitly mentioned.

འདིས་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡན་ལག་ཀྱང་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྤྱོད་ལམ་བཞི་ལ་སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཙོ་བོ་བདེ་བ་ཀུན་རང་བཞིན། ། སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འགྲོ་དང་བཞུགས། ། གནས་དང་ཟས་དང་གོས་ལ་སོགས། ། མཁའ་ལས་སྐད་ཅིག་དག་གིས་རྙེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས། བདེ་བ་ཀུན་རང་བཞིན་ནི་འོད་གསལ་བ་ལས་གཡོ་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། གཙོ་བོ་ནི་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་གནས་ལ་སོགས་པ་ནམ་མཁའ་ལས་རྙེད་པ་ནི་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ནམ་མཁའ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གོ་འཕང་སྟེ་དེ་ཉིད་ལས་གནས་ལ་སོགས་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་དངོས་གྲུབ་རྣམས་ནི་ཤུགས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འོད་གསལ་བ་རྟོགས་པས་དེ་མངོན་དུ་བྱས་ན་དེ་རྣམས་རང་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ད་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྲིད་པ་གཅོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ། འགྲོ་ན་རབ་མཆོག་སྟོན་པར་འགྱུར། ། ལྷ་དང་བཅས་པ་ཀུན་གྱིས་མཆོད། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་ཕྱག་བྱེད་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱག་འཚལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཡང་དང་ཡང་དུ་མཆོད་པར་འགྱུར་རོ། །

This also explains the branch of recollection, which is the hidden meaning. In order to explain the illusory samādhi during the four modes of conduct, it is said: "The Lord, the nature of all bliss, The Great Being, whether walking or staying, Obtains dwellings, food, clothing, and so forth, From space in a mere instant." This means that a yogi engaged in the modes of conduct such as walking and so forth does not waver from the luminosity, which is the nature of all bliss, and is the "Lord" because it is illusory in nature. His obtaining dwellings and so forth from space is because he abides in the "Space Treasury" samādhi. Alternatively, "space" is the state of universal emptiness, and from that very state, dwellings and so forth are obtained. Why is this? Because worldly accomplishments arise spontaneously; once luminosity is realized and manifested, they arise naturally. This is the hidden meaning containing the literal essence. To explain the benefit of sentient beings for the accomplished yogi through the illusory samādhi, it is said: "He shall sever cyclic existence, And while walking, he shall show the supreme path. He is honored by all, including the gods, And is prostrated to again and again." This means that a yogi who has entered such a samādhi is preceded by the prostrations of all gods, such as Śakra, and is honored again and again.

འདིས་ནི་ལྷ་ཀུན་གྱིས་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་མཆོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པས་མི་ལ་སོགས་པ་གཞན་སྨོས་ཅི་དགོས་ཞེས་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྲིད་པ་གཅོད་པ་ནི་རང་བཞིན་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འཁོར་བའི་རང་བཞིན་ཤེས་པའོ། ། འགྲོ་ན་རབ་མཆོག་སྟོན་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བའི་ནང་ན་རབ་མཆོག་ཁྱབ་འཇུག་དང་ལྷ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པར་གྱུར་ན་ནི་མི་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། འདིས་ནི་འདི་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་མཐོང་བ་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ཏེ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོན་པ་ཉིད་དུ་མཆོད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། དོན་འདི་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་སྟོན་པ་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། འཇིག་རྟེན་ཕན་པར་བཞེད་པར་གཤེགས། ། དེ་བཞིན་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི། ། སྣ་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་རྗེས་སུ་སྡུད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་ཤེ་ན། སྣ་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་ནི་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེའི་རྗེས་སུ་བསྡུ་བས་ན་རྗེས་སུ་བསྡུ་བ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། དེས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་སྟེ་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་གནས་པས་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་མཚོན་པས་ན། ། བསྒྲུབ་པར་མི་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། །

This explains the meaning by showing that if even all the gods offer homage and make offerings, what need is there to mention others such as humans? For that very reason, "cutting through existence" is the knowledge of the nature of cyclic existence, which is characterized by the appearance of intrinsic nature. Regarding the phrase "he will become the supreme teacher of beings": if he becomes the teacher of the supreme among beings—such as Viṣṇu and Maheśvara—what need is there to mention humans and the like? This explains that the yogi who perceives the three wisdoms and abides in the illusion-like samādhi is a bodhisattva, a lord of the ten grounds, and will be honored as a teacher by the gods. This is the hidden meaning. To explain this very point in detail, it is said: "Just as the Teacher, the Perfect Buddha, Goes forth desiring the welfare of the world, So too the great yogi Gathers the various wisdoms." Just as the Buddha teaches the Dharma for the benefit of all sentient beings, so too this yogi desires the welfare of sentient beings. If one asks by what cause, it is because "various wisdom" is the characteristic of focusing on the mind; by gathering after that, "gathering" refers to the illusion-like samādhi. Through that, one acts for the benefit of sentient beings; this is the hidden meaning. To explain that by abiding in this samādhi, everything is accomplished, it is said: "Since Vajrasattva is symbolized, There is nothing whatsoever that is not to be accomplished."

བདེ་ཆེན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི། ། རང་ཉིད་རྗེས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་སྒྱུ་མའི་སྐུའི་རྣལ་འབྱོར་པས་བསྒྲུབ་པར་མི་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད་པའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་གལ་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་དེ་དག་མཚོན་པར་འགྱུར་ན་དེའི་ཚེ་འགལ་བའམ་མི་འགལ་བའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་ཁམས་གསུམ་ལ་གནས་པའི་བུད་མེད་རྣམས་སོ། ། བདེ་ཆེན་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་རང་ཉིད་རྗེས་སུ་འགྲུབ་པ་ནི་འབད་པ་མེད་པས་བསྒྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ་དབང་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རི་རབ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གི། ཇི་སྲིད་རྡུལ་ནི་ཕྲ་རབ་རྣམས། ། ཡོན་ཏན་ཀུན་གྱི་གནས་གྱུར་པ། ། དེ་ཡི་བུད་མེད་དེ་སྲིད་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་ཏེ་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་མན་ངག་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་བྱེད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལས་དང་ཉོན་མོངས་ལམ་ཅན་ལུས། ། བྱེད་པ་པོ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད། ། སྨིག་རྒྱུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་། ། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དག་དང་མཚུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་བཅུ་དང་། དེ་ལྡོག་པས་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུའོ། ། ཉོན་མོངས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ལྟ་བ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ལུས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། །

"Mahāmudrā of great bliss will be accomplished by oneself," it is said. For Vajrasattva, there is nothing whatsoever that the yogi of the illusory body should not accomplish. Why is this? If these are indicated by this samādhi, then at that time all activities, whether contradictory or non-contradictory, will be accomplished, but not otherwise. For this very reason, Mahāmudrā refers to the women who dwell in the three realms. "Great bliss" is that which clarifies great bliss; "will be accomplished by oneself" means they will be accomplished without effort and brought under one's power. As it is said in the Root Tantra: "As many as there are subtle atoms in the thirty-six Mount Merus, so many women will there be, the abode of all qualities." This is the hidden meaning. The pith instructions for that are the branches of the tantra. In order to explain the self-consecration as that which pervades all, it is said: "The body, which is the path of karma and afflictions, Is the agent and the result itself; It is like a mirage and an illusion, And similar to a city of gandharvas." Regarding that, the ten non-virtuous paths of action are killing and so forth, and the ten paths of virtuous action are their opposites. The "afflictions" are the six, such as attachment and so forth; these themselves consist of the sixty-two views and the one hundred and sixty natural dispositions. Likewise, the "body" is the aggregate of form.

བྱེད་པ་པོ་ནི་རང་རང་གི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲས་བུ་ནི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྟེ་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་སྦས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལས་བཟློག་ན་སྐྱོན་གང་འབྱུང་བ་དེ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་འདྲའི་ཏིང་འཛིན་མི་ཤེས་པས། ། ཀུན་རྫོབ་ལ་ནི་ཉེར་དམིགས་ཏེ། ། ནད་ནི་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས་པ་རྣམས། ། དེ་དག་སྒྱུ་མའི་རྣམ་འཕྲུལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་སྟེ་དེ་མི་ཤེས་པས། ཀུན་རྫོབ་ལ་ནི་ཉེར་དམིགས་ཏེ། ། ཞེས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་རྫས་སུ་ཤེས་པས་དེ་ལ་དམིགས་ན་དེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ནད་སྐྱེ་བ་ནི་ལྟ་བ་ངན་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རང་གི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བ་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་གང་དང་གང་སོ་སོར་སྣང་བ་དེ་དང་དེ་སྒྱུ་མ་ཁོ་ན་ཏེ། སྒྱུ་མ་མཁན་གྱིས་སྤྲུལ་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདི་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོར་སྣང་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ་རང་བཞིན་གྱི་གཏན་ཚིགས་སོ། ། དེ་བས་ན་གང་ཞིག་ཕྱིའི་དོན་སྨྲ་བ་རྣམས་སམ། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པའམ་རྣམ་པར་རིག་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་བཀག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མི་ཤེས་པས་ཐ་སྙད་ཀྱིས་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ཏེ།

The agent is the sensation and so forth that perform their respective functions, and the result is the fruit of those actions, characterized by the higher or lower realms. All of these should be understood to be like a mirage and so forth; this is the hidden meaning. In order to explain what faults arise if one turns away from this samādhi, it is said: "By not knowing such a samādhi, One focuses upon the conventional; The various diseases that arise Are the magical displays of illusion." This samādhi is like an illusion. Because one does not know it, the phrase "one focuses upon the conventional" means that by perceiving the conventional as a substantial entity, if one focuses upon it, various types of diseases will arise, which is to say that wrong views will emerge. Why is this? Because all phenomena have the nature of an illusion, as they appear individually through dependent origination. Therefore, whatever appears individually is nothing but an illusion, just like the elephants and so forth emanated by a magician. These aggregates and so forth also appear individually; therefore, they are like an illusion. This is a reason based on their intrinsic nature. Consequently, the claims of those who propound external objects or those who propound mere cognition—asserting that the aggregates and so forth exist substantially or as mere cognition—are refuted. Thus, by not knowing the illusion-like samādhi, one relies upon the signs of conventional terminology.

སྣ་ཚོགས་པ་ལྟ་བའི་དྲ་བས་བཅིངས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མའི་རྣམ་འཕྲུལ་ནི་སྤྲོས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྱུ་མའི་རྣམ་པར་རོལ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དོན་འདི་ཉིད་རྒྱས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་མན་ངག་དག། གང་གིས་བླ་མ་ལས་མ་བསྒྲུབས། ། རྟག་དང་ཆད་པ་ལ་དམིགས་པས། ། མི་དེ་ཕྱིར་ལྡོག་གྱུར་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སློབ་མ་གང་གིས་བླ་མ་ནི་སློབ་དཔོན་ལས་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མན་ངག་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་དེ་ཉིད་མ་བསྒྲུབས་པར་ནི་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ན། རྟག་པའམ་ཆད་པའི་ལྟ་བ་ལ་དམིགས་ནས་སླར་ཡང་མི་དེ་ཕྱིར་ལྡོག་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ས་ལ་ལྟུང་བས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཕྱིའི་དོན་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་པོའི་ཚོགས་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྗེས་སུ་འདོད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་རིག་ཙམ་འདོད་ན་དེ་ཚེ་རྟག་པའི་ཕྱོགས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགོག་པར་སྨྲ་བའི་དབུ་མ་པ་ཟེར་ན། དེའི་ཚེ་ཆད་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་སྤྱོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཀྱང་། གལ་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་སྐུ་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་རྟག་པའི་ཕྱོགས་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པས་ཀྱང་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕྱོགས་འདོད་ན་ཆད་པའི་ཕྱོགས་སུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་རྒྱང་ཕན་པ་རྣམས་ནི་ཆད་པའི་ཕྱོགས་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །

The afflictions, such as attachment and so forth, arise, bound by the web of various views. It is taught that all of these are the illusory manifestations of the nature of conceptual elaboration, appearing as the play of illusion. In order to elaborate upon this very point, it is said: "Those who have not obtained from the guru The instructions on self-consecration, By focusing on permanence or nihilism, Such persons will turn back." This means that if a disciple has not obtained from the guru—the master—the instructions on self-consecration, which is the illusion-like meditative absorption (samādhi), they will not attain it. By focusing on the views of permanence or nihilism, that person will turn back. This is explained as "turning back" because of falling to the level of an ordinary being (pṛthagjana). In that regard, if those who propound external objects assert the collection of entities and nirvāṇa, or if those who propound cognition-only assert mere representation (vijñaptimātra), then the side of permanence arises. If those called Madhyamikas assert a negation that all entities are exclusively empty, then that is the side of nihilism. Even for a yogi practicing the side of Mantra, if they assert a mantra-body, then they are propounding the side of permanence. If, through the stages of focusing on the mind, they assert the side of an immovable meditative absorption, they will fall to the side of nihilism. The Lokāyatas are proponents of the side of nihilism.

གྲངས་ཅན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རྟག་པའི་ཕྱོགས་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ནི་འཁོར་བ་ལ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་འབད་པར་བྱའོ། ། ད་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་བླ་མ་མཆོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཆོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སྤངས་ནས། ། བླ་མ་ལ་མཆོད་ཡང་དག་བརྩམ། ། དེ་མཉེས་པས་ནི་ཀུན་མཁྱེན་པའི། ། ཡེ་ཤེས་མཆོག་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མཆོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་པ་སྟེ་དེ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་བླ་མའི་མཆོད་པ་ཁོ་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ན་བླ་མ་དག་མཉེས་པས་ཀུན་མཁྱེན་གྱི་ཡེ་ཤེས་མྱུར་དུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ལས་ཀྱང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། མཆོད་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་སློབ་དཔོན་གྱི། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་མཆོད་བྱས་པས། ། དེ་ཡིས་བསོད་ནམས་མ་བྱས་ཅི། ། དཀའ་ཐུབ་མ་བསྟེན་ཅི་ཞིག་ཡོད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསོད་ནམས་རྣམས་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དཀའ་ཐུབ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་བརྒྱད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པའི་སྡོམ་པ་བསྲུང་བ་སྟེ། དེའི་གང་ཟག་དེས་མ་བྱས་པ་དང་མ་བསྟེན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བྱས་པ་དང་བསྟེན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །

Since the Sāṃkhyas and others also assert that there are twenty-four suchnesses, they are proponents of the position of permanence. Therefore, the turning back of all these [views] is [directed] toward cyclic existence. For that reason, one should strive in this meditative concentration. Now, in order to explain that one should make offerings to the guru who teaches the illusion-like meditative concentration, it is said: "Having completely abandoned all other offerings, One should properly undertake the offering to the guru. By pleasing him, the supreme wisdom Of omniscience will be attained." "All offerings" refers to the offerings to the Three Jewels and so forth; having completely abandoned those, the offering to the guru alone is supreme. Why is that? Because by pleasing the gurus, the wisdom of omniscience is swiftly attained. The Śatasāhasrikā Prajñāpāramitā also states: "By relying on a spiritual friend, the enlightenment of a Buddha is attained." In order to explain that very offering, it is said: "By making an offering to the Vajrasattva Who is the master of unsurpassed enlightenment, What merit has not been performed? What austerity has not been practiced?" "Merits" refers to relying on the five perfections, such as generosity, and "austerities" refers to maintaining the vows taught in the eight classes of individual liberation and so forth. There is nothing that such a person has not performed or practiced; they have indeed performed and practiced them all.

དེ་གང་གི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཁོ་ན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བླ་མེད་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ་དེ་ལ་མཆོད་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོད་པ་དེ་ཡང་ཆོས་ཐོས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་བླ་མ་དེ་བཀུར་བ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡོ་བྱད་དེ་ལ་ཕུལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་མི་ཟད་འདོད་པ་ཡིས། ། ཤིན་ཏུ་དགའ་བ་གང་དང་གང་། ། ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིད་དེ། ། དེ་དང་དེ་ནི་བླ་མར་སྦྱིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཟད་པ་སྟེ། དེ་གལ་ཏེ་མི་ཟད་པར་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་དེ་དག་བླ་མ་ལ་དབུལ་བར་བྱ་སྟེ། འདིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མཁས་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ། དབུལ་བར་བྱ་བ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་དགའ་བ་གང་དང་གང་། ། ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་དང་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་བདག་རང་གི་ལུས་པོ་སྟེ་དེ་ཡང་དབུལ་བར་བྱའོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་དེ་དག་དབུལ་བར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སློབ་དཔོན་གྱིས་ནི་སྡིག་པ་འཕྲོག། སློབ་དཔོན་གྱིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི། ། རྒྱ་མཚོའི་འཇིགས་ལས་ཕ་རོལ་སྒྲོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་པས་སློབ་དཔོན་ཏེ། དེའི་རིག་པའི་དབང་བསྐུར་བས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྡིག་པ་འཕྲོག་པ་སྟེ། མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Why is this? It is because the master alone is the unsurpassed Vajrasattva, the supreme one; it is for the sake of making offerings to him. Furthermore, that offering is preceded by hearing the Dharma, honoring that guru, and presenting external requisites to him. To explain that very point, it is said: "By one who desires the inexhaustible, whatever is most delightful and whatever is most excellent, that very thing should be given to the guru." For a start, external substances and the like are exhaustible; if one desires them to be inexhaustible, then at that time they should be offered to the guru. By this, the skillfulness of transcending all things is shown. What are those things to be offered? "Whatever is most delightful" refers to external things such as elephants, horses, children, and wives. Likewise, "whatever is most excellent" is one's own body, and that too should be offered. To explain the reason why these should be offered, it is said: "The master removes negativity; the master delivers one from the fear of the ocean of suffering." The master is so called because he practices the extraordinary conduct of both the mundane and the supramundane. Through the empowerment of his knowledge, he removes the negativity characterized by the ālaya-vijñāna and so forth, because [the disciple] becomes of the nature of the five Tathāgatas, such as Akṣobhya and the rest.

དེ་བཞིན་དུ་འཇིགས་པ་ནི་གཙང་བ་དང་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སེལ་བ་སྟེ། གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་འཇིགས་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པ་བྲལ་བ་དང་། ཆགས་པ་བར་མའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུའི་ཚོགས་ཏེ། དེ་ལས་ཕ་རོལ་སྒྲོལ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་དང་། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་བཞི་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་དག་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འོད་གསལ་བ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའམ། དེ་རྣམས་དེའི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ད་ནི་ཆོས་སྦྱིན་པར་མི་བྱ་བ་དང་། སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་སློབ་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་དཔྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་ང་རྒྱལ་གྱིས་བརྩེགས་ཤིང་། ། ཡང་དག་རིམ་པ་སུན་འབྱིན་དང་། ། དེ་ཉིད་ཆོས་ལ་བརྙས་བཅས་པ། ། དེ་ལ་དེ་ཉིད་བསྟན་མི་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་གིས་རྣམ་པ་མང་པོར་ཡང་དང་ཡང་དུ་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་ཞིག་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་རིམ་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་དེ་ལ་སུན་འབྱིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་ཆོས་ནི་མན་ངག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་རྣམས་བདག་རང་གིས་རྟོགས་ལ་བདག་ལ་བླ་མ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལ་ལོ་དང་ལྡན་པ་དང་། སློབ་མ་སྐྱོན་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བླ་མས་བསྟན་པར་མི་བྱའོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ཡོན་ཏན་ཅན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

Likewise, "fear" refers to the elimination of conceptualizations regarding the characteristics of the pure and the impure, and so forth, for the purpose of bestowing the secret empowerment. Similarly, the "fear of the ocean of suffering" refers to the collection of one hundred and sixty natures characterized by attachment, detachment, and intermediate attachment; to cross to the far shore of that is the wisdom empowerment, and that is also the fourth. This is because the suchness of natural luminosity arises from those. Alternatively, the intention is that attachment and so forth are either mutually contradictory with luminosity, or that they are its very essence. Now, in order to examine the faults and qualities of those disciples to whom the Dharma should not be given and those to whom it should be given, it is said: "To one who is piled up with pride, Who disparages the authentic stages, And who treats the reality of the Dharma with contempt— To such a person, reality should not be shown." This means that to one who possesses pride, thinking, "I have received the empowerments many times and in many ways," and likewise disparages the authentic stages such as vajra recitation and so forth; and similarly, to one who is arrogant, thinking, "I have realized the reality of the Dharma—the causes consisting primarily of the pith instructions—myself, and I have no need for a guru at all"—to such a faulty disciple, the guru should not teach the stage of self-consecration. This is the literal meaning. In order to explain those who possess qualities:

བླ་མ་ལ་གུས་བདེན་པར་སྨྲ་བ་དང་། ། རྣམ་པར་མཁས་ཤིང་རྒྱུད་གཅིག་ལ། ། དམ་ཚིག་སྤྱོད་པ་བསྲུང་བ་དག། རིམ་པ་དེ་ལ་བསྟན་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སློབ་མ་འདི་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་རིམ་པ་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་བདེན་པར་སྨྲ་བ་དང་། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ལ་དད་པ་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་གཅིག་པ་ནི་ལན་ཅིག་བཤད་པའི་གཞལ་བྱ་ཇི་སྲིད་འཚོ་བའི་བར་དུ་དྲན་པར་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་སོ་སོར་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བསྲུང་བར་བྱ་བའི་དམ་ཚིག་གི་སྤྱོད་པ་གང་ཞིག་སྲུང་བར་འཇུག་པ་དེ་ལ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། རིམ་པ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པ་རིམ་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་སྟེ་གསུམ་པའོ། ། ། ། ད་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྩོམ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་སྟོང་ཉིད་སྟོན་པ་པོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ། བཞི་པ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི། ། རིམ་འདི་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་བདག་གིས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སམ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་སེམས་དཔའ་ནི་གནས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། ལྔ་ནི་སྤང་དང་ཤེས་པ་ཉིད། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱར་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་།

"Teach the stages to those who are devoted to the guru, who speak the truth, who are highly skilled and of single-pointed continuum, and who maintain the conduct of the samaya." Thus it is said. The grammatical connection is: "To such a disciple as this, the stages should be taught." If one asks who they are: those who speak the truth, who have faith in the Vajra Master, and likewise those of a single-pointed continuum, who should remember the subject matter explained once for as long as they live, because they possess the insight that individually realizes the nature of phenomena (dharmatā). Likewise, to those who engage in maintaining the conduct of the samayas that are to be guarded, the stage of self-consecration (svādhiṣṭhāna) should be taught. From the Commentary on the Five Stages, titled Clarifying the Meaning of the Stages, this is the third stage: the stage of self-consecration. Now, in order to begin the stage of manifest enlightenment (abhisambodhi), one should pay homage to the Blessed One Vajradhara: "Having prostrated to Vajrasattva, the teacher of the emptiness of all, I shall explain this fourth stage of manifest enlightenment." Thus it is said. The grammatical connection is: "Having prostrated to Vajrasattva, I shall explain the stage of manifest enlightenment." Vajra is the sphere of phenomena (dharmadhātu) or emptiness, the nature of the five wisdoms that abandon the five consciousnesses. One who has the mind (sattva) abiding in that is Vajrasattva. As it is said: "The five abandonments and the five cognitions are explained as 'Vajra'."

བརྟན་དང་སྙིང་པོ་ཁོག་སྟོང་མེད། ། མི་ཆོད་མི་ཕྱེད་མཚན་ཉིད་ཅན། ། མི་ཚིག་པ་དང་མི་འཇིག་པ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་སྟོང་ཉིད་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། རིམ་པ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པར་མཛད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་སྤངས་ནས་གང་གི། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་སྟོན་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཤད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པ་ལ་ལྟོས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་ལྟོས་པས་འདི་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དག་པ་ནི། རིམ་པ་བཞི་པར་བསྟན་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་། སློབ་དཔོན་གསང་བ་ཤེས་རབ་དང་། བཞི་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་མཐར་ཐུག་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། རིམ་པ་འདི་གང་གིས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་བླ་མ་དེའི་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་རང་བྱུང་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། གཅིག་པོ་བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་ལྷ། ། མན་ངག་རྣམས་ནི་རབ་སྟེར་བས། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་དེ་བས་ལྷག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་བག་ཆགས་རྣམས་འཇོམས་པར་མཛད་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའོ། །

"Stable, essential, without a hollow core, Characterized by being uncuttable and indivisible, Incombustible and indestructible— Emptiness is explained as the vajra." Thus it was said. If one asks what that is like: "The teacher of the emptiness of all" refers to the one who reveals the suchness of natural luminosity, which possesses the characteristics previously explained and those that will be explained below. The Blessed One, who reveals all the stages, has set aside specific distinctions and said, "The teacher of the emptiness of all," in order to explain the suchness as it is taught in the context of this treatise. If one asks what the stage of manifest enlightenment is: it is the "fourth," which is the fourth in relation to the stages and in relation to wisdom. As it is said: "The purification of the relative truth is taught as the fourth stage," and "The master, the secret wisdom, and the fourth are likewise." This is the literal meaning of the ultimate essence. In order to distinguish the guru who reveals this stage, it is said: "This is the self-arisen Blessed One, the sole deity of great selfhood; because he bestows the quintessential instructions, the Vajra Master is superior even to him." Because he destroys the habitual tendencies of the collection of natures such as attachment and the habitual tendencies of the illusory-like, he is the "Blessed One," the Great Vajradhara.

གཅིག་པོ་ནི་གཉིས་པ་མེད་པར་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་ལྷ་ནི་གཙོ་བོའི་ལྷའི་བདག་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ལྷ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་དང་། ལྷ་མོ་བཞི་དང་། མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་བཞི་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བརྒྱད་དང་། ཁྲོ་བོ་བཅུའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བདག་ཉིད་ཆེ་བ་ནི་དེ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ལྷག་པ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རང་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་རྣམས་ལ་རང་རང་གི་ངོ་བོར་འབྱུང་བས་ན་རང་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལྟོས་པ་ལས་མ་བྱུང་སྟེ་དེ་ལ་ལྟོས་པ་ཁོ་ན་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྟེན་ཅིང་འབྱུང་བ་མ་བྱུང་ཞེས། དེ་ཉིད་རིག་མཆོག་གསུངས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་ཆོས་ཉིད་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་མེད་པས་རང་བྱུང་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། འཕེལ་འགྲིབ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ནི། ། ཆོས་ཉིད་གཏན་དུ་བསམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་དེ་ལྟ་བུ་ལས་ཀྱང་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ལྷག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མན་ངག་རྣམས་ནི་རབ་སྟེར་བས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་ཆོས་བསྟན་པ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཕྱིར། ཁོ་བོ་ཅག་གིས་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་དོན་ཙམ་ཡང་རང་གིས་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་མི་ནུས་ཏེ།

The "one" is taught as the nature of the principal deity, the Great Self, without a second. Here, "deity" refers to the characteristics of the five Tathāgatas, who are the nature of the aggregates, elements, sense bases, and [afflictions] such as attachment; the four goddesses; the four offering goddesses; the eight bodhisattvas; and the ten wrathful deities. The "Great Self" is superior even to those, because it is the nature of the dharmatā (the nature of phenomena). Furthermore, how is it so? Regarding the term "self-arisen" (svayambhū): because those things lacking intrinsic nature arise in their own respective essences, they are "self-arisen." They do not arise in dependence upon causes and conditions; rather, that very dependence is what constitutes the lack of intrinsic nature. As it is said: "That which is dependently arisen is not arisen"—this is what the supreme knower of reality has taught. Alternatively, it is "self-arisen" because the dharmatā is without increase or decrease, for it is without birth or destruction. As it is said: "One should contemplate the dharmatā as eternally free from increase and decrease." The Vajra Master who demonstrates the manifest enlightenment of such a Vajradhara is superior. Why is that? Regarding the phrase "because he bestows the quintessential instructions": the Dharma taught by the Blessed One Vajradhara, who is primarily the saṃbhogakāya, was not obtained by us ordinary beings. Likewise, we are unable to even analyze the meaning of the Dharma for ourselves.

མན་ངག་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་སྨོས་ཅི་དགོས། དེ་བས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེ་འཆང་བས་ཀྱང་ལྷག་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་སྟེ་མཐར་ཐུག་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། བླ་མ་དེ་ཉིད་མཉེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནི་ཡང་དག་མཉེས་བྱས་ཏེ། ། ལོའམ་ཡང་ན་ཟླ་བ་ལ། ། བླ་མ་དེ་ནི་མཉེས་བྱས་ལ། ། ཅི་ནུས་པས་ནི་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་མན་ངག་འདོད་པའི་སློབ་མས་ལོ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཁྱད་པར་དུ་མཉེས་པར་བྱ་བའི་བླ་མ་ཅི་ནུས་པས་མཆོད་པར་བྱ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། མཆོད་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཅི་འབྱོར་པ་ཡི་ཕྱག་རྒྱ་ནི། ། ལེགས་པར་བསླབས་ལ་དབུལ་བྱ་ཞིང་། ། ཚོགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དབུས་སུ་ནི། ། ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་རྗེས་ལ་རིམ་པ་བཞི་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་། རིམ་པ་གསུམ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱག་རྒྱ་བརླབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཅི་འབྱོར་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ལོ་བཅུ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་བླ་མ་འདི་ལ་ཕུལ་ཏེ། ཆོ་ག་བཞིན་དུ་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་ཆོ་ག་ལས་མ་འདས་ཤིང་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ་སློབ་མས་བླ་མ་ལ་མཆོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཆོ་ག་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རེ་ཞིག་དང་པོའི་ཐོས་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་དག་པའི་སློབ་མས་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་སྤྱན་དྲངས་ལ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་མའི་ཚོགས་སྤྱན་དྲང་སྟེ།

What need is there to mention that the pith instructions will be realized? Therefore, since the Vajra Master alone is the cause for attaining suchness, he is established as being superior even to Vajradhara; this is the literal meaning of the term "possessing the ultimate essence." In order to please that very Guru, it is said: "Having truly pleased him, For a year or even a month, Having pleased that Guru, One should make offerings as much as one is able." This means that a disciple who desires the pith instructions for manifest enlightenment should please the Guru for a specific period such as a year and so forth, and make offerings to the Guru as much as one is able; this is the literal meaning. To explain that very offering, it is said: "Whatever mudrā is available, Having trained her well, one should offer her; In the center of the gaṇamaṇḍala, One should make the offering according to the ritual." This means that subsequently, whatever mudrā is available—whether she is the cause for the fourth stage or the cause for the third stage, and is endowed with the consecration—one should offer her to this Guru according to the classification of the families, such as a twelve-year-old and so forth, and make the offering according to the ritual. "According to the ritual" means that without deviating from the ritual, the disciple should make the offering to the Guru in the center of the gaṇacakra. In that regard, the ritual is as follows: first, a disciple who is endowed with the excellence of learning, ethical discipline, and so forth, and possesses a pure mind, should invite the Vajra Master together with his retinue, and invite the assembly of yogins and yoginīs who are free from the śrāvaka lineage.

ལྷའི་ཁང་པ་སུམ་བརྩེགས་ལ་སོགས་པའི་སྟེང་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རིམ་པས་སྣ་ཚོགས་པའི་གདན་ལ་དེ་རྣམས་བཞུགས་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་དགུག་ཅིང་མཆོད་པ་བརྩམ་པར་བྱའོ། ། དེའི་རིམ་པ་འདི་ཡིན་ཏེ་རེ་ཞིག་དབུས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནས་གནོད་མཛེས་ཀྱི་བར་དུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀུན་ལ་ཞབས་བསིལ་ཏེ། མཆོད་པ་རྣམ་པ་ལྔས་དེ་རྣམས་མཆོད་ལ། མཐེ་བོང་གཡོན་པ་དང་མིང་མེད་ལས་བྱུང་བའི་བདུད་རྩིས་མདུན་དུ་བྲིས་པའི་ཆོས་འབྱུང་གི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་པདྨའི་སྣོད་གསུམ་རྒུན་ཆང་དང་ཆང་གིས་ཡོངས་སུ་གང་བ་རྣམ་པར་བཞག་ལ་རྒུན་ཆང་གིས་གང་བའི་སྣོད་དབུས་མ་ལ་བདུད་རྩིའི་ལྔའི་རིལ་བུ་བཅུག་སྟེ། ཆང་གིས་གང་བ་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་གནས་པའི་སྣོད་ལ་ཡང་དེའི་སྐལ་བ་བཅུག་ལ། སྣོད་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱས་རྒུན་ཆང་གི་སྣོད་བཟུང་སྟེ། དབུས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནས་གནོད་མཛེས་ཀྱི་བར་དུ་ལས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་དེ་རྣམས་ལ་དབུལ་བར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ལ་དབུལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ལ་ཡང་སྤྱོད་དོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་དྲི་བཟང་གིས་འབྲས་སཱ་ལུ་འམ། རྒྱལ་པོའི་སཱ་ལུ་རོ་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཚོད་མ་དང་བཅས་པ་དེ་རྣམས་ལ་རེ་རེ་མདུན་དུ་བཞག་སྟེ། ཨོཾ་དེ་ཝན་ནེ་ས་མཱ་དྷི་དྷྱཱན་པྲྀ་ཎ་ནེ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་གསུམ་བྱས་ནས། ཀྱེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཆོད་དུ་འོས་པ་རྣམས་འདི་ལ་སྤྱོད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བས་གསོལ་བ་གདབ་སྟེ། དེ་སྤྱོད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཉམ་པར་བཞག་ཅིང་དེ་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། ཕྱེད་ཙམ་བཞེས་ནས་བཞེས་པའི་སྣོད་གཅིག་ཏུ་བྱས་ལ།

Upon the three-tiered divine palace and so forth, they sit upon various seats in the sequence of the maṇḍala, and the activity-vajra should summon them and begin the offerings. The sequence for this is as follows: first, having offered water for the feet to all the deities from the central principal figure to Sumbharāja, one should worship them with the five types of offerings. Then, using the nectar produced from the left thumb and ring finger, one places three lotus vessels completely filled with grape wine and beer upon the dharmodayā mudrā drawn in front. Into the central vessel filled with grape wine, one places a pellet of the five nectars; into the two vessels situated on the sides filled with beer, one also places a portion of that. Holding the grape wine vessel with the vessel-mudrā, the activity-vajra should offer it to them from the central principal figure to Sumbharāja. Having offered to them, one also partakes of it oneself. Following that, having placed before each of them fragrant rice, or rāja-śāli rice, along with side dishes possessing the six tastes, one consecrates them with the mantra: oṃ devanane samādhi-dhyāna-prīṇane svāhā. After performing three prostrations, one should make this request: "O Blessed Ones worthy of worship, please partake of this!" Then, one should form the maṇḍala circle in which the enjoyment has become manifest. The yoginīs, remaining in meditative equipoise, should partake of it. Having consumed about half, one should place the remaining vessel in a single container.

བཞེས་པ་དང་བཏུང་བའི་སྣོད་དང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་རྡོ་རྗེའི་གླུ་ལེན་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་དང་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་གར་མཛད་པའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གླུ་དང་རོལ་མོ་ལ་སོགས་པ་མཛད་དོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་པི་ཝང་དང་གླིང་བུ་ལ་སོགས་པའི་རོལ་ཆ་རྣམས་ཡང་དག་པར་མཆོད་ལ་སྒྲ་རྡོ་རྗེ་མའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་བརྡུང་བར་བྱའོ། ། ཕྱི་རོལ་དུ་ངང་པ་དང་། བུང་བ་དང་། སྤྱང་ཀི་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཐོས་པར་གྱུར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྟགས་སོ། ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྩོད་པ་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་རྩ་བའི་ལྟུང་བས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་བྱེད་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་འཆད་པ་དབབ་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་མཐའ་རུ་ཕྱག་བསིལ་བ་ལ་སོགས་པ་མཛད་དུ་བཅུག་ནས། འབྲས་བུ་གསུམ་གྱི་འདབ་མ་དང་བཅས་པའི་སོ་རྩི་དང་། འབྱོར་པ་དང་མཐུན་པའི་སྐུ་ཡོན་ཕུལ་ལ། ཕྱག་འཚལ་ནས་བཟོད་པ་བཞེས་ཏེ་བསྐོར་བ་བྱས་ལ་དགེ་བ་འདིའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྨོན་ལམ་བཏབ་ལ། ལྷག་མ་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྣོད་གཅིག་ཏུ་བཅུག་སྟེ། ཨོཾ་ཀུ་རུ་ཀུ་རུ་བ་ཏི་ལི་མ་ཧཱ་བ་ཏ་ལི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱིས་ལྷག་མའི་གཏོར་མ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། དུར་ཁྲོད་ན་གནས་པའི་མཁའ་འགྲོ་མ་ལ་ཕྱི་རོལ་དུ་ཤིང་དྲུང་གཅིག་ལ་སོགས་པར་གཏོར་མ་བྱས་ཏེ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ་ནི། ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

One should understand that this also applies to the vessels for food and drink. The yogins sing vajra songs, while the lords of the maṇḍala and the yoginīs perform dances. Some say that everyone should also perform songs, music, and so forth. Having properly offered musical instruments such as the three-syllable lute and flute, one should play them with the divine pride of Śabdavajrā. If the sounds of geese, bees, wolves, and the like are heard outside, these are signs of the Blessed One’s blessing. Those residing in that gaṇacakra should not engage in disputes, for they fear the root downfalls. If such a thing occurs, one should immediately perform the ritual of "bringing down the cessation." At the conclusion of this, having been made to perform the ritual of washing the hands and so forth, one should offer tooth-sticks with the leaves of the three fruits and a gift of honor according to one's means. Having prostrated and requested forbearance, one should circumambulate and make the aspiration: "By this merit, may all sentient beings attain Mahāmudrā." Then, placing the leftovers, such as fruit and so forth, into a single vessel, one should consecrate the leftover torma with the one hundred and eight syllables beginning with "Oṃ kurukuru vati mahāvatili." Having offered the torma outside, such as at the foot of a single tree in a charnel ground, the meaning of the verse is: "In the center of the gaṇacakra, one should make offerings according to the ritual."

དེ་ལ་དང་པོ་སློབ་དཔོན་གྱིས་སློབ་མ་ལ་གསང་བ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕྱག་རྒྱ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནས་འདོད་ཡོན་ལྔ་སྤྱོད་པས། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་མཉེས་འགྱུར་ཏེ། ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཆོ་ག་ནི། ། སྣང་བ་དག་ནི་སྐྱེད་འདུས་བྱས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུལ་བས། དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྣང་བ་བསྐྱེད་པའི་དུས་ནི། མཚན་མོ་རྩོམ་པའི་དུས་སུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཆོ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་འདུས་བྱས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། སྔགས་བརྗོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་འཇུག་པ་དང་སྤྲོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་རབ་འབད་ནས། ། ཀ་ལ་ཤ་སོགས་དག་ཏུ་གཞག། སློབ་མ་རང་ལ་བླ་མ་ཡིས། ། བརྩེ་བས་ནམ་ཕྱེད་དུས་དབང་བསྐུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བླ་མས་རང་གི་སློབ་མ་ལ་དབང་བསྐུར་བར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། རང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དབང་བསྐུར་བ་སྟེ། སྔོན་གཞན་ལས་དབང་བསྐུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལ་མོས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཚེ་དང་ཅི་བྱས་ནས་དབང་བསྐུར་བ་ཞེ་ན། ནམ་ཕྱེད་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྲོག་དང་རྩོལ་བ་ཅིག་ཅར་དུ་རྒྱུ་བའི་དུས་འདི་ཡིན་ཏེ། དབང་ཆེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འཆར་བ་དང་། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

In that regard, first, in order for the master to bestow the secret upon the disciple, it is said: "The mudrā should enter into union." To explain this: "Then, by enjoying the five sensory qualities, the Great Yogin is pleased; the ritual of entering into union is performed by the gathering of the appearances." This means that in the center of the gaṇacakra, by offering the enjoyment of the five sensory qualities, the master Hevajra, at the time of generating the appearances, should enter into union at the commencement of the night. How so? "Ritual" refers to the passion preceded by the union of the vajra and lotus, the recitation of mantras, and the entry and emanation of all the Tathāgatas. To explain what follows that: "Having exerted great effort, the bodhicitta should be placed in a kalaśa and so forth; the master, out of compassion, should confer the empowerment upon the disciple at the time of midnight." This means the master should confer the empowerment upon his own disciple; the word "himself" indicates that the master himself confers the empowerment, and not that he was previously empowered by another. Likewise, this applies to one who has devotion to the Mahāyoga Tantra, and not to the Kriyā and other tantras. At what time and having done what is the empowerment conferred? Regarding "at the time of midnight," this is the time when the vital winds and efforts flow simultaneously, because the maṇḍala of the Great Empowerment is dawning and method and insight are inseparable.

དེ་ཐ་མི་དད་པ་ཡང་འོད་གསལ་བ་དང་མཐུན་པའོ། ། ཀ་ལ་ཤ་སོགས་དག་ཏུ་བཞག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཁོ་ནའོ། ། རྡོ་རྗེའི་རྩེ་མོའི་བར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛིན་པའི་ཡན་ལག་གི་འབད་པས་འཛིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་སློབ་མ་དེའི་ཁ་ལ་དབང་བསྐུར་བར་བྱའོ། ། སོགས་པའི་སྒྲས་ཐོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྲོས་ཏེ་སློབ་མ་དེ་མྱོང་བར་བཅུག་པར་བྱ་སྟེ་དགོངས་པས་བཤད་པའོ། ། གསང་བའི་དབང་བསྟན་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབང་བསྐུར་ཡང་དག་ཐོབ་ནས་ནི། ། ཐོ་རངས་ཀྱི་ནི་དུས་སུ་ཡང་། ། སློབ་མས་ཐལ་སྦྱར་བླ་མ་ལ། ། མཆོད་ཅིང་བསྟོད་པས་མཉེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་བསྟོད་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་སློབ་མས་མཉེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། ཅི་བྱས་ནས་ཤེ་ན། དབང་བསྐུར་ཡང་དག་ཐོབ་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནིའི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སྔར་བཤད་པའི་གསང་བའི་འོག་ཏུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་ཐོབ་ནས་སོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཕྱག་རྒྱ་གཅིག་གི་རིམ་པས་སོ་ཞེས་ངག་གི་ལྷག་མའོ། ། གང་གི་ཚེ་དང་ཅི་བྱས་དབང་ཞེ་ན། ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་དང་། སླར་ཡང་བླ་མ་མཆོད་ཅིང་བསྟོད་པས་མཉེས་པར་བྱའོ། ། བསྟོད་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁམས་གསུམ་ལས་ནི་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། ། ནམ་མཁའ་དང་ནི་མཉམ་གྱུར་ལ། ། འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གོས་པ། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར། ཁམས་གསུམ་ལས་གྲོལ་བ་ཁྱོད་ཡིན་ནོ། །

That which is inseparable is also in accordance with the clear light. The so-called "bodhicitta placed in the kalaśa and so forth" is merely the well-known literal meaning. One holds the bodhicitta up to the tip of the vajra through the effort of the branch of retention, and by that very means, the empowerment should be conferred into the mouth of that disciple. By the word "and so forth," [vessels] such as skull-cups are implied, and the disciple should be made to experience it; this is the explanation according to the intended meaning (sandhyābhāṣā). Having taught the secret empowerment, in order to explain the wisdom empowerment (prajñā-abhiṣeka), it is said: "Once the empowerment has been perfectly obtained, At the time of dawn, The disciple, with palms joined, Should please the guru with offerings and praise." The connection of the words is that the disciple should please the guru with the verses of praise to be explained below. If one asks, "Having done what?" it is said: "Once the empowerment has been perfectly obtained." The word "ni" (once) indicates a distinction: it means having obtained the wisdom empowerment after the previously explained secret empowerment. If one asks, "How so?" the remainder of the sentence is: "by the sequence of a single mudrā." If one asks, "At what time and having done what is the empowerment?" it is at the time of dawn, and furthermore, the guru should be pleased by offering and praising. In order to explain that very praise, it is said: "Completely liberated from the three realms, Equal to space, Untainted by desires— To you, the non-referential, I prostrate." This is said because, since you are completely liberated from the collection of the nature of the three realms, you are liberated from the three realms. You are the non-referential one. To you, I prostrate.

དེ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པས་མ་གོས་པ་དྲི་མ་དང་ལྡན་པར་མ་གྱུར་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བས། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་སྐུ་རྡོ་རྗེ་གཙོ་བོའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པའོ། ། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕུང་པོ་རྣམས་དང་ཁམས་རྣམས་དང་། ། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་མི་བརྟེན་ཞིང་། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ངག་གི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལ་ཁྱོད་མི་བརྟེན་པ་སྟེ། ངག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྒྲ་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པར་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཁྱོད་ཡིན་ནོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དམིགས་མེད་ནི་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བཅུ་པོས་མ་བཅིངས་པ་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དང་པོ་གཅིག་ནི་དགུ་དབུས་ན། ། གང་ཞིག་བཅུ་ཡིས་མ་བཅིངས་པ། ། དེ་ནི་བཅིང་མེད་ཞེས་བྱ་བ། ། དེ་ཤེས་པ་ནི་མཆོག་གི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྔར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་གསུང་རྡོ་རྗེའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། །

Likewise, through the application of the mirror-like wisdom that is naturally pure, it has become equal to space. Similarly, "desire" is that which is unstained by form and so forth, and has not become possessed of defilement. For that very reason, it is said: "Homage to you, the non-referential, who are free from the objective focus of the aggregate of form." This is a praise by way of the principal Vajra Body. In order to explain by way of Amitābha, it is said: "Not relying on the aggregates, the elements, and the sense bases; liberated from error, homage to you, the non-referential." This means that you do not rely on those things which are the objects of verbal expression, such as the aggregates, elements, and sense bases, because the sounds of verbal conceptualization are of the nature of luminosity. For this very reason, it says "liberated from error." "Error" refers to the thorough conceptualization of things as being substantially existent and so forth; because that has been severed by the discriminating wisdom, you are "liberated from error." For this very reason, "non-referential" means that you are not bound by the ten vowels and consonants. As it was previously stated: "The first one in the middle of nine, which is not bound by ten—that is called 'unbound'; knowing that is the supreme state." This is a praise by way of the Vajra Speech, and it is to be taken literally.

མི་བསྐྱོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་གནས་མེད་ཅིང་། ། སྤྲོས་མེད་དགོས་པ་མེད་པ་ལྟར། ། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་ཐུགས་མངའ་བ། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གནས་མེད་པའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་དག་པས་ནམ་མཁའ་འདྲ་བའོ། ། སྤྲོས་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་འགྲོ་བ་གོས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གོས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ཏེ། དེ་དག་མེད་པས་སྤྲོས་མེད་གོས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་ཐུགས་མངའ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ནོ། ། གོས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། བསྟོད་ནས་གསོལ་བ་གདབ་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་བལྟ་བར་འཚལ། ། སློབ་མས་ཐལ་སྦྱར་བླ་མ་ལ། ། བསྟོད་ནས་སླར་ཡང་བསྐུལ་བར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། བལྟ་བར་འཚལ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པར་འདོད་པ་སྟེ་སྐད་ཀྱི་བྱིངས་རྣམས་ནི་དོན་དུ་མ་དང་ལྡན་པས་བལྟ་བའི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ལ་འཇུག་གོ། ། བླ་མ་སླར་ཡང་བསྐུལ་བར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་བསྟོད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སླར་གྱི་སྒྲའོ། ། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གསོལ་བ་གདབ་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལས་དང་སྐྱེ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་སྤང་བ་ཡིས། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་མཐོང་བ་ནི། ། མགོན་པོ་ཆེན་པོ་བདག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

In order to explain the praise from the perspective of Akṣobhya, it is said: "Just as space has no location, Is without conceptual elaboration, and is without purpose, To you who possess a mind equal to space, To you, the non-referential, I prostrate." Because it is the nature of the dharmadhātu, it has no location. Because the aggregate of consciousness is completely pure, it is like space. "Conceptual elaboration" refers to the three—appearance and so forth—and that which stains the world; "staining" is the collection of intrinsic natures. Since these are absent, it is "without elaboration and unstained." For that very reason, "possessing a mind equal to space" is the nature of the dharmakāya. Because it is free from staining and so forth, "to you, the non-referential, I prostrate." This is the praise from the perspective of the Vajra Mind, and it is to be taken literally. Having offered praise, in order to make the supplication, it is said: "The disciple, with palms joined, Should praise the guru and then Exhort him once more: 'I wish to behold the nature of all things as empty, The manifest enlightenment.'" The term "wish to behold" is used as an illustration, for verbal roots possess multiple meanings, and the word "behold" is applied here to signify "to illustrate." "Exhort the guru once more" uses the word "once more" in relation to the preceding praise. The remainder is easy to understand and is to be taken literally. In order to explain that very supplication, it is said: "Completely liberated from karma and birth, By abandoning the three appearances, I, the great protector, Wish to behold manifest enlightenment." Thus it is said.

ཀྱེ་མགོན་པོ་ཆེན་པོ་བདག་ལ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་བཤད་དུ་གསོལ་ལོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལས་དང་སྐྱེ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལས་དང་སྐྱེ་བ་དག་འཁོར་བའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལ་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ། དེ་དག་ཡོད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པས་འགྲོ་བ་རིགས་ལྔས་འཁོར་བ་ལ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་བྱས་ཤིང་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་མྱ་ངན་དང་དགའ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་ལ་སོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་སྟེ་རང་བཞིན་བརྗེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་རིག་བྱ་དང་རིག་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོའི་འཁོར་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། དེའི་ཆོས་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་འོད་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་སྤངས་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་བྲལ་བ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཆེ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གནས། ། རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་བླ་ན་མེད། ། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བདག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདག་ལ་རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་བཤད་དུ་གསོལ་ལོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ལ་རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་ནི་མི་ཕྱེད་པ་སྟེ། དཔེ་དང་དཔེ་ལས་འབྱུང་བ་དག་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར།

"O Great Protector, please explain to me the stages of manifest enlightenment," is the connection of the words. Furthermore, as for what that is like: "Completely liberated from karma and birth." This means being liberated from karma and birth, which are the causes and effects of cyclic existence. This is because in the naturally luminous [nature], the obscurations of karma and birth do not exist. Even though they appear to exist based on the relative truth, they do not exist in an ultimate sense, because they are like an illusion. Therefore, through not fully realizing this, the five classes of beings wander in cyclic existence, coming and going, and ordinary beings experience sorrow, joy, suffering, happiness, and so forth, because they have forgotten their own nature. For that reason, the cycle of the objects of knowledge and the knower is completely pure; its dharmatā (the nature of phenomena) is the fully realized luminosity. Likewise: "By abandoning the three appearances," means being free from the appearances and so forth; this is the literal meaning. Furthermore, to explain further: "The great wisdom of all Buddhas, The abode of all Tathāgatas, The unsurpassed vajra wisdom— O Great Master, I seek you!" Thus it is said. The connection of the words is: "Please explain to me the vajra wisdom." In that regard, vajra wisdom is indivisible, because the example and the exemplified are inseparable.

རྡོ་རྗེ་དེ་ཡིན་ལ་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ་རྡོ་རྗེའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་སངས་རྒྱས་ལྔའི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ནི་དེ་རྣམས་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འདི་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐོག་མཐའ་མེད་ཅིང་ཞི་བ་ལ། ། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་རྣམ་སྦྱངས་ཤིང་། ། ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་སྦྱོང་བ། ། རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་བདག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་དྲུག་པའི་རང་བཞིན་ལུས་ལ་སོགས་པ་སྦྱོང་བ་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དང་། སེམས་ལ་དམིགས་པ་དང་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་ལས་གསུངས་པའི་བག་ཆགས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདག་ལ་བཤད་དུ་འཚལ་ལོ། ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཐོག་མཐའ་མེད་ཅིང་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པའམ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཞི་བ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཕྲ་མོའི་བག་ཆགས་ཏེ། དེ་རྣམས་སྦྱངས་པ་ནི་སྤང་བྱ་དང་བླང་བྱའི་དངོས་པོས་རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་དེ་ལ་མགོན་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དང་།

Because that is the vajra and all wisdom is absent [in the sense of being non-dual], wisdom is also that very thing; thus, it is vajra-wisdom. Likewise, regarding the phrase "the great wisdom of all buddhas," the great wisdom of the five buddhas, whose nature is the five wisdoms, is the clear light by virtue of being the synthesis of those [wisdoms]. For this very reason, regarding the phrase "the abode of all tathāgatas," the tathāgatas arise from this very [wisdom], because its nature is the perfection of wisdom (prajñāpāramitā). This is the literal meaning. Furthermore, in order to explain further, it is said: "I seek the great vajra, Which is without beginning or end and is peace, In which all afflictions are completely purified, And which purifies body, speech, and mind." Thus it is said. "O Great Vajra," the nature of the sixth [buddha], the purification of the body and so forth, is the suchness that exhausts the habitual tendencies as taught in the stages of self-consecration, mental focus, and vajra recitation; I seek you to explain that to me. Furthermore, what is it like? "Without beginning or end" means it is without beginning or end because there is no arising or ceasing, or because there is no appearance and so forth. Likewise, "peace" is because it is the emptiness of all. "All afflictions" refers to the subtle habitual tendencies of the nature of desire and so forth; their "purification" is the natural purity through the abandonment of things to be rejected and the adoption of things to be accepted. This is the literal meaning. Regarding these three verses, the Protector and the Great Master...

རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་བོད་པ་རྣམས་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གསོལ་བ་བཏབ་མ་ཐག་ཏུ་བླ་མའི་བྱ་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ། ། བརྗོད་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་མཉེས་བྱས། ། སྙིང་རྗེ་སློབ་མ་ལ་བསྐྱེད་དེ། ། དེ་ནས་རིམ་པ་འདི་ཉིད་བརྩམ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་བླ་མས་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་པ་བརྩམ་པ་ནི་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། བླ་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ་ནི་དེ་ལྟར་མངའ་བའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པས་མཉེས་པར་བྱས་པ་སྟེ་ཟོལ་གྱིས་བསྟོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅི་མཛད་ནས་སྟོན་ཞེ་ན། སྙིང་རྗེ་སློབ་མ་ལ་བསྐྱེད་དེ། ། ཞེས་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པར་རིགས་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། རིམ་པ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཚན་མོ་སྣང་བའི་ཆ་སྟེ་གསལ་བ་ཉི་མའི་ཟེར་འགྱེད་སྣང་བ་མཆེད་པ་ཡིན། ། མཚམས་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པ་རང་གི་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱི་ལན་ཅིག་མིན་པར་འགྲོ། མཚན་མིན་ཉིན་པར་མ་ཡིན་མཚམས་མིན་གང་ཞིག་རང་བཞིན་རྣམས་དང་རྣམ་བྲལ་བ། ། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སྐད་ཅིག་ཡིན་པར་བླ་མ་མཆོག་བཤད་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་ཡུལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ཞིག་ཚངས་པའི་བུ་ག་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛག་པའི་དུས་སུ་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་སྣང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། དེ་ཉིད་མཚན་མོ་ནི་ཅུང་ཟད་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། །

Those who address [the Buddha] as "Great Vajra" should understand him to be the nature of the vajra body, speech, and mind. In order to explain the guru’s activity immediately following the supplication, it is said: "Having pleased the yogi by thus expressing his authentic qualities, And having generated compassion for the disciple, Then one should begin this very sequence." The connection of the words is as follows: the yogi is the guru, and the sequence to be explained below is what is to be undertaken. What kind of guru? One who has pleased [the disciple] by expressing his authentic qualities as they truly are; this is not a praise based on pretense. What does he do before teaching? "Having generated compassion for the disciple"—this means it is appropriate for the Vajra Master, for whom compassion is primary, to teach suchness; this is the literal meaning. To explain that very sequence, it is said: "The part of the night is appearance, the radiance of the sun's rays is increase, The juncture is the attainment of appearance, which repeatedly proceeds through its own natures. That which is neither night nor day, nor the juncture, and is free from all natures— That is the moment of awakening, as explained by the supreme guru, the object of the yogi himself." O child, when the bodhicitta flows from the aperture of Brahma and you experience bliss, that is the moment of appearance. You should understand that very state to have the characteristic of a slight appearance, which is "night."

བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚིགས་ཁྱབ་པའི་དུས་སུ་གང་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ་དེ་ཉིད་གསལ་བ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་གྱི་སྣང་བ་དང་འདྲ་བ་སྔ་མ་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིན་མོའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་རྡོ་རྗེའི་རྩ་བ་འམ། དབུས་སུ་དེ་ཡིས་ཕྱིན་ན། སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དགའ་བའི་ཁྱད་པར་གང་བྱུང་བ་དེ་ནི་མཚམས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་ལས་འདས་པ་མུན་པའི་རང་བཞིན་རྒྱལ་བ་ལྟ་བུར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སྐད་ཅིག་མ་དེ་རྣམས་གསུམ་པ་ཡང་རང་རང་གི་རང་བཞིན་ནི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་པ་སྟེ་རགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་དེ་གང་གི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་རིམ་པ་གཉིས་པས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་སྒྱུ་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དེ་རྣམས་རྫུན་ཉིད་དུ་རྟོགས་ན་ཡང་། འོན་ཀྱང་དེ་མཐོང་བ་མདུན་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོ་བ་དེ་རྣམས་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། སྐད་ཅིག་མ་གང་ཞིག་མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པའི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་ནང་ན་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བླ་མའི་ཞལ་ནས་ཐོབ་ཅིང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་སྟེ་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་ངག་གི་ལྷག་མའོ། ། དེ་ནི་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། འདི་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

At the time when that very bodhicitta pervades the joints of all the limbs, whatever special joy you experience is the moment of the increase of appearance (ālokābhāsa). This should be understood as being like the appearance of the sun’s rays, more distinguished than the former, and having the nature of day. Following that, when it reaches the root or the center of the vajra, whatever special joy arises called the "near-attainment of appearance" (ālokopalabdhi) is the "twilight" (sandhyā); it should be understood as having the nature of darkness, transcending day and night, like the Victor. These three moments also have a nature related to the latent tendencies (anuśaya); as for their coarse natures, they are abandoned by the second stage. Even if one realizes those [moments] to be false through the illusory samādhi, nevertheless, because they appear as objects of vision, they remain together with the latent tendencies and persist. The moment that is free from the three—appearance and so forth—which are expressed by terms such as "night" and so on, is the moment of the nature of awakening (bodhicitta) abiding within the vajra-jewel. That which is realized by the yogi’s wisdom should be obtained from the mouth of the guru and meditated upon; it is the nature of clear light (prabhāsvara). This is the ultimate meaning. In order to explain this in detail:

མཚན་མོའི་མུན་ནག་མ་ལུས་འདས་ཤིང་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་གང་འདས་དང་། ། ཇི་སྲིད་ཉི་མ་མ་ཤར་སྐད་ཅིག་འདིར་ནི་དྲི་མེད་ཡང་དག་མཐའ་རུ་བཤད། ། སློབ་དཔོན་མཆོག་ནི་རབ་རིབ་བྲལ་བས་སློབ་མ་ལ་ནི་ཕྱི་རོལ་བྱང་ཆུབ་བསྟན། ། ནང་གི་བདེ་བ་རྙོག་བྲལ་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སྐད་ཅིག་དག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཀྱེ་བུ་དྲི་མ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་ནི་རང་བཞིན་དང་སྣང་བའི་དྲི་མ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེར་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་སློབ་མ་ལ་ཡང་དག་མཐར་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་གསལ་བར་བྱའོ། ། སྐད་ཅིག་མ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མཚན་མོ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། མཚམས་དང་། ཉིན་མོའི་སྣང་བ་རྣམས་གང་དུ་ནུབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་མཚན་མོ་ནི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཉིན་མོ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཚམས་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དགོངས་ཀའི་དུས་ཀྱིའོ། ། སྔ་དྲོའི་མཚམས་ནི་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་རིམ་པ་འདིས་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདི་མཐོང་བས་ནང་གི་བདེ་བ་ནི་ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་ས་ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྐད་ཅིག་ནི་འོད་གསལ་བའི་སྐད་ཅིག་མས་ཐོབ་པར་བྱའོ། ། འོ་ན་ཕྱི་དང་ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དག་གི་དབྱེ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། གཅིག་ནི་ཕྱིའི་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་དང་། གཉིས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པས་ཐོབ་བོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རིམ་པ་ནི་མཚན་མ་ལྔའི་གོ་རིམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །

"When the darkness of night has passed without exception, and the light of the twilight has also passed, at this very moment before the sun has risen, the stainless bhūtakoṭi is explained. The supreme master, free from cataracts, shows the external awakening to the disciple; the internal bliss, free from turbidity, the awakening of a Buddha, is attained in a single instant." Thus it is said. O child, the "stainless instant" is that instant in which the stains of nature and appearance are absent; therein, the Vajra Master should clearly show the bhūtakoṭi, which is suchness, to the disciple. What is that instant? It is that in which night, day, twilight, and the light of day have all subsided. In this context, "night" is the wisdom of appearance (āloka), "day" is the wisdom of increase (vṛddhi), and "twilight" is the wisdom of near-attainment (ālokalabdha), which is the time of evening. The "twilight of the morning" is the wisdom of clear light (prabhāsvara); through this sequence, the stage of external awakening should be understood. By seeing this, the internal bliss—the internal awakening—is attained. The "awakening of a Buddha" is the stage of the Great Vajradhara known as Samantabhadra; that very state is to be attained in an instant by means of the instant of clear light. If one asks, "What is the distinction between external and internal awakening?" it is said: one is attained through the stage of the external mudrā, and the second through the stage of the wisdom mudrā. The stage of the Great Mudrā (mahāmudrā) is characterized by the sequence of the five signs.

དེ་རྣམས་ཀྱང་། དང་པོ་སྨིག་རྒྱུ་དང་འདྲ་བ། ། གཉིས་པ་དུ་བ་འདྲ་བ་སྟེ། ། གསུམ་པ་སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར་འདྲ། ། བཞི་པ་མར་མེ་བཞིན་དུ་འབར། ། སྤྲིན་མེད་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི། ། ལྔ་པ་སྣང་བ་མེད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདི་རྣམས་ལས་དང་མཐའ་རྣམ་པ་དབྱེ་བ་ལས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རིམ་པས་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ས་ཆུ་ལ་ཐིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དང་པོ་ས་ནི་ཆུ་ལ་འགྲོ། ། ཆུ་ཡང་མེ་ལ་འགྲོ་བ་སྟེ། ། མེ་ཡང་རླུང་ལ་རྗེས་འགྲོ་བ། ། རླུང་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་ལ་ཞུགས། ། རྣམ་ཤེས་འཛིན་པའི་དེ་ཉིད་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཁྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐ་མར་འབྱུང་དང་ཐོག་མར་འབྱུང་བ་དང་། ། དབུས་མིན་འབྱུང་བ་དབུས་སུ་འབྱུང་བའམ། ། མཐའ་མེད་འབྱུང་བ་མཐར་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་དམ་པས་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དམ་པ་ནི་སེམས་རྒྱ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ནི་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞི་པ་གསུངས་པ་ནི་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། ཞེས་སྟོན་ཏེ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་ཐོག་མ་དང་བར་མ་དང་ཐ་མ་རྣམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དང་འདོད་ཆགས་བར་མ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གོས་པ་སྟེ། འོན་ཀྱང་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐོག་མ་དང་བར་མ་ཐ་མའི་རང་བཞིན་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་མཐར་ཐུག་གོ། ། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ནི་འོང་མེད་ཅིང་། ། ཟད་དང་འཕེལ་མེད་དངོས་དང་དངོས་མེད་མིན། །

Regarding those, it is said: "First is like a mirage; the second is like smoke; The third is like fireflies; the fourth blazes like a lamp; The fifth is a non-appearance, similar to a cloudless sky." From these, one should understand that the great elements are sequentially withdrawn in their essential nature, as they arise from the differentiation of karma and its limits. This refers to "earth dissolving into water," and so forth. It is said: "First, earth goes into water; Water also goes into fire; Fire follows after wind; Wind enters into consciousness; Consciousness enters into the reality of the grasper," and so on; this is the ultimate meaning. To demonstrate the specific qualities of that very reality, it is said: "Those elements that arise at the end, those that arise at the beginning, Those that arise in the middle, or those that arise in the center, Those elements that are without end and arise at the end— The Sublime One has taught that all of these are empty." "Sublime One" refers to those of vast mind who teach that all is empty, which is the fourth suchness of clear light. To ask what that is: it is that which is unstained by the beginning, middle, and end—namely, by passion, the absence of passion, and intermediate passion. However, because it is all-pervasive, the meaning is that its nature is also the beginning, middle, and end. That is the ultimate. Furthermore, to demonstrate that very reality in its specific qualities, it is said: "Where there is no going and no coming, No exhaustion and no increase, neither entity nor non-entity..."

ངོ་མཚར་གཟུགས་ཅན་ཡིན་ཞིང་ངོ་མཚར་མིན། ། གནས་པར་འགྱུར་མིན་མྱུར་དུ་འགྲོ་བ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞི་པ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ་གསུངས་ཀྱི་སྒྲ་འདིར་འཇུག་གོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་དུ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་མེད་པ་ནི་འཇུག་པ་དང་ལྡང་བ་མེད་པ་སྟེ། ནིའི་སྒྲས་གནས་པ་ཡང་མེད་པའོ། ། འདི་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མིན་པ་ལས་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། ། ཟད་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་འཕེལ་བ་དང་ནི་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་འཆར་བ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་གང་དུ་མེད་པ་སྟེ། འདིས་ནི་སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པ་ལས་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དངོས་མེད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། དངོས་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་གང་དུ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། འདིས་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ལས་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། ། ངོ་མཚར་གཟུགས་ཅན་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ཐིམ་པའི་ཕྱིར་དང་། ངོ་མཚར་མིན་པ་ནི་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གནས་པར་གྱུར་པ་དང་མྱུར་དུ་འགྲོ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་སྟེ་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར། གནས་པར་གྱུར་མིན་མྱུར་དུ་འགྲོ་བ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། སྦས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གོ། ། གཞན་ཡང་གང་ཞིག་ཡོད་དང་མེད་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་དང་བྲལ། ། བསོད་ནམས་གཟུགས་མིན་སྡིག་པའི་གཟུགས་མ་ཡིན། ། བསོད་ནམས་སྡིག་གི་བདག་མིན་མཆོག་གྱུར་པ། ། དེ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

"Wonderful in form, yet not wonderful; not abiding, yet not swiftly departing"—thus it is said. The holy ones have spoken of this fourth suchness (tattva) in this way, and the word "thus" (iti) is applied here. If one asks what that is like: where there is no going or coming, there is no entering or arising; by the word "yet" (ni), it is also shown that there is no abiding. This demonstrates the distinction from the stage of vajra-repetition (vajrajapa). "Exhaustion" is the absence of intrinsic nature, and "increase" is the dawning of the mind's luminosity; since these are also absent, this demonstrates the distinction from the stage of mental focus (cittālambana). Likewise, "non-entity" is the absence of conventional conceptualization, and "entity" is like an illusion; since these are also not perceived, this demonstrates the distinction from the stage of self-consecration (svādhiṣṭhāna). "Wonderful in form" is because the collection of natures along with their habitual tendencies has dissolved, and "not wonderful" is because it is the nature of peace. "Not abiding, yet not swiftly departing" refers to the absence of arising and ceasing; thus it is taught: "not abiding, yet not swiftly departing." This is the ultimate preceded by the hidden [meaning]. Furthermore: "Free from the conventions of existence and non-existence, Not the form of merit, nor the form of sin, Not the self of merit or sin, the supreme state— That is what the Buddhas have taught as the emptiness of all." Thus it is said.

དེ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་ཞེས་བྱ་བས་རང་བཟོ་དགག་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་རང་བཞིན་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡོད་པའི་ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བ་དང་། འོད་གསལ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེད་པའི་ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བསོད་ནམས་དང་སྡིག་པའི་གཟུགས་མ་ཡིན་པ་ནི་འོད་གསལ་བ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་དང་སྡིག་པའི་བདག་ཉིད་དེ་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་མཆོག་གྱུར་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་མཐར་ཐུག་གོ། ། ལྡང་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། རྣལ་འབྱོར་པས་ནི་དེ་ལྟའི་དེ་ཉིད་ཐོབ། ། རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་འགྲོ་གཉེན་གཅིག། ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་མི་ཡི་སེང་གེ་གང་། ། མི་ཟད་ལུས་ཐོབ་མ་ལུས་འགྲོ་བའི་རྒྱུ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་འདིས་མི་ཟད་པའི་ལུས་ཐོབ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པ་སྟེ་འོད་གསལ་བ་ཁོ་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འགྲོ་གཉེན་གཅིག་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་མ་ལུས་པའི་འགྲོ་བ་ལ་རྒྱུ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྤྱོད་པ་སྟེ་དོན་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅི་བྱས་ཤེ་ན། དེ་ལྟའི་དེ་ཉིད་ནི་སྔར་བཤད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བླ་མའི་ཞལ་ནས་ཐོབ་ནས་རྒྱུ་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་ན། ཡང་གཡོ་བ་དང་མི་གཡོ་བའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ།

"That is what the Buddha taught as the emptiness of all things" is said to refute fabrication. If one asks what that is like: because the intrinsic natures do not exist, it is free from the convention of "existence"; and because it is the nature of the luminous dharmatā, it is free from the convention of "non-existence." Likewise, it is not the form of merit or sin, because within luminosity there is neither affliction nor purification. The three aggregates, which are the nature of merit and sin, do not exist in that, because they are contradictory. Therefore, it is the supreme because it is the bhūtakoṭi (the limit of reality), and thus the ultimate. To explain the arising, it is said: "The yogi attains suchness in that way; The sole friend of the world, the nature of the moving and the non-moving, The lion among men, whose nature is wisdom, Who has attained the inexhaustible body, the cause of all beings without exception." This means that the yogi attains the inexhaustible body, which is the attainment of the dharmakāya; luminosity alone is the dharmakāya. For that very reason, "the sole friend of the world" means that the yogi acts for the sake of all beings without exception, acting for the benefit of sentient beings and not for any other purpose. If one asks what was done: having attained suchness—the tathatā of the naturally luminous nature previously explained—from the mouth of the guru, one proceeds. If one asks what that yogi is like: "the nature of the moving and the non-moving" means that when performing the welfare of the world, he is the nature of both moving and non-moving entities.

དེ་རྣམས་འོད་གསལ་བ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་ནི་ཡེ་ཤེས་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དེའི་རང་བཞིན་ནི་རིགས་མཐུན་པ་དང་། རིགས་མི་མཐུན་པའི་བསྟན་པ་ལ་སོ་སོར་བཤད་པའི་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཁྲུལ་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། འདིས་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞུགས་པ་བསྟན་ཏོ། ། མིའི་སེང་གེ་ནི་འདི་ཉིད་དེ། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནི་ཡོན་པོའི་ལུས་ཀྱང་དྲང་པོ་ཡིན། ། བསྟན་ལ་གནས་མེད་གྱུར་ཀྱང་གནས་པ་ཡིན། ། དེ་ནི་མིག་བཙུམས་གྱུར་ཀྱང་རྣམ་རྒྱས་མིག། དེ་ནི་མཉམ་མ་གཞག་ཀྱང་མཉམ་གཞག་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པ་ཁ་ཅིག་ནི་ལུས་དྲང་པོ་བྱས་ལ་བསྒོམ་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་ཡོན་པོ་དང་དྲང་པོའི་ལུས་པོ་ལ་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ་བསྒྲུབ་བྱ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་ཅིག་སྟན་འཇམ་པོ་ལ་འདུག་ནས་བསྒོམ་པ་སྟེ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་སྟན་དང་སྟན་མེད་པ་ལ་གནས་ཀྱང་འདྲ་བ་སྟེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་གདན་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་ཅིག་མིག་བཙུམས་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས་པ་སྟེ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་ནི་མིག་བཙུམས་པ་དང་ཕྱེ་བ་ཡིན་ན་ཡང་འདྲ་བ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པས་དེ་དག་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་མཉམ་པར་མ་གཞག་ཀྱང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་གནས་སྐབས་གཉིས་པོ་ལ་ཡང་འོད་གསལ་བ་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་འདི་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

This is because they depend upon luminosity. Therefore, the nature of primordial wisdom is the primordial wisdom of the absence of primordial wisdom; its nature is free from the delusions of superimposition and so forth, which are explained individually in terms of similar and dissimilar categories. By this, the entry into the correct view is shown. "The lion among men" refers to this very person, the supreme among sublime beings; this is the literal meaning. In order to explain the purity of conduct, it is said: "Though his body is crooked, it is straight. Though he dwells without a seat, he is seated. Though his eyes are closed, his vision is wide. Though he is not in meditative equipoise, he is in equipoise." Some who have entered meditative concentration meditate with the body held straight; this yogi is the same whether his body is crooked or straight, because the goal to be accomplished is achieved. Some meditate while sitting on a soft cushion; this yogi is the same whether he dwells on a seat or without a seat, because he dwells on the seat of suchness. Some enter meditative concentration with their eyes closed; this yogi is the same whether his eyes are closed or open, because having attained suchness, those [actions] are unnecessary. For that very reason, even when this yogi is not in meditative equipoise, he is indeed in equipoise, because in both states he has not abandoned luminosity. This is the literal meaning. Furthermore, to explain this very point:

དེ་ནི་ཚིག་དང་ལྡན་ཡང་བརྗོད་བྲལ་ཡིན། ། དེ་ནི་གཟུགས་དང་ལྡན་ཡང་གཟུགས་བྲལ་ཡིན། ། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་དགོན་ཡང་གཞན་བྲན་འགྱུར། ། གང་ཞིག་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཉེས་ཀུན་ཟད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་ནི་བཞི་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། རྒྱུ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་ཀུན་ཟད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་བག་ལ་ཉལ་མ་ལུས་པ་གང་ལ་ཟད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ནི་ངག་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཡང་བརྗོད་བྲལ་ནི་ངག་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ནི་ལུས་ཅན་ཡིན་ན་ཡང་། གཟུགས་བྲལ་བ་ནི་ལུས་པོ་མེད་པ་སྟེ་དེ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་མགོན་ནི། སངས་རྒྱས་ཡིན་ཡང་གཞན་བྲན་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་གཞན་རྣམས་ཀྱི་བྲན་དུ་གྱུར་པ་ནི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབངས་དང་འདྲ་བ་སྟེ། དམིགས་པ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་དམིགས་པ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས་སྤྱོད་ན་དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་བསྟན་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མན་ངག་ཐོབ་པའི་སློབ་མ་ཡིས། ། དེ་ནས་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་གཉིས་བསླབ། ། རིལ་པོར་འཛིན་པའི་རིམ་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་རྗེས་སུ་གཞིག་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

"Though possessing words, he is beyond expression; though possessing form, he is formless; though the protector of the world, he becomes a servant to others. Whoever realizes suchness, all faults are exhausted." Thus it is said. Such a yogi who realizes suchness is explained as having attained the fourth [empowerment]. For this very reason, the exhaustion of all faults refers to that in which the natural latent tendencies are exhausted without exception. Furthermore, "possessing words" means that he utters speech, yet "beyond expression" is because speech is not perceived. Likewise, "possessing form" means he has a body, yet "formless" is because the body is not perceived. Similarly, "protector of the world" means that although he is a Buddha, "he becomes a servant to others" means that by the power of previous aspirations, he becomes a servant to others for the sake of training them, acting like a subject; this is because he engages in mental attention to benefit beings through the application of non-referentiality. Thus, if one acts with the application of non-referentiality regarding the conduct of body, speech, and mind, that is the realization of suchness; it is not otherwise. This is the literal meaning. Having taught the stage of the mudrā, in order to explain the stage of meditative concentration, it is said: "Then the disciple who has received the pith instructions should train in the two types of yoga: the stage of total apprehension and likewise the stage of subsequent dissolution." Thus it is said.

སྔར་བཤད་པའི་མན་ངག་ཐོབ་ནས་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སློབ་མས་རྣལ་འབྱོར་གཉིས་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རིལ་པོར་འཛིན་པ་དང་རྗེས་སུ་གཞིག་པའོ། ། དེ་ནི་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མགོ་བོ་ནས་ནི་རྐང་པའི་བར། ། ཇི་སྲིད་སྙིང་གར་ཕྱིན་པའི་བར། ། རྣལ་འབྱོར་ཡང་དག་མཐའ་ལ་འཇུག། རིལ་པོར་འཛིན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རིལ་པོར་འཛིན་པ་འདི་ཡིན་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་གིས་མགོ་བོ་ནས་རྐང་པའི་བར་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་སྙིང་གའི་བར་དུ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེའི་མན་ངག་འདི་ཡིན་ཏེ་རྩིབས་བརྒྱད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་དབྱངས་ཀྱི་དང་པོ་བསྒོམས་ཤིང་དེའི་འོད་ཟེར་གྱིས་རྐང་པ་ནས་མགོ་བོའི་བར་དུ་བསྲེགས་པ་དང་། སླར་ཡང་ལྡོག་པ་ཇི་སྲིད་སྙིང་གའི་བར་དུ་མི་སྣང་བར་བྱས་ཏེ། རང་གི་རྒྱུད་མི་དམིགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རིལ་པོར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་གོ། ། རྗེས་སུ་གཞིག་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྒྱུ་བ་དང་ནི་མི་རྒྱུ་བ། ། དང་པོ་འོད་གསལ་བར་བྱས་ཏེ། ། ཕྱི་ནས་དེ་བཞིན་བདག་ཉིད་བྱེད། ། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་རིམ་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་དབྱངས་དང་པོ་ལས་འབྱུང་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས་འཁོར་ལོས་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་ལ་མི་སྣང་བར་བྱས་ཤིང་དེའི་རྗེས་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱང་མི་སྣང་བར་བྱས་ཏེ་རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ནི་མཐར་ཐུག་གོ། །

Having received the previously explained pith instructions, the disciple should train in the two yogas in order to stabilize them. These yogas are the two types of meditative concentration: total apprehension and subsequent dissolution. This is the brief presentation, which is literal. To explain in detail, it is said: "From the head down to the feet, Until reaching the heart, The yogi enters the reality-limit; This is explained as 'total apprehension.'" This is the total apprehension: the characteristic of the meditative concentration by which one enters the reality-limit from the head to the feet, and from there further to the heart. The pith instruction for this is as follows: one meditates on the first vowel upon the eight-spoked wheel of the dharmadhātu. Its light rays incinerate [the body] from the feet to the head, and then, reversing, they cause [everything] to become non-apparent up to the heart. Thus, by the nature of the non-apprehension of one's own continuum, the meditative concentration of total apprehension is perfected. To explain subsequent dissolution, it is said: "First, the moving and the non-moving Are made into clear light; Afterwards, one likewise makes oneself so. This is the sequence of subsequent dissolution." This teaches the meditative concentration of subsequent dissolution: by the light rays arising from the first vowel as previously explained, the wheel makes the moving and the non-moving—the three realms—non-apparent, and subsequently, one makes oneself non-apparent as well. This is the perfection.

རིལ་པོར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དཔེ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབུགས་ཀྱི་རླུང་ནི་མེ་ལོང་ལ། ། ཇི་ལྟར་ཀུན་དུ་ཐིམ་འགྱུར་བ། ། དེ་བཞིན་རྣལ་འབྱོར་ཡང་དག་མཐར། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་འཇུག་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་གི་མཐིལ་ལ་འཇུག་པའི་ཁའི་རླངས་པ་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཏེ། གལ་དུ་ཐལ་ལོ་ཞེས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཆོས་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་དེ་གང་དུ་ཐལ་ལོ་ཞེས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། འདིར་ནི་ཀུན་དུ་སྒྲས་མ་བཤད་པ་ཡང་ཀུན་ལས་བསྡུ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་དཔེ་ཡང་མཚོན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་དྲི་མ་མེད་པའི་སྟོན་ཀའི་མཚོའམ། ཆུ་བོའི་ཆུ་ལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་གྱུར་པའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུ་ལ་གནས་པའི་འོད་གསལ་བ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་མཐར་ཐུག་ཁོ་ནའོ། ། སླར་ཡང་སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགྲོ་དང་འདུག་དང་ཉལ་དང་ཟ། ། མིག་བཙུམས་འབྱེད་དང་དགོད་པ་ན། ། བསམ་གཏན་སྦྱོར་བ་འདི་ཡིས་ནི། ། དེ་ཉིད་རིག་པ་རྟག་ཏུ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ། དེ་ཉིད་རིག་པ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གོ་འཕང་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་ལ་འོད་གསལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་གནས་པར་བྱ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། འོད་གསལ་བ་ལ་ཞུགས་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

In order to explain the analogy for the meditative absorption of "total apprehension," it is said: "Just as the breath of the wind dissolves completely into a mirror, So too does the yogi repeatedly enter the ultimate reality." This means that just as the vapor from the mouth that enters the surface of a mirror dissolves away, and one does not perceive it as having "vanished," in the same way, the yogi should repeatedly enter the nature of phenomena (dharmatā). One does not perceive where that collection of intrinsic natures has vanished; this is the ultimate meaning. Here, the word "completely" (kun tu) also includes what is not explicitly stated, and it should also be illustrated by the analogy of "subsequent dissolution." In that regard, just as the maṇḍala of the moon reflected in a stainless autumn lake or in river water is inexpressible in terms of being either identical to or different from the moon itself, so too should the luminosity (prabhāsvara) abiding in the continua of oneself and others be understood as inexpressible; this is the ultimate alone. Furthermore, in order to explain the purity of conduct during daily activities, it is said: "While walking, sitting, sleeping, or eating, While closing or opening the eyes, or when laughing, Through this application of meditative concentration, The knower of reality remains constantly." This means that the yogi who abides in the state of the emptiness of all things should remain in the meditative absorption of luminosity during activities such as walking and so forth; this is the literal meaning. In order to explain how one acts for the benefit of sentient beings by having entered luminosity, it is said:

གཟུགས་བཅས་འོད་ཟེར་དེ་ཉིད་དང་། ། རྣམ་ཤེས་རླུང་དང་ལྡན་པ་ཡིས། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་གྱིས་ཀྱང་། ། སེམས་ཅན་དོན་དུའང་ལན་འགའ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འོད་གསལ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གལ་ཏེ་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་དབང་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་ན། དེའི་ཚེ་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞི་པ་དང་། འདི་ལ་ཇི་ལྟར་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ། གཅིག་ནི་རིམ་པ་གསུམ་པ་རྗོད་པར་བྱེད་པའོ། ། གཉིས་པ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ། དེ་ཡང་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བ་འདིར་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། ཐ་མ་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཞེས་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བདག་དང་བདག་ནི་བདག་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའོ། ། དེ་དག་ཐ་མི་དད་པར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་སྟེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། འོ་ན་དེ་ལ་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། ། རླུང་འགག་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་སྟེ་མཐར་ཐུག་པའོ། ། ལྡང་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། ཇི་ལྟར་དང་བའི་ཆུ་རླུང་ལས། ། ཉ་དག་མྱུར་བར་ལྡང་བ་ལྟར། ། དེ་བཞིན་ཐམས་ཅད་སྟོང་གསལ་ལས། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་འབྱུང་བར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྟོན་ཀའི་དུས་ཀྱི་གཙང་པོའི་ཆུའི་ནང་ནས།

"By means of that very light with form, and consciousness joined with wind, through the stage of self-consecration as well, one may occasionally act for the benefit of sentient beings." Thus it is said. If a yogi who has entered the clear light should act for the benefit of sentient beings through the power of previous aspirations, at that time it is to be done by means of the stage of self-consecration. Now, one might ask: "Since the illusion-like samādhi is the third stage, how can it be manifested here as the fourth suchness?" It is replied: There are two types of the stage of self-consecration. One expresses the third stage, and the second expresses the stage of union. Furthermore, because this will be explained below, there is no contradiction in manifesting it here. If one asks, "How is the last one 'self-consecration'?" it is replied: "Self" and "self" refers to the conventional and the ultimate. The realization of these two as inseparable is self-consecration; this is taught to be the stage of union. If one then asks, "How is there the application of wind and consciousness in that?" it is replied: It is the ultimate application of the cessation of wind and the absence of consciousness. To explain the arising, it is said: "Just as fish quickly leap from clear water and wind, So too, from the luminosity of all-emptiness, The net of magical illusion is said to emerge." Thus it is said. Just as from within the water of a river during the autumn season...

ཉ་གློ་བུར་དུ་འཕར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུའི་ཚོགས་དང་བྲལ་བའི་འོད་གསལ་བས། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཚོགས་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་རྫ་མཁན་གྱི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། རིགས་ལྔའི་སངས་རྒྱས་ལ་ལྟོས་པའི། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོར་བརྟག་པ་མེད། ། འོད་ཟེར་ལྔ་ནི་འབྱུང་བ་དག། ནམ་མཁའི་འཇའ་ཚོན་དག་དང་མཚུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་འོད་གསལ་བ་ལས་སྐུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་མུ་དྲ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ལ་མུ་དྲ་དགའ་བ་རཱ་ནི་སྟེར་བ་སྟེ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། ། འོ་ན་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་དང་བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དག་ལས་ཁྱད་པར་གང་ཡང་ཡོད་ཅེ་ན། བརྟག་པ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་འོད་གསལ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་མ་གཉིས་ནི་རྟོག་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། སྒྱུ་མའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཟིལ་གྱིས་མནན་པའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་མོས་པའི་དབང་གིས་རིགས་ལྔའི་སངས་རྒྱས་ལ་ལྟོས་པ་ནི་དེ་ལ་རག་ལུས་པའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དྲུག་གི་གཟུགས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། འོད་ཟེར་ལྔ་ནི་འབྱུང་བ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། འོད་ཟེར་ལྔ་རེ་རེ་འབྱུང་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །

Just as a fish suddenly leaps, so too, because the luminosity—which is the nature of all afflictions and purifications and is free from the collection of the one hundred and sixty natures—is the māyājāla (Net of Illusion), the assembly of universal monarchs together with their retinues arises like a potter’s wheel through the power of previous aspirations; this is the ultimate meaning. In order to explain the benefit of sentient beings according to the divisions of the families, it is said: "Without conceptualization, in dependence upon the Buddhas of the five families, The five rays of light arise, Similar to a rainbow in the sky." This means that for the sake of acting for the benefit of sentient beings, that which arises as a body from luminosity is the mahāmudrā (Great Seal). It is called mahāmudrā because it is the mudrā (seal) that bestows rati (joy) upon the great mass of sentient beings. If one asks, "What is the difference between this and the stages of generation or the self-consecration?" it is because "without conceptualization" means it is the natural outflow of luminosity. The other two are overwhelmed by conceptual yoga and the conceptualization of illusion. How so? In dependence upon the Buddhas of the five families according to the inclinations of sentient beings, it is reliant upon them. Why? Because the saṃbhogakāya (Enjoyment Body) of the Buddha arises in the form of the six universal monarchs. Furthermore, as for "the five rays of light arise," this refers to that in which each of the five rays of light arises.

ཡང་ན་འོད་ཟེར་ལྔ་ནི་རིམ་པ་ལས་འབྱུང་བའམ། གོ་བཟློག་པ་ལས་འབྱུང་བའི་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལས་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། ། ནམ་མཁའི་འཇའ་ཚོན་དག་དང་མཚུངས། ། ཞེས་པ་ནི་དཔེར་བསྟན་པ་སྟེ། མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕྱག་རྒྱ་འཆིང་བར་བྱེད་པའམ། ། གལ་ཏེ་གསང་སྔགས་བཟླས་པའམ། ། གང་གཞན་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ན། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གཞི་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཕྱག་རྒྱ་བཅིངས་པ་དང་། སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་གཞན་གྱི་དོན་དུ་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གཞི་ནི་འོད་གསལ་བ་ལ་གནས་ཏེ། བྱེད་ན་དེའི་ཚེ། དེ་ལ་དེ་དག་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་རྒྱལ་པོ་ཆེ། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྐུལ་བར་བྱ། ། དེ་ཉིད་གསང་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། རྒྱལ་པོ་རྟག་པ་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཟ་ཞིང་ཀུན་ལ་ལྟ། ། ཀུན་ལ་ཕྱག་བྱེད་ཀུན་དུ་འགྲོ། ། ཐམས་ཅད་བྱེད་པའང་མཚན་མ་ཀུན། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དག་པ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཟ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ལ་ལྟ་བ་ནི་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་རང་བཞིན་གཅིག་ཏུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་ལ་ཕྱག་བྱེད་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་འདྲ་བར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་སྒོ་ནས་སམ། །

Alternatively, the five rays of light arise either in sequence or in reverse order; whatever arises from the mirage-like signs and so forth is likewise. "It is like a rainbow in the sky" is the illustrative example, which is the ultimate meaning. In order to explain that very benefit for sentient beings, it is said: "When binding mudrās, or when reciting mantras, or when performing any other [activity], one abides in the ground of universal emptiness." This means that whatever is performed for the sake of others—such as binding mudrās or reciting mantras—all of it abides in the ground of emptiness, which is the clear light. If one acts in that way, then those [activities] become completely pure; otherwise, they do not. As it is said: "The great king Vajrasattva should be invoked again and again. He is the king of all secret mantras, the supreme and eternal." This is the literal meaning. To explain the purity of activities in all circumstances, it is said: "Eating everything, looking at everything, prostrating to everything, and going everywhere—even performing all [actions], all signs will be accomplished as universal emptiness." This means that because purity and so forth are not established by valid cognition, one "eats everything." Likewise, "looking at everything" is because one sees the three types of forms as having a single nature. "Prostrating to everything" is because one sees all sentient beings as being equal to the Tathāgatas. "Going everywhere" is by way of the nirmāṇakāya, or...

གཟུགས་ཡོངས་སུ་གྱུར་ནས་ལྷའི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བའམ་མི་འགལ་བའི་སྤྱོད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཚན་མ་ཀུན་ནི་མགོ་བོ་འབྲེག་པའམ། རལ་པ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་གང་ཡང་རུང་བ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་གཟུང་བའི་ཕྱིར། ། སློབ་མའི་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་དོན་དམ་ཞེས་བྱ་བ། ། སྐལ་བཟང་སློབ་མ་བཟང་པོས་མན་ངག་ཐོབ། ། ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་མེ་ཏོག་འཛིན་པ་ཡིས། ། སློབ་མ་ལས་ནི་སླར་ཡང་བླང་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་རིམ་པས་མན་ངག་བཞི་པོ་ཐོབ་པའི་སློབ་མས་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་གཟུང་བའི་ཕྱིར། མེ་ཏོག་གིས་བཀང་བའི་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་བླ་མ་ལ་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་བླང་བྱའོ། ། སློབ་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ། སྐལ་བཟང་ནི་རྒྱ་ཆེ་དང་། ཟབ་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའོ། ། བཟང་པོ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་ཀུན་དང་རྣམ་བྲལ་ཞིང་། ། ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ། གཟུང་དང་འཛིན་པ་རྣམ་སྤངས་པ། ། ཆོས་བདག་མེད་དང་མཉམ་པ་ཉིད། ། རང་སེམས་གཟོད་ནས་མ་སྐྱེས་པ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་ཡིན་ནོ། །

It is because form is completely transformed for the sake of enjoying [the state of] a son of the gods and so forth. "Performing all" is because one acts for the benefit of sentient beings through conduct that is either in accordance with or contrary to the world. "All signs" is because one assumes any appropriate sign, such as shaving the head or wearing matted locks. A yogi of such a kind will achieve accomplishment; this is the literal meaning. In order to grasp the ultimate bodhicitta, the duties of the disciple shall be explained: "The ultimate bodhicitta is called 'ultimate'; The fortunate and excellent disciple receives the pith instructions. With palms joined and holding flowers, The disciple should receive it once again from the guru." Thus it is said. A disciple who has received the four pith instructions according to the previously explained sequence, in order to grasp the ultimate bodhicitta, should join palms filled with flowers and receive that very [instruction] once again from the guru. What kind of disciple? "Fortunate" means possessing a mind that is vast and profound. "Excellent" means possessing qualities such as faith and so forth; this is the literal meaning. To explain that very [point], it is said: "Completely free from all entities, The aggregates, elements, and sense bases, Abandoning subject and object, The selflessness of phenomena and equality, One's own mind, primordially unborn, The very essence of emptiness." These are the verses that teach the ultimate bodhicitta.

བླ་མས་བརྗོད་དུ་བཅུག་པའི་སློབ་མས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འདི་ལྟ་བུ་བདག་གིས་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་དངོས་པོ་ཀུན་ནི་བདག་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དང་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ནི་བདག་ལ་སོགས་པ་ཚད་མས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཕུང་པོ་བདག་མིན་དེ་རྣམས་དེར། ། དེ་ཡང་དེ་ལ་ཡོད་པ་མིན། ། མེ་དང་བུད་ཤིང་ལྟར་འདྲེས་མིན། ། དེས་ན་བདག་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོད། ། བདག་ཅེས་དངོས་པོ་ཡོད་མིན་ཏེ། ། བྱེད་པ་པོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་སྨྲས། ། ཆོས་ཅན་ཡོད་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། ། བསམ་པ་འཇིག་རྟེན་རབ་ཏུ་འཇུག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པའི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སྤངས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཁྱབ་པ་མི་དམིགས་པས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་འདི་ཡང་དྲང་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། ངེས་པའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གཟུགས་སོགས་སྐྱེ་མཆེད་ཡོད་པ་ནི། ། དེ་ཡིས་གདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་ལ། ། རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་བཞིན། ། དགོས་པའི་དབང་གིས་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། ། གཟུང་དང་འཛིན་པ་རྣམ་སྤངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཕྱིའི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རམ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་ཕྱིའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་སྟེ། ། དཔེར་ན་རྨི་ལམ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བས་ན་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།

The disciple, having been prompted by the guru, says: "I shall uphold this bodhicitta in this way." In this context, "all things" refers to the self and so forth; they are "devoid of such" because the self and so forth are not established by valid cognition. As it is said: "The aggregates are not the self, nor does the self exist in them, Nor do they exist in the self; they are not mixed like fire and fuel. Therefore, how could a self exist? Since there is no entity called 'self,' How can one speak of a 'creator'? If a subject existed, then the conceptualization of phenomena Would thoroughly engage the world." Thus it is taught. Likewise, the aggregates, elements, and sense bases asserted by our own schools are abandoned, because they are not established, as their pervasion is not observed. These teachings on the aggregates and so forth are of provisional meaning; they are not of definitive meaning. As it is said: "The existence of the sense bases, such as form, Was taught for the sake of those to be trained, Just like the case of spontaneously born beings, Out of necessity." And so forth. Regarding the phrase "completely free from subject and object": all things do not exist as external forms, because they are devoid of being either one or many, or because they are dependently originated. Therefore, it is consciousness alone that, through the power of habitual tendencies, appears in various forms as external objects, just as in a dream. Consequently, the nature of both the apprehended and the apprehender is consciousness alone.

རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའོ། ། རྣམ་པ་རྣམས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མེད་པས་གཟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཛིན་པ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་མེད་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཡང་མི་གནས་པས་དེ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རང་གི་གྲུབ་མཐའ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆོས་བདག་མེད་དང་མཉམ་པ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ནི་གཉིས་ཀ་བདག་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཡིས་མཉམ་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་རྒྱུ་དེ་ཡིས་རང་གི་སེམས་ཐོག་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པའི་སེམས་ནི་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་དུ། བསྒོམ་པ་བསྒོམ་བྱ་བསྒོམ་པའོ། ། སྤངས་ཏེ་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཉིད། ། འདི་དག་རྟོག་པ་ཉིད་ཙམ་དུ། ། གང་གིས་ཤེས་ཏེ་གྲོལ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་དོན་ཏེ་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནས་བླ་མའི་ཞབས་ལ་མེ་ཏོག་གི་སྙིམ་པ་ཕུལ་ཏེ། ཡོན་དབུལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡོན། ། བླ་མ་ལ་ནི་དབུལ་བྱ་སྟེ། ། རིན་ཆེན་ཁྱིམ་དང་གླང་པོ་རྟ། ། ཡུལ་དང་མལ་སྟན་རྣམས་དང་ནི། ། བྲན་དང་བྲན་མོ་ཆུང་མ་སྡུག། བུ་མོ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་འོང་དང་། ། གང་གིས་བདག་ཀྱང་དབུལ་བྱ་ན། ། ལྷག་མ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཅི་དགོས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

This is the tenet of those who propound consciousness with aspects. Since the aspects do not exist as previously described, there is no apprehended object, and therefore no apprehending subject; thus, the position of aspectlessness is also illogical. Why is that? Because the past and future do not exist, and even the present moment does not remain, and therefore that too does not exist. In order to explain his own tenet, it is said: "The selflessness of phenomena and equality." The selflessness of all phenomena is the selflessness of both [subject and object]; the equality that results from that is the fact that one's own mind is primordially unborn, because it arises dependently. For this very reason, it is said: "The essence of emptiness." This teaches that the mind is not something that is empty of superimpositions and the like. As it is said: "Having abandoned the meditator, the object of meditation, and the act of meditating, one sees the truth itself. Whoever knows these to be mere conceptualization will be liberated." This is the meaning of natural luminosity; it is the ultimate meaning. Then, having offered a handful of flowers at the feet of the guru, in order to present the fee, it is said: "Then, one should offer a suitable fee to the guru: jewels, a house, elephants, and horses; lands, bedding, and so forth; male and female servants, a beloved wife, and a very charming daughter. If one should offer even oneself, what need is there to mention the rest?" Thus it is said.

ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱིན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་བླ་མ་ལ་དབུལ་བར་བྱ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སློབ་དཔོན་ལ་ནི་དྲིན་ཐོབ་དྲི་མེད་བརྟན་པའི་བློ་ལྡན་དངོས་ཀུན་བདག། གསལ་དག་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་མཆོག་ཞིའི་རང་བཞིན་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་འདས་པའི་ཁམས། ། གཉིས་མེད་རྟོག་བྲལ་རྟག་ཏུ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པས་བསྒོམ་བྱ། ། བསོད་ནམས་བསོད་ནམས་མིན་གྲོལ་རང་ཉིད་འདིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སློབ་དཔོན་ལས་དྲིན་ཐོབ་པ་ནི་བླ་མ་ལས་མན་ངག་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དྲི་མེད་བརྟན་པའི་བློ་ལྡན་ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་དང་ཆོས་འཛིན་པའི་བློ་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ། དངོས་ཀུན་བདག་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། འོད་གསལ་བ་རྟོགས་པས་ཁམས་གསུམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་ལྟ་བུའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམས་ན། དེའི་ཚེ་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གསལ་བ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། དག་པ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་དང་། མཆོག་ཞིའི་རང་བཞིན་ནི་བྱ་བ་ནན་ཏན་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་དང་།

With two verses, one should offer to the guru the qualities of generosity, great generosity, and the nature of supreme generosity; this is the literal meaning. In order to explain the summary: "Having obtained grace from the master, the yogi with stainless and stable intellect, the self of all things, clear, pure, and extremely subtle, the nature of supreme peace, the buddha-dhātu of nirvāṇa, non-dual, free from conceptualization, and the nature of constant bliss—this suchness is to be meditated upon by the yogi. Through merit and non-merit, liberated, one becomes here the Blessed Vajrasattva." Thus it is said. The connection of the words is: the yogi who has obtained grace from the master—that is, who has received the pith instructions from the guru—becomes the Blessed Vajrasattva himself. If one asks what that is like: "With stainless and stable intellect" means possessing an extremely clear intellect that upholds the Dharma. Likewise, because of knowing the nature of all things, that yogi is the "self of all things," because by realizing the clear light, they know the suchness of the three realms. If a yogi meditates on suchness in this way, then at that time they know the nature of all things, and not otherwise. If one asks what that suchness is like: "Clear" is the nature of the mirror-like wisdom; "pure" is the nature of the wisdom of equality; "extremely subtle" is the nature of the wisdom of individual discernment; and "the nature of supreme peace" is the nature of the all-accomplishing wisdom.

སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཁམས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་མེད་ནི་སྣང་བ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོག་བྲལ་ནི་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཇི་ལྟ་བུས་བསྒོམ་པར་བྱ་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་བསོད་ནམས་མིན་གྲོལ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་འཁོར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། བཅིངས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དོན་དམ་རྣམ་པར་རྟོག་ལ་ཡང་། ། མཁས་པས་ཞེན་པར་མི་བྱའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་བྱས་པ་རྣམས། ། སྟོང་ཉིད་མཐའ་རུ་སྟོན་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་བསྲེགས་ན་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། རས་བལ་བསྲེགས་ན་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་འོད་གསལ་བའི་མེས། ། དམན་པ་དང་འབྲིང་དང་རབ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་བསྲེགས་ན། དེའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་རྣམས་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། མྱ་ངན་འདས་མེ་འཇིག་པ་ཆེ། ། ཐལ་བ་ཡང་ནི་ལུས་པ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསང་བ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་གསུངས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པས་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པའི་ཕྱིར་རམ།

The buddha-nature of nirvāṇa is the nature of the utterly pure dharmadhātu. Likewise, it is non-dual because there is no appearance of duality, and it is free from conceptualization because there is nothing to be attained. It is the essence of luminosity, the nature of perpetual bliss. If one asks, "By what kind of yogi should this be meditated upon?" it is said: "Liberated from merit and non-merit." This means being free from the conceptualizations of purification and total affliction. Why is this? Because, just like total affliction, purification is also merely saṃsāra, as it is of the nature of bondage. As it is said: "The wise should not cling even to conceptualizations of the ultimate," and: "All views that have been formulated are shown to be the limit of emptiness." For example, when wood is burned it becomes ash, and when cotton is burned it becomes ash. Likewise, when the fire of luminosity burns the natures of the inferior, the middling, and the superior—the afflicted, the purified, and the neutral—they are transformed into that very nature, such that no distinction between them remains. As it is said in the Guhyasiddhi: "The great fire of nirvāṇa leaves not even ash behind." If one asks, "What is that yogi like?" the term "Bhagavān" (Blessed One) is used because, through the stages of meditative absorption, all natures are overcome.

ཆོས་འབྱུང་གི་ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བས་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་ཏེ། ཆོས་འབྱུང་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡང་ཕྱིའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྔར་རྣམ་པར་དཔྱད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི། བརྟན་དང་སྙིང་པོ་ཁོང་སྟོང་མེད། ། མི་གཅོད་མི་ཕྱེད་མཚན་ཉིད་ཅན། ། སྲེག་བྱེད་འཇིག་པ་མེད་པ་གང་། ། སྟོང་ཉིད་དེ་ནི་རྡོ་རྗེར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་དཔལ་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལས་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སེམས་ནི་བསམ་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པས་འོད་གསལ་བར་བཞུགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ངག་གི་དོན་ཏེ། དེ་ནི་སྦས་པ་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། རིམ་པ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པ། རིམ་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་སྟེ་བཞི་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་རྩོམ་པ་ལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་ཕྱག་འཚལ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མགོན་པོ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བདག་ཉིད། ། གཉིས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་སྤངས་ལ། ། ཕྱག་འཚལ་ནས་ནི་ཟུང་འཇུག་པའི། ། རིམ་པ་ཐ་མ་བྲི་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཐར་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཙལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། མགོན་པོ་ནི་དྲུག་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་བྲི་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། ཇི་ལྟར་བྲི་བར་བྱ་ཞེ་ན། དབུ་མའི་ལམ་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པའོ། ། རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཐ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལས་རིམ་པ་གཞན་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། མི་སློབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ།

Because one relies upon the stage of the mudrā through the application of the dharmodaya mudrā, the Blessed One is so called. It was previously analyzed that the manifest enlightenment of the dharmodaya is also the external manifest enlightenment. Regarding Vajrasattva, it is stated in the glorious Vajraśekhara: "Stable, essential, and without hollow interior, Characterized by being uncuttable and indivisible, That which is burning and indestructible— That emptiness is explained as the vajra." The meaning of the words is that one who possesses the mind (citta) directed toward such a vajra is Vajrasattva; by attaining the suchness of emptiness, one comes to abide in the clear light. This is the ultimate of the hidden essential meaning. From the Commentary on the Five Stages, titled Clarifying the Meaning of the Stages, this is the fourth stage, the stage of manifest enlightenment. Now, in order to explain the homage to the Great Vajradhara at the commencement of the stage of union (yuganaddha), it is said: "Having prostrated to the Protector, The nature of cause and fruit, Who has completely abandoned all duality, I shall write the final stage of union." The connection of the words is: for the sake of those seeking liberation, one should write the stage of union after prostrating to the Protector, who is the sixth [Buddha]. How should it be written? Without abandoning the Middle Way. What is the nature of the stage? "Final" indicates that there is no other stage beyond this, because it is the state of no-more-learning (aśaikṣa). As it is said:

ཟུང་འཇུག་ཏིང་འཛིན་ལ་གནས་པས། ། སླར་ཡང་གང་ལ་ཡང་མི་སློབ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། མགོན་པོ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་རྒྱུ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་རིམ་པ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་ནི་རིམ་པ་ལྔ་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་བདག་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་རིམ་པ་བཞི་པོ་ལ་ཡང་མ་ནིང་གི་བཟླས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་དང་། སྒྱུ་མའི་སྐུ་དང་། རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་བ་རྣམས་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་བདེན་པ་གཉིས་དང་། ཐ་མི་དད་པའི་འབྲས་བུས་མ་ཁྱབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན། གཉིས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་སྤངས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཆོས་དང་བྲལ་བ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་མང་པོས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཁོར་བ་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། རྟོག་པ་གཉིས་པོ་སྤངས་པས་ན། ། གང་དུ་དངོས་པོ་གཅིག་གྱུར་པ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་ཅེས་དེ་ལ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དབྱེ་བས་ཟུང་འཇུག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། ། དེ་ལ་རྒྱུ་ཡང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་མང་པོར་སྔར་བཤད་དོ། ། གཞན་གྱི་སྡེ་པའི་དགོངས་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་ནི་གྲངས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྒྱུ་དང་།

"Abiding in the samādhi of union, one no longer trains in anything whatsoever," so it is said. If one asks, "What is the Protector like?" it is said, "The nature of cause and result." Here, "cause" refers to the four stages, such as vajra recitation and so forth, and "result" refers to the fifth stage. That which possesses the nature of these is "of that nature." In this context, the meaning is that within the four stages of vajra recitation and so forth, the neuter recitation, the luminosity of the mind, the illusory body, and the natural luminosity are inseparable from that. Why is this? Because there is not the slightest thing that is not pervaded by the result of the inseparability of the two truths; since it abides in that way, it pervades both the afflicted and the purified. Therefore, it is said: "Having completely abandoned all duality." This means being free from the mutually contradictory phenomena to be explained below, such as existence and non-existence; it is the ultimate, possessing the literal essence. In order to explain that very point in many ways, it is said: "When the two conceptualizations of saṃsāra and nirvāṇa are abandoned, That in which all things become one Is explained as 'union'." Thus it is said. Through the distinction of cause and result, union is of two types. Regarding that, the cause has been previously explained in many ways through the distinctions of the Śrāvakas and so forth. Furthermore, according to the intention of other schools, the distinction between cause and result is the Sāṃkhya's "reality of nature" as the cause, and...

དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་ནི་འབྲས་བུའོ། ། དེ་ལ་སྐྱེས་བུའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐ་མི་དད་པར་སྣང་བ་འཁོར་བ་དང་ཐ་དད་པར་སྣང་བ་ཐར་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཚངས་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འཁོར་བ་དང་། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཚངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐར་པར་འདོད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ཀའི་རྟོག་པ་གང་དུ་མེད་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཅེས་བཤད་དོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟེ། བུ་རམ་གྱི་མངར་བ་དང་། མེའི་ཚ་བའི་རེག་པ་ལྟ་བུའོ། ། འདི་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐ་མི་དད་པའོ། ། དེ་ནི་སྤྱིའི་དོན་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། ཉན་ཐོས་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་ཉོན་མོངས་དང་རྣམ་པར་བྱང་། ། དོན་དམ་ཉིད་དུ་ཤེས་ནས་ནི། ། གང་གི་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཞེས་པ། ། དེ་ཡིས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་དོན་དམ་པ་ཉིད་དུ་གང་གིས་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པ་དེ་ཡིས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་སྤྱད་ན། དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་མི་དམིགས་སོ། ། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ལྟོས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཐུང་བ་དང་རིང་བ་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པ་སྟེ།

The twenty-three suchnesses are the result. In that regard, the suchness of the person is saṃsāra, which appears as inseparable, and liberation, which appears as distinct. Likewise, the proponents of Brahmā assert that the aspect of activity is saṃsāra, and the certainty that "all these are Brahmā" is liberation. Similarly, the Śivaists and other non-Buddhists should also understand saṃsāra and nirvāṇa; that in which the conceptualization of both saṃsāra and nirvāṇa is absent is explained as "union." Why is that? Because the two natures of the conventional and the ultimate are non-dual, like the sweetness of molasses and the hot touch of fire. This is also the reasoning of the nature of phenomena (dharmatā), in that saṃsāra and nirvāṇa are inseparable. That is the ultimate of the essential general meaning. To explain the position of the Śrāvakas, it is said: "Having known that the afflicted and the purified Are one in the ultimate itself, Whoever [knows] them as a single [entity] By that, they know the union." The intention is that the afflictions are attachment and so forth, and the purified are the uncontaminated path and so forth. Whoever knows these as one in the ultimate itself knows the stage of union. Why is that? If one analyzes the afflictions, the sense faculties and so forth are not perceived. Furthermore, the purified depends upon the side of the afflictions; therefore, they are established in relation to one another like "short" and "long."

སྤྱིའི་དོན་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོར་རྣམ་བཅས་ཀུན་རྟོག་དང་། ། དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོག་པ་དག། རྣལ་འབྱོར་པས་ནི་གཅིག་བྱ་སྤྱོད། ། དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཤེས་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་དང་གང་སྣང་བ་དེ་དང་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། སྣང་བ་ལས་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལུས་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་འདི་དག་དེའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་གཟུགས་སུ་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་སོ་སོར་སྣང་བ་ནི་རྨི་ལམ་བཞིན་དུ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། རྣམ་པ་རྣམས་རྫུན་ཡིན་པས་དེ་རྣམས་སོ་སོར་སྣང་བ་ཡང་རྒྱུ་མེད་པས། དག་པའི་ཤེལ་དང་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་རིག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། དེ་དག་གཅིག་ཏུ་བྱས་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་གི་སྤྱོད་པ་དེ་ཡིས་ཟུང་འཇུག་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ཀ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ལྡོག་པར་བྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། ། དེ་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པས་ཐོག་མ་མེད་པའི་ལྟ་བའི་སྤྱོད་པ་འདི་དག་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་གོ། ། ཉན་ཐོས་པ་དང་། མདོ་སྡེ་དབུ་མ་པ་དག་གི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཟུང་བ་དང་ནི་འཛིན་པ་ཞེས། ། རྣམ་གཉིས་བློ་ནི་ཡོད་མིན་གྱི། ། གང་དུ་མི་ཕྱེད་བློ་ཡོད་པ། ། དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཅེས་བྱར་བཤད། །

This is the ultimate, the essence of the general meaning. In order to explain the position of the Yogācāra, it is said: "The yogi should unify the conceptualization of things as having aspects and the conceptualization of things as being without [aspects]. This is the knowledge of union." Whatever appears is the aspect of consciousness, because it does not deviate from appearance. Appearance is the body of consciousness; therefore, these are its aspects. The distinct appearance of external and internal forms as subject and object is an error, like a dream; this is the tenet of those who propound consciousness with aspects (sākāravijñānavāda). Since aspects are false, their distinct appearance is also without cause; thus, pure cognition without aspects, like a clear crystal, is the tenet of those who propound consciousness without aspects (nirākāravijñānavāda). By unifying these two, the conduct of whichever yogi it may be, that is the knowledge of union, because both are essentially inseparable. One cannot negate the essential nature [of things], for it is through the non-recognition of that [nature] that these behaviors of beginningless views arise. The nature of things is exclusively non-dual; this is the ultimate, as before. In order to explain the positions of the Śrāvakas and the Sautrāntika-Madhyamikas, it is said: "The dualistic mind of subject and object does not exist; where the indivisible mind exists, that is explained as 'union'."

ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་ཚོགས་ལས་བྱུང་བའི་བེམས་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཚད་མས་གྲུབ་པས་གཟུང་བའི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ནང་གི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་འཛིན་པའི་གཟུགས་སུ་འགྲུབ་པས་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། མདོ་སྡེ་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་གཟུགས་སུ་སོ་སོར་ཡོད་པ་སྟེ། འོན་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ། ། གྲུབ་པའི་མཐའ་གཉིས་པོ་དེ་དག་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བློ་ཡིས་གང་གིས་མི་ཟིན་པ་ཐ་མི་དད་པའི་བློ་འཇུག་ན་ཟུང་འཇུག་ཅེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་གོ། ། རྣལ་འབྱོར་པའི་དབུ་མ་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟག་དང་ཆད་པའི་བློ་དག་ནི། ། གང་གིས་སྤངས་ན་རབ་གནས་པའི། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་འདི་ཡིས། ། དེ་ཉིད་ཤེས་ཏེ་མཁས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཤེས་པ་ཁོ་ན་དོན་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་སྟེ། འདིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཚད་མས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་པ་རྣམས་ཀྱིས། དེ་ཕྱིའི་དོན་བཀག་པས་དེ་རྣམས་ལ་ཆད་པའི་ཕྱོགས་དང་། རང་བཞིན་མེད་པའི་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་འདོད་པས་རྟག་པའི་ཕྱོགས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་བློ་གཉིས་སྤངས་ནས་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་གིས་ཤེས་ཏེ།

Thus it is said: External non-material entities, which arise from the collection of causes consisting of the appropriated [aggregates] and the co-operative causes, exist as apprehended forms because they are established by valid cognition. Likewise, the internal [faculties] such as the eye and so forth also exist as apprehending forms, established in the same manner as before; such is the tenet of the Vaibhāṣikas. The Sautrāntika-Madhyamikas assert that the twelve sense bases, which arise from causes and conditions, exist individually as the forms of the apprehended and the apprehender, yet they are without intrinsic nature. When the two types of intellect that grasp those two tenets are not engaged, and a non-dual intellect functions, that is called "union" (yuganaddha); it is the ultimate as before. In order to explain the position of the Yogācāra-Madhyamikas, it is said: "When the intellects of permanence and nihilism Are abandoned by whomsoever, Through this stage of union, They know suchness and are wise." Thus it is said: It is consciousness alone that appears as the aspect of the object; here, because external objects are not established by valid cognition, they do not exist. However, even that aspect of consciousness is without intrinsic nature. For the Yogācāra-Madhyamikas, by negating external objects, the position of nihilism arises for them, and by asserting the aspect of consciousness that lacks intrinsic nature, the position of permanence arises. Therefore, having abandoned the two intellects of permanence and nihilism, one knows suchness which is non-different from them.

མཁས་པ་ནི་མི་སློབ་པའི་ལམ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ཤེས་པ་དང་རྣམ་པ་དག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཐར་པ་ཡིན་ནོ། ། རང་གི་གྲུབ་མཐའ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་སྙིང་རྗེ་གཅིག་པར་ནི། ། ཤེས་ནས་གང་དུ་འཇུག་འགྱུར་བ། ། ཟུང་འཇུག་ཅེས་བྱར་བཤད་པ་སྟེ། ། རིམ་འདི་སངས་རྒྱས་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ། ཉན་ཐོས་པ་ཁ་ཅིག་ལྷག་པར་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་སྙིང་རྗེ་བཟུང་ནས་བྱང་ཆུབ་འདོད་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་མེད་པས་ཆད་པའི་ཕྱོགས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། ། གང་དུ་དེ་དག་དབྱེར་མེད་པར་ཤེས་ནས་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་ཀུན་ཏུ་འོད་ཀྱི་སའི་སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་གོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་འཇུག་པར། ། ཐམས་ཅད་བསྡུས་ལས་ཤེས་གྱུར་པ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་གང་དུ་གནས། ། དེ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱག་རྒྱའི་རིམ་པ་དང་། རིམ་པ་བཞི་ལ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་ཡིས་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། ། རིམ་པ་གསུམ་པ་ལ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཐབས་ཀུན་རྫོབ་ལ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་ཡོད་ཀྱང་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་ལྟུང་བ་ཡིན་ནོ། །

It is taught that the wise are those who know the path of no-more-learning. Liberation is the thorough knowledge of both the cognitions and their aspects. To explain one's own philosophical system, it is said: "When one knows wisdom and compassion as one, And enters into that state, it is explained as 'union' (yuganaddha). This sequence is the domain of the Buddhas." Some Śrāvakas, through their superior devotion, take up compassion directed toward sentient beings on the stage of conduct through aspiration and desire enlightenment. Because they lack wisdom, they fall into the extreme of nihilism. When one knows those two to be inseparable and enters for the sake of beings, that is the domain of the Buddhas—the domain of the stage of Universal Radiance (Samantaprabhā)—which is explained as the sequence of union; it is the ultimate, as before. To explain the position of the yogi of the completion stage, it is said: "Through the meditative union of method and wisdom, All is gathered and known. Wherever the great yoga abides, That is the state of union." This refers to the sequence of the mudrā focused on the mind and the meditative union of method and wisdom in the four stages. By that, "all" refers to the knowledge of the luminosity of the mind and its natural luminosity. In the third stage as well, there is the knowledge of the conventional, the illusion-like method; yet even with that, one falls into the two extremes.

དོན་དམ་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་བསྡུས་ནས་ཐ་མི་དད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ་མཐར་ཐུག་ཁོ་ནའོ། ། ཉན་ཐོས་པའི་ཕྱོགས་སླར་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་དུ་ལྷག་མར་བཅས་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་ལྷག་མ་མེད་པ་ཞེས། ། འདི་ལྟའི་རྟོག་པ་མེད་གྱུར་པ། ། དེ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་དུ་ལྷག་མར་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ཀྱི་རྟོག་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་རིམ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ལམ་གྱི་སྒོམ་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ཀྱང་ཇི་སྲིད་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། མར་ཁུ་ཟད་པས་མར་མེ་ཟད་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་རྣམས་འཇིག་པས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་དག་ཐ་མི་དད་པ་ནི་ཟུང་འཇུག་གོ། ། དེ་བས་ན་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་དབྱེ་བ་གང་ཡང་མེད་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པས་བྱས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། འཁོར་བ་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། འདི་དག་གཉིས་པོ་ཡོད་མིན་ཏེ། ། འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ན། ། མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྤྱིའི་དོན་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གོ། ། ཉན་ཐོས་པ་དང་དབུ་མ་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། གང་དུ་གང་ཟག་བདག་མེད་དང་། ། ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་བདག་ཉིད། ། རྟོག་པ་གཉིས་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

From the perspective of the ultimate truth, the thorough knowledge of these [two] as gathered and inseparable is explained as "union" (yuganaddha), and this is the final [meaning] alone. To further explain the position of the Śrāvakas, it is said: "Where there is no conceptualization of what is called Nirvāṇa with remainder and likewise without remainder, That is the union." Thus it is taught. Where there is no conceptualization of the two types of nirvāṇa—namely, that with remainder and that without remainder—that should be understood as the stage of union. In that state, although the afflictions have been abandoned through the meditation of the path, as long as the aggregates (skandha) remain, one is not [yet] liberated; this is nirvāṇa with remainder. Just as a lamp is extinguished when the oil is exhausted, the destruction of the aggregates is explained as nirvāṇa without remainder. The inseparability of these two is union. Therefore, there is no distinction whatsoever between saṃsāra and nirvāṇa; there is only the distinction made by thorough knowledge and lack of thorough knowledge. As it is said: "Saṃsāra and nirvāṇa— These two do not exist. When saṃsāra is thoroughly known, It is explained as nirvāṇa." This is the final [meaning] preceded by the general sense. To explain the positions of the Śrāvakas and the Madhyamaka, it is said: "Where the selflessness of the person and The selflessness of phenomena are of one nature, And one is liberated from the two conceptualizations, That is the definition of union." Thus it is taught.

འདི་ནི་ཕ་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་གང་ཟག་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་མི་རིག་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཀག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཀག་ནས་གང་ཟག་བདག་མེད་པའི་ལྟ་བ་ལ་དེ་རྣམས་བརྟེན་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་རྫས་སུ་འདོད་པས་ཆོས་བདག་མེད་པའི་ལྟ་བ་ལ་དེ་རྣམས་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དབུ་མ་པ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པའི་ཆོས་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་པ་སྟེ། གཉིས་ཀ་མེད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། དེ་ལྟར་གཉིས་ཀ་བདག་མེད་པ་གང་གིས་སོ་སོར་མི་རྟོག་པ་དེ་ཡིས་ཟུང་འཇུག་གི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྔ་མ་དང་སྦྱར་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་གོ། ། སླར་ཡང་རྫོགས་པའི་རིམ་པས་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཤེས་པའི་རིམ་ཤེས་ནས། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་འོད་གསལ་བ། ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་འདུས་གང་པ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་འདི་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྱུ་མ་དང་། འོད་གསལ་བ་དག་འདུས་པ་ནི། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཐ་མི་དད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཟུང་འཇུག་ཅེས་བྱ་བར་བཤད་པ་ཡིན། སྦས་པའི་དོན་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རིལ་པོར་འཛིན་དང་རྗེས་གཞིག་དག། དེ་བཞིན་ཉིད་གནས་འཇུག་པ་དང་། ། དེ་ནས་གང་དུ་ལྡང་གྱུར་པ། ། མཉམ་གྱུར་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རིལ་པོར་འཛིན་པ་དང་རྗེས་སུ་གཞིག་པ་སྔར་བཤད་པ་སྟེ།

This is because the conceptualizations of a permanent person and so forth, which are thoroughly imagined by opponents, are not [recognized as] awareness; therefore, they are refuted by the noble Śrāvakas. Having refuted that, they rely upon the view of the selflessness of the person. Because they assert that phenomena are substantially existent, they do not rely upon the view of the selflessness of phenomena. Those Madhyamikas assert that [phenomena] do not exist because they are devoid of being one or many; the absence of both is their tenet. Thus, by not conceptually discriminating between the two types of selflessness, one knows the characteristic of union; this should be connected to the previous [passage], and it is the final [point] as before. Furthermore, in order to explain the side of the completion stage, it is said: "Having known the stages of knowing suchness, The clear light of self-consecration, That which is gathered therein— This is the stage of union." The gathering of the illusion of the nature of cause and effect and the clear light is explained as the suchness of the inseparable conventional and ultimate, called "union." This is the final [point] of the hidden meaning. In order to explain the side of meditative absorption, it is said: "Total grasping and subsequent dissolution, Abiding in suchness and entering, Then, wherever one arises— Equalized, it is union." Total grasping and subsequent dissolution are as explained previously.

དེ་དག་གི་གང་ཞིག་དེ་བཞིན་ཉིད་གནས་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གོ་འཕང་ལ་འཇུག་པ་དང་། དེ་ལས་དུས་གཅིག་ཏུ་གང་ཞིག་ལྡང་བ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གང་དུ་མཉམ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཅེས་བཤད་དོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྐུ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་གནས་སྐབས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་དང་། ། དེ་ལས་ལྡང་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི། ། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པ་བཞུགས་པ་བཞི་པོ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཞན་དུ་ཡང་བསྟན་པ་སྟེ་མཐར་ཐུག་གོ། སླར་ཡང་དབུ་མའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་རྫོབ་དང་ནི་དོན་དམ་དག། སོ་སོའི་ཆར་ནི་ཤེས་གྱུར་པ། ། གང་དུ་ཡང་དག་འདྲེས་གྱུར་པ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྒྲ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ནི། ཀུན་རྫོབ་དང་དེ་ལས་གཞན་དོན་དམ་པའོ། ། དེ་ལ་དབུ་མ་པ་ཁ་ཅིག་དོན་དམ་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཐ་དད་པར་འདོད་པ་དང་དེ་ལས་ཀྱང་དེ་ཐ་དད་པར་འདོད་པ་སྟེ། ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འགོག་པར་སྨྲ་བའི་དབུ་མ་པ་ཁ་ཅིག་ནི་དོན་དམ་པ་གཅིག་པུ་འདོད་པ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ནི་སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལྟར་རྫུན་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ཀུན་རྫོབ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་འདོད་པས་དོན་དམ་པ་མི་འདོད་དེ།

Among those, the entry into the state of suchness and the emergence from it simultaneously—where these two become equal—is explained as "union" (yuganaddha). This is because for the Vajra Body, there are no states of being in meditative equipoise or not in meditative equipoise, as it is like space. Therefore, focusing on suchness and emerging from it are identical for a yogi who has attained the fruit. As it is said: "The Blessed Buddhas are always in meditative equipoise." For that very reason, it is taught elsewhere that the Blessed Ones are always in meditative equipoise during the four modes of conduct and so forth; this is the final point. Furthermore, to explain the Madhyamaka position: "When the conventional and the ultimate Are known in their respective parts, Where they are perfectly blended, That is explained as union." Thus it is said. The nature of words and conceptual thought is the conventional, and that which is other than that is the ultimate. Regarding this, some Madhyamikas assert that the conventional is distinct from the ultimate, and that the ultimate is distinct from it, because they are mutually contradictory. Some Madhyamikas who propound cessation assert only the ultimate, because the conventional exists falsely, like an illusory person. Some assert only the conventional as being like an illusion and do not assert the ultimate.

དེ་ནི་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་དོན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ། འོན་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱང་དཔྱད་ན་དམིགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིས་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་ལྟུང་བས་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གང་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་དེ་དག་འདྲེས་པར་གྱུར་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཟུང་འཇུག་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། གཟུགས་ཁོ་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་གཟུགས་སོ། ། གཟུགས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་ཐ་མི་དད་པའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་གཟུགས་ཐ་མི་དད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལས་གསུངས་སོ། ། བསྐྱེད་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་ཉིད་མིན། ། གང་དུ་ལྡང་བར་གྱུར་པ་མིན། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཡིན་ཏེ། ། མི་ཟད་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས། ། དང་པོ་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་བསྒོམ་པ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྒོམས་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་རྗེས་ལ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་དེ་ལས་ལྡང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ནི་གཉིས་པོ་འདི་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིག་ཅར་རྩང་པོའི་ཆུ་ལས་འཕར་བའི་ཉ་ལྟ་བུ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན། མི་ཟད་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

This is because it does not perform any functional activity. Whatever performs a functional activity is the conventional truth; however, even that which is like an illusion becomes non-apprehensible when analyzed. By this, it is shown that all those [positions] are erroneous because they fall into two extremes. Those who understand how the conventional and the ultimate are blended will realize the union (yuganaddha). As it is said in the Mother of the Victors (Prajñāpāramitā): "Form itself is emptiness; emptiness itself is form. Emptiness is not separate from form; form is also not separate from emptiness," and so forth. To explain the stage of generation (utpattikrama), it is said: "It is not the apprehension of suchness itself, Nor is it the arising from it; That is the union, In which the inexhaustible yogi abides." The yogi of the generation stage first meditates on all things—both animate and inanimate—as emptiness, according to verses such as, "First, there is no entity and no meditation," and so forth; thus, they enter into suchness. Subsequently, they arise from that state through the sequence of the wind-mandala and so on. In the stage of union, these two do not exist, because one attains the saṃbhogakāya simultaneously, like a fish leaping from clear water. Therefore, it is said: "In which the inexhaustible yogi abides."

གཅིག་ཞིག་ནས་གཞན་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འདི་མེད་མོད་སྐུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མི་ཟད་པའི་གནས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། དེ་ནི་སྤྱིའི་དོན་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གོ། ། སེམས་ལ་དམིགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཉིད་ལོག་དང་ནི་སད་པ་སྟེ། ། གནས་སྐབས་དེ་གཉིས་སྤངས་པ་ནི། ། གཉིད་ལོག་སད་དང་རྣམ་བྲལ་བ། ། ཟུང་འཇུག་ཡིན་པར་སྟོན་པས་གསུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྟོན་པ་ནི་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་གསུངས་སོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཉིད་ལོག་སད་དང་རྣམ་བྲལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཉིད་ལོག་པ་དང་སད་པ་ནི་རང་བཞིན་རྣམས་ཐིམ་པ་དང་འོད་གསལ་བ་འཆར་བ་སྟེ། དེ་དག་དང་རྣམ་པར་བྲལ་བའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་གཉིད་ལོག་ཅེས་བྱ་བ་འདིས་རང་བཞིན་རྣམས་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། སད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་བ་འཚེར་བར་བཤད་པ་སྟེ། རྟོག་པ་དེ་གཉིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ། ཟུང་འཇུག་ཡིན་ཏེ་སྦས་པའི་དོན། ། སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་པའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པ་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཉམ་པར་གཞག་དང་མ་བཞག་པ། ། གང་ལ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མེད། ། དངོས་དང་དངོས་མིན་རྣམ་སྤངས་པ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་ཟུང་འཇུག་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་པའོ། ། ཟུང་འཇུག་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རིམ་པ་གང་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་མེད་པའོ། །

Although there is no mental engagement that thinks, "One arises from the destruction of another," it is taught that this is the inexhaustible state, the nature of the three bodies. This is the ultimate [meaning] preceded by the general meaning. In order to explain the aspect of the stages of focusing on the mind, it is said: "Sleeping and waking— Having abandoned those two states, Free from both sleeping and waking, The Teacher taught this to be union." The connection of the words is: "The Teacher," the glorious Great Vajradhara, "taught" this stage of union in such a manner. If one asks what it is like, regarding the phrase "free from both sleeping and waking": sleeping and waking refer to the dissolution of the natures and the dawning of the clear light; it is free from those. Why is it called "sleeping"? Because by this, the natures become non-existent. Why is it called "waking"? Because by this, the clear light of the mind is said to shine. Because those two conceptualizations are abandoned, it is union; this is the hidden meaning, the ultimate of the essence. In order to explain the aspect of the generation stage, it is said: "In which there is neither meditative equipoise nor non-equipoise, In which all these are absent, Having abandoned both entity and non-entity, The yogi abides in union." The connection of the words is: "That yogi abides in the stage of union." If one asks what that union is, it is the stage in which there is neither meditative equipoise nor non-equipoise.

དེ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་དང་པོ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། རིགས་བརྒྱའི་དབྱེ་བའི་བར་དུ་ཇི་སྲིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་སྒོམ་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནི་ལྷའི་ང་རྒྱལ་གྱི་བར་མཚམས་རྣམས་ལ་གནས་པ་སྟེ། གཉིས་པོ་འདི་དག་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དག་རང་བཞིན་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་གནས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དངོས་དང་དངོས་མིན་རྣམ་སྤངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་རང་གི་སྡེ་པ་དང་། གཞན་གྱི་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཕྱི་མ་ཡོད་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་དང་། དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྒྱང་པན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་ཕྱི་མ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བ་སྟེ། དེ་དག་རྣམ་པར་སྤངས་པ་སྟེ། དེ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཐར་ཐུག་གོ། ། སླར་ཡང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དྲན་དང་མི་དྲན་ལས་གྲོལ་ཞིང་། ། རྟག་ཏུ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་འདོད་བཞིན་སྤྱོད། ། ཟུང་འཇུག་རིམ་པ་ལ་གནས་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་ཏེ། དྲན་པ་དང་དྲན་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། དེ་ལ་དྲན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྒོམ་པ་དང་། དྲན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་སྒོམ་པའོ། ། གྲོལ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་ལས་གྲོལ་བ་སྟེ། རིམ་པས་སྒྲུབ་པ་དེ་དག་དང་རིམ་པ་འདི་ལ་འབྲེལ་པ་མེད་པ་སྟེ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན། །

Regarding that, "meditative equipoise" refers to the cultivation of the thirty-eight samādhis, from the initial application up to the classification of the hundred families. Likewise, "non-equipoise" refers to abiding in the intervals between the divine pride and so forth. These two do not exist in the stage of union, because samādhi and distraction are of a single nature. One should understand that such a yogi abides in the stage of union. Furthermore, how is this so? "Abandoning both entity and non-entity" means that "entity" refers to the proponents of one's own schools and other schools who assert the existence of future lives, while "non-entity" refers to the Lokāyatas who assert that future lives do not exist. To "abandon" these means to be free from them; it is the ultimate state as previously described. To further explain the aspect of the generation stage, it is said: "Free from both mindfulness and non-mindfulness, Characterized by constant arising, The yogi acts as they wish, Abiding in the stage of union." In the generation stage, there are two types of samādhi: mindfulness and non-mindfulness. Among these, the samādhi of mindfulness is the meditation on the foundational maṇḍala and so forth, while the samādhi of non-mindfulness is the meditation on emptiness. "Free" means free from both of these, because these sequential practices have no connection to this stage and are, in fact, contradictory. For that very reason, it is said: "Characterized by constant arising."

རང་བཞིན་གྱིས་རྟག་པ་དང་། ། འདོད་བཞིན་སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པ་ཅི་དགའ་བ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཕྱག་རྒྱའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆགས་དང་ཆགས་མེད་ལས་གྲོལ་ཞིང་། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་ལུས་དང་ལྡན། ། འཁོར་བ་སྲིད་དུ་གནས་བྱེད་པ། ། ཟུང་འཇུག་རྣམ་པར་བསྒོམ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པར་བྱ་སྟེ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཆགས་དང་ཆགས་མེད་ལས་གྲོལ་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་ལུས་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་འབྱུང་བའི་ལུས་ནི་སྒྱུ་མའི་སྐུ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཏེ། སྦས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། སྨྲ་བ་པོ་ཀུན་གྱིས་འདོད་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྒྱུ་དང་དེ་བཞིན་འབྲས་བུ་དག། མི་ཕྱེད་པ་ཡི་ངོ་བོ་ཉིད། ། གནས་གང་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་པ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་རྒྱུ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་འབྲས་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལམ་རྒྱུ་དང་། ། འགོག་པ་འབྲས་བུ་སྟེ། བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་འདོད་དོ། ། རྣམ་རིག་རྒྱུ་དང་རྣམ་པ་རྣམས་འབྲས་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། རྐྱེན་བཞི་པོ་རྒྱུ་དང་།

"By nature permanent, and acting according to one's desire"—that yogi who abides in acting as they please will abide in the state of union (yuganaddha). In order to explain the position of the mudrā, it is said: "Free from attachment and non-attachment, Possessing a body of supreme joy, Abiding for as long as cyclic existence lasts— This is the meditation on union." This means that the yogi who meditates on the stage of union should remain for the sake of sentient beings for as long as cyclic existence endures, because they abide in non-abiding nirvāṇa. If one asks what that is like: "Free from attachment and non-attachment" means being completely liberated from appearance, increase, and their respective natures. Furthermore, if one asks what it is like: "Possessing a body of supreme joy" means that "supreme joy" is the clear light (prabhāsvara), and the body that arises from it is the illusory body (māyākāya). This is the ultimate meaning preceded by the hidden [meaning]. In order to explain the position asserted by all proponents, it is said: "The cause and likewise the result, Are of an indivisible nature. The place which the yogi knows— That is explained as union." This means that the proponents of the Vaibhāṣika school assert that the truth of origin is the cause and the truth of suffering is the result. Likewise, the Vaibhāṣikas assert that the path is the cause and cessation is the result. The Vijñānavādins assert that consciousness is the cause and the mental aspects are the result. Likewise, the four conditions are the cause and...

རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་བར་འབྲས་བུ་སྟེ། འདི་དག་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དང་དབུ་མ་པ་དག་གིས་ཕྱོགས་སོ། ། བྱ་བའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་ས་བོན་གྱི་ཡི་གེ་རྒྱུ་དང་ལྷའི་སྐུ་འབྲས་བུར་འདོད་དོ། ། སྤྱོད་པའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་དང་། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་འབྲས་བུར་འདོད་དོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཅུ་རྒྱུ་དང་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་འབྲས་བུར་འདོད་དོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་རིམ་པ་གཉིས་རྒྱུ་དང་དྲུག་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ནི་འབྲས་བུར་འདོད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་ས་བོན་དང་། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཐ་སྙད་འདོད་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཁོ་ནའོ། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་ནས་གང་ཞིག་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་པས་ཐ་མི་དད་པ་སྟེ། ཐ་དད་པར་རྟོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། རྒྱུ་ཉིད་མེད་དང་འབྲས་བུ་མེད། ། རང་བཞིན་ཉིད་དུ་ལས་དག་མེད། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཡོད་མིན་ཏེ། ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་བས་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སྤྱི་དོན་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གོ། །

The result arises from dependent origination; these are the positions of the Yogācāra and Madhyamaka schools. Those who abide in the Kriyātantra assert that the causal seed-syllable and the deity’s body are the result. Those who abide in the Caryātantra assert that the body and so forth are the cause, and the attainment of the state of Vajradhara is the result. Those who abide in the Yogatantra assert that the ten suchnesses are the cause, and the actualization of the great maṇḍala of the Vajradhātu and so forth is the result. Those who abide in the Mahāyogatantra assert that the two stages are the cause, and the attainment of the sixth bhūmi is the result. Worldly people assert the conventions of cause and result through the distinctions of seeds, sprouts, and so forth; this is merely what is well-known. Having understood that all these are inseparable, the yogis abide in non-abiding nirvāṇa; this is explained as the stage of union—such is the connection of the words. Why is this? Because cause and result are inseparable, being pervaded by the nature of phenomena (dharmatā); to perceive them as distinct is merely conceptual construction. As it is said: "There is no cause and no result; In the nature of things, there is no karma. All these do not exist, Neither the worldly nor the non-worldly." Therefore, cause and result do not function as separate entities; they are of the very nature of emptiness. This is the ultimate conclusion, preceded by the general meaning.

རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་འདི་གཅིག་ཡིན། ། གཞན་ཡང་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་དག། གཉིས་པོ་གང་དུ་གཅིག་གྱུར་པ། ། དེ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། གང་དུ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་དག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་རིགས་བརྒྱའི་བར་དུ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་། སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཐབས་དང་འབྲས་བུ་དང་། དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ལམ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་བར་བསྡུ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའོ། ། རིམ་པ་དེ་དག་གཉིས་པོ་ཇི་ལྟར་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཀུན་རྫོབ་དང་། དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་དེ་དག་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐ་མི་དད་པ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། སྤྱི་དང་སྦས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གོ། ། རིམ་པ་གཉིས་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལྷའི་སྐུ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལྷ་དང་ནི། ། འདིར་ནི་མ་དག་པར་འགྱུར་ཞེས། ། གང་ཞིག་མི་ཕྱེད་པར་རྟོག་པ། ། གང་ཡིན་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ན་ལྷའི་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་དག་པའོ། ། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། རིམ་པ་གསུམ་པ་དང་ལྔ་པ་དག་གིས་གང་ཞིག་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་ནི་སྒོ་ང་དང་། དྲོད་གཤེར་དང་། མངལ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་།

In order to explain the two stages, it is said: "This is the generation stage; Furthermore, the completion stage— Where these two become one, That is explained as 'union'." Thus, the Blessed One explained the stage of union in this way: "Where the generation stage and the completion stage have become one." In that regard, the generation stage consists of everything from the initial application up to the hundred families, as well as the sequence of the arising of existence. The completion stage consists of the vajra recitation and so forth, together with the methods, the results, the divisions, and the summary of the two paths. If one asks, "How do those two stages become one?" it is said: "Because their natures—the conventional and the ultimate—are inseparable." That inseparability is established by nature; it is the ultimate preceded by the general and the hidden. Furthermore, in order to explain the two aspects of the deity's body in the second stage, it is said: "The deity who is completely pure, And that which here becomes impure— Whoever conceives of these as indivisible, That is the state of union." Thus, there are two types of deity bodies here: the completely pure and the completely impure. Among them, the completely pure arises from the completion stage, which is to be accomplished through the third and fifth stages. The completely impure refers to those born from eggs, moisture, and the womb.

རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་རིམ་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མདོར་བྱས་ཀྱི་སྒྲུབ་ཐབས་ལས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། རྟོག་པ་འདི་གཉིས་པོ་གང་ཞིག་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཡིན་ཏེ། སྤྱི་དང་སྦས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མཐར་ཐུག་གོ། ། ཕྱོགས་གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཅན་དང་ནི་གཟུགས་མེད་ཅེས། ། རྟོག་པ་གཉིས་པོ་སྤངས་པས་ན། ། གང་ཞིག་ཞི་རྟོགས་རྣལ་འབྱོར་པ། ། དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཐོབ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་མེད་ནི་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། གཟུགས་ཅན་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྟོག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར། ཞི་བ་ནི་རྟོག་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་དུ་དག་པ་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཡིས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཅན་ནི་སྔགས་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་རྣམས་སོ། ། གཟུགས་མེད་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ། རྟོག་པ་འདི་གཉིས་པོ་གང་གིས་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡིས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྤྱིའི་དོན་དང་། སྦས་པ་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་གང་ནས་རྣལ་འབྱོར་པ། ། ཟུང་འཇུག་རིམ་ལ་གནས་པ་སྟེ། ། དེ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་དེ་ཉིད་མཐོང་། ། སྣ་ཚོགས་འཛིན་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།

This is the sequence arising from miraculous birth, which is also clearly taught in the Piṇḍīkṛta-sādhana. The realization of these two conceptualizations as non-dual is the stage of union (yuganaddha); it is the ultimate, preceded by the general and the hidden [meanings]. Furthermore, to explain another aspect, it is said: "By abandoning the two conceptualizations of the formed and the formless, The yogi who realizes peace Has attained union." Thus it is taught. "Formless" refers to space and consciousness. "Formed" refers to the objects of observation, both external and internal, and so forth. These two conceptualizations do not exist in the stage of union, because the conventional and the ultimate are non-dual. "Peace" is so called because it is free from the two conceptualizations. It is explained that the yogi who realizes this natural purity knows the stage of union. Likewise, "formed" refers to mantra, wisdom, and the vajra body. "Formless" refers to the clear light. The one who realizes these two conceptualizations as non-dual will attain the stage of union; this is the ultimate, which contains the general and the hidden meanings. To demonstrate the benefits of attaining suchness, it is said: "In this way, the yogi who abides In the stage of union Sees that suchness, the omniscient one, And is called the 'holder of the manifold'." Thus it is taught.

རིགས་མཐུན་པ་དང་རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་དང་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྣ་ཚོགས་འཛིན་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཐབས་རྣམས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་ཕྱིར། སྣ་ཚོགས་པ་འཛིན་པ་སྟེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། མི་སློབ་པ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བས་མངོན་སངས་རྒྱས། ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་སོན། ། བྱ་བ་བྱས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་གནས་པ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་ལམ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བྱ་བ་བྱས་པ་ནི་རང་དང་གཞན་གྱི་དོན་མཛད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངག་གི་ལྷག་མ་སྟེ། བྱ་བ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དག་མེད་པ་ཡང་མི་སློབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་བྱས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་བ་ཁོ་ན་སྒྱུ་མ་ཞེས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཤེས་པའོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འཁོར་བ་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་ལས་འབྱུང་བའི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འབྱུང་བའི་བདེ་འགྲོ་དང་། ངན་འགྲོའི་མཚན་ཉིད་དེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དེའི་རང་བཞིན་ཤེས་པས་ཕ་རོལ་སོན་པ་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མི་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །

Any yogi who abides in the stage of union, characterized by the non-dualization of all conceptualizations—both those of similar and dissimilar types—is called "omniscient" and "one who sees suchness" because they see reality as it is. Furthermore, how is this so? "Grasping the manifold" means that in order to discipline diverse disciples through diverse means, they grasp the manifold; this is the literal meaning. To explain the state of no-more-learning, it is said: "Awakened through the Net of Magical Illusion, Reached the far shore of the ocean of saṃsāra, The great yogi who has completed what was to be done, Abides in the manner of the two truths." "Abiding in the manner of the two truths" refers to the yogi who abides in the path of union. "Having completed what was to be done" means that they act for the benefit of themselves and others; this is the remainder of the statement, for there is nothing further to be done. That there is nothing further is because they have reached the state of no-more-learning. If one asks by what cause this was accomplished: "The Net of Magical Illusion" refers to the very saṃsāra emanated by the collection of diverse natures, which is called "illusion." To be "awakened" to this is to know its nature. For that very reason, through the non-dual wisdom that knows the nature of the good and non-virtuous karma arising from the collection of natures within saṃsāra, and the resulting states of higher and lower realms, they have "reached the far shore," which is the attainment of the characteristic of non-abiding in either saṃsāra or nirvāṇa.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་ཆེ་ནི་རིམ་པ་བཞི་ལ་ལྟོས་པས་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། མཐར་ཐུག་གི་དོན་ཏོ། ། མིང་ལ་ཞེན་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནི་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ཏེ། མི་གནས་མྱ་ངན་འདས་པ་ཡིན། ། སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཉིད། ། དེ་བཞིན་ཀུན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན། ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་ཡིན། ། རྫོགས་པའི་རིམ་གནས་དེ་ཉིད་དེ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་དང་། ། གཉིས་སུ་མེད་པར་དེ་བཤད་དོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་གསུངས་ཏེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་རྣམ་གྲངས་འདི་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཐ་མི་དད་པས་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཏེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་སྲིད་མི་གནས། ། སྙིང་རྗེས་མྱ་ངན་འདས་མི་གནས། ། ཐབས་མེད་པ་ཡིས་ཡུན་རིང་དང་། ། ཐབས་ཀྱིས་ཀྱང་ནི་ཡུན་རིང་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མི་གནས་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལ་ཡང་མི་གནས་པ་སྟེ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སངས་རྒྱས་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་ནི་མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།

For that very reason, the "Great Yoga" is so called because it depends upon the four stages; it is the ultimate meaning. In order to explain the synonyms for those who are attached to names, it is said: "It is non-dual wisdom, Non-abiding nirvāṇa, The Buddha, Vajrasattva himself, And likewise the Lord of All. It is the vajra-like samādhi, The reality of the completion stage, The illusion-like samādhi, And it is explained as non-dual." These two verses were spoken, and the stage of union is explained by these synonyms. In that regard, "non-dual wisdom" means non-dual because the conventional and the ultimate are inseparable. Since it is the very nature of wisdom, it is "wisdom," thus "non-dual wisdom." Because it does not abide in either saṃsāra or nirvāṇa, it is "non-abiding nirvāṇa." As it is said: "Through insight, one does not abide in existence; Through compassion, one does not abide in nirvāṇa. Without skillful means, one remains [in existence] for a long time; And even with skillful means, one remains for a long time." In this context, through the perfection of insight, one does not abide in the illusion-like samādhi, and through the perfections of generosity and so forth, one does not abide even in the natural luminosity; this is the definition of non-abiding nirvāṇa. Likewise, through the thorough knowledge of the nature of all phenomena, this is the Buddha himself. Similarly, "vajra" is the indivisible wisdom.

དེ་ལ་སེམས་ནི་དགོངས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་འདི་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་ནི་མི་ཕྱེད་པ་སྟེ། སེམས་ནི་སཏྭ་སྟེ། དམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་རང་བཞིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡང་ཡིན་ལ་སེམས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཐ་མི་དད་པའི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། ཀུན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ནི་སྐུའི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བའམ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བའམ། ཡོན་ཏན་དྲུག་གི་སྦྱོར་བས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཀུན་དུ་འོད་ཀྱི་སའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ཁོ་ན་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་སྟེ། མི་སློབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་དེའི་མིང་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུ་ལ། འབྲས་བུའི་ཉེ་བར་བཏགས་པ་སྟེ། དེའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་ནི། ཀུན་རྫོབ་རྫུན་དུ་སྣང་བ་དང་། དོན་དམ་པ་སྣང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐ་མི་དད་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨྲ་བ་ལས་འབྱུང་བའོ། ། དེ་ལ་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་ནི་རྫུན་དུ་སོ་སོར་སྣང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨྲ་བ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་རིམ་པ་གསུམ་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། འདིར་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བ་ཡང་གཟུང་བར་བྱའོ། །

In this context, the mind that possesses the intended meaning is Vajrasattva; it is precisely this that is being explained. Likewise, because it is non-dual, the vajra is indivisible, and the mind is sattva because it is supreme; thus, it is the nature of the saṃbhogakāya. It is both the vajra and the mind itself; Vajrasattva is shown to be the nature of the inseparability of the dharma and saṃbhogakāya. The "Lord of All" refers to the application of the masteries of the body and so forth, or the application of subtle particles and so forth, or the application of the six qualities. Likewise, the vajra-like samādhi is "vajra-like" because it is indivisible; it is the first moment of the Samantaprabhā stage. Likewise, this very samādhi is the completion stage because it is beyond training. The names "vajra recitation" and so forth are merely metaphorical designations for it, being a designation of the cause by the name of the result, since they are its causes. By means of this illusion-like samādhi, the conventional appears as false and the ultimate appears as non-appearance, and these appear inseparably. That illusion-like samādhi is also of two types: that which arises from the treatises and that which arises from the oral instructions. In that regard, that which arises from the treatises is the appearance of the false as distinct, and that which arises from the oral instructions is to be explained by the third stage. Here, that which arises from the treatises should also be understood.

འདི་ཉིད་སྔར་བཤད་པའི་རིགས་པས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ་མཐར་ཐུག་གོ། ། གཞན་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྲ་གང་སྐྱེ་མེད་ལ་སོགས་པ། ། གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་སྟོན་པ་རྣམས། ། ཐམས་ཅད་འདི་ཡི་ཚིག་ཡིན་ཏེ། ། དེར་ནི་གཞན་དག་མེད་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མདོ་སྡེ་དང་། རྒྱུད་དང་། རྟོག་པའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་སྐྱེ་མེད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། ལམ་དབུ་མ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གང་གསུངས་པའོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། འདིའི་ཚིག་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཁོ་ན་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་དེར་ནི་གཞན་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་འདས་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཞན་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིམ་པ་འདི་ཁོ་ན་བརྟེན་ནས་སྔ་མའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་སྙེད་ཀྱི། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ཉིད་གང་། ། ཐུགས་ཆུད་ཡོད་མེད་ཕྱོགས་སྤངས་པ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་བདག་ཉིད་གྲུབ། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་བོ་གངྒཱ་དང་མཚུངས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡོད་མེད་ཕྱོགས་སྤངས་པ་ནི་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་དང་།

This very [reality] is explained as "non-dual" by the reasoning previously explained; it is the ultimate. Furthermore, in order to explain the synonyms of this very [reality], it is said: "Whatever terms such as 'unborn' and so forth, Which indicate non-dual wisdom, Are all words for this; In that, others are explained as non-existent." Thus it is taught. Within the sūtras, tantras, and the kings of ritual manuals, whatever terms such as "unborn," "the limit of reality," "suchness," "emptiness," "equality," "the middle way," and "the perfection of wisdom" are spoken, they are all terms that indicate non-dual wisdom in every respect. Therefore, the words for this [reality] express only the stage of union. In those sūtras and so forth, nothing else is taught, because no other suchness beyond that has been spoken. In order to explain that it was by relying on this very stage alone that the previous Buddhas attained the siddhi of Mahāmudrā, it is said: "By as many Buddhas as there are grains of sand in the river Ganges, This very [reality] was realized, Abandoning the positions of existence and non-existence, And Mahāmudrā itself was accomplished." Thus it is taught. By relying on this very stage of completion, the Buddhas—equal in number to the sands of the river Ganges—attained the siddhi of Mahāmudrā. If one asks what that is like: "abandoning the positions of existence and non-existence" refers to the abandonment of the apprehended and the apprehender.

འཛིན་པ་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་བརྟན་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་ལ་སོགས་པར་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པའི་ཕྱོགས་དང་། འབའ་ཞིག་པ་ཆད་པར་སྨྲ་བ་འཇིག་རྟེན་རྒྱང་པན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཏེ་དེ་དག་བྲལ་བའོ། ། འདི་ནི་སྨྲ་བ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་བཀག་པར་འགྱུར་ཏེ། སྤྱི་དོན་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། སློབ་བཞིན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་བསྒོམ་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པ་དང་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཟུང་འཇུག་གོ་འཕང་ལ་གནས་པའི། ། སློབ་བཞིན་པ་ཡི་རྣལ་འབྱོར་ཆེ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པ་བསྒོམས་གྱུར་པས། ། སྤྱོད་པའང་དེ་དང་གཉིས་སུ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཇི་ལྟར་ཟུང་འཇུག་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་སྤྱོད་པ་བསྒོམ་པ་དང་སྤྱད་པར་བྱ་བ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། རིགས་དང་ཡོན་ཏན་དང་བྱ་བ་དང་། རྫས་ཀྱི་དབྱེ་བས་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་དེ་བཞིན་དགྲ། ། ཇི་ལྟར་ཆུང་མ་དེ་བཞིན་ཕ། ། ཇི་ལྟར་སྨད་འཚོང་དེ་བཞིན་མ། ། ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་དེ་བཞིན་གདོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལ་བདག་དགྲ་དག་གི་སྟེང་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འདྲ་བ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་གྱི་དབྱེ་བ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བའི་གནས་དང་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ཆུང་མ་དང་། ཕའི་སྟེང་ན་སེམས་གཅིག་པ་སྟེ།

Whatever entities are conceptually imputed through grasping and so forth—whether asserted to be permanent or momentary and so on—constitute the position of existence. The position of non-existence belongs to the nihilists, such as the Lokāyatas and others, who assert that things are merely nothing. Freedom from these two is the ultimate essence of the general meaning, which negates the positions of all proponents. To demonstrate that the conduct of a practitioner should be cultivated in the same manner as the meditation on the stage of union, it is said: "The great yogi training Abides in the state of union; Through meditating on union, Conduct is also non-dual with that." This means that just as a yogi abiding in the stage of union meditates on union, their conduct is likewise non-dual. Just as the result is attained, one should meditate on and engage in conduct free from the two types of conceptualization. This is the literal meaning. In order to explain that very reality through the distinctions of lineage, qualities, activities, and substances, it is said: "Just as oneself, so the enemy; Just as a wife, so a father; Just as a prostitute, so a mother; Just as a Brahmin, so an outcaste." For that yogi, the mental engagement toward self and enemy is the same, because the distinction between self and other is not perceived. Likewise, the mind is one toward a wife, who is a source of pleasure and one to be disciplined, and toward a father.

དེ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བར་བྱ་བ་དང་། འགྲོ་བར་མི་བྱ་བའི་སྨད་འཚོང་མ་དང་མ་ལ་སེམས་གཅིག་པ་སྟེ། རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་མེད་པའོ། ། གདོལ་པ་ཅན་དང་། བྲམ་ཟེ་དག་ཐ་མི་དད་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། ཇི་ལྟར་པགས་པ་དེ་བཞིན་གོས། ། ཇི་ལྟར་མར་དང་དེ་བཞིན་དུག། ཇི་ལྟར་ཆང་དང་དེ་བཞིན་གཅི། ། ཇི་ལྟར་འབྲས་དང་དེ་བཞིན་བཤང་། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གོས་གོན་པའི་དུས་སུ་པགས་པ་དང་། གོས་དག་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མར་དང་། དུག་ནི་རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བ་ལ་སོགས་པ་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་འདྲ་བར་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བའི་དུས་སུ་འབྲས་དང་། བཤང་བ་དང་། དགུན་ཆང་དང་། གཅི་བ་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པ་སྟེ། རྫས་དབྱེ་བ་མེད་པའོ། ། དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་། ཇི་ལྟར་དྲི་བཟང་ག་པུར་དག། དེ་བཞིན་བཤང་བ་ལས་བྱུང་དྲི། ། ཇི་ལྟར་སྟོད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག། དེ་བཞིན་དུ་ནི་མི་སྡུག་ཚིག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དྲི་བཟང་དང་། དྲི་ངན་གྱི་ག་པུར་དང་། བཤང་བ་དག་ལ་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་གྱི་དབྱེ་བ་མེད་པའོ། ། བསྟོད་པ་དང་སྨོད་པའི་ཚིག་དག་གིས་བྱ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་། དྲག་པོ་རྡོ་རྗེ་ཅན་དེ་བཞིན། ། ཇི་ལྟར་ཉིན་མོ་དེ་བཞིན་མཚན། ། ཇི་ལྟར་རྨི་ལམ་དེ་བཞིན་མཐོང་། ། ཇི་ལྟར་འཇིག་པ་དེ་བཞིན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དྲག་པོ་ནི་ལྷ་ཆེན་པོའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཅན་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་སྟེ།

Likewise, one should have a single mind toward a prostitute and a mother, whether they are to be approached or not, for there is no distinction between them in terms of substance. That there is no difference between a caṇḍāla and a brāhmaṇa means there is no distinction of caste; this is the literal meaning. Furthermore, to explain further: "Just as skin is, so is clothing; Just as butter is, so is poison; Just as wine is, so is urine; Just as rice is, so is excrement." Thus it is said. When wearing clothes, one should understand that skin and clothing are inseparable. Likewise, butter and poison are similar in that they cause harm to both the animate and the inanimate; these too should be understood as equal. Similarly, at the time of eating and drinking, one should understand that rice, excrement, wine, and urine are inseparable; there is no distinction of substance. This is the literal meaning. Furthermore: "Just as the fragrance of camphor, So is the odor arising from excrement; Just as words of praise, So are words of the unpleasant." Thus it is said. There is no difference between the fragrance of camphor and the foul odor of excrement; there is no distinction of quality. One should understand that the two functions of words of praise and words of blame are non-dual. This is the literal meaning. Furthermore: "Just as the fierce one and the Vajra-holder, Just as day is, so is night; Just as a dream is, so is what is seen; Just as destruction is, so is abiding." Thus it is said. "The fierce one" is Maheśvara. "The Vajra-holder" is the Great Vajradhara.

དེ་དག་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་འདྲ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་དུ། ཕ་རོལ་སྨྲ་བ་གང་ཡང་རུང་། ། རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་གནས་པ་ཀུན། ། དེ་དག་སྨད་པར་མི་བྱ་སྟེ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རྣམ་འཕྲུལ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་དག་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འོད་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་ཀ་ཁྱབ་པས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྨི་ལམ་དང་མཐོང་བ་ནི་སད་པ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཕྱིའི་དོན་མེད་པས་སོ་སོར་སྣང་བ་ཙམ་དུ་དེ་དག་ལ་ཁྱད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་པ་དང་གནས་པ་ནི་འཇིག་པ་དང་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཁྱད་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་གི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ། ། རེ་ཞིག་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སྟེ། དེ་མེད་པས་འཇིག་པ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་འདི་དག་འཁྲུལ་པས་སོ་སོར་སྣང་བ་སྟེ། དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་འོད་གསལ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། འདིར་ནི་གང་དག་སྐྱེ་བ་མེད། ། གང་ཡང་འཆི་བ་ཡོད་མ་ཡིན། ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམ་གནས་པར། ། འཁོར་བ་ཉིད་ནི་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་རིམ་པ་གསུམ་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། ཇི་ལྟར་བདེ་བ་དེ་བཞིན་སྡུག། ཇི་ལྟར་སྡང་བ་དེ་བཞིན་བུ། ། མནར་མེད་མཐོ་རིས་དེ་བཞིན་ཏེ། ། དེ་བཞིན་སྡིག་དང་བསོད་ནམས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དགའ་བ་དང་མི་དགའ་བར་བྱེད་པའི་བདེ་བ་དང་།

These should be understood as inseparable, because they are similar by way of the dharmakāya. As it is said: "Whosoever are proponents of other views, and all those who abide by the distinctions of signs—these should not be disparaged, for they are the emanations of Vajrasattva." Thus, day and night should also be understood as inseparable, because both are similar in being pervaded by the characteristic of clear light. Dream and waking are the state of being awake; these too should be understood as inseparable, because, since there are no external objects, there is no difference between them insofar as they are merely individual appearances. Likewise, destruction and abiding are destruction and arising; these too should be understood as having no difference. Therefore, regarding the entities of dependent origination, for the time being there is no arising, and since that is absent, there is also no destruction. Consequently, for the foolish, these appear as distinct through delusion, but in the ultimate sense, there is neither arising nor destruction, because all phenomena depend upon clear light. As it is said in the third stage: "In this, there is no arising, nor is there any death; one should understand that saṃsāra itself abides as the nature of the mind." This is the literal meaning. Furthermore, to explain: "As is pleasure, so is suffering; as is an enemy, so is a son; as is the Avīci hell, so are the higher realms; likewise are sin and merit." Thus, the pleasure that causes joy and the [pain] that causes displeasure...

སྡུག་བསྔལ་བ་དག་ལ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཁྱད་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་འོད་གསལ་བ་ལ་ཐིམ་པ་དང་། དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་སྤྲིན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཤིང་། ། མདོག་དང་དབྱིབས་ནི་ཐ་དད་པ། ། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བྱུང་ནས་ནི། ། དེ་ཉིད་དུ་ནི་ཐིམ་པར་འགྱུར། ། དེ་བཞིན་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ནི། ། སྣང་བ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཏེ། ། མ་ལུས་ཡུལ་ལ་ཞུགས་ནས་ནི། ། འོད་གསལ་བར་ནི་ཞུགས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྡང་བ་དང་། བུ་དག་ལ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པས་ཁྱད་མི་ཤེས་ཏེ། ཞེ་སྡང་བ་དང་དགའ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་དག་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱི་ནང་དུ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོ་རིས་དང་མནར་མེད་པ་དག་གི་དབྱེ་བ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐོག་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་འོད་གསལ་བ་དེ་དག་གིས་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དག་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་འདྲའི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་པས། ། མི་ཤེས་མུན་པས་ཁེབས་པས་ནི། ། དགེ་དང་མི་དགེའི་ལས་བྱས་ནས། ། འགྲོ་བ་ལྔར་ནི་འཁོར་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཐོ་རིས་དང་དམྱལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བསོད་ནམས་དང་སྡིག་པ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱི་ནང་དུ་བསྡུ་བས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། ཉེ་བར་བསྡུ་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར། ། དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་ཡེ་ཤེས་ཅན། །

The yogi does not perceive a distinction in those who suffer, because the natures of attachment, detachment, and so forth dissolve into the clear light and arise from that very state. As it is said: "Just as clouds of various kinds, With diverse colors and shapes, Having arisen in the expanse of space, Dissolve back into that very space; Likewise, all natures, Which have the three appearances as their cause, Having entered all objects without exception, Dissolve into the clear light." Similarly, the yogi does not perceive a distinction in those who are hostile or those who are dear, because those causes of hatred and affection are subsumed within the nature as before. Likewise, the yogi does not perceive a distinction between the results of virtuous and non-virtuous actions—the divisions of higher realms and the Unrelenting Hell—because the primordially unborn clear light is unstained, like space. Actions and their results are experienced conventionally, but not ultimately. As it is said: "By not knowing such a nature, Enveloped by the darkness of ignorance, Having performed virtuous and non-virtuous actions, One wanders in the five migrations." Similarly, merit and sin, which are the causes of higher realms and hell, should be understood as non-different from the former, because they are subsumed within the nature. This is the literal meaning. To explain the summary: "Having known it thus, the one possessing wisdom..."

དོགས་པ་མེད་པར་ཐམས་ཅད་བྱེད། ། སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀུན་བསྒྲུབས་ན། ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ། ། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་རིམ་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཐ་མི་དད་པར་ཤེས་ནས་དོགས་པ་མེད་ཅིང་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ནི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་གནས་པར་བྱའོ། ། ཅི་བྱས་ནས་སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་སྦས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ཏེ། འདི་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་གྱིས་ཇི་ལྟར་མི་ཤེས་པ་དེ་ལྟའི་འཇིག་རྟེན་ལ་མ་གྲགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་སམ། ཅང་མི་སྨྲ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པར་བྱའོ། ། དེ་གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་གཡེང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་ཚེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། རིམ་པའི་མཐའ་རུ་བསོད་ནམས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་ཕྱིར། མཆོག་གྱུར་རིམ་པ་ལྔ་པོ་ནི། ། བཤད་ནས་བསོད་ནམས་གང་ཐོབ་པ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། ། འདི་ཡིས་འཇིག་རྟེན་རོལ་པར་ཤོག། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རིམ་པ་ལྔ་པོ་གསལ་པོར་བྱས་ནས། བདག་གི་བསོད་ནམས་ནི་དགེ་བ་ཐོབ་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེ་ཡིས་འཇིག་རྟེན་ནི། འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་ཟུང་འཇུག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་འདི་ཡིས་རོལ་པ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས། གྲངས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་པའོ། །

"Performing everything without hesitation, if one accomplishes all the hidden observances, all perfections will be achieved." Thus it is said. Having understood, through the sequence previously explained, that mutually contradictory phenomena are inseparable, one should practice without hesitation. For that very reason, "performing everything" means one should abide in all activities. Having done what? One should adopt the "hidden observance," which is an observance characterized by concealment. As for what this is like, it is an observance unknown to the world, such that others do not know it; or one should maintain the observance of silence. Because of that, people will not distract one. If one acts in that way, then at that time, all the perfections of that yogi—all the qualities of a buddha—will be achieved simultaneously. At the conclusion of the sequence, in order to fully dedicate the merit, it is said: "Having explained the five supreme stages, whatever merit has been obtained, by this may the world sport in the samādhi of union." Thus it is said. Having clarified the five stages, by the cause of the merit obtained—the virtue of myself—may the world, which is all of saṃsāra, sport in this very characteristic of the samādhi of union as it has been explained. Having attained the state of non-abiding nirvāṇa, may they possess the perfection of diligence, traveling from buddha-field to buddha-field for the sake of infinite sentient beings.

རིམ་པ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པ་རིམ་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལུས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་སྟེ་ལྔ་པའོ། ། ། ། ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་གང་། ། ཐུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་དུ་བསྟན། ། ཡོད་མེད་ཕྱོགས་དག་བྲལ་བ་ཡི། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་གིས་གསུངས། ། དབུ་མའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི། ། སྣ་ཚོགས་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་རྣམས། ། ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་ངག་རྣམས་ཀྱིས། ། ལྟ་བ་ངན་སེལ་གང་གིས་གསུངས། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ལས་བཏུས་པའི། ། མན་ངག་རྒྱ་ཆེ་དང་ལྡན་རྣམས། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས། ། གང་གིས་རིམ་པ་ལྔ་སོགས་གསུངས། ། གང་གིས་གནོད་སྦྱིན་མོ་རྣམས་ཚད་མེད་གྲུབ། ། དེ་བཞིན་ཀླུ་རྣམས་གང་ལ་དབང་དུ་གྱུར། ། འཇིག་རྟེན་ལྷ་ཡི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ། གང་གིས་བདུད་རྩི་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་མཛད། ། ཡོད་མེད་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཐབས་ལ་མཁས། ། མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་ཡང་དག་བརྙེས་པ་ནི། ། དཔལ་གྱི་རི་བོར་དངོས་གྲུབ་ཁྱད་གནས་ལ། ། ཀླུ་ཡི་བྱང་ཆུབ་གང་གིས་སློབ་མར་གྱུར། ། ས་ནི་བརྒྱད་པ་ཐོབ་ཅིང་བློ་བཟང་པ། ། ངག་རྣམས་སྤངས་ཤིང་དོན་ནི་བསྡུ་བར་བྱ། ། གང་གིས་དགོངས་པ་དེ་ཡིས་གནང་བ་ཡིས། ། སློབ་མ་འཕགས་པ་ལྷ་ཡིས་གསལ་བར་བྱེད། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལ་གང་གི་གྲགས་པ་གསལ་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་ཟབ་པ་དང་། ། ཐུགས་རྗེ་དབའ་རླབས་འབྱུང་ཞིང་རྒྱལ་བའི་ཡོན་ཏན་ནོར་བུ་གང་གིས་འཛིན། ། ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་དཔལ་མོ་ཐོབ་དང་སྐྱེ་བོའི་ཞི་འཕྲོག་པ་ཡི་ཕྱིར། དཔལ་ལྡན་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དེ་ལས་རིམ་ལྔ་བདག་ཉིད་འདི་དག་འབྱུང་། ། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་མ་ལུས་པའི། །

The fifth stage of the Pañcakrama, titled The Clarification of the Meaning of the Stages, is the stage of the union of the body. That which was prophesied by the Sage himself in the Laṅkāvatāra Sūtra: "Who taught the Mahāyāna, which is free from the positions of existence and non-existence?" Who, through the Root Verses on the Middle Way and other various treatises, taught with most lucid words to dispel wrong views? Who, possessing vast pith instructions extracted from the Mahāyoga, and being the very embodiment of great compassion, taught the five stages and so forth? Who brought the yakṣiṇīs to immeasurable accomplishment? Likewise, who gained mastery over the nāgas? Who, for the sake of attaining the state of a worldly deity, caused the nectar to be perfectly accomplished? Who, skilled in the methods of liberation from existence and non-existence, truly attained the supreme siddhi? Who became the disciple of Nāgabodhi, who dwelt in the special siddhi on Śrīparvata? Having attained the eighth bhūmi and possessing excellent intelligence, who abandoned words and summarized the meaning? By whose intention and by whose permission did the disciple Āryadeva clarify it? Whose fame is clear, vast, and profound throughout the three worlds; who, with waves of compassion, holds the jewel of the Conqueror’s qualities? For the sake of attaining the glory of perfect enlightenment and for the sake of stealing the peace of beings—from that glorious Nāgārjuna, the ocean, these five stages themselves arise. Of all the vajra words without exception...

རིམ་ལྔ་དེ་དོན་གསལ་བྱས་ནས། ། བདག་གི་བསོད་ནམས་གང་ཐོབ་པ། ། དེ་ཡིས་སྐྱེ་བོ་རྡོར་ཅན་ཤོག། མ་ལུས་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ཟབ་པའི། ། རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་གང་། ། དཔལ་ལྡན་དུས་ཀྱི་རིམ་གཉིས་དང་། ། དོན་དྲུག་མཁས་ཤིང་སྒྲ་ཚད་མཁས། ། ཁ་ཆེའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཡི། ། དཔལ་ལྡན་ལཀྵྨཱི་བདག་གིས་ནི། ། རིམ་པ་ལྔ་ཡི་འགྲེལ་པ་འདི། ། བྱས་ཏེ་དེ་ཡིས་རྒྱལ་བར་ཤོག། ཁ་ཆེའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལཀྵྨཱིའི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པའི་རིམ་པ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པ་རིམ་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ། ། ། ། ཡོན་གྱི་བདག་པོ་དགའ་རབ་གཟའ་ཡིས་ཞུས་ཏེ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ། ། ཏཱ་ར་ཀ་ལ་ཤའི་སྲས་མནྟྲ་ཀ་ལ་ཤ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཞིང་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། ། ། །

Having clarified the meaning of the Five Stages, whatever merit I have obtained, by that may all beings become holders of the vajra. Having reached the far shore of the ocean of the profound meaning of the tantras without exception, I, the glorious Lakṣmī—who am learned in the two stages of the glorious Kālacakra and the six topics, and skilled in grammar and logic—have composed this commentary on the Five Stages. By this, may I be victorious. The commentary on the Five Stages, titled Clarifying the Stages, composed by the presence of the great Kashmiri scholar, the glorious Lakṣmī, is complete. It was requested by the patron Garab Za and translated and finalized by the great Indian scholar Paṇḍita Mantraka Laśa, the son of Tārakalaśa.