A Commentary on the Difficult Points of [Nāgārjuna’s] “Five Stages”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་ཀྲ་མ་པཉྩི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། རིམ་པ་ལྔའི་དཀའ་འགྲེལ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། གང་ཞིག་བརྩོན་འགྲུས་ཕུལ་བྱུང་ལྷག་པའི་རོ་ལྡན་གྱུར་པས་དབུ་ཡང་བཅད་ནས་སྦྱིན་མཛད་ཅིང་། ། རབ་ཏུ་དང་བའི་འོད་ཅེས་བྱ་བར་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱའི་བདེ་བར་གཤེགས་གྱུར་པ། ། མཐའ་དྲུག་དོན་ལྡན་གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྙིང་པོར་གྱུར་པའི་རིམ་པ་ལྔ་པ་གང་། ། མཛད་པའི་དཔལ་ལྡན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཞེས་སྒྲ་ཡིས་གང་ཞིག་བརྗོད་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་མན་ངག་གིས། ། བདག་ཉིད་དྲན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། རིམ་པ་ལྔ་ཡི་ཚིག་རྣམས་བཤད། ། དཔའ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པར་རིགས། ། འདིར་སློབ་དཔོན་སྙིང་རྗེ་མཆོག་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཐུགས་ལ་བཞག་ནས་མདོར་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་ཡོན་ཏན་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་པ་ནི། ཁམས་གསུམ་སྤྱོད་པ་ལས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྒྱལ་བའི་སྐུ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་སྦྱར་ཏེ་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་གསུམ་སྟེ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དེ་དེའི་ཐ་སྙད་ལས་གྲོལ་བའོ། ། མཁའ་དང་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དངོས་ཀུན་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་རྣམས་དོན་དམ་པར་ན་ཡང་དག་པའི་མཐའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དག་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྙོག་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །

In the language of India: Pañcakrama-pañjikā. In the language of Tibet: Rim pa lnga'i dka' 'grel (The Commentary on the Difficult Points of the Five Stages). Homage to Mañjuśrī Kumārabhūta! Homage to Vajrasattva! I prostrate to the one who, possessing the supreme flavor of diligence, even offered his own head as a gift; to the Sugata known as Prabhāketu and Jñānākara; to the glorious Nāgārjuna, whose name is invoked as the author of the Five Stages, the essence of the Guhyasamāja Tantra which possesses the meaning of the six parameters—to him I prostrate. By means of the guru’s own pith instructions, in order to refresh my own memory, I shall explain the words of the Five Stages. May the heroes grant their forbearance. Here, the master, possessing supreme compassion and keeping the welfare of sentient beings in mind, first presents the homage preceded by a praise that expresses the qualities of Vajradhara, the essence of the dharmakāya, through a concise summary and so forth. It begins with the words, "Liberated from the conduct of the three realms," and so on, joined with the phrase, "I prostrate to the body of the Victor." If one asks what kind of special qualities it possesses: it is liberated from the conventions of the three worlds—body, speech, and mind. It has become equal to space because its essence is free from obscurations. It is the essence of all things because, in the ultimate sense, all phenomena are the essence of the limit of reality (bhūtakoṭi). It is pure because it is free from the turbidity of conceptual construction.

ཞི་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་མེ་མ་ལུས་པ་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་དབེན་ནི་བརྟགས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་ཞི་བ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟོགས་དཀའ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བརྟག་པར་དཀའ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་གཞན་རབ་ཕན་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱབ་པ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཚན་མ་མེད་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མཉམ་མེད་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་བདེ་བས་སོ། ། མཉམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཙམ་གྱིས་རིགས་སུ་བྱུང་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་མི་རྟོག་ཚུལ་གཅིག་ལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། དཔལ་ལྡན་མཉམ་འདུས་རྒྱུད་ཀྱི་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ། མདོར་བསྡུས་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། བཤད་པའི་རྒྱུད་དང་གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་དུ་བསྟན་པའི་ལྷ་རྣམས་ཡང་དག་པར་མདོར་བསྡུས་པ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའི་རིམ་པ་གང་ཡིན་པའི་རིམ་པའོ། ། མཐའ་དྲུག་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དགོངས་པས་བཤད་པ་དགོངས་མིན་དང་། ། ངེས་དོན་དྲང་དོན་འབྱེད་པ་དང་། ། ཇི་བཞིན་སྒྲ་དང་སྒྲ་མིན་ཏེ། ། མཐའ་དྲུག་ཅེས་ནི་གྲགས་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

"Peaceful" is because all fires of the afflictions are pacified without exception. "Isolated" is because it is empty when analyzed. "Supremely peaceful" is because it is the nature of the cause for the benefit of all sentient beings without exception. "The object of the yogi" is because it is to be personally realized by the buddhas themselves. "Difficult to realize" is because it is not the domain of others. "Difficult to examine" is because it is not the domain of body, speech, or mind. "Supremely benefiting self and others" is because it is the nature of the basis for the perfection of the welfare of oneself and others. "Pervasive" is because it is the nature of all things. "Signless" is because it is the nature of the unarisen. "Blissful" is because it is free from all suffering. "Peerless" is because of bliss other than that. "Equal" refers to being of the same class as mere bliss. Therefore, it is said: "In the single mode of non-conceptuality." Regarding the phrase "Of the glorious Samāja tantra," and so forth, it should be connected with: "I shall explain in brief." This refers to the sequence in which the deities taught in the explanatory tantras and the Guhyasamāja tantra are perfectly condensed and unified into one. Regarding the phrase "for the sake of realizing the six limits," it is said: "Intentional explanation and non-intentional, / Definitive meaning and provisional meaning, / Literal and non-literal— / These are known as the six limits." It is for the sake of realizing these.

དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དངོས་གྲུབ་ཀུན་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ལུགས་དག་པས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་བདེ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་རྟོག་བག་ཆགས་ཉེས་པའི་ས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྔ་མ་སྔ་མའི་བག་ཆགས་ལས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ནི་རང་གི་སེམས་ལས་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོ་འབའ་ཞིག་གིས་འགྲོ་བ་གསུམ་པོ་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ལེགས་པར་བལྟས་ལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདོད་པ་ལྔའི་ལོངས་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་དཀའ་ཐུབ་སྟེ། དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པས་གདུང་བར་མི་བྱའོ། ། དེ་ནས་འདིར་ནི་སྡོམ་གནས་འདི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྡོམ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་པའོ། ། མི་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམ་ཚིག་ཉམས་པ་མེད་པའོ། ། བརྟུལ་ཞུགས་ནི་སྒྲུབ་པ་པོའོ། ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། དགོན་པ་ཆེན་པོའི་ས་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷ་མཉེས་པར་བྱ་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་བཤད་པ་སྟེ་གོ་སླའོ། ། འཇམ་པའི་སྟན་ལ་འདུག་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་ཏིང་ངེ་འཛིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའོ། །

"Summarizing all accomplishments" means that it serves as the cause for all mundane and supramundane accomplishments. In order to inspire those to be trained by showing that the Secret Mantra Vehicle is an easier method of practice than the systems of the Śrāvakas and others, it says: "The ground of the faults of conceptual tendencies," and so forth. The forms and so forth that truly arise from the tendencies of preceding conceptual thoughts do not exist as ultimate external objects separate from one's own mind; rather, the three realms of existence are deluded solely by the nature of subject and object. Therefore, one should examine these well and apply the practice in accordance with the Yoga Tantras. Consequently, one should not torment oneself with austerities, such as the practice of asceticism, by completely renouncing the enjoyment of the five sensory pleasures. Then, regarding the passage beginning with "Here, one who abides in the vows," "abiding in the vows" means having received empowerment. "Indestructible" means not violating the samaya. "Vow-holder" refers to the practitioner. "Vajra of Body, Speech, and Mind" refers to Vajradhara. The passage beginning with "In a location in a great wilderness" and so forth is explained literally as it pertains to the occasion of pleasing the deity, and is thus easy to understand. Regarding "Sitting on a soft cushion," and so forth, "the samādhi of Hatred Vajra" means abiding in the samādhi of Vajra-Hūṃkāra.

དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ཡིན་ཏེ། ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ལས་གསལ་པོར་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བ་ཞལ་གསུམ་པ་ཕྱག་དྲུག་པ་སྐུ་མདོག་སྔོན་པོ། གཡས་དཀར་བ། གཡོན་དམར་བ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་འཇིགས་བྱེད་དང་མཚན་མོ་ནག་མོ་གཡོན་བརྐྱང་པས་མནན་པ། ཕྱག་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གསུམ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ་ཐུགས་ཀར་འཛིན་པ། གཞན་དག་གིས་འཁོར་ལོ་དང་། པདྨ་དང་། རིན་པོ་ཆེ་དང་། རལ་གྲི་འཛིན་པའི་ཐུགས་ཀའི་ས་བོན་ལས་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁྲོ་བོ་བཅུ་གནས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྤྲོ་བར་བྱའོ། ། བགེགས་ཀུན་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་ཕྱིར་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོ་སྤྲོ་བའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་ཡང་བཀའ་ནོད་པར་བསྒོམས་ནས་རྡོ་རྗེ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱག་གིས་བཀའ་བསྒོ་བར་བྱེད་དོ། ། ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཅན་འདི་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོའོ། ། བགེགས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་བརྒྱད་འཁོར་དང་བཅས་པ་དང་སྟེང་འོག་ན་གནས་པའི་བགེགས་རྣམས་སོ། ། ཆོ་ག་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་བཀུག་ནས་ཁྲོན་པའི་ནང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་པའོ། ། སྦྱོར་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པའི་ཕུར་བུ་སྟེ། ལྟེ་བ་མན་ཆད་སྨད་ཀྱི་ཆ་ཕུར་བུའི་གཟུགས་ཅན་གྱིས་ཕྱོགས་བརྒྱད་ཀྱི་ཁྲོན་པའི་ནང་དུ་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པ་ཕུར་བུའི་རྣམ་པ་འདྲ་བ་རྣམ་པར་བཀོད་ལ། བྷ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་དང་རྡོ་རྗེ་ཕུར་བུ་དང་ཐོ་བས་བརྡུང་བར་བྱ་ཞིང་བསྟན་པར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་མེ་ནི་ཀུན་དུ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

In this regard, the meditative absorption is as follows: from the syllable HŪṂ, there clearly and perfectly arises the deity with three faces and six arms, blue in color, with the right face white and the left face red. He stands upon a sun maṇḍala, treading with his left leg extended upon Bhairava and Kālarātri. With his first two hands, he holds the mudrā of Victory over the Three Worlds, a vajra, and a bell at his heart. With the others, he holds a wheel, a lotus, a jewel, and a sword. From the seed syllable at his heart, the ten wrathful deities should be emanated in their respective positions according to the sequence. In order to utterly destroy all obstructors, one should meditate on the yoga of emanating the King Sumbharāja and command him to receive the order. With a hand holding a vajra hammer, he issues the command. This is the form of the wrathful one; thus, he is the King Sumbharāja. The "lords of obstructors" are the eight world-protectors together with their retinues, as well as the obstructors dwelling above and below. "According to the ritual" means having correctly summoned them and caused them to enter into the pits. "By means of the application" refers to the kīla of Vajrāmṛtakuṇḍalī; from the navel downward, the lower portion is in the form of a kīla. One should arrange the forms of Vajrāmṛtakuṇḍalī kīlas in the pits of the eight directions, and with the mantra beginning with "bhaga" and so forth, one should strike and fix them with the vajra kīla and hammer. Regarding the passage beginning with "The vajra fire everywhere," and so forth:

ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་ས་གཞི་དང་། རྡོ་རྗེའི་ར་བ་དང་། སྟེང་དུ་རྡོ་རྗེའི་བླ་རེ་དང་། ཕྱི་རོལ་ཀུན་ནས་རྡོ་རྗེའི་ར་བ་དང་མེ་རིས་བསྐོར་བར་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། སྟེང་འོག་ཡང་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོ་དང་། གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དག་གིས་སོ། ། དངོས་པོ་མེད་པ་བསྒོམ་པའི་དངོས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་དངོས་པོ་དོན་མ་ལུས་པ་དངོས་པོ་མེད་པར་གྱུར་པས་བསྒོམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་བསྒོམ་པ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་མ་བསྒོམས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་སྒོམ་པ་པོ་དང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་། སྒོམ་པ་དམིགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཡི་གེའི་དོན་ཏོ། ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་ས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ་ཞེས་གང་བསྒོམ་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཚན་མ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་བསྒོམ་པ་མིན། ། ཞེས་སྨྲས་ཏེ། གང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་མངོན་པར་ཞེན་པས་བསྒོམ་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྨོན་པ་དགག་པའི་ཕྱིར། དེ་བས་དངོས་པོ་དངོས་མེད་པར། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།

Furthermore, the word "also" indicates that one should visualize a ground of vajra nature, a vajra fence, a vajra canopy above, and the entire exterior surrounded by a vajra fence and a mountain of fire. "Above and below are perfectly blessed" refers to the kings Ucchuṣma and Uṣṇīṣacakravartin. Regarding the passage beginning with "The meditation on the non-existence of things," since all things, both stable and moving, have become non-existent, there is no meditation because there is nothing to be meditated upon. "The meditation on that which is to be meditated upon does not exist" means that whatever exists is not something to be meditated upon, because it exists even without being meditated upon. Thus, that which possesses non-existence also does not exist. Therefore, the meditator, the object of meditation, and the act of meditation are not to be perceived; this is the literal meaning. The meditation that "all phenomena, such as the conditioned, the unconditioned, and the earth element, are empty" does not exist, because it is an attachment to emptiness. To abandon signs, it is said: "The meditation on that which is to be meditated upon is not meditation." Meditation that is performed with attachment to the aspects of cause and effect is also illogical, because cause and effect are non-dual. To negate aspiration, it says: "Therefore, things and non-things..." and so forth.

དེ་བས་དེ་ལྟར་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པའི་སྨོན་ལམ་གང་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྨོན་ལམ་གྱིས་དམིགས་པ་གང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྫས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྒོམ་པ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྤྱིའི་དོན་ཏོ། ། དངོས་པོ་མེད་པ་བསྒོམ་པའི་དངོས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་དངོས་པོ་མེད་པས་གང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་སེམས་ཙམ་ཉིད་ཀྱང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་གསལ་བར་འདོད་པས། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་བསྒོམ་པ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ལྷའི་གཟུགས་བསྒོམ་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་འོད་གསལ་བས་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པ་གཉིས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་སྟེ་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཀའ་བས་དམིགས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། སྦས་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་གདོད་མ་ནས་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་བསྒོམ་པ་དེ་ཡང་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པ་འདི་དག་གིས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།

Therefore, in that case, the result of any aspiration for external forms does not exist either, because the object of the aspiration does not exist. Thus, the so-called "meditation on the aspect of external substances" is non-apprehensible and does not exist, because it is the nature of the mind. This is the general meaning. Regarding the phrase "the meditation on the non-existence of things": since those aggregates and so forth are non-existent, even the "mind-only" that is to be meditated upon does not exist. Therefore, it is not pure, because it does not exist at all times. Wishing to clarify the conventional truth, it is said: "That which is to be meditated upon is not meditation." Meditating on the form of a deity that is like an illusion, having the nature of conventional truth, is also illogical, because it is purified by the clear light. Thus, an entity with the nature of conventional truth does not exist, because the two truths are non-dual. Therefore, meditation—which has the aspect of the non-duality of the two truths—is non-apprehensible, up to the point of saying "it is apprehended with difficulty." This is the hidden meaning. Because there is no entity of ultimate truth, the meditation on that which is to be meditated upon is not meditation, because it is primordially pure. That meditation which has the nature of conventional truth is also not meditation, because it is [conventionally] true. By these aspects, any meditation that has the nature of the two truths is also not something to be meditated upon.

བདེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་མཐོང་བ་ཙམ་གྱི་ཐར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ནི་སྒོམ་པ་པོ་དང་བསྒོམ་པ་དང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་རྟོགས་པར་དམིགས་སུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། མཐར་ཐུག་པའོ། ། ཚིགས་བཅད་འདི་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྒྱུ་མི་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་སྒོམ་པ་པོའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཕྱིར་ཧཱུཾ་གཉིས་ས་བོན་ཡཾ་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཞུའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་མདོག་སྔོ་བའོ། ། མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་གྲུ་གསུམ་མདོག་དམར་པོའོ། ། ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ཟླུམ་པོ་ཁ་དོག་དཀར་པོའོ། ། སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་གྲུ་བཞི་མདོག་སེར་པོའོ། ། དེའི་སྟེང་དུ་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་དཀར་པོ་བསྒོམས་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་དང་། བྲུཾ་བསྡུས་པ་ལས་གཞལ་ཡས་ཁང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས། ཟུར་བཞི་དང་ནི་སྒོ་བཞི་དང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཐིག་བཞི་དག་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟུར་བཞི་མཉམ་པར་བྱ་བའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནོར་བུ་ཟླ་ཕྱེད་བརྒྱན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་ནོར་བུ་དང་ཟླ་བ་དང་། ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་དང་། དྲ་བ་དང་། དྲ་བ་ཕྱེད་པས་བརྒྱན་པ། སྒོ་དང་སྒོ་ཁྱུད་མཚམས་རྣམས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོའི་མཚམས་ཀྱི་ཟུར་རོ། ། བུམ་པ་དང་ཀ་བས་ཉེ་བར་མཛེས་པར་བྱས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེའི་སྟེང་དུ་གཞལ་ཡས་ཁང་ངོ་། ། བྲེ་ཡི་ཕྲེང་ནི་བྱ་ཡིས་མཛེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱའི་ཚོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བྱས་པའོ། །

This is because liberation is the mere vision of the non-duality of the two truths. Therefore, Vajradhara has taught that the clinging to the meditator, the meditation, and the object of meditation is non-apprehensible, as it is realized in the samādhi of union. This is the ultimate. Regarding the phrase "by this verse" and so forth: the meditator is the nature of the moving and the non-moving. Regarding the phrase "the two HŪṂs arise from the seed-syllable YAṂ through the blessing of wisdom," it is blue in color and shaped like a bow. The fire maṇḍala is triangular and red in color. The water maṇḍala is circular and white in color. The earth maṇḍala is square and yellow in color. Having meditated on a white syllable HŪṂ above that, one should meditate on the celestial palace from the contraction of the syllable VRŪṂ and the four maṇḍalas. Thus it is said: "With four corners and four doors," and so forth. "Endowed with four lines" means that the four corners should be made equal. "Adorned with a vajra, jewel, and crescent moon" means it is adorned with a vajra, a jewel, a full moon, a crescent moon, a lattice, and half-lattice. "At the doors and the junctions of the door-frames" refers to the corners at the junctions of the doors. It is made beautiful by vases and pillars. "The celestial palace is upon a crossed vajra" is what is meant by "vajra." "The row of cornices is beautified by birds" means it is made beautiful by a flock of birds.

དེ་ལྟ་བུའི་ཚོགས་གཞལ་ཡས་ཁང་རྣམ་པར་བསམས་ལ། ཡུད་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་མ་ལུས་པ་དང་བཅས་པར་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་པར་ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་འོད་དང་མཉམ་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཁྱུད་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ལྷག་པར་མོས་པར་བསམས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པར་མོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡིན་གྱི། ཕྱག་མཚན་དང་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ལྷག་པར་མོས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡིན་ནོ། ། ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་དང་མདོག་དང་ཕྱག་མཚན་ལ་སོགས་པས་མཛེས་པའོ། ། སླར་ཡང་ཁ་སྦྱོར་སྦྱོར་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བདེ་བའི་རོས་སོ། ། རིམ་པ་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དང་གང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་རིགས་ཀྱི་གནས་དེ་རེ་རེ་ཉེ་བར་བཞུགས་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། དོན་དམ་པ་ཡི་འཁོར་ལོ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་འཇུག་པར་བྱའོ། ། བསད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དམིགས་པར་བྱ་བ་ནི་བསད་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྒྲུབ་པ་པོས་དངོས་གྲུབ་རབ་མཆོག་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མྱུར་བར་དངོས་གྲུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། གཟུགས་ཕུང་རྟོགས་པ་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་སངས་རྒྱས་སྤྱན་ལ་སོགས་པའོ། ། མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སའི་ཁམས་ནི་སའི་ཁམས་སོ། ། མིག་གི་དབང་པོ་ནི་མིག་གོ། ། གཟུགས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཚོགས་སོ། །

Having thus visualized the immeasurable celestial mansion, one should meditate for a brief moment on the entire wheel of the supported maṇḍala, together with all its deities, as having three faces and six arms, equal in radiance to sapphire, and embraced by insight. Regarding the phrase "having thus visualized through resolute conviction," this refers to it being by means of mere resolute conviction, and not through the complete transformation of hand symbols, seed syllables, and so forth. Such is the maṇḍala of resolute conviction. The phrase "according to the ritual" means it is beautified by the hand gestures, colors, hand symbols, and so on. The phrase "again, by means of the union of the two" refers to the flavor of the bliss of meditative equipoise. The phrase "in the proper sequence" means one should visualize each deity residing in the place of the family to which they belong. The phrase "by means of the ultimate wheel" means one should enter into the nature of great bliss. The phrase "having slain" means to render non-referential; that is the meaning of "slaying." If one asks what the benefit of doing so is: the practitioner will attain the supreme siddhi, meaning they will achieve siddhi very swiftly. Regarding the phrase "the aggregate of form is the mirror," this refers to Vairocana, Buddhalocanā, and so forth. "Mirror" refers to the mirror-like wisdom. "The earth element" is the element of earth. "The eye faculty" is the eye. "Form" refers to the collection of objects to be apprehended by the eye.

ཁྲོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཤིན་རྗེ་གཤེད་དང་འདོད་པའི་རྒྱལ་པོའོ། ། བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའི་སྙིང་པོ་དང་བཅས་པའོ། ། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནོ། ། མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཁྲོ་བོ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་དང་དབྱུག་སྔོན་ཅན་ནོ། ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། བྱིན་ཟ་ནི་མེའོ། ། ཁྲོ་བོ་གཉིས་ནི་པདྨ་མཐར་བྱེད་དང་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། འདུ་བྱེད་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། བྱ་བ་གྲུབ་པ་ནི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཁྲོ་བོ་གཉིས་ནི་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པ་དང་མི་གཡོ་བའོ། ། སྟེང་འོག་ཁྲོ་བོ་གཉིས་དང་བཅས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་ནི་སྣང་བ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་དང་འབྲེལ་པའི་རང་བཞིན་བརྒྱད་ཅུའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། དེ་ཡང་འོད་གསལ་བར་གཞུག་པར་བྱའོ། ། མྱ་ངན་འདས་བཅས་ཀུན་སྟོང་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ད་ནི་སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྡང་བ་བསྟན་པ་ནི། སྔགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྟན་ཏེ། སྔགས་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་སྐུའོ། ། སྦྱོར་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་དབུས་གནས་པར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཞལ་ཡས་ཁང་གི་ནང་གི་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་དབུས་སོ། །

The wrathful ones are Yamāntaka and Takkirāja. Maitreya is together with Kṣitigarbha. The aggregate of feeling is Ratnasambhava. Equality is the wisdom of equality. The two wrathful ones are Aparājita and Nīladaṇḍa. The aggregate of perception is Amitābha. Discriminating awareness is the wisdom of discriminating awareness. The consumer of offerings is fire. The two wrathful ones are Padmāntaka and Mahābala. Formations is Amoghasiddhi. The all-accomplishing is the all-accomplishing wisdom. The two wrathful ones are Amṛtakuṇḍalī and Acala. "Together with the two wrathful ones above and below" means they are perfectly endowed with Uṣṇīṣacakravartin and Sumbharāja. "By nature, they are appearances themselves" refers to the eighty innate natures associated with the three consciousnesses. The aggregate of consciousness is Akṣobhya, and that too should be made to enter into clear light. Regarding the passage beginning with "All, including nirvāṇa, are empty," the dharmakāya is the nature of all phenomena. Now, to show the arising for the purpose of completing the maṇḍala of the body, it is taught by the passage beginning with "By mantra." The completion of the mantra is the mantra-body. Regarding "by means of application," in the passage beginning with "Abiding in the center of the space element," it refers to the center of the space element within the celestial palace.

དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཨ་ལས་གྱུར་པའི་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་ཨོཾ་གྱི་ཡི་གེ་ལས་བྱུང་བ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ངོ་། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པའི་དོན་གྱི་དང་པོའོ། ། དེའི་འོད་ཀྱིས་བཀུག་པ་ནི། ། རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གསང་སྔགས་འདི་ནི་བརྗོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཆོ་གའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་བརྩམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། ཀུནྡ་ཟླ་བ་དཀར་དང་མཚུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོག་དཀར་བ་ཕྱག་གཉིས་པ་ཞལ་གཅིག་པ་འོད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དཀར་པོ་ཅན་རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། དང་པོའི་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། རྗེས་སུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། མི་བསྐྱོད་པ་ཡི་རྗེས་ཞུགས་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཐུགས་ཀའི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་ལས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་མི་བསྐྱོད་པ་ཕྱུང་ལ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱས་ནས་སླར་ཡང་བཀུག་ནས་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་དུ་ཞུགས་པར་བྱའོ། །

One should meditate on a sun maṇḍala arising from the vowel a, which is the essence of the wisdom of method, and a moon maṇḍala arising from the syllable oṃ, which is the nature of the wisdom of insight. The "eight-petalled lotus" is that which arises from the letter ma. The "three syllables" are oṃ āḥ hūṃ. "Bodhicitta" refers to the first [syllable] in the sense of the third. "Drawn in by its light" refers to the passage beginning, "All that is moving and unmoving," and so forth, up to "this secret mantra should be recited." This is the meditative absorption (samādhi) of the ritual for the initial yoga. Regarding the passage beginning, "One should commence the subsequent application," and "the yogi’s three syllables," the phrase "arising from [them]" means born from the complete transformation of the three syllables. "Equal to a kunda flower and the white moon" means white in color, with two arms, one face, a white circle of light, and perfectly holding a vajra and bell. "The Primordial Protector" is Vajradhara. This is the meditative absorption of the subsequent yoga. Regarding the passage beginning, "By following Akṣobhya," the sequence is as follows: from the seed syllables of the three syllables at the heart, one should emanate Akṣobhya, who possesses the characteristics to be explained; having performed the benefit of sentient beings, he is drawn back and re-entered into those very three syllables.

ཞུགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་འབར་བ་དང་བཅས་པའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་བདག་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སོ། ། དབྱེ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པའོ། ། སྣང་མཛད་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ནས་བརྩམས་ནས་གནོད་མཛེས་ཀྱི་བར་དུའོ། ། ཁ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁའི་ཕུགས་སུ་སྟེ་མགྲིན་པའི་བར་དུའོ། ། རབ་ཏུ་བཟང་པོའི་མཐིང་ཤིང་མདོག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོག་སྔོན་པོའོ། ། སྔགས་པས་གཏི་མུག་དགའ་སོགས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱན་དང་མཱ་མ་ཀཱི་དང་། གོས་དཀར་མོ་དང་། སྒྲོལ་མ་ལ་སོགས་པ་སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར། ས་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་གཞུག། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ་ཞུགས་པར་བྱས་ནས་སོ། ། མིག་གི་འབྲས་བུའི་ནང་དུ་ཐླྷི་གི་ཡི་གེ་ལས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་སའི་སྙིང་པོའི་གཟུགས་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའོ། ། ཡི་གེ་མེ་ནི་རྩར་བཀོད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་གནས་པའི་རྩ་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱའོ། ། ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་བཟང་པོའོ། ། དགོད་བྱས་དེ་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཆོ་ག་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་ཡི་གེའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། སྤྱན་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁམས་ལ་བཞུགས་པས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དང་ཁྲོ་བོ་རྣམས་ནི་སྔགས་ལས་ངེས་པར་བསྐྱེད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། སྐུ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་རྫོགས་གྱུར་ནས། །

Upon merely entering, one should meditate on the nature of Vajrasattva, possessing three faces and six arms, together with blazing light. Then, regarding the phrase "the aggregates and so forth," the "aggregates" refers to the Tathāgatas. "Knowing the divisions" means being skilled in their distinctions. "Vairocana and so forth" refers to the deities beginning with Vairocana and ending with Sumbharāja. "In the mouth" means in the interior of the mouth, up to the throat. "The excellent deep-blue color" refers to the blue color. Regarding the phrase "the practitioner [meditates on] Moharati and so forth," this refers to Locanā, Māmakī, Pāṇḍaravāsinī, Tārā, and so forth, who purify the earth element and the others. Therefore, it says "thoroughly enter the earth and so forth," meaning having caused them to enter. Within the pupils of the eyes, one should meditate on the form of Kṣitigarbha, which is to be fully perfected from the syllable ṭhīṃ, as will be explained later. Likewise, in the ears is Vajrapāṇi. Regarding the phrase "the syllable me is placed in the channels," and so forth, one should thoroughly examine the channels residing throughout the entire body. "Samantabhadra" refers to Samantabhadra. Regarding the phrase "having performed the placement," and so forth, "according to the ritual" means that the Tathāgatas are in the form of syllables; Locanā and the others reside in the elements; and the Bodhisattvas and the Wrathful Deities are in the forms generated from the mantras. "Once the maṇḍala of the body is complete,"...

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། སྤྱི་བོའི་དབུས་སུ་གནས་པར་བསམ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔྲལ་བའི་དབུས་སུ་ཨོཾ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། བདག་པོ་དང་ནི་བཅས་པ་རུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་པོ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་མཐར་ཐུག་པར་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི། བདག་པོ་དང་ནི་བཅས་པ་རུ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་དབུས་བདག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་གཅིག་ལའོ། ། གསོལ་བ་གདབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཚིགས་བཅད་དང་པོས་ནི་གཙོ་བོ་ལའོ། ། གཉིས་པས་ནི་འཁོར་རྣམས་ལའོ། ། སྤྱན་དང་ལྷན་ཅིག་ལྡན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྲོས་པའི་གཟུགས་མ་ལུས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཞུགས་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། གཉིས་བརྗོད་པས་ནི་གསོལ་བ་གདབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བྱ་བའོ། ། རང་གི་གཙོ་བོར་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་རིགས་གསུམ་དབྱེ་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རིགས་གསུམ་དབྱེ་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་འཁོར་བ་ལས་འདས་པ་དང་མི་བསྐྱོད་པའི་གཟུགས་ཉིད་དོ། ། སླར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོའོ། ། ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དབུས་གནས་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རི་བོང་ཅན་ལ་ཉེ་བར་གཞུག་པའོ། ། དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ནོ། ། སྙིང་གའི་དབུས་ན་གནས་ཕྲ་མོའི། །

The phrase "and so forth" refers to the samādhi of the supreme yoga. Regarding the instruction "visualize it abiding in the center of the crown": in the center of the forehead, there is a moon maṇḍala arising from the complete transformation of the syllable OṂ. Regarding the phrase "together with the lord": the "lord" is Vairocana. "Endowed with union" up to that point means being together with him; thus, it is called "together with the lord." Regarding the phrase "the lord in the center of that": it refers to the one who has become the principal. Regarding the phrase "supplicate" and so forth: the first verse is for the principal, and the second is for the retinue. Regarding the phrase "endowed with Locanā" and so forth: one should meditate on entering together with all the emanated forms without exception. "Supplicate by reciting twice" means that everything should be performed as previously described. "Perfectly endowed with one's own lord" is also as before. Regarding the phrase "thus, by the division of the three families" and so forth: "by the division of the three families" refers to the forms of Vairocana, the transcendent [deities], and Akṣobhya. Regarding the phrase "once again" and so forth, "the essence of all" refers to the nature of the five Tathāgatas. "Abiding in the center of the moon maṇḍala" means being placed near the hare-marked moon. "Samayasattva" is the name of the Samayasattva. "Abiding in the center of the heart, subtle..." [is the location].

ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ཞེས་བྱ་བ་ཚད་ཆུང་བའི་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེའི་ཐུགས་ཀར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་དགོད་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་རྫོགས་པར་བསྐྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆོ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། སྦྱོར་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བསྐྱེད་པས་སོ། ། སྒྲུབ་པ་ཆེན་པོ་བརྩམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་འཁོར་ལོའི་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པར་བརྩམ་པའོ། ། རྙེད་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བུ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་ལང་ཚོ་དང་ལྡན་པ་གང་ལ་མིག་ཡངས་པ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། ཁྲུས་མཁན་གྱི་ནི་བུ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ་རིགས་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། ། ལྷ་མོ་རྡོ་རྗེ་གཟུགས་ལ་སོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། སའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཇི་ལྟར་རིགས་པ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་རྣམ་བསམས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལས་རྫོགས་པ་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་སྔར་བསྟན་པའི་སྔགས་ལས་རྫོགས་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པའི་འཁྱུད་པ་ལྕེ་ལ་སོགས་པའི་གནས་རྣམས་སུ་དགོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བསམས་པས་སོ། ། ལག་གཡས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་རོ་ལངས་མ་ནི་གཤིན་རྗེ་གཤེད་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། །

Regarding the phrase "the wisdom being," one should meditate on it in a small-sized form. In its heart, upon a moon maṇḍala, one should place the syllable HŪṂ, which is called the "samādhi being." This completes the generation of the great yoga. Regarding the phrase "having thus generated the great union," the term "ritual" refers to the characteristics that will be explained below. "By means of the union" means by generating it from samādhi. "One should begin the great accomplishment" means one should begin the generation of the entire nature of the maṇḍala circle, including its retinue. Regarding the phrase "having found," "maiden" refers to one who possesses beauty and youth and has wide eyes. The phrase "the daughter of a washerman" is merely an illustration; it includes other castes as well. "The goddesses Vajrarūpā and so forth" refers to Rūpavajrā and the others, as well as the bodhisattvas such as Kṣitigarbha, who have entered into union as appropriate. "One should visualize that very [being]" means one should meditate on the sense bases of that very [being], such as the eyes, as being perfected from the mantra syllables just as before. One should also place Lokeśvara and the others, perfected from the previously taught mantras, in the locations of the tongue and so forth, in a manner similar to the embrace. Regarding "the right hand," Vajravetālī is in union with Yamāntaka.

གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་མ་ནི་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། ཁྲོ་གཉེར་མ་ཞེས་པ་ནི་རྟ་མགྲིན་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། རལ་པ་གཅིག་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། གཞན་ཡང་དཔུང་པ་གཡས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་མ་མི་གཡོ་བ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། གཡས་པའི་ཕྱག་གི་ལྷག་མ་ལ་ནི་སྣ་ཚོགས་རིན་ཆེན་མ་འདོད་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། པུས་མོ་གཡས་པ་གནས་པ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་རྒྱའིའོ། ། སྣ་ཚོགས་པདྨ་ནི་དབྱུག་པ་སྔོན་པོ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་ལས་མ་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། ནམ་མཁའི་རྡོ་རྗེ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། ས་འཛིན་ལྷ་མོ་ནི་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཆོ་ག་བཞིན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་རྗེས་ཐོགས་སུ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་སྦྱར་བ་བརྩམ་པར་བྱའོ། ། ཧཱུཾ་གི་སྔགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་རང་གི་རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་རྩེ་ལྔ་པའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཨོཾ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའོ། ། དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་པདྨའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟེ་ཡི་གེ་ཧྲི་ལས་རྣམ་པར་བསྒོམས་ལ། ཡི་གེ་ཨ་ལས་ནི་དེའི་ལྟེ་བ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། འོད་ཟེར་ལྔ་ཡིས་ཁྱབ་བསམས་ལ། །

Ajitā is in union with Prajñāntakṛt. Bhṛkuṭī is in union with Hayagrīva. Ekajaṭā is in union with Amṛtakuṇḍalī. Furthermore, regarding the phrase "on the right arm" and so forth: Viśvavajrā is in union with Acala. On the remaining right hand, Viśvamaṇi is in union with Takkirāja. Regarding the phrase "resting on the right knee," the word "also" refers to the mudrā. Viśvapadmā is in union with Nīladaṇḍa. Viśvakarmā is in union with Mahābala. Gaganavajrā is in union with Uṣṇīṣacakravartin. The goddess Dharāṇī is in union with Sumbharāja. Regarding the phrase "in that way" and so forth: having performed all the consecrations, such as the blessing of the body, speech, and mind, according to the ritual, one should immediately thereafter commence the union of the vajra and the lotus. Regarding the phrase "of the mantra HŪṂ," one should meditate on the syllable HŪṂ transforming into the form of one's own five-pronged vajra. Regarding the syllable OṂ, it arises from the transformation of OṂ. Regarding the phrase "likewise" and so forth, "of the lotus" refers to that of the wisdom consort; one should meditate on it arising from the syllable HRĪḤ, and meditate on its center arising from the syllable A. "Pervaded by five-colored light rays," one should contemplate.

ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་གི་འོད་ཟེར་སྤྲོས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དང་། ཐར་པ་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ངོ་བོར་མོས་པར་བྱས་ནས། ། དེའི་འོག་ཏུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་བསྒྲུབ་པ་བརྩམ་པར་བྱའོ། ། རང་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཉིད་འབྱུང་བ་ནི་ཕྱིར་འཆོར་བའོ། ། དེའི་ཚེ་ཕཊ་ཅེས་བྱ་བའི་སྔགས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ནོར་བུའི་རྩེ་མོའི་བུ་གར་པྲ་ཕཊ་ཁ་དོག་སེར་པོ་རྣམ་པར་བསྒོམས་ལ་ཕྱིར་འབྱུང་བས་བྱུང་ནས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲུབ་པ་པོའོ། ། རྣལ་འབྱོར་རབ་ཀྱི་མཐའ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཆོར་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྣལ་འབྱོར་ཡང་དང་ཡང་གོམས་པར་བྱས་པར་རིང་དུ་འཇུག་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་གོམས་པར་མ་གྱུར་པར་ཤོར་བར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར། ཕྱུང་ནས་སྔགས་པས་སླར་ཡང་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ཁམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་པདྨའི་ནང་ན་གནས་པའི་གཡོན་པའི་སྲིན་ལག་དང་མཐེ་བོང་གཉིས་ཀྱིས་བླངས་ལ་བྱའོ། ། ཕྱོགས་བཅུའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་མ་ལུས་པ་རང་རང་གི་སྔགས་བརྗོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སོ། ། དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་འདི་ནི་བརྗོད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོན་པར་བྱ་བའོ། ། རང་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧཱུཾ་ལས་བསྐྱེད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་བདག།

This refers to the radiation of the individual light rays of the five Tathāgatas. Having cultivated the conviction that [the emission] is the nature of the Great Vajradhara, the great city of great liberation, and the essence of the Perfection of Wisdom, one should thereafter commence the practice of Vajradhara. Regarding the phrase "one's own bodhicitta" and so forth: the "emergence of bodhicitta" refers to its outward flow. At that time, one should utter the mantra phaṭ. One should visualize a yellow pra-phaṭ at the opening of the tip of the jewel; as it emerges and flows out, one should recite it. The word "by that" refers to the practitioner. When one has reached the ultimate limit of yoga, the bodhicitta will not be lost; thus, through repeated familiarization with the yoga of great bliss, its long-term engagement will increase. If, however, it is lost before such familiarization has occurred, for that reason it is said: "Having emitted it, the mantrin should once again..." and so forth. "Bodhicitta" refers to the drop of one's own constituent element residing within the lotus; one should take it with the ring finger and thumb of the left hand. "In the ten directions" means preceded by the recitation of the respective mantras of the entire maṇḍala circle without exception. Immediately following that, "this should be recited" means it should be chanted. "Arising from the syllables of one's own mantra" means generated from the syllable hūṃ. "Blessed by the three vajras, I..." [is the self-identification].

ཅེས་བྱ་བའི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་པདྨའི་ནང་དུ་སྤྲུལ་ཏེ། སླར་ཡང་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེར་སྤྲུལ་ལ། མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཀྱིས་སྤྲོ་ཞིང་བལྟ་བར་བྱའོ། ། མི་བསྐྱོད་པས་ནི་དབུ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔས་དབུ་རྒྱན་བྱས་པའོ། ། མཐིང་ཤུན་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨིནྡྲ་ནི་ལའི་མདོག་ཅན་ནོ། ། འདི་ནི་ཐུགས་ཀ་ལས་བྱུང་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་སོ། ། བྱུང་ནས་དེས་འདུལ་བའི་སེམས་ཅན་ཕྱོགས་བཅུ་ན་གནས་པ་རྣམས་ལ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། ། སྦྱངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་བྱས་པའོ། ། ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་གནས་འཇོག་ཅེས་པ་ནི་མི་བསྐྱོད་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་རིགས་དེ་ལའོ། ། རྡོ་རྗེ་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། སྤྱན་སྔ་རུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་དུའོ། ། རྗེས་ཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁའི་སྒོ་ནས་སོ། ། ས་སྙིང་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་གའི་ས་བོན་དུའོ། ། བདག་ཉིད་མི་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་པའོ། ། རང་གིས་ཕྱག་རྒྱས་འཁྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རེག་རྡོ་རྗེས་འཁྱུད་པའོ། ། ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲུལ་པའི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཛི་ན་ཛིཀ་ཅེས་བྱ་བ་དང་། འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་པདྨའི་ནང་དུའོ། ། སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མདོག་དཀར་པོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཐུགས་ཀ་ལས་བྱུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐུགས་ཀ་ལས་སོ། །

Having thus blessed the body, speech, and mind, he emanates [himself] within the lotus. Once again, he emanates as Hatred-Vajra (Dveṣavajra). "The one possessing the Vajra of Akṣobhya" should be visualized as being emanated by the mantra. "Crowned by Akṣobhya" means that he is crowned by Vajrasattva. "Fine as a sapphire" means having the color of an indranīla gem. "Having emerged from the heart" means from the heart of insight (prajñā). Having emerged, he gazes upon the sentient beings to be tamed who dwell in the ten directions. "Having purified" means having rendered them free from afflictions (kleśa). "Establishing them in the state of Hatred-Vajra" means that those belonging to the Akṣobhya family are established in that family. "Vajra Protector" refers to Vajradhara. "In the presence" means in front. "Followed" means through the gateway of the mouth. "At the heart" means at the seed-syllable of the heart. "The self" is in the form of Akṣobhya. "Embraced by his own mudrā" means embraced by Sparśavajrā. "Abiding in the samādhi of Hatred-Vajra" is because the Mind-Vajra itself is the agent who emanates the maṇḍala. "Jina-jik" and "emerges" occur within the lotus of insight. "Like the autumn moon" and so forth refers to the white color. Likewise, "having emerged from the heart" means from the heart of insight.

གཏི་མུག་སྤྱོད་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་དེའི་རིགས་ལའོ། ། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་མདུན་དུའོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་རྟེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། རིན་ཆེན་ཏོག་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་དེར་དབྱུང་བར་བྱའོ། ། ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞི་བ་དང་སྒེག་པའི་རོ་དང་ལྡན་པའོ། ། གཡས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་གཡས་སུའོ། ། ང་རྒྱལ་གནས་ལ་གནས་པ་རྣམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་ལ་གནས་པའོ། ། ལྷོའི་ཆར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའི་ངོ་བོའོ། ། རིན་ཆེན་དབུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་གདན་ལའོ། ། རྡོ་རྗེ་མཐའ་ཡས་འོད་འབྱུང་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་སོ། ། སྔོན་བཞིན་འདོད་ཆགས་ཅན་སྦྱངས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རིགས་ཅན་རྣམས་སོ། ། རྒྱབ་ཀྱི་པདྨར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའོ། ། སྔགས་པས་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འོད་ཟེར་རྣམ་པར་འཕྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་སོ། ། ལོག་པའི་དག་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེར་སྣ་ཅན་ནོ། ། བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙོ་བོའིའོ། ། ཞེ་སྡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཞེ་སྡང་ནི་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། གཏི་མུག་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། ཆགས་པ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་སོ། ། ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནོ། ། དམ་ཚིག་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། རིགས་ནི་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོའོ། ། འདོད་དང་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་འདོད་པ་སྟེ།

Regarding the phrase "the abode of delusion," this refers to those belonging to the Tathāgata family within that family. "In the eastern direction" means in front. "Wheel" refers to the supporting maṇḍala. "Abides" means "will remain." "Jewel Crest" refers to Ratnasambhava, who is to be emanated there. "Peaceful" means possessing the flavor of peace and charm. "To the right" means in the right hand. "Those who abide in the abode of pride" means those who dwell in pride. "In the southern sector" refers to the nature of the principal deity of the maṇḍala. "In the center of the jewel" means upon a jewel throne. "Vajra of infinite light arises" refers to Amitābha. "Having purified those with desire as before" refers to those belonging to that family. "On the lotus behind" refers to the principal deity of the maṇḍala. Regarding the passage beginning with "The mantrin [should place] Amoghasiddhi," "radiating rays of light" refers to a mass of light rays. "Those with perverted purity" refers to those who are miserly. "In the northern direction" refers to the principal deity. Regarding the passage beginning with "hatred," hatred is Akṣobhya; delusion is Vairocana; attachment is Amitābha; the wish-fulfilling jewel is Ratnasambhava; and the samaya is Amoghasiddhi. "These five families" refers to the principal deities of the families. Regarding the passage beginning with "desire and liberation," they are called "desires" because they are objects of desire.

འཇིག་རྟེན་པའི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བས་ཐར་པ་སྟེ། ངེས་པར་ལེགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། མོ་ཧ་རཱ་ཏིའི་སྔགས་ལས་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཨུཏྤ་ལ་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུ་སྐྱེས་དཀར་པོའོ། ། དྭེ་ཥ་རཱ་ཏིའི་སྔགས་ལས་སྐྱེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཨུཏྤ་ལ་སྔོན་དམར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོག་སྔོན་དམར་དུ་འདུག་པའོ། ། བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་སོ། ། རཱ་ག་རཱ་ཏིའི་སྔགས་ལས་སྐྱེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། པདྨ་རཱ་གའི་ནོར་བུའི་འོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོག་དམར་པོའོ། ། གང་གི་རལ་པའི་ཚོགས་ལ་འོད་དཔག་མེད་དང་བཅས་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། འབྱེད་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྒྱས་པར་མཛད་པའོ། ། གདོན་ནི་གནོད་པ་ཆེན་པོའོ། ། བཛྲ་རཱ་ཏིའི་སྔགས་ལས་སྐྱེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡིད་འོང་ཞེས་པ་ནི་ཡིད་དང་འཚམ་པའོ། ། དཱུཪྺའི་ལོ་མའི་འོད་ཀྱི་མཉམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོག་ལྗང་གུའོ། ། དོན་ཡོད་པས་ནི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པས་སོ། ། ཨུཏྤ་ལ་སྔོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨུཏྤ་ལ་སྔོན་པོའོ། ། བྱུང་ནས་ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་པས་ནི་རིམ་གཉིས་པར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོམ་པ་པོས་སོ། ། དབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་སྤྲུལ་པ་དགོད་པར་བྱའོ། ། མེའི་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མེ་ལོང་འཛིན་མཛད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ལོང་འཛིན་པར་མཛད་པའོ། ། གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡས་གཡོན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་སོ། ། ལྷག་མས་གཏི་མུག་དགའ་དང་མཚུངས། །

[This refers to] the accomplishment of worldly siddhis and so forth. Liberation is freedom from the bonds of attachment and the like; it is characterized by the definitive excellence [of nirvāṇa]. Regarding the phrase "arisen from the mantra of Moharati" and so forth: "white utpala" refers to a white water-born lotus. Regarding the phrase "born from the mantra of Dveṣarati" and so forth: "blue-red utpala" refers to one that is blue-red in color. "Arisen" means from the heart of the Wisdom [Buddha]. Regarding the phrase "born from the mantra of Rāgarati" and so forth: "the light of a ruby" refers to a red color. That which has Amitābha together with a mass of matted locks is so described. "Causing to open" means causing to fully blossom. "Demons" refers to great harm. Regarding the phrase "born from the mantra of Vajrarati" and so forth: "charming" means agreeable to the mind. "Equal to the light of durva grass leaves" refers to a green color. "By the Amogha" means by Amoghasiddhi. "Blue utpala" refers to a blue utpala. "Having arisen" is as before. Regarding the phrase "the yogi, in the second stage" and so forth: "the meditator." "Should emanate" means one should likewise arrange the emanations. Regarding the phrase "in the direction of fire" and so forth: "holding a mirror" means making the gesture of holding a mirror. "Two" refers to the first two, the right and left. "The remainder is like Moharati."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སྤྱན་གྱི་ཕྱག་མཚན་དང་ཁ་དོག་འཛིན་པའོ། ། བདེན་བྲལ་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སེར་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེར་ཞིང་རྩ་དམར་བའོ། ། ཞལ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེར་པོ་དང་དམར་པོ་དང་དཀར་པོ་སྟེ་ཞལ་གསུམ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཕྱག་གཉིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་དང་པོ་གཉིས་ནའོ། ། རླུང་གི་ཕྱོགས་དགོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཞལ་གསུམ་སྐུ་མདོག་དམར་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམར་པོ་དང་སྔོན་པོ་དང་དཀར་པོའི་ཞལ་ཅན་ནོ། ། ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་དུང་བསྣམས་ཏེ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་གཉིས་ནའོ། ། ལྷག་མ་གོས་དཀར་ཅན་དང་མཚུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ཕྱག་མཚན་འཛིན་པའོ། ། དབང་ལྡན་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཞལ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྗང་གུ་དང་ནག་པོ་དང་དཀར་པོའོ། ། རྔ་སྒྲ་ནི་དོན་ཡོད་པར་གྲུབ་པའོ། ། ཕྱག་གཉིས་ན་ནི་རོ་ཡི་སྣོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཡས་གཡོན་གྱི་ཕྱག་དང་པོ་གཉིས་ནའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་བསྐྱོད་པ་ལེགས་པར་འཁྱུད་ནས་གནས་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་པ་བསྒོམ་པར་བྱ་བའོ། ། བདག་པོ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་ལོའི་བདག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲ་བར་གྱུར་པའོ། ། རིགས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་ནས་དགོད་པར་བྱའོ། ། མཻ་ཐླྷིཾ་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕྱག་མཚན་དང་དབྱིབས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་མཚུངས་པའོ། ། ཨོཾ་གྱི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་དང་མཚུངས་པའོ། །

The phrase "thus called" refers to holding the hand-symbol and color of Buddhalocanā. Regarding the phrase "in the direction of the Nairṛti [Southwest]" and so forth, "yellow" means yellow with reddish veins. "Three faces" means possessing three faces: yellow, red, and white. "In two hands" means in the first two hands. Regarding the phrase "place in the direction of the Wind [Northwest]," "three faces, red in body color" means having faces that are red, blue, and white. "Holding a conch with two hands" means in the first two hands, right and left. "The remainder is the same as Pāṇḍaravāsinī" means she holds the same hand-symbols as she. Regarding the phrase "in the direction of the Īśāna [Northeast]," "three faces" means green, black, and white. "Drum-sound" refers to Amoghasiddhi. "In two hands, a vessel of flavors" means in the first two hands, right and left. Regarding the phrase "Vajrasattva" and so forth, one should visualize [her] abiding while firmly embracing Akṣobhya; this is the meditation to be performed. "Like the Lord" means she becomes similar to whichever is the Lord of the Mandala. Regarding the phrase "the three families" and so forth, "arising" means they should be emanated and placed. Regarding the phrase "arisen from the seed-syllable MAIṬṬHĪṂ," her hand-symbols, shape, and so forth are the same as Vairocana. Regarding the phrase "the seed-syllable OṂ" and so forth, she is the same as Ratnasambhava, arisen from the seed-syllable OṂ.

གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམ་མ་འཆོལ་བར་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཨོཾ་དང་ཧཱུཾ་ལས་ཡང་དག་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་ལས་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ལས་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་སོ། ། ནུབ་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྣམ་བུ་ལ་སྟེ་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་དང་འདྲའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ནོར་བུ་པདྨ་རཱ་གའི་འོད་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་པ་བྱས་ནས་སོ། ། བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡང་འབྱུང་བ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་དགོད་པར་བྱའོ། ། ཨོཾ་དང་སཾ་གྱི་ས་བོན་སྐྱེས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྒྲིབ་སེལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སེལ་བའོ། ། ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་བཟང་པོ་སྟེ་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། ། འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དབུ་རྒྱན་རང་གི་མགོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ཕྱོགས་ན་རྣམ་པར་གནས་པའི་བདག་པོས་དབུ་རྒྱན་བྱས་པའོ། ། བྱམས་པ་འབའ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་འབའ་ཞིག་ཀླུ་ཤིང་གི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཏེ་གཞན་དག་ལ་ནི་རང་རང་གི་ཕྱག་མཚན་མེད་དོ། ། འདི་དག་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་སྦྱོང་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྒྱས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་སྟེ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་ཡིད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སོ། ། ལྷ་ཡི་མིག་སོགས་རྩོལ་བ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་མིག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། །

"Respectively" means in an unconfused order, just as they arise. "Perfectly arisen from Oṃ and Hūṃ" means that from the syllable Oṃ arises Lokeśvara, and from the syllable Hūṃ arises Mañjughoṣa. "In the west" means on the western ledge, similar to Amitābha. Therefore, they are called "deities" because they act as illuminators, like the light of a ruby. "Also arising in the north" is how it should be arranged. Regarding "born from the seed-syllables Oṃ and Saṃ" and so forth: "Sarvanīvaraṇaviṣkambhin" means the one who completely clears away all obscurations. "Samantabhadra" refers to Samantabhadra, in their respective order. Regarding "these" and so forth: "crowned by their own lords" means they are crowned by the presiding lords situated in their own directions. Regarding "Maitreya alone" and so forth: he alone has the nāga-tree flowers; the others have no such specific hand-symbols. Regarding "these purify the sense bases" and so forth: because they expand the characteristics of virtuous and non-virtuous karma through the doors of the sense bases, they are called "sense bases," which are the eye, ear, nose, tongue, body, and mind. "These" refers to the bodhisattvas. "Exerting the divine eye and so forth" means they cause the arising of the uncontaminated eye and the other faculties.

སླར་བྱོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་ཀ་ལས་བྱུང་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་པར་བྱས་ཏེ། སླར་ཡང་བྱོན་ནས་རང་རང་གི་གདན་ལ་ཅི་རིགས་པར་བཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། ། ཡ་མཱནྟ་ཀྲྀཏ་སྔགས་ལས་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྔགས་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ལས་བསྐྱེད་པའོ། ། བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་སྔགས་ཀྱིས་སོ། ། འབར་བའི་ཚོགས་ཀྱིས་རྣམ་པར་འཁྲིགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབར་བའི་ཕྲེང་བའི་རྣམ་པར་བསྐོར་བའོ། ། པྲཛྙཱནྟ་ཀྲྀཏ་སྔགས་ལས་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྔགས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་དོ། ། སྐུ་མདོག་དཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོག་དཀར་པོའོ། ། སྦྲུལ་གྱིས་བརྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། གསུས་ཁྱིམ་ཆེ་བའི་མིའུ་ཐུང་གི་གཟུགས་ཅན་སྤྱན་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཤིན་རྗེའི་ཕྱོགས་སུའོ། ། བཞུགས་པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞུགས་པར་གྱུར་པའོ། ། པདྨཱནྟ་ཀྲྀཏ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྟ་མགྲིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་པདྨ་མཐར་བྱེད་དོ། ། སྤྱན་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱན་གསུམ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཞལ་གདངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའོ། ། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྙེམས་དང་བཅས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་སྟ་ལ་རྟེན་དང་བཅས་པའོ། ། གཡོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡས་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུ་དབང་གི་ཕྱོགས་སུའོ། །

Regarding the phrase "returning," it means that having emerged from the heart center and purified the sense bases of sentient beings, they return once more and sit upon their respective seats as appropriate; this is the remainder of the explanation. Regarding the phrase "arisen from the Yamāntakṛt mantra" and so forth, "arisen from the mantra" means generated from the syllable HŪṂ. "Arisen" refers to the mantra just explained. "Densely arrayed with masses of blazing light" means surrounded by a garland of flames. Regarding "arisen from the Prajñāntakṛt mantra" and so forth, "arisen from the mantra" is as before. "Invincible" refers to Prajñāntakṛt. "White in color" means the color is white. "Adorned with snakes" should be applied to all the wrathful deities. "Short-statured with a large belly and three eyes" should also be applied to all of them. "In the southern direction" means in the direction of Yama. "Seated" means having taken their seats. Regarding "Padmāntakṛt" and so forth, "Hayagrīva" refers to Padmāntakṛt. "Three eyes" means possessing three eyes. "With mouth agape" means with a distorted face. "Hero" means because he possesses unsurpassed diligence. "With pride" means together with the axe and its support. "Left" means not the right. "In the western direction" means in the direction of Varuṇa.

བིགྷྣཱཾ་ཏ་ཀྲྀཏ་སྔགས་ལས་བྱུང་། ། ཨུཏྤ་ལ་སྔོན་པོའི་འདབ་ལྟར་ལྗང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་མདོག་ཅན་ནོ། ། བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུ་བེ་རའི་ཕྱོགས་སུའོ། ། རང་གི་གསང་སྔགས་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་ནས་དགོད་པའོ། ། མི་བཟད་ཧ་ཧ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཤར་ལྷོ་མཚམས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེའི་ཕྱོགས་སུའོ། ། རང་གི་གསང་སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདོད་རྒྱལ་ནི་ཁྲོ་བོ་ཆེན་པོའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་དག་གིས་འཆིང་བ་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལག་པ་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀྱི་རྒྱབ་སྤྲད་ལ་མཐེའུ་ཆུང་གཉིས་དང་མཛུབ་མོ་གཉིས་སྦྲེལ་བ་སྙིང་གར་འཛིན་པའོ། ། བདེན་བྲལ་བགེགས་ནི་འཛིན་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགེགས་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དབྱིག་སྔོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོའོ། ། བརྟུལ་ཞུགས་ཅན་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེ་སྟེ། འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་དབུ་རྒྱན་ཅན་ནོ། ། བསལ་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པ་ལྟར་དེས་བྱས་པའི་སེམས་ཅན་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ནི་འཇིག་པ་སྟེ་བསལ་བའོ། ། རང་སྔགས་ཡི་གེ་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་དབུ་རྒྱན་ཅན་ནོ། ། སྟོབས་པོ་ཆེ་ནི་སྔགས་པས་དབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། འཇིགས་པའི་སྒྲ་ནི་གད་རྒྱངས་ཧ་ཧ་ཞེས་སྒྲོགས་པའོ། ། ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་སྦྲུལ་གྱིས་བརྒྱན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོ་བོ་དང་མགྲིན་པ་དང་རྣ་བ་གཉིས་དང་ལག་པ་གཉིས་དང་རྐང་པ་དག་ལའོ། ། དགྲ་སྟྭ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟྭ་རེའོ། །

"Arising from the vighnāntakṛt mantra, green like the petal of a blue lotus" means he has the color of an indranīla gem. "In the northern direction" means in the direction of Kuvera. Regarding "arising from his own secret mantra" and so forth, "arising" means emanating and then placing [the deity]. He possesses the terrible sound of "ha ha." "In the southeast" means in the direction of Agni. Regarding "his own secret mantra" and so forth, Takkirāja is a great wrathful deity. "Binding with mudrās" means joining the backs of the right and left hands and linking the two little fingers and the two index fingers, holding them at the heart. "Seizing the obstructors of the southwest" means terrifying the obstructors. Nīladaṇḍa is the king of wrathful deities. The "one with ascetic discipline" is Mahābala, who has Amitābha as his crown ornament. Regarding "having cleared away" and so forth, "epidemic" refers to the harm caused by it; the "destruction" is the impairment of sentient beings, which is what is cleared away. Regarding "arising from the syllables of his own mantra" and so forth, he has Amoghasiddhi as his crown ornament. "The practitioner should emanate Mahābala" is as before. "Terrifying sound" refers to the roaring laughter of "ha ha." "Adorned with snakes on all limbs" refers to the head, neck, two ears, two hands, and two feet. "Battle-axe" refers to a paraśu (axe).

མཁའ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲོང་གི་མཁའ་འགྲོ་མའོ། ། སོགས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་སྲིན་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྡུའོ། ། གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། རང་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཁའ་ལྟར་སྔོ་སངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོ་སྐྱའོ། ། གསུས་པ་འཕྱང་བ་ནི་གསུས་ཁྱིམ་ཆེ་བའོ། ། གཞན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོན་ནའོ། ། གཏུམ་པོ་གཡོན་བརྐྱང་གནས་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲག་པོའི་གཟི་བརྗིད་ཅན་ནོ། ། ཚངས་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོའི་སྟེང་གི་ཆའོ། ། རང་སྔགས་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཞན་ནམ་མཁའ་བཟང་པོའི་མདོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟར་མའི་མེ་ཏོག་གི་མདོག་འདྲ་བའོ། ། སའི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འོག་ཏུའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོའོ། ། བསྐྱེད་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། འཁོར་ལོའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དབུས་སུ་གནས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོའོ། ། པདྨོའི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣལ་འབྱོར་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། ཡང་འདིའི་ཕྲ་བ་ནི་རྒྱས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་བརྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། རང་གི་སེམས་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྗེས་ཐོགས་སུ་དེ་བསྟན་པར་རྩོམ་པ་ནི་སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་སྣའི་རྩེར་རོ། ། ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲས་བུའི་ཚད་ཙམ་གྱིས་རང་གི་ལྷའི་ཕྱག་མཚན་ནོ། ། བསམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའོ། །

"Ḍākinī" refers to the village ḍākinī. The word "etcetera" includes rākṣasas and so forth. "Abode" refers to Mahābala. Regarding the phrase "arisen from the syllables of one's own mantra" and so on, "sky-blue" means a pale blue. "Hanging belly" means a large, protruding belly. "Elsewhere" means on the left. "By the fierce one standing with the left leg extended" means possessing a fierce majesty. "The abode of Brahmā" refers to the upper portion of the maṇḍala lord. Regarding the phrase "the syllables of one's own mantra" and so on, "elsewhere, the color of the excellent sky" means a color similar to that of a flax flower. "Beneath the earth" means beneath the supporting maṇḍala. "That" refers to the king Sumbharāja. Regarding the phrase "having generated" and so on, "maṇḍala" refers to the emanated maṇḍala. Regarding the phrase "of the wheel" and so on, it refers to the maṇḍala lord residing in the center. Regarding "lotus yoga," "yoga" is meditative absorption (samādhi). Furthermore, its "subtlety" arises in relation to its "extensiveness," and that is its very stability. To demonstrate the meditative absorption that stabilizes one's own mind, the subsequent explanation begins with the phrase "at the tip of the nose" and so on; this refers to the tip of the nose of the wisdom lotus. "White mustard seed" refers to the hand-symbol of one's own deity, the size of a white mustard seed. "Contemplate" means to meditate.

འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ཡུངས་ཀར་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་འཇུག་པར་གྱུར་པས་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྟེ། དཀྱིལ་འཁོར་བ་ནི་རྒྱུ་བའོ། ། མི་རྒྱུ་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། བསྒོམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟེན་པར་བྱ་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེའི་གནས་ནི་རབ་ཏུ་གནས་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་འཆར་བའི་སའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉམས་དགའ་སྟེ། ཡང་དག་པར་དགའ་བར་བྱ་བ་སྟེ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། གསང་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦས་པ་སྟེ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལའོ། ། བརྟགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་ཐིག་ལེ་གཟུགས་སུ་བརྟགས་པའོ། ། རིན་ཆེན་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིན་ཆེན་ནི་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་བསོད་ནམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྙེད་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཙམ་གྱིས་ཚད་དང་ལྡན་པའོ། ། སྣ་ཡི་རྩེ་མོར་ནན་ཏན་དུ། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྣལ་འབྱོར་གཉིས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། ། སྣའི་རྩེ་མོ་སྟེ་སྨིན་མཚམས་སུ་དེར་འབད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་སྟེ་ངེས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བསྒོམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པར་བྱ་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་འབྱུང་བ་དང་འཇུག་པ་ཤེས་སོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྟག་ཏུ་སྟེ་དུས་ཐམས་ཅད་དུའོ། ། བརྟན་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Regarding the phrase "the moving and the non-moving mustard seed": because the moving and the non-moving are engaged, "the moving and the non-moving" refers to the maṇḍala wheel. The "moving" is the deities of the maṇḍala, and the "non-moving" is the supporting maṇḍala. "One should meditate" means it should be relied upon. "Wisdom" refers to unsurpassed wisdom. Its "abode" is the place of establishment, the ground where wisdom arises. For that very reason, it is "delightful," meaning it is to be perfectly gladdened and meditated upon. "Secret" means it is strictly concealed from the yogis of the generation stage. "Imagined" refers to the wisdom that brings about the unsurpassed fruit, which is imagined in the form of the bindu. Regarding the phrase "the five-colored jewel" and so forth, it is because it is the essence of the five tathāgatas. It is a "jewel" because it is difficult for non-virtuous ones, such as the non-Buddhists, to find. "The size of a mustard seed" means it possesses that specific measure. "Diligently at the tip of the nose" indicates the second yoga. "At the tip of the nose," meaning at the brow, "with effort" is the pith instruction, the sense of which is "definitively." "Meditate" means to make it stable. "Yoga" means knowing the arising and entering of the perfect union. Therefore, "always" means at all times. Regarding the phrase "having become stable" and so forth:

སྤྲོ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་སོ། ། རིན་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པའི་དོན་གྱི་གཉིས་པའོ། ། རིན་ཆེན་བརྟན་པར་གྱུར་ནས་སྤྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བརྟན་པར་མ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལ་སེམས་མི་བརྟན་པའོ། ། དེ་མི་སྤྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་པའི་དགག་པར་བྱ་བའོ། ། རབ་མཆོག་སྤྲིན་ནི་སྤྲོ་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སངས་རྒྱས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིགས་ལྔའི་བདག་པོའོ། ། དེ་རྣམས་འབར་བ་ནི་འོད་ཟེར་ཏེ་དེ་དང་འོད་མཉམ་པའོ། ། སུས་ཤེན་འཁོར་གྱི་སྟེ་དེ་དག་གི་རིགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། སྤྲིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོགས་སོ། ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་ནས། བཟླས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སྨྲ་བར་འདོད་ནས་སློང་མོ་ཟ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སློང་བར་བྱེད་པས་ན་སློང་མོ་སྟེ། དེ་ཟ་བ་ནི་སློང་མོ་ཟ་བའོ་དེས་སངས་རྒྱས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསང་སྔགས་བཟླ་བར་མི་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་བཟར་མེད་ན་ཅི་ཞིག་བཟའ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། མ་བསླངས་པ་ལ་ཆགས་མི་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཆགས་པ་ནི་དགའ་བ་སྟེ་ངེས་པར་བྱ་ཞེས་དམ་བཅའ་བའོ། ། ཡན་ལག་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ལྷའི་གཟུགས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། འདོད་པ་ཀུན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབད་པ་མེད་པར་རྙེད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་ནས་སྤྲོ་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡི་གེ་གསུམ་བཟླས་ནས་དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་སྤྲོ་བར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བཀོད་པའོ། རྫོགས་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་བཟླ་བ་རྫོགས་ནས་སོ། །

"Radiation" refers to the mass of light rays of the five tathāgatas. "Jewel" (ratna) is the second case used in the sense of the seventh. The meaning is: "Once the jewel has become stable, one should radiate." "Not having become stable" means that the mind is not stable in that regard. "One should not radiate" is a prohibition against [doing so] fruitlessly. Regarding the phrase "one should radiate the supreme cloud," and so forth: "Buddha" refers to the lord of the five tathāgata families. Their "blazing" refers to light rays, and [the practitioner] is equal to that light. By whom? By the retinue, that is, by the deities of those families. "Cloud" refers to a mass. Having taught the two types of subtle yoga, and wishing to explain the two types of recitation (japa), he says "eating alms," and so forth. Because one begs, it is "alms" (bhikṣā); eating that is "eating alms." One should not recite the secret mantra for the sake of accomplishing Buddhahood while eating such alms. If there is nothing to eat, what should one eat? He says, "One should not be attached to what is not begged." "Attachment" means delight; it is a commitment to be certain [of this]. "Non-dual limbs" means non-duality with the form of the deity. "Enjoying all desires" means obtaining them without effort. Regarding "having recited the vajra, one should radiate," and so forth: having recited the three syllables, one should radiate the samayasattva. "Vajra" refers to the array of the tathāgatas. "Having become complete" means having finished the mantra recitation.

བསྡུ་བར་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་བའོ། ། ཡང་ན་ཐ་དད་ཡི་གེ་སློང་མོ་སྟེ། དེ་བརྗོད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནི་སློང་མོ་ཟ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོས་བཟླས་པར་མི་བྱ་བའོ། ། མ་བླངས་པ་ལ་ཆགས་མི་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པའི་ཡི་གེ་ལ་མོས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བཟླས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རླུང་ཕྱིར་བྱུང་ནས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྡོ་རྗེ་སྤྲོ་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ངོ་། ། རྫོགས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་རྫོགས་ནས་སོ། ། བསྡུ་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཀྱི་དང་པོ་བརྗོད་ནས་བསྡུ་བར་བྱ་བའོ། ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དོན་དམ་པ་ཡི་བཟླས་པར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་བཟླས་པ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཅི་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་ཀྱང་བྱ་བའོ། ། བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའོ། ། སླར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་མེད་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་གནས་པའི་ལྷ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སྤྱན་དང་མཱ་མ་ཀཱི་དང་གོས་དཀར་མོ་དང་སྒྲོལ་མའོ། ། བདག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའོ། ། སྐུལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སློང་བར་བྱེད་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མདུན་ན་གནས་པ་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་བསམས་ནས་སྨྲ་བ་སྟེ། ཐུགས་ལ་དབང་མཉེས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་།

Regarding "to be gathered," it means to gather [the mantra] again and again in that manner. Alternatively, "begging" refers to distinct syllables; one whose nature is to utter them is a "beggar." One should not recite in such a manner. "Do not be attached to what is not taken" means that one should not be fixated on distinct syllables, as that would contradict the deity yoga. "Having recited," and so forth, means that the action is to be performed after the breath has been exhaled. "Vajra should be emanated" refers to the syllable HŪṂ. "Having completed" means having completed the mantra. "Should be gathered" means that after uttering the beginning of the mantra, it should be gathered. Regarding "this," and so forth: "explained as the ultimate recitation" refers to the passage beginning, "the recitation of the subtle yoga," and so on. "As desired" means that other [practices] may also be performed. "Self" refers to the principal deity of the maṇḍala. "Once again" means to make [the visualization] non-apparent as before. "Then the goddesses residing in the maṇḍala" refers to Buddhalocanā, Māmakī, Pāṇḍaravāsinī, and Tārā. "Lord" refers to the principal deity of the maṇḍala. Regarding "this verse," and so forth, "this" refers to what is about to be explained. "Exhorting" means rousing [the deity] from the meditative absorption of emptiness. Regarding "You are the Vajra Mind," and so forth, one speaks after visualizing [the deity] as if present before one, in order to attain mastery over the mind and to please it.

ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་བརྙེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གནས་པའི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐུལ་བར་བྱེད་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགའ་བ་ནི་རྩེད་མོའོ། ། དེའི་ཡིད་དུ་འོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། དེ་ནི་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞིང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་དོན་བྱེད་འདོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩེད་མོས་བདག་ལ་བསྐྱབ་ཏུ་གསོལ་ཅིག་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན་ཡབ་ཅེས་བྱའོ། ། མཆོག་ཏུ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་མཆོག་གོ། ། བདག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་དོ། ། གསོན་པ་ནི་སྲོག་དང་ལྡན་པའོ། ། མགོན་པོ་ནི་བདག་པོའོ། ། གལ་ཏེ་བཞེད་ན་བདག་ལ་བསྟོད་པའི་རོལ་པ་མཛད་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གཞན་ཡང་མཱ་མ་ཀཱིས་བསྐུལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྡོ་རྗེ་སྐུ་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ་ཉམས་པ་མེད་པའི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཀའ་ཡི་འཁོར་ལོས་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཀའི་འཁོར་ལོ་གང་ལ་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་དོན་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། ། དེ་དག་གི་དོན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། དེ་དག་སྦྱར་བ་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་ནི་མདོག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པའི་བསམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ནི་རབ་ཏུ་ཕན་པར་གཟིགས་སོ། ། འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་སྦྱང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །

This is because you have attained the sovereignty over the dharmas of the three realms. "Lord of Abiding" refers to the one who inspires. "The realm of sentient beings" is so called because you are the self-nature of all. "Joy" is play; that which is pleasing to him is thus described. "Great purpose" is supreme delight. Since that is what is desired and what is to be accomplished, it is the "desire to act for the purpose"; it is the prayer: "Please protect me with the play of embracing and so forth." Because you are the cause of the birth of all sentient beings, you are called "Father." Because you possess supreme compassion, you are the "supreme kinsman of sentient beings." "I" refers to oneself. "Living" means possessing life-force. "Protector" means the master. "If you so desire, please grant me the play of praise"—this is the meaning. Furthermore, to show the exhortation by Māmakī, he says "O Vajra Body" and so forth, because your body is indestructible. "Benefiting all sentient beings with the wheel of your command" means that the wheel of your command is effective for the sake of all sentient beings. "Buddha" refers to the five aggregates. Their "purpose" is the relative truth. "Awakening" is the ultimate truth. The form arising from the union of these is called "color." Because you manifest that very intention to benefit sentient beings, you are "seen as the supreme benefactor." "Passion" is for the sake of purifying passion.

དམ་ཚིག་ཆགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། བདག་ལ་དགྱེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་བདག་ལ་རོལ་མོ་མཛོད་ཅིག་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་རྡོ་རྗེ་གསུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུང་གི་དབང་ཕྱུག་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕན་ཞིང་ཐུགས་བརྩེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་མ་ལུས་པ་ལའོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་དགོངས་པ་ཉིད་དོན་དེ་མཛད་པའོ། ། རྟག་ཏུ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་པའོ། ། བདག་ལ་དགྱེས་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་སྤྱོད་པའོ། ། ཀུན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་སོ། ། བཟང་པོ་ནི་དགེ་བའོ། ། དེ་བྱེད་པས་ནི་ཀུན་དུ་བཟང་པོའོ། ། ཁྱོད་ནི་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཕྱེད་པའི་སྐུའོ། ། ལས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དམ་ཚིག་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕན་དོན་ཆེའོ། ། ཤཱཀྱའི་རིགས་སུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། ། བདག་དང་གཞན་གྱི་ཆ་ལ་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གཟིགས་པ་ཉིད་དོ། ། ཡོན་ཏན་རིན་ཆེན་མང་པོའི་གཏེར་གྱུར་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་པ་དང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཆགས་པ་བར་མ་དང་འོད་གསལ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དག་ཡོན་ཏན་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའོ། ། ཡང་དག་ཡོན་ཏན་ནི་བརྗོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་པའོ། །

The samaya of passion is the very nature of the conduct of desire. "Delight in me" means "enjoy me." "You are the Vajra Speech" and so forth is for the sake of attaining mastery over speech. "Beneficial and compassionate" refers to [the compassion] for the entire realm of sentient beings without exception. "The very intention of sentient beings" means performing that purpose. "Always" means at all times. "Delight in me" refers to the conduct of desire. "All" refers to the realm of sentient beings. "Good" means virtuous. Because he performs that, he is Samantabhadra. Regarding "You are the Vajra Body" and so forth, "Vajra" means the indivisible body. Because he is the lord of the Karma family, he is called the "Supreme Samaya." Because he has become the cause of benefit for all sentient beings, he is of "great benefit." Because he is the supreme among those born into the Śākya clan, he is called the "Supreme Lineage of the Perfectly Complete Buddha." Although he is free from the conceptualization of self and other, he perceives all sentient beings with equanimity. "I am the treasury of many precious qualities" means that he generates passion, the absence of passion, intermediate passion, and luminosity. Regarding "Thus, with perfect qualities" and so forth, "Protector" refers to the principal deity of the maṇḍala. "By expressing perfect qualities" refers to what was previously taught. "Tathāgatas" refers to the deities of the maṇḍala.

མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བཀོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གཡོ་བས་ན་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། གང་གི་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། སྟོང་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཆེའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་པར་མཛད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་སོ། ། བདེན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་མཁས་ཆེན་པོའོ། ། དོན་དམ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། འབྱིན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་མོ། ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གོ། ། གསང་བའི་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་ཚིག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདག་ལ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཅིག་པའོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འོད་གསལ་བའི་མེས་གསལ་བར་གྱུར་པས་ན་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་དགའ་བའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་མ་ཞེས་བྱའོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཡིན་ཞིང་དག་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པའོ། ། རིན་ཆེན་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་སོ། ། དེ་དག་གི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ཅིང་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ན་རིན་ཆེན་རྒྱལ་པོའོ། ། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཟབ་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ནམ་མཁའ་དྲི་མེད་ཅེས་བྱའོ། །

Regarding the phrase "Akṣobhya and so forth": he is called Akṣobhya because he is unmoved by any array of afflictions. He is so named because his mind is the vajra. He is "Great Wisdom" because his nature is the four emptinesses. He is the "Vajra Expanse" because he acts as the vajra for all the Tathāgatas and brings about meditative absorption. He is the "Great Sage" because he thoroughly understands the differentiation of the two truths. He is the "Three Maṇḍalas" because his nature is the ultimate maṇḍala, the maṇḍala of the body, and the maṇḍala of emanation. He is the "Supreme Vajra" because he is the supreme among the vajras of body, speech, and mind. "Secret Melody" means: "Please thoroughly reveal to me the suchness of the samaya." Regarding "Vairocana and so forth": he is Vairocana because he is made radiant by the fire of clear light. For that very reason, he is "Utterly Joyful." "Vajra" refers to the Tathāgatas. Because they are the essence of purity, he is called "Peaceful." Because he is the nature of supreme joy, he is called "Joyful Mother." He is "Thoroughly Revealing" because he is naturally luminous and teaches the pure Dharma. "Vajra" is a vocative. "Ratna" refers to the Jewel family. Because he is the king of those and makes them radiant, he is the "Jewel King." He is called "Utterly Profound" because his nature is the wisdom of equality. For that very reason, he is called "Vajra Stainless Space."

གདོད་མ་ནས་དག་པའི་ཕྱིར་དངོས་ཉིད་དག་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་གོས་པ་མེད་པའོ། ། གསང་བའི་གསུང་ནི་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་མི་འཆི་འདོད་ཆགས་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་མི་འཆི་བ་ནི་པདྨའི་རིགས་ཅན་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཆེའོ། ། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟོག་ཅེས་བྱའོ། ། འདོད་ཆགས་ནི་འཁོར་བ་ལ་ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བློ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བརྙེས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་དག་པ་གདོན་མི་ཟ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གདོན་མི་ཟ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའོ། ། ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བསམས་པ་རྣམས་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་བྱས་པས་ན། བསམས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འོད་གསལ་བ་ལས་ཡང་དག་པར་བྱུང་བའི་ཕྱིར། དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་བྱུང་། ། ཞེས་པ་སྟེ། ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ནས། འཁོར་ལོ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟོད་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོས་ཕྱག་བྱས་པས་རྗེས་ཐོགས་སུ་ལྷ་མོའི་འཁོར་ལོ་འཕྲོ་བས་རྗེས་སུ་ཆགས་པར་གྱུར་པས་གསང་བའི་དོན་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་ལའོ། ། ཇི་བཞིན་མཆོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ཀྱང་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རང་གི་སྐུ་ཡི་འཁོར་ལོ་གཞུག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཞུགས་པའོ། །

Because they are pure from the beginning, they are pure in their very nature. Because all phenomena are stainless, they are unstained. The secret speech is that which teaches. Regarding the phrase "Vajra Immortal, Great Passion" and so forth: the "Vajra Immortals" are those belonging to the Lotus family. He who has become their lord is the "Great King." Because he is the very essence of the wisdom of individual discernment, he is called "Non-conceptual." "Passion" is characterized by attachment to cyclic existence. One who possesses the intellect that has reached the perfection of that is "Attained." Regarding the phrase "Vajra Pure, Infallible" and so forth: the "Infallible" are those belonging to the Amoghasiddhi family. Their becoming perfectly awakened Buddhas is the "Vajra." Because they bring to completion the activities of pacification and so forth as they have been intended, they are called "The Fulfillment of All Intentions." Because they have arisen perfectly from the clear light, it says, "Arisen from the nature of purity," which is to say, "Homage to you, O Hevajra Sattva." Then, regarding the phrase "The Buddha praised the wheel" and so forth: having performed homage in the form of the five Tathāgatas, immediately thereafter the wheel of goddesses radiates and becomes impassioned, whereby the secret meaning is explained to the members of the maṇḍala. "Just as the supreme" means that all are of the nature of clear light. Regarding the phrase "Enter the wheel of your own body" and so forth: it means to enter the maṇḍala of the body as before.

བདེན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྣལ་འབྱོར་བཞི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་དང་ཤིན་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་དང་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ་ལེགས་པར་བསླབས་པ་ཉིད་དོ། ། ཧཱུཾ་གི་སྙིང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་སྙིང་གར་བསམ་པའོ། ། དེ་བྱུང་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་སུའོ། ། དེ་བློས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་བློ་བསྐྱེད་པའོ། ། སྔགས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱེད་པའི་དུས་སུའོ། ། ལུས་ནི་བསྐམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྐམས་པར་གྱུར་ནས་སོ། ། སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། ཚིམ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པར་བྱེད་པའོ། ། མཐོ་གང་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་བརྟག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཨ་ལས་བྱུང་བའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བརྟག་པར་བྱ་བ་སྟེ་སྒོམ་པའོ། ། ཨོཾ་ནི་དེ་རུ་བརྟག་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དེའི་དབུས་སུ་ཁ་ཐུར་དུ་བལྟས་པ་ལས་ཁ་བ་ལྟར་བསིལ་བའི་བདུད་རྩི་རྣམ་པ་ལྔའི་རྒྱུན་འབེབས་པའི་དེའི་རིམ་གྱིས་བདག་གི་ལུས་ཚིམ་པར་གྱུར་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་སྦྱོར་བ་དེ་ཡིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེའི་སྦྱོར་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། གཟི་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་དང་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པས་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་དང་བྲལ་བའོ། །

"Great Truth" refers to Vajradhara. Regarding the phrase "in that way" and so forth: "the four yogas are absent" means that one performs the yoga, the supreme yoga, and the great yoga, which is the state of being well-trained. "In the essence of HŪṂ" means visualizing the syllable HŪṂ at the heart. "Vajrasattva arising from that" means the form of Vajrasattva arising from the complete transformation of that. "With the mind" means generating the realization of Vajrasattva toward all beings. Regarding the phrase "the mantrin, in meditative absorption" and so forth, "at the time of focusing" means at the time of maintaining it without interruption. "The body becomes withered" means that once the body has become completely withered. "The application" refers to the meditative absorption. "The satiating" means the act of nourishing. Regarding the phrase "the size of a span" and so forth, "the maṇḍala should be visualized" means that the moon maṇḍala arising from the syllable A should be visualized, which is to say, meditated upon. "OṂ should be visualized there" means that in the center of that, the white syllable OṂ faces downward and causes a stream of the five kinds of nectar, cool as snow, to descend; one should meditate that by this sequence, one's own body becomes satiated. Regarding the phrase "by that vajra application" and so forth, "vajra application" is the meditative absorption of the Buddha. "Radiant" means possessing strength and color, and thus being free from hunger and thirst.

སྐད་ཅིག་གིས་ནི་ཞེས་ཡུད་ཙམ་གོམས་པར་བྱས་པའོ། ། ཡང་གང་གི་ཚེ་ཉིན་རེ་ཡི་དམ་དུ་གོམས་པར་བྱེད་ན་དེའི་ཚེ་ཚེ་རིང་བར་འགྱུར་གཉེར་མ་དང་སྐྲ་དཀར་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར། ལུས་ངག་ཡིད་ནི་བདེ་བ་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྔགས་པས་གོམས་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་གཞན་བསྟན་པའོ། ། སྦྱང་དང་དེ་བཞིན་རྟོགས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟའ་བར་བྱ་བའི་རྫས་དང་སྙིང་ག་དང་ལྐོག་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། ། དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་གྱུར་པའི་རིམ་གྱིས་སོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཧཱུཾ་གིས་ལེགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ལས་རྡོ་རྗེ་དཀར་པོ་རྣམ་པར་བསམས་ལ་དེའི་འོག་གི་ཕྱོགས་སུ་ཨ་ལས་པདྨའི་སྣོད་དོ། ། དེར་རྫས་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་རྣམ་པར་བསམས་ལ། སྣོད་ཀྱི་འོག་གི་ཕྱོགས་སུ་རླུང་དང་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། དང་པོར་ཧཱུཾ་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ཧཱུཾ་ལས་བྱུང་བའི་རྡོ་རྗེའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱིས་རྫས་རྣམས་སྦྱངས་ལ། ཨ་ཡིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཨ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཐོད་པའི་སྟེང་དུའོ། ། རྟོགས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་རྟོགས་པར་བྱ་བའོ། ། ཕྱི་ནས་ཨོཾ་གྱིས་མནན་ནས་འོག་གི་ཕྱོགས་ན་གནས་པའི་རླུང་གིས་མེ་སྦར་བར་བྱའོ། ། འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྫས་དེ་དག་ཐོད་པའི་ནང་དུ་ཞུ་བར་གྱུར་ནས་དཀར་པོར་སྣང་བར་བྱས་ནས་འོད་ཟེར་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་བདུད་རྩིའི་མཆོག་དྲངས་ནས།

"Instantly" means having practiced for a brief moment. Furthermore, when one practices this as a daily commitment (yidam), at that time one will become long-lived, and wrinkles and gray hair will disappear. Therefore, it is taught by the words, "The body, speech, and mind are the self of bliss," and so forth. The phrase "In that way" and so forth teaches another method for the practitioner to practice. "Purify and likewise realize" means that the substances to be consumed should be applied in sequence to the heart, the throat, and so on. "Likewise" refers to the sequence that is about to be explained. To demonstrate that very point, it says "well by HŪṂ" and so forth: one should visualize a white vajra arising from the syllable HŪṂ, and below it, a lotus vessel arising from the syllable A. Within that, one should visualize the substances being blessed by the syllable OṂ. Below the vessel are the maṇḍalas of wind and fire. First, by "HŪṂ," the substances are purified by the vajra atoms arising from HŪṂ. "By the syllable A" means upon the skull-cup arising from the complete transformation of A. "Realize" means that one's own mind should realize the mind. Afterwards, having pressed down with OṂ, the fire should be ignited by the wind residing in the direction below. This is what is taught: those substances, having melted inside the skull-cup and appeared white, draw forth the supreme nectar from the hearts of all the Tathāgatas by means of light rays.

དེར་ཆུད་པར་བྱས་ནས་ཡི་གེ་གསུམ་གྱིས་ལན་བདུན་གྱི་བར་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ། ། འདི་ནི་ཟས་སྦྱང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། ། མགྲིན་པ་སྦྱང་བའི་ཕྱིར། དང་པོའི་མགྲིན་མཚམས་གཙོ་མཁའ་བསམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མགྲིན་པའི་གཙོ་བོ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་སོ། ། མཁའ་ནི་ནམ་མཁའི་ཕྱོགས་སུ་རྣམ་པར་བསམ་པའོ། ། དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུའོ། ། ཧྲཱིཿལས་བྱུང་བའི་པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་མགྲིན་པའི་དཀྱིལ་དུ་བསམས་ལ་དེར་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་གཞུག་པར་བྱའོ། ། སྤྲིན་གྱི་སྒྲ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙིང་གར་སྣ་ཚོགས་པདྨ་དང་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་སྤྲིན་གྱི་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་བསྒོམས་ལ། དེར་ནི་བཟའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་སྦྱངས་པ་རྣམས་སོ། ། རླུང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབུགས་རྒྱུ་བ་བཀག་ལ་མེ་སྦར་བར་བྱེད་དོ། ། ཆུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷོར་ཕྱིན་པ་དང་། དེ་འཚེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་འཚེད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟའ་བའོ། ། དབང་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟེ་བའི་འོག་ཏུའོ། ། གནས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་ནས་ཕྱི་ནས་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་དུ་ཕྱི་ནི་རྒྱུ་བ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཡང་ཕྱིར་འབྱུང་བར་གྱུར་པའོ། ། བཟའ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆུ་སྟེ་ལྟེ་བར་ཕྱིན་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཞུ་བར་འགྱུར་རོ། ། བཟའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཁའི་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱངས་པའི་མགྲིན་པའོ། ། སྙིང་གའི་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྟེ་བའི་པདྨར་ཕྱིན་འོག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུ་བ་དང་མ་ཞུ་བའི་གནས་སྐབས་སོ། །

Having placed [the food] therein, one should consecrate it seven times with the three syllables. This is what is meant by "the purification of the food." Regarding the purification of the throat, it says: "First, visualize the principal [deity] in the space of the throat," and so forth. The principal of the throat is Amitābha. "Space" refers to visualizing him in the direction of the sky. "First" means at the very beginning. One should visualize an eight-petaled lotus arising from the syllable Hrīḥ in the center of the throat and cause Amitābha to enter therein. Regarding the phrase "the sound of the clouds," and so forth: at the heart, upon a variegated lotus and a sun maṇḍala, one should meditate on the syllable Hūṃ, which is called "the sound of the clouds." "Therein" refers to the food that was previously purified. "By the wind" means that by arresting the movement of the breath, the fire is ignited. "By the water" means that having reached the south, it causes [the food] to boil; thus, it is said "it cooks." "That" refers to the food. "Mighty power" (Mahendra) refers to the area below the navel. "In the place" means that having entered through the gateway of the channels, it subsequently remains there. "Wherever the external movement occurs" means wherever it has emerged externally. Regarding "the food," and so forth: when the water reaches the navel, it becomes completely digested. Regarding "the food," and so forth: "the lotus of the mouth" refers to the purified throat. "The lotus of the heart" refers to the area below the lotus of the navel; this refers to the stages of digestion and non-digestion.

ཁ་སྦྱོར་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་གོ། ། གསང་བའི་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཐལ་བའི་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་མེའོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རིམ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་སྲུབ་ཤིང་སྟེ། གསང་འདུས་སྦས་ཆུའི་རྒྱ་མཚོ་བསྲུབས་པ་ལས་སོ། ། སྦས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའོ། ། གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་གང་བསྟན་པ་དག་གོ། ། སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཉིད་ནི་བདུད་རྩི་ཡིན་ནོ། ། ཐོབ་པ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཀྱི་བདུད་རྩི་དེས་འཇིག་རྟེན་ངོམས་པར་གྱུར་ཅིག་པའོ། ། འཆི་མེད་ནི་ཉམས་པ་མེད་པ་སྟེ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའོ། ། སྒྲུབ་པའི་ཐབས་མདོར་བྱས་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ལོ། ། ། ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཤེས་བྱའི་ཕྱིར། ། དཔལ་ལྡན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཕྱག་འཚལ་ནས། ། བླ་མས་བསྟན་བྱ་དྲན་བྱའི་ཕྱིར། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་འགའ་ཞིག། ཚིག་ལ་གནས་པ་འདིར་དགྲོལ་བྱ། ། གང་འདིར་རིགས་པ་དེ་གཟུང་ཞིང་། ། གཞན་དག་སྤང་བ་མཁས་པས་བྱ། ། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་མགོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མགོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བའི་སྐྱབས་གཅིག་པུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །

"By means of the application of union" is the pith instruction. Regarding "the secret lotus" and so forth, "at the end of the ashes" refers to the internal fire. In order to demonstrate the greatness of yoga, it is said, "the stages" and so forth. "The Vajra Garland" and so forth is the name of the explanatory tantra. That itself is the churning stick, from churning the ocean of the hidden waters of the Guhyasamāja. "Hidden" means secret. "Which" refers to those things thus taught. The very limb of the means of accomplishment is the nectar. "That which is obtained" means having become obtained; "by that" means by that nectar of the means of accomplishment, may the world be satisfied. "Immortal" means undecaying, having attained the saṃbhogakāya. This is the commentary on the difficult points of the Sādhanasamuccaya. Following the Yoga Tantras, in order to understand the completion stage, and having prostrated to the glorious Nāgārjuna, I shall here explain some of the stages of vajra recitation, which are based on the words, so that the teachings of the guru may be remembered. The wise should adopt whatever is logical here and abandon the rest. Regarding "the protector who is the nature of all sentient beings" and so forth, it is because he is the essence of all phenomena. "Protector" means he has become the sole refuge of wandering beings.

དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཅན་གྱི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་རྗེ་བཙུན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་བཤད་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ནི་དབྱེར་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་དོན་དམ་པའོ། ། དོན་དམ་གྱི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ལ་དགོངས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཞེས་བྱས་ནས་སོ། ། དོན་དེ་བཟླས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་སྟེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པའོ། ། དེ་ཡང་བཟླས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བརྗོད་པ་ནི་བཟླས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་འདིར་དེའི་སྐབས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིམ་ཞེས་བྱ་ནི་གོ་རིམ་སྟེ། དེ་བཤད་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལེགས་གནས་ཤིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མདོར་བསྡུས་པའི་རིམ་པར་བསྟན་པའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་གནས་པ་རྣམས་སོ། ། རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པར་འདོད་པའོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་སོ། ། སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཛེག་པ་དང་འབབ་པའི་གནས་དང་འདྲ་བའོ། ། སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟ་བུ་དེ་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་གྱུར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་རླུང་ཞེས་མིང་དུ་བཏགས་པའོ། ། ལས་ཀུན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པའོ། །

"Glorious" (Śrīmat) is so called because its essence is the great bliss that is the nature of the accumulations of merit and wisdom. Having prostrated to the venerable Great Vajradhara, who possesses such great compassion, what is to be done? It is said: "I shall explain the stages of vajra recitation," and so forth. "Vajra" is the indivisible wisdom, the ultimate truth. It is so called because it is both the supreme ultimate and the intended meaning. "Recitation" of that meaning is "vajra recitation," which is a mental aspect. Furthermore, the term "recitation" is not used here in the sense of the verbal recitation of a mantra, as that is not the context for this section on the completion stage. "Stages" refers to the sequence. "I shall explain" refers to those who abide in the deity yoga taught in the condensed stages, such as: "Firmly established in the generation stage," and so forth. "Completion" refers to the desire for the stages of vajra recitation and the rest. "These" refers to those that are about to be explained. "Stages of a ladder" is like the places for ascending and descending. In order to demonstrate that very thing, which is like the rungs of a ladder, it is said: "That which has become the life-force of sentient beings," and so forth. "Called 'wind'" means it is designated by the name "wind." "Performing all activities" means performing all activities such as pacification and the rest.

རྣམ་ཤེས་བཞོན་པ་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བཞོན་པར་གྱུར་པའོ། ། ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ་ཡང་ཕྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། དེ་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། སྲོག་དང་ཐུར་སེལ་དང་། གྱེན་རྒྱུ་དང་། མཉམ་པར་གནས་པ་དང་། ཁྱབ་པ་དང་། རྒྱུ་བ་དང་། རྣམ་པར་རྒྱུ་བ་དང་། མཉམ་པར་རྒྱུ་བ་དང་། རབ་ཏུ་རྒྱུ་བ་དང་། ངེས་པར་རྒྱུ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་སྲོག་ལ་སོགས་པའི་རླུང་བཅུ་པོ་དེ་དག་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཁ་དོག་ཇི་ལྟར་ངེས་པར་གནས་ནས་ཅི་ཞིག་བྱེད། ཅི་ཐམས་ཅད་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་སྐབས་སུ་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེས་ཕྱོགས་སྔ་མ་དོགས་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་གི་ལས་གཞན་ནས་དྲངས་ནས་བྲི་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རླུང་ལྔ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ལ་གནས་ནས་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བྱེད་དོ། ། རླུང་ལྔ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་གནས་ནས་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་དོ། ། སྲོག་ནི་སྙིང་ག་ན་གནས་ཏེ། མི་བསྐྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཐུར་དུ་སེལ་བ་ནི་མདོམས་ན་གནས་པ་སྟེ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། གྱེན་དུ་རྒྱུ་བ་ནི་མགྲིན་པ་ལ་གནས་པ་སྟེ། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། མཉམ་པར་གནས་པ་ནི་ལྟེ་བ་ན་གནས་པ་སྟེ། དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཁྱབ་པར་གནས་པ་ནི་ལུས་ཀུན་གྱི་ཚིགས་ལ་གནས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། རྒྱུ་བ་ནི་གཟུགས་སོ། ། རྣམ་པར་རྒྱུ་བ་ནི་སྒྲའོ། ། མཉམ་པར་རྒྱུ་བ་ནི་དྲིའོ། ། རབ་ཏུ་རྒྱུ་བ་ནི་རོའོ། ། ངེས་པར་རྒྱུ་བ་ནི་རེག་གོ། །

Regarding the phrase "the vehicle of consciousness," it means that which has become the vehicle for consciousness. The phrase "of the nature of five" refers to five aspects, which, when further divided, are ten aspects. They are as follows: life-sustaining, downward-clearing, upward-moving, equal-abiding, pervasive, moving, moving-vividly, moving-equally, moving-intensely, and moving-certainly. One might wonder: "How do these ten winds, such as life-sustaining and so forth, abide within the bodies of sentient beings, and what do they do? Should all of this be discussed in the context of the vajra-repetition?" Anticipating such a preliminary objection, I shall therefore write by drawing upon the functions of these winds from other sources. In that regard, five winds abide in the parts of the body and perform the activities of the body. Five winds abide in the sense bases, such as the eyes, and perform the activities of the sense faculties. Life-sustaining wind abides in the heart and is the essence of Akṣobhya. Downward-clearing wind abides in the private parts and is the essence of Ratnasambhava. Upward-moving wind abides in the throat and is the essence of Amitābha. Equal-abiding wind abides in the navel and is the essence of Amoghasiddhi. Pervasive wind abides in all the joints of the body and is the essence of Vairocana. Moving wind is form. Moving-vividly is sound. Moving-equally is odor. Moving-intensely is taste. Moving-certainly is touch.

རླུང་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་དབུགས་དབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པར་གྱུར་ནས། རླུང་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་དང་། ལྷ་མོ་བཞིའི་ངོ་བོར་ཡང་འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ལྔའི་ངོ་བོས་སངས་རྒྱས་ལྔའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། ཡང་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོར་གྱུར་ནས་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་ལྡང་བའི་རིམ་གྱིས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་བྱེད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། ། ཡང་དེ་དག་ཡི་གེ་ཨ་བཞིའི་ངོ་བོར་གྱུར་ནས་ངག་གི་བརྗོད་པ་མ་ལུས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ། ། ཡང་དེ་དག་མི་ཤིགས་པ་ཐོབ་ནས་དངོས་པོ་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར། རླུང་གི་དེ་ཉིད་རིམ་གྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། རླུང་གི་དེ་ཉིད་དང་པོར་བསྟན་པས་ན་རིམ་གྱིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རླུང་གི་དེ་ཉིད་ལ་གོམས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དག་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚིག་གོ། ། ཡང་དག་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྔགས་ཀྱི་དོན་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ངེས་པའོ། ། དེ་རྟོགས་ནས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་ལེགས་པར་སློབ་པར་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ནས་སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཐར་ཐུག་པ་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་རིག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྙེད་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་གནས་ནས།

These ten winds, having become the inhalation and exhalation of breath, also transform into the nature of the four maṇḍalas of wind and so forth, as well as the four goddesses. Likewise, by way of the nature of the five elements, they also transform into the identity of the five buddhas. Furthermore, having become the nature of the three syllables, they also function as the vajra recitation through the stages of entering, abiding, and arising. Moreover, having become the nature of the four syllables of A, they cause all verbal expressions to arise without exception. Furthermore, having attained the indestructible, they also become non-existent. For that reason, it is said: "The reality of the winds, gradually..." and so forth. Because the reality of the winds is taught first, the phrase "gradually" is used; it means that by means of having preceded with familiarity in the reality of the winds, the so-called "reality of mantra" is a term for complete purity. "Perfectly entering" means that one will come to enter thoroughly. Regarding the phrase "of mantra" and so forth: the ultimate point of the meaning of mantra is the certainty of mantra. Having realized that, one will train well in vajra recitation. Regarding the phrase "having performed vajra recitation" and so forth: having become established in that samādhi, one reaches the ultimate point called "focusing on the mind," and thus one will come to know its own nature. That is the samādhi of self-consecration. "Will be attained" means that one will find it. Having abided in that illusion-like samādhi, ...

ཡང་དག་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་ན་ཡང་དག་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ནི་རྩེ་མོ་སྟེ་མཐར་ཐུག་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་དེས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལས་ལངས་ནས་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་བྱ་བ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ནས། སླར་ཞིང་གང་ལའང་མི་སློབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་གང་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྟགས་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་ལས་ལངས་ནས་སོ། ། འདས་པ་དང་ནི་མ་འོངས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྲིད་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། སྐད་ཅིག་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ཉིད་ལའོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འོད་གསལ་བས་རྣམ་པར་དག་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་མ་ཐག་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་གོ། ། རྒྱས་བཏབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦས་པའོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བླ་མའི་ཁ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། །

That which is called the "limit of reality" (bhūtakoṭi) is so called because all phenomena arise from it. The "limit" of these is their "peak," up to the point of being "ultimate." Having become the essence of clear light, one purifies the illusion-like samādhi. Arising from that, one attains the state of the Great Vajradhara, known as non-dual wisdom. Abiding in the samādhi of union, "one no longer trains in anything further" means that there is nothing whatsoever to be accomplished by oneself. Regarding the phrase "this is," and so forth, the "perfected yogi" refers to the ultimate truth. Vajra recitation and the like are merely imputed. "Then" means having arisen from the clear light. Regarding the phrase "the past and the future," and so forth, the "three realms of existence" are characterized by the desire, form, and formless realms. "In that very instant" means in a single moment. If one asks how, it is said: "by being purified through clear light," and so forth. "These" refers to those just mentioned. "That very thing" refers to the pith instructions. "Sealed" means thoroughly concealed. If one asks how it is known, it is said: "following the explanatory tantra," and so forth. If one asks how it is known even in that way, it is said: "from the mouth of the guru," and so forth.

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགོངས་པས་བཤད་པའི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བཤད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ཡོད་པས་དེ་ཅུང་ཞིག་འདིར་བརྗོད་པར་འདོད་ནས། སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣའི་རྩེ་མོའོ། ། ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་ལ་ཆོས་ཀྱི་བརྡར་བཏགས་པའོ། ། བསམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ངེས་པར་གཏད་པར་བྱ་བའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་ངོ་། ། འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་སྟེ་ཡིད་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་རླུང་མེད་པར་ཡིད་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡུངས་ཀར་ཏེ། རླུང་དེའི་གནས་སྐབས་སུ་བསྒོམ་པར་བྱ་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་གནས་ནི་ཉམས་དགའ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གསལ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་བཞོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། གསང་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་སྦ་བར་བྱ་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲས་བཏགས་པའོ། ། ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིན་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་ནི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲུ་ཙམ་ཕྲ་བའོ། ། གང་ལ་ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁམས་ཕྲ་བའི་གཟུགས་ཅན་རླུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

Since there is another way of explaining the aspect of the completion stage that was taught by the Blessed One through intentional language, I wish to express a portion of it here. He said, "At the tip of the nose," and so forth; this refers to the conventional tip of the nose. "Mustard seed" is a metaphorical designation for the wind. "Contemplate" means to fix the mind with certainty. Why is that? Because "mustard seed" refers to the wind. "Moving and non-moving" refers to the mind itself, because it causes the moving and non-moving [objects] to engage. This is because without the wind, all activities such as the mind's going and coming would not exist. Therefore, "mustard seed" refers to that wind which is to be meditated upon in that state. "The delightful abode of wisdom" refers to the clarity of wisdom, from "thoroughly established" up to "the vehicle." "Secret" means it should be concealed from yogins who abide in the generation stage. "Wisdom" is a designation using the term "suchness." "Five-colored" and so forth is because it is the very nature of the five Tathāgatas. "Jewel" is because it is the domain of those who possess excellent conduct. "The size of a mustard seed" means it is as subtle as a mustard seed. That which possesses the size of a mustard seed is called "the size of a mustard seed"; the meaning is the wind, which has the form of a subtle element.

སྣའི་རྩེ་མོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ་བཤད་པ་གཅིག་ཡིན་ནོ། ། སྣའི་རྩེ་མོར་ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལིའི་དབུས་སུའོ། ། ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྲ་བའི་གཟུགས་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཡིད་དོ། ། བསམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པར་བྱ། གཏད་པར་བྱ། བརྟན་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ཡིད་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་སྟེ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་གྱུར་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའི་གཟུགས་སུ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འབའ་ཞིག་བསྒོམས་པས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་པ་དང་བཅས་པ་བསྒོམ་པར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་དང་། རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་། གཉུག་མའི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ། ། ཉམས་དགའ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། གསང་བ་ནི་སྦ་བར་བྱ་བ་སྟེ། བླ་མའི་ཞལ་ནས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་སྟེ་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བརྟགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་རླུང་ཞེས་བྱ་བར་བརྟགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རིགས་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁ་དོག་རྣམ་ལྔ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། རིན་ཆེན་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ལས་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཞེས་བྱའོ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་འབྲུ་ཚོད་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའོ། ། སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡིག་པ་སྤངས་པར་རོ། ། ནན་ཏན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་སོ། །

Regarding the phrase "at the tip of the nose" and so forth, "yoga" refers to the yoga of the deity; this is one explanation. "A mustard seed at the tip of the nose" means in the center of the vowels (āli) and consonants (kāli). "Mustard seed" refers to the mind itself, which has a subtle form. "Visualize" means to bring to mind, to focus upon, and to stabilize; this is the intended meaning. Why is it called a "mustard seed"? Because it is the movement and non-movement of the mind, meditated upon in the form of the maṇḍala wheel consisting of the support and the supported. Therefore, by meditating on that alone, one comes to meditate upon the maṇḍala of Vajradhara together with its retinue. If one asks why it becomes so, it is because it is the abode of wisdom, the place of residence, and the innate abode. "Delightful" means supreme. "Secret" means that which is to be concealed; it should be understood as that which is obtained from the mouth of the guru, just as previously explained. "Designated as wisdom" means that the wind, which is the essence of the three wisdoms, is designated as such. Because it is the nature of the five families, it is said to be "five-colored." Because it is not the sphere of experience for anyone other than a jewel-like individual, it is called a "jewel." "The size of a mustard seed" means extremely subtle. "At the tip of the nose" means in the abandonment of negativity. "Diligently" means with a mind in meditative equipoise.

རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རོ་མ་དང་རྐྱང་མ་དག་ཡང་དག་པར་འབྱོར་པའོ། ། རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིན་དང་མཚན་དུའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་འདི་ནི་དགོངས་པས་བཤད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བླ་མ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་བཤད་པ་སྔ་མ་བཞིན་པའི་དོན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མ་ལུས་པར་སྟོན་ཅིང་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་བཤད་པའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གང་བསྒྲུབས་པའོ། ། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པར་བསྟན་པའི་ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། དེ་བས་ན་སྙིང་པོར་གྱུར་ཅིང་སྙིང་པོར་འཇུག་པའོ། ། མཆོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་འདི་ལ་ཤིན་ཏུ་གུས་པར་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཡང་གསང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེ་ལས་གཞན་དག་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའོ། ། ཅི་ཞིག་ཅེ་ན་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། ། འགྲོ་བའི་ལུས་ལ་མངོན་པར་ཁྱབ་པའོ། །

"Yoga" refers to the perfect union of the rasanā and lalanā channels. "Constantly" means day and night. Therefore, the Master has also taught that this is an explanation of the intended meaning (sandhyābhāṣita), up to the point of saying: "It is to be understood through the lineage transmitted from one guru to the next, and not otherwise." Regarding the phrase "this vajra word," "vajra" is the indivisible wisdom (jñāna). The term "explanation" is mentioned in order to indicate the meaning of the previous explanation that clarifies that [wisdom]. That which teaches and perfectly clarifies without exception was spoken by the Blessed One in the explanatory tantra (vyākhyātantra) of the Śrī Guhyasamāja. "That" refers to what was established by the passage beginning with "at the tip of the nose" and so forth. "Essence" (hṛdaya) refers to the subtle yoga taught in the generation stage (utpattikrama). Therefore, it is the essence and that which enters into the essence. "Supreme" means preeminent, because this yoga is not within the sphere of activity of the childish. "Secret" means that which is not to be revealed. By the phrase "all buddhas," it is shown that one must have the utmost reverence for this yoga; for if it is to be kept secret even from the buddhas, what need is there to mention others? "That which" refers to what was previously taught. If one asks what it is, it is "the self of all," which means it pervades the bodies of all wandering beings.

ཡེ་ཤེས་ལྔའི་དངོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་དེ་ཉིད་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་དོ། ། ཡུངས་ཀར་གྱི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་སྔར་བསྟན་པ་ཉིད་དྲན་པར་བྱའོ། ། དེའི་དབུས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལྷ་རྫས་ཡིན་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམ་པར་རོལ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་གསལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟུགས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་འདི་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་མ་ཐག་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། པདྨའི་སྣའི་རྩེ་མོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོང་གི་པདྨའི་སྣའི་རྩེ་མོར་རོ། ། གོང་བུའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་ལ་སོགས་པའི་རླུང་བཅུ་བསྡུས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རིན་ཆེན་ཁ་དོག་རྣམ་ལྔ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། ། རང་སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྙིང་གར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་ཐུགས་ཀར་རོ། ། སེམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་དོ། ། ཐིག་ལེར་གནས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐིག་ལེ་དེའོ། ། གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྲོག་ནི་ཐིག་ལེར་གཏོགས་པར་དགོད། ། རང་དབང་རིན་ཆེན་འགོག་པ་ལས། ། གཟུང་བ་འཛིན་པ་ཡིན་པར་དྲན། ། སེམས་ནི་འགོག་པའི་རྡོ་རྗེར་འགྱུར། ། མཚན་མར་སྣང་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། མཚན་མ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར། །

Regarding the phrase "the essence of the five wisdoms," it refers to the nature of the five wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so forth. Regarding the term "that very [reality] (tattva)," it is called "that very [reality]" because it serves as the very cause for attaining that reality according to the assertions of the completion stage. Regarding the phrase "of the white mustard seed" and so forth, one should recall the meaning previously explained. Regarding the phrase "in the center of that" and so forth: because it is a divine substance, the consciousness element is called "divine" (deva), for it causes the divine and other classes of beings to sport. "Unclear" means it cannot be known. "Possessing form" means that very [reality] appears in various aspects. "This very meaning" refers to the meaning just explained. Regarding the phrase "by the five wisdoms" and so forth, the term "elements" and the phrase "at the tip of the lotus nose" refer to the tip of the nose of the lotus face. "In the form of a mass" means in the form of the ten winds, such as the life-sustaining wind, gathered together. For that very reason, it is said: "The five-colored jewel," and so forth. Regarding the phrase "one's own mantra" and so forth: "at the heart" means at the heart of the wisdom-being (jñānasattva). "Mind" means the mental faculty. "Abiding in the drop" refers to that drop. If one asks what it is: "The life-force is to be placed within the drop; from the cessation of the sovereign jewel, it is remembered as the apprehended and the apprehender. The mind becomes the vajra of cessation, and the appearance of signs will arise. Those signs are also of five types."

བྱང་ཆུབ་རྡོ་རྗེས་གསུངས་པ་ཡིན། ། དང་པོ་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སྟེ། ། གཉིས་པ་དུ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། ། གསུམ་པ་མེ་ཁྱེར་རྣམ་པ་འདྲ། ། མར་མེ་ལྟར་འབར་བཞི་པའོ། ། ནམ་མཁའ་སྤྲིན་མེད་ལྟ་བུར་ནི། ། རྟག་ཏུ་སྣང་བ་ལྔ་པའོ། ། བརྟན་འགྱུར་རྡོ་རྗེའི་ལམ་ནས་ནི། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་སུ་སྤྲོ་བར་བྱ། ། རྗེས་སུ་དྲན་པ་གང་བསྒོམ་པ། ། དེ་ཡིས་རྣམ་པར་སྤྲོ་བྱེད་པ། ། རྗེས་དྲན་ཞེས་བྱར་དྲན་པར་བྱ། ། སོ་སོར་སྣང་བར་དེ་ལས་བསྐྱེད། ། ཤེས་རབ་ཐབས་དང་སྙོམས་འཇུག་པས། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ནས། ། རིལ་པོར་བསྡུས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས། ། གཟུགས་བརྙན་དབུས་སུ་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཡུད་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་ནི། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མིང་ཅན་ཏེ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་ཉིད་སླར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྣ་རྩེར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྲོག་དང་རྩོལ་བའི་བརྟག་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་གི་རྣམ་པའོ། ། སྟེང་དུ་སྲོག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྣའི་ཉིད་དུའོ། ། དལ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་བ་ཞན་པའོ། ། རྣམ་བཞིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་བཞི་ཉིད་དོ། ། དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་ཏེ། ཐུན་ཕྱེད་རེ་རེར་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། ལྷག་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ། འགྲོ་འོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་ནང་དུ་འཇུག་པའོ། ། བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པའོ། ། གོ་རིམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་གྱིས་སོ། ། ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་གནས་དེ་ནས་སོ།

Bodhivajra has said: "The first is like a mirage; the second is like smoke; the third is like the appearance of fireflies; the fourth is like a blazing lamp; and the fifth is a constant radiance like a cloudless sky. Through the stable vajra path, one should radiate into the expanse of space. Whatever recollection one meditates upon, that which performs the radiation is to be known as 'recollection' (anusmṛti). From that, the individual appearances are generated. Through the meditative union of insight and method, having condensed all phenomena into a single whole, one should meditate on the reflection in the center through the yoga of total integration. The instantaneous generation of wisdom is what is termed 'samādhi.'" Thus it is said. Furthermore, regarding the explanation of that very point, and the passage beginning with "at the tip of the nose" and so forth: "The examination of prāṇa and āyāma" is the name. "From the prāṇa above" refers to the nose itself. "Gently" means with a weak flow. "In four ways" means in four ways themselves. "Time" refers to the time of a half-session; it means it occurs during each half-session. Regarding the remainder and so forth: "coming and going" means exiting and entering. "Shown" means it should be shown to the disciples. "Abiding" means the thorough engagement. "Sequence" means by the order that will be explained. "Just as" means from the very place of its own nature.

། གཡས་པ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣའི་བུ་ག་གཡས་པ་ནས་སོ། ། མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིན་ཟའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། པདྨ་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་སོ། ། གཡོན་པ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣའི་བུ་ག་གཡོན་པ་ནས་སོ། ། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་དེ། ལྗང་སེར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་སྔོ་སངས་སོ། ། ལས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། གཉིས་ཀ་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་གཡོན་དང་གཡས་པ་དག་གོ། ། མདངས་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའོ། ། རིན་ཆེན་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནོ། ། དལ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དུ་གཏོགས་པའོ། ། རྒྱུ་བ་ཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇུག་པ་མཚོན་པར་མི་ནུས་པའོ། ། ལུས་ཀུན་ལ་ནི་གནས་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་ལ་གནས་པའོ། ། བྱ་བ་ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པའོ། ། འཆི་བའི་དུས་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆི་བའི་ལུས་ལས་ཕྱིར་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རླུང་གི་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གསལ་པོར་བྱས་པའོ། ། རྟོག་གེ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། ཡུལ་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བསྟན་པའི་རིམ་པས་སོ། ། ད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟར་རོ། །

"From the right" refers to the right nostril. "Fire maṇḍala" refers to the maṇḍala of the consumer of offerings (Agni). "Lord of the Lotus" refers to Amitābha. "From the left" refers to the left nostril. Regarding "wind maṇḍala," "greenish-yellow" means an extremely deep blue. "Lord of Activity" refers to Amoghasiddhi. "From both" refers to the left and right [nostrils]. "Great radiance" means possessing majesty. "Lord of Jewels" refers to Ratnasambhava. "Gently" means internally. "Weak movement" means that the inhalation and exhalation cannot be discerned. "Abiding throughout the entire body" means abiding within the collection of the whole body. "In all activities" means engaging in all physical actions. "At the time of death" means that it will emerge from the body at the time of death, and not otherwise. Regarding "the reality of the winds" and so forth, "clearly" means it has been made explicit by following the Explanatory Tantra. "Logicians" refers to practitioners of the Vehicle of the Perfections. Regarding "not the object" and so forth, "youthful yogis" refers to yogis who abide in the generation stage. "In that way" means according to the sequence as taught. "Now" means at this present time.

སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པ་དང་དམིགས་པའི་སྔགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། འཇུག་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲངས་ནས་བསྟན་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསང་བ་སྟེ་སྦ་བར་བྱའོ། ། སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཀུན་དུ་བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་འགུགས་པའོ། གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུངས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། གང་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཚིག་གི་ལམ་ངེས་པར་བརྗོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་ལྡན་པས་སོ། ། དོན་རྟོགས་པའི་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་གནས་པ་དང་ལྡན་པའི་དོན་རྟོགས་པའོ། ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་པར་བསྟན་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བཟང་པོ་སྟེ་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསམ་པའོ། ། བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པར་སྤྱོད་ཅིང་སྤྲོ་བར་བྱེད་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། ། བཟླས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པ་འདི་བཞིན་ནོ། ། དབྱེར་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་གཟུགས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་རོ། ། འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞིང་མོས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན། འདོད་པ་སྟེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། ། སྐྱེས་གྱུར་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་སུ་བྱུང་བ་ལོངས་སྤྱོད་ནི་དེ་རྣམས་བསྟན་པའོ། ། བསྟན་པའི་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སླར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏམ་དྲིས་པའི་རྗེས་ཐོགས་སུའོ། ། དོན་དམ་པ་མཁྱེན་པས་ན་ཐུབ་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

The "reality of mantra" refers to the characteristics of mantra as both verbal expression and mental focus. "Engaging" means having been drawn in and then taught. Regarding the phrase "all the Tathāgatas" and so forth: because they are the very essence of body, speech, and mind, they are "secret," meaning they are to be concealed. "The universal exhortation of the heart of all mantras" means summoning the mind. "Spoke" means possessing the act of speaking. If one asks from where this arises, it is said: "From his own body" and so forth. "By means of the definitive expression of the path of words" means by means of verbal articulation. "Recitation that realizes the meaning" means realizing the meaning of the engagement and abiding. "Lacking intrinsic nature" is taught as the second aspect. Therefore, it is to be considered "excellent" or "beautiful." Regarding "conceptualized," the vajra recitation is that which acts in various ways and radiates forth. "That" refers to the two aspects. "Recitation" follows this sequence. "Inseparable" means being non-dual with the form of the deity. Since they are to be desired and to be devoted to, they are "desires," such as form and so forth. "Having arisen" means that the enjoyment of what has emerged as form is what is taught. Regarding the phrase "the reality of the teaching" and so forth, "further explanation" refers to what follows the initial inquiry. Because he knows the ultimate truth, he is the "Sage" (Muni). Regarding the phrase "possessing various forms" and so forth:

སྐྱེས་གྱུར་པས་ཞེས་བྱ་བ་གཟུགས་སུ་བྱུང་བར་གྱུར་པས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མ་ལུས་པ་འདི་དག་རང་བཞིན་གྱིས་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། འདིས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་བར་མི་ནུས་པས་འདོད་པ་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། ལེགས་པར་རྗེས་སུ་མྱོང་མཛད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མཁའ་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་བྱེད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ལངས་པའི་ཚེ་ནའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་འཐོབ་པའི་ཐབས་སོ། ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའོ། ། སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ཙམ་མོ། ། རྒྱུད་རྣམས་འཆད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བར་བྱས་པའོ། ། ལུས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལའོ། ། གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་སོ། ། བདག་གི་ཚིག་འདི་ཉིད་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འཇིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ། ། བུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཤེས་པའོ། ། དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པས་བསྟན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཇི་བཞིན་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། ། ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། བདག་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། །

"Having arisen" means having become manifest in form. If one asks how, it is said to be "renowned"; therefore, all these are by nature without intrinsic existence. By this, the desire [to experience] the bodhicitta is prohibited because it cannot be experienced. For that reason, it is said: "Having perfectly experienced," and so forth. "Equal to space" refers to the very essence of space. Therefore, it is stated: "The agent of the welfare of beings," which refers to the time of arising. "That" refers to the means of attaining that bodhicitta. "Supreme" refers to individuals such as those who are like jewels. "Merely the method of accomplishment" refers to the deity yoga alone. "Explaining the tantras" means making them clear. "Embodied beings" refers to those in the Mantra Vehicle. "The Principal" refers to Vajradhara. Regarding the phrase "these very words of mine," "destroy" means to utterly abandon. "Childish" means ignorant. "Intention" refers to what is taught through intentional language. "Bodhicitta" refers to non-dual wisdom. "The meaning as it is" refers to the pith instructions themselves. Regarding the phrase "Then," and so forth, "by this" refers to the words previously explained. Because he has conquered all afflictions without exception, he is the "Blessed One" (Bhagavān). The "Lord" is Vajradhara.

རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་འོད་ཟེར་གྱིས་གསལ་བར་མཛད་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའོ། ། རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་སོ། ། མི་རྟོག་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དེ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་བརྗོད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ་ལ། ཐུན་མོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་ཐུན་མོང་གི་གཟུགས་སོ། ། ཐུན་མོང་གི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་གཟུགས་སོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཐུན་མོང་གི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པའོ། ། གང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་པ་དོན་དམ་པའི་གཟུགས་སོ། ། དེ་ཉིད་ནི་དང་པོ་གཅིག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ། གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཉམས་པའི་གཟུགས་ཅན་ཡི་གེ་ཨའོ། ། སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་གཉིས་པ་གཟུང་ངོ་། ། དགུ་དབུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཡ་ལ་སོགས་པ་དགུའོ། ། དབུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཡི་གེ་ཧའོ། ། དགུ་པའི་དང་པོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་ནས་འབྱུང་བ་དེར་ནི་དགུ་པའི་ཀྵ་ཡིན་ལ་དེའི་དང་པོ་ནི་ཧ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། བཅུ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། མ་བཅིངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་དང་ཡང་དག་པར་མ་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ནི་ཨས་བཅིངས་པ་ཡིན་ལ་དེས་མ་བཅིངས་པས་ན་མ་བཅིངས་པའོ། ། འདི་མ་བཅིངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།

Because he is made manifest by various kinds of light rays, he is Vairocana. The term "this" refers to what is about to be explained. "Having distinguished" means by way of the division of the three syllables. "The non-conceptual object" is the bodhicitta. "That very" refers to the suchness of both the conventional and the ultimate. Regarding the passage beginning with "That very is expressed," "common" refers to the common form of all sentient beings without exception. Whatever is that common form is the form of the three syllables. That itself is expressed as the suchness of the common mantra. That which is the essence of suchness is explained as the "object of focus," which is the ultimate form. That itself is taught by the passage beginning with "The first one is," and so forth. "One" refers to the syllable A, which has an indestructible form. By the word "and so forth," the second is included. "Nine in the middle" refers to the nine syllables beginning with Ya. "Middle" refers to the principal syllable Ha. In some sources, it appears as "the first of the ninth," where the ninth is Kṣa, and its first is Ha itself. "By ten" refers to the vowel syllables other than those. "Unbound" means not being correctly connected with them. The intention of this is as follows: all vowel syllables are bound by A; because it is not bound by that, it is "unbound." If one asks, "What is the quality of this being unbound?"

དེ་ཤེས་པ་ནི་མཆོག་གི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གང་གིས་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྦྱར་རོ། ། དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་པའོ། ། གསལ་བྱེད་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིའོ། ། ཡི་གེ་ནི་དེ་དག་སྦྱར་བའི་གཟུགས་སོ། ། གྲངས་དགུའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དབྱངས་ཡིག་རྣམས་ཏེ་ཚན་གཅིག་གོ། ། ཀ་ཙ་ཊ་ཏ་པ་ཡ་ཤ་ནི་བདུན་ནོ། ། སྦྱོར་བའི་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་གཅིག་སྟེ་དེ་ལྟར་དགུའོ། ། ཨས་བཅིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨས་རབ་ཏུ་བཅིངས་པ་སྟེ་སོ་སོར་ཐ་དད་དུ་བྱས་པའོ། ། ཅི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཕན་ཚུན་ཡང་དག་སྦྱོར་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡི་གེ་ཨས་བཅིངས་པར་མ་གྱུར་ན། ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོར་མི་འགྱུར་རོ། ། སུས་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། གང་གིས་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འབྱུང་བའི་མཐའ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་བཞི་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་གོ། ། དེའི་ཕྱིར་བཞིའི་ཐ་མ་ནི་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་སྟེ། ཨུ་ཨཱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོའོ། ། དེ་དག་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་ཨ་དང་ཧའོ། ། ཆ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཨ་སྟེ། གསུམ་པའི་དོན་གྱིས་བདུན་པའོ། ། གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབུས་ན་གནས་པའི་ཡི་གེ་ཨ་སྟེ། དེ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། ལྔ་པའི་ལྔ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱངས་ཡིག་དང་བྲལ་བའི་མའོ། ། བཞི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོར་བཞི་བཞི་ཡོད་པས་སོ། ། གསུམ་དུ་ངེས་པར་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་དུ་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན།

The phrase "knowing that is the supreme state" and "by whom it is known" should be applied accordingly. "Vowels" refers to the fourteen beginning with a. "Consonants" refers to the thirty-four. "Syllables" refers to the forms produced by combining those. "Following the number nine" refers to the vowel letters, which constitute one group. Ka, ca, ṭa, ta, pa, ya, śa are the seven. The "conjoined letters" are one; thus, there are nine. "Bound by a" means being thoroughly bound by the letter a, which is to say, they are made distinct. If one asks how this is to be understood, it is stated: "mutually and perfectly conjoined." For if they were not bound by the letter a, all letters would become a single entity and would not function as the nature of what is to be expressed. If one asks who knows it thus, it is stated: "by whom it is known," and so forth. Regarding the phrase "the end of the elements" and so on: the word "elements" is a term that indicates the number four. Therefore, the end of the four is the fifth and the sixth, the short and long letters u and ū. Those which are perfectly endowed with these are a and ha. "The sixteen parts and so forth" refers to a; the seventh case is used in the sense of the third. "The state" refers to the letter a situated in the middle, and it is perfectly endowed with that. "By the fifth of the fifth" refers to ma without a vowel. "The four" means that there are four of each. "Definitely conjoined into three" means they should be made into three letters. If one asks how:

ཨོཾ་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་བྱའོ། ། དང་པོ་ཨའི་གནས་སུ་ཨོཾ་ཉིད་སྦྱར་ལ་དེ་ལ་ཐུང་ངུ་སྦྱར་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མཱ་ནི་རིང་པོ་ཉིད་དོ། ། ཨུ་ཧ་སྦྱར་བ་ལས་དེར་ཡང་མ་ཐུང་ངུ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། གཞན་དག་ཕྱིན་པར་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། ། ཐུང་ངུ་མ་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱངས་ཡིག་དང་པོ་ཨའོ། ། མ་ལུས་དག་ཏུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ངག་མ་ལུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལས། ཨ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག། དོན་ཆེན་ཡི་གེ་དམ་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཅིག་མིན་དུ་མ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བས་མི་ཤིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡི་གེ་གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དགོངས་པ་ལུང་བསྟན་པ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་སྐུ་ལ་དགོད་པའི་ཆོ་ག་ལས་སོ། ། ཁམས་ལ་སོགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ངག་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་མ་ལུས་པའོ། ། འོག་དང་སྟེང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ཕྱོགས་སུ། ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་རུ། ། རྩལ་དང་དྲེགས་པའི་གདུགས་དང་དུང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་རྩ་གསུམ་ཤེས་པའོ། ། སྟེང་གི་ནི་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་འབྱུང་བའི་རིམ་གྱིས་ཡི་གེ་གསུམ་ཤེས་པར་བྱས་ནས་བློས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། བརྗོད་པའི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་མོ། ། དངོས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་རོ། ། ངོ་བོ་ལས་བྱུང་བའི་ཡི་གེའི་གཟུགས་ཉིད་དོ། ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་མོ། །

It is said, "Oṃ and so forth," and it should be applied as appropriate. First, the syllable Oṃ itself is joined to the position of A; the addition of the short vowel is the guṇa (vowel strengthening). The mā of the maṇḍala is the long vowel itself. From the joining of u and ha, there too the ma is short. The others are similar in their application. "The short, without remainder" refers to the first vowel, A. "Becoming without remainder" refers to the nature of the entire speech to be expressed. This is because it is said in the Mañjuśrī-nāma-saṃgīti: "A is the supreme of all syllables; it is the sacred syllable of great significance." "Neither one nor many" means that because it is free from the nature of being one or many, it is the indestructible essence. Regarding "Whichever syllable..." and so forth, this is from the ritual of arranging [the syllables] upon the body of the Blessed One Vajradhara in the Sandhivyākaraṇa. "In the elements and so forth" refers to the entire nature of what is to be expressed by speech. "Below and above" refers to the lower direction. One should understand the three channels as "the umbrella, the pride, and the conch," which are the nature of the three syllables. Having understood the three syllables through the sequence of entering, abiding, and emerging in the upper [direction], they should be joined by the intellect. Regarding "Of the expression..." and so forth, "these" refers to the three syllables. "Non-existent" refers to the ultimate truth. It is the very form of the syllable arising from the essence. "This" refers to the three syllables.

ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ལྷའི་རྣམ་པར་གང་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་པ་སྟེ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཞེས་གྲགས་པའོ། ། ཨའི་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨའི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། སྡིག་སྤངས་མ་ཞེས་བྱ་བར་གང་གྲགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བ་མེད་པའི་ཐུགས་སོ། ། ཨོཾ་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྡུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ལ་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། ། ཧཱུཾ་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡང་དག་སྤྲོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་སྤྲོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བྱེད་པའོ། ། ཨ་ནི་གནས་པར་གྱུར་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ལུས་ལ་གནས་པར་བྱེད་པའོ། ། འཇུག་པ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རླུང་ཉིད་ཨོཾ་གྱིས་ནི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། ། ཨས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ། ། ཧཱུཾ་གིས་ནི་སྤྲོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་གཅིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རླུང་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་ལྡན་པའི་རིམ་གྱིས་གནས་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་གཞིར་གནས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་རྩ་གསུམ་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོར་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བའི་གཞིར་གནས་པའོ། ། ད་ནི་བཟླས་པའི་གྲངས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གོས་དཀར་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པ་སྟེ། བཟླས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་གི་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའོ། ། བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་དང་ཉི་ཤུ་ལྔ་ནི་མེ་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་སོ་སོ་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ལྷག་པའི་ཉིས་བརྒྱ་འབྱུང་བའོ། །

Regarding the term "complete transformation," it refers to the visualization of whatever has become the form of a deity from the complete transformation of the three syllables; this is what is known as "close observation." Regarding the "explanation of A," it is the instruction on A; the wisdom known as "She who has Abandoned Sin" is the non-apparent mind of the Buddhas. Regarding "of Oṃ" and so forth, "gathering" means gathering [the winds] into oneself. Regarding "of Hūṃ" and so forth, "perfectly emanating" means emanating in the form of a Buddha, thereby making [the winds] the nature of a Buddha. "A is that which abides" means causing [the winds] to abide within one's own body. Regarding "entering and" and so forth, it should be understood that the wind itself is made to enter by Oṃ, to abide by A, and to emanate by Hūṃ. "The limbs of the mantra" refers to the state of abiding through the sequence of the wind entering, abiding, and [leaving] by means of the samādhi of single-pointed mindfulness. "Abiding as the basis of wisdom and method" means abiding as the basis for the perfect union of the three channels, which are the nature of the non-dual wisdom of method and wisdom, in the form of the three syllables. Now, in order to show the number of recitations, it is taught by the passage beginning with "Pāṇḍarā and so forth." "Recitation" refers to the going and coming of the wind. "Two hundred and twenty-five" means that for each individual maṇḍala, such as fire and so forth, there are two hundred and twenty-five [recitations].

བཞི་པོ་ལེགས་པར་བསྒྲེས་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་འགྱུར་དུ་བརྩིས་པའོ། ། དེས་ན་སྦྱོར་བ་བཞི་བསྡུས་ནས་བརྒྱ་ཕྲག་དགུར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས། སྦྱོར་བཞི་བསྡུས་པས་བརྒྱ་ཕྲག་དགུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བའོ། ། རིམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུའོ། ། སོ་སོ་འབྱུང་བ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒྲེས་ནའོ། ། ཉི་ཁྲི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་དང་བརྒྱ་ཕྲག་དྲུག་ལྷག་པའོ། ། ནང་གི་དུས་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཐུན་མཚམས་བཞིར་ནི་རབ་སྦྱོར་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ལའོ། ། འབུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚོན་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཡི་གེ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་འབྱུང་བའི་གྲངས་ཀྱིས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། ཇི་ལྟར་བཟླས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བརྗོད་པས་བཟླས་པ་མི་ནུས་པ་ཡིན་ཞེས་བསམས་པའོ། ། གླང་པོ་སྔོན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་ངོ་ཕྲ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་རྙེད་ནས་རྒྱུ་གང་གིས་དེའི་རྗེས་ལྟ་བུ་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་ངག་གི་བཟླས་པ་ཙམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་བར་བྱེད། གལ་ཏེ་ཡི་གེ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་ལ་གནས་ནས། ཡི་གེ་བཟླས་པ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། སྔགས་ལུས་རང་ཉིད་མངོན་གྱུར་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ།

"Having properly multiplied the four" means calculating them as fourfold. Therefore, by aggregating the four applications, they become nine hundred; thus it is said, "By aggregating the four applications, nine hundred," and so forth. The four maṇḍalas arise sequentially in twenty-four [cycles]. "Sequentially" means in proper order. "From their individual arising" means when they are multiplied. "Twenty thousand" and so forth refers to twenty thousand and six hundred more. Regarding "this internal time" and so forth: "Applying oneself to the four sessions" refers to a single day and night. "One hundred thousand" is the nature of that which is to be illustrated. "The number of syllables" is by way of the count of entering, abiding, and emerging. "The Vajra-holder" is Vajradhara. "How is it recited?" is because it is not within the domain of speech. The thought is that it cannot be recited through verbal expression. Regarding "the elephant first" and so forth: having attained the two types of vajra recitation characterized by the subtle and the extremely subtle of Vajradhara’s face, for what reason does one seek the characteristic of the mere verbal recitation of the three syllables that follow it? If it is argued that "if one abides in the form of the complete transformation of the three syllables and performs the recitation of syllables, that itself is taught as vajra recitation," it is said: "Once the mantra-body itself has become manifest..."

བདག་ཉིད་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་རྩ་གསུམ་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་སུ་གནས་པ་ཡིན་ན། གཞན་བརྟག་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་འདོད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བར་བསམས་པའོ། ། གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཞན་སྟོན་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ནོ། ། སྦྱོར་བ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་སོ། ། སྤྱན་དྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགུག་པའོ། ། མྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་རླུང་ངོ་། ། གཤེགས་སུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གཤེགས་སུ་གསོལ་བའོ། ། གཉི་ག་མིན་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་གནས་པའི་ངོ་བོ་སྟེ་དེས་བཞུགས་སུ་གསོལ་བའོ། ། སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཡོངས་སུ་བསྐྱོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། སྔགས་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་དང་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། གསང་བའི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་སྣ་ལ་གནས་པའི་མི་ཤིགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཡིན་པས་ན་ཡི་གེའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། དེས་ན་དངོས་གྲུབ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་འབྲས་བུའོ། ། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། བསམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམས་པ་ཙམ་གྱིས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཅན་ནི་སངས་རྒྱས་དང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་སོགས་པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དང་པོའི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱི་ངོ་བོས་སོ། །

If one abides in a body generated by the three channels, which are the essence of the three syllables, one should consider that one desires the very nature of the three syllables of the other [deity] to be examined. Furthermore, the phrase "moreover" indicates another position. "Vajra-holder" refers to the Vajra Master. "Endowed with the three applications" refers to the sequence of entering and so forth. "Invited" means summoned. "Swiftly" refers to the exhaled breath. "Please depart" is a special request for departure. "Neither of the two" refers to the nature of the abiding breath, by which one requests them to remain. "Diverse" has the characteristic of being thoroughly moved in various ways. "Mantra application" refers to the application of the three syllables. Regarding the phrase "then" and so forth, "Lord of Yogis" refers to a perfected yogi. "Secret syllable" refers to the indestructible [drop] residing at the secret nose. Since that itself is without arising, it is a "syllable." "Yoga" refers to the yoga of insight and method. Therefore, "siddhi" has the characteristic of Mahāmudrā. That itself is the fruit. "Whosoever" refers to the yoga of the three channels. "Meditated" means by mere meditation. "Yogis" refers to the Buddhas, Vajradhara, and so forth. To teach the second yoga, the phrase "the first syllable" and so forth is spoken, [meaning] by way of the essence of the syllable OṂ.

བརྒྱད་པའི་མཐའ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་དགའ་བའི་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ངག་གིས་ཟློས་པའོ། ། ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གསང་བའི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགོངས་པ་ལུང་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དོ། ། བསམ་གཏན་ཁ་ཐོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་སྐུ་བསྒོམ་པ་དང་སྔགས་ཟློས་པ་མེད་ཀྱང་ངོ་། ། འདི་ཡིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པས་སོ། ། ཆོ་ག་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། དེ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་སྨྲ་ཞེ་ན། མཉམ་མེད་སྔགས་ནི་འདི་ཉིད་བཟླས་ནས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཉིད་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་སྔགས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་ཤིགས་པའོ། ། ཡང་ན་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། མཉམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའོ། ། བསྒྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་མཉམ་པར་བསྡུས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་སྟེ་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་སོ། ། འབུམ་ཕྲག་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟླ་བ་གཅིག་བཟླས་པའི་བརྗོད་པའོ། ། རྣམ་ཤེས་ལས་ནི་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཤིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །

The phrase "at the end of the eighth" means by means of the syllable HŪṂ. "Recitation as one pleases" means reciting with one's own voice. Regarding the phrase "twenty thousand" and so forth, the "secret intention" refers to the Yoga Tantra known as the Saṃdhyāvyākaraṇa (The Prophetic Revelation of the Intention). "Meditative concentration and recitation" means even without the visualization of the deity’s body and the recitation of the mantra. "By this" means by means of possessing the mode of instruction. "According to the ritual" means in the proper sequence. "Should be accomplished" refers to both the mundane and the supramundane. "Like an illusion" extends up to the phrase "by means of the samādhi of self-consecration." If one asks what is meant by the phrase "therefore" and so forth, it is said: "Having recited this very peerless mantra," and so on. "Mantra" is so called because it protects the mind itself; it is the indestructible nature of the non-duality of emptiness and compassion. Alternatively, it is the nature of the three syllables. "Peerless" means without equal. The "one whose nature is the accomplishment" is the yogi. "Elements" refers to the three realms gathered in equality, which are the body, speech, and mind. The phrase "six hundred thousand" and so forth is the expression of the recitation for one month. "Arising from consciousness" refers to the nature of the three syllables arising from the indestructible, characterized by the phases of entering, abiding, and emerging.

རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཕྱག་བྱས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་པ་བྱས་ནས་སོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་དོན་བསྒྲུབ་པའོ། ། བསྒྲུབ་པ་ཅི་བདེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སྔགས་མི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་བརྗོད་པ་མི་དགོས་པའོ། ། གཟུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབུགས་དབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་འགོག་པའོ། ། ཕ་རོལ་ཕ་རོལ་མི་ལྡོག་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡུལ་ཚོན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པའོ། ། ད་ནི་ལས་རབ་འབྱམ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡའི་དོན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཡའི་དོན་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དྲག་པོའི་རྣམ་པའོ། ། བྱ་བ་ནི་ཞེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཡིན་གྱིས་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ར་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ཉིད་ཀྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་དང་དབང་ཆེན་དང་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་སོ། ། གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདིར་བལྟ་བར་བྱ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཞི་བ་དང་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐུན་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུའོ། ། གཉིས་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་རེ་རེ་ལ་ཡང་སྟེ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ནི་འགུགས་པའོ། ། མེ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ནི་མངོན་སྤྱོད་ཀྱང་ངོ་། ། དབང་ཆེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ནི་ཞི་བ་ཡང་ངོ་། ། ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ཀྱང་རྒྱས་པ་བྱའོ། ། གནས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་བརྒྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

"Having prostrated to Vajrasattva" means having made offerings. "That" refers to the accomplishment of the desired aim. To show how that accomplishment is easily performed, he says "vow" and so forth. "Mantra is not required" means that the recitation of mantras is unnecessary. "Dhāraṇī" refers to the cessation of exhalation and inhalation. "The beyond, the beyond, will not return" refers to the colored powder maṇḍala, mudrās, and so on. Now, in order to teach the vast array of activities, he says "by the meaning of Ya" and so forth. The meaning of Ya is the wind maṇḍala. "Whatever it may be" refers to the form of fierce activity. "By this alone" means that it is by this very means and not by any other. "By the three, Ra and so forth" refers to the fire, great power (earth), and water maṇḍalas. "Whatever it may be" should also be understood here. This refers to engaging in the welfare of beings through external pacifying, enriching, and so forth; the meaning is that these are to be thoroughly accomplished. "Each half-session" means at the time of each half-session. "Two by two" means for each maṇḍala: by the wind maṇḍala, there is summoning; by the fire maṇḍala, there is also wrathful activity; by the great power maṇḍala, there is also pacifying; and by the water maṇḍala, one should perform enriching. "Will abide" means four hundred [times].

ད་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་ཕྱིའི་མཆོད་པ་དང་བཟླས་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་དང་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མཆོད་པ་ལ་བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ། བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་འདིར་གཙོར་བྱེད་པའི་ཚིག་གོ། ། རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའོ། ། མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བརྩོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཕྱེད་དུ་བྱེད་པའོ། ། འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བའོ། ། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བས་ནས་ཐར་པའོ། ། དེ་ནི་བསམ་གཏན་བརྩོན་པས་འཐོབ། ། ཅེས་བྱ་སྟེ། བསམ་གཏན་ལ་གཅིག་ཏུ་ཆགས་པས་ཐོབ་པོ། ། ཤེས་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པའི་རིམ་གྱིས་སོ། ། འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན་བྱིས་པ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་དེ་བཞིན་དུའོ། ། བྱིས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དེས་འགྲུབ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དེ་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དངོས་གྲུབ་རྣམས་འགྲུབ་པའོ། ། མི་རྟོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པས་དེ་ལ་བྱའོ། ། གསལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། སྣང་བ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །

Now, having completed the stage of vajra recitation, in order to demonstrate the benefits of internal and external offerings, recitation, fire offerings, meditative concentration, and so forth, the text teaches "diligent in offering" and so on. Here, the term "diligent" (vīrya) refers primarily to the act of making it one's main practice. "Purified" means that all karmic obscurations will be completely cleansed. "Diligent in fire offerings to the fire" means performing them as a means to that end. "Prosperous" means becoming endowed with excellence. "Liberation" refers to being freed from the bonds of ignorance and so forth. "That is attained through diligence in meditative concentration" means it is attained by being single-mindedly devoted to meditative concentration. Regarding "having known" and so forth: "in that way" refers to the sequence of explanation already given. "Beings" refers to those of various natures. If one asks what happens by that, it says "like a child," meaning just as children engage with the five sensory qualities and so forth. If one asks what the purpose of acting like a child is, it says "by that, accomplishment will be achieved," and so on. "Those" refers to the accomplishment of supramundane siddhis. "Non-conceptual" refers to the supreme dharma, which is the very state of being free from discursive thought. "Luminous" means clarity itself. "Vajra of Speech" is Amitābha. "Three wisdoms" refers to those characterized by appearance, increase of appearance, and attainment of appearance.

དབྱེ་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལའོ། ། ད་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་སློབ་མའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བླ་མ་ལ་བརྙས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་དང་ལྡན་པའོ། ། དད་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་ལ་སེམས་དང་བ་མེད་པའོ། ། སྔགས་ཀྱིས་རློམ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འགྱིང་བའོ། ། གླེགས་བམ་མཐོང་བས་ཁེངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གླེགས་བམ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་བདག་གིས་ཤེས་སོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་བར་བྱེད་པའོ། ། དད་པ་མེད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དབང་བསྐུར་དམན་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་བསྐུར་བ་མ་ཐོབ་པའོ། ། གཏམ་གྱིས་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཏམ་གྱི་རིམ་པ་ཙམ་ཡང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་གསུངས་སོ། ། འོ་ན་གང་གི་ཕྱེད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེ་ན། དད་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དད་པ་ཅན་ནོ། ། བསྙེན་བཀུར་ནི་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པའོ། ། ཐོས་པ་འཛིན་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ། ། ནོར་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྟོས་པ་མེད་པའོ། ། བླ་མས་དྲིན་ཞེས་བྱ་བ་བླ་མ་གཙོར་གྱུར་པའོ། ། བླ་མའི་དྲིན་ཞེས་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་བཀའ་དྲིན་ནོ། ། བླ་མས་རྫོགས་པའི་བཀའ་དྲིན་གསལ་བ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། རི་དབང་རྩེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ།

The phrase "by way of classification" refers to the characteristics that will be explained. Therefore, "mind-only" refers to the samādhi of self-consecration. Now, in order to show the characteristics of a disciple who lacks the fortune for the completion stage, it is said: "disrespecting the guru," and so forth. "Deceitful" means possessing guile. "Lacking faith" means lacking a clear and devoted mind toward the guru. "Proud of mantras" means being arrogant due to the power of the efficacy of mantras and the like. "Arrogant from seeing the volumes" means conceiving the pride of thinking, "I know [everything]" merely from seeing the volumes. "Lacking faith" means being devoid of faith. "Regarding inferior empowerments" means not having received the empowerments. Regarding the phrase "the sequence of discourse," the Blessed One Vajradhara stated that one should not even speak of the mere sequence of discourse [to such a person]. If one asks, "For whom, then, should it be taught?" it is said: "endowed with faith," meaning one who possesses faith. "Service" means attending to [the guru]. "Whoever retains what they have heard" means one who retains the teachings they have heard. "Wealth is impermanent" means being without attachment. "The guru’s kindness" means the guru is the primary [source]. "The guru’s kindness" refers to the grace of the completion stage. If one asks, "What is the benefit of the guru clarifying the grace of the completion stage?" it is said: "From the peak of the king of mountains," and so forth.

ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་འགའ་ཞིག་རིའི་རྩེ་མོ་ནས་ལྷུང་བར་གྱུར་ལ་རིའི་ཕྱེད་དུ་ལྷུང་བར་མི་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཡང་ལྷུང་བར་འགྱུར་བ་དང་འདྲ་བར་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཕན་པའི་མན་ངག་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། གལ་ཏེ་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བར་མི་འདོད་སུ་ཟིན་ཀྱང་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། རིའི་རྩེ་ནས་ལྷུང་བའི་སྐྱེས་བུ་དང་འདྲའོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ལོ། ། ། ། ཀླུ་སྒྲུབ་ལས་སྐྱེས་ཡོན་ཏན་མཚོ། ། ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་ཞེས་བྱ་བས། ། རིམ་པ་ལྔ་ཡིས་བསྡུས་པའི་དོན། ། སླར་ཡང་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་བསྟན། ། འདིར་འདི་ལྟར་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་གཞུང་རྩོམ་པའི་དུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཡིད་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟགས་ནས་ངོ་མཚར་དང་བཅས་པས་བསྟོད་པ་བྱེད་པ་ནི། ཕྱག་འཚལ་འདུད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། མཐར་ཕྱག་འཚལ་འདུད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ནི་ངོ་མཚར་དང་ལྡན་པས་ཡང་དང་ཡང་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཚིག་འདི་དག་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཕྱག་འཚལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟོད་པས་བསྟོད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀྱེའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་སྤྱན་དྲངས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་སྨྲ་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ལ་བསྟོད་ཅིང་གང་གིས་བསྟོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱོད་ཀྱི་མཁྱེན་གྲངས་ཞེས་པའོ། ། ད་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། ཕྱག་བྱ་བའི་གནས་དག་དབྱེར་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ།

Just as when a person falls from a mountain peak, even if they think, "I must not fall halfway down the mountain," they will inevitably fall, so too, if one receives the beneficial pith instructions through the kindness of the guru, then even if one does not wish to be liberated from the bonds of cyclic existence, one will nonetheless be liberated; one is like the person falling from the mountain peak. This concludes the Commentary on the Difficult Points of the Stage of Vajra Recitation. The ocean of qualities born from Nāgārjuna, Known as Śākyamitra, Has once again condensed the meaning Of the Five Stages and taught it as one. Here, when Śākyamitra composed this treatise with a mind in meditative equipoise, he perfectly visualized the Blessed One Vajradhara and offered a praise with wonder. This is shown by the words "Homage and bowing," and so forth. The teaching up to the end of the phrase "homage and bowing" indicates that he praised him with wonder, doing so again and again. In order to establish that these words express the essential nature [of the deity], the phrase "in that way" and so forth indicates that he praised him through the very act of prostration. The term "homage and bowing" is an invocation, "O Blessed One," and cannot be explained otherwise. Regarding the questions, "To whom is he praising?" and "By what is he praising?"—it refers to the Blessed One’s "measure of knowledge." Now, in order to show the inseparability of the one who prostrates and the object of prostration, he says: "Just as water placed in water," and so forth.

གཞག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེར་བླུགས་པའོ། ། རང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ལེགས་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཡིན་གྱིས་མིག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་རྩོམ་པའི་སྐབས་སུའོ། ། གལ་ཏེ་འགའ་ཞིག་འདི་སྐད་དུ་གཞུང་ཐམས་ཅད་དུ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་ཕྱག་བྱ་བ་དག་དབྱེ་བ་ཉིད་དམིགས་པ་ཡིན་པ་ལས་ཁྱོད་ཀྱི་གཞུང་འདིར་དེ་མེད་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་ཉིད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཀུན་མཁྱེན་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཐོབ་པར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་ལམ་མོ། ། དེ་མེད་པར་ཉེ་བར་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བདག་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་ཕྱག་བྱ་བའོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་ན་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དྲིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ་དྲིན་ནི་བླ་མའིའོ། ། མུན་ནག་རབ་རིབ་ཀྱིས་ཁེབས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་ཁེབས་པའོ། ། དེ་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་སྒྲོན་མ་སྟེ་མན་ངག་དམ་པའོ། ། དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བླ་མའི་དྲིན་མེད་པར་དེ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། སྟོང་ཉིད་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འབྲས་བུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་སྟེ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ། ། རྒྱུ་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཏེ། སྟོང་པ་དང་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཐབས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ།

"Deposited" means poured into that. "By oneself" means by one's own self. "Well-seen" refers to the mind and not to the eye. "Wisdom" refers to non-dual wisdom. "Here" refers to the occasion of composing this treatise. If someone were to say: "In all treatises, a distinction between the act of homage and the object of homage is observed; since that is absent in this treatise of yours, the act of homage itself would also be non-existent," to that end he says "However," and so forth. "Omniscient" refers to the Buddha. "To attain" refers to their path. Without that, it would not be perceived. "That" refers to what I, the one paying homage and the object of homage. If one asks, "How is that attained?" he says "By grace," where grace is that of the guru. "Enveloped by the darkness of cataracts" means enveloped by the cataracts of ignorance. Because it clarifies that, it is a "lamp," which is the sublime oral instruction. The meaning is this: without the grace of the guru, that would not be perceived. If one asks, "What is that?" he says, "Emptiness and the utter emptiness," and so forth. Regarding "cause and effect" and so on, the effect is the nature to be accomplished, which is the emptiness of all. The cause is the means of accomplishment, characterized by emptiness and utter emptiness. Their distinction is characterized by what will be explained later. Therefore, he says, "Wisdom and method," and so forth.

ཤེས་རབ་སྟོང་པ་དང་སྣང་བ་དང་སེམས་སོ། ། ཐབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་དང་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་དབང་དང་ཀུན་བརྟགས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ནོ། ། དེ་དག་ཡང་དག་སྦྱོར་བ་ལས་ནི་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་གབ་པའི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཉེ་བར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཉེ་བར་ཐོབ་པར་རྫོགས་གྱུར་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་རྫོགས་ནས་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། རྒྱུའི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒྲུབ་པའི་རིམ་པའོ། ། རྣམ་ཤེས་གསུམ་པོ་འབྱོར་པ་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ལས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པའི་ཡུལ་དུའོ། ། རང་བཞིན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། རླུང་ནི་རྒྱུ་བ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའོ། ། སྣང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་དང་སྣང་བ་མཆེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུའོ། ། བདག་གི་དངོས་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ལ་རྣམ་པར་རྟོགས་པའོ། ། གཉིས་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བོ། ། ཡན་ལག་ནི་ཆ་ཤས་སོ། ། འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྩ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་རླུང་གི་རྒྱུ་བ་མི་གཡོ་བར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་འཁོར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་བདག་གི་དངོས་པོར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །

Insight is emptiness, appearance, and mind. Method is extreme emptiness, the increase of appearance, and the mental factors; these are what are named the dependent and the imputed. From their authentic union, the so-called "perfected" arises, characterized by the stage of self-consecration, which is the nature of the completely hidden cognition. Regarding the phrase "having perfected the near-attainment," once self-consecration is perfected, one will attain the all-empty. The "causal stage" refers to the stage of accomplishment. Regarding the phrase "from the union of the three consciousnesses," the previously explained activity is the object to be accomplished by one's own karma. "Nature" refers to the essential identity. "The winds are the movements" refers to the coming and going of the winds. "From becoming the cause through appearance itself" refers to the cause of method and insight, characterized by appearance and the increase of appearance. "As my own entity" refers to the conceptualization of grasping the body. "Both" refers to method and insight. "Limbs" refers to parts. "Will become" means that it will continue to occur for as long as [the conditions persist]. The meaning is this: as long as the movement of the winds has not become immovable through the yoga of the three channels, which is characterized by the near-attainment of method and insight, the three consciousnesses of cyclic existence will continue to arise as my own entity.

རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཐབས་གང་གིས་ཤེས་པར་ནུས་པ་སྟེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། སྒྱུ་མ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་འདུས་པ་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བརྗོད་པའི་སྣང་བའོ། ། ཆགས་བྲལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བྲལ་ཐོན་པར་བྱེད་པའི་སྣང་བ་མཆེད་པའོ། ། དེའི་བར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་གའི་བར་ཏེ་ཆགས་པ་བར་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའོ། ། དབང་པོ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱིའོ། ། མཉམ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བའོ། ། གསལ་པོར་མཚོན་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་སྙམ་དུ་བསམ་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ཀྱི་རྩའོ། ། པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩའོ། ། ཡེ་ཤེས་གཉིས་ནི་མཉམ་སྦྱོར་བའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྩ་གཉིས་སོ། ། བཤད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་བསྟན་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་གཟུགས་ཅན་ཉིད་དོ། ། ཇི་སྐད་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ནི་འདོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ནི་བླ་མས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། བྱ་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སོ། ། འབད་པས་ཡེ་ཤེས་གང་ཐོབ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དམིགས་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་ནུབ་པར་གྱུར་པ་གཉིས་མེད་པར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །

In order to demonstrate by what means the nature of the three consciousnesses can be known, it is said: "From the gathering of all illusions," and so forth. Regarding the phrase "the differentiation of the three wisdoms" and so on: "passion" refers to the appearance called supreme joy (paramānanda). "Freedom from passion" refers to the appearance of increase (vṛddhi) that brings about the departure from joy. "Between those two" refers to the interval between both, the intermediate passion called the coemergent (sahaja), which is the appearance of near-attainment (upāya-lābha). "The two organs" refers to those of the male and female. "Union" (samāpatti) refers to the perfect joining. The thought is that this will be clearly illustrated. Regarding "the vajra and the lotus" and so forth: "vajra" refers to the channel of method; "lotus" refers to the channel of insight. "The union of the two wisdoms" refers to the two channels of their very nature. "Is explained" means it is definitively shown. "The two wisdoms" refers to the nature of form consisting of the outer and inner. "As it has been explained" means that regarding the outer perspective, it is as taught in the treatises on desire (kāma-śāstra); regarding the inner perspective, it is as taught by the guru. "By means of the action" means by means of meditative concentration (samādhi). Regarding "whatever wisdom is attained through effort" and so forth: that non-dual appearance in which all other objects of focus have subsided should be understood as the appearance of near-attainment.

ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱིས་མཐར་ཐུག་པའི་རྣལ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་ཆུ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྟོབས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སོ། ། ལན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ་ལན་ཅིག་གོ། ། དབྱེ་བ་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཡེ་ཤེས་ཙམ་དུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་ནི་ཡེ་ཤེས་གཟུགས་ཏེ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་སྤྲིན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འོད་གསལ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའོ། ། དེ་འདྲའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་འདྲ་བའིའོ། ། རང་བཞིན་མ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་ཤེས་པས་སོ། ། བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བར་གྱུར་པའོ། ། མཚམས་མེད་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའོ། ། རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་པོར་མ་བསྟན་པའོ། ། རང་བཞིན་གོམས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཆགས་པ་བར་མ་དག་ལ་གོམས་པའི་སྦྱོར་བས་སོ། ། ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡེ་ཤེས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་དེ་གྲོལ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །

In order to further demonstrate the ultimate yoga of the inner nature, it is said, "By whom the lotus..." and so forth. "By the power of yoga" means by the power of the inner yoga of method and wisdom. "Once" means at the time of empowerment. "According to the divisions" refers to the essential nature of the outer and inner identities. "Form that has become mere wisdom" is the wisdom-form, which is the samādhi of self-consecration. "That very thing" refers to what was previously taught. Regarding the passage beginning "Just as clouds are manifold," "into the clear light" refers to the ultimate reality (bhūtakoṭi). "Such as that" means of this kind. "Not knowing the nature" means not knowing one's own essence. Regarding the passage beginning "Having done," it refers to becoming transmigratory in the five realms of existence. Regarding the passage beginning "The immediate [sins] and so forth," "attainment" refers to the experience of well-done and ill-done deeds. "Delusion" means not being clearly shown. Regarding the passage beginning "By way of habituating to the nature," it means through the application of habituating to attachment, detachment, and neutral attachment. Regarding the passage beginning "Having known," "the possessor of wisdom" means that one who has attained the samādhi of self-consecration will be liberated.

ད་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ངོ་བོ་འདི་ཉིད་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཐབས་སུ་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་བཞིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྟོང་པ་བཞིའི་ཕྱག་རྒྱས་མངོན་པར་རྒྱས་བཏབ་པའོ། ། ལྷའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཡོངས་རྫོགས་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འོད་གསལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་རྣམ་དག་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། འགྱུར་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བའོ། ། འདི་ལ་སྣང་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་སྣང་བ་མེད་པའོ། ། ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་མེད་དོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམ་པར་གྱུར་པས་ན་མཆོག་གོ། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་རྒྱུ་དང་བཅས་པས་ན་ཞི་བའོ། ། དེ་ནི་ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་མོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་སྐད་དུ་རྒྱ་ཆེར་རོལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་པ་བར་མའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའོ། །

Now, in order to demonstrate that one should also meditate on the seals of the three wisdoms from the perspective of the generation stage, and to establish that, it is said: "The essence of insight itself..." and so forth. "Explained as method" means that which characterizes the wisdom of method. Regarding "by the four seals" and so forth, it means being sealed by the seals of the four empties. "Divine pride" refers to the pride of manifestation. From "How..." and so forth, up to "the yoga of complete perfection," the meaning is "the clear light." "That itself is the abode of pure wisdom" refers to suchness. "Unchanging" means immutable. Since there are no aspects of appearance in this, it is "without appearance." Because it is free from the two extremes of nihilism and eternalism, it is "non-dual." Because it is the most sublime of all, it is "supreme." Because it is the cause for the higher realms and the definitive excellence of migratory beings, it is "peaceful." "That is not the domain of words" means it is inexpressible. Regarding "Then..." and so forth, "the three wisdoms" refers to the three uncontaminated wisdoms. "Then" is used to clarify this very point, as it was taught extensively in the Lalitavistara. "This" refers to the Tathāgata. It was taught by Śākyamuni. "Great emptiness" refers to the attainment of light, characterized by intermediate passion.

བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བཞུགས་པའོ། ། མི་གཡོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཡིན་ནོ། ། ཏིལ་གྱི་གོང་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིལ་གྱི་གོང་བུ་དང་འདྲ་བར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ཡང་དག་པར་གྱུར་པར་བསྟན་ཏོ། ། དབྱངས་གཅིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུང་གཅིག་གིས་སོ། ། རྣམ་དག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཐར་ཐུག་མི་འཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་པོ། ། འོད་གསལ་བ་ནི་དམིགས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཀུན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཉིད་དོ། ། འདི་ལྟར་སྒྲ་དེ་གསན་པ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ནམ་ཕྱེད་དུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་ཕྱེད་འདས་པའི་ཚེའོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་རྙེད་པའོ། ། འོད་གསལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཇི་ལྟར་འདོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྐུ་ནི་དྲང་པོར་མ་ཡིན་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ་དང་བ་ནི་རྙོག་མ་མེད་པ་སྟེ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། ། འདས་དང་མ་འོངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆུ་ཟླ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུ་ཟླ་དང་འདྲ་བའོ། ། སྐྱ་རེངས་འཆར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། སྣང་བ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་སྐད་ཅིག་ལ་དུས་ཞེས་བྱའོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུའོ། །

"Abiding" means to be present. "Immovable" is the name of this very great emptiness. "Like a sesame pod" means that the Tathāgatas have taught that [all things] are perfectly so, just like a sesame pod. "With a single voice" means with a single speech. Regarding "not pure" and so forth, "not attaining the ultimate" refers to perfectly complete enlightenment. "Luminosity" refers to "behold" and so forth. "Sovereign of all" refers to Vajradhara himself. Regarding "having heard that sound" and so forth, "at the time of midnight" means when midnight has passed. "That very [instruction]" refers to obtaining the pith instructions. In order to show how the samādhi of luminosity is to be practiced as desired, it is said, "the body is not straight," and so forth; "clear" means being free of turbidity, because it is free from stains. "Of the guru himself" means that which was directly taught by the Tathāgata. Regarding "past and future" and so forth, "like the moon in water" means similar to the moon in water. "The rising of dawn" refers to the moment free from the characteristics of the appearance, the increase of appearance, and the attainment of appearance. "By the samādhi of method and insight" refers to the yoga of non-duality. "The essence of enlightenment" refers to the foot of the Bodhi tree.

ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་དེ་ཉིད་ནི་རྩ་བ་ཡིན་ཏེ་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པའི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལེགས་ཐོབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ནི་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། འགྲོ་བ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའོ། ། སྟོན་པར་མཚན་པ་ནི་སྐད་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་སྟོན་པ་ནི་འོད་གསལ་བའི་གོ་འཕང་ངོ་། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། མཚམས་མེད་ལྔ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱེད་ཅེ་ན། སྤྱོད་པ་ཅི་དགའ་བར་སྤྱོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆགས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་མཉམ་སྦྱོར་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་བྲལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱིས་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། དངོས་མེད་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དཔལ་ལྡན་གསང་འདུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ཉིད་དོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཞན་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གང་ཡང་རུང་ངོ་། ། ཆོས་ཕུང་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Alternatively, "at the heart of enlightenment" refers to the samādhi of the non-duality of insight and method; that itself is the root because it is the agent that attains enlightenment. Regarding the phrase "having well attained" and so forth, the three wisdoms are characterized by the teaching. "The three realms of beings" refers to those who dwell in the desire, form, and formless realms. "Teaching" means by means of various languages. Regarding "that itself is wisdom" and so forth, the teaching of manifest enlightenment is the state of clear light. To demonstrate the fruit of suchness, it is said, "the five crimes of immediate retribution" and so forth; "will attain" refers to buddhahood itself. If one asks what is accomplished by merely attaining suchness, it is said, "one acts as one pleases in conduct" and so forth. Now, in order to demonstrate the essential nature of suchness, it is said, "without attachment" and so forth. "In union with all buddhas" means that because it is the very nature of the dharmakāya, it is not logical for the buddhas to be distinct from one another. "Free from the three wisdoms" refers to the immovable samādhi characterized by the teaching. Regarding "non-existent things" and so forth, "the glorious Guhyasamāja" refers to the glorious Guhyasamāja itself. Regarding "attachment and so forth" and "various" and so forth, "others" refers to any others whatsoever. Regarding "the eighty-four thousand heaps of dharma" and so forth:

རལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རལ་པ་ཅན་ནོ། ། གཅེར་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་གོས་ཅན་ནོ། ། མགོ་རེག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྲེགས་པའི་ཕྱིར་མགོ་རེག་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། ། ཅོད་པན་ནི་ཅོད་པན་འཆད་པའོ། ། འདུས་པ་སྤོང་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་གྱི་གནས་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའོ། ། འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ལྡན་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟགས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ཅན་དེའོ། ། དང་པོའི་ལས་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཙམ་གྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སོ། ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་མཐོང་བ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཙམ་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པའོ། ། གཙང་མའི་གནས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་སོ། ། ཆོས་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཐོབ་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྩེད་མོ་རྒྱ་ཆེན་པོས་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་པས་བྱང་ཆུབ་པའོ། ། ཆོས་དབྱིངས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རྙེད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྩེད་མོས་བྱང་ཆུབ་པར་འདོད་པ་ནི་ཆོས་དབྱིངས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའོ། ། བླ་མེད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། གཅིག་པུ་གཉིས་སུ་མེད་པར་བསམ་གཏན་གྱི་ཟས་དང་གནས་པས་སྤྲོས་པ་མེད་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་སྤྲོས་བཅས་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏེ། སྤྲོས་བཅས་དང་། སྤྲོས་མེད་དང་། ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲུབ་པ་པོའོ། ། ཡང་གང་ཞིག་འདི་སྐད་དུ། མི་དགོས་གཟོད་ནས་དག་པ་ཡི། །

"Locks" refers to one who has matted hair. "Naked" refers to one who wears the directions as clothing. "Shaven-headed" refers to one who is shaven-headed because of having gone forth, that is, an ordained monk. "Diadem" refers to one who wears a diadem. "Entering the renunciation of the assembly" refers to completely abandoning the state of a householder. "Desire" refers to one who possesses desire. "That very thing is wisdom" refers to the clear light. "That very thing" refers to one who possesses the ascetic discipline of the signs. "The application of the beginner's activity" refers to meditative concentration by means of the generation stage alone. "Having seen the three appearances" refers to having fully attained the meditative concentration of self-consecration alone. "In the pure abode" refers to the saṃbhogakāya. Regarding "the source of phenomena" and so forth: having attained that which is characterized by manifest enlightenment, one attains enlightenment through conduct involving elaboration, such as the extensive play of passion and so forth. Manifest enlightenment in the dharmadhātu is as it was found; the desire to attain enlightenment through the play of passion and so forth is manifest enlightenment in the dharmadhātu. Unsurpassed manifest enlightenment is the clear realization; it is the very application to the non-elaborated state by means of dwelling on the food of meditative concentration alone, without duality. That very thing is taught by means of the elaborate and so forth, namely, through the elaborate, the non-elaborated, and the extremely non-elaborated conduct. "Yogin" refers to the practitioner. Furthermore, as it is said: "That which is unnecessary, primordially pure..."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ནས། ལན་ནི་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མེད་པར་སྨྲ་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། དེའི་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བའོ། ། སླར་ཡང་སློབ་པར་ནི་སློབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའོ། ། རྣམ་གསུམ་སློབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲོས་བཅས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཤིང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མ་གཙུབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་བསྲུབས་པའོ། ། དེ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའི་སྣོད་དང་སྣོད་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་གཡོ་སྒྱུའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གཡོ་སྒྱུའི་བློ་ནི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། ། བློ་དམན་སེམས་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་མི་ཕྱེད་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱོན་རྣམས་མཐོང་གི་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཉོན་མོངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུང་བར་བརྩི་བའོ། ། བསྙེན་བཀུར་མེད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མྱུར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉེས་པར་མ་བྱས་པར་རོ། ། གཡོ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མའི་ཐད་ནས་སོ། ། ཚོགས་ནང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བོ་འདུས་པའི་ནང་དུའོ། ། འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པའོ། ། བསྟན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མའོ། ། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་མཆོག་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། རྒྱུད་མང་རབ་ཏུ་ཐོས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Having spoken thus, the response begins with "Whoever it may be" and so forth. "Whoever it may be" refers to the proponent of non-existence. "The stages of wisdom" refers to the nature arising from the methods, which is the nature of both the conventional and the ultimate. "Its divisions" refers to the divisions of the three wisdoms. "Furthermore, training" means becoming a trainee. "The fourth" refers to the clear light. "The three types of training" refers to the conduct with elaborations and so forth. Regarding the passage beginning with "Just as with wood," "not rubbed" means not being churned. This is for the purpose of showing who is a suitable vessel and who is not for the stages of manifest enlightenment. Regarding the passage beginning with "Whoever has a deceitful mind," a "deceitful mind" is a mind afflicted by the kleśas (afflictions). "Possessing an inferior mind" means possessing a mind that lacks conviction. Therefore, it is said, "seeing the faults," where "afflictions" are considered to be minor. Regarding the passage beginning with "Without service," "quickly" means without having pleased [the guru]. "Will waver" means [waver] from the presence of the guru. "In the assembly" means within a gathering of people. "In this" refers to the guru. "Thus" means having become so. "By the teaching" refers to the guru. Because of being fortunate, it is said, "possessing supreme qualities," where "endowed" means perfectly possessed. Regarding the passage beginning with "Having heard many tantras," and so forth:

དབང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནུས་པ་མེད་པའོ། ། བསྟན་བཅོས་མཆུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཙམ་ཐོས་པ་ལ་ངལ་བ་བྱས་པའོ། ། ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྦྱོར་མི་ནུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་རྣམས་སྦྱོར་བ་དང་བསྡུ་བར་མི་ནུས་པའོ། ། གཞན་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་ལ་ཕན་པ་བྱ་བའི་བློ་དང་ལྡན་པའོ། ། རྒྱུད་མང་ཐོས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཚིག་དོན་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་དྲུག་གི་དོན་ཤེས་པའོ། ། རྒྱུད་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བ་འདུས་པའོ། ། རྒྱུད་རྣམས་མང་པོ་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འཕགས་པ་རྡོ་རྗེ་ཡི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སོ། ། བླ་ན་མེད་པའི་དགོངས་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ལོ། ། གུས་པས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་ནི། ། མཆོག་ཏུ་མགོ་བོས་རབ་བཏུད་ནས། ། བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ། ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་ནི་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོའི་གཟུགས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། དེ་ལ་དང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྒྱུད་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་དང་། རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་དབྱེ་བའོ། ། ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སློབ་དཔོན་དང་གསང་བ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའོ། ། ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པ་དག་གོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་བསྐུར་བའི་རྗེས་ཐོགས་སོ། །

"Powerless" means lacking the capacity. "Having studied the treatises" means having exerted oneself in merely hearing the treatises. Regarding "or else," and so forth: "unable to apply" means being unable to compose or synthesize the words. "For the sake of others," and so forth, means possessing the intention to benefit others. Regarding "having heard many tantras," and so forth: "knowing the words and meaning" means knowing the meaning of the six parameters. "The King of Tantras" refers to the Guhyasamāja. Regarding "having heard many tantras," and so forth: "the noble Vajra" refers to the presence of Nāgārjuna. This is the commentary on the difficult points of the unsurpassed intention. With palms joined in reverence, And bowing my head most humbly, For the sake of attaining enlightenment, I prostrate to Nāgārjuna. Regarding "having prostrated," and so forth: "Great Vajra" refers to the dharmakāya. The forms of the principal deities of the maṇḍala, such as Vajrasattva and others, are the saṃbhogakāya. Regarding "first," and so forth: "the four types of tantra" refers to the divisions of Action, Conduct, Yoga, and Unsurpassed Yoga. Regarding "for the sake of attaining," and so forth: this refers to the master, secret, and wisdom-knowledge empowerments. "Having reached sixteen years" is an illustration, as taught in the tantras. "Thereafter" means immediately following the empowerment.

ཁོང་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྦུབས་སྟོང་པའོ། ། བསྙུན་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱོན་མེད་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་རྗེས་འཇུག་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྗེས་སུ་བསྐྱང་བའི་ཆེད་དུའོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་མ་གྱུར་པའོ། ། རྟག་ཏུ་མཉམ་འཇོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྤྱོད་ལམ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལངས་པ་དང་འདུག་པ་དང་འཆག་པ་དང་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དུའོ། ། རྣམ་འཕྲུལ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྫུ་འཕྲུལ་སྤྲོས་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། སྣ་ཚོགས་མིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་དུའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལྟར་འཇིགས་མེད་གསོལ་འདེབས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཐོས་པས་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་ཚིག་གོ། ། བདག་ཉིད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རང་གི་རང་བཞིན་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་སྟེ། རང་གི་སེམས་ཙམ་སོ་སོར་སྣང་བའི་ལུས་སོ། ། དེའི་རིམ་པ་ནི་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་ནི་བླ་མའི་དྲིན་དག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཀུན་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། ། གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །

"Empty interior" and so forth refers to the hollow cavity. "Free from illness" means being without defects. "In order to follow the world" means for the sake of sustaining the world. Regarding "in all phenomena" and so forth, "without abiding" means not being external. Regarding "always in meditative equipoise" and so forth, "modes of conduct" refers to all activities such as standing, sitting, walking, and lying down. Regarding "emanating" and so forth, it is the display of miraculous powers. "Like an illusion" refers to the samādhi of self-consecration (svādhiṣṭhāna). "Not manifold" means that the entities of all beings are of a single nature. Regarding "in that way" and so forth, "omniscient wisdom" and so forth, and "thus, I pray to the Fearless One" and so forth, the word "heard" refers to the words of the prayer. Regarding "self-consecration" and so forth, "self-consecration" is the consecration of one's own nature; it is the body that appears as the mere individual manifestation of one's own mind. Its sequence is the perfect union of the three—wind and consciousness—and that very state is called "self-consecration." "Conventional truth" is to be expressed as "seeing that conventional truth." Regarding "by the grace of the guru" and so forth, "the nature of all" refers to that which has the nature of omniscience. "The principal" refers to all beings.

ཚེ་འདི་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་འདི་ཉིད་ལའོ། ། བདག་བྱིན་བརླབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འོད་གསལ་བའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། བདེན་པ་གཉིས་སུ་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བའོ། ། འབྲས་བུ་ནི་གོང་ན་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། གང་ཡང་འདི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གཟུགས་སོ། ། ཀུན་རྫོབ་གཞན་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ངོ་བོ་ཡང་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་གྱིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གྱིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་རིམ་བཞིན་དུ་རྗེས་ཐོགས་ལ། འོད་གསལ་བ་ནི་འཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་འཐོབ་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བླ་མའོ། ། དང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་གསང་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའོ། ། རང་དབང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། རྫུན་པ་དང་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་རྒྱུད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། རང་གི་རང་བཞིན་དང་རང་གི་ངོ་བོར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ཞིང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།

"In this very life" means in this very lifetime. Regarding "self-consecration" and so forth, the "state of clear light" refers to the emptiness of all phenomena. The "two truths" refers to the distinction between the conventional and the ultimate. It is called the "result" because it is the unsurpassed result, and the "cause" because it is the excellence of the method. Furthermore, this is the conventional form of the yogi. Those other conventionalities that exist as the nature of a causal continuum from one to another are not what is expressed by the term "self-consecration." Why is that? It is because it is said, "By the stage of self-consecration," and so forth. The word "by" (gyis) has the meaning of "because of." By which cause, in successive order, is the clear light attained? This refers to the attainment of the dharmakāya. The "Vajra Master" refers to the unsurpassed guru. "First" refers to the stage of the supreme secret manifest enlightenment. "Lacking independence" means not being primary, up to the point of being of a false and illusory nature. Why is that? It is said, "One's own continuum," which means that it does not arise or originate as its own nature or its own essence. This is because it is devoid of arising as its own essence and because it would lead to the fault of infinite regress. If the world is of an illusory nature, one might ask: what is the cause of its arising?

དེའི་རྒྱུ་ནི་འོད་གསལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་འོད་གསལ་བ་དངོས་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འོད་གསལ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ཙམ་ཡིན་གྱིས་ཡང་གཙོ་བོ་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་དོ། ། སེམས་གང་གིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲས་པ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོར་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅིངས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། བདེ་གཤེགས་གནས་ནི་ལམ་སྟེ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། འདིར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བར་རོ། ། སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའི་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་སྟེ་བདག་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའོ། ། འཆི་བ་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར་བའོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཅི་ཞིག་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སེམས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་འཛིན་ཅིང་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། ། དེ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་འཛིན་པའི་རང་སེམས་ཐབས་གང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རླུང་གི་སྦྱོར་བ་མེད་པར་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྒྱུར་གྱུར་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས། ལས་དང་སྐྱེ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་སྟེ། ཀུན་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའོ། །

Its cause is called "clear light." If one asks, "In that case, would clear light become a functional entity?" it is said, "Clear light is the emptiness of all," and so forth. Therefore, all these three realms arise from emptiness and are mind-only; there is no such thing as a primal principle, Īśvara, or the like. Regarding the passage beginning with "By which mind," the term "fools" refers to the non-Buddhists and the proponents of consciousness, because they superimpose an intrinsic nature [upon it]. "Bound" means to undergo bondage. "Yogis" refers to yogis who abide in the completion stage. "The state of the Sugatas" is the path to be attained. "Here" refers to saṃsāra. "Birth" refers to some truly existent entity, such as a self or Īśvara. "Death" is the process of perishing. If one asks, "What is it that is seen in that way?" it is said, "Mind itself," and so forth; it is that which perceives forms and so on, and abides in various illusory natures. To show by what means that very mind which perceives the aspects of form and so forth is realized, it is said, "Without the application of the winds," and so forth. Regarding the passage beginning with "The nature of the mind," the phrase "because the nature of the mind is the cause" means that because the one hundred and sixty natures act as the cause, all karma and births arise—that is, they emerge from it.

དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་མོ། ། རླུང་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ལས་འབྱུང་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། ལུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བའི་ལུས་སོ། ། སྒྱུ་མའི་ལུས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ཀྱང་དེ་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་དང་རྣམ་ཤེས་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་འགྲོ་བ་དང་སྣོད་ཀྱི་སྒྲས་བརྗོད་པའོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་འདིར་བཤད་དོ། ། འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འདིར་ཏེ། མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པས་སོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་དང་འདྲ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྱུ་མའི་རྣམ་པར་རོ། ། དེ་ཉིད་ནི་གཟུགས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་ཏེ། ཁམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་ངོ་། ། མིག་ལ་སོགས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་ཡིད་དོ། ། ཡུལ་རྣམས་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་པ་དང་ཆོས་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །

That which is called "reality" refers to the three consciousnesses. Through their perfect union with the winds, they arise and are born. The term "yogin" refers to a perfected yogin. "In the body" refers to a body resembling a reflection of the forms of gods and so forth. It is also designated by the term "illusory body." Therefore, "in this way" means by means of the union of wind and consciousness. "Worlds" refers to the beings of the three realms and what is designated by the term "receptacle world." For that reason, it is explained here as being like an illusion. "Here" means in this teaching of the Buddha, according to the logic that a concordant result arises from a concordant cause. "Abiding in the illusion-like samādhi" refers to the yogin who abides in the samādhi of self-consecration. "All" refers to the entire receptacle world. "Similar to that" means in the manner of an illusion. That very point is taught by the passage beginning with "form and so forth." "Elements" refers to earth, water, fire, and wind. "The eyes and so forth" refers to the eyes, ears, nose, tongue, body, and mind. "Objects" are known as form, sound, smell, taste, touch, and phenomena. "The five wisdoms" are the mirror-like, the equality, the discerning, the all-accomplishing, and the utterly pure dharmadhātu wisdoms.

ནང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དོ། ། ཕྱི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྒྱུ་མ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་རང་གི་སེམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ངོ་བོ་སྒྱུ་མའི་ལུས་ངག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ཁ་དོག་དང་ཁྱབ་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མེ་ལོང་ནང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བའོ། ། མཚོན་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདུན་ན་འདུག་པའི་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བས་སོ། ། འཇའ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་དབང་པོའི་གཞུ་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་རྣམ་ལྔ་དང་ལྡན་པར་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་དེའི་ཁ་དོག་མཚོན་པར་བྱ་བའོ། ། ཁྱབ་པ་ཉིད་ནི་ཆུའི་ཟླ་བས་མཚོན་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་རྣལ་འབྱོར་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཡང་དེ་གསལ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མེ་ལོང་དྲི་མ་མེད་པ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དངོས་དང་དངོས་མེད་ལས་གྲོལ་བས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པ་ཡང་མ་ཡིན། རྫུན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ངོ་བོའོ། ། ལེགས་བྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། སྐུ་ནི་བལྟ་བས་མི་ངོམས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཉམས་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དཔེར་གྱུར་པས་ནང་གི་དཔེས་བསྟན་པར་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། སློབ་མ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་གོ། །

"Internal" refers to the eighteen constituents (dhātu). "External" refers to the stable and the moving. "All" means that they are of the nature of illusion (māyā). Now, in order to establish the essence, color, and pervasiveness of the yogi’s own mental reflection—the nature of which is the illusory body, also known as the blessing of body and speech—it is said, "like a reflection in a mirror," meaning it is similar to a reflection. "That which is to be illustrated" refers to seeing the reflection situated before one. "Like a rainbow" means that just as a bow of Indra appears possessing five-colored rays of light, so too is its color to be illustrated. "Pervasiveness" is the meaning to be illustrated by the moon in water. Now, in order to show that this is clearly realized even without depending on yoga, it is said, "In a stainless mirror," and so forth. "Freed from existence and non-existence" means it is neither true nor false. "Vajrasattva" refers to the essence of Vajrasattva. "Well-drawn" refers to the various colors and shapes. That very point is stated: "The body is never enough to behold," which is the nature of being undecaying. "Shown" means that by means of an external example, the internal example to be illustrated is thoroughly demonstrated. "Excellent disciple" refers to a person who is like a precious jewel.

འདི་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ངེས་པར་མཚོན་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་མཚོན་པར་བྱ་བའོ། ། སྐྱོན་མེད་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའི་ལུས་སོ། ། རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཚིག་མི་ཆོད་མི་ཕྱེད་མི་འབངས་པའི་གཟུགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའོ། ། བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་དོ། ། མཆོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཆོད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཉིད་དོ། ། ལྷ་རྣམས་ནི་ལྷ་ཉིད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་ལྷ་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་དེས་སོ། ། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟླས་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དབང་པོའི་གཞུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། སྒེག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྒྱུ་རྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་སྟེ། བྷ་ར་ཏའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བསྟན་པའོ། ། མང་དུ་བཤད་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

"This very one" means that it is none other. "Definitively characterized" means that which is to be correctly characterized. "By the characteristic of being faultless" means the characteristic of having exhausted all obscurations. "Body" refers to that which has the characteristic of the complete enjoyment body (saṃbhogakāya). "That very reality" means the sense of "suchness" (tattva). "Gandharva beings" refers to the body of the intermediate state (antarābhava). "Vajra body" is so called because it is a form that cannot be burned, cut, divided, or destroyed. "Vajrasattva" and "therefore" refer to the attainment of the meditative absorption of self-consecration (svādhiṣṭhāna-samādhi). "Self" means oneself. "Offering" refers to the offering to the Tathāgatas. Why is this so? Because it is said, "I am the Buddha" and so forth; one who has attained the meditative absorption of self-consecration is indeed all the Buddhas. "Gods" refers to the state of being a god. Their essence is the state of being a god. "Therefore" means by that cause. Regarding "by means of mantra and mudrā" and so forth, "maṇḍala and so forth" refers to recitation, meditative concentration, offerings, and the like. "Rainbow" is presented as an illustration of illusion itself. Regarding "graceful" and so forth, "arts" refers to the sixty-four arts as taught in the Bhārata treatise. "What need is there to say more" and so forth—

རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། ། ད་ནི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མེ་ལོང་གི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སྒྱུ་མ་ནི་སྤྲུལ་པའོ། ། ཆུ་བུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུའི་ཆུ་བུར་རོ། ། མིག་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་དང་སྨན་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། མཚུངས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ངོ་བོ་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའོ། ། དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ངོ་། ། མཐོང་བ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དམིགས་པར་བྱ་བས་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་ལས་སྒྱུ་མ་ཞེས་བརྗོད་པས་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའོ། ། འོན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དབང་པོ་གང་དང་གང་ལམ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དབང་པོའི་ལམ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་དོ། ། གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེར་སོང་བའོ། ། དེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་དེའོ། ། དེ་ངོ་བོར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཇི་སྲིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མཐོང་གི་བར་དུའོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར། མཉམ་པར་མ་བཞག་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་པའི་གནས་སྐབས་སུའོ། །

The so-called Vajrayāna is the Great Vehicle of Secret Mantra. Now, in order to demonstrate the focal object of the very example of illusion, it is said, "Of the mirror," and so forth. "Illusion" refers to a magical emanation. "Bubbles" refers to water bubbles. "Optical illusion" refers to that which is produced by means of mantras, medicines, and the like. "Similarly" means seeing the nature of these three realms as being identical. "That is the Principal" refers to Vajradhara. Regarding the phrase "seeing and so forth," and the phrase "without focal object" and so forth: that which is to be focused upon is the "focal object," the object to be apprehended by the eyes and so forth. "Conventional" means that, in the Vajrayāna, it is designated as "illusion" as a mere convention, and is thus thoroughly conceptualized as being like an illusion. Nevertheless, everything is seen as being like an illusion through the power of meditative concentration (samādhi). For that very reason, it is said, "Whichever sense faculty becomes the path," and so forth. "Becoming the path of the sense faculty" means being the very sphere of activity of the sense faculties. "Became" means having gone there. "That" refers to that entity. "To make it the essence" means the very nature of that meditative concentration of self-consecration, for as long as it is seen as being like an illusion. For that reason, it is said, "By the application of non-equipoise," which refers to the state of having arisen from meditative concentration.

འཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་སྟེ་ཡང་དག་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། ། འདི་ཉིད་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གང་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། ། དེས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ། ། ཀུན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ནས་སོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའོ། ། ཀུན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སོ། ། རྣམ་པ་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་མ་བཞག་པའི་གནས་སྐབས་སོ། ། བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་དོ། ། སངས་རྒྱས་རང་བཞིན་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ། ། གྲུབ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོད་མ་ནས་གྲུབ་པའོ། ། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་སོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོམ་པ་པོའོ། ། བསམ་གཏན་འདིས་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་ལྟར་གྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འགྲོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་འདུག་གནས་སོ། ། འགྱུར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། ལྷ་དང་བཅས་པ་ཀུན་གྱིས་མཆོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ནས་འགྲོ་བ་སྐྱོབ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུའོ། ། སྣ་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ།

At the time of creation and so forth, all phenomena should be viewed as being in union with all the buddhas, that is, as being in perfect equality. This very state is what is called the "conventional illusion-like" nature of the buddhas. If one asks what the result of this is: "to all" means to everything; "from all" means from every direction; "in all" means the stable and the moving; "by all" means in every manner; "in all aspects" refers to the states of meditative equipoise and non-equipoise; "self" refers to oneself; "the nature of all buddhas" means being blessed by the blessings of all buddhas; "accomplished" means established from the very beginning; "by oneself" refers to one's own body; and "he" refers to the meditator. To demonstrate the result for the yogi who abides in this meditative concentration, it is said: "The Great Being, in the world..." and so forth. "Abode" refers to the dwelling place of the yogi. Regarding "changing" and so forth, "world" refers to the primary classes of beings. "Worshipped by all, including the gods" means by the deities. To demonstrate how one protects the world by abiding in meditative absorption, it is said: "Just as..." and so forth. "Tathāgata" means in that very way. "Diverse wisdom" refers to the thorough knowledge of the intrinsic nature of all beings.

སེམས་ཙམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། རྗེས་སུ་སྡུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གོམས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཇི་ཡང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྒྲུབ་པར་མི་བྱ་བ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་ངོ་བོའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། ། བརྒྱན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་མེད་པར་ཡང་ངོ་། ། བདེ་ཆེན་ཕྱག་རྒྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དང་དམ་ཚིག་དང་ཆོས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། ། བདེ་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུ་སྟེར་བའོ། ། ད་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། ། ལས་ཅན་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་རྒྱུའོ། ། ལུས་ནི་གཟུགས་ཕུང་ངོ་། ། བྱེད་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའོ། ། འབྲས་བུ་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། སྨིག་རྒྱུ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། འདི་འདྲའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཀུན་རྫོབ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་རྫས་སོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ངོ་བོར་མངོན་པར་བརྟགས་པ་ཉིད་དོ། ། སྐྱེ་བ་ནི་འབྱུང་བའོ། ། དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནད་དེ་དག་གོ། ། སྨན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩིའོ། ། རྒྱལ་བ་ནི་རྒྱལ་བའི་ངང་ཚུལ་དང་ལྡན་པའོ། །

It is the illusion-like samādhi of the wisdom of Mind Only. "Subsequent withdrawal" means to familiarize oneself with that. Regarding "nothing whatsoever" and so forth, there is nothing to be established, as it is the nature of mundane and supramundane accomplishments. "Vajrasattva" refers to the Buddha. "Adorned" means blessed. For that very reason, the word "self" is spoken, even without undergoing hardships. "Mudrā of Great Bliss" refers to the action, commitment, dharma, and great mudrās. "Great Bliss" means bestowing the fruit of great bliss. Now, in order to show that which purifies all obscurations, it is said, "the afflictions, the path of karma," and so forth. "Afflictions" are attachment and the rest. "Karma" is the cause of the higher and lower realms. "Body" is the aggregate of form. "Agent" refers to a self, Īśvara, and so forth. "Fruit" is that which arises from well-done and ill-done actions. Regarding "like a mirage, like a dream," and so forth, and "such as this," "conventional" refers to a substance that becomes clearly manifest. "Perceived" means the very conceptualization of its own essence. "Arising" means coming into being. "Those" refers to those illnesses. "Medicine" refers to an elixir. "Victorious" means possessing the nature of a victor.

ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐའ་ལ་དམིགས་པར་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར། མཆོད་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་དེའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ན་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་གཞན་དག་ལ་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ནས་བླ་མ་ཁོ་ན་ལ་མཆོད་པ་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡིས་བསོད་ནམས་མ་བྱས་ཅི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། བླ་མེད་ཅེས་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་བླ་ན་མེད་པ་སྟེར་བའོ། ། སློབ་དཔོན་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། ཇི་ལྟ་བུའི་མཆོད་པ་བྱ་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་དགའ་བ་གང་དང་གང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སློབ་དཔོན་གྱིས་ནི་སྡིག་པ་འཕྲོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སློབ་དཔོན་གྱིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱ་མཚོ་འཇིགས་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའོ། ། ད་ནི་སློབ་མ་ངན་པ་ལ་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་དགག་པའི་ཕྱིར། གང་ཞིག་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྩགས་ཤིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཡང་དག་རིམ་པ་སུན་འབྱིན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པ་ལྔ་སུན་འབྱིན་པའོ། ། སློབ་མ་བཟང་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ནི། བླ་མ་ལ་གུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བདེན་པར་སྨྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའི་ཚིག་དང་ལྡན་པའོ། ། རྣམ་པར་དབེན་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་པུ་དགའ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ལོ། ། ། །

To demonstrate the greatness of meditative absorption (samādhi), the text says, "Self-consecration," and so forth. Because one would otherwise be fixated on the extremes of permanence and nihilism, it says: "Having abandoned all offerings." "That" refers to the guru. "That" refers to the meditative absorption of self-consecration. If one asks, "Why should one abandon offerings and other causes of merit to offer only to the guru?" it says: "By him, what merit is not performed?" and so forth. "Bestowing the unsurpassed" means bestowing the unsurpassed path. The master himself is Vajrasattva. If one asks, "What kind of offering should be made?" it says: "Whatever brings great joy," and so forth. If one asks, "What benefit is there in doing so?" it says: "The master removes negativity," and so forth. "From the ocean of suffering" refers to the ocean of saṃsāra. Now, in order to prohibit teaching this to an unworthy disciple, it says: "Whoever is arrogant," and so forth. "Refuting the authentic stages" means refuting the five stages. To demonstrate the characteristics of a good disciple, it says: "Devoted to the guru," and so forth. "Speaking the truth" means possessing truthful speech. "Solitary" means having a disposition that delights in being alone. This is the commentary on the stages of self-consecration.

རིམ་པ་བཞི་པ་རིག་གྱུར་ནས། ། འགྲོ་བའི་མུན་པ་འཕྲོག་མཛད་ཅིང་། ། སྣ་ཚོགས་དོན་མཛད་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ། ། ཕྱག་འཚལ་འདུད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། སློབ་དཔོན་གྱི་རིམ་པ་བཞི་པའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་འདོད་ནས། དང་པོ་ཉིད་དུ་རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ་དེ་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་གང་གིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པའོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་འོད་གསལ་བའོ། ། རང་ཉིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནས་རང་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུ་གང་གིས་ཀྱང་མ་བསྐྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། ། དེའི་ཕྱིར། བློ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན་ཕྱིར་ངག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད། ། བླ་མས་བསྟན་པས་དངོས་པོ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལས་རིང་གྱུར། ། སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་ཡོན་ཏན་དཀར་པོའི་དེ་ཉིད་མ་ཡིན་པས། ། དད་དང་ལྡན་པའི་སྙིང་གི་གནས་སུ་རང་ཉིད་འབྱུང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དབང་ཕྱུག་དང་ནི་གཟུགས་བཟང་དང་། ། དཔལ་དང་གྲགས་དང་ཡེ་ཤེས་དང་། ། བརྩོན་འགྲུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། ། དྲུག་པོ་དེ་ལ་ལྡན་ཞེས་བྱ། ། ཞེས་འབྱུང་བས་དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། གཅིག་པུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་སྣ་ཚོགས་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའོ། ། མན་ངག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Having realized the fourth stage, you dispel the darkness of wandering beings and accomplish diverse purposes; to Nāgārjuna, I prostrate, bow, and pay homage. Desiring to thoroughly establish the meaning of the Master’s fourth stage, the homage to the venerable Vajradhara is first expressed with the words "Vajrasattva" and so forth. "All-emptiness" refers to the clear light, which he teaches. "Manifestly enlightened" means having attained perfect buddhahood, by which one achieves the state of a Buddha. "This" refers to the clear light characterized by manifest enlightenment. "Self-arisen" means arising from oneself, in the sense that it is not produced by any cause whatsoever. Therefore, it is taught: Because it is not the domain of the intellect, it cannot be expressed by speech; It is far removed from being an object to be realized through the guru’s instructions; Since it is not the reality of virtuous qualities such as compassion and the like, It arises of its own accord in the heart of those endowed with faith. Regarding the term "Bhagavān" (Blessed One): "Sovereignty, beautiful form, Glory, fame, wisdom, And perfect diligence— One who possesses these six is so called." Thus, one who possesses these is called by that name. "Sole" means non-dual. This is because he is the very essence of the Dharmakāya of all Buddhas and is devoid of manifold diversity. "The deity of great selfhood" means he has become the principal one. Regarding the phrase "pith instructions" and so forth:

དེ་བས་ལྷག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཕན་པ་མཛད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བ་བས་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མའོ། ། ཅི་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པས་སོ། ། ཅི་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་དྲུག་ལོན་པའམ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་། ། དགའ་བ་དང་མགུ་བ་བསྐྱེད་པས་ན་ཕྱག་རྒྱའོ། ། ཚོགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དབུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས་སུའོ། ། མཆོད་པར་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ལའོ། ། མཆོད་པ་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ནོ། ། སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་བཞི་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ། ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ངོ་། ། ཆོ་ག་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་རིམ་པར་བསྟན་པའི་ཆོ་གས་སོ། ། ཀ་ལ་ཤ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུམ་པའི་སྟེང་དུ་དུང་ཆོས་སམ། ཉ་ཕྱིས་ཁ་སྦྱོར་དུ་བྱས་པར་གཞག་པར་བྱའོ། ། ནམ་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུའོ། ། དབང་བསྐུར་ཡང་དག་ཐོབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་ཆོ་ག་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་ཆོ་གས་དབང་བསྐུར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐོབ་པའོ། ། ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞག་གཞན་ལའོ། ། བསྟོད་པས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འོད་གསལ་བའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་བླ་མ་ལ་མཉེས་པར་བྱེད་དོ། ། མི་བརྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།

"Superior to that" means that he acts for the supreme benefit. "Than that" means even compared to the clear light. "That" refers to the guru. "As much as possible" means by one's own capacity. "As available" refers to a sixteen-year-old or others. She is called a "mudrā" because she generates joy and satisfaction. "In the center of the maṇḍala of the assembly" and so forth means in the center of the gaṇacakra. "To be offered" refers to the Vajra Master. The "offering" is characterized by an internal nature. Regarding "Then" and so forth, the "great yogin" is the Vajra Master. "Appearance" indicates the four moments. "Entering into union" refers to the external mudrā. "By the ritual" means by the ritual taught in the condensed stages. "A water-pot and so forth" means one should place a conch-shell vessel or a pair of oyster shells upon the vase. "At midnight" means at the time of midnight. "Having properly received the empowerment" means having received the two types of empowerment: the secret empowerment and the wisdom-knowledge empowerment. "Again" means on another day. "By means of praise" refers to what is to be explained. "The three realms" and so forth means one pleases the guru by way of expressing the qualities of the clear light. "Not dependent" means not being external.

ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མ་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལྟར་ན་གང་ལ་བསྟོད་པ་དང་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། རྣམ་རྟོག་མེད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་བསམ་པ་མེད་པའོ། ། ཀུན་རྟོག་མེད་པ་གང་ལ་འཇུག་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་ཀུན་རྟོག་མེད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཡིད་ནི་རབ་ཏུ་མི་གནས་པ། ། ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་ལ་བསམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཡིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དམིགས་མེད་དོ། ། གནས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གོས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་སོ། ། གོས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་གོས་པ་མེད་པའོ། ། ལྟ་བར་འཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐུལ་ནས་ཡང་གསོལ་བ་གདབ་པོ། ། བདག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཐོང་བར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིས་མཐོང་བར་བྱེད་པས་ན་མཐོང་བ་སྟེ་ཐབས་སོ། ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་སྤངས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་གནས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐོག་མཐའ་མེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

It is not the aggregates, elements, or sense bases. If one asks, "In that case, what is the difference between this and the praise?" it is said: "Liberated from error," and so forth. "Without conceptualization" means being without intentional thought. "Non-conceptual" refers to the absence of the conceptualization that engages with objects; thus, it is called "non-conceptual." For that very reason, it is said: "The mind is utterly non-abiding." That which has no intention is described in that way; "mind" here refers to mental conceptualization. For that same reason, it is "without an object." Regarding "without a basis" and so forth, "staining" refers to attachment. Being free from staining is "unstained." "I wish to see" is a request made after having been exhorted. Regarding "I wish to know" and so forth, "to see" means that which makes one see, which is the method. "The three appearances" refers to the abandonment of the three consciousnesses. "Vajra wisdom" is the wisdom of clear light. "The wisdom of all buddhas" is the essence of the dharmakāya of all tathāgatas. For that very reason, it is said: "The abode of all tathāgatas," because it is the essence of the abode of the sambhogakāya and nirmāṇakāya of all tathāgatas. "Without beginning or end" means being free from arising and ceasing. It is "peaceful" because it is free from the afflictions and secondary afflictions. Regarding "In that way" and so forth:

རིམ་པ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའོ། ། མཚན་མོ་སྣང་བའི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒོ་ནས་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། མཚན་མོའི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མོའི་དུས་སུའོ། ། གསལ་བའི་ཉི་མའི་ཟེར་འགྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉི་མ་འཆར་བ་ནས་བརྩམས་ནས་སོ། ། ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པ་འབྱུང་བའོ། ། མཚམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚམས་ཀྱི་མུན་པའི་དུས་ཏེ། སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། རང་གི་རང་བཞིན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུའོ། ། ལན་ཅིག་མུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་སོ་སོར་རོ། ། རང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན་མཚན་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པའོ། ། དེ་ནི་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའོ། ། བླ་མ་མཆོག་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་རྗེ་བཙུན་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་བསྟན་པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། སྐད་ཅིག་མ་བཞི་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མུན་པའི་མཐའ་ནི་ཟད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མོ་ཟད་པར་གྱུར་ཅིང་མུན་པ་ཟད་པར་གྱུར་པའོ། ། འདས་པ་ནི་བྲལ་བར་གྱུར་པའོ། ། མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་ནི་མཚམས་ཀྱི་མུན་པའོ། ། ཉི་མ་ནི་ཉི་མ་ཉིད་དོ། ། ཇི་སྲིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོར་ཉི་མ་འཆར་བའི་གནས་སྐབས་སོ། ། སྐད་ཅིག་འདིར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་ལའོ། །

The stages are the stages of manifest enlightenment. Regarding the phrase "the portion of the night's light" and so forth, this indicates the internal nature by way of the external. "The portion of the night" refers to the time of night. "Radiating the rays of the clear sun" refers to starting from the rising of the sun. "Is" means that the increase of light occurs. "Twilight" refers to the time of the darkness of twilight, which is characterized by the near-attainment of light. "One's own nature" refers to the one hundred and sixty [aspects]. "Once again, darkness" refers to each individual moment. "One's own" refers to that of the self. For that very reason, that [darkness] does not lead to perfect enlightenment. If one asks, "Then what is it that leads to perfect enlightenment?" the text says "that which is without signs" and so forth. "That which" refers to the fourth [moment]. "That is" means that it becomes that. "Explained by the supreme guru" means it was taught by the Vajra Master, the venerable Vajradhara. "Yogin" refers to the yogin of self-consecration. In order to clarify the fourth moment, the phrase "the end of darkness is exhausted" means that the night has ended and the darkness has been exhausted. "Passed" means having become separated. "The light of twilight" refers to the darkness of twilight. "The sun" is the sun itself. "As long as" refers to the initial stage of the sun's rising. "In this moment" refers to the moment.

བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའོ། ། སློབ་དཔོན་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའོ། ། ཕྱི་རོལ་བྱང་ཆུབ་བསྟན་པ་ནི་དཔེ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་འདི་ལ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཕྱིའི་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་དཔེས་བསྟན་པའོ། ། ནང་གི་བདེ་བ་རྙོག་བྲལ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་འོད་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བརྟགས་ནས་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། སྐད་ཅིག་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྐད་ཅིག་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་འབྱུང་མིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་འབྱུང་བ་ནི་རྒྱུར་གྱུར་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དབུས་སུ་འབྱུང་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དབུས་སུ་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ལས་མཐར་མ་བྱུང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐར་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། ། ཡང་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ཟད་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་འོད་གསལ་བའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའོ། ། འགྲོ་བ་དང་ནི་འོང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ངོ་མཚར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བའོ། ། ཡང་ན་འདིར་ངོ་མཚར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ།

"Explained" means taught. "The supreme master" refers to the one who has become the foremost among all masters. The "teaching of external awakening" is an illustration; by the statement, "In this very instant, the Blessed One Śākyamuni also manifested the vajra-like samādhi," the external aspect of perfect awakening is shown by way of example. "One will attain the internal bliss free from turbidity" refers to that which has the characteristic of internal luminosity. That very state is designated as "Buddha-awakening" by imputing the result to the cause; this is the meaning of the phrase "in that instant." To demonstrate the essential nature of that instant, it is first stated that it "does not arise at the beginning," because it is unarisen. Alternatively, that which arises at the beginning of all phenomena is the cause, because all phenomena arise from it. "It does not arise in the middle" is because it is devoid of the characteristics of all phenomena. It is also "arising in the middle" because it transcends all phenomena. That which does not exist as something that has not arisen at the end does not arise at the end. Alternatively, the "end of all phenomena" refers to their exhaustion, because the end of all phenomena reaches the ultimate limit of luminosity. "Those" refers to that which has become such. Regarding the phrase "without going or coming" and so forth, "wondrous" means extremely marvelous. Alternatively, it means: "What is there to be wondrous about here?"

བརྟགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྟོང་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གནས་པར་འགྱུར་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གར་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའོ། ། མྱུར་དུ་འགྲོ་བ་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གར་ཡང་འགྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། ། མཆོག་གྱུར་པ་ནི་གཙོ་བོར་འགྱུར་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་འདི་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཀུན་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་སྟེངས་མ་ལུས་པར་འཁོར་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ནི་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པའོ། ། ཡོན་པོའི་ལུས་ནི་དམན་པའི་འགྲོ་བའོ། ། བསྟན་པ་ལ་གནས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་ལ་མི་འདུག་ན་ཡང་ངོ་། ། མིག་བཙུམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་མ་ཕྱེ་བ་ཡང་ངོ་། ། རྣམ་རྒྱས་མིག་ནི་རྣམ་པར་གནས་པར་གྱུར་པའི་མིག་ཅན་ནོ། ། མཉམ་པར་མ་བཞག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཉམ་པར་མ་བཞག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་ཚིག་དང་ལྡན་ཡང་བརྗོད་བྲལ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་གཟུགས་ངན་པར་གྱུར་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་གྱི་བྲན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཡང་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཞིག་དེ་ཉིད་རིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་བཞི་པ་ཤེས་པའོ། ། ད་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མན་ངག་ཐོབ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་བསྟན་པའི་རྗེས་ཐོགས་སུའོ། ། བསླབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོམས་པར་བྱ་བའོ། ། རིལ་པོར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

It is characterized by being empty and free from all conceptual imputations. "It does not abide" means that it does not remain anywhere. "It does not move swiftly" means that it does not have the nature of going anywhere. "Supreme" means becoming the principal. Regarding the phrase "this very one" and so forth: "the moving and the non-moving" refers to the nature of the stable and the mobile. "Moving everywhere" means wandering throughout the entire surface of the earth. "That yogi is inexhaustible" means having attained the dharmakāya. "Crooked body" refers to an inferior state of existence. "No abiding in the teaching" means even if one does not remain within the teaching. "Closed eyes" means even when the eyes are not open. "Wide-open eyes" refers to one whose eyes are fully established. "Even though not in meditative equipoise" means that although one is not in equipoise, one is nonetheless in equipoise. "Though possessing speech, one is beyond expression." "Though having an ugly form, one possesses great enjoyment." "Though having become a servant to others, one is the protector of the worlds." "Whoever knows that reality" means knowing the fourth moment. Now, in order to demonstrate the application that clarifies the meaning of that very reality for the yogi, it is said: "Having received the pith instructions" and so forth. "Two-fold" means of two types. "Then" means immediately following the teaching of the pith instructions. "Train" means to familiarize oneself. Regarding "total apprehension" and so forth:

དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་གཞིག་པར་བྱ་བ་ཉིད་དེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། མགོ་བོ་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མགོ་བོ་ནས་བརྩམས་ནས་རྐང་པའི་བར་དུ་དང་རྐང་པ་ནས་བརྩམས་ནས་ནི་ཇི་སྲིད་སྙིང་གར་ཞེས་བྱ་བའི་སྙིང་གའི་ས་བོན་ལའོ། ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པའོ། ། འདིར་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་རིམ་གྱི་རིམ་གྱིས་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། ། ས་བོན་གྱི་མཐར་ཐུག་པར་ཞུགས་ལ། ས་བོན་ཡང་ཐིག་ལེར་རོ། ། དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་རིལ་པོར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། རྒྱུ་བ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྣོད་དང་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ། ། དང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་དུའོ། ། ཕྱི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་སྟེ། རིལ་པོར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱིའོ། ། ད་ནི་བསྟན་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་མདོར་བསྡུས་ནས་འོད་གསལ་དུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དབུགས་ཀྱི་རླུང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། མེ་ལོང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་རླངས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཀུན་དུ་ཐིམ་པའི་ནི་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་རོ། ། ཡང་དང་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པའོ། ། འགྲོ་དང་འདུག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ཡང་སློབ་པར་བྱེད་པའོ། ། རྟག་ཏུ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་པ་ཉིད་དོ། ། སེམས་ཅན་དོན་དུའང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལན་འགའ་བྱེད་པར་འདོད་པའོ། །

"Likewise" means that it is to be analyzed in that manner, by means of the differentiation of subtle particles. Regarding "from the head" and so forth: starting from the head down to the feet, and starting from the feet up to the heart, one focuses on the seed syllable at the heart. "The limit of reality" refers to entering into emptiness. The summarized meaning here is as follows: one should enter the limit of reality gradually and step by step; having entered until reaching the end of the seed syllable, the seed syllable dissolves into the drop, and that too into emptiness—this is the meditative concentration of "grasping the whole." Regarding "the moving" and so forth, this refers to the world of the environment and its inhabitants. "First" means at the very beginning. "Afterwards" means immediately following that, belonging to the nature of grasping the whole. Now, in order to show the manner of entering the clear light by summarizing the two aspects just explained, it says "the breath-wind" and so forth. "On a mirror" refers to the form of breath-mist. "Completely dissolved" means pervading everything. "In that way" means in that manner. "Again and again" means training moment by moment. One should also train in "walking and sitting" and so forth. "Always abiding" means remaining in that state. Regarding "for the sake of sentient beings" and so forth, this refers to the desire to act on occasion.

དེ་དང་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་རྣམ་ཤེས་རླུང་དང་ལྡན་པའི་ཞེས་བྱ་བས་ཀྱང་ངོ་། ། གལ་ཏེ་འོད་གསལ་བ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་སངས་རྒྱས་པར་གྱུར་ནས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཇི་ལྟར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་མེད་པར་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་དང་བའི་ཆུ་ཀླུང་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཉ་དག་མྱུར་བར་ལྡང་བ་ལྟར་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་སོ། ། འབྱུང་བར་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའོ། ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རིགས་ལྔའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། འབྱུང་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་འབྱུང་བ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བུའོ། ། ད་ནི་སྤྱོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕྱག་རྒྱ་འཆིང་བར་བྱེད་པའམ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཕྱག་རྒྱ་མ་བཅིངས་པའམ་ཡང་ན་བཅིངས་པར་བྱེད་པ་ནའོ། ། གང་གཞན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཅུང་ཞིག་བྱེད་པར་འདོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གཞི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནས་པས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟའ་བ་དང་མི་ཟ་བ་ཀུན་ཟ་བའོ། ། ཀུན་ལ་ཕྱག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའོ། ། ཀུན་དུ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགྲོད་པར་བྱ་བ་དང་བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་མི་སྤྱོད་པའོ། །

"That and that" refers to the fact that its essential nature is clear light. Alternatively, it is also because of the phrase "consciousness endowed with wind." If one asks: "Even if one becomes a buddha through this samādhi of mere clear light, how will one act for the benefit of sentient beings? For without a form body, there is no benefit for sentient beings," it is said in response: "Just as from a clear river..." and so forth. Just as fish quickly leap up, so it is likewise from the "all-empty." "The Net of Magical Illusion" refers to the aspects of the maṇḍala wheel and so forth. "Is explained to arise" means that the teaching will be introduced. To clarify that very point, it is said: "The buddhas of the five families..." and so forth. "Mahāmudrā" refers to the conceptualizations of deities and so forth. "Arising" means emerging from all sides, just as Indra’s bow appears in the sky. Now, to demonstrate the conduct, it is said: "Whether binding the mudrā..." and so forth; this refers to whether one has not bound the mudrā or is in the process of binding it. "Whatever else" refers to whatever one desires to do—all of that is done by abiding in emptiness, the basis of the "all-empty." "Eats everything" means eating all things, both edible and inedible. "Pays homage to all" means prostrating to everyone. "Goes everywhere" means not discriminating between what is to be traversed and what is not to be traversed.

ཐམས་ཅད་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའོ། ། རྟགས་ཀུན་འཆང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་ལྟ་བ་ཅན་གྱི་རྟགས་ཀུན་འཆང་བའོ། ། འདི་ལྟར་གནས་པར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་སྟོང་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། ། མན་ངག་ཐོབ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་དུས་སུ་གནང་བ་ཐོབ་ནས་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བླང་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་སྐལ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། སླར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱོད་པ་བྱེད་པའི་དུས་སོ། ། ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཅེ་ན། དངོས་པོ་ཀུན་དང་རྣམ་བྲལ་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཆོས་བདག་མེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ་དེ་དང་མཉམ་པའོ། ། རང་སེམས་ཉིད་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། ཅི་སྟེ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། ། དེ་ནས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བླ་མ་ལ་ཡོན་དབུལ་བ་བསྟན་ཏེ། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་རང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། ། བུ་མོ་ནི་བུ་མོ་ཉིད་དོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྦྱིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་ལས་ནི་དྲིན་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱོད་པ་བྱེད་པའི་དུས་སུའོ། ། གང་ལ་དྲི་མ་མེད་ཅིང་བསྟན་པའི་བློ་སྟེ་མི་གཡོ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །

"Doing everything" refers to both merit and non-merit. "Wearing all signs" refers to wearing all the signs of those who hold views of self and other. If one asks, "How does one who abides in this way become purified?" it is said, "By means of the emptiness of all." Regarding the phrase "having received the pith instructions" and so forth, at the time of practice, having received permission, one should again take up the bodhicitta from the verse. "Fortunate" means possessing the good fortune. "Bodhicitta" refers to the ultimate bodhicitta. "Once again" refers to the time of engaging in the conduct. If one asks, "What kind of distinction does it possess?" it is said, "Completely free from all entities," because it is equal to space. "Completely abandoned" means being free from the nature of the aggregates and so forth. "Dharma-selflessness" means the absence of intrinsic nature, and it is equal to that. "One's own mind itself" is the bodhicitta. If one asks, "Does it exist?" it is said, "Unborn from the very beginning." Then, with the phrase "the appropriate gift" and so forth, the offering of a gift to the guru is shown. "Appropriate" means suitable for oneself. "Daughter" refers to the daughter herself. "What need is there to mention the rest?" means there is nothing that should not be given. "Having received grace from the master" refers to the time of engaging in the conduct. One who possesses an unstained and taught intellect that is unwavering is described by that term.

འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་ཀུན་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། གསལ་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དག་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་གི་རང་བཞིན་ནི་འགྲོ་བའི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་། ངེས་པར་ལེགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་འདས་པའི་ཁམས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཉིས་མེད་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟོག་བྲལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྟག་ཏུ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་བདེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་མིན་ལས་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མཆོག་ཏུ་གསང་བའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ལོ། ། ། ། དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་གཙོ་དང་། ། ཀླུ་སྒྲུབ་བླ་མ་ལ་གུས་པས། ། ཕྱག་འཚལ་ནས་ནི་ཟུང་འཇུག་པའི། ། དཀའ་འགྲེལ་ཅུང་ཞིག་བྲི་བར་བྱ། ། མགོན་པོ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བདག་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །

Because it is the very essence of luminosity, it is the essence of all things. It is "luminous" because it is stainless. It is "pure" because its nature is the complete purification of attachment and the like. It is "extremely subtle" because it is the sphere of experience for the yogi of self-consecration. It is the "supreme nature" because it is the cause of the higher realms and the definitive excellence of wandering beings. It is the "buddha-nature of nirvāṇa" because it is the very essence of the dharmakāya of the buddhas. It is "non-dual" because it has abandoned the two extremes of existence and non-existence. It is "free from conceptualization" because it transcends discursive thought. It is the "nature of perpetual bliss" because its essence is uninterrupted bliss; since it is the essence of such luminosity, it should be meditated upon. The phrase "that very [reality] by the yogi" refers to one who has attained the samādhi of self-consecration. For that very reason, it is said, "liberated from non-merit." The phrase "becomes Vajrasattva" means that one becomes Vajrasattva. This is the commentary on the stages of supreme secret awakening. Having prostrated with devotion to the glorious Lord Vajradhara and the guru Nāgārjuna, I shall write a brief commentary on the Yuganaddha. Regarding the words "The Protector, the nature of cause and result," and so forth, this refers to the characteristic of the non-duality of the two truths: the conventional and the ultimate.

ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སྤངས་པའོ། ། ཡང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བའོ། ། ཟུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟུང་དུ་གཞིབས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རོ་གཅིག་པར་གྱུར་པའོ། ། དེའི་རིམ་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། འཁོར་བ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཅིག་གྱུར་པ་ནི་རོ་གཅིག་པར་གྱུར་པའོ། ། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་ངོ་། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏི་མུག་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་འཆིང་བའོ། ། རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་ཐར་པ་སྟེ་གང་གི་དོན་དམ་པ་ཉིད་ཤེས་པའོ། ། རྣམ་བཅས་ཞེས་པ་ནི་གང་རྣམ་པ་དང་ལྡན་ཞིང་འཇུག་པར་འགྱུར་བའོ། ། རྣམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་རྣམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། རྟོག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་སྤངས་པ་ཉིད་དོ། ། གཟུགས་དང་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡོད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པའོ། ། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་དུའོ། ། སྤངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་བའོ། ། ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཐབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། དེ་དག་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འདུས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའོ། །

In order to abandon the two extremes of nihilism and eternalism, the second [line] is "completely abandoned." "Authentic" (yang dag) means according to the actual state of things. "Union" (zung) means joined together, such as existence and non-existence, permanence and impermanence, the conventional and the ultimate truth, and so forth. "Engagement" ('jug) means becoming of a single taste. Its sequence is supreme because it is the very nature of abiding in the completion stage, the essence of the Great Vajradhara. Regarding the phrase "samsara and..." and so forth: "becoming one" means becoming of a single taste. "Where" refers to the state of Vajradhara. "Affliction" (kun nas nyon mongs) refers to the bonds of ignorance, attachment, and so forth. "Purification" (rnam par byang ba) is liberation, which is the knowledge of the ultimate itself. "With aspects" (rnam bcas) refers to that which possesses aspects and engages [with them]. "Aspectless" (rnam med) refers to that which has no aspects; it is the very abandonment of those two conceptualizations. Regarding the phrase "form and..." and so forth: "non-existent" refers to the ultimate. "Where" refers to whichever meditative absorption (ting nge 'dzin). "Having abandoned" means having completely relinquished. "All" refers to the stable and the moving, and so forth. "Skilled" (mkhas pa) means possessing conduct. "Insight" (shes rab) is the wisdom of clear light ('od gsal ba'i ye shes). "Method" (thabs) is the meditative absorption of mind-only. The "union" is the meditative equipoise of those two. "All" refers to the stable and the moving.

གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་ལངས་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་ངོ་། ། ལྷག་མར་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ཙམ་གྱི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའོ། ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། གང་ཟག་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་བདག་མེད་པའོ། ། ཆོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐར་རོ། ། ལྡང་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བ་ལས་སོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། ། གཉིད་ལོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་དྲན་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྤངས་པའོ། ། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ངོ་བོའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལྷ་དང་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟན་པའི་རིམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། བརྗོད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་ཡིན་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་གཞན་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་གསུང་རབ་གང་ཡང་རུང་བ་ནས་སོ། ། འདི་ཉིད་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཇི་སྙེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་མ་དང་མཉམ་པའོ། ། སློབ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྒོམ་གནས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་རིམ་པ་ལ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། །

"Where" refers to the state of Vajradhara arising from that. "With remainder" means having the remainder of the aggregates alone. "Without remainder of aggregates" means being free from the aggregates and so forth. "Selflessness of the person" means the absence of a self of the person. "Regarding phenomena" means regarding all phenomena. "Abiding in suchness" means in the ultimate reality. "Arising" means from the clear light. Regarding the phrase "focusing on suchness" and so forth, the "yogin" is the Buddha. Regarding "asleep" and so forth, and "mindfulness and non-mindfulness" and so forth, "liberated from karma" means completely abandoned. It is the essence of being perpetually in meditative equipoise. Regarding "the generation stage" and so forth, and "the completely pure deity" and so forth, "in that way" means by the very sequence of stability. "Is expressed" means is taught. "Grasping the manifold" means causing the manifold to engage. By the phrase "by the net of illusion" and so forth, other synonyms for that are shown. Regarding "the words of this" and so forth, it is not a specific location, but from any of the scriptures. Regarding "these very [teachings]" and so forth, "as many as" means equal to the grains of sand. "While training" means abiding in the samādhi of clear light. "Abiding in the meditation of union" means abiding in the sequence of the teaching.

དེ་དང་གཉིས་སུ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་དང་འདིར་ཉེ་བར་བསྟན་པ་དག་གོ། ། དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དེ་བཞིན་སྒྲ་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་བསྐྱེད་པའོ། ། གྲམ་པ་ནི་རྡོའི་དུམ་བུའོ། ། བཤང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཙང་བའོ། ། བཤང་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཙང་བ་ལས་བྱུང་བའི་དྲིའོ། ། དྲག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་ཅན་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཇི་ལྟར་རྨི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིད་ལོག་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱིའོ། ། མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སད་པའི་གནས་སྐབས་སུའོ། ། སྡང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་སྡང་བ་སྟེ་བུ་དང་འདྲ་བར་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཤེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་གྲགས་པའོ། ། སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱོད་པ་བྱ་བའོ། ། སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨྱོན་པའི་གཟུགས་འཛིན་པ་སྟེ། རྟགས་མ་ལུས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་བདེ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། འཕགས་པའི་ཐུགས་གྱུར་རིམ་པ་ལྔའི། ། དེ་ཉིད་སུ་ཡིས་རིག་པར་འགྱུར། ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བླ་མ་ཡིས། ། ཞབས་གསུངས་དྲན་ནས་བདག་གིས་བྲིས། ། རིམ་པ་ལྔ་པ་རྣམ་ཕྱེ་བས། ། འདིར་ནི་བསོད་ནམས་གང་བསྒྲུབས་པ། ། དེས་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ། ཟུང་འཇུག་གོ་འཕང་གནས་གྱུར་ཅིག། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་པའི་དཀའ་འགྲེལ་སློབ་དཔོན་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། །

"Non-dual with that" refers to the presentation of the stages of manifest enlightenment and the presentation given here. In order to demonstrate that very point, it is said, "Just as oneself," and so forth; likewise, such [realization] is generated in relation to sound. "Gravel" refers to fragments of stone. "Excrement" refers to impurity. "Arisen from excrement" refers to the odor arising from impurity. Regarding "the fierce one" and so forth, "the Vajra-holder is likewise" refers to the Buddha. "Just as in a dream" refers to the state of sleep. "Sees" refers to the state of waking. "Hateful" means intensely hateful, yet one should act toward them as if toward a son. Regarding "in that way" and so forth, "if one knows" refers to what is renowned as the "union" (yuganaddha). "Practices" means to engage in the conduct. "The hidden ascetic practice" means assuming the form of a madman, being free from all [worldly] signs. "All perfections" refers to the perfect bliss of a universal monarch of the three realms. Whoever realizes the reality of the five stages of the Noble Mind, Even so, remembering the speech of the Guru’s feet, I have written this. Through whatever merit has been accomplished here by analyzing the Five Stages, May all wandering beings likewise abide in the state of union. The Commentary on the Difficult Points of the Stage of Union, composed by the great learned master Samayavajra, is complete.

རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཀྲྀཥྞ་པཎྜི་ཏ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་བས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ། ། ། །

Translated, edited, and finalized by the Indian abbot Kṛṣṇapaṇḍita and the translator-monk Tsultrim Gyalwa.