A Commentary on the Intention of [Nāgārjuna’s] “Five Stages” called “Lightrays of the Moon”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་ཀྲ་མ་མ་ཏི་ཊཱི་ཀཱ་ཙནྡྲ་པྲ་བྷ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། རིམ་པ་ལྔ་པའི་དགོངས་འགྲེལ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ(་,། ) དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དགྲོལ་དཀའ་སྙིང་གི་མདུད་གདུང་གཅད་བྱའི་ཕྱིར། ། ཐུབ་དབང་སྲས་དེའི་གཉིས་མེད་བདུད་རྩིའི་མཆོག། གསུང་གི་ཐིགས་པས་འགྲོ་རྣམས་རེག་བྱའི་ཕྱིར། ། སྐལ་ལྡན་འཇིགས་མེད་བདག་གིས་འབད་པར་བྱ། ། འདིར་དཔལ་ལྡན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གོ་རིམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྟོགས་ཏེ། ཐུགས་བརྩེ་བས་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བཞེད་པས་རིམ་པ་ལྔའི་དོན་ཇི་ལྟ་བར་གྲུབ་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་སེམས་(དཔལ་,དཔའ་)ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདིར་རིམ་པ་དང་པོ་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་བསྟན་ནས་གཉིས་པས་ངག་གི་དབེན་པ་སྟེ། སེམས་དབེན་ཙམ་གྱི་དོན་དུའོ། ། སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་ཙམ་ཉིད་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་དག་གིས་ནི་སེམས་དབེན་ནོ། ། ལྔ་པས་བདེན་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་མཐར་ཐུག་སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཉིད་དོ། ། དེའི་ནང་དུ་གཏོགས་པས་ལུས་དང་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཡང་ངོ་། ། གང་གི་ཕྱིར་ལུས་མཐར་ཐུག་པ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གཉིས་སོ། ། ངག་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྟེ།

In the language of India: Pañcakramamatīṭīkācandraprabhā-nāma. In the language of Tibet: Rim pa lnga pa’i dgos ’grel zla ba’i ’od zer zhes bya ba. Homage to the glorious Vajrasattva! In order to sever the torment of the heart’s knot that is difficult to untie, and so that the fortunate and fearless may be touched by the drops of the speech of that Son of the Lord of Sages—the supreme nectar of non-duality—I shall now exert myself. Here, the glorious Ārya Nāgārjuna, following the tantras such as the glorious Guhyasamāja, realized the samādhi of union in its proper sequence. Desiring to teach that very reality out of compassion, he first pays homage to the Blessed One Vajrasattva, the object of accomplishment, by means of the words beginning with "The three realms..." and so forth. In this context, having taught the first stage, the isolation of the body, the second stage is the isolation of speech, for the sake of the mere isolation of the mind. This is because it is said: "The mere isolation of the mind itself is called the second stage." The third and fourth stages, by way of the conventional and ultimate natures, constitute the isolation of the mind. The fifth stage is the ultimate isolation of the mind itself, because the two truths are inseparable. Since the others are included within it, the isolation of body and speech are also included. This is because from the culmination of the body, the two bodies—the saṃbhogakāya and the nirmāṇakāya—arise; and speech is the saṃbhogakāya.

གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པར་ལོངས་སྐུ་ནི་ངག་གི་ངོ་བོ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལུས་དང་ངག་འདི་དག་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཙམ་སྟེ། སེམས་ལུས་ལྟ་བུ་དང་། སེམས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུར་སྐྱེད་ཅིག་ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཀྱང་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ཅན་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་སྟོབས་དང་མ་འདྲེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱང་ཡིན་ལ། རང་བཞིན་མེད་པས་དོན་དམ་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། འདི་ཉིད་སྒྲུབ་པ་པོ་དབང་པོ་རབ་ཀྱིས་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ཆུང་ངུ་ནི་རིམ་པ་དང་པོས་ཇི་ལྟ་བར་ལྷའི་སྐུར་བསྒོམ་པའི་བདག་ཉིད་རིམ་གྱིས་སམ། ཅིག་ཅར་དུ་འོད་གསལ་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་ཅིང་ལྡང་བ་དང་། རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་དང་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུས་ངག་གི་བཟླས་པ་ཡང་གོམས་པར་བྱའོ། ། འདི་གཉིས་ཀའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པའི་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་ནི་རིམ་པ་གཉིས་པས་རྒྱས་པར་བསྟན་ཏོ། ། བློ་གྲོས་འབྲིང་གིས་ནི་སྐད་ཅིག་ཡེ་ཤེས་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྫོགས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐད་ཅིག་གིས་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ལྷའི་སྐུར་བཤད་པའི་བདག་ཉིད་རིམ་མམ། ཅིག་ཅར་དུ་འོད་གསལ་དུ་འཇུག་ཅིང་ལྡང་བའོ། ། དེ་ནི་དང་པོར་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མིང་ཅན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་གཉིས་པ་གསུམ་པ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་ཐ་མི་དད་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །

In the Secret Mantra Vehicle, the saṃbhogakāya is established as the essence of speech. Furthermore, these bodies and speech are merely appearances of the mind, for it is said: "Generate the mind as if it were a body, and as if it were spoken words." The mind itself, which is of the nature of great bliss and possesses qualities such as the superknowledges, the powers, and the unshared qualities, is conventional in its nature, yet because it lacks intrinsic existence, it is also ultimate; thus, it is the union of the two. This is the meditation for practitioners of the sharpest faculties. For those of lesser capacity, they should gradually or instantaneously enter and arise from the clear light while meditating on the deity’s body according to the first stage. They should also familiarize themselves with vajra recitation and, to a lesser degree, verbal recitation. The vajra recitation taught with reference to both of these is explained in detail in the second stage. This is because it is said that for those of middling intelligence, it is called the "yoga of the instantaneous perfection of wisdom." This involves entering and arising from the clear light, either gradually or instantaneously, while maintaining the identity of the deity’s body explained as having an illusory nature. This is the entry into meditating on the second and third saṃbhogakāyas of the conventional truth, which is initially termed "self-consecration." Following that, one should meditate on the inseparability of the conventional truth.

འོན་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཁོ་ནས་མི་ནུས་པས་ཐ་དད་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རང་བཞིན་མེད་པར་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། བདེན་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡང་བའི་ཕྱིར་སློབ་པའོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་དོན་དམ་པ་སྟེ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པར་འོད་གསལ་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ཐ་དད་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཐ་མི་དད་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། འོན་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཁོ་ནས་བསྒྲིབ་པ་གློ་བུར་བའི་ཚོགས་མ་ལུས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་བས་འོད་གསལ་གྱི་ཆ་འབད་པར་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་ཤེས་ནས་རིམ་པ་བཞི་པ་དང་རིམ་པ་དང་པོ་ལ་སློབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དབང་པོ་རབ་ཀྱིས་ལྷ་རྣམས་བསྒོམ་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཇུག་ཅིང་ལྡང་བ་དང་། བཟླས་པ་བཞག་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆ་ལ་འབད་དེ་བསྒོམས་པས། ཅིག་ཅར་སྐད་ཅིག་རྫོགས་པ་ལྷའི་སྐུ་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་བསྒོམ་པའོ། ། དེ་ལྟར་འདི་རྣམས་གང་ཟག་ཐ་དད་ཀྱི་རིམ་པ་ལྔ་ཡིན་ནོ། ། ཁ་ཅིག་ནི་གང་ཟག་གཅིག་ཁོ་ན་དང་པོར་ཆུང་ངུ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་བསྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་འོད་གསལ་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་ཅིང་ལྡང་བ་དང་། བཟླས་པའི་རིམ་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་གོམས་པར་བྱས་ནས་དེའི་བློ་གྲོས་འབྲིང་དུ་གྱུར་ཏེ་སྐད་ཅིག་གིས་ལྷའི་སྐུར་འཆར་བ་དེ་རིམ་པ་གསུམ་པ་དང་བཞི་པས་རབ་ཏུ་འཇུག་ཅིང་ལྡང་བའོ། ། དེ་གོམས་རབ་ཏུ་གྱུར་པ་ལས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ལྷའི་སྐུར་ལྡང་བ་ཉིད་རིམ་པ་ལྔ་པས་སོ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་གཉིས་པའོ། །

However, since one cannot achieve this through the meditation on suchness alone, one trains in the fourth stage and the first stage, knowing that one must enter into the absence of intrinsic nature as established through differentiation and arise in the manner of the two truths being distinct. The ultimate is the conventional nature’s lack of intrinsic nature, which is described as the luminosity that is naturally pure; since they do not exist as separate entities, one should meditate on them as non-different. Nevertheless, because the entire collection of adventitious obscurations is exhausted solely through the meditation on suchness, one trains in the fourth stage and the first stage after understanding that the aspect of luminosity must be meditated upon with effort. For that very reason, those of the sharpest faculties, having set aside the meditation on deities, the entering and arising, and the recitation, exert themselves in meditating on the aspect of emptiness; thus, they meditate uninterruptedly on the simultaneous, instantaneous union of the deity’s body. In this way, these are the five stages for different types of individuals. According to another presentation, some individuals, being of lesser capacity at first, precede their meditation on luminosity with the generation stage and the entering and arising. Having familiarized themselves with the first two stages of recitation, their intelligence becomes middling, and they arise as the deity’s body instantaneously; this is the entering and arising through the third and fourth stages. Through the perfection of that familiarity, they arise as the deity’s body in the union itself through the fifth stage. This is the second presentation.

གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པར་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་པའི་སྤྱོད་པ་ལས་གྲོལ་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་སྤྱོད་པ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྒྲོ་བཏགས་ཤིང་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུ་བའོ། ། དེ་ལས་གྲོལ་བ་ནི་རྟེན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་རྣམ་པར་བྱང་བ་མཚན་མ་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། མཁའ་དང་མཉམ་གྱུར་ནི་འདྲ་བར་རྟོགས་པ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་པ་དང་རྟག་པ་དང་འགྱུར་བ་མེད་པ་དང་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བའོ། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་འདུས་བྱས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དོན་དམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། དེ་བས་ན་འདི་རྟག་ཏུ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། དག་ཅིང་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཞི་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའོ། ། དབེན་པ་ནི་དེ་གཉི་གའི་བག་ལ་ཉལ་བཅོམ་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་།

In both cases, the Blessed One Vajradhara, whose nature is the union of the two, is to be established as the embodiment of the four bodies (dharmakāya) within the Secret Mantra Vehicle. For that very reason, one pays homage to him. Regarding the phrase "liberated from the conduct of the three realms": the three realms consist of the sentient beings of the desire, form, and formless realms. Their "conduct" refers to the engagement in the superimpositions of subject and object, and so forth, which are subsumed within the three types of affliction (saṃkleśa). Liberation from that is the dharmakāya, the signless purification resulting from the complete transformation of the basis (āśrayaparāvṛtti). "Equal to space" means being realized as similar [to space]: it is unconditioned, permanent, unchanging, devoid of shape, color, and so forth, naturally pure, and of a single taste. The essence of all things, such as the aggregates, which are conditioned, dependently originated, and conventional truths, is the ultimate lack of intrinsic nature. Therefore, this is shown to be eternally all-pervasive. "Pure" means being free from the obscuration of afflictions (kleśāvaraṇa). "Peaceful" means having abandoned the obscuration to the knowable (jñeyāvaraṇa). "Solitary" means having destroyed the latent tendencies (anuśaya) of both. Thus, because it is the culmination of the collection of qualities such as purification, in which all discordant factors like the afflictions have been exhausted, it is by nature supremely virtuous. This is [the state of] the Śrāvakas, Pratyekabuddhas, and...

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟོགས་པ་ལས་རྟོགས་པ་འདི་བླ་ན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་ཡུལ་ཏེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ནའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེ་ན་གསུངས་པ་རྟོགས་དཀའ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བརྟག་པར་དཀའ་བ་ནི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་བཅས་པའི་སྒོམ་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཡང་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། ། བརྟག་པར་དཀའ་བའི་རང་བཞིན་ཞེས་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་གཞན་རབ་ཕན་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་དོ། ། དབེན་པ་ལས་ནི་ཐ་མི་དད། ། དབེན་པ་གང་ཕྱིར་འདོད་པ་ཡིན། ། ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ལོངས་སྐུའི་རང་བཞིན་དང་གཞན་གྱི་བླ་ན་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་རོ་ལ་དགའ་བས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཆེན་པོའི་རྟེན་གྱུར་ཞེས་ཀྱང་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱབ་ཅིང་དེ་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་སྟེ། མཐར་ཐུག་པ་མེད་པར་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་རེ་རེ་ལ་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་ཁྱབ་པའོ། ། ཕྲིན་ལས་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ། སངས་རྒྱས་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད། ། ཅེས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་ལས་གསུངས་སོ། ། མཚན་མ་མེད་པ་ནི་ཡོད་མེད་དང་། གཟུང་འཛིན་དང་རྟག་ཆད་དང་། ཐ་དད་པ་དང་། གཅིག་ལ་སོགས་པ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་མཚན་མ་སྟེ། དེ་དང་བྲལ་བ་རང་བཞིན་མེད་ཅིང་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། རྒྱལ་བའི་བདེ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་དང་ཐ་དད་མེད་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུའོ། །

This realization is shown to be unsurpassed among the realizations of bodhisattvas. For that very reason, the yogi alone is the object; it is the domain of the perfectly complete Buddhas alone. If one asks why it is not the object of the lords of the ten grounds, it is said: because it is difficult to realize, as it is not manifest in any way whatsoever. It is difficult to examine because it is not even the object of meditation that is spontaneously accomplished along with the latent tendencies. This is because it is praised as being "of a nature difficult to examine." "The supreme benefit for self and others" refers to the dharmakāya itself. As it is said: "Because it is inseparable from solitude, for what reason is it desired as solitude?" Thus, it is because one enjoys the taste of the unsurpassed nectar of the Dharma for others, which is the nature of the saṃbhogakāya. It is also praised as being the basis for the great perfection of benefit for oneself and others. "Pervasive" means that the essence of the nirmāṇakāya is exactly as it is; the nirmāṇakāya pervades each and every sentient being of the three realms without end. As the Abhisamayālaṃkāra states: "Because its enlightened activity is pervasive, the Buddha is said to be pervasive." "Signless" means that it is free from the distinctions of superimpositions, such as existence and non-existence, subject and object, permanence and nihilism, difference and oneness, and so forth; it is without intrinsic nature and free from conceptual proliferation. "The bliss of the Victor" is the dharmakāya itself, the body of great bliss that is inseparable from coemergent bliss.

དེ་བས་ན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་མཉམ་མེད་ཀྱང་ཡིན་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཉམ་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་རྣམས་ཉམས་པས་མི་རྟོག་པ་དང་བདེན་པ་གཉིས་དང་རོ་གཅིག་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྐུ་ཡིན་པས་མི་རྟོག་སྐུ་གཅིག་ཡིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེའི་ཐེག་པ་འདིར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་རོ་གཅིག་པའི་ལོངས་སྐུ་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། སྐུ་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་འོད་གསལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་སྒྲོན་གསལ་དུ་བྲིས་པ་ནི། སྐུ་གསུམ་དག་ནི་ཐ་དད་པར། ། སྐྱོབ་པ་ཡིས་ནི་ཡང་དག་བསྟན། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། རྣམ་གཅིག་ཏུ་ནི་གྱུར་པའང་ཡིན། ། གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་སྐུ་མཚན་ཉིད། ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་གསུངས་པ་ཡིན། ། དེ་ཉིད་རྫོགས་པར་སྦྱོར་གྱུར་པས། ། འོད་གསལ་བས་ནི་རྣམ་དག་འགྱུར། ། ཚིག་གི་ལམ་གྱི་ཡུལ་འདི་ཉིད། ། གཙོ་བོ་ཡེ་ཤེས་སྐུ་རང་བཞིན། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར། ། འཇའ་ཚོན་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་བདེན་པ་གཉིས་ནི་བདག་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། ། ལྡོག་པའི་དབྱེ་བས་སྐུ་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ལ་ལར་ནི་སྐུ་ལྔ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་ཁྱད་པར་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྐུ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་སོ། །

Therefore, by way of great bliss, it is peerless, yet it is also equal in its emptiness. Because the conceptualizations of existence and so forth have ceased, it is non-conceptual; and because it is the body of the union of the two truths in a single flavor, it is the single non-conceptual body. In this Vajrayāna, the sambhogakāya, which is of one flavor with great bliss, is also established as the nirmāṇakāya through the emanation of the accumulations of merit and wisdom. These three bodies are the relative truth; their lack of intrinsic nature is the clear light dharmakāya, the ultimate truth. Thus, the meaning of what the Blessed One taught is written in the Pradīpodyotana: "The Protector has correctly taught The three bodies as distinct; Yet through the application of the completion stage, They also become a single entity. That which is the characteristic of the Buddha's body Is taught as the relative truth. Through the perfect application of that very [truth], It becomes purified by the clear light. This very object of the path of words Is primarily the nature of the wisdom body. For the benefit of all sentient beings, It appears like a rainbow." Therefore, the two truths are of one identity. They are established as four bodies through the distinction of conceptual isolates. In some cases, there are five bodies, for the sake of caring for the specific needs of those to be trained, having thoroughly analyzed the body of union.

གང་འདིས་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་ཐ་མི་དད་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡིན་པས་ལོངས་སྐུ་མ་གཏོགས་པ་སྐུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ལ་ལར་ནི་གདུལ་བྱ་འགའ་ཞིག་ལ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དོན་དམ་པའི་སྐུ་གཅིག་པུར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གྱིས་བསྟོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཕྱག་བྱས་ནས། འཇུག་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པར་བརྩམས་ཏེ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དྲང་བ་དང་ངེས་པའི་དོན་དང་། དགོངས་པའི་བཤད་པ་དང་། དགོངས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་དང་། ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། མཐའ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ། ། སྙིང་པོའི་དོན་ཅན་གྱི་གཞུང་རྣམས་བསྡུས་པ་ནི་པཎྜི་ཏ་སྟེ་དེ་ཉུང་བ་ཡིན་པས་པཎྜི་ཏའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་པས། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་རྣམས་ནི་རྣམ་རྟོག་བག་ཆགས་ཡིན་ལ། སེམས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ཉེས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་རང་བཞིན་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། རྒྱུད་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། འདིས་ནི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པའི་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་འདིའི་བརྗོད་བྱ་དང་། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་དགོས་པ་དང་། དགོས་པའི་དགོས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་བྱང་བ་དང་། དེའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུད་རྟོགས་པར་བསྟན་པའོ། །

That emanation body (nirmāṇakāya) which is emanated by this [wisdom] is also merely an aspect of the mind endowed with great bliss, in which emptiness and compassion are inseparable; thus, it is established as the nature of the three bodies, with the exception of the enjoyment body (saṃbhogakāya). In some cases, for certain disciples, the emanation body is taught as the sole ultimate body. Having first offered praise according to such a nature and performed prostrations, one begins to explain the subject matter and so forth, as these are the preliminary branches of the engagement, starting with the words "The Glorious" and so on. There are six modes of interpretation: the interpretable meaning and the definitive meaning, the intentional explanation and the non-intentional, and the literal and the non-literal. The compendium of the essential meaning of the treatises is the Paṇḍita; because it is concise, it is called Paṇḍita. Since the afflictions of Bodhisattvas are conceptual constructions, the conceptual constructions themselves and the latencies of conceptual construction are the "latencies of conceptualization." Because they afflict the mind, they are "faults," namely the nature of the afflictive obscurations and the cognitive obscurations, such as attachment and so forth. "Yoga" is the union of method and insight; since the "tantra" is that which is to be taught, all tantras are of the nature of the result. By this, the subject matter of this Yoga Tantra—which compiles all the accomplishments of the condensed essence—is presented, as well as the purpose of teaching that very [subject matter], and the ultimate purpose, which is the purification of the two obscurations and the realization of the tantra that is the result of that.

དེས་ནི་བྱང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པ་དང་སྤྲོས་པ་མེད་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་སྤྱོད་ཅིང་བདེ་བས་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདོད་པ་ལྔ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྡོ་རྗེའི་ཐེག་པ་འདིར་སྡོམ་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པའོ། ། མི་ཕྱེད་པ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་མི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དག་གིས་སོ། ། སྟོང་པ་དང་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་འདིའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། ། ཞེ་སྡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིར་སྒྲུབ་པ་པོས་དང་པོར་སྙིང་གར་ཉི་མ་ལ་གནས་པའི་ས་བོན་ཧཱུཾ་གི་འོད་ཟེར་དེ་དག་གིས་འོག་མིན་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་ས་བོན་དང་བཅས་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་སྤྱན་དྲངས་ལ་མདུན་གྱི་ནམ་མཁའ་ལ་བལྟས་ཏེ། ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་རྡོ་རྗེ་མ་ལ་སོགས་པས་ཡང་དག་པར་མཆོད་དེ། སྡིག་པ་བཤགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་བསྒོམས་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སྣ་ཚོགས་པདྨ་ལ་གནས་པའི་ཡི་གེ་ཨཱཿལས་བྱུང་བའི་ཉི་མ་ལ་བྷྲཱུཾ་སེར་པོ་ལས་བྱུང་བའི་འཁོར་ལོ་སེར་པོ་རྩིབས་བཅུ་པ་གཡས་སྐོར་དུ་འཁོར་བར་བསམས་ཏེ། དེའི་ལྟེ་བར་བདག་ཉིད་སྐད་ཅིག་གིས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྐུ་མདོག་དཀར་པོ་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་པ་རང་སྣང་གི་ཤེས་རབ་མ་དང་ལྡན་པ། དང་པོའི་མགོན་པོ་འོག་ནས་འཆད་པའི་ཕྱག་མཚན་ཅན་དུ་མོས་ནས། རང་གི་སྙིང་གའི་ས་བོན་གྱི་འོད་ཀྱིས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྱན་དྲངས་ལ། ཁའམ་དག་པའི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་ཞུགས་ཏེ།

It is taught that in order to purify [the mind], one should practice the conducts of the Yoga Tantras—those with elaboration, those without elaboration, and those with extreme non-elaboration—and meditate with bliss. This refers to the passage beginning with "the five desires" and so forth. In this Vajrayāna, the vow is the vow of Vajrasattva. "Indestructible" means that through meditation, one is not [defiled] by non-virtuous spiritual friends. Because it is of one taste with emptiness, its body, speech, and mind are vajra; thus, it is the Vajra of Body, Speech, and Mind, the Vajra Holder. Regarding the passage beginning with "hatred" and so forth: here, the practitioner first visualizes the seed-syllable HŪṂ resting upon a sun disk at the heart. From its light rays, Vajradhara, together with the maṇḍala and the seed-syllables, is invited from Akaniṣṭha and beheld in the space before one. Having made perfect offerings with flowers and so forth arising from the seed-syllable, and with Rūpavajrā and so forth, one meditates on the stages from the confession of misdeeds up to emptiness. Then, from the syllable ĀḤ arising from a multicolored lotus produced from the mind, one visualizes a yellow ten-spoked wheel arising from a yellow BHRŪṂ upon a sun disk. One imagines it rotating clockwise. In its center, one instantaneously identifies oneself as Vajrasattva, white in color, with three faces and six arms, endowed with the consort who is the wisdom of self-appearance, and possessing the hand-symbols to be explained below as the Primordial Lord. Then, with the light from the seed-syllable at one's own heart, one invites the maṇḍala to be described and causes it to enter through the mouth or the gate of purity.

རྡོ་རྗེའི་ལམ་ནས་འཐོན་ནས། ལྷ་མོའི་པདྨར་བཛྲ་དྷྲྀཀ་དང་། ཧཱུཾ་བཅུའི་ཚུལ་དུ་སྤྲོས་ཏེ། ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་གཙོ་མཛད་པའི་ཁྲོ་བོ་གཞུག་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷ་མོ་རྣམས་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པ་སྟེ། སྤྱན་དྲངས་ནས་དབང་བསྐུར་ལ་རྒྱས་བཏབ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། འདིར་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དང་མི་བསྐྱོད་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་ཀྱང་གཞན་དོན་བྱེད་པའི་གཙོ་བོ་སྙིང་རྗེ་ཡིན་པས་འདིར་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོ་ནི་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དབང་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དོན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔས་རྒྱས་བཏབ་པའོ། ། གང་གི་ཚེ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་མི་བསྐྱོད་པས་རྒྱས་བཏབ་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་གཙོ་བོ་ཡིན་ན་ཡང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རལ་པའི་ཐོར་ཚུགས་ལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་བདག་པོར་བསྒོམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲོན་གསལ་དུ་ལུགས་གཞན་གསུངས་པའོ། ། ལྷ་རྣམས་ལ་རང་རང་གི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོས་རྒྱས་བཏབ་པ་ནི་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཕྲེང་བ་ལས་གསལ་ལོ། ། འདིར་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོ་ཉིད་ཡུམ་དང་བཅས་པའོ། ། འདི་ཙམ་གྱིས་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གཉིས་པའོ། ། སྣའི་རྩེ་མོར་ནི་མིའི་སྣ་སྟེ། དེ་ལ་ཡུངས་འབྲུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་གཡོ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡུངས་འབྲུའི་ཚད་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཡོ་བ་ནི་ལྷའི་འཁོར་ལོའོ། ། མི་གཡོ་བ་ནི་གཞལ་ཡས་ཁང་ངོ་། །

Emerging through the vajra path, they are emanated into the lotus of the goddess in the form of Vajradhṛk and ten HŪṂ syllables; one should then cause the wrathful deities, headed by Cittavajra, to enter. One should then supplicate the Tathāgatas and the goddesses, and visualize that they are invited, empowered, and sealed. Here, although Vajrasattva and Akṣobhya—whose nature is emptiness and compassion—are inseparable, because compassion is the primary factor for accomplishing the welfare of others, Akṣobhya is the principal deity of the maṇḍala in this context. Furthermore, because he performs the welfare of others through mastery over emptiness, he is sealed by Vajrasattva. When Vajrasattva is the principal deity, he is sealed by Akṣobhya. This also applies when any of the Tathāgatas, such as Vairocana, is the principal. Regarding the statement, "One should meditate on the Vajra-holder as the lord upon the topknot of the five Tathāgatas," this refers to an alternative system taught in the Pradīpodyotana. That the deities are sealed by the lords of their respective families is clear from the Sampuṭatantra (The Garland of the Perfected Yoga). Here, the principal deity of the maṇḍala is together with the consort. By this much, the second meditative stabilization, known as the "Supreme King of the Maṇḍala," is completed. "At the tip of the nose" refers to the human nose; "mustard seed" refers to the bodhicitta because it moves there and because it is the size of a mustard seed. "Moving" refers to the circle of deities, and "non-moving" refers to the celestial mansion.

འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ནི་རྒྱུའོ། ། མཆོག་ནི་འཇའ་ཚོན་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་སོ། ། གསང་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱིས་བརྟགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཞེན་པ་རྣམ་པ་ལ་བསྟན་པར་མི་རུང་བའོ། ། ཤེས་པས་བརྟགས་པ་ནི་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་བསམ་པ་སྟེ་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཉིས་པ་ཕྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ལྔ་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་རིགས་ལྔའི་ཁ་དོག་གང་ཡང་རུང་བའོ། ། རིན་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་དགོས་འདོད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རང་གི་ལྷའི་གཙོ་བོ་ཕྱག་མཚན་གཡས་པའི་དང་པོར་བཤད་པས་སོ། ། སྣ་ནི་སྣའི་དབང་པོ་སྟེ་རིན་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་བརྟན་པར་གྱུར་ན་ཕྱག་མཚན་དང་དེས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚོགས་གཞན་དོན་དུ་སྤྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རང་གི་འོད་ཟེར་འབར་བ་དང་མཉམ་པའི་འོད་ཟེར་གང་ཡིན་པ་དེ་སངས་རྒྱས་གང་ལ་ཡོད་པའོ། ། ད་ནི་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སློང་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་དྲང་དོན་ནི་གོ་སླའོ། ། ངེས་པའི་དོན་ནི་གང་ལ་ཡི་གེ་ཐ་དད་པར་ཡོད་པ་དེ་ནི་བྷི་ཀྵ་སྟེ། བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྔགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པས་བཟླས་པར་མི་བྱའོ། ། གལ་ཏེ་བཟླས་ན་དེའི་ཚེ་དེ་ལ་ཆགས་པར་མི་བྱའོ། ། སྔགས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་སྟེ། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་པས་བཟླས་སོ། ། ཡན་ལག་ཉམས་པ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཐ་མི་དད་པའོ། ། ངག་གི་བཟླས་པ་བཤད་པ་ནི་བརྗོད་ནས་ཞེས་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཏེ།

The abode of supramundane wisdom is the cause. It is supreme because it is like a rainbow. It is secret because it is unfit to be shown to those who are attached to yogas conceptualized by outsiders. "Conceptualized by cognition" means to contemplate it as cognition itself; this is the meaning of the term "the nature of the mind." Second, the subtle yoga will be explained: the fifth, the coemergent, is any of the colors of the five families. "Jewel" refers to a wish-fulfilling gem because it grants all needs and desires; this is because it is explained as the first right-hand hand symbol of one's own principal deity. "Nose" refers to the nose faculty. The term "jewel" means that if the mind becomes stable, one should emanate the hand symbols and the stable and moving buddha-arrays for the sake of others, as symbolized by them. "Equal to the blazing of one's own light rays" refers to whichever light rays belong to whichever buddha. Now, the vajra recitation will be explained: the provisional meaning of the term "beggar" is easy to understand. The definitive meaning is that whatever possesses distinct syllables is bhikṣu; it is the nature of the mantra to be expressed. One should not recite by being oriented toward that. If one were to recite, one should not be attached to it at that time. The mantra consists of the three syllables; one recites them according to the sequence that will be explained. "Defective limb" refers to the inseparability of method and insight. The explanation of verbal recitation is given by the phrase "having spoken." "Vajra" refers to the mantra of the three syllables and so forth.

ལྷག་པའི་ལྷ་སྤྲོ་ཞིང་ངག་ཏུ་བཟླས་སོ། ། བཟླས་པའི་རྗེས་ལ་སྤྲོས་པའི་ལྷ་རྣམས་རང་ལ་བསྡུའོ། ། དོན་དམ་ནི་མཆོག་གི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཆེད་དུའོ། ། སྒྲོན་མ་གསལ་བར་དོན་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཞན་གྱི་སྟེ། འཕགས་པས་གསུངས་པའི་ངག་གི་བཟླས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པའི་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞུག་པར་བྱ་ཞེས་པ་ནི་རིམ་མམ་ཅིག་ཅར་གྱིས་སོ། ། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་དག་པས་ཞུ་བའི་ཐིག་ལེའི་ཚུལ་དེ་གཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་དབུགས་རླུང་བཞིན་དུ་ཀུན་དུ་མི་དམིགས་པའི་མིང་ཅན་ཡང་དག་པའི་མཐར་རབ་ཏུ་གཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་མི་ཤེས་པ་ཁོ་ནའོ། ། ཁྱོད་ཅེས་པ་ནི་མདུན་དུ་བཞུགས་པ་ལྟ་བུར་བསམས་ལ་སྤྱན་མས་བསྐུལ་པར་རོ། ། རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ནི་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གནས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ནི་ཁམས་གསུམ་དུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ནི་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། ། དགའ་བ་ནི་རོལ་པ་སྟེ་དེ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའོ། ། དོན་ཆེན་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་སྟེ། འདོད་པ་ནི་བསྐྱེད་པ་སྟེ། འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདིར་རྟེན་གསོལ་ཞེས་པ་ནི་དགའ་བར་བགྱིས་པའོ། ། ཡབ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཉེན་མཆོག་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཱ་མ་ཀཱིས་བསྐུལ་བ་ནི་ཉམས་པ་མེད་པའི་རྡོ་རྗེའི་སྐུའོ། ། སྐུ་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ།

One should emanate the supreme deity and recite the mantra. Following the recitation, the emanated deities are absorbed back into oneself. The "ultimate" refers to the supreme peace and so forth; it is for that purpose. The explanation of the meaning in the Pradīpodyotana as something else is a different verse; it is not the verse concerning the recitation of speech spoken by the Noble One. Regarding the phrase "should be inserted," it is done either sequentially or all at once. To say that one should place the melted drop in the manner of the purity of moisture-born birth is a complete failure to understand the meaning of "placing perfectly at the limit of reality," which is the name for the breath-wind being entirely non-apprehendable. "You" refers to visualizing [the deity] as if seated in front, and being exhorted by Locanā. "Vajra Mind" is because of having attained mastery over the mind. "Sovereign of the Abode" is because of becoming the Dharma King of the three realms. "The realm of sentient beings" is because it is the nature of all living beings. "Joy" is the play; it is the generation of enthusiasm for that. "Great Purpose" is the coemergent joy; "desire" is the generation [of that joy], such as embracing and so forth. Here, "requesting the support" means to bring about joy. "O Sole Father" is because you are the cause for the birth of all sentient beings. "Great Supreme Kinsman" is because you act for the benefit of all sentient beings. The exhortation by Māmakī is the indestructible vajra body. "Body" is whatever constitutes the instruction for the benefit of all sentient beings. "Buddha" refers to the five aggregates.

དེ་དག་དོན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། མཆོག་ཏུ་ནི་དེ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྙིང་པོའོ། ། དེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བསྟན་པས་ཕན་པར་སྟོན་པའོ། ། ཆགས་པས་ནི་ཆགས་པ་རྣམ་པར་སྦྱངས་པའི་རྣམ་པའོ། ། ཆགས་པའི་དམ་ཚིག་ནི་ཆགས་པ་ལ་སྤྱོད་པའོ། ། གོས་དཀར་མོས་བསྐུལ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཀུན་ལ་དགའ་བའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ནི་དགེ་བ་གང་ལས་སོ། ། སྒྲོན་མས་རྡོ་རྗེའི་འདོད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དམ་ཚིག་ནི་ལས་ཀྱི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཏེ། དེའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། གདུང་མཆོག་ནི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་པའོ། ། ཡོན་ཏན་གང་གི་ཕྱིར་དགའ་བ་དང་དགའ་བྲལ་དང་དགའ་བ་བར་མ་དང་འོད་གསལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་བདག་གིས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཚངས་པའི་གནས་བཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུལ་བ་དང་། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྦྱོར་བས་ལས་བཞེངས་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདིའི་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་བསྐྱོད་མི་ནུས་པས་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ནི་སྟོང་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་སོ། ། མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་རྡོ་རྗེའི་དབྱིངས་སོ། ། བདེན་པ་གཉིས་མཁྱེན་པས་མཁས་པ་ཆེན་པོའོ། ། སྐུ་དང་སྤྲོས་པ་དང་དོན་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རང་བཞིན་པས་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་མོ། ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། གསང་བ་གསུངས་ཤིག་པའོ། །

Their meaning is the relative truth. Enlightenment is the ultimate truth. "Supreme" refers to the essence of great bliss arising from the union of those two truths. By teaching this to sentient beings, it is shown to be beneficial. "Passion" is the aspect of completely purifying passion. The "samaya of passion" is the practice of passion. Because Pāṇḍaravāsinī exhorts him to act for the sake of delighting the entire realm of sentient beings, Samantabhadra is the source of all virtue within that realm. Through the Lamp, the Vajra Desire is for the purpose of bringing joy to all sentient beings. The "samaya" refers to those of the Action Family; he is their supreme one. The "Supreme Lineage" is the performance of the welfare of beings through the very wisdom of all-accomplishing action. For the sake of which qualities? I have generated the wisdoms of joy, the joy-free, the intermediate joy, and the clear light. Thus, exhorted by the goddesses who are the nature of the four immeasurable abodes, and through the union of emptiness and former aspirations, he arises from his activity. Because the afflictions cannot disturb his vajra mind, he is Akṣobhyavajra. He is the great wisdom because he is the nature of the four emptinesses. Akṣobhya and the other Vajra Holders are the vajra expanse. Because he knows the two truths, he is the great sage. Because he is the nature of the three maṇḍalas—the body, the elaborations, and the ultimate maṇḍala—he is the three maṇḍalas. He is the supreme Vajra of Body, Speech, and Mind. "Speak the secret!" he says.

རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ནི་འོད་གསལ་གྱི་མེས་སྣང་བར་མཛད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དག་པ་ཆེན་པོའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཏེ་དེ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞི་བ་ནི་དྲུག་པའོ། ། དགྱེས་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་སྟོན་ཅིག་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པའོ། ། རིན་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ནི་རིན་ཆེན་གྱི་རིགས་ཅན་རྣམས་ལ་དགའ་བ་བསྐྱེད་པའོ། ། རབ་ཏུ་ཟབ་པ་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ནམ་མཁའ་དྲི་མ་མེད་དེ། གདོད་ནས་དག་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་རིག་པར་གོས་པ་མེད་པའོ། ། དཔག་མེད་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་ཆེ། ། ཞེས་པ་ནི་རིགས་ལྔའི་རིགས་རྣམས་ལ་དབང་ཆེན་པོར་གྱུར་པས་སོ། ། འདོད་ཆགས་ནི་ཞེན་པ་སྟེ། དེའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། ། དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འོད་གསལ་བ་སྟེ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྟོད་ནས་ནི་བདག་ཉིད་བསྟོད་དུ་བཅུག་པ་དང་། ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་དུ་བཅུག་ནས་སོ། ། རྗེས་ཆགས་ཞེས་པ་ནི་སྤྲོས་ནས་ལྷ་མོའི་འཁོར་ལ་འཁྱུད་དེ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པར་བྱས་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཆོག་འོད་གསལ་དང་རོ་གཅིག་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་བསྟན་ནས་སོ། །

Vairocana is that which illuminates with the fire of clear light; for that very reason, he is the Great Purity. The Vajras are the Tathāgatas, and in the manner of their complete purification, the Peaceful One is the sixth. "Great Joy" is so called because his nature is supreme bliss. "O Hevajra, teach the supreme dharmas that are pure by nature!" [he says]. The "King of Jewels" generates joy in those belonging to the Jewel family. He is "Profound" because his essence is the wisdom of equality. For that very reason, he is the Vajra of Stainless Space; because he is primordially pure, he is naturally and utterly pure. He is unstained by the ignorance of all phenomena. "Immeasurable Great Vajra King" is so called because he has attained great mastery over the families of the five families. "Passion" is attachment, and he has gone to the further shore of it. "Amoghasiddhi Vajra Perfect Buddha" is so called because he is empowered by those belonging to the Amoghasiddhi family. "Pure Essence" is the clear light, for he has arisen from it. Having offered praise, he causes himself to be praised and causes the goddesses to make offerings. "Passionate Attachment" means that, having emanated, he embraces the circle of goddesses and, endowed with great bliss, demonstrates the supreme suchness of the maṇḍala wheel—the nature of great bliss which is of one taste with the clear light—to the maṇḍala deities, whose nature consists of the completely pure aggregates and so forth.

འཁོར་ལོ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་རང་གི་ལུས་ལ་རབ་ཏུ་གཞུག་པའོ། ། གཅིག་པུ་ནི་དེ་དང་བཅས་པའོ། ། རང་གི་སྙིང་ག་ན་གནས་པའི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་སྤྲོས་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་དུ་བསམས་ལ། དེའི་ཡིད་དང་ལྡན་པས་སྤྱད་དོ་ཞེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཧཱུཾ་ཉིད་སྙིང་པོ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཧཱུཾ་གི་སྙིང་པོའོ། ། དེ་ལྟར་འདིར་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་པའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མགོ་སྟེང་གི་ནམ་མཁའ་ལ་ཨོཾ་ལས་བྱུང་བ་མགོ་ཐུར་དུ་བསྟན་པའི་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་གྱིས་བདག་ཉིད་གསལ་གདབ་པར་བྱའོ། ། ཟན་ལ་སོགས་པ་བདུད་རྩི་ལྔ་དང་སྒྲོན་མ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱིས་མཚན་པའི་ཐོད་པའི་ནང་དུ་བསམས་པ་སྟེ། སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་ལས་བྱུང་བའི་མེས་བཞུ་ཞིང་བསྐོལ་བ་དང་། ཨཱཿཡིག་གིས་དྲི་མ་མེད་པར་བྱས་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་རང་བཞིན་དུ་མོས་པ་ནི་ཁ་ཟས་སྦྱང་བའོ། ། དུང་ཞེས་པ་ནི་དུང་དམར་པོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་མགྲིན་པ་བསམས་ནས་དེའི་སྟེང་དུ་པདྨའོ། ། སྤྲིན་གྱི་སྒྲ་ནི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ངོ་། ། སྲེག་པ་ནི་བདུད་རྩི་མྱང་བྱའོ། ། དེ་ནས་རླུང་གིས་མེ་བསྐྱོད། དེས་ཆུ་བསྐོལ་ཏེ་དེས་ཀྱང་ཁ་ཟས་བཞུ་ནས་ཟས་དེ་ཡང་སྟེང་འོག་གི་རླུང་ཁ་སྦྱོར་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་རོ། ། དེའི་སྙིགས་མ་ནི་ཐལ་བ་བཞིན་འཐོབ་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་ལས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །

The "wheel" refers to the deities of the maṇḍala, such as Vairocana and the others, who are to be thoroughly inserted into one's own body. "Solely" means together with them. One should emanate the syllable HŪṂ residing in one's own heart, and through its complete transformation, visualize sentient beings as having the nature of the Vajra Holder; then, possessing that mental state, one should partake—this is the summary of the entire meaning. Since HŪṂ itself is the cause for generating the essence, it is the "HŪṂ-essence." Thus, this teaches the purification of those born from heat and moisture. As for "meditative absorption" (samādhi): in the space above the head, from the syllable OṂ, there arises a moon maṇḍala blessed by a downward-facing syllable OṂ; from this, one should clearly visualize oneself through a stream of nectar. One should visualize food and so forth within a skull cup marked by the syllable OṂ, which is the nature of the five nectars and five lamps. Above, fire arising from HŪṂ melts and boils it, and the syllable ĀḤ purifies it of stains; then, by resolving it to be the nature of the wisdom nectar, this is the purification of food. Regarding "conch": one should visualize a throat in the form of a red conch, and above that, a lotus. "Cloud-sound" refers to the syllable HŪṂ. "Burning" refers to the tasting of the nectar. Then, the wind stirs the fire, which boils the water, and that in turn melts the food; then, by the union of the upper and lower winds, that food is completely transformed. Its dregs are discarded like ash. By this much, the three meditative absorptions known as the "Supreme King of Activities" are taught.

དེ་ལྟར་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་སྐུར་ལྷག་པར་མོས་པ་ཙམ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབེན་པར་གསུངས་སོ། ། འདི་ལྟར་སྐབས་དང་པོར་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་མོས་པས་བརྟན་པར་ནུས་ཀྱང་། སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་མོས་པ་ནི་མི་ནུས་སོ་ཞེས་དགོངས་ནས་སྤྱོད་བསྡུས་ཀྱི་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པའི་ལེའུར་བདག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་གོ་ཞེས་རང་ཉིད་བརྟེན་པར་བསྐྱེད་ནས། རྡོ་རྗེ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོར་ལྷག་པར་མོས་པ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་སྦྱོར་བས་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྐབས་འདིར་ཕལ་ཆེར་ལུས་ལ་བེམས་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་དུ་འཁྲུལ་པ་ནི་ངང་གིས་འབྱུང་ལ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་སྐུར་ལྷག་པར་མོས་པས་ཤིན་ཏུ་འབད་ཀྱང་བརྒྱ་ལམ་ཙམ་ལས་མི་འབྱུང་བས་ཆུང་ངུ་ཡིན་ལ། མི་བསྟན་པའི་རང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་དུ་བརྗོད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་མེད་པ་དང་མཚུངས་པས་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་ལེའུ་དྲུག་པ་ལས་གསུངས་པ། ལུས་ཀྱི་དབེན་པ་ལ་ལྷའི་སྐུ་མེད་དེ་ཞེས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་སྐུའོ་ཞེས་བྱ་བ་མདོར་བསྡུས་པའི་དགོངས་འགྲེལ་ལོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་ཞེས་པ་ནི་ངག་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་དང་། གཞན་གྱིས་མི་ཕྱེད་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། བཟླས་པ་ནི་ཡིད་ཁོ་ནས་བསམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །

Thus, the mere intense conviction in the form of Vajradhara accomplished through the generation stage is taught as the isolation of the body. In this regard, although one is able to stabilize the conviction in the first stage as the nature of suchness that is naturally pure, one is not yet able to do so as the nature of suchness that is purified of obscurations. With this in mind, the Compendium of Practice (Caryāmelāpaka), in the chapter on the isolation of the body, states: "Having generated oneself as the support with the thought, 'I am naturally pure,' the intense conviction in the Great Vajradhara, who is the indivisible nature of the three vajras, is described as the application of blessing (adhiṣṭhāna-yoga)." Because at this stage, the delusion of the body as being composed of material atoms generally arises naturally, whereas the intense conviction in the mental body as the nature of suchness that is naturally pure occurs only rarely despite great effort, it is considered "minor" and is described as the yoga of self-blessing (svādhiṣṭhāna-yoga). Therefore, since this is absent, the sixth chapter of the Compendium of Practice states: "In the isolation of the body, there is no deity body." This is a concise commentary on the intent of the phrase "the mental body of the indivisible three vajras." Regarding "vajra recitation," it is not something to be articulated verbally; rather, because it is indivisible from others and of one taste with emptiness, "recitation" refers to that which is to be contemplated by the mind alone.

དེ་ལ་གོམས་པའི་རིམ་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་མདོར་བསྡུས་པའི་རིམ་པས་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པའི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་སྐུ་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའང་དེ་ལྟར་བསྒོམ་པ་གོམས་ཤིང་དང་པོར་དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་པས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། འདི་ལྟར་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་ངག་དབེན་གྱི་མཐར་ཉེ་བར་བཞེད་པ་དེ་ལྟར་གསུང་གི་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལས་འདས་ནས་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་རྗེས་སུ་ཚོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྐད་ཅིག་གིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལྷའི་སྐུར་སྐད་ཅིག་གིས་དམིགས་པ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་སྟེ། དེ་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། ངག་གི་རྣམ་པར་དབེན་པ་ནི་བསྐྱེད་རིམ་པ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྐུ་ཉིད་དོ། ། དེ་སྒོམ་པའི་ཐབས་ཡིན་པ་དང་། སྐད་ཅིག་གིས་རྫོགས་པའི་ཚུལ་དུ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ལྷའི་སྐུ་དང་འོད་གསལ་བ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའོ། ། འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་གིས་ལྷའི་བདག་ཉིད་དུ་བསྒྱུར་བས་དང་པོ་བྱ་བ་དང་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀུན་བྱེད་པའི་སྙིང་དང་བཤང་ལམ་དང་། ལྟེ་བ་དང་མགྲིན་པ་དང་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་གནས་པའི་སྲོག་རླུང་དང་ཐུར་སེལ་དང་མཉམ་གནས་དང་། གྱེན་རྒྱུ་དང་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་། མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པར་གནས་པའི་ནི་ཀླུ་དང་། རུས་སྦལ་དང་རྩངས་པ་དང་། ལྷ་སྦྱིན་དང་། ནོར་ལས་རྒྱལ་དང་།

Regarding the stages of familiarization: the generation stage consists of the deity’s body together with its retinue, which arises from meditation involving elaboration according to the concise stages. Vajra recitation is also established as the generation stage because it is explained as its initial branch, and one becomes familiar with meditating in that manner. Thus, as it is maintained in the Compendium of Practices (Caryāmelāpaka) that this occurs at the conclusion of isolation of speech, one transcends the generation stage of abiding in the samādhi of the Vajra of Speech and subsequently seeks isolation of mind. The completion stage is the instantaneous visualization of the deity’s body as fully perfected in a single instant. In dependence upon that, the Compendium of Practices states: "Isolation of speech is not the domain of those who practice the generation stage." The completion stage in all its aspects is the very body of union (yuganaddha). Because it is the method for meditating on that and because it is meditated upon in the manner of instantaneous perfection, vajra recitation, the illusory body of the deity, and the entry into clear light constitute the completion stage. In this way, by transforming into the nature of the deity in an instant, one performs all activities such as initial actions and speech, as well as pacifying rites and so forth. This involves the life-sustaining (prāṇa), downward-clearing (apāna), fire-accompanying (samāna), upward-moving (udāna), and pervasive (vyāna) winds, which reside in the heart, anus, navel, throat, and throughout the entire body; as well as the nāgas, tortoises, lizards, Devadatta, and Dhananjaya winds, which reside in the eye faculty and so forth.

རྣམ་པ་བཅུར་འགྱུར་བའི་རྣམ་ཤེས་རླུང་གི་དེ་ཉིད་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པར་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དེ་ཉིད་དགོངས་པ་ལུང་སྟོན་དུ་གསུངས་པ། རླུང་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལས་ནི་རྣམ་གནས་པ། ། ཞེས་སོ། ། ཡང་། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་འདི། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གཉིས་སུ་མེད་དང་མཉམ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཅིག་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། འགྲོ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་སུ་འགྱུར། ། ཞེས་པས་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སེམས་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་རླུང་ཡིན་ནོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་ཇི་སྲིད་འཇིག་རྟེན་བརྡ་རྣམས་ནི། ། དེ་བཞིན་སྣ་ཚོགས་རྟག་པ་རྣམས། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ལ་བྱུང་བ་དེ། ། རྟག་ཏུ་རྣམ་རྟོག་རླུང་ལ་སོགས། ། ཞེས་དགོངས་པ་ལུང་སྟོན་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་རླུང་ཡིན་པས་ནང་དུ་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་པ་ཡི་གེ་གསུམ་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་གནས་པ་དང་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྔགས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་བརྟན་པ་ཐོབ་ནས་སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། དེས་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སུ་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དང་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་རོ་གཅིག་པའི་ཚུལ་དུ་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྷའི་སྐུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱིས་དམིགས་པར་ངེས་པར་སྤྱོད་དོ། ། ཐོབ་པའོ། །

One should observe the reality of the wind of consciousness, which manifests in ten aspects. Furthermore, that very bodhicitta, the nature of the mind in which the conventional and the ultimate have become of one taste, is described in the Sandhivyākaraṇa: "The wind is bodhicitta, abiding within space." Also: "This essence of bodhicitta is non-dual and equal to the aggregates and so forth. Through the union of wisdom and method, all beings become bodhicitta." Thus, just as the aggregates and so forth are the non-dual mind, so too is the wind. Following that, the Sandhivyākaraṇa states: "Just as worldly conventions and likewise various permanent phenomena arise from bodhicitta, so too do conceptualization, wind, and the rest always [arise]." Since the wind is the cause of conceptualization, the internal nature of conceptualization is the vajra recitation. This is the training in the mantra visualization, which is the thorough knowledge of the three syllables—OṂ ĀḤ HŪṂ—as the nature of inhalation, abiding, and exhalation. Having attained stability in that, one thoroughly knows the visualization of the mind as it is. Through that, one definitely engages in the conventional truth—the illusory samādhi of the deity’s body, which is the nature of the mind—in which the characteristics of body, speech, and mind, as well as the cognitions of wisdom, method, and visualization, are of one taste. This is the attainment.

དེ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་རྣམ་པར་སྦྱང་བ་ནི་འོད་གསལ་དོན་དམ་པ་ལ་འཇུག་པའོ། ། དེ་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པར་རྒྱུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རྒྱུན་གྱིས་རིམ་པ་ནི་རྫོགས་པའི་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ཡང་མཐར་ཐུག་པའི་འཁྲུལ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ས་ལའོ། ། དང་པོར་རྒྱུའི་སྐབས་སུ་ནི་དེའི་མོས་པས་སྒོམ་པའི་ཕྱིར་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་དུ་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱུད་པ་དང་བཅས་པའི་བསྡུས་དོན་ཡིན་ནོ། ། སྣའི་རྩེ་མོར་ནི་སྣའི་དབང་པོའི་བུ་གར་རོ། ། འགྲོ་བ་ཡིན་པས་ན་ཡུངས་འབྲུ་ཙམ་ཡིན་པས་ཡུངས་ཀར་ཕྲ་བར་འདྲ་བས་རླུང་ཡིན་ནོ། ། འགྲོ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨེ་དང་ཧཱུཾ་དག་གོ། ། མི་འགྲོ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨཱཿཡིན་ནོ། ། ཡེ་ཤེས་གནས་ནི་སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། སྣང་བ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་སྦྱོར་བས་སོ། ། མཆོག་ནི་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་བ་ནི་ལྷའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཙམ་བསྒོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་བརྟགས་པ་ནི་འོད་གསལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་དོག་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རང་བཞིན་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ་འོད་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་པ་ནི་རླུང་བརྟན་པར་འགྱུར་བས་ན་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟ་བུར་དགོས་འདོད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

The complete purification of that, along with its habitual tendencies, is the entry into the ultimate clear light. Then, the sequence of the union of the vajra-like samādhi—the nature of causeless wisdom—by which the conventional truth and the ultimate truth are made one, is the yoga of completion. Furthermore, that which possesses the nature of ultimate delusion is the stage of the Vajra Holder. Initially, during the stage of the cause, it is called the "yoga of completion" because it is meditated upon through aspiration; this is the summarized meaning along with its lineage. "At the tip of the nose" refers to the opening of the olfactory faculty. Because it moves, it is like a tiny mustard seed; because it is subtle, it is the wind. "Moving" refers to the syllables E and HŪṂ. "Not moving" is the syllable ĀḤ. The "abode of wisdom" is through the union of the three wisdoms: appearance, increase, and attainment. It is "supreme" because it possesses colors such as white and so forth. It is "secret" because it is not the domain of those who meditate merely on the generation stage of the deity. It is "examined wisdom" because its nature is the wisdom of clear light. It has "five colors" because it is the essence of the five lights, which are the nature of the five Tathāgatas such as Vairocana and the five wisdoms such as the mirror-like wisdom. It is called "jewel" because, as the wind becomes stable, it fulfills all needs and desires like a wish-fulfilling gem, and because it is the nature of the five Tathāgatas.

སྙིང་པོ་ལས་ཞེས་པ་ནི་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ལས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་ངོ་བོ་ནི་རླུང་བརྟན་པར་གྱུར་ན་རིམ་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ལ་གོམས་པས་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་འོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱེས་ན་ནི་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། ཉིད་ཅེས་པ་ནི་རླུང་གི་ངོ་བོས་སོ། ། དབུས་ན་ནི་དེ་དང་བདག་གཅིག་པོས་ལྷ་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་སྟེ། སྔགས་དང་ལྷ་ཐ་མི་དད་པར་མོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་གསལ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། གསལ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། གསོ་བར་བྱེད་པ་དབུགས་ཏེ། སྟེང་དུ་གནས་པའི་རླུང་ཡིན་ནོ། ། དེ་དབང་པོ་གཉིས་སྤྲད་པའི་སྦྱོར་བས་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་མེས་ཞུ་ནས་རྡོ་རྗེའི་ལམ་ནས་འཐོན་ཏེ། ཤེས་རབ་མའི་པདྨའི་རྩེ་མོར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིག་ལེའི་ཚུལ་དུ་ལྷུང་སྟེ། གང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སྒོམ་པ་པོས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ཚུལ་དུ་བསྒོམ་པའོ། ། རླུང་དེ་ཉིད་སྟེང་ནི་སྣའི་བུ་ག་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་རིམ་པ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་སྲོག་རྩོལ་ཞེས་བརྗོད་དེ། འཚོ་བར་བྱེད་པས་སྲོག་ཀྱང་ཡིན་ལ། སྣང་བ་གསུམ་གང་ཡང་རུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་བྱེ་བྲག་སྤྲོ་བ་སེམས་ཀུན་ནས་སྡུད་པ་ནི་རྩོལ་བ་ཡིན་པས་སྲོག་རྩོལ་ཏེ་རླུང་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། རླུང་གི་གང་དང་གང་དུ་གནས། ། རང་བཞིན་དེ་དང་དེར་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་སོ། ། སྲོག་ནི་ཚེ་སྟེ་རྩོལ་བ་ནི་དེ་རིང་དུ་གང་གིས་གཏོང་བ་དེ་ནི་སྲོག་རྩོལ་གྱི་རླུང་ཞེས་སྒྲོན་གསལ་དུ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་སྲོག་དང་སེམས་དང་འཚོ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་གྲངས་ཏེ།

"From the essence" means from the isolation of the body. The nature of the five wisdoms is such that, once the winds have become stable, by training in the successive stages, it is appropriate for the mirror-like wisdom and so forth to arise; once they have arisen, they become its very nature. "Itself" refers to the nature of the wind. "In the center" means that, through the identity of that [wind] and the self, the deity consists of the three wisdoms, because one has the conviction that the mantra and the deity are inseparable. "Unmanifest" means lacking intrinsic nature in the ultimate sense. "Manifest" refers to the conventional. "That which sustains" is the breath, which is the wind residing above. Through the union of the two organs, that [wind] is melted by the fire of great passion, emerges through the vajra path, and falls into the tip of the wisdom consort’s lotus in the form of the bodhicitta drop. This is what the practitioner of the generation stage meditates upon in the form of Vajrasattva. That very wind, as it emerges from the nostrils through the sequence of the four maṇḍalas, is called "prāṇāyāma" (life-effort). Because it sustains life, it is "prāṇa" (life), and because it gathers the mind by radiating the specific natures of any of the three appearances, it is "āyāma" (effort); thus, it is the wind of prāṇāyāma. Regarding this, it is said: "Wherever the wind abides, it becomes that very nature." Furthermore, the Pradīpodyotana states: "Life is longevity; effort is that by which it is extended. That is the wind of prāṇāyāma." In this context, "life," "mind," and "sustenance" are synonyms.

གང་གི་ཕྱིར་སྲོག་ནི་སེམས་སུ་འདོད་ཅེས་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དབུགས་དེ་ཉིད་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྙིང་གར་རང་གི་སྔགས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའ་བསམས་ལ། དེའི་ཐིག་ལེའི་སྟེང་དུ་ནཱ་དའི་རྣམ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོར་བསམ་པར་བྱའོ། ། འདིས་སྲོག་རྩོལ་གྱི་ཡན་ལག་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཡན་ལག་དྲུག་ཀྱང་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ནི་སྲོག་རྩོལ་ལོ། ། ལྐོག་མ་དང་ལྟེ་བ་དང་གསང་བའི་པདྨར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ནི་ཕལ་ཆེར་ཤས་ཆེ་བའི་མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་དང་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབྱེ་བས་རིམ་པ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་གནས་པ་ཡང་ངོ་། ། འོད་ཀྱི་འོད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རླུང་ཡིན་ནོ། ། སྣའི་བུ་ག་གཡས་པའི་ངོས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་ནི་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། གཡོན་གྱི་ངོས་སུ་ཐད་ཀར་རྒྱུ་བ་ནི་རླུང་གི་འཁོར་ལོའོ། ། དྲང་པོ་གཉིས་ཀ་ལས་རྒྱུ་བ་ནི་སའི་འཁོར་ལོ་འོ། ། འོག་ཏུ་རྒྱུ་བ་ནི་ཆུའི་འཁོར་ལོའི་རང་བཞིན་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་རླུང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་འོས་སུ་གྱུར་པས་བདེ་བའི་ཚུལ་དུ་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་རེ་རེའི་འོད་ཟེར་དཀར་པོའི་ངོ་བོ་ནི་མངལ་ནས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ནས་བརྩམས་ནས་ས་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་བཞིའི་གང་ཡང་རུང་བ་སྣའི་བུ་ག་ནས་བྱུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོའོ། ། སྤྱོད་པ་བསྡུས་པར་འདི་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ཁ་དོག་ཅན་གྱི་འོད་ཟེར་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཕྱི་ས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བཞི་ལ་ཁྱབ་པའོ། །

For it is stated in the Tantra: "Because the vital breath is asserted to be the mind." In order to stabilize that very breath, one should visualize one's own mantra as the samādhisattva at the heart, and upon its drop, one should contemplate the mind in the form of a nāda as the essence of the intellect. By this, the branch of prāṇāyāma has been explained. The six branches will also be explained. Prāṇāyāma is the definitive emergence. The movement and return to the throat, the navel, and the secret lotus are also established as indications of the sequence through the predominant divisions of the maṇḍalas of fire, water, wind, and earth. The wind is of the nature of light and light. The wind that flows upward on the right side of the nostril is of the nature of the fire maṇḍala. That which flows horizontally on the left side is the wind maṇḍala. That which flows straight through both is the earth maṇḍala. That which flows downward is of the nature of the water maṇḍala; the wind that pervades the entire body is of the nature of space because it is fit to produce bliss, and thus exists in the manner of bliss. At that time, the essence of each of its white rays, beginning from the moment of emergence from the womb, proceeds together with whichever of the four maṇḍalas—earth and so forth—emerges from the nostrils. This is taught exactly in this way in the Caryāmelāpaka: "Rays of light having the colors of the five Tathāgatas emerge, pervading the four elements, such as earth, which are the maṇḍala of the space element."

རླུང་བཅུ་པོ་ནི་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པར་འགྱུར་ཞིང་འཁོར་ལོ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་འབྱུང་བ་ལྔའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། ཤི་བའི་ལུས་ལ་ནི་ཁྱབ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འཐོན་ལ། ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ས་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིན་དུ་རང་དབང་གིས་ཐ་དད་དུ་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞུང་གཞན་དུ་བྱུང་ནས་ཐ་དད་དུ་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྟན་པ་ནི་མུ་སྟེགས་རྣམས་གདུལ་བའི་དོན་དུ་དྲང་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། ། འདི་ཡང་རྒྱས་པར་བརྒྱུད་པའི་སྙེ་མར་ངེས་པར་དཔྱད་ཟིན་ཏོ། ། རྟོག་གེ་རྣམས་ནི་སྙིང་རླུང་ཅན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ལྷ་ཙམ་སྒོམ་པ་རྣམས་སོ། ། བདག་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེའི་སྐུ་ལས་ཡི་གེ་ཨོཾ་དང་། གསུང་ལས་ཡི་གེ་ཨཱཿདང་། ཐུགས་ལས་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ངོ་། ། ཚིག་གི་ལམ་ནི་ཞལ་ཏེ་ངེས་པར་བརྗོད་པ་ནི་གསུངས་པའོ། ། སྔགས་ནི་ཕོ་མོ་འམ་མ་ནིང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་ཏེ། དེ་གང་དུ་བཏུས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་སྔགས་བཏུས་པའོ། ། དེ་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་ལ་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྟོགས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་རོ་གཅིག་པས་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་སྤྲོ་བའི་དུས་གསུམ་དུ་བཞུགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བརྟགས་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པ་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་སྟེ། འདིས་རང་བཞིན་མེད་པའི་བསྒོམ་པ་ཁོ་ན་ལ་འབད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚིག་འདིས་དོན་རྟོགས་པ་སྟེ་འདིར་ངག་ཡིན་ནོ། ། དཔལ་ལྡན་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའོ། །

The ten winds are the inhalation and exhalation, and are said to be the nature of the five elements, possessing the essence of the four wheels. In a dead body, the pervasive wind definitely departs; however, the space maṇḍala does not arise independently or separately like the four maṇḍalas of earth and so forth. The teaching of a separate space maṇḍala found in other texts is of provisional meaning, intended to subdue the non-Buddhists, just as the dimensions of the external vessel-world are taught. This has also been definitively analyzed in the Sūryacakra-mañjarī (The Cluster of the Lineage). Logicians are those whose minds are wind-disordered. "Childish yogis" are those who meditate only on the deities of the generation stage. "The Self" is the Great Vajradhara; from his body comes the syllable OṂ, from his speech the syllable ĀḤ, and from his mind the syllable HŪṂ. "The path of words" is the face; "definitive expression" is what was spoken. "Mantra" refers to the syllables of male, female, or neuter nature; those which are gathered together are the "extracted mantras." These are the vajras and so forth within the bodies of the syllables OṂ and so forth. Realizing this is the vajra recitation, which is the realization of the lack of intrinsic nature by examining the Tathāgatas who abide in the three times, emanating uninterruptedly through the single taste of emptiness; for by this, one strives solely in the meditation on the lack of intrinsic nature. "Through these words" means the realization of the meaning, which here is speech. "The Glorious One" is Vajrapāṇi.

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་ཁམས་གཅིག་རིགས་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བས་དཔག་ཏུ་མེད་དེ་དེའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པ་སྟེ་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། དེ་བས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཐ་མི་དད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོས་དེ་རྟོགས་པ་ཡིན་པས་དེ་བསྟན་པར་གསལ་ལོ། ། རྒྱུད་གཞན་དུ་བསྟན་ཟིན་མོད་ཅེས་པ་ལ་ལན་གསུངས་པ། སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དགོངས་པ་མ་རིག་པར་ཁྱབ་བདག་གི་གསུང་དག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྟེ་དབང་དུ་བྱས་ནས་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། བདག་ཁོ་ནས་གསང་བའི་དོན་འདི་རིག་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། ། འདི་ལྟར་མཐར་ཐུག་པའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་པར་མོས་པ་དང་དེ་རྟོགས་པའི་ཐབས་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སུ་ཡང་གསུངས་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་རྟོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སོམ་ཉི་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། ཐུན་མོང་ནི་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱས་པར་བཤད་ཅིང་ཡི་གེ་གསུམ་བསྡུས་ཏེ་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དང་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་པས་ཨའོ། ། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་སྡེ་ཚན་དགུ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་ཞེ་དགུའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་བཅུ་ཚན་བཞི་དང་ཡི་གེ་བརྒྱད་ཀྱི་དབུས་མ་བྱས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཧའོ། ། དང་པོའི་གཅིག་པོ་དེ་དང་ཡི་གེ་ནི་ཧ་ནི་བཅིངས་མེད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །

All sentient beings are immeasurable due to the distinctions of the single element, the families, and the modes of birth; the manner in which they arise in that way is conventional, whereas in the ultimate sense they lack inherent existence. Therefore, it is clear that the Great Vajradhara—the nature of the union of suchness and the bodhicitta in which method and insight are inseparable—realizes this, and thus it is taught. Regarding the response to the question, "Has this not already been taught in other tantras?", it is said: "Accomplishment," and so forth. The words of the Pervasive Lord, whose intention is not understood, were spoken from his own perspective; the statement "I alone know this secret meaning and no one else" would destroy the speech of the Tathāgata. In this way, the ultimate union is likewise taught as the bodhicitta in terms of the expression of the means for realizing it and the superior devotion toward it; the intention is that there is nothing other than this. To clarify that very point, it says "non-conceptual," and so forth, in a manner free from doubt. It is "common" because it is heard by others as well. Having explained it in detail, the three syllables are condensed into the "first." Since it is both the first and the one, it is the letter A. The letter Ha is formed by taking the middle of the eight letters from the four sets of ten that constitute the forty-nine letters of the nine groups to be explained, and then excluding the first single letter. That first single letter and the letter Ha should be understood as being without bondage.

དབྱངས་ཡིག་བཅུ་དྲུག་ནི་སྡེ་ཚན་དང་པོའོ། ། ང་ཉ་ཎ་ན་མ་ཞེས་ལྔ་པའི་ལྔ་པ་ནི་ཡི་གེ་མའོ། ། དེ་ལྟར་བྱས་པས་བཞི་དང་གསུམ་ནི་གསུམ་སྟེ་དེ་དག་སྦྱར་བ་ནི་འབྲེལ་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་དང་པོར་ཨ་ཨུ་མ་ཡི་གེ་རྣམས་སོ། ། དབུས་སུ་ཡི་གེ་ཨ་གཉིས་དང་ཚེག་དྲག་དང་མ་སྟེ་བཞིའོ། ། ཐ་མར་ཧ་ཨུ་མུ་རྣམས་སོ། ། དབུས་སུ་ཨ་ཚེག་དྲག་གཅིག་བྱས་ནས་རེ་རེ་ལ་གསུམ་སྟེ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་བསྟན་པའོ། ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པར་བྱེད་པའོ། ། རིང་པོ་ནི་དབུས་ཨ་ཡིག་གོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་དང་པོའི་ཨ་ལ་ཨོ་ཡིག་གོ། ། སྦྱོར་བ་ནི་ཧ་དང་ཨཱུའོ། ། བསྲུབས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཨུ་དང་དབུས་སུ་ཨ་གཉིས་དང་ཀླད་ཀོར་རོ། ། དེས་ཕན་ཚུན་དུ་མ་འབྲེལ་བར་བསྟན་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གསུངས་པ། ཐུང་ངུ་ཞེས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཨའི་སྦྱོར་བའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དུ་བརྗོད་པར་ནུས་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཨ་ཡིག་གིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་དུ་མ་མ་ཡིན་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པས་གཅིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡི་གེ་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། དེས་ཁྱབ་པའི་ངག་གི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དགོས་པའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྔགས་བཏུ་བ་ཡང་བསྟན་ཏོ། ། སྔར་བཤད་པའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་དབྱངས་ཡིག་རྣམས་ཏེ་མོ་རིགས་སོ། ། མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་ནི་ག་ལ་སོགས་པའི་ཕོའི་མིང་རྣམས་སོ། ། ང་ཉ་ཎ་ན་མ། རྀ་རཱྀ་ལྀ་ལཱྀ་རྣམས་ནི་མ་ནིང་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །

The sixteen vowels are the first group. The fifth of the fifth group—namely, ṅa, ña, ṇa, na, and ma—is the letter ma. Having done so, the four and the three are three; their conjunction is to be understood as a connection. In that regard, first are the letters a, u, and ma. In the middle are the two a letters, the visarga, and ma—making four. At the end are ha, u, and mu. Having placed a single visarga in the middle of a, there are three for each, which demonstrate the Body, Speech, and Mind. The unification of Body, Speech, and Mind is performed by including the bindu and so forth. The long vowel is the central letter a. The quality (guṇa) is the letter o added to the first a. The conjunction (vṛddhi) is ha and āū. The churning is the letter u, the two central a letters, and the nasal dot (anusvāra). By that, it is shown that they are not mutually connected. If one asks how so, it is said: "short," because the letters of the a-conjunction can be expressed as distinct from one another, but not otherwise. Therefore, because it is pervaded by the letter a, it is not many; and because its own characteristics are distinct, it is not one. In the ultimate sense, the letters are without arising and without intrinsic nature. The purpose is that the nature of all speech pervaded by that is the essence of emptiness. This also demonstrates the extraction of the mantra free from conceptual elaboration, which arises from emptiness. The vowels of the previously explained consonants are the feminine gender. Those facing toward them are the masculine names, such as ga and so forth. Ṅa, ña, ṇa, na, ma, and ṛ, ṝ, ḷ, ḹ are established as the neuter.

སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་བཏུས་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་འོག་གི་ཐ་མར་ཧཱུཾ་དང་། སྟེང་གི་ཐོག་མར་ཨོཾ་དང་། བར་དུ་ཨཱཿཞེས་པ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་བརྗོད་པའི་སྔགས་ཀྱིས་ཡིད་ཀྱི་བཞོན་པར་འགྱུར་བའི་ནཱ་ད་དོན་དམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་ལས་བྱུང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེས་རྒྱུད་བཞིན་དུ་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདེན་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པར་རྟོགས་ཤིང་ཟློས་ཏེ་གཞན་དུ་འདོད་པའི་དོན་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནས་ནི་སྔགས་བཟླས་ཏེ། བསྐྱེད་རིམ་བསྒོམས་ནས་གཟུགས་ནི་གཟུགས་སྐུའོ། ། ལྷའི་སྐུ་གང་དུ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་དམིགས་པའི་མིང་ཅན་ཏེ། བདེན་པ་གཉིས་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། ། དེ་ཉིད་གསུམ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་ལས་ཏེ། བདག་གཅིག་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་སྟེ། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་སོ། ། ཨ་ནི་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་ནཱ་ད་སྟེ། དེའི་ཚུལ་གྱིས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡི་གེ་སྙིང་གར་གསལ་བར་བསྒོམས་པ་ན་ཐུགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྒྱན་ལས་ཀྱང་། ། མར་མེ་ལྟ་བུར་འབར་བ་ཡི། ། སྙིང་གའི་དབུས་སུ་གཞོམ་དུ་མེད། ། ཡི་གེ་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ་སྟེ། ། ཨ་ཡིག་མཆོག་ཏུ་གཙོ་བོ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ནི་ཡི་གེ་ཨ་སྟེ། གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ས་བོན་གྱི་གནས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཨ་ཡིག་གསུངས་སོ། །

In the treatises on grammar, it is explained in a different manner. Thus, the three syllables extracted in that way should be recited in sequence: Hūṃ at the end of the lower [part], Oṃ at the beginning of the upper [part], and Āḥ in the middle. Through the mantra recited in that way, the nāda that serves as the vehicle of the mind arises from the ultimate lack of intrinsic nature; it is the very essence of bodhicitta. By means of that, one realizes and recites all mantras according to the tantras as the inseparability of the two truths; the intention is that if one desires otherwise, the goal will not be accomplished. Then, having recited the mantra and meditated on the generation stage, the "form" is the rūpakāya. That in which the deity’s body is closely visualized is what is termed "close visualization"—the bodhisattva who is inseparable from the two truths. Those three [principles] arise from the three syllables and abide in the manner of a single identity; this is the reality of the mantra, which is bodhicitta. A is the indestructible nāda; when one meditates clearly on the syllable of non-duality in the manner of that at the heart, it becomes the Mind (citta). As it is said in the Vajra-hṛdayālaṃkāra: "Blazing like a lamp, In the center of the heart, the indestructible, The most subtle of syllables, The syllable A is the supreme lord." It is said, "The gateway to all phenomena is the syllable A, because it is primordially unborn." By this, the Blessed One taught the syllable A as the seed-syllable, the gateway to all meditative concentrations.

གཞོམ་དུ་མེད་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྒྲོ་འདོགས་པའི་སྤྲོས་པས་གཞོམ་དུ་མེད་པའོ། ། ཡི་གེ་ནི་ཉམས་པ་མེད་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཞི་ནི་བདེན་པ་གཉིས་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་སོ། ། ཡན་ལག་མ་ཉམས་པ་ནི་རླུང་དང་ཐ་མི་དད་པར་རོ། ། དེས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་ལྡན་པས་སྙིང་གའི་ཨ་ཡིག་ནཱ་དའི་སྟེང་དུ་ཡི་གེ་ཨ་གནས་ལ་ཡི་གེ་ཨོཾ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་སངས་རྒྱས་པར་བྱས་ལ། སྣ་བུག་ལས་ནཱ་ད་དེ་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་སྟེ། སངས་རྒྱས་པར་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ཉིད་ལ་སྤྲོ་བའི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་གིས་སྟོང་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ལ་འཇུག་པ་གནས་པ་ལྡང་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཨོཾ་ཨཱཿ ཧཱུཾ་ཞེས་བྱ་བ་རིམ་པས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། གོས་དཀར་ལ་སོགས་པ་ནི་གོས་དཀར་མོ་དང་། སྒྲོལ་མ་དང་། སྤྱན་མ་དང་། མཱ་མ་ཀཱི་དང་། མེ་རླུང་ས་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རང་བཞིན་རྣམས་སོ། ། སོ་སོར་བྱུང་བ་ལས་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་བྱས་པའོ། ། འདིར་ས་ཆུ་མེ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་གྲངས་སོར་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་སྟེ། ཐུན་ཕྱེད་ལ་དབུགས་དགུ་བརྒྱ་རྒྱུའོ། ། ཁར་ཡང་འཕོ་སྟེ་ཐུན་ཕྱེད་ལ་བཞིའོ། ། དེ་ལྟར་ཐུན་ཕྱེད་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་འཕོ་བ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་སྟེ། ཉིན་ཞག་གཅིག་ལ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱར་འགྱུར་བ་ནི་བཟླས་པའི་གྲངས་སོ། ། འདིར་ལ་ལན་རེ་སྣ་བུག་གཅིག་ལས་བར་མ་ཆད་པར་རླུང་འཕོ་བ་གཉིས་རྒྱུ་ལ།

The "indestructible" is so called because it cannot be destroyed by the conceptual elaborations of superimposing existence, non-existence, and so forth. The "syllable" is imperishable because, in the ultimate sense, it is without arising or cessation. The "basis of method and insight" abides because the two truths are inseparable. The "unimpaired limbs" are inseparable from the winds. Possessing the yoga of the Vajra-Holder, one should visualize the syllable A abiding upon the nāda of the syllable A at the heart. Having awakened sentient beings with the syllable Oṃ, that very nāda enters through the nostrils. One then empties those awakened sentient beings with the radiating syllable Hūṃ. In that regard, one should meditate sequentially on Oṃ Āḥ Hūṃ, which are the nature of the bodhicitta of entering, abiding, and arising. Pāṇḍarā and the others are Pāṇḍaravāsinī, Tārā, Locanā, and Māmakī, who are the natures of the maṇḍalas of fire, wind, earth, and water. From their individual emergence, the number of the elements is established. Here, the number of the four maṇḍalas of earth, water, fire, and wind is two hundred and fifty per half-period; nine hundred breaths flow during a half-period. They also shift at the mouth, with four shifts per half-period. Thus, in twenty-four half-periods, there are twenty-four shifts of the four maṇḍalas, which amounts to twenty-one thousand six hundred in a single day and night; this is the number of recitations. Here, for each instance, two shifts of wind flow continuously from a single nostril.

དེའི་རྗེས་སུ་འཕོ་བ་གཅིག་ཏུ་བཤད་པ་ནི་མགྲིན་པའི་རྩ་འདབ་བཅུ་དྲུག་ལ་བཤད་དོ། ། གཞན་དག་ན་རེ་སྣ་བུག་གཅིག་ལ་འཕོ་བ་ཕྱེད་དང་གཉིས། དེའི་རྗེས་སུ་སྣ་བུག་གཞན་དུ་འཕོ་བ་ཕྱེད་དང་གཉིས་རྒྱུ་བས་ཉིན་ཞག་གཅིག་ལ་འཕོ་བ་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ལྟེ་བའི་པདྨའི་རིམ་པ་གསུམ་པའི་རྩ་འདབ་བཞི་དོར་ཏེ་འཕོ་བ་གཅིག་གཉིས་སུ་རྣམ་པར་བཞག་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཕོ་བ་དང་མཐུན་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཕྱི་དང་ནང་ཐམས་ཅད་དུ་མཐུན་པར་གཞག་པ་ནི་མི་དགོས་སོ། ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ལ་ཕྱི་དང་ནང་དུ་འཕོ་བ་ཕྱེད་དང་གཉིས་གཉིས་ཀྱི་ཐུན་ཕྱེད་ནས་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་འཕོ་བ་རེ་རེས་ནང་ཐུན་ཕྱེད་དུ་གཞག་པ་ཙམ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ། ། འདི་ལྟ་བུའི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་བརྒྱུད་པའི་སྙེ་མ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། རིག་མ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ཐེག་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཐེག་པའོ། ། ཡི་གེའི་གྲངས་ཀྱིས་ནི་འབུམ་ཚོ་གསུམ་མོ། ། ཕྱི་རོལ་བཟླས་པ་ནི་ངག་ཏུ་བཟླས་པའོ། ། སྔགས་ཀྱི་དོན་ནི་འགྲུབ་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་དངོས་པོ་ཡིན་པས་དེ་བསྒོམ་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མཚོན་པའི་ཡིག་འབྲུ་ངག་ཏུ་མི་བཟླས་སོ། ། གཞན་ནི་དེས་མཚོན་པའོ། ། སྦྱོར་བ་གསུམ་ནི་རྡོ་རྗེ་གསུམ་དང་ལྡན་པའོ། ། མྱུར་བ་ནི་འབྱུང་བའི་རླུང་ངོ་། ། གཉིས་ཀ་མིན་པ་ནི་གནས་པའོ། ། བརྟན་པ་ནི་མི་གཡོ་བར་གྱུར་པའི་རླུང་ལས་སོ། ། གསང་ཞིང་དགོངས་ནི་ནང་གི་རླུང་སྟེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགོངས་པ་ལུང་བསྟན་ཟེར་རོ། ། ཀློག་པ་ནི་ངག་ཏུ་བརྗོད་པའོ། །

Following that, the explanation of a single transition refers to the sixteen channel-petals of the throat. Others say that there are one and a half transitions in one nostril, and subsequently one and a half transitions flow in the other nostril; thus, in one day and night, they become a single transition. By excluding the four channel-petals of the third tier of the navel lotus and establishing the transitions as two, one should make them concordant with the external transitions. Alternatively, it is not necessary to establish them as concordant in all respects, both externally and internally. In both positions, the half-transitions are established from the half-periods of the two and a half [transitions] both externally and internally. In the Vajramālā and other texts, there is no contradiction in merely establishing each transition as an internal half-period. Such detailed explanations should be understood from the Lineage Garland (Paramparāmañjarī). The "consort" (vidyā) is insight (prajñā); the vehicle that takes that as primary is the Vajra Vehicle (Vajrayāna). By the count of syllables, there are three hundred thousand. "External recitation" is recitation performed with the voice. The "meaning of the mantra" is that which is to be accomplished. Since that is the actual nature of the Vajra-holder (Vajradhara) who has undergone complete transformation, one does not recite the syllables that symbolize the obstacles to that meditation with the voice. Others are symbolized by that. The "three applications" are endowed with the three vajras. "Swift" refers to the exhalation wind. "Neither" refers to the abiding [wind]. "Stable" refers to the wind that has become unmoving. "Secret and intended" refers to the internal wind; some say it is the Sandhivyākaraṇa (The Prophetic Revelation of the Intention). "Reading" is the verbal expression.

བསམ་གཏན་ནི་སེམས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། ། བསྟེན་པ་ནི་ཞག་གསུམ་པས་སྟོང་ཕྲག་བཞི་བཅུ་ཞེ་བརྒྱད་བཅས་པ་འབུམ་ཕྲག་དྲུག་གི་བསྙེན་པའོ། ། ཕྱག་བྱས་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བསྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྔགས་ནི་ངག་ཏུ་བརྗོད་པའོ། ། གཟུང་བ་ནི་བཙན་ཐབས་སུ་རླུང་གཟུང་བའོ། ། གཞན་དང་གཞན་ནི་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ངག་ཏུ་བརྗོད་པའི་སྔགས་དང་སྦྱིན་སྲེག་ལ་སོགས་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ནི་སེམས་བཟླས་པ་ཁོ་ནས་འགྲུབ་པོ་ཞེས་ཡ་ཡིག་ལ་སོགས་པས་བཤད་དེ། ཡའི་དོན་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས་གཉིས་ནི་དངོས་དང་ཤུགས་གཉིས་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱུ་བ་ལ་ཞི་བའི་ལས་གྲུབ་ལ། གང་ན་གནས་ཡོད་པའི་སར་བཞི་ཀ་ཡོད་དེ། ས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པས་རྒྱས་པ་དང་དབང་དུ་བྱེད་པ་དང་མངོན་སྤྱོད་རྣམས་ནི་ཤུགས་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། འབྲས་བུ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ངག་ཏུ་བཟླས་པ་དང་སྦྱིན་སྲེག་ལ་སོགས་པ་ནི་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤང་བར་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྡིག་པ་ཟད་པས་སོ། ། འབྱོར་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། བསམ་གཏན་ནི་འདིར་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་དང་། སྒྱུ་ལུས་དང་འོད་གསལ་གྱི་རིམ་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྐུ་བསྒོམ་པའོ། ། ཐར་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤང་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ལ་ཆགས་པས་འཆིང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐབས་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ། དེ་དངོས་མེད་པ་ཤེས་རབ་ཉིད། ། ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Meditative concentration (dhyāna) is the excellence of the mind. "Approaching" (sevā) refers to the approach practice (sevā) of six hundred thousand recitations, including forty-eight thousand for each of the three days. "Prostration" means the preliminary meditation on Vajrasattva. "Mantra" refers to verbal recitation. "Holding" refers to forcefully holding the winds. "Various others" refers to offerings and so forth. Regarding the statement that what is to be accomplished through verbal mantras, fire offerings (homa), and the like is accomplished by mental recitation alone, this is explained by the letter ya and so forth. The meaning of ya is that from the wind maṇḍala, there are two: the explicit and the implicit. For example, when the water maṇḍala moves, the activity of pacification is accomplished; however, in the place where it resides, all four are present. Since earth and the others are present there, the activities of enrichment, magnetizing, and wrathful subjugation arise implicitly. Because the results of verbal recitation, fire offerings, and so forth are minor, it is taught that offerings and the like should be abandoned. "Purification" is through the exhaustion of misdeeds. "Prosperity" is the excellence of the three worlds. Here, "meditative concentration" refers to the meditation on the body of union, which is the stage of vajra recitation, the illusory body, and clear light. "Liberation" is the abandonment of the two obscurations; for one is bound by attachment to both saṃsāra and nirvāṇa due to the two obscurations of afflictions and the cognizable. As it is said: "Method has the characteristic of entities; its absence is insight itself."

ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་སྙིང་རྗེ་དང་སྟོང་པ་ཐ་མི་དད་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྟན་ཏེ་དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས་བྱིས་པ་བཞིན་དུ་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཞེན་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པའོ། ། འདོད་པའི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། གསང་སྔགས་ནི་མནྟྲ་ཏེ། མན་ནི་གང་དུ་བསྟན་པའི་ཡིད་དོ། ། ཏྲ་ནི་སྐྱོབ་པ་ཡིན་པས་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་སྔགས་ཡིན་ནོ། ། དེ་གོམས་པ་ཡང་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། བརྗོད་པ་དང་ཉེ་བར་དམིགས་པ་དང་བརྡར་གྱུར་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པའི་སྔགས་སོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པ་ནི་བརྗོད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བརྟགས་པས་ལས་སྔགས་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་བཞི་པོ་འདི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་གསང་བ་འདུས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡིན་ནོ། ། རིམ་པ་འདིར་བརྡར་གྱུར་གྱི་སྔགས་ནི་གཙོར་བསྟན་པ་སྟེ། ངག་གཡེམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟར་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། ལུས་ངག་དབེན་གྱི་མཐར་ཐུག་ནི་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་ཙམ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ལྷའི་རྣམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུང་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གསུང་ཉིད་རྡོ་རྗེ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་རང་དབང་དུ་བྱས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པས་གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་བསྒྲུབ་པའོ། ། སེམས་ཙམ་ལ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ལས་ཏེ་ངེས་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ནས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་དང་འབྲེལ་བར་བསྟན་ཏོ། ། སྔགས་ཀྱི་རློམ་པ་ནི་ངག་ཏུ་བཟླས་པ་ལ་ཞེན་པས་སོ། །

The nature of method and insight—the inseparability of compassion and emptiness—is taught as suchness, the ultimate bodhicitta. By meditating upon that very state, one engages in conduct free from attachment to objects, like a child. The desired aims will then be spontaneously accomplished. Regarding mantra: mantra is [derived from] manas and tra. Manas refers to the mind as previously explained; tra means to protect. Thus, the ultimate bodhicitta is the mantra. Familiarity with that also becomes spontaneous. The conventional mantra consists of verbal expression, mental observation, and symbolic signs. Because mental observation arises from verbal expression, it is designated as the "action mantra" through such imputation. Since these four mantras, along with their retinues, are taught in the Guhyasamāja and other tantras, these are the Secret Mantra Vehicle. In this particular stage, the symbolic mantra is primarily taught because speech is [otherwise] mere idle chatter. Thus, the Caryāmelāpaka states: "The culmination of the isolation of body and speech is the thorough knowledge of the vajra recitation alone; in that, there is no form of a deity." For that very reason, it is said, "the Vajra Speech," and so forth. Speech itself is the emptiness of the vajra; by taking the Vajra Speech as autonomous and realizing it as the nature of bodhicitta, one accomplishes the Vajra Speech. This is to be applied specifically to the stage of self-consecration within the Mind-Only system. Subsequently, it is taught in connection with the stage of self-consecration. The "conceit of mantra" arises from attachment to verbal recitation.

གཟུང་བར་བྱ་ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་ནས་ཟུང་འཇུག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་གདམས་ངག་གི་རྗེས་སུ་གསང་བར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་སློབ་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དེ་ལ་ཡོད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་དང་སྒྲུབ་པར་ནུས་པའི་ངེས་པར་ཤིན་ཏུ་དད་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་ལས་དེ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཡུན་རིང་པོར་དད་པ་དང་བཅས་པས་བསྒོམས་ཤིང་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་གོམས་པར་མི་བྱེད་ན་ཡང་རི་དབང་རྩེ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་ཐར་པར་འོས་པ་ཉིད་དེ། ཐར་པའི་རྒྱུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་བརྟན་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པའི་དགོངས་འགྲེལ་ལོ། ། ། ། འདིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཐུགས་དང་ལྡན་པ་འཕགས་པ་ཆེན་པོའི་མཆོག་གིས་གསུངས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། སེམས་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཞེས་བཤད་པར་འདོད་པས་དེའི་ཐུགས་ཀྱི་སྲས་འཕགས་པ་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་གྱིས་རིམ་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཕྱག་འཚལ་བ་བཞི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྟེ། སྟོང་པ་དང་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། ། ཕྱག་འཚལ་བ་ལན་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཁྱབ་པར་ཤིན་དུ་དད་པར་གྱུར་པའོ། ། རྒྱུ་ཐ་དད་པ་ཁྱོད་ལ་བསྟོད་ནས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་དང་མཉམ་པས་རང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁྱེད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་དགྱེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།

Regarding the phrase "should be upheld": following the instructions on the bodhicitta of union from the stage of vajra recitation, one should keep it secret. Through such training, one will develop profound faith in the certainty that this bodhicitta exists, possesses qualities, and is capable of being accomplished. By meditating with such faith continuously for a long time, one will be liberated. Even if one does not practice in that way, the phrase "on the peak of the king of mountains and so forth" means that one is worthy of liberation, because one has firmly upheld the bodhicitta that is the cause of liberation. This is the commentary on the stage of vajra recitation. Here, the supreme among great noble beings, who possesses a mind difficult to fathom, has spoken. Desiring to explain: "By means of the division of the three wisdoms, one is definitely applied to mind-only," his spiritual son, the noble Śākyamitra, pays homage to Vajrasattva, who is to be accomplished through the stages, saying: "Homage to you," and so forth. The four homages are, in order, to the Blessed One of Union, in terms of the natures of emptiness, very emptiness, and great emptiness. The repetition of the homage twice indicates having become deeply faithful in the pervasiveness of emptiness. Having praised you, who have distinct causes, I prostrate to you, whose nature is equal to the nature of the Vajra Holder, the nature of my own continuum. The reason for prostrating is for the sake of delight.

དེ་ཡང་གཞན་དོན་དུ་གཉེར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་བྱེད་པ་པོ་རང་གི་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་དང་། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོར་ཡོངས་སུ་དགོས་ནས་མོས་པ་བསྟན་པས་ཕྱག་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། ཕྱག་འཚལ་བ་ཡང་ཕྱག་བྱ་བར་འོས་པ་ལ་ཡིད་ཚིམ་པས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་དེ་ཉིད་བསྟོད་པའི་ངག་གི་རྒྱུད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་རང་ལ་ཕྱག་བྱས་པ་གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་དབྱེ་བ་ཐམས་ཅད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཐ་མི་དད་པར་རང་གིས་རིག་པ་ནི་ཕྱག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་སོ་སོའི་གནས་སྐབས་སུ་ལྷག་པར་མོས་པ་དང་། ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་རྣམ་པ་འགའ་ཞིག་གིས་རིག་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་མཁྱེན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད་པས་ཇི་ལྟར་མི་དམིགས་ཤེ་ན། གློ་བུར་གྱི་མ་རིག་པའི་མུན་པས་ཁེབས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མུན་པ་དེ་སྤང་བའི་རྣམ་པ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པས་གསལ་བའི་རིམ་པས་མར་མེ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་དང་ཐ་མི་དད་པར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་བས་ན་གསལ་བའི་རིམ་པ་དང་རྟོགས་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། སྟོང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཟུང་བར་བརྟགས་པ་འགའ་ཞིག་དང་བྲལ་བས་སྟོང་པ་སྟེ།

Furthermore, for one who pays homage to the Blessed One who strives for the sake of others, it is supreme to pay homage by demonstrating devotion, having fully recognized the resultant Vajradhara arising from one’s own continuum and the causal state as the naturally and completely pure tathāgatagarbha. This is because homage is the continuum of the speech of praise, which is supreme due to the mental satisfaction of one who is worthy of homage. Thus, regarding the phrase "to whom one pays homage to oneself" and so forth, it is because in the ultimate sense all distinctions are non-existent. In the conventional sense, however, it is as stated in the phrase "how" and so forth. The meaning is that homage is the self-awareness of one’s own wisdom as an inseparable union. Moreover, it is explained that this is a matter of superior devotion during the stage of the individual and a matter of knowing it in some aspects during the stage of the path, but not in all aspects. Nevertheless, regarding the phrase "the Omniscient One" and so forth, the Omniscient One is the realization of the suchness of all phenomena in every respect. If one asks, "Since it is naturally and completely pure and always present, why is it not perceived?" it is because it is shrouded by the darkness of adventitious ignorance. The manner of abandoning that darkness is the realization of the inseparability of the four wisdoms of emptiness and the illumination, which, like a lamp, brings light through the stages of clarity such as the Joyous Ground (pramuditā) and so forth. Therefore, the stages of clarity and the stages of realization are to be shown, beginning with the phrase "emptiness" and so forth. It is "empty" because it is free from any imputed apprehended object.

དགའ་བ་དང་སྣང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། གཟུང་བར་བརྟགས་པ་མ་ལུས་པ་དང་འཛིན་པར་བརྟག་པ་འགའ་ཞིག་སྤངས་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དེ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་སྣང་བ་མཆེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། འཛིན་པར་བརྟགས་པ་མ་ལུས་པ་དང་བྲལ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ཆེན་པོ་སྟེ། དགའ་བྲལ་དང་སྣང་བ་ཐོབ་པའི་ངེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་བཤད་པས་གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བ་བདེ་བའི་སེམས་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་མ་བྲལ་བས། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་རོ་གཅིག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེས་དགའ་བ་ལ་སོགས་པས་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་མཐོང་ལམ་གྱི་བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་སའི་རང་བཞིན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་རྟོགས་པ་དང་ཐ་མི་དད་པ་སྟེ། ལྟོས་པ་ཐ་དད་པས་ཐ་དད་པ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་བདེན་པ་མཐོང་བ་ལ་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་འདིར་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཞི་དང་རོ་གཅིག་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་སྒྱུ་མའི་སྐུར། སྣང་བ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འོད་གསལ་གྱི་མཐར་ཐུག་སྔོན་དུ་ལྷག་པར་མོས་ཏེ། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ལྟར་མཐོང་བ་འདིའི་གནས་སྐབས་ཕྱི་མ་དེ་དང་དེར་བསྒོམས་པས་ས་བཅུ་རྒྱུན་གྱི་ཐ་མར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཟད་པའི་མཐར་འོད་གསལ་གྱི་རང་བཞིན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །

It is of the nature of joy and appearance. The "great emptiness" is the abandonment of all imputed objects of apprehension and some imputed subjects of apprehension; it is the nature of supreme joy and the increase of appearance. Being free from all imputed subjects of apprehension, it is the certainty of the joy beyond joy and the attainment of appearance. By explaining it thus, because the blissful mind free from subject and object is not free from the superimposition of ultimate existence, it is the nature of the conventional coemergent joy in which all phenomena are of one taste and lack inherent existence. Such emptiness and so forth will be explained in order to easily realize joy and so forth. Here, emptiness and so forth are inseparable from the realization of the coemergent joy, the nature of the ground of "The Joyous" (Prāmuditā) on the path of seeing in a single instant; they are established as distinct only through the distinction of their respective dependencies, just as the sixteen instants are established in the vision of the truths in a single instant. Thus, here, having first formed a superior resolve toward the illusory body, which is the nature of great compassion of one taste with the four emptinesses, and the ultimate clear light of the great bliss of the union of appearance, it is the nature of the path of seeing, the fruit of meditation. It is explained that by meditating on this vision in its successive stages, at the end of the continuum of the ten grounds, the nature of clear light arises when all habitual tendencies of superimposition are exhausted; this is called "insight" (prajñā).

མཐོང་ལམ་ནས་བག་ཆགས་ཀྱི་ཕྱོགས་སྤངས་པས། ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ་སྣང་བའོ། ། རྟོགས་པ་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཐབས་ཏེ་སྣང་བ་མཆེད་པའོ། ། དེ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པ་སྣང་བ་ཐོབ་པ་སྟེ་རྒྱུའོ། ། དེ་ནས་དེ་དང་རོ་གཅིག་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འོད་གསལ་ཏེ། རྣམ་རྟོག་གི་མུན་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་(རྒྱའི་,རྒྱུའི་)རིམ་པས་རྣམ་པར་དག་པ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་དེ་ལས་སྟོང་པ་བཞི་དང་། རང་བཞིན་གཅིག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་སྟོབས་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་གསལ་བ་ལོངས་སྐུའི་རང་བཞིན་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་ཅིག་ཅར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས། རང་བཞིན་སྐྱེ་བས་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་དང་། དེའི་རང་བཞིན་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་བཤད་དེ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཞི་བ་ནི་ཞི་བའོ། ། ཉེར་ལེན་ནི་འདོད་པས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའོ། ། འཛིན་པའི་གཞི་ནི་རྒྱུན་དུ་གནས་པའི་ཚོར་བའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྣང་བའི་རང་བཞིན་གསལ་བ་ནི་མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའོ། ། དགོངས་པ་མི་ཤེས་ཤིང་མོས་པ་ཆུང་བས་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་རམ་པདྨའམ་ཡི་གེ་ཨའམ་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སྣང་བའི་རང་བཞིན་དུ་མོས་པར་བྱའོ། ། ཉེ་བར་མི་ལེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བའོ། ། སྐད་ཅིག་ཐང་ཅིག་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱའོ། །

Because the aspect of habitual tendencies is abandoned from the path of seeing, the wisdom that becomes distinguished is insight, which is appearance. Because it is the cause of subsequent realization, it is method, which is the increase of appearance. The non-duality of these two is the attainment of appearance, which is the cause. Then, the result that is of one taste with that is the clear light, in which all darkness of conceptual thought is abandoned without exception. Thus, through the sequence of the cause, from that nature of the uninterrupted path of complete purity, the state of the Great Vajradhara—the union of the nature of the Sambhogakāya, which is endowed with all aspects such as the powers and superknowledges, the nature of great bliss, and the identity of the three aspects of a single nature and the four empties—will arise instantaneously. In that way, even in the context of complete purity, according to the specific states of the mind as appropriate, the enumerations such as appearance and so forth are explained in order to establish their natures, such as "appearance" and so on. "Peace" means pacification. "Appropriation" means being fully grasped by desire. The basis of grasping is the nature of clarity that appears conventionally as the conceptualization of feelings that persist continuously, such as "night" and so forth. Those who do not understand the intended meaning and have little devotion should cultivate devotion toward the nature of appearance as the maṇḍala of the moon, a lotus, the syllable A, or the form of a woman. "Non-appropriation" means not being fully grasped. "Moments, instants, and so forth" are to be used as illustrations.

ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྣང་བ་མཆེད་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བ་ནི་ཉིན་མོ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྔར་བཞིན་དུ་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་མཆེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་མོས་པར་བྱའོ། ། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། ས་བོན་ནི་ཨའོ། ། སྣ་བུག་གཡས་གཡོན་ལས་མ་བྱུང་ཞིང་རྩ་དབུ་མའི་ནང་དུ་གནས་པའོ། ། རླུང་གི་གཡོ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་དབུ་མའི་མཚམས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སྔར་བཞིན་དུ་ཨ་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་ཐོབ་པར་མོས་པར་བྱའོ། ། རང་བཞིན་འདི་དག་ཕལ་ཆེར་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། ལ་ལ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་སྤྱོད་བསྡུས་སུ་སྣང་བ་ལ་ཡང་ཆགས་པའོ། ། སྣང་བ་མཆེད་པ་ལ་ཡང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་བཤད་དོ། ། སྣང་བ་གསུམ་པོ་འདིའང་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཏེ། དེ་ཡང་ནང་ནི་ཚོར་བ་ཙམ་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ལ། དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་མེད་པ་ནམ་མཁའ་དང་འདྲའོ། ། དེ་བཤད་པ་རང་རིག་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། མ་ལུས་ལུས་པ་མེད་པ་ནི་རིམ་གྱིས་སམ་ཅིག་ཅར་རོ། ། བར་དོ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཇི་སྲིད་དུ་སྣང་བ་ནི་སེམས་ཏེ་བརྟན་པར་མི་འགྱུར་བའོ། ། གཡོ་བ་ནི་དབུགས་འབྱུང་དང་རྔུབ་པ་བདག་གིས་སོ། ། སྒྲོན་གསལ་ལས་སྣང་བའི་དབྱེ་བས་འདི་དག་ལས། མཚམས་དང་མཚན་མོ་ཉིན་མོ་ཞེས། ། འཇིག་རྟེན་དུ་ནི་ཐ་སྙད་བྱས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དཔེ་ཡིན་ནོ། ། སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཇིག་པའོ། ། བར་དོའི་སྲིད་པར་གནས་པ་དང་། ། འཇིག་རྟེན་གྱིས་ནི་ཇི་སྲིད་བཏགས། ། སེམས་དང་རླུང་གི་རྣམ་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་སོ། ། འདི་ནི་བརྟེན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། །

The nature of the increase of appearance as it manifests conventionally is the daytime and so forth. As before, one should visualize the maṇḍala of the sun and so forth as the nature of the increase of appearance. The subtle yoga is the yoga of vajra recitation. The seed syllable is A. It does not emerge from the right or left nostrils but abides within the central channel. Its nature as the movement of the wind should be understood at the junction of the central channel. As before, one should visualize A and so forth as the attainment of appearance. These natures are for the most part determinate, though some are indeterminate. For example, in the Compendium of Practices, it is explained that attachment also pertains to appearance, and that freedom from attachment also pertains to the increase of appearance. These three appearances are the specific states of the mind; internally, they are merely conventional sensations, while ultimately they lack inherent existence and are like space. Their explanation begins with the words, "mere self-awareness," and so forth. "Without exception or remainder" means either gradually or simultaneously. In the context of the intermediate state and so forth, appearance is the mind, which is not stable. Its movement is by means of the inhalation and exhalation of the breath. From the Illuminating Lamp, regarding the divisions of appearance: "The juncture, night, and day are conventional designations in the world; they are the examples for the three wisdoms. They are birth, abiding, and destruction. Abiding in the intermediate state of existence, they are designated by the world as the transformations of mind and wind." If one asks, "How is this to be relied upon?"—

གང་གི་ཚེ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་འབར་བ་ཟུང་འཇུག་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དགའ་བ་བཞིའི་རང་བཞིན་གོམས་པ་ལས་འཆར་པར་འགྱུར་རོ། ། འོན་ཀྱང་དང་པོར་གོམས་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ་སྒྱུ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྟོག་པ་མཐའ་དག་ནུབ་པའི་ཕྱིར་བཞི་པ་འོད་གསལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མཚོན་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ལྟར་བརྟག་གཉིས་ལས། མཚན་ཉིད་བྲལ་བ་གསུམ་ལས་གཞན། ཆགས་དང་ཆགས་བྲལ་རྣམ་པར་སྤངས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བས་ན་སྔར་དང་འདིར་བཞི་པ་བསྟན་ལ་འོག་ཏུ་ཡང་འཆད་དོ། ། རྒྱུད་གཞན་ལས་ཀྱང་། ལྷན་སྐྱེས་བཞི་བར་དྲང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འདོད་ཆགས་ནི་དགའ་བ་ཟླ་བའི་འོད་དང་འདྲ་བ་སྟེ། སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལ་འཁྱུད་པ་དང་ཙུམྤ་ན་ལ་སོགས་པ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་དང་། དད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་རྙོག་པ་དང་འབྱུང་བར་སྒྲོ་བཏགས་པ་འགའ་ཞིག་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་པའི་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་ཤེས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་སྣང་བའོ། ། བར་མ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་སྣང་བ་མཆེད་པ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བ་སྟེ། གསལ་བར་སྣང་བ་དང་འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསལ་ཞིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། གཟུང་བར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མ་ལུས་པ་དང་། འཛིན་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་འགའ་ཞིག་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཐབས་ཡིན་ཏེ། ཐབས་ལས་བྱུང་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའོ། །

When one becomes habituated to the nature of the four joys, characterized by the appearance of union and so forth, which blaze with the major and minor marks, they will dawn. However, it is explained that for the sake of initial habituation, one should understand them through the distinctions of joy and so forth, as in the passage beginning with "illusion." Because all conceptualization has subsided, the fourth, the coemergent clear light, will be indicated. Thus, the Two-Part Tantra states: "Other than the three that are devoid of characteristics, it is free from both passion and the absence of passion." Therefore, the fourth was taught previously and here, and will be explained below as well. Other tantras also state: "The coemergent is drawn into the fourth," and so forth. Passion is like the light of the moon; because it generates enthusiasm and is particularly sublime, it enters into the nature of bliss through embracing, kissing, and so forth. Because it is characterized by faith, it does not involve the advent of the turbidity of suffering, equanimity, hatred, and so forth, nor any superimpositions; thus, by knowing embracing and so forth as the nature of bliss, it appears as the nature of insight (prajñā). The intermediate is the supreme joy, the increase of appearance, which is like the rays of the sun. Because it appears clearly and because embracing and so forth are pervasive, it is realized as the nature of bliss—vivid and supreme. Because all superimpositions of the apprehended object and some superimpositions of the apprehending subject do not occur, it is the method (upāya); it is the coemergent joy arising from the method.

ཤེས་རབ་དང་ཐབས་འདི་གཉིས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆགས་བྲལ་གྱི་དགའ་བ་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མུན་པ་དང་འདྲ་བ་སྟེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་གཞན་མ་ལུས་པ་མེད་ཀྱང་བདག་གིས་བདེ་བ་སྤྱོད་ཅེས་བདེ་བ་མྱོང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྲ་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པའོ། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆ་དང་འདྲ་བས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཀུན་རྫོབ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ། འོད་གསལ་ལ་ཟུང་འཇུག་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་དོན་དམ་པར་བདེ་བ་དམ་པའི་སེམས་ཙམ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པས་སྒྲོ་བཏགས་པའི་རྟོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མུན་པ་དང་བྲལ་བས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རང་གིས་རིག་སྟེ། དེའི་བདག་ཉིད་དུ་འོད་གསལ་གྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན། གསུངས་པ། དབང་པོ་གཉིས་ཞེས་སོ། ། ཕྱིའི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་པདྨ་དང་རྡོ་རྗེ་སྦྱོར་བའོ། ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་དེ་མེད་ན་སྔར་དབང་བསྐུར་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུ་མྱོང་བའི་བདེ་བ་མོས་ཤིང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བས་སོ། ། དཔེར་གྱུར་པ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྔར་བཤད་པའི་སྟོང་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དང་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་ལ། ཅི་རིགས་པར་དེའི་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའོ། །

When these two, insight and method, enter into union and become of one taste, one attains the joy of detachment and experiences a sublime bliss. This is like the darkness of the defining characteristics [of phenomena], for even though all other superimpositions of subject and object are absent, the subtle conceptualization that thinks, "I am experiencing bliss," acts as an obstacle to seeing suchness. In the coemergent ultimate, all phenomena are without intrinsic nature. Because it resembles the coemergent aspect, the coemergent conventional is great bliss. In both cases, there is coemergent joy. Because one is free from the darkness of all conceptual superimpositions—such as the apprehension of the union of luminosity, or the ultimate existence of the mind of supreme bliss—one experiences great bliss through self-awareness, for it transforms into the aspect of luminosity, which is its very nature. If one asks how these joys and so forth arise, it is said: "The two organs." This refers to the union of the lotus and the vajra of the external insight and method. For those practicing celibacy, if that is absent, one relies on the union with the wisdom mudrā, having devotion for the bliss experienced previously at the time of empowerment and so forth. One should realize that these examples—the joys and so forth—possess the nature of the previously explained emptiness, great emptiness, great emptiness, and all-emptiness, and one should likewise realize their respective natures as they are. This is explained as "wisdom and so forth."

ཞུགས་ནས་ནི་རྟོགས་ནས་སོ། ། འདིར་འོད་གསལ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་བ་དང་དད་པར་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་དེ་ལ་རབ་ཏུ་བཅུག་ཅིང་འདྲ་བའི་རྒྱུན་ལྡོག་པར་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཤེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་བསྐྱེད་པའི་ཚུལ་དང་རྫོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་ཤེས་ནས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གསུངས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་སེམས་སྣང་བའོ། ། རྡོ་རྗེ་དང་ཐབས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་སྣང་བ་མཆེད་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་སུ་ནི་ཟླ་བ་དང་རྡོ་རྗེ་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་སྐུ་སྟོང་པ་ཉིད་རོ་གཅིག་པའོ། ། དེ་བས་གསུངས་པ། ཕྱག་རྒྱ་བཞིས་ཞེས་ཏེ། སྟོང་ཉིད་བཞིས་སོ། ། རྣམ་གཞག་གི་རིམ་པས་ཀླུའི་བློས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་ཡུམ་ནི་དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། སྔགས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་ནོ། ། སྟོང་པ་གསུམ་ནི་སྒྱུ་ལུས་ཀྱིས་ཏེ། རྣམ་རྟོག་གི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཤེས་པ་གསུམ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་ཇི་ལྟར་དགོངས་པའོ། ། འགྱུར་བ་མེད་པ་ནི་འཁོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣང་བ་མེད་པ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། སྣང་བ་དང་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ་ནི་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཉིས་མེད་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཟད་པས་སོ། ། ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

"Having entered" means having realized. Here, the clear light is established as the lightness and faith of the mind's nature; at that very moment, one enters into it and, conventionally, the continuity of similarity is reversed. Knowing that very [clear light] is knowing it in the manner of generating the natural appearance and as the perfected identity. How so? It is said: "insight" and so forth. Insight is the appearance of the mind. The vajra is method and the mental factor, which is the increase of appearance. Insight as method is the deity's body arising from the single taste of the moon and the vajra, which is the single taste of emptiness. Therefore, it is said: "by the four mudrās," meaning by the four emptinesses. According to the sequence of the presentation, Nāgabuddhi states: the Blessed One is the mahāmudrā, the consort is the samayamudrā, the mantra-wisdom is the dharmamudrā, and the perfection of the welfare of sentient beings through various forms is the karmamudrā. Thus, one is a yogi who meditates on the generation stage. The three emptinesses are by means of the illusory body, which is the abandonment of the obscurations along with the latencies of conceptual thought. That very [state] is the dharmakāya, the three cognitions devoid of intrinsic nature. "Omniscient" refers to the way things are intended. "Unchanging" is because there is no cyclic existence. "Non-appearance" is the absence of intrinsic nature, because the terms "appearance" and "intrinsic nature" have the same meaning. "Non-dual" is because the discordant factors have been exhausted. "Free from existence and so forth" is because it is nothing whatsoever.

འབྱུང་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། དེས་ནི་སྒྱུ་མའི་ལུས་དང་། འོད་གསལ་དང་། ཟུང་འཇུག་གི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བསྟན་ཏོ། ། མི་གཡོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རླུང་འགོག་པ་མཚམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྣང་བ་ཐོབ་པ་དག་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ནི་གསལ་བ་སྟེ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྨད་ཆེན་པོ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་མཚན་ཕྱེད་དུས་སུ་རྒྱལ་བའི་གསུང་ལས། རྒྱལ་བ་དེ་དག་གིས་བཀའ་སྩལ་བའི་ཤེས་རབ་མ་ལས་སྐྱ་རེངས་འཆར་བའི་དུས་སུ་རྒྱལ་བའི་གསུང་ལ་དམིགས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འོད་གསལ་བ་དང་། རང་རིག་ཏུ་གསལ་བ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཟིགས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཕུང་པོ་དང་འཆི་བདག་གི་བདུད་འཇོམས་པར་མཛད་དོ། ། སྲོད་ལ་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་བཏུལ་ལོ། ། འདིར་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པར་རོ། ། དེ་ཉིད་ནི་འོད་གསལ་བ་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། དེས་བདག་གཅིག་པའི་ཚུལ་དེའི་རྣམ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་དགའ་བ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ནི་འབྲས་བུའོ། ། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུ་དགའ་བ་བཞི་དང་རོ་གཅིག་པར་མྱོང་བ་དང་། རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་ཐ་མི་དད་པ་ཁོ་ནའོ། ། ཆགས་པ་དང་ཆགས་པ་བར་མ་དང་ཆགས་བྲལ་གྱི་དགའ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་དགའ་བྲལ་གྱི་བདག་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་ཐ་དད་དུ་མི་དམིགས་སོ། །

"Will arise" refers to the conventional level. By this, the illusory body, the clear light, and the body of union are shown in their entirety. The "unwavering samādhi" is the purity of the attainment of appearance, which is the nature of the cessation of the winds; this is because suchness has not yet been realized. That itself is "clarity" because it is free from conceptual elaboration. It is "greatly wondrous" because it appears distinctly by its very nature. "Wisdom" is great bliss. Sitting at the foot of the Bodhi tree at the hour of midnight, according to the words of the Victor, at the time of dawn, by focusing on the speech of the Victor—the wisdom taught by those Victors—one will behold the samādhi of union, which is the vajra-like clarity of self-awareness and the clear light of suchness, characterized by innate joy. This conquers the māras of the afflictions, the aggregates, and the Lord of Death. At dusk, the māra of the son of the gods was subdued. This is in the context of the Secret Mantra Vehicle. That itself is the clear light devoid of intrinsic nature, because it is shown to be the mode of a single identity with that. The result is the union of the nature of the four joys of wisdom. At the stage of the cause, the experience of the four joys as a single flavor and their lack of intrinsic nature are indeed inseparable. Because the joys of passion, moderate passion, and the absence of passion, as well as the nature of supreme joy and the absence of joy, have become one with the wisdom of suchness, they are not perceived as distinct.

ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་མིན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་སྟོང་མིན་ནི་དོན་དམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟོང་པ་དང་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་དབུ་མར་གནས་པ་ནི་འགལ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་རོ་གཅིག་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་སྦྱོར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ན་ལས་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་བསྐྱེད་རྫོགས་རིམ་པ་གཉིས་ལ་གོམས་པས་ལས་དང་པོ་པའི་སྦྱོར་བས་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་སྒོམ་གྱི་ས་བརྒྱད་པ་མི་གཡོ་བའི་ས་རྟོགས་ནས། དེ་ནས་བརྩམས་ཏེ་རྩོལ་བ་མེད་པར་རྒྱུ་བ་སྣང་བ་གསུམ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་སྒྱུ་མའི་སྐུ་གཟིགས་ཤིང་འོད་གསལ་ལྷག་པར་རྟོགས་ལ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་འོག་མིན་དུ་བཞུགས་པ། སྐྱེ་བ་འདིའམ་འགའ་ཞིག་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་འགྱུར་རོ། ། གོམས་པ་དེ་ཡང་སྤྱོད་པ་གསུམ་གང་རུང་གིས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། ཆོས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་འབྱུང་རྟག་ཏུ་བརྟན་པས་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་སློབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ཆོས་འབྱུང་སྟེ། དེ་སྙེད་པ་ཇི་ལྟ་བར་དུས་འགའ་ཞིག་ཏུ་བརྟེན་པས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཁོ་ན་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་གྱི། ཕྱིའི་ཆོས་འབྱུང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སྤྲོས་པ་མེད་པ་དང་།

Those four wisdoms are also not empty, because they exist conventionally in the manner of great bliss. They are not non-empty, because ultimately they lack intrinsic nature. There is no contradiction in abiding in the Middle Way, which is other than being empty or non-empty. The three wisdoms are to be applied to whichever sequence of the three wisdoms is of one taste with the coemergent joy. Therefore, liberation occurs through that very wisdom alone. Furthermore, by training in the two stages of generation and completion, through the application of a beginner, one realizes the eighth bhūmi, the Immovable, which is the meditation on the signless with effort. From that point onward, one proceeds without effort, beholding the illusory body—the nature of great bliss—which is non-dual with the three appearances, and one realizes the clear light. Abiding in the Akaniṣṭha realm in the saṃbhogakāya of union, one becomes omniscient in this very life or within a few. It is said that such training should be performed by means of any of the three conducts; this relates to the statement: "One trains in the manifest emergence by constantly relying on the source of phenomena (dharmodaya) and so forth." The source of phenomena is the dharmadhātu; by relying on it as it is for some time, one engages solely in the manifest enlightenment, but not by means of an external source of phenomena. Thus, in successive order, there are the elaborate, the unelaborate, and—

སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིང་ཏ་ལ་དང་རས་བལ་ཚིག་པ་བཞིན་དུ་ཡུན་རིང་བ་དང་ཐུང་བ་དང་ཤིན་ཏུ་ཐུང་བས་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གོམས་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་དབྱེ་བ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ། ། བསྟན་བཅོས་མཆུ་ནི་བསྟན་བཅོས་ལ་ངལ་བར་བྱས་པ་ཙམ་མོ། ། གནས་དྲུག་ནི་མཐའ་དྲུག་གོ། ། སྒྲིབ་པ་རྣམས་ལས་རིང་དུ་སོང་བས་འཕགས་པའང་ཡིན་ལ། རྡོ་རྗེའང་ཡིན་པས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་དཔལ་ལྡན་ཀླུ་སྒྲུབ་བོ། ། རིམ་པ་འདིས་ཕལ་ཆེར་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་དབྱེ་བས་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། འདི་ལྟར་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བ་ཙམ་ཤེས་པ་ནི་སེམས་དབེན་གྱི་མཐར་ཐུག་གོ། ། དེ་ཡང་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བཅས་ཤིང་མཚན་མ་དང་ལྡན་པ་ལྷའི་གཟུགས་ནི་མི་དམིགས་ཏེ། སེམས་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདིར་དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་བླ་ན་མེད་པའི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་དགོངས་འགྲེལ་རྫོགས་སོ། ། ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་བདག་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བསྒོམ་པའི་ནུས་པ་ཐོབ་པས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བསྒོམ་པ་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་བཤད་དེ། ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་འོད་གསལ་རྟོགས་པའོ། ། བླ་མའི་གསུང་གིས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རང་བྱུང་ངོ་། །

Through practices free from conceptual elaboration, one familiarizes oneself with the means of accomplishing siddhis for long, medium, or very short durations, just as a palm tree or cotton is consumed by fire. Its divisions are the specific distinctions among the wisdoms of appearance and so forth. The Mukha-śāstra is merely a manual for those who have labored in the treatises. The "six locations" are the six limits. Because he has gone far beyond the obscurations, he is "Noble" (Ārya), and because he is also "Vajra," he is the "Vajra-Holder," the glorious Nāgārjuna. By this sequence, he clarifies the isolation of the mind (citta-viveka) primarily through the divisions of the nature of the three wisdoms. Thus, the Caryā-melāpaka states: "Knowing the mere appearance of the nature is the culmination of mind isolation." Furthermore, it is said: "The form of the deity, together with all appearances and possessing signs, is not perceived, because it is the mere appearance of the mind." Since the unsurpassed intention is taught here, it is called the "unsurpassed intention." This concludes the commentary on that intention. Having attained the power to meditate on the conventional truth, which is the nature of self-consecration (svādhiṣṭhāna), one is definitively applied to the meditation on the natural luminosity, which is the ultimate nature of that very [conventional truth]. This is explained by the words "all" and so forth. It is the realization of the luminosity of manifest enlightenment. That which arises from realizing suchness (tattva), which is to be personally experienced and is not within the domain of the guru’s speech, is "self-arisen" (svayambhū).

ལྷག་པའི་ལྷ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཙོ་བོའོ། ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཆོ་ག་ནི་འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྣང་བ་ནི་སྟོང་པ་བཞི་མྱོང་ཞིང་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་བདུད་རྩི་ཡིན་པས་དེའི་སྣོད་ཀ་ལ་ཤ་ནི་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུ་སྟེ། དེས་རྩེ་མོར་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པར་བཞག་ནས་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བར་བྱའོ། ། གང་ཟག་བློ་ཆུང་ངུ་ཡིན་ན་སྤྱོད་བསྡུས་ལས་གསུངས་པ། བུམ་པའམ་ཡང་ན་དུང་དཀར་ལ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་བཞག་ནས་སུ། ། དེ་ལ་དམ་ཚིག་སྦྱིན་བྱ་སྟེ། ། གཉུག་མའི་ཕྱག་རྒྱར་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་པ་འདིར་གཉུག་མའི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་སློབ་མས་མངོན་སུམ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔར་མོས་ནས་སྔར་གང་ཕུལ་བའོ། ། ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲོ་བཏགས་པ་རྣམས་དང་། ཁྱད་པར་བྲལ་བ་ཡིན་པས་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གོས་པའོ། ། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་གྱུར་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མི་དམིགས་སོ། ། མི་བརྟེན་པ་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་བསམས་པའི་ཀུན་རྟོག་ནི་སྨོན་ལམ་སྟེ་དེའི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་སུ་མ་བསམས་པ་ཁོ་ན་ལས་སྨོན་ལམ་གྱི་དོན་ཀུན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་དེའི་ཐུགས་སོ། ། གོས་པ་ནི་བག་ཆགས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་སོ། ། ལས་དང་སྐྱེ་བའི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའོ། །

The "exalted deity" is the principal figure, such as Akṣobhya, whose nature is the aggregate of consciousness and so forth. The "ritual of meditative union" consists of embracing and so forth. "Appearance" is the nature of the four empties and the [four] joys and so forth. Since the bodhicitta is nectar, its vessel, the kālaśa, is the vajra-jewel; having placed it very firmly at the tip, the secret empowerment should be conferred. If the individual is of lesser intellect, the Caryāmelāpaka states: "Having placed the bodhicitta in a vase or a white conch, One should bestow the samaya upon it, Perfectly endowed with the innate mudrā." Here, the "innate mudrā" is that which the disciple previously offered, having visualized it directly as Vajrasattva. Because it is free from the superimpositions of the three realms and is devoid of distinctions, it is unstained by desires. "Becoming equal to space" means being without conceptual elaboration; for that very reason, nothing at all is perceived. "Non-reliant" is because it lacks an inherent nature such as a support or a supported. "Unthought conceptualization" refers to the aspiration; at the stage of its fruition, the entire purpose of the aspiration is accomplished solely from that which was not thought of. The "mind" is by way of the inconceivable samādhi. "Stain" refers to habitual tendencies. "Awakening" is the manifestation of great bliss through the empowerment of the wisdom-gnosis, occurring through the stages of appearance and so forth. It is together with the habitual tendencies of karma and birth.

སྣང་བ་གསུམ་སྤངས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་དག་པས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ནི་ཟུང་འཇུག་གོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དེ་གོམས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་བདག་གཅིག་པའི་ཚུལ་དུ་དེ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གནས། ། ཞེས་སོ། ། ཐོག་མཐའ་མེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞི་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའོ། ། རིམ་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། བརྩམས་པ་ནི་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུའོ། ། ཟླ་བའི་འོད་དང་བཅས་པའི་མཚན་མོའི་ཆ་ལྟར་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་མི་གསལ་བ་སྣང་བའི་ཕྱིར་མཚན་མོའི་ཆ་སྟེ། དགའ་བ་སྟེ་སྣང་བའོ། ། ཉི་མའི་འོད་དང་ལྡན་པའི་ཉིན་མོ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་སྣང་བའི་ཉིན་མོ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་སྣང་བ་མཆེད་པའོ། ། མཚན་ནི་ཤིན་དུ་དམར་བ་བཞིན་དུ་ཉིན་མཚན་རོ་གཅིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བར་སྣང་བས་མཚམས་ཏེ། དགའ་བྲལ་སྣང་བ་ཐོབ་པའོ། ། འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྲ་བར་གྱུར་པ་བདེ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྣམ་རྟོག་གི་རང་བཞིན་དག་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་གསུམ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཀུན་རྟོག་གསུམ་པ་དེས་སྟོང་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྣང་བ་དང་རོ་གཅིག་པའི་སྣང་བ་གསུམ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་དགའ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྐད་ཅིག་སྟེ་འོད་གསལ་བའོ། །

The abandonment of the three appearances is due to natural, complete purity and the purification of adventitious stains during the state of supramundane conceptualization. Vajra wisdom is the Mahāyāna. Great wisdom is the union. How so? Because all buddhas arise from the cultivation of that, they abide in it in the manner of being of one essence with it. Therefore it is said: "The abode of all Tathāgatas." It is without beginning or end because it is without arising or ceasing. It is peace because it is free from the obscurations to the knowable. The stages are the appearances and so forth. The commencement is for the sake of stabilization. The night, together with the moonlight, is the stage of generating enthusiasm and the appearance of the indistinct; it is joy, which is the appearance. The day, like the sun's light, is the stage of clear appearance; it is supreme joy, which is the increase of appearance. The twilight, like the deep red [of the sky], is the stage where day and night are of one taste, appearing as extremely delightful; it is the joy beyond joy, which is the attainment of appearance. The subtle conceptualizations of change and so forth, which are the nature of conceptualizations distinguished by bliss, are to be applied respectively to the three appearances. That third conceptualization is the moment of enlightenment—the joy together with the three appearances that are of one taste with the appearance of great bliss and emptiness; it is the clear light.

གང་གི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་འོད་གསལ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བས་སོ་སོར་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་དང་བདག་གཅིག་ཏུ་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ལ་ལར་ནི་ལྡོག་པ་ཐ་དད་པར་འདོད་ནས་དོན་ཐ་དད་པར་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དབུགས་འབྱུང་ཡིན་ལ། དེ་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་དབུགས་འབྱུང་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ལ་ལར་ནི་དེ་ཐ་མི་དད་པར་སྨྲ་བར་འདོད་པས་ཐ་མི་དད་པར་གཞག་སྟེ་དཔེར་ན། འབྲས་བུས་རྒྱུ་ལ་རྒྱས་བཏབ་སྟེ། རྒྱུ་ཡིས་འབྲས་བུ་རྒྱས་བཏབ་བསྒོམ། ། ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། ། བསྟན་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བརྗོད་པའི་ཚིག་གིས་སོ། ། དོན་དམ་པར་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ངག་ཏུ་བརྗོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱིར་གསུངས་པ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་ཡུལ་དེ་རང་གི་རིག་པར་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་འོད་གསལ་བ་དང་རོ་གཅིག་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་བྱང་ཆུབ་མཚོན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ན། གང་གི་དཔེ་འདི་ངེས་པར་མི་ནུས་པ་ལ་གསུངས་ཏེ། ངག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དྲི་མེད་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྙོག་མས་མ་གོས་པའོ། ། ཡང་དག་མཐའ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ། ། སློབ་མས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་དེ་ལ་ཕྱིའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དཔེར་གྱུར་པ་མཐོང་བའི་ངེས་པས་ཐོབ་སྟེ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ནང་གི་བདེ་བ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རང་བཞིན་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ།

Because the ultimate luminosity, the awakening in which all phenomena lack intrinsic nature, is individually and specifically realized through the experience of conventional coemergent bliss; for it is of one identity with that luminosity and is its transformation. In some cases, asserting a difference in conceptual isolates, they are merely designated as distinct entities. For example, coemergent bliss is said to be the "exhalation of the Tathāgata," while its lack of intrinsic nature is the "exhalation of Vajradhara." In other cases, wishing to speak of them as non-different, they are established as non-different, as in: "Seal the cause with the result, and meditate on the result sealed by the cause." The teaching is expressed through words on the conventional level. Ultimately, it is not the domain of conceptualization or verbal expression. Regarding that, it is generally said: "The yogi himself should know that object through his own awareness." In order to illustrate the supramundane luminosity, the single taste, and great bliss awakening, this analogy was taught for those who cannot otherwise ascertain it, beginning with the words "through speech" and so forth. "Stainless" means untainted by the turbidity of all superimpositions such as existence and non-existence. "The limit of reality" (bhūtakoṭi) is to be explained as emptiness. At that very moment, the disciple also attains and realizes it through the certainty of seeing the external example of awakening. That internal bliss is the conventional nature of great bliss and the ultimate nature of the emptiness of all.

། དེ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་པར་ཡང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་ཉམས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། གཉིས་པ་ནི་དེ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་། མ་བྱུང་ཡང་རུང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་གནས་པ་ཉིད་དེ། དཔེར་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། བག་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་ཡང་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། འོང་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་འཁོར་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་འདི་ལ་མེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་གང་ནས་ཀྱང་འོང་བ་མེད་ཅིང་འགྲོ་བ་མེད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ་ཞེས་སོ། ། ཟད་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། ། འཕེལ་བ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་དངོས་པོ་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། ། ཉམས་པ་དང་ནི་འཕེལ་མི་རུང་། ། ཞེས་སོ། ། དངོས་དང་དངོས་མིན་ནི་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་སྤྲོས་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཆོས་སྐུ་ཡིན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པས་ངོ་མཚར་བའོ། ། ངོ་མཚར་མིན་པ་ནི་སེམས་རྟག་ཏུ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བས་གནས་པ་མིན་ཏེ། འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཅི་རིགས་པར་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་འབྱུང་ངོ་། །

Furthermore, the distinctions in their reversal are thoroughly analyzed: the first is established as possessing the nature of arising, abiding, and decaying; the second is free from those. Whether Tathāgatas appear or do not appear, the dharmatā of phenomena remains constant, just as, for example, with what is called "suchness" (tathatā) and so forth. It is also free from habitual tendencies and the like; for in this regard, "going" is nirvāṇa and "coming" is saṃsāra through great compassion, yet these two do not exist in this [reality]. As it is said: "Noble son, suchness does not come from anywhere nor go anywhere; that which is suchness is the Tathāgata." "Exhaustion" refers to those with obscurations; "increase" refers to the nature of qualities such as the superknowledges (abhijñā). As it is said: "The entity is inexpressible; it is neither subject to decay nor increase." It is because it transcends the conceptual elaborations (prapañca) of superimposing existence and so forth upon what is real and unreal. For that very reason, although it is the dharmakāya free from elaboration, it is marvelous because it possesses going and so forth by way of the conventional. It is not marvelous because the mind is always the nature of the two truths. For that very reason, it does not abide through the application of going and so forth, because going and so forth do not exist. By way of the conventional, the conventions of existence and so forth arise as appropriate.

དེ་ཉིད་ནི་བདེན་ཞིང་མི་སླུ་བ་བདེན་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཞི་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ་ཞེས་སྤྱོད་བསྡུས་སུ་གསུངས་སོ། ། རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུ་འདིའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། འདི་ལྟར་སྔར་གསུངས་པ། རྣལ་འབྱོར་གང་དང་གང་དམིགས་པ། ། དེ་ནི་བདག་ཉིད་བཞིན་དུ་རྟོག། ཅེས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བརྟགས་ནས་བེམས་པོ་དང་གཞན་སེམས་མེད་པས་ཇི་ལྟར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པས་འགྲོ་བའི་གཉེན་གཅིག་པུ་ལ་སོགས་པར་འགྲུབ་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། མི་ཟད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། དོན་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པས་ཞི་བའི་སྐུའོ། ། ཞི་བ་མིན་ན་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གནས་པ་ཁོ་ནའོ། ། སངས་རྒྱས་མིག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་ཕྱེ་བས་སོ། ། ལུས་ལ་སོགས་པས་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སེམས་བརྟན་པས་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངག་གི་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུས་ལྷ་དང་མིའི་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྟན་པའི་ཕྱིར་ལོངས་སྤྱོད་ལྡན་ཏེ། བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩི་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་ཀྱང་ངོ་། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་འགྲོ་བ་འདོན་པ་ལ་བརྩོན་པས་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའོ། །

That very reality is the authentic meditative absorption (samādhi) characterized by the union of the two truths, which are true and non-deceptive and inseparable. The Compendium of Practices (Caryāmelāpaka) states: "Suchness is the pacification of all focal objects." Because the nature of this is both the moving and the non-moving, it possesses the identity of the moving and the non-moving. As it was previously stated: "Whatever yoga one focuses upon, that is perceived as being like one's own self." Because one has thoroughly examined it as one's own self, and because it is not inanimate or the mind of another, how could it not be established as the sole kinsman of beings through great compassion and so forth? Wisdom is great bliss. The inexhaustible is the dharmakāya, which is emptiness. It possesses the nature of the two benefits. Because it is always in meditative equipoise, it is the body of peace. If it were not peaceful, it would possess supreme diligence. Because it is the nature of the Vajra Holder, it is simply abiding. The "Buddha-eye" is due to the opening of the eye of insight (prajñā). Although it performs activities through the body and so forth, because the mind is stable in suchness and thus unwavering, it is in meditative equipoise. For that very reason, it is beyond verbal expression. Because such a state is stable and pleasing to the minds of gods and humans, it is "possessing enjoyments," as it also enjoys the unsurpassed nectar of the Dharma. Through the exertion of great compassion in delivering beings, it is the "Protector of the World."

དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཏུ་གྱུར་པ་འདིས་ནི་སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེ་ཐ་མི་དད་པ་དག་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐུ་རང་ཉིད་དང་བ་དང་བསམ་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གོམས་པར་བྱེད་དོ། ། ཤེས་རབ་འབྲིང་པོས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྟོང་པར་བྱས་ཤིང་། དངོས་པོར་འཛིན་པའི་མདུད་པ་གྲོལ་བ་དང་ལྡན་པར་བྱ་ཞིང་མེད་པར་འཛིན་པར་གྲོལ་ཞེས་བྱ་སྟེ་མན་ངག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རིལ་པོ་ནི་ལུས་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པ་ནི་རིལ་པོར་འཛིན་ནོ། ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་འོད་གསལ་དུ་བྱས་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་རང་འཛིན་པ་ནི་སྟོང་པར་བྱེད་པ་སྟེ་རྗེས་སུ་གཞུག་པའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པས་ཇི་ལྟར་གཞན་དོན་བྱེད་ཅེས་གསུངས་པ་དེ་དང་དེ་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་དེ་དང་དེའི་མདོག་དང་མཚུངས་པའི་འོད་ཟེར་རྣམས་ནི་དེ་དང་དེའི་གཟུགས་འོད་ཟེར་རོ། ། དེ་དང་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་ངོ་། ། གནས་སྐབས་འདིར་སྐྱེ་བ་སྔ་མའི་དྲི་མ་བཀྲུ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོད་གསལ་དུ་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ལ་ཆེར་འབད་པས་ལན་འགའ་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་སོ། ། འོ་ན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྡང་བ་ཡོད་ན་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རུང་བ་ལས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལས་སོ། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གསུངས་པ་རིགས་ཞེས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ལྔའི་རིགས་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

In this way, through this insight, one familiarizes oneself with the uninterrupted continuity of the thought of the Vajradhara body, in which emptiness and compassion are inseparable. Through middling insight, one repeatedly empties the nature of the Vajradhara, and by possessing the loosening of the knots of grasping at things as real, one is said to be "liberated from grasping at non-existence," and so forth, which is called the "pith instruction." Grasping the entire body as empty is "grasping as a whole." Having made all beings into clear light, subsequently grasping oneself is "making empty," which is the "subsequent entry." Regarding the question of how one acts for the benefit of others after having thoroughly entered emptiness, it is said: "That and that form," and so forth. These are the light rays of those respective forms, which possess the colors of Vairocana and the others, and are similar in hue to those respective colors. This is also by way of the nature of the self-consecration of the mental nature. At this stage, it is for the purpose of washing away the stains of previous births. It is said that by striving greatly in the entry into clear light alone, it will occur several times. If one asks, "In that case, how do the benefit of sentient beings and so forth arise if there is an emergence?" it is said: "Just as," and so forth. "From the suitable" means from that which is naturally pure. If one asks, "What is the Net of Magical Illusion like?" it is said: "The families," meaning the families of the five Buddhas, such as Vairocana and the others.

རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་གང་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་པ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐུར་རང་ཉིད་ལྡན་པར་བྱ་སྟེ། སྤྲོས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་དང་འོད་ཟེར་དག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་དང་རོ་གཅིག་པའི་ཚུལ་དུ་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྒོམ་པ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་བཤད་དེ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་གཞི་ལ་གནས། ། ཞེས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པར་བསྒོམས་པས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་རང་བཞིན་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་ཡོངས་སུ་དག་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་བླ་མས་གསུངས་པ་ལ་ངེས་པར་བྱས་པའི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་རང་རིག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སློབ་མ་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཞེས་པ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་བརྗོད་ཅིང་གཉིས་སུ་མེད་པར་དམིགས་ལ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་རོ། ། རིམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་སེང་གེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ཞུགས་ཏེ། མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བར་དུ་འོད་གསལ་མངོན་དུ་མཛད་ལ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བཞེངས་སོ་ཞེས་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་འདིར་རིག་པར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་དེས་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་སོ། ། འོད་གསལ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་དང་། དེ་བཤད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དབང་བསྐུར་བཞི་པོ་རང་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏེ།

Whatever Vajrasattva depends upon is just so. One should cause oneself to possess the body of the Vajra-Holder, the Mahāmudrā, and meditate on performing the welfare of sentient beings through the emanations of the Tathāgatas and their light rays. In order to specifically apply the meditation on the lack of intrinsic nature in the manner of being of one taste with such a self, it is explained: "Abiding in the ground of the emptiness of all." This means that by meditating on the emptiness of all things as lacking intrinsic nature, the nature of having abandoned all obscurations along with their habitual tendencies becomes completely purified of adventitious stains. In order to realize appearances and so forth as self-awareness, having gained certainty in what was taught by the Guru, the disciple is told everything from "free from all entities" up to "the very essence of emptiness." Having focused on non-duality, the wisdom-knowledge empowerment is conferred. It is stated in the Caryāmelāpaka that through these two stages, the Blessed One Śākyasiṃha, having sat beneath the Bodhi tree, manifested the clear light up to the point of the "indicator" and then arose through the illusion-like samādhi; that should be understood here. For this very reason, it was explained by him. In that regard, it is by way of the sequence of joy and so forth. The clear light is the innate joy, and the illusion-like is the union; the Blessed One who explained that taught the four empowerments as the natural state.

གང་འདིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའོ། ། འདིས་ནི་དབང་བསྐུར་གཉིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་འོད་གསལ་ཡིན་ལ། དེ་དང་མཉམ་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་དེ་དེས་རང་སེམས་མ་སྐྱེས་པ་རྡོ་རྗེ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པའི་ལུས་སོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པའི་སྐུའོ། ། རང་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་མྱོང་བ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་དེ་བས་ན་ཀུན་རྫོབ་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་གོམས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་ལས་བྱུང་བ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་མཆོག་དང་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་འབར་བའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ནི་དབང་བཞི་སྟེ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ལུས་སེམས་ཁྱད་པར་དུ་འཁྲུད་པར་བྱེད་དེ། ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ལེའུ་ལས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་བསྒོམ་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་སོ། ། འདིར་ནི་དེ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཆ་བསྒོམ་པ་གཙོ་བོ་བསྟན་ཏོ། ། རབ་ཏུ་གྱུར་པ་ལས་སུ་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཉིད་དབང་བཞི་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རྒྱུའོ། ། དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་གྱུར་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནས་གསུངས་པ། སློབ་དཔོན་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་བྲལ་བས་དྲི་མ་མེད་ཅིང་བདེན་པའི་དོན་ངེས་པར་བསྟན་པའི་བློ་གང་གི་ཡིན་པའོ། །

This is taught by the passage beginning with "all things here" and so forth. This teaches two empowerments. In this context, "all things" refers to the clear light, and that which is equal to it is non-dual; by means of that, one's own mind is the body of the indivisible three vajras, which are unarisen. The very essence of emptiness is the body of the indivisible three vajras. One's own mind, the experience of great bliss, is without inherent existence in both the conventional and ultimate senses; therefore, the realization of the non-duality of the conventional and the ultimate is the wisdom-knowledge empowerment (prajñājñānābhiṣeka). The nature of the saṃbhogakāya and so forth—which arises from the culmination of the specific cultivation of that very [wisdom] and is blazing with the supreme, unobscured major and minor marks—is the fourth empowerment. It specifically purifies the body and mind of great bliss; because all stains of conceptual construction are abandoned, there is no contradiction. In the chapter on self-consecration (svādhiṣṭhāna), the explanation of the wisdom-knowledge empowerment is primarily concerned with meditating on the mode of great bliss. Here, however, the primary teaching is on meditating on the aspect of its lack of inherent existence. Through the process of becoming fully perfected, the meditation on the identity of both is the cause for the complete fourth empowerment. Therefore, with reference to the empowerment of the perfected wisdom-knowledge, it is said: "From the master..." and so forth. This refers to the intellect of one who is stainless, being free from error, and who has ascertained the definitive meaning of truth.

བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ། གང་གི་ཡིན་པ་དེ་མཉམ་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྙིགས་མ་ཟད་པའོ། ། དགའ་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཟད་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ནི་དོན་དམ་པ་ཡིན་པས་རགས་པ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། ། མཆོག་ཞི་བའི་རང་བཞིན་ནི་རང་བཞིན་ལ་ཕན་པའོ། ། འདིས་སམ་འདི་ལ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། ཁམས་ནི་རང་བཞིན་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐུའོ། ། གཉིས་མེད་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་ལ་སོགས་པ་སྤྲོས་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟོག་བྲལ་ལོ། ། རྟག་ཏུ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་མི་མཛད་པ་མེད་ཅིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བར་མ་ཆད་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་རོ་གཅིག་པའོ། ། བསོད་ནམས་བསོད་ནམས་མིན་ལས་ནི། ། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོར་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ལས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རང་བཞིན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ཅན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡིད་རང་བཞིན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དོན་དམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་ལས་ཐ་མི་དད་པར་བསྒོམ་པ་ན་དེའི་རང་བཞིན་ཁྱད་པར་གྱིས་མཐར་ཐུག་པ་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐད་ཅིག་ཐ་མ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་སྒྲུབ་པ་མེད་པའི་འོད་གསལ་བ་ལས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་རྟེན་ལྡོག་པས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །

The nature of all things, both stable and moving, is the absence of intrinsic nature; this is the meaning of being endowed with the samādhi of the peerless. "Clarity" is the exhaustion of the dregs of passion and so forth. "Joy" is the exhaustion of the obscurations to the knowable. "Extremely subtle" means that, being the ultimate truth, it is not the domain of coarse cognitions. "The nature of supreme peace" is beneficial to the nature itself. Because the obscurations are abandoned by this or in this, it is nirvāṇa. The "element" (dhātu) is the nature, the body of the Tathāgatas. "Non-dual" is because it is free from the habitual tendencies of conceptual elaborations such as existence and non-existence. For that very reason, it is free from conceptualization. It is of one taste with the great coemergent bliss—constant, of the nature of bliss, without non-action, and exceptionally sublime and uninterrupted. From merit and non-merit, it is the cause of wandering in the higher and lower realms of saṃsāra. Thus, when one meditates on the conventional nature as the identity of great compassion, the nature of great bliss, the saṃbhogakāya, as inseparable from the ultimate naturelessness, then through the excellence of that nature, at the final moment of the Cloud of Dharma (dharmameghā) bhūmi, the uninterrupted path is accomplished. From the luminosity in which there is no longer anything to be achieved, the support along with its habitual tendencies is reversed, and immediately thereafter, Vajrasattva arises with extreme clarity.

འོད་གསལ་བ་རང་བཞིན་མེད་པ་ལས་སྐྱེའོ་ཞེས་གང་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་ནི་བསྒོམས་པ་ལ་འབད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། མཆོག་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། གསང་བ་ནི་དེ་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། བདེ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་གསང་ཞིང་བདེ་བའོ། ། དེ་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་བའི་རིམ་པ་སྟེ་དེའི་དགོངས་འགྲེལ་ལོ། ། ཇི་ལྟར་སེམས་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བ་ནི་བཤད་ལ། རང་སེམས་ངེས་པར་སྦྱར་ཡང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ལྷའི་སྐུར་གཟུང་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྐུ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ། ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས། གང་གི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པར་བཤད། ། རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ཅན་ནོ། ། དེ་ནི་སྒྱུ་མར་ཡང་དག་བཤད། ། བདག་བྱིན་བརླབས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་རིམ་པ་བཤད་པ། རྡོ་རྗེ་ཅན་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་མཐར་ཐུག་པས་ཆེན་པོའོ། ། སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་རྡོ་རྗེ་མི་ཕྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འདི་ལ་ཡོད་པས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དང་པོར་སྐྱེད་པ་པོ་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་སོ། ། དེ་དག་གཙོ་བོ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་འོ། ། རྒྱུད་རྣམ་པ་བཞི་ནི་བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་དང་།

The presentation that [the deity] arises from the luminosity that is without intrinsic nature is for the sake of exerting oneself in meditation. For that very reason, it says "supreme" and so forth. "Supreme" refers to the supramundane absence of obscurations; "secret" refers to its lack of intrinsic nature; and "bliss" refers to coemergent joy; thus, it is the supreme secret and bliss. The stage of realizing that very [reality] in all its non-dual aspects is the stage of manifest emergence, which is the commentary on its intent. How it is definitively applied to the mind has been explained; even when one's own mind is definitively applied, it is the thorough knowledge of it as it is. By mere knowledge, one apprehends the deity's body as possessing all characteristics. That very [reality] is the illusory body and so forth of the perfectly enlightened Buddhas, the mental-nature body, which is self-consecration. As the venerable Āryadeva said: "That which is explained as the relative truth, The body of the perfect Buddha, Is correctly explained as an illusion; It is called 'self-consecration.'" The explanation of its stages begins with "Vajra-holder" and so forth. Because it is the ultimate of the distinguished, it is "great." Because this indivisible vajra wisdom, in which emptiness and compassion have become of one taste, exists [therein], it is Vajrasattva. Those maṇḍalas for whom Vajrasattva is the first to be generated are the maṇḍalas. Their principal is Vajrasattva. The four classes of tantra are Action, Performance, Yoga, and...

རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་དག་གི་ནང་ན་འགའ་ཞིག་ཤེས་པའོ། ། མན་ངག་ནི་རང་ཉིད་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཐ་མི་དད་པའི་ལོངས་སྐུའི་ཚུལ་དུ་བསྐྱེད་པ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ་ཞེས་ཐུན་མོང་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། གསང་བའི་དབང་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡང་ཐོབ་པས་སོ། ། དེ་ལེན་པ་ཡང་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལུས་ནི་ལོངས་སྐུའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་བརྟེན་པར་ནི་དོན་དམ་པར་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དམིགས་མེད་ནི་སྒྲོ་འདོགས་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་མིན་པ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིགས་མེད་ནི་རིག་པ་ཡིན་ལ་གྲོལ་ཞིང་གཡོ་བ་མེད་པ་སྟེ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་ཁྱད་པར་གྱིས་བཤད་པའི་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་རང་ཡིན་ཏེ། དེའི་བདེན་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ཉིད་བར་དོའི་སྲིད་པ་འདྲ་བ་ཉིད། ལོངས་སྐུ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་བླ་མ་དམ་པའི་གསུང་ལས་རྟོགས་པ་ཉིད་དོ། ། འདིའི་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པ་སྟེ། འོད་གསལ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་འདི་གཉིས་ཁོ་ན་དོན་དམ་པར་བདག་གཅིག་ཏུ་བཞག་པས་ན་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། འདི་དག་ཐ་དད་པར་བརྟགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པ་སྟེ། སྒྲུབ་པ་པོའི་མོས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་པོ་ལ་ལ་ནི། དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་བསྒོམ་པར་ནུས་ལ།

This is according to the divisions of the Unexcelled Yoga Tantras. Among those, some are to be understood. The pith instruction is to be taught in common as "self-consecration" (svādhiṣṭhāna), which is the generation of oneself in the manner of the Saṃbhogakāya, the inseparability of emptiness and compassion. The secret empowerment is an illustration, and because the wisdom-knowledge (prajñājñāna) is also obtained. Taking that is for the sake of realizing self-consecration as the nature of coemergent great bliss. The body is the Saṃbhogakāya. Not relying on any phenomena is because, in the ultimate sense, there is no support or supported. "Without focal points" means having abandoned all superimpositions. "Not manifold" is because it is free from conceptual elaborations (prapañca). "Fearless" is awareness (vidyā), liberated and unwavering; this should be connected with what is explained as the distinction of self-consecration. The conventional is the nature of the aggregates and so forth; its truth is the very state of illusion, like the intermediate state (antarābhava). It is realized from the speech of the sublime guru as being the very nature of the Saṃbhogakāya and coemergent bliss. Its lack of intrinsic nature is the conventional; since these two—the conventional luminosity and the ultimate truth—are established as one in the ultimate sense, they are in union. To conceptualize these as distinct is conventional, according to the particular inclinations of the practitioner. For this reason, some practitioners are able to meditate on the conventional first.

དེའི་རྗེས་སུ་དོན་དམ་པ་དེ་ནས་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་ནུས་ལས་བསྒོམས་པས་འོད་གསལ་བའི་དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ལ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རགས་པ་གང་ནས་གང་དུ་རྟོགས་པ་ཡིན་པས་རྒྱུར་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ། འོད་གསལ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྲ་བའི་རྒྱུ་མཐོང་ལམ་དུ་རྟོགས་པས་འབྲས་བུའོ། ། དེ་ཉིད་ཕྱི་མ་དང་ཕྱི་མས་བསྒོམས་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་དགུའི་རང་བཞིན་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བཤད་དེ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདིས་བདེན་པ་གཉིས་བདག་གཅིག་པ་ཡིན་ཡང་འོད་གསལ་ཁོ་ན་འབད་པས་བསྒོམས་ན་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རྒྱུར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ལ་ལ་ནི་སེམས་ཀུན་རྫོབ་སྐྱེད་པ་པོར་བཤད་དེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས། ། འདི་ནི་ཐམས་ཅད་སེམས་ཙམ་སྟེ། ། སྒྱུ་མ་མཁན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ། དེ་ལས་དགེ་དང་མི་དགེའི་ལས། ། དེ་ལས་སྐྱེ་དང་དགེ་མི་དགེ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་ཇི་ལྟར་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སེམས་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། ལ་ལར་གཉི་ག་རྒྱུར་བཞག་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པས། སྟོང་པའི་ཆོས་རྣམས་ཁོ་ན་ལས། ། སྟོང་པའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་ངོ་། ། འོད་གསལ་ལ་ལ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ཀྱང་གློ་བུར་བའི་དྲི་མས་གོས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དཔེར་ན།

Following that, because one is able to meditate on the union of the ultimate and the conventional, the reality of clear light is included within the stage of the "Joyous" (Prāmuditā). Since the coarse self-consecration of the conventional truth is realized in each successive stage, it is established as the cause; whereas clear light, being realized on the path of seeing as an extremely subtle cause, is the result. It is explained that by meditating on that very reality through successive stages, the nature of the nine stages beginning with the "Stainless" (Vimalā) is the cause of self-consecration, and so forth. Although the two truths are of one essence, if one strives to meditate on clear light alone, it becomes the cause of purification, and is thus established as the cause of self-consecration. Some explain the conventional mind as the producer, just as the noble Nāgārjuna said: "All this is mind-only; it arises from a magician. From that come virtuous and non-virtuous actions; from those, birth as virtuous or non-virtuous." Furthermore, it is as stated: "Whatever the mind is, that is the linking of rebirth," and so forth. In some cases, both are established as the cause, just as the noble one said: "From empty phenomena alone, empty phenomena arise," which applies even to the state of total affliction. Although clear light is not inherently afflicted, it is stained by adventitious defilements and is thus the cause of the afflictions of affliction, karma, and birth. For example:

འོད་གསལ་ལས་ནི་སྟོང་ཉིད་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནས། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བའི་བར་བཞིན་ནོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་དོན་དམ་པ་མེད་པས་ཀུན་རྫོབ་པ་དག་ཁོ་ན་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་རིགས་པས་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་མ་ཤེས་པ་རྣམས་བཅིངས་པར་འགྱུར་ལ། ཤེས་པ་རྣམས་ནི་གྲོལ་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འཁོར་བ་ནི་དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པས་ཀུན་རྫོབ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ངེས་པར་བྱེད་དོ། ། འདི་ལྟར་ཁྱེད་རྣམས་སེམས་ནི་ལུས་ལྟ་བུ་དང་། ལུས་ནི་སེམས་ལྟ་བུ་དང་། སེམས་ངག་ཏུ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུར་སྐྱེད་ཅིག་ཅེས་གསུངས་སོ། ། སྒྲོན་གསལ་ནས་འདི་ནི་བཤད་པ་ནི་འོད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་བསྐྱེད་དེ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། སེམས་གསུམ་ཕྲ་བའི་ཁམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྐུའི་རྣམ་པས་གང་སྐུར་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་སེམས་ཁོ་ནའོ། ། ལུས་སེམས་ལྟ་བུ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་སེམས་ལས་གཞན་གང་ཡང་མེད་དོ། ། ངག་ཏུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་རང་བཞིན་གྱིས་སེམས་ཁོ་ན་སྐྱེད་ཅིག། དེ་ལྟར་ལུས་ངག་ཡིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་དང་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོར་བདག་ཉིད་སྐྱེ་བར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ངེས་ཤེ་ན། གསུངས་པ།

From the passage beginning with "From luminosity, the great emptiness" up to "sentient beings arise," it is just as stated. One should understand that in every respect, because the causal relationship does not exist ultimately, it is only conventionally established through the reasoning that conforms to the diverse dispositions of those to be trained. Those who do not understand this samādhi of self-consecration will be bound, whereas those who understand it are liberated. This is because, through self-consecration, one ascertains that even at the stage of the cause, birth, abiding, destruction, and so forth, as well as saṃsāra, are not ultimate; rather, they are the aspects of the conventional mind. Thus it is said: "In this way, you should generate the mind as being like the body, the body as being like the mind, and the mind as being like the expression of speech." The Pradīpodyotana explains this as follows: "Having generated a body whose nature is light, how is this so? That which is generated as a body in the form of the saṃbhogakāya together with the subtle element of the three minds is the mind alone. The body being like the mind is because there is nothing other than the mind. Generate the mind alone with the nature of whatever is expressed in speech. In that way, having unified the body, speech, and mind—which are of the nature of emptiness—with luminosity, one should generate oneself as the Great Vajradhara." If one asks, "How is it that the naive do not ascertain the nature of their own mind?" it is said:

རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་རླུང་བསྟན་པར་གྱུར་ན་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ངེས་པ་ཡིན་གྱིས་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ནི་བར་དོའི་རང་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ལས་སོ། ། འདི་ལྟར་སྐལ་བ་དང་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་མཐའ་མའི་སྐད་ཅིག་ཀུན་རྫོབ་པ་དོན་དམ་པར་འོད་གསལ་དང་རོ་གཅིག་པ་འགགས་པ་ན་སྐལ་པ་དང་མི་མཉམ་པར་བར་མ་དེའི་སེམས་དང་དེ་དང་དེར་སྒྲོ་བཏགས་པ་བཟློག་པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། སྒྲོ་བཏགས་པ་ཐམས་ཅད་བཟློག་པས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཡིན་ཀྱང་དེའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་བྱེ་བྲག་སྐྱེ་བས་སྣང་བ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། དེ་ལ་ཐ་མའི་སྐད་ཅིག་གི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་ལས་རྣམ་ཤེས་དང་པོ་སྐད་ཅིག་གིས་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྣང་བ་ཐོབ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མ་རྟོགས་པ་འདི་ནི་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་སྣང་བ་ཐོབ་པའོ། ། བདེན་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་མ་རིག་པའི་མུན་པ་དང་བཅས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། མ་རིག་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། ཉེར་ལེན་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་བདག་ཉིད་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། དེའི་རྗེས་ལ་བག་ཆགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྲིད་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། ། ཉིད་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །

When the winds are taught through the stages of vajra recitation and so forth, the nature of the mind is ascertained, but not otherwise. The mind arises from the unerring nature of the intermediate state (antarābhava). In this way, when the final conventional moment of the continuum of a similar fortune ceases—being of one taste with the ultimate clear light—it produces a mind of dissimilar fortune in that intermediate state by reversing the respective superimpositions. By reversing all superimpositions, it is of a peaceful nature, empty by its very essence. Nevertheless, because specific distinctions arise by nature within the particularities of that state, it is established as "appearance" and so forth. In that regard, because the first moment of consciousness is perfected instantaneously from the clear light nature of the final moment, one attains the "attainment of appearance." This is the "attainment of appearance" characterized by the clinging that "this is the reality of the mind," while failing to realize its specific distinctions. Because it obstructs the vision of the true meaning and so forth, it is of a thoroughly afflicted nature, accompanied by the darkness of ignorance. In that context, attachment, aversion, ignorance, existence, and grasping constitute the afflictive obscuration. The formations (saṃskāra) consisting of merit and non-merit, and the subsequent existence (bhava) consisting of habitual tendencies, constitute the karmic obscuration. The seven branches beginning with the consciousness that links the rebirth constitute the obscuration of birth.

དེ་ནས་བར་དོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དེ་ཉིད་ཉི་མའི་སྣང་བ་དང་འདྲ་སྟེ། སྟོན་ཀའི་ཉི་མའི་སྣང་བ་བཞིན་དུ་དྲི་མ་མེད་པས་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་ཡང་ཕྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྣང་བ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཆེར་སྣང་ཞིང་གསལ་བས་སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། བདག་དང་གཞན་དུ་བཏགས་པས་རྟོག་པ་དང་ཕ་དང་མ་དང་ཅི་རིགས་པར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་སྦྱོར་བས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་མངོན་པར་ཕྱོགས་པས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཐབས་ཏེ་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བར་དོའི་རྣམ་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་ལས་ལས་ཀྱི་དབའ་རླབས་ཀྱིས་མའི་མངལ་དུ་ཁྲག་དང་ཁུ་བ་འདྲེས་པ་ལས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལས་ལ་རག་ལས་པས་དབང་དང་ཉེ་བར་བསགས་པའི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བསགས་པ་ཡིན་པས་སེམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ཆགས་པ་དང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་དང་ཟླ་བའི་རྣམ་པ་དང་འདྲ་སྟེ། དཔེར་ན་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་བཞིན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྙོག་པ་མེད་པས་དངས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པས་སྣང་བའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རླུང་གི་བཞོན་པ་དང་། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་ཏུ་དེ་ལྟར་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་བསྐྱེད་དེ།

Then, that very mind in the form of the intermediate state (bardo) is like the light of the sun. Just like the light of an autumn sun, it is stainless, and because it is similar to the appearance of all subtle and other phenomena within other world-systems by means of the eye faculty and so forth, it is so. For that very reason, because it appears very greatly and is luminous, it is the "increase of light" (ābhāsa-vṛddhi). Through the imputation of self and other, and by the application of attachment and aversion toward the father and mother as appropriate, the mental factors and the virtuous and non-virtuous karma are directed toward manifestation; thus, it is the cause of birth and the "method" (upāya). From that very mind in the form of the intermediate state of the afflictions of karma, the consciousness that links the rebirth is produced from the mixture of blood and semen in the mother’s womb by the waves of karma. Because it depends on karma, it is accumulated by the latencies (vāsanā) of the power and the closely accumulated karma; because it is accompanied by attachment, it is "clinging" (rāga); and because its nature is awareness (vidyā), it is "insight" (prajñā) and resembles the form of the moon, like the rays of the autumn moon. Because it is clear, being free from the turbidity of suffering and equanimity, and because it generates enthusiasm, the entities such as the nature of the blood and semen are like the objects of the mental focus, and thus it is "light" (ābhāsa). Consciousness, with the wind as its mount, is produced at the moment of linking the rebirth as possessing such power through the conditions of karma and the afflictions.

གང་གི་གཉིས་ལ་གཟུགས་དང་མིང་གི་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་རླུང་དང་མེ་དང་ཆུ་དང་ས་དང་སྣང་བ་དང་སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་སྣང་བ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་རག་ལས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕན་ཚུན་བསྐྱེད་དེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སྟེ། འོད་གསལ་ནས་ནི་སྟོང་པ་སྟེ། ། སྟོང་པ་ལས་ཀྱང་ཐབས་བསྐྱེད་འགྱུར། ། དེ་ལས་ཤེས་རབ་འབྱུང་བ་སྟེ། ། དེ་ལས་རླུང་གཉིས་སྐྱེ་བ་ཡིན། ། རླུང་ལས་མེ་ནི་ཡང་དག་འབྱུང་། ། ཆུ་ཡང་མེ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན། ། ས་ནི་ཆུ་ལས་སྐྱེ་བ་སྟེ། ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་འབྱུང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བསྟན་ཏོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་ཐ་མའི་སྐབས་ཉེ་བར་གྱུར་ནས་ལུས་ཀྱི་སའི་ཁམས་བྲི་སྟེ། དེ་ནས་ཆུ་ཁམས་དང་། དེ་ནས་མེ་དང་། དེ་ནས་རླུང་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་རང་བཞིན་དང་བཅས་པའི་སྣང་བ་དང་། དེ་ནས་སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། དེ་ནས་སྣང་བ་ཐོབ་པ་འགགས་ཏེ། དེའི་སྐད་ཅིག་ཐ་མ་ནི་སྐལ་བ་དང་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཞན་སྐྱེ་མི་ནུས་ཤིང་འགགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འཆི་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། འདིའི་དོན་དམ་པ་ནི་འོད་གསལ་གྱི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། རིམ་པ་འདི་ཡང་། ས་ཡི་ཁམས་ནི་ཆུ་ལ་ཐིམ། ། ཆུ་ཁམས་མེ་ལ་ཐིམ་པ་ཡིན། ། མེ་ཡང་ཕྲ་བའི་ཁམས་ལ་སྟེ། ། རླུང་ནི་སེམས་ལ་རྣམ་པར་ཐིམ། ། སེམས་ནི་སེམས་བྱུང་ཁོ་ན་ལ། ། སེམས་བྱུང་མ་རིག་པ་ལ་སྟེ། ། དེ་ལས་འོད་གསལ་ཉིད་དུ་འགྲོ། ། འདི་ནི་སྲིད་གསུམ་འགོག་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་སྐལ་བ་དང་མི་མཉམ་པར་དེའི་སེམས་བྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་འདི་ནི་ཐོག་མཐའ་དང་།

In the dual [system], during the moments of form and name and so forth, wind, fire, water, earth, appearance, increase of appearance, and attainment of appearance arise mutually in a manner dependent upon a single collection. Thus, the nature is the generation stage: "From luminosity comes emptiness; from emptiness, the method is generated. From that, insight arises; from that, the two winds are born. From wind, fire truly arises; water is also born from fire. Earth is born from water; in this way, sentient beings arise." This is what is taught. Subsequently, as the final stage approaches, the earth element of the body diminishes, followed by the water element, then fire, then wind. After that, appearance along with its nature ceases, then the increase of appearance, and then the attainment of appearance. At its final moment, because it is unable to produce another moment of mind of a similar lot and has ceased, this is conventionally called "death." Its ultimate nature, however, is solely the nature of luminosity. This sequence is also taught by: "The earth element dissolves into water; the water element dissolves into fire. Fire also dissolves into the subtle element; wind dissolves into the mind. The mind dissolves into mental factors alone; mental factors dissolve into ignorance. From that, one goes into luminosity itself. This is the cessation of the three realms of existence." Following that, in the same manner, there is the mental factor of a dissimilar lot. Thus, this is the beginning and the end.

། བར་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་ཡི། ། འཁོར་ལོ་མགལ་མེ་འཁོར་བ་བཞིན། ། ཕན་ཚུན་བརྒྱུད་དེ་འཁོར་བ་ཡིན། ། དེ་ནི་བདག་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤེས་པ་ན་ནི་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་ནི་མདོར་བསྟན་པའོ། ། ཁྱབ་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སོ། ། མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གནས་སྐབས་སུའོ། ། དྲི་བའི་སེམས་ནི་མཚན་དཔེ་འབར་བ་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་སྐབས་སུའོ། ། སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཐ་མི་དད་པའི་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་འདི་ལ་ཡོད་པས་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། ། མཆོད་པ་ནི་རྙེད་པ་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་སྒྲུབ་པའོ། ། བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་སྟེ་དེ་སྟོན་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དང་རྟ་དང་གླང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ཅན་ནོ། ། དམིགས་པ་ནི་འགྲོ་བ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་དམ་དུ་མེད་ལ་འོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། སྒྱུ་མ་དེ་ནི་འཁྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་བཏགས་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གཟུགས་དང་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་གང་ངོ་བོར་ནི་དོན་དམ་པར་རོ། ། མཉམ་པར་མ་བཞག་སྦྱོར་བ་ནི་ཨ་ས་མ་བ་ས་ཧི་ཏ་ཡོ་ག་ཏེ། དེ་ལ་ཨ་ས་མ་ནི་མཉམ་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །

The wheel of uninterrupted saṃsāra is like the circling of a firebrand; it revolves through mutual succession. This is because one does not know its nature to be the self-consecration (svādhiṣṭhāna). When it is known, it is as stated in the passage beginning with "that very [nature]," and so forth. The mention of the mirror and so forth is the brief exposition. "Pervasive" refers to the various nirmāṇakāyas. The mirror and so forth are the detailed explanation. The saṃbhogakāya pertains to the state of complete purification. The "mind of inquiry" has the form of a body blazing with the major and minor marks, yet is insatiable; this pertains to the state of thorough affliction. Because this vajra body possesses the inseparability of emptiness and compassion, it is the vajra body, the Vajradhara. "Offering" is the accomplishment of the qualities of desire just as they are obtained. "One's own self as all buddhas" refers to the nature of Vairocana and the others. "Vajrasattva" is the Great Vajradhara, who is the teacher. "Illusion" has the manner of men, women, horses, elephants, and so forth. "Observation" refers to seeing beings and so forth; these do not exist ultimately, but do so conventionally. That illusion is imputed as ultimate by those who are deluded. Because it is so, there are the faculties and so forth; whatever the essence of form, illusion, and so forth may be, it is ultimately [empty]. "Non-equipoise application" (asamāhitayoga) means asamāvasahitayoga; therein, "asama" is the state of being without equal, which is meditative absorption (samādhi).

བ་ས་ཧི་ཏ་ཡོ་ག་ཞེས་པ་གཉིས་རོ་གཅིག་པ་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཀུན་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུལ་ཀུན་དུ་དང་། ཐག་ཉེ་རིང་ཀུན་ནས་དང་། བརྟན་པ་དང་གཡོ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། རྣམ་པ་ཀུན་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའོ། ། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་མ་བཞག་པའི་གནས་སྐབས་སུའོ། ། སྣ་ཚོགས་ཡེ་ཤེས་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་སྟེ། དེ་ལ་གོམས་པས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་མོ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པར་བྱས་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཐམས་ཅད་ནི་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་བུད་མེད་དོ། ། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་འདྲ་ནི་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་བདག་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། ཉེ་བར་དམིགས་པ་ནི་བདེན་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ནི་བདག་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། རྣམ་པར་མཁས་ན་ནི་སྤང་བྱ་དང་བླང་བྱའི་དབྱེ་བ་ཤེས་པའོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་དགོངས་འགྲེལ་རྫོགས་སོ། ། ། ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ཁྱད་པར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གཟུགས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། མགོན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་འོད་གསལ་གྱི་བདག་ཉིད་གང་གི་ཡིན་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར། བྱ་བ་དང་ནི་བྱེད་པ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། གཉིས་པ་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་རིམ་པས་སྐྱེ་བས་རྟོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་སོ། ། སྤྱོད་བསྡུས་ལས།

The term vasahitayoga refers to the single taste of the illusory nature. "All" and so forth means in all objects, from all near and far, all that is stable and moving, and "in all aspects" means in various forms. "Always" refers to the states of both meditative equipoise and non-equipoise. "Diverse wisdom" is the self-consecration (svādhiṣṭhāna); through familiarity with that, Vajrasattva is personally manifested at night. "All mudrās" refers to the women of gods, humans, and so forth. Furthermore, it refers to the afflictions and so on; such is the samādhi of self-consecration, which is like a mirage and so forth. "Close observation" is the superimposition of true existence. "Illusion" is the samādhi of self-consecration. "Being skilled" means knowing the distinction between what is to be abandoned and what is to be adopted. This concludes the commentary on self-consecration. The non-dual form of the Blessed One Vajrasattva as explained shall now be shown, beginning with "the Protector" and so forth. "Cause and effect" refers to that which is the nature of the luminosity of consecration; this is non-dual. As it will be explained: "Action and the agent..." and so forth. The second [point] is the realization through the sequential arising of the attainment of appearance and so forth, for it is not the object of that [other]. From the Caryāmelāpaka:

འོད་གསལ་ལས་འོད་གསལ་དང་ཐ་མི་དད་པ་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བས་ཤིན་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པ་དགའ་བྲལ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་སྐྱེའོ། ། དེ་ལ་སྣང་བ་མཆེད་པ་ཉི་མ་ཆེན་པོའི་སྣང་བ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་སྣང་བར་བྱས་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། དེ་ལས་སྣང་བ་སྟེ་དགའ་བ་ཟླ་བ་སྣང་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་པར་རང་དང་གཞན་གྱི་འཁོར་པའི་གདུང་བ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་རིམ་པར་འབྱུང་བར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཐ་དད་དུ་གཞག་པ་བཞིན་དུ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་དང་བསྟུན་པས་རང་དོན་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འོད་གསལ་བ་ལས་འོད་གསལ་ནི་ཅིག་ཅར་ཉིད་དུ་སྐྱེའོ། ། འདི་ལྟར་དེ་ཉིད་དུ་རིམ་པས་སྐྱེ་བར་བཤད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དེ་ལ་སྟོང་པ་བཞི་དང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་སྣང་བའི་ཕུང་པོ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བྱེད་པའི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་རང་བཞིན་གཟུགས་སྐུ་སྐྱེས་ཏེ། གང་གཟུགས་དང་མིང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྐད་ཅིག་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི། ། སྤྲོས་པ་དང་ནི་སྡུད་མཛད་པ། ། སྤྲོས་པའི་ཡེ་ཤེས་རླབས་ཕྲ་བས། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དུ་མའི་སྐུ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་དོན་དུ་བཤད་པའི་མིང་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། །

From the clear light, the wisdom of the dharmadhātu—which is inseparable from the clear light and utterly pure because it is free from obscurations—arises as the nature of the "attainment of appearance" (ālokalabdha) and the "beyond-joy" (virama). In that context, the "increase of appearance" (ālokavṛddhi) is the supreme joy (paramānanda) of the mirror-like wisdom (ādarśajñāna), which illuminates infinite world systems like the light of a great sun. From that, "appearance" (āloka) is the joy (ānanda) that, like the light of the moon, generates the radiance of appearance; it is established as the sequential order of the ultimate meaning because it pacifies the torments of saṃsāra for oneself and others as appropriate through the wisdoms of equality, discernment, and activity. This is established as the differentiation of the five wisdoms because their conceptual isolates are distinct, yet it is for one's own benefit in accordance with the inclinations of those to be trained. For this reason, the clear light arises simultaneously from the aforementioned clear light. Thus, immediately following the explanation of its gradual arising in that very state, the form body (rūpakāya) arises, which is of the nature of supreme joy and illuminates all world systems like the aggregate of appearance, having become one with the four empties. That which is called the "Great Vajradhara," the essence of form and name, is explained in the definitive sense by the names: "The emanation and withdrawal from the momentary wisdom; by the subtle waves of the wisdom of emanation, the body of manifold and diverse aspects." These names refer to the aggregates of feeling, perception, formations, and consciousness, while "form" refers to the aggregate of form.

ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དངོས་པོ་གཅིག་བསྒྱུར་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་སྲིད་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་འཁོར་བ་མ་ཡིན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། འདི་ལྟར་དཔལ་སཾ་པུ་ཊ་ལས། ཀུན་རྟོག་མང་པོའི་མུན་པས་བསྒྲིབས་གྱུར་པ། ། རླུང་ནི་མྱོང་ཞིང་མི་བརྟན་གློག་ལྟར་གཡོ། ། ཆགས་སོགས་དགག་དཀའ་དྲི་མས་གོས་གྱུར་པའི། ། སེམས་ནི་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱིས་འཁོར་བར་གསུངས། ། རང་བཞིན་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་དྲི་མས་མ་གོས་ཤིང་། ། གཟུང་བ་དང་ནི་འཛིན་པ་མེད་པའི་སེམས། ། དེ་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཆོག་ཏུ་གསུངས་ཞེས་སོ། ། དེ་བས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་དབྱེ་བ་མེད་དོ། ། དོན་དམ་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཤིང་རྣམ་པར་བྱང་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གློ་བུར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། དེ་ཉིད་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ་ཐ་མི་དད་དོ། ། གཟུང་འཛིན་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་རང་བཞིན་མེད་པས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཐ་མི་དད་དུ་ཞེས་རང་དོན་ནོ། ། གཟུང་བ་ནི་རང་བཞིན་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་པར་འཛིན་པ་སྟེ།

This is the meaning of the phrase, "having the nature of the five aggregates." Regarding the transformation of a single entity: because nirvāṇa occurs only through the thorough knowledge of existence, it is of the nature of insight and is thus not saṃsāra; yet, because it is the nature of great compassion, it is not nirvāṇa. It is the union of non-abiding nirvāṇa. As it is said in the glorious Saṃpuṭa: "Obscured by the darkness of manifold conceptualization, The wind is experienced, unstable and flickering like lightning; The mind, stained by the difficult-to-restrain impurities of attachment and so forth, Is taught by the Vajra-holder to be saṃsāra. The mind that is by nature free from conceptualization, Untainted by the stains of desire and so forth, And devoid of subject and object— That very thing is taught to be the supreme nirvāṇa." Therefore, there is no distinction between the afflicted and the purified. In the ultimate sense, suchness does not become afflicted nor does it become purified, because it is naturally and utterly pure. Conventionally, however, the afflicted and the purified are established based on adventitious afflictions and the like, or the freedom from them. Conventionally, things have a nature, but in the ultimate sense, they lack intrinsic nature; thus, they are inseparable. Since subject and object lack intrinsic nature in suchness, they are inseparable—this is the meaning for oneself. To know that the apprehended object lacks intrinsic nature is the cognition that realizes it; the cognition that directly perceives it is the apprehension of its aspect.

དེ་གཉིས་ཐ་མི་དད་དོ་ཞེས་དེས་དོན་ཏོ། ། རྟག་པ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་ཆད་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དེ་དོན་དམ་པར་མེད་དོ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དེའི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡོད་དེ་ཐ་མི་དད་དོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པས་སྙིང་རྗེ་སྟེ། རྟོག་པ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དང་པོའི་སྙིང་རྗེའམ་ཀུན་རྟོག་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་པས་ན་རང་གི་དོན་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་སཾ་པུ་ཊ་ལས། སེམས་ཅན་དོན་བྱེད་སྙིང་པོའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རང་བཞིན་མེད་གང་ཤེས་རབ་སྟེ། ། ཐབས་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་གཉིས་ཐ་མི་དད་དོ། ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བས་ལྷག་མ་སྟེ། དེ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་གང་ལ་མེད་པ་དེ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་དབྱེ་བ་མེད་དོ། ། རྣམ་པར་དག་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་རང་བཞིན་མེད་ཅིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ནི་བདག་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་ལུས་དང་། ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ་གང་གི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐ་མི་དད་དེ་བསྡུས་པ་ནི་དབྱེ་བ་མེད་པའོ། ། འོད་གསལ་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པས་གཉིད་ལོག་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་ལས་ལངས་ན་བདེན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེ་གཉིས་མེད་འོད་གསལ་ལས་ཐ་མི་དད་པར་རྟག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།

The meaning of that is that these two are inseparable. Permanence is existence and cessation is non-existence; in the ultimate sense, these do not exist. The conventional and its lack of intrinsic nature exist as inseparable. The wisdom of emptiness is insight (prajñā); because it acts for the benefit of sentient beings, it is compassion (karuṇā). In the state of non-conceptuality, because of the first compassion or the formative activity arising from conceptualization, one engages for one's own benefit. Thus, the Saṃpuṭa states: "The essence is the benefit of sentient beings." It is said: "That which lacks intrinsic nature is insight; method is characterized by entities." These two are inseparable. The five aggregates, being free from obscurations, are the "remainder"; that which is accompanied by that is "nirvāṇa with remainder," and that in which no aggregates remain is "nirvāṇa without remainder"—there is no distinction between them. The aggregates themselves, being pure, lack intrinsic nature and are nirvāṇa. The selflessness of the person, which is non-dual, is the body of self-consecration (svādhiṣṭhāna-kāya), and the selflessness of phenomena is the lack of intrinsic nature; because these two are inseparable, their synthesis is without distinction. Luminosity (prabhāsvara) is like falling asleep because all conceptual elaborations are absent; upon arising from that, one should realize the truth as it is. Because these two remain forever inseparable from the non-dual luminosity, the detailed explanation of meditative equipoise and so forth consists of mindfulness and the rest.

དྲན་པ་ནི་གཞན་དོན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསམ་པར་བྱའོ། ། དྲན་མིན་ནི་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། དེ་གཉིས་འདི་ལ་མེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་རྟག་ཏུ་འཆང་ཞིང་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟར་རྣམ་རྟོག་མེད་ཀྱང་གཞན་དོན་མཛད་པའོ། ། ཆགས་པ་ནི་དགའ་བའོ། ། ཆགས་བྲལ་ནི་མཆོག་དང་དགའ་བྲལ་ལོ། ། རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་དེ་དག་དང་བྲལ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་དང་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་མཆོག་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་སྟེ་དེ་དང་ལྡན་པའོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ནི་ལྷའི་སྐུ་དང་། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། ། དག་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའོ། ། མི་ཕྱེད་ནི་དབྱེ་བའི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བས་སོ། ། གཟུགས་ཅན་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ་སྐུ་གསུམ་མོ། ། གཟུགས་མེད་ནི་རང་བཞིན་མེད་ཅིང་འོད་གསལ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་ཅན་དེ་གཉིས་ཐ་མི་དད་དོ། ། བདེན་པ་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཚུལ་ནི་མཐར་ཐུག་ལ་དབྱེ་བ་འགོག་པ་ཙམ་མོ། ། བདག་གཅིག་པའམ་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སྒྲ་དོན་གྱི་མཐར་ཐུག་ཀྱང་དེ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ནི་གཅིག་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་གཉིས་ཀའི་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་དང་དེ་ལས་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། ། དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེ་དང་དེ་ལས་གཞན་གྱི་རྟོག་པ་འབྱུང་ལ།

Mindfulness is the contemplation of suchness even during moments when one is not in meditative equipoise, such as while performing activities for the benefit of others. Non-mindfulness is the meditative absorption (samādhi) free from all conceptual thought; these two do not exist in this [state]. Because these two are always held, and like a wish-fulfilling jewel, it performs the benefit of others even without conceptualization. Attachment is joy. Detachment is the supreme joy and the joy of separation. Being free from those that arise sequentially is because, having become of one taste with the self, the supreme is the unsurpassed body of coemergent joy, which is the sambhogakāya; it is endowed with that. The generation stage is the deity’s body, and the completion stage is suchness. Purity is the absence of obscurations. Indivisible is because it is free from the conceptualization of distinctions. The embodied consists of the three bodies: great bliss, the sambhogakāya, and the nirmāṇakāya. The formless is the natureless luminosity, the dharmakāya; thus, form and the embodied are inseparable. The two truths are the nature of the conventional and the ultimate. The manner is merely the negation of distinctions at the ultimate level. It is of one identity, or it is suchness. This is also the ultimate meaning of the term "union" (yuganaddha); for just as the ultimate is without intrinsic nature and the conventional is not one, so too it is not both. It cannot be described as other than those. If things were real entities, the conceptualization of "other than this or that" would arise.

དངོས་པོ་རང་བཞིན་མེད་པ་རྣམས་ལ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐུའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་གཉིས་རང་བཞིན་མེད་པར་འདིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། སོ་སོར་སྡུད་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་དྲུག་གིས་བསྒོམ་པར་གང་བཤད་པ་དེ་ཉིད་དུ་བསྡུས་ཏེ་ཐ་དད་དུ་མ་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་མདོར་བསྡུས་ཀྱི་རིམ་པས་སོ་སོར་སྡུད་དང་བསམ་གཏན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་སྲོག་རྩོལ་གྱི་ཡན་ལག་གོ། ། བདག་བྱིན་རླབས་དང་འོད་གསལ་གྱི་རིམ་པ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་དང་། ངག་ཏུ་འཛིན་པ་དེ་འཛིན་པའི་ཡན་ལག་བསྟན་ཏོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་པས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡན་ལག་གོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སོ་སོར་སྡུད་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་བསྒོམ་པ་སྟེ། དེ་དག་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངེས་པར་བརྟགས་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའོ། ། དེ་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ལ་མངོན་པར་ཕྱོགས་པས་དགའ་བ་དང་བདེ་བའོ། ། དེ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་གཅིག་པ་ལ་སེམས་གཏད་པ་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་ཡན་ལག་ལྔ་པའོ། ། གཞོམ་དུ་མེད་པ་ལ་བསྡུས་པའི་རླུང་ནི་སྲོག་རྩོལ་ལོ། ། སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐུ་འོད་གསལ་གྱི་བདག་ཉིད་ནི་འཛིན་པའོ། ། འོད་གསལ་གྱི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་སྐད་ཅིག་གིས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐུར་རྫོགས་པ་སྟེ། རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །

For things that lack intrinsic nature, there is no objective referent. Mahāmudrā is the body of the Vajra-holder. Mahāyoga is that which has become insight. Regarding the instruction "one should meditate," the Compendium of Practices states: "Here, meditation is the thorough knowledge that both the conventional and the ultimate lack intrinsic nature." The meditation explained through the six branches, such as withdrawal and so forth, is subsumed within that very [insight] and is not explained separately. In that regard, according to the sequence of the concise [stages], withdrawal and meditative concentration [are included]; according to the sequence of vajra-repetition, the branch of vital-wind exertion [is included]; by the stages of self-consecration and clear light, the branch of retention is shown; and by the stage of union, the branches of recollection and meditative absorption [are included]. This is because withdrawal is the meditation on the deities; having definitively analyzed them by way of the conventional and the ultimate, it consists of conceptualization and discernment. Then, by being oriented toward entering suchness, there is joy and bliss. Then, focusing the mind on the single emptiness is one-pointedness of mind; this is the fifth branch, meditative concentration. The winds gathered into the indestructible [drop] are vital-wind exertion. The illusory nature of the body of the Vajra-holder, which is the essence of clear light, is retention. Recollection is the instantaneous perfection of the body of the Vajra-holder following clear light. This is recollection.

རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་དེ་ཉིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བསྒོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། སྒྲོན་གསལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་བསྡུས་ཤིང་སྙིང་པོར་གྱུར་པའི་བཤད་པ་འདི་ཉིད་དོ། ། ཁྱད་པར་དུ་ཡན་ལག་དྲུག་ནི་བརྒྱུད་པའི་སྙེ་མ་ལས་གསལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བཤད་དོ། ། སྤྱོད་པ་ནི་སྤྲོས་བཅས་དང་། སྤྲོས་མེད་དང་། ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་གང་རུང་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྤྱོད་པ་བསྡུས་ལ། དོན་གྱི་དེ་ལྟར་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིའི་ཤེས་རབ་མ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདེ་བ་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་མྱོང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སྐབས་སུ་འཁོར་བར་རྟག་ཏུ་དགའ་བའི་ཚུལ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདིར་དང་པོར་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་སྒོམ་པ་དང་། དེའི་ཁྱད་པར་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་དང་། དེ་སད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱག་རྒྱ་བསྟན་པ་ཡང་བསྟན་ཏོ། ། ཐ་མ་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་དང་པོར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པར་བྱེད་ལ་སད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིའི་ཕྱག་རྒྱ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདི་ལ་འདོད་ཀུན་བདེ་བའི་དགའ་སྟོན་ཀུན། ། འབད་པ་མེད་བཞིན་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་དང་མཚུངས་པ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ཐ་དད་དུ་འཛིན་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ན་བདག་ཉིད་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རེ་རེ་ཀུན་རྫོབ་དང་།

Meditating on that very Vajradhara as having the nature of union is the meditative absorption (samādhi). This is the explanation that is concise and essential, following the Pradīpodyotana. In particular, the six branches are not explained here because they are clarified in the Vajrapāda-ṭīkā (The Sheaf of the Lineage). As for conduct, it is any of the elaborate, unelaborate, or extremely unelaborate conducts. Regarding this, it is taught that by means of conduct, one enters into union with an external consort (prajñā), experiences the bliss of supreme joy in each moment, and at the time of perfection, one comes to abide in a state of constant joy within saṃsāra. Here, first the meditation on union is taught, as well as its ultimate result, which is the very nature of the coemergent (sahaja), and the presentation of the consort (mudrā) for the purpose of awakening that [nature]. Finally, regarding the extremely unelaborate conduct, one initially employs the wisdom consort (jñānamudrā) and so forth, while the awakening is achieved through the external consort itself. For that very reason, it is said: "In this, all the festivals of the joy of all desires will be accomplished without effort." That which is similar to this is the following of union, which completely abandons the apprehension of duality. This is explained in the passage beginning with "How is that explained?" and so forth. In that way, each [aspect] such as the self and sound is conventional, and...

དོན་དམ་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཤེས་ནས་སྤྱོད་པ་ལ་འབད་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། ཀུན་ལས་ཐེ་ཚོམ་ངེས་སྤངས་ནས། ། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད། ། གང་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་འབད་མེད་འགྱུར། ། དེ་ཚེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འབྱུང་། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། སྒྲོན་གསལ་ལས་ཀྱང་། རྡོ་རྗེ་པདྨ་མཉམ་སྦྱོར་བས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཤེས། ། གོས་དང་མ་གོས་བློ་གྲོས་དེར། ། རྟག་ཏུ་བདེ་བས་སྤྱོད་པ་ཡིན། ། བཀག་པ་ཡང་ནི་བྱས་ནས་སུ། ། བྱ་དང་བྱ་མིན་རྣམ་སྤངས་ལ། ། པདྨ་ཆུ་ཡིས་མ་གོས་བཞིན། ། རང་བཞིན་ཤེས་པས་གོས་ནི་འགྱུར། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་འཕེལ། ། དམ་ཚིག་བཞི་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་། ། སངས་རྒྱས་ཕྲིན་ལས་བྱེད་པར་འགྱུར། ། དབང་ཕྱུག་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་དང་ལྡན། ། རང་ཉིད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་འགྱུར། ། མ་ལུས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀུན་དོན། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ཡིས་རྣམ་པར་སྤྱོད། ། དེ་ཡི་ཁམས་ནི་ནམ་མཁའ་སྟེ། ། གཙོ་བོ་གང་ལ་ཀུན་སྤྱོད་པ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། དེ་ཉིད་དུ་ནི་རྩི་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དགོངས་འགྲེལ་རྫོགས་སོ། ། ། ། གསང་འདུས་བཤད་པ་འཕགས་པའི་གསུང་། ། དེ་དང་མཐུན་པ་མཐའ་དྲུག་པ། ། གསུམ་གནད་གསལ་བའི་འགྲེལ་པ་འདི། ། མཚན་མོ་ཕྱོགས་བཅུའི་ཟླ་འོད་བཞིན། ། ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་རྒྱ་མཚོ་འཕེལ་འགྱུར་དེ་སྟེང་འཛམ་གླིང་འདིར། ། དཔག་བསམ་ཤིང་འཁྲུངས་འགྲོ་རྣམས་སྐྱེ་དང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་གཞི། །

Once the ultimate union itself is realized, even the absence of effort in conduct will cause all perfections to arise spontaneously. Thus, the Compendium of Conduct (Caryāmelāpaka) states: "Having completely abandoned doubt regarding all things, The yogi should act like a child. When the yogi becomes effortless, At that time, perfection arises." The Illuminating Lamp (Pradīpodyotana) also says: "Through the union of the vajra and lotus, One knows the distinctions of the three wisdoms. With an intellect that is neither stained nor unstained, One always conducts oneself with bliss. Having even performed what is prohibited, And having abandoned both what is to be done and what is not, Like a lotus unstained by water, One is unstained by knowing the nature. Through the illusion-like samādhi, The essence of all phenomena increases. Abiding in the four samayas, One performs the activities of a Buddha. Possessing the eight qualities of mastery, One becomes omniscient oneself. For the sake of the entire world without exception, One acts through the wisdom body (jñānakāya). Its element is space; Whatever the principal one engages in, Through the illusion-like samādhi, It is reckoned as suchness itself." Thus it is explained. The Commentary on the Intent of Union is complete. This commentary, which clarifies the three essential points of the Six Parameters (Ṣaṭkoṭi) in accordance with the Noble One’s (Ārya) explanation of the Guhyasamāja, is like the moonlight of the ten directions at night. May it cause the ocean of the nectar of wisdom to swell, and upon this world, may the wish-fulfilling tree grow as the basis for the birth and full maturation of all beings.

བདག་ཀྱང་ཡུན་རིང་གཉིས་མེད་གནས་ནི་འགྲོ་ལ་ཉེར་བསྟན་ཅིང་། ། དགའ་བཅས་ཚོགས་ལ་སྐུ་ཆེན་རོལ་པས་ཐུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་གྱུར། ། རིམ་ལྔའི་དགོངས་འགྲེལ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་འཇིགས་མེད་འབྱུང་གནས་སྦས་པས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། ཤར་ཕྱོགས་ཛ་ག་ཏ་ལའི་པཎྜི་ཏ་བི་བྷཱུ་ཏི་ཙནྡྲས་བསྒྱུར་བའོ། །

May I also, for a long time, demonstrate the state of non-duality to wandering beings, and through the play of the great body within the assembly of the joyful, become a Lord of Sages. The Moonlight: A Commentary on the Intent of the Five Stages, composed by the great Paṇḍita Abhayākaragupta, is hereby complete. It was translated by the Paṇḍita Vibhūticandra of Jagattalā in the East.