Annotations to [Nāgārjuna’s] “Five Stages” called “Delighting the Minds of Yogis”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་ཀྲ་མ་སྱཱརྠ་ཡོ་གི་མ་ནོ་ཧ་རཱ་ཊིཔྤ་ཎཱི་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། རིམ་པ་ལྔའི་དོན་མདོར་བཤད་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་ཅེས་བྱ་བ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ས་དང་པོ་ནི་བརྙེས་གྱུར་པའི། ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་བཏུད་ནས། ། རིམ་པར་རྣལ་འབྱོར་ཡིད་འཕྲོག་པ། ། དོན་མདོར་བཤད་པ་བདག་གིས་བྱ། ། འཕགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམ་བརྟག་པ། ། ཚད་མ་དེ་ནི་བྲི་བར་བྱ། ། བདག་གི་གཞུང་གི་ཚད་འདི་ནི། ། སྐྱེ་བོས་རྟག་ཏུ་སྙིང་ལ་ཟུང་། ། འདིར་ཡང་དཔལ་འདུས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འཁྲུགས་པས་གནས་པ་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་བླངས་ནས་དཔལ་ལྡན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་གཞན་དབང་གི་ཐུགས་ཀྱིས་བློ་ཞན་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་རྣམ་པར་གཟིགས་ནས། རིམ་པ་ལྔའི་གོ་རིམ་གྱི་མདོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྗེས་སུ་རྟོགས་པས་གསུངས་པ། མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པ་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཕྱག་བྱ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་བསྟན་པར་འདོད་པས། འཇིག་རྟེན་གསུམ་སྤྱོད་ལས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ། གསུང་རྣམས་ཀྱི་དང་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གསུམ་པ་སྟེ་རང་གི་དོན་ལ་ཥུཉའོ། ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་པའོ། ། འདིར་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་བརྟན་ཞིང་སྲ་བའི་རྣམ་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ།

In the language of India: Pañcakramārthayogimanoharāṭīppaṇī-nāma. In the language of Tibet: Rim pa lnga’i don mdor bshad pa rnal ’byor pa’i yid ’phrog ces bya ba. Homage to the glorious Vajrasattva! Having bowed to the noble Nāgārjuna, who attained the first bhūmi, I shall compose a concise explanation of the meaning of the stages, which captivates the minds of yogis. I shall write this authoritative analysis of the noble one’s scriptures; let the people always hold this measure of my treatise in their hearts. Here, having gathered all the verses found in the Śrī-guhyasamāja and other tantras that exist in a disordered state, the glorious noble Nāgārjuna, through a mind under the power of compassion, beheld the world of those with weak intellects. Having realized the thirty-two verses on the sequence of the five stages, he spoke them. Desiring to compose the Piṇḍīkṛta-krama, and wishing to state the nature of the result preceded by an homage, he spoke the words beginning with "Liberated from the conduct of the three worlds." The perfect synthesis of the speech and the worlds is the "third world" (trailokya); the suffix ṣyañ is applied to the word trailokya in the sense of itself. It refers to the three realms: the desire, form, and formless realms. Here, the conceptualization is the very attachment to the nature of things as stable and solid within the five aggregates and so forth of the mental continuums of sentient beings.

དེ་ཁོ་ན་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཐ་སྙད་དོ། ། དེས་གྲོལ་བ་ནི་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཅི་དམ་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་དག་པའི་ཕྱིར་དུས་གསུངས་པ། མཁའ་དང་མཉམ་གྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེའོ། ། འདི་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི། ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་གཞག་ཅིང་བཅད་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ལྟ་བའི་གཡང་སར་ལྷུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བསལ་བའི་ཆེད་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་གཞན་མ་ཡིན་ཞིང་། དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། ཤིན་ཏུ་ཕལ་ཆེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་བྲལ་བས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཚིག་གི་དོན་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་དངོས་ཀུན་རང་བཞིན་ནོ། ། དག་ཅིང་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་ཆེད་དུ་དག་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་འདི་རྣམས་སྤྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་རབ་ཏུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞི་ལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ་ཞི་བའི་ཉམས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་དབེན་ནི་སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་ཞི་འདི་ནི་རྟག་པ་ཁོ་ནར་བརྟན་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དགེ་ལེགས་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དེ་ཉིད་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་སེམས་དེས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་སྟེ་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟོགས་བྱ་མ་ཡིན་པའོ། །

This is the conventional expression for the practice of suchness. Liberation by means of that is the meaning of "separation." If one asks, "Is that the nature of supreme consciousness?" it is for the sake of clarifying this that the time is stated: "become equal to space." That which is equal to space is the wisdom itself. Although this is so, because all objects of observation have been set aside, severed, and are non-existent, it is said: in order to eliminate the fall into the abyss of views that cling to emptiness, emptiness is not other than things, nor is it the existence of things. Because it is free from being either too much or too little, the intrinsic nature of all the referents of words, such as form and so forth, is the nature of all things. It is "pure" because it is free from the obscurations of afflictions and the obscurations to knowledge, or because it is taught that these are emanated from the pure dharmakāya for the sake of caring for sentient beings. It is "peaceful" because its characteristic is the complete pacification of all suffering, or because it possesses the experience of peace. It is "distinct" because it is free from the conceptualizations of cyclic existence and nirvāṇa. This supreme peace is eternally stable by its very nature; for that very reason, it brings about the attainment of excellence. That very reality of non-arising is to be realized by the yogi’s own mind as the nirmāṇakāya. For that very reason, it is not an object of realization for the śrāvakas and others.

གོ་དཀའ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་བདེ་བ་གཅིག་པུའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། སྡུག་བསྔལ་བས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་དང་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱེད་མི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཤེས་ནས་བརྟག་པར་དཀའ་བའོ། ། རང་གི་དང་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་མཐའ་ཀླས་པ་རབ་ཏུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདག་གཞན་རབ་ཕན་ནོ། ། འདིས་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་མངོན་པར་བརྗོད་པས་ཁྱབ་པའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོའི་རྒྱུད་རྣམས་སུ་དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་དུ་ནུབ་པར་གྱུར་པ་དང་དྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ལུས་པ་མེད་པར་སྤངས་པ་དེ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་རང་གི་ངང་གིས་འཇུག་པས་རྒྱུ་གཞན་གྱི་སྐད་ཅིག་གིས་སེམས་བརྟན་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཀུན་དུ་སྤྲོ་བར་བྱེད་པས་མཚན་མ་མེད་པའོ། ། ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་བཏུད་པར་བྱེད་པའོ། ། སྐུ་ནི་ལུས་སོ། ། ཅི་རྣམས་ཀྱི་ཞེ་ན་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་མང་པོའི་ཚིག་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའོ། ། གང་ལ་ཕྱག་འཚལ་ན་འདུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུད་དུ་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདེ་བ་ལ་སྟེ། སྟོང་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། མཉམ་མེད་མཉམ་པ་ནི། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ནི་མཉམ་མེད་དེ་མཉམ་པ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་མཉམ་མེད་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་མཉམ་པ་ནི་མཚུངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་རྟོག་སྐུ་གཅིག་སྟེ་མི་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། གཅིག་ནི་གཉིས་པ་མེད་པའོ། །

"Difficult to understand" means supremely profound, because suchness is of the nature of singular bliss. It is "difficult to examine" because it cannot be conceptualized or demonstrated individually even through suffering. "Supremely beneficial to self and others" is because it perfectly fulfills the infinite welfare of oneself and others. This also implies the excellence of one's own purpose. It is "signless" because it appears individually in that way within the mental continuums of disciples everywhere, having abandoned all signs such as setting and warmth without exception. Alternatively, it is signless because it emanates the nirmāṇakāya, which stabilizes the mind in an instant through other causes by engaging spontaneously. "Homage" means to bow down. "Body" (kāya) means the physical form. To the question "Whose?", the plural term "of the Victors" (jina) is specified to indicate the bodies of the five Tathāgatas. To whom is homage paid? To Bliss, because it is described as the tantra in the manner of a collection and because it is the nature of the four empties. "Peerless equality" means that the emptiness of all is peerless, and equality is because it is that very nature. Alternatively, "peerless" refers to the Buddhas; "equality" means they are equal. For that very reason, it is the "single non-conceptual body," where "non-conceptual" means free from discursive thought, and "single" means without a second.

སྐུ་ནི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་དེའོ། ། ད་ནི་རྗོད་བྱེད་དང་བརྗོད་བྱ་དང་དགོས་པ་བརྗོད་པ། དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དུ་མ་རྣམས་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མདོར་བྱས་ཅན་ནོ། ། དེའི་རིམ་པ་ནི་གོ་རིམ་མོམོ། ། དེ་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་སྐྱེད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕན་པ་མངོན་པར་འདོད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དེ། དེ་སྐྱེད་པ་ནི་མངོན་པར་སྐྱེད་པའོ། ། འདིར་ཞེས་པ་ནི་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། རྒྱུད་གཞན་རྣམ་པར་གཅོད་པའི་དོན་དུ། དཔལ་ལྡན་འདུས་པའི་རྒྱུད་འདི་ཡིས། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདུས་པར་བྱེད་པ་ནི་འདུས་པ་སྟེ། ལྷ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའོ། ། ཡང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེའོ། ། འདུས་པ་ཕྱི་མར་གསུངས་པ་ཡང་། ། འདུས་པ་སྦྱོར་བར་རབ་གསུངས་ཏེ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་མངོན་བརྗོད་བྱེད། ། ཅེས་སོ། ། དཔལ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་པས་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། རྒྱུད་ཏེ་གཞུང་རྒྱུན་ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ། དཔལ་ལྡན་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱང་ངོ་། ། ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཐའ་དྲུག་གི་དོན་འདི་དང་འདི་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་ཏེ་དྲང་བ་དང་ངེས་པ་དང་། དགོངས་པ་དང་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་དང་། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་མིན་པ་དང་། དགོངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ལས་སོ། །

The kāya is the body adorned with the thirty-two major marks and so forth. Now, to state the expressive words, the expressed meaning, and the purpose, it is said: "The glorious," and so on. The entity in which many verses of the tantra have become a single aggregate is the "abridged" (piṇḍīkṛta); because it is extremely concise, it is "that which has been made into a summary." Its "sequence" is the order. "I shall explain" means I shall teach it. "Producing benefit for all sentient beings" refers to the desire for the welfare of the world, which is buddhahood itself; "producing" that is "manifestly generating" it. "Here" means in this very way. To exclude other tantras, it is said: "By this glorious Guhyasamāja tantra." "Assembling" (samāja) means the gathering together; it is the gathering of the thirty-two deities into one. Alternatively, it is emptiness and compassion. As stated in the Explanatory Tantra: "Assembly is taught as union; it expresses all the buddhas." "Glorious" (śrīmat) means that which possesses the mundane and supramundane excellences (sampatti) is "glorious." It is a "tantra" because it has the characteristic of a continuous textual tradition, and it is the "glorious Guhyasamāja tantra"—thus the words are to be construed. Because it is difficult to realize, it is through understanding these and those meanings of the six parameters: the interpretable and the definitive, the intentional and the literal, and the non-literal and the non-intentional.

མཐའ་དྲུག་གི་དོན་ཉིད་ལྷག་པར་མ་རྟོགས་པ་དེའི་དོན་དུ་བདག་གིས་དཔལ་ལྡན་འདུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲོན་མ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པར་གང་འདི་མཐའ་དྲུག་གི་དོན་གྱི་བཤད་པ་ཡོད་པ་འདི་ཉིད་ལ་འདིར་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། སྐལ་ངན་རྣམས་ལ་རྒྱལ་བ་ཡིས། ། སྤངས་ཏེ་བཤད་པ་དྲང་བའི་དོན། ། ཡང་དག་དོན་ནི་རབ་སྟོན་ཕྱིར། ། ངེས་པའི་དོན་ཡང་གསུངས་པ་ཡིན། ། མཆོག་འདོད་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི། ། ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་རབ་སྟོན་པ། ། འགལ་བའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། གསུངས་པ་གང་དེ་དགོངས་བཤད་དོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་སོགས་དང་རྟོག་པ་བསྡུ། ། སྤྱོད་པ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟ་བར། ། དོན་རྒྱས་པར་ནི་གསུངས་པ་ནི། ། དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བཞིན་སྒྲར་གསུངས། ། ཀོ་ཊཱ་ཀྵ་ཀ་ལ་སོགས་སྒྲ། ། འཇིག་རྟེན་བསྟན་བཅོས་ཕྱི་རོལ་བྱས། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་རྣམས་བརྡར་གྱུར་པ། ། དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བཞིན་མིན་སྒྲར། ། བསྒྲགས་དབང་རྟུལ་པོའི་སེམས་ཅན་གྱིས། ། རྟོགས་པའི་དོན་ཕྱིར་གསལ་བ་རུ། ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་གསུངས་པ་ནི། ། དགོངས་པ་མིན་པར་གསུངས་པ་ཡིན། ། མཐའ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ནང་དུ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་དོན་མདོར་བཤད་པར། དྲང་བ་དང་ངེས་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བས་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ་དམན་པའི་སྒོམ་པ་པོས་སོ། ། འདིས་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དགོས་པ་གསུངས་སོ། ། དགོས་པ་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་སྒོ་ནས་འབྲས་བུ་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ་ཞེས་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་རྣམ་རྟོག་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ཏེ།

For the sake of those who have not particularly realized the meaning of the six parameters, I shall here engage in this extensive commentary, the Illuminating Lamp of the Glorious Guhyasamāja Tantra, which contains the explanation of the meaning of the six parameters: "The Victorious One taught the provisional meaning, Setting it aside for those of inferior fortune; To perfectly reveal the ultimate meaning, He also spoke the definitive meaning. To sentient beings who desire the supreme, He perfectly reveals the suchness of phenomena; That which is spoken through the use of Contradictory words is the intentional explanation. Regarding the maṇḍalas and so forth, the collection of conceptualizations, And the various modes of conduct— That which is spoken with extensive detail Is the literal expression. Words such as koṭākṣaka and the like, Which are used in worldly treatises and external systems, But are symbols for the Tathāgatas, Are the non-literal expression. That which is spoken clearly so that Sentient beings of dull faculties may understand The intended meaning, Is the non-intentional explanation." Within this explanation of the six parameters, the meaning that captivates the minds of yogins is briefly explained. One should understand that there are two types of explanation: the provisional and the definitive, according to the capacity of the practitioner. By this, the purpose of the expression is stated. Keeping in mind that the result is understood through the removal of conceptualization, which is the purpose, [the text continues with] "conceptualization and habitual tendencies," and so forth.

རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སེམས་ཅན་གྱིས་སྒྲོ་བཏགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་བག་ཆགས་ཀྱང་ངོ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། རྣམ་རྟོག་བག་ཆགས་གཉིས་པ་སྟེ། ། དེ་རྣམས་ལ་ཅིར་གྱུར་ན། འགྲོ་བ་གསུམ་པོ་རྣམས་རྨོངས་ལ། ། བློ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་རྣལ་འབྱོར་པ་ལེགས་ཏེ་ཡང་དག་པར་མངོན་པར་བལྟས་ནས་ཏེ་མཐོང་ནས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱིས་སྦྱང་བར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའོ། ། དེ་གང་དུ་རྒྱུད་དུ་བྱེ་ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དེས་སེམས་ཀྱི་ཉེས་པ་རྣམས་སྦྱང་བར་བྱ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱའོ། ། ལུང་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། སྲིད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡོངས་ཤེས་པ། ། མྱ་ངན་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཞེས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྤྱོད་པ་གསུངས་པ། འདོད་པ་ལྔ་རྣམས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལྔ་ཡང་ཡིན་ལ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་ཞེས་པས་འདོད་པ་ལྔ་རྣམས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པར་བྱ་བ་མངོན་པར་འདོད་པར་བྱ་བ་སྟེ། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་ཏེ་མ་དོར་ཞིང་། དཀའ་ཐུབ་ཀྱིས་ཀྱང་མ་གདུངས་པར་ཏེ་དཀའ་ཐུབ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཐེག་པ་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱ་དཀའ་བ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མི་བཟད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། བྱ་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།

The superimpositions of sentient beings—their distorted attachments to various forms of desire and so forth—are both conceptualization and habitual tendencies; thus the words should be construed. These two, conceptualization and habitual tendencies, cause the three realms of existence to be deluded. However, the wise—the yogi—having correctly and clearly perceived them, sees them as they are. For that very reason, it is said: "One should purify them through the yoga-tantra." Here, "yoga" refers to the Great Vajradhara, the nature of the union of insight and method in meditative equipoise. In whatever tantra one is differentiated and specifically realized, one should purify the defects of the mind and bring one's own essence to complete purity. As it is stated in the scriptures: "The thorough knowledge of existence itself is called nirvāṇa." Regarding the conduct of yoga, it is said: "The five desires," and so forth. Being both five and desires, they are the "five desires"—the objects of the world that are craved and longed for, namely, the objects of form, sound, and so on. Without completely abandoning or discarding these, and without being tormented by austerities—meaning without the difficult practices, vows, and unbearable ascetic disciplines relied upon in other vehicles—one should proceed. The meaning of these difficult practices and so forth shall now be explained.

ལུས་དུབ་པའི་སྦྱོར་བས་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་པ་བཞེངས་པར་བྱེད་པ་ནི་བྱ་དཀའ་བ་རྣམས་སོ། ། ཤིང་དྲུང་པ་ལ་སོགས་པ་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ནི་སྡོམ་པ་རྣམས་སོ། ། རི་ལས་མཆོང་བ་དང་མེ་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མི་བཟད་པ་རྣམས་སོ། ། འདི་རྣམས་སྟེན་པར་བྱེད་བཞིན་པས་གདུང་བར་ཡང་མི་བྱ་སྟེ། གདུང་བཞིན་པ་ལ་གྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་བྱང་ཆུབ་མི་ཐོབ་པོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྡུག་བསྔལ་བས་མི་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་གསུངས་པ། འདོད་པ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་བདེ་བས་བྱང་ཆུབ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། གང་ལས་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ནི་དཔལ་འདུས་པའི་རྒྱུད་དོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ནི་དེའི་དོན་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་ལས་སོ། ། རྒྱུད་གཞན་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། དཀའ་ཐུབ་སྡོམ་པ་མི་བཟད་པས། ། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ནི་ལུས་སྐམ་བྱེད། ། སྡུག་བསྔལ་བ་ལས་སེམས་གཡེང་འགྱུར། ། གཡེངས་པས་དངོས་གྲུབ་གཞན་དུའོ། ། ཞེས་སོ། ། དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདིར་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་དེས་ན་སྔར་གསུངས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱད་པ་ཉིད་ཀྱི་སྡོམ་པས་བསྡོམས་ནས་སོ། ། གང་གིས་ཀྱང་དབྱེ་བར་ནུས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་ཕྱེད་པར་ནི་འགྱུར། འདི་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཏེ་རྟག་ཏུ་སྟེ་དུས་ཐམས་ཅད་དུའོ། ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཡི། ། སྒྲུབ་པ་དག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཡང་།

Building temples and the like through the exertion of physical fatigue constitutes "difficult practices." The ascetic virtues, such as dwelling at the foot of a tree, constitute "vows." Leaping from mountains, entering fire, and so forth constitute "terrible practices." While engaging in these, one should not cause torment; for if one is tormented, accomplishment will not occur and enlightenment will not be attained. Therefore, having understood this, the king of the yogi’s mind should not be made to suffer. If one asks, "How then?" it is said: enlightenment—that is, buddhahood—should be achieved through the very bliss of enjoying the five sensory qualities. This is according to the Yoga Tantras, where "Yoga Tantra" refers to the Śrī-guhyasamāja-tantra. Following that means through the superior realization of its meaning. As it is said in another tantra: "Through terrible austerities and vows, the body is withered by suffering. Through suffering, the mind becomes distracted; through distraction, accomplishment is elsewhere." Regarding the phrase "Therefore," and so forth: here, the practitioner, having bound themselves with the vow of enjoying the five sensory qualities such as form as previously described, becomes "indestructible" because they cannot be divided by anything. This is the yogi’s ascetic conduct, to be maintained "always," at all times. Regarding the phrase "In the accomplishments of the vajra body, speech, and mind," even if...

གཞན་དུ་བཀོད་པའི་རིམ་པ་ལྔའི་དོན་གང་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པར་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་དངོས་སུ་གསུངས་ཏེ། ཅི་ལྟར་འདིར་སྒྲུབ་ཅིང་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་འདྲི་ན་བདེན་ཏེ་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་གསུངས་པས་ངག་དང་སེམས་ཀྱང་སོ་སོར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། ཅི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ལུས་ཏེ། ལུས་ཉིད་སེམས་དང་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྟེ་ཚིག་ཉིད་སེམས་ཏེ། འདི་དང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པར་གསལ་ལོ། ། རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ལུས་ལྟ་བུ་དང་ལུས་སེམས་ལྟ་བུ་དང་སེམས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་དང་སྐྱེད་ཅིག་ཅེས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པའི་གནས། ། དགོན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དགོན་པ་ཆེན་པོའི་ས་ཕྱོགས་སུ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཆུ་དང་། ལ་སོགས་པས་ཡིད་འཕྲོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མེ་ཏོག་འབྲས་བུ་སོགས་པས་བརྒྱན། ། རི་བོ་དབེན་པ་དག་ཏུ་ནི། ། འདིར་ཡང་རྣམ་པ་དབེན་པ་རུ། ། དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ནི། ། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་དག་འདིར་ཀུན་ནས་བསྡུ་བར་བྱ་བས་ན་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ནི་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་བསྒྲུབ་སྟེ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན། ནམ་མཁའ་རྟག་པའི་སྦྱོར་རྣམས་ཀྱི། ། ཕུང་པོ་དགོན་པ་ཆེན་པོར་འདོད། ། གནས་མེད་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི། ། གནས་ཆེན་པོར་ནི་ས་ཕྱོགས་ཡིན། །

The meaning of the five stages arranged elsewhere is the stage of the Piṇḍīkṛta-krama (The Condensed Stage). Likewise, in the Piṇḍīkṛta-krama, the isolation of the body (kāya-viveka) is explicitly taught. If one asks, "How is this accomplished and perfected here?" it is true that by teaching the isolation of the body, speech and mind are also individually accomplished. Since there is nothing other than the essence of the mind, the body is an emanation of the mind; because the body itself is the support of the mind, it is expressed in words, and words themselves are the mind. It is clear that there is no entity separate from these. As it is said in the Tantra: "Generate the mind as the body, the body as the mind, and the mind as the expression in words." "The place for accomplishing the siddhi of Vajradhara, the great hermitage," and so forth, is taught. This refers to the region of a great hermitage, a supreme location, because it is captivating due to its water and so on. "Adorned with flowers, fruits, and the like, in secluded mountain retreats." Here too, in a state of complete seclusion, "the collection of all siddhis" means that all mundane and supramundane siddhis are to be gathered here; thus, it is the "collection of all siddhis." One should accomplish and achieve Buddhahood itself. Alternatively: "The aggregates of the constant application of space are asserted as the great hermitage. By way of abiding in the non-abiding, the region is the great abode."

ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་འདིར་དཔག་བསམ་ཤིང་། ། དངོས་གྲུབ་སྣ་ཚོགས་མེ་ཏོག་མཛེས། ། སྤྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་དག་མཛེས། ། ཡང་དག་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་རི། ། རང་བཞིན་མེད་དབེན་ཉམས་དགའ་བ། ། རྡོ་རྗེའི་མིང་ཅན་དེར་བསྒྲུབ་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། གསུང་རབ་འདིའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་དགོན་པ་ཆེན་པོར་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་བཤད་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བརྟགས་པས་ཕུང་པོ་སོགས་བསྐྱེད་པའོ། ། དེའི་སྦྱོར་བ་ལས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དགོན་པ་ཆེན་པོར་འདོད་དེ་རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའོ། ། དགོན་པ་ཆེན་པོར་ཞེས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཐ་མལ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་གནས་སོ། ། ཐ་མལ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། གནས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་གནས་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་བརྡ་སྤྲད་པར་བྱ་སྟེ་འོད་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཞན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་གནས་སོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ལྡང་བ་ནི། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མེ་ཏོག་མཛེས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་ཡང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་གནས་སུ་སྤྲུལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་རི་ཞེས་པའི་བར་གྱིས་གསུངས་སོ། ། རང་བཞིན་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་རྡོ་རྗེའི་མིང་ཅན་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་སྟོན་པ་གསུངས་སོ། །

"In this Sambhogakāya, the wish-fulfilling tree is beautiful with the flowers of various siddhis; the nirmāṇakāya fruit is perfectly beautiful. On the mountain of perfectly complete awakening, which is delightful in its isolation and lack of intrinsic nature, one should accomplish that which is named Vajra." Thus it is said. The meaning of this scripture is as follows: from the words "space" and so forth, up to the conclusion "desiring the great hermitage," the explanation of suchness is taught. In that regard, by analyzing the aggregates and so forth, the aggregates and so forth are generated. Through their application, the aggregates and so forth are asserted as the "great hermitage," which is like the well-known space. "In the great hermitage" refers to the place where one meditates upon such ordinary aggregates and so forth. This is because, by relying upon the ordinary aggregates and so forth, one accomplishes Vajrasattva and the rest. From the words "without a place" and so forth, up to the conclusion "the great place," the instruction is given that this is the place for accomplishing the other, which is of the nature of clear light. Arising in the nature of the Sambhogakāya is taught by the passage beginning with "Sambhogakāya" and ending with "beautiful flowers." Furthermore, the Sambhogakāya is the place for accomplishing the nirmāṇakāya, as taught by the passage beginning with "nirmāṇa" and ending with "the mountain of perfectly complete awakening." The passage beginning with "lack of intrinsic nature" and ending with "named Vajra" teaches the purity of all things.

འཇམ་པའི་སྟན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོག་མར་ཡིད་དང་མཐུན་པའི་གནས་སུ་ཁ་ཤར་དུ་མངོན་པར་ཕྱོགས་ནས་ནང་ཚངས་ཅན་གྱི་སྟན་འཇམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟེང་དུ། སེམས་དཔའི་སྐྱིལ་ཀྲུང་གིས་ཉེ་བར་འདུག་སྟེ་དཔལ་འདུས་པ་ང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ང་རྒྱལ་བྱའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་རང་གི་སྙིང་གར་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ། སླར་ཡང་རྡོ་རྗེའི་སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་ཡིག་བལྟས་ནས། དེའི་ས་བོན་གྱི་འོད་ཟེར་གྱིས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ལྕགས་ཀྱུའི་རྣམ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཀུག་ནས་མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་རྣམ་པར་བསྒོམས་ནས་ཐོག་མར་མཆོད་ཡོན་དབུལ་བར་བྱའོ། ། དེའི་འོག་ཉིད་དུ་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་ཡང་དག་པར་མཆོད་ནས། ཕྱག་འཚལ་བ་དང་སྡིག་པ་བཤགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་ནས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཚངས་པའི་གནས་གཞིའི་རང་བཞིན་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྒྲུབ་པ་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པས་ཐ་མལ་པའི་ང་རྒྱལ་བསལ་ལ་སྐད་ཅིག་གིས་བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་གཟུགས་ཁ་དོག་དཀར་པོ་ཕྱག་གཉིས་པ་ཞལ་གཅིག་པ། པདྨ་དང་ཟླ་བའི་གདན་ལ་བཞུགས་པ་འོད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་རྣམ་པར་མཛེས་པ། མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་འཆང་བ། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་བརྒྱན་པ། རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མས་འཁྱུད་པ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་སྐུར་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མ་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ། འདིའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་ངེས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཛྙཱ་རྟོགས་པ་ལའོ། །

Regarding the phrase "on a soft seat": first, in a place that is pleasing to the mind, facing east, one should sit upon a soft cushion with an inner lining or similar seat in the sattva-paryaṅka posture and cultivate the divine pride, thinking, "I am the glorious Guhyasamāja." Following that, one should visualize a vajra arising from the syllable HŪṂ upon a sun disk at one's heart, and again the syllable HŪṂ upon that vajra. Then, with light rays from that seed syllable in the form of hooks, one summons the wisdom wheel of the Blessed One to be described—the wheel of wisdom—and meditates upon it in the space in front, first offering the water for the feet. Immediately after that, having made perfect offerings of flowers and so forth arising from the seed syllable, and having properly performed the prostrations, the confession of misdeeds, and so forth, one should generate the mind of loving-kindness and the other sublime abodes for the sake of all sentient beings. Immediately thereafter, the practitioner should dispel ordinary pride through the liberation of emptiness and, in an instant, visualize oneself as the form of the Great Vajradhara: white in color, with two arms and one face, seated upon a lotus and moon disk, beautified by a mandala of light, possessing the thirty-two major marks and adorned with the eighty minor signs, embraced by Vajradhātvīśvarī, and appearing as an illusory body. This is by way of the vajra samādhi of the Lamp of Wisdom. To explain the meaning of this through a detailed analysis: the root jñā means "to realize."

ན་ནི་དགག་པ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། གང་ལ་རྟོགས་པ་མེད་པ་དེ་ཡེ་ཤེས་ཏེ་འོན་ཀྱང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དེ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། སྣང་བ་མ་ལུས་པ་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་ཀུན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་སྒྲོན་མའོ། ། མི་ཕྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའོ། ། རིམ་པ་འདིས་དེ་ནས་སྙིང་གར་སྐད་ཅིག་གིས་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་འཆང་བར་འགྱུར་བར་བསམས་ནས། རང་གི་རིག་མ་དང་ལྷན་ཅིག་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོས་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ལས་དེ་ཞུ་ནས་ཨ་བ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ལམ་གྱི་པདྨའི་དབུས་སུ་ཡང་དག་པར་སྤྲོ་བར་བྱའོ། ། དེ་ནས་བཛྲ་དྷྲྀཀ་ཅེས་པའི་སྔགས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཕྱུང་ནས་མི་བསྐྱོད་པའི་གཟུགས་ཁ་དོག་ནག་པོ་ཞལ་གསུམ་པ་ཕྱག་དྲུག་པར་བསམས་ནས་བདག་གི་མདུན་དུ་འདུག་པར་བལྟ་སྟེ། སླར་ཡང་དེ་རང་གི་ལུས་ལ་འོ་མ་དང་ཆུའི་ཚུལ་གྱིས་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་བདག་ཉིད་ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་ཁ་དོག་མཆེ་བ་ཅུང་ཟད་གཙིགས་པས་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་དང་མཚུངས་པའི་རྣམ་པ་རེག་བྱ་རྡོ་རྗེ་མས་འཁྱུད་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་སྐུ། ཉི་མའི་གདན་ལ་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་སེམས་དཔའ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཏེ་སྔགས་པའོ། ། བཤད་མ་ཐག་པ་འདི་དག་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་དགོངས་པ་བླངས་པའོ། ། གནས་བསྲུང་བ་ནི་བསམ་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་རིམ་པ་འདིས་སོ། ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།

The syllable na functions as a negation. That which is without conceptualization is wisdom (jñāna); however, that ultimate truth is not something to be expressed in words. Having overwhelmed all appearances without exception, that which illuminates all infinite world-systems is the lamp. Because it is indivisible, it is the vajra. Following this sequence, one should then imagine that at the heart, one instantaneously becomes the Holder of the Vajra of Hatred (Dveṣavajradhara). Through the passion of great desire together with one’s consort, one melts and should be perfectly projected into the center of the lotus via the path of the avadhūtī. Then, having been emitted externally by the mantra vajradhṛk, one should visualize the form of Akṣobhya—black in color, with three faces and six arms—and see him seated before oneself. Once again, he enters one’s own body in the manner of milk and water. One should then visualize oneself as the form of Dveṣavajra, the nature of the three sattvas, seated upon a sun-disc, with the color of an indranīla gem, slightly baring fangs in a terrifying manner, embraced by Sparśavajrā, and possessing an illusory body. Such is the practitioner abiding in the meditative stabilization (samādhi) of Dveṣavajra. These points just explained are derived from the intention of the Vajrasattvasādhana composed by the master Candrakīrti. "One should contemplate the protection of the site" refers to this sequence. In that regard, the sequence is as follows:

ཧཱུཾ་ཡིག་རིང་པོ་བརྗོད་ནས་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་གཤིན་རྗེའི་གཤེད་ལ་སོགས་པའི་ཁྲོ་བོ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཕྱུང་སྟེ། གཡོན་བརྐྱང་གི་སྟབས་ཀྱིས་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་གནས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས། ཕྱོགས་བཅུའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྩེ་མོར་ནི་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། ཁྲོ་བོ་ཞེ་སྡང་གནས་ལས་སྐྱེས། ། རྟག་ཏུ་གསོད་ལ་བརྩོན་པ་རྣམས། ། སྒྲུབ་པོ་མཆོག་གི་ཆོས་ཅན་གྱིས། ། གསོད་པའི་དོན་གྱིས་འགྲུབ་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བའི་གསུང་རབ་འདིའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། ཁྲོ་བོ་ནི་གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ཞེ་སྡང་གནས་ནི་ཧཱུཾ་ཡིག་གོ། ། དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དེ་ལས་རྫོགས་པའོ། ། གསོད་ལ་བརྩོན་པ་ནི་གདུལ་དཀའ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་ལས་སོ། ། བགེགས་རྣམས་གསོད་པའི་དོན་གྱིས་དྲག་པོའི་ལས་རྣམས་འགྲུབ་པར་བྱེད་དེ་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། མཆོག་གི་ཆོས་ཅན་ནི་ཤིན་ཏུ་མཆོག་ཏུ་གསོད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཞེས་པའོ། ། བགེགས་ཀུན་རྣམ་པར་གཞིག་དོན་དུ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། གནོད་མཛེས་འོག་ཏུ་གནས་པ་ལ་རྣམ་པར་བལྟས་པས་སྤྲུལ་པའི་གནོད་མཛེས་གཉིས་པ་བཀུག་ནས་རང་གི་མདུན་ན་གནས་ཏེ་ཅི་བགྱིའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཀའ་ནོད་པར་རྣམ་པར་བསམས་ནས། ཧཱུཾ་ཡིག་བཞི་པའི་སྔགས་ཀྱིས་ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཅན་འདི་ཡིས་ནི་ཞེས་པ་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་ཁྲོས་པས་བཀའ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། ཕྱི་ནས་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོས་བཀའ་ཐོབ་ནས་ཕྱོགས་བཅུར་སོང་སྟེ།

Having uttered the long syllable HŪṂ, the ten wrathful deities such as Yamāntaka, who arise from it, are perfectly emanated. Standing in the posture with the left leg extended upon sun maṇḍalas, and possessing the hand-symbols and so forth that will be explained, they should be visualized at the tips of the maṇḍalas in the ten directions. As it is said in the Tantra: "The wrathful ones, born from the locus of hatred, Are those who are constantly intent on slaying. By the practitioner who possesses the supreme dharma, They are accomplished for the purpose of slaying." The meaning of this scripture is as follows: "Wrathful ones" refers to Yamāntaka and the others. "Locus of hatred" is the syllable HŪṂ. "Born from that" means perfected from it. "Intent on slaying" refers to the activity of subduing those who are difficult to tame. For the purpose of slaying obstructors, they accomplish fierce activities and thus fulfill the desired aim. "Possessing the supreme dharma" means having a nature that is supremely intent on slaying. Regarding the passage beginning with "For the purpose of utterly destroying all obstructors": having looked down at Sambara (Sumbharāja) who resides below, a second emanated Sambara is summoned. Visualizing him standing before oneself and awaiting orders in the form of a servant, one should issue the command with the wrath of Dveṣavajra, using the four-syllable HŪṂ mantra: "By this one in the form of a wrathful deity." Subsequently, having received the command, King Sambara goes to the ten directions.

དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བགེགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་རྣམས་ལྕགས་ཀྱུས་སྙིང་གར་ཕུག་ནས་བཀུག་སྟེ་ཞགས་པས་མགུལ་པ་བཅིངས་ནས་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་ལ་ཡང་དག་པར་གཏད་ནས་སླར་ཡང་ངེས་པར་གནོད་མཛེས་མདུན་དུ་གནས་སོ། ། བཀུག་པའི་བགེགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་ནི་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ན་གནས་པ་སེར་པོ་མིག་སྟོང་པ་ལག་པ་གཉིས་པ་ཞལ་གཅིག་པ། གཡས་པ་དང་གཡོན་པའི་ལག་པ་དག་གིས་རྡོ་རྗེ་སྒེག་པས་འཛིན་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཅོད་པན་ཅན། ས་སྲུང་དཀར་པོ་ལ་ཞོན་པ་གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་ཀྱིས་སོ་སོར་གནོན་བཞིན་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་ནི་གཤིན་རྗེའི་ཕྱོགས་སུ་གཤིན་རྗེ་ནག་པོ་ཆེན་པོ་ཞལ་གཅིག་པ་ལག་པ་གཉིས་པ་གཡས་པ་དང་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་ལག་པ་དག་གིས་དབྱུག་པ་དང་སྡིགས་མཛུབ་འཆང་བ་སྐྲ་དམར་སེར་འབར་བ་གྱེན་དུ་བརྫེས་པ། གཡོན་བརྐྱང་གི་མ་ཧེའི་སྟན་ལའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་པདྨ་མཐར་བྱེད་ཀྱི་ནི་ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཆུ་ལྷ་དཀར་པོ་ཞལ་གཅིག་པ་ལག་པ་གཉིས་པ་གཡས་པ་དང་གཡོན་པའི་ལག་པ་དག་གིས་ཀླུའི་ཞགས་པ་འགྱིང་བས་འཛིན་པ། རུས་སྦལ་ལ་ཞོན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བགེགས་མཐར་བྱེད་ཀྱི་ནི་ལུས་ངན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ལུས་ངན་སེར་པོ་མི་ལ་ཞོན་པ་ཚོན་པོ་ཞལ་གཅིག་པ་ཕྱག་གཉིས་པ་གཡས་ཀྱི་ལག་པས་ནེའུ་ལེ་དང་གཡོན་གྱི་ས་བོན་གྱིས་གང་བ་ཅན་འཛིན་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཅོད་པན་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མི་གཡོ་བའི་མེའི་ཕྱོགས་སུ་མེ་ལྷ་ཚོན་པོ།

The principal obstructors, such as Indra and the others, are summoned by piercing their hearts with an iron hook, their necks bound with a lasso, and they are entrusted to the ten wrathful kings. They then remain once more before Samantabhadra (Gnod mdzes). The sequence of the colors, hand-symbols, and so forth of these summoned principal obstructors shall now be explained. The sequence is as follows: Indra resides in the eastern direction; he is yellow, has a thousand eyes, two arms, and one face. With his right and left hands, he holds a vajra in a graceful manner and wears a jewel crown. He is mounted upon the white elephant Airāvaṇa and should be visualized as being individually suppressed by Yamāntaka. Likewise, in the direction of Yama, is Prajñāntaka; he is the great black Yama, with one face and two arms. His right and left hands hold a staff and a threatening gesture (tarjanī). His orange-red hair blazes and is swept upward. He stands upon a buffalo seat in the posture with the left leg extended. Likewise, in the western direction, is Padmāntaka; he is the white Varuṇa, with one face and two arms. His right and left hands hold a nāga-lasso with a majestic pose. He is mounted upon a tortoise. Likewise, in the direction of Kubera, is Vighnāntaka; he is the yellow Kubera, mounted upon a man. He is stout, with one face and two hands. His right hand holds a mongoose, and his left holds a vessel filled with seeds. He wears a jewel crown. Likewise, in the direction of Agni, is Acala; he is the great fire deity.

དམར་པོ་འབར་བས་བརྒྱན་པ་དམར་པོ་ལག་པ་བཞི་པ་གཡས་པས་མི་འཇིགས་པ་དང་བགྲང་ཕྲེང་འཕྱང་བ། གཡོན་པས་དབྱུག་པ་དང་རིལ་བ་སྤྱི་བླུགས་འཆང་བ། ར་སྐྱེས་ཀྱི་སྟན་ལའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་རྒྱལ་པོའི་བདེན་བྲལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་སྲིན་པོ་ནག་པོ་ཞལ་གཅིག་པ་ཕྱག་གཉིས་པ་གཅེར་བུ་ཆ་ལུགས་ངན་པ། མཆེ་བ་གཙིགས་པའི་ཞལ་སྐྲ་གྲོལ་བ་གཡས་ན་གྲི་འཆང་བ། གཡོན་ན་ཐོད་པ་འཆང་བ། གཡོན་བརྐྱང་པས་རོའི་སྟན་ལའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དབྱུག་པ་སྔོན་པོའི་རླུང་གི་ཕྱོགས་སུ་རླུང་ལྷ་ལྗང་གུ་ཞལ་གཅིག་པ་ཕྱག་གཉིས་པ་རླུང་རས་འཆང་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཅོད་པན་ཅན་ཤ་བ་སེར་པོའི་སྟན་ལའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྟོབས་པོ་ཆེའི་དབང་ལྡན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་དབང་ཕྱུག་དཀར་པོ་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་པ་གཡས་ན་ཌ་མ་རུ་འཛིན་པ། གཡོན་ན་ཁ་ཊྭཱཾ་ག་འཛིན་པ། རལ་པ་རུས་པའི་ཕྲེང་བ་དང་རི་བོང་ཅན་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཁྱུ་མཆོག་ལ་ཞོན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་སྟེང་དུ་མེས་པོ་སེར་པོ་ཆེན་པོ། ། ཞལ་བཞི་པ་ཕྱག་གཉིས་པ་གཡས་པ་དང་གཡོན་པའི་ཕྱག་དག་གིས་བགྲང་ཕྲེང་དང་དབྱུ་གུ་གསུམ་པ་འཛིན་པ། བོང་ཐུང་བ་མཆོད་ཕྱིར་ཐོགས་པ་ཅན་རལ་པས་བརྒྱན་པ་ངང་པ་ལ་ཞོན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོའི་འོག་ཕྱོགས་སུ་སའི་ལྷ་མོ་སེར་མོ་ཞལ་གཅིག་པ་འདམ་སྐྱེས་ལ་གནས་པ། གཡས་ན་སོ་བའི་སྙེ་མ་ཐོགས་པ་གཡོན་ན་བུམ་པ་ཐོགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཅོད་པན་ཅན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་བདུད་རྩི་རྒྱ་ཆེན་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྒྲུབ་པ་པོ་ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ལ།

Adorned with blazing red, he is red in color and has four arms. His right hands hold the gesture of fearlessness and a rosary, while his left hands hold a staff and a water-pot. He stands upon a goat. Likewise, in the direction of Nairṛti, from the king Takkirāja, is the black Rākṣasa. He has one face and two arms, is naked, and has a hideous appearance. With bared fangs and disheveled hair, his right hand holds a sword and his left hand holds a skull-cup. He stands upon a corpse with his left leg extended. Likewise, in the direction of Vāyu, from Nīladaṇḍa, is the green Vāyu-deva. He has one face and two arms, holds a wind-cloth, wears a jeweled crown, and stands upon a yellow deer. Likewise, in the direction of Īśāna, from Mahābala, is the white Īśvara. He has one face and two arms; his right hand holds a ḍamaru and his left hand holds a khaṭvāṅga. Adorned with matted hair, bone ornaments, and the moon, he rides upon a bull. Likewise, above Uṣṇīṣacakravartin is the great grandfather Brahmā. He is yellow, has four faces and two arms, and holds a rosary and a triple staff in his right and left hands respectively. He is short in stature, wears a sacred thread, is adorned with matted hair, and rides upon a swan. Likewise, in the direction below Sumbharāja is the yellow Earth Goddess. She has one face, stands upon a lotus, holds an ear of grain in her right hand and a vase in her left, and wears a jeweled crown. Regarding the passage beginning with "The vast Vajrāmṛta," it refers to the practitioner who engages in certain conceptualizations.

དེ་ནས་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པ་བྱང་སྒོར་སྤྲུལ་པ་གཉིས་པ་བཞག་ནས་འོངས་ཏེ་ཕྱི་ནས་ཕུར་པ་བཅུའི་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཨུཏྤལ་སྔོན་པོའི་འདབ་མ་སྔོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐའ་ཐུག་པ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པའི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་གསལ་ལོ། ། འོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བགེགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་བོར་གདབ་ཅིང་འོག་ཇི་སྲིད་པར་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཐོ་བ་ཕྱག་བསྣམས་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོ་ལངས་ནས་གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཀྱི་བྱིན་པའི་ཐོ་བས་སམ་ཡང་ན་རང་གི་མཚན་མ་ངེས་པར་སྤྲུལ་པས་ཨོཾ་གྷ་གྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་བརྗོད་ཅིང་བརྡུང་བར་བསམ་པར་བྱའོ། ། བརྡུང་བར་བྱེད་པ་དང་དུས་མཚུངས་པ་རུ་རྡོ་རྗེའི་ཕུར་བུ་དང་རྡོ་རྗེའི་ཐོ་བ་དག་ལས་འཕྲོས་པའི་རྡོ་རྗེའི་མེས་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་རྣམས་ཀུན་ནས་འབྲོས་པར་འགྱུར་བར་རྣམ་པར་བསམས་ཏེ། གདུག་པ་རྣམས་ཚིག་བཞིན་པས་ཕན་ཚུན་དེ་དང་དེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས། ཕྱོགས་བཅུར་ཕུར་བུས་བཏབ་ནས་ནི། ། དེ་ནས་སྟེང་འོག་བྱིན་གྱིས་བརླབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཊཀྐི་ཧཱུཾ་ཛཿཞེས་པའི་ཡི་གེ་བཞི་ཡིས་ལྕགས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ར་བ་བཞི་པོ་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྲུ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེའི་སྟེང་དུ་བྷྲཱུཾ་ཡིག་གིས་རྡོ་རྗེའི་གུར་རོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་གོ་ཆའོ། ། ཧཱུཾ་ཡིག་གིས་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་སའི་ཆ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །

Then, having emanated a second Amṛtakuṇḍalī at the northern gate, one should come and meditate on the outer [protection] in the form of the ten kīlas. From the words "The petals of the blue utpala are blue" and so forth, up to "the form with three faces and six arms," all the specific characteristics of Amṛtakuṇḍalī are clearly explained in the root text itself. Regarding the words "below" and so forth, one should strike the crowns of the ten principal obstructors and visualize [the kīlas] extending as far as the depths below. Regarding the words "holding a vajra hammer in his hand" and so forth, King Sumbharāja arises and, with the hammer bestowed by Yamāntaka or by the certain emanation of his own own insignia, one should visualize striking while reciting the mantra "Oṃ gha gha" and so forth. Simultaneously with the striking, one should visualize that the vajra fire radiating from the vajra kīlas and the vajra hammer causes the retinues of Indra and the others to flee in all directions. As the malevolent ones are being incinerated, they cry out to one another, "This is it! That is it!" Having thus struck with kīlas in the ten directions, the text says: "Then, consecrate the zenith and nadir." With the four syllables "Ṭakki hūṃ jaḥ," one should visualize the four enclosures of iron, water, fire, and wind outside, in their proper sequence and with their square and other shapes. Above that, with the syllable Bhrūṃ, is the vajra canopy. There is the armor of the three syllables. With the syllable Hūṃ, one should meditate on the ground portion, which is the nature of the crossed vajra.

དེའི་རྗེས་སུ་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་དོན་དམ་པའི་བསྲུང་བ་ཞེས་པ་འདི་གསལ་དུ་འཇུག་པ་ནི། དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་གྱིས་སོ། ། བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་མེད་པས་སྒོམ་པ་མེད་པ་སྟེ། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒོམ་པ་བསྒོམ་པ་ཉིད་མ་ཡིན། ། ཞེས་པ་ནི་གང་ཡོད་པ་དེ་ཡང་སྒོམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྒོམ་པ་དང་བྲལ་དུ་ཟིན་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟར་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་སྒོམ་པ་པོ་དང་། སྒོམ་པ་དམིགས་སུ་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་སྒོམ་པ་མེད་པ་སྟེ། གཟོད་མ་ནས་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བསྒོམ་པ་དེ་ཡང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པ་འདིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱིས་དངོས་པོ་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། བདེན་པ་གཉིས་གཉིས་སུ་མེད་པར་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ན་སྒོམ་པ་པོ་དང་སྒོམ་པ་དང་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་འདི་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་སུ་མེད་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིས་སྲུང་བའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། །

Following that, the clarification of the ultimate protection, which is emptiness alone in the ultimate sense, is provided by the meaning of the verse beginning with "the non-existence of things." Since there is no meditator for the non-existence of stable and moving entities, there is "no meditation," because there is nothing to be meditated upon. "Meditation is not meditation itself" means that even that which exists is not meditation, because it exists even while being devoid of meditation. Thus, whatever possesses both existence and non-existence will not become a real entity. Therefore, the object of meditation, the meditator, and the act of meditation are non-apprehensible. Alternatively, there is no meditation on the ultimate truth because it is primordially pure. Furthermore, that which is meditated upon as having the nature of conventional truth is also not to be meditated upon because it is [conventionally] true. In this manner, an entity characterized by the two truths cannot be an object of meditation, because liberation occurs through the mere vision of the non-duality of the two truths. Consequently, for those who have a superior realization of the stage of union, the conceptual clinging to these—the meditator, the meditation, and the object to be meditated upon—is non-apprehensible and does not exist. By this, all entities such as the protection wheel and so forth are taught to be emptiness.

དེ་ནས་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་ནུས་པ་ལས་ལྡང་བར་བྱེད་པའི་དོན་དུ་སོ་སོར་དང་པོར་སྲིད་པ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་རྟེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། རྣམ་གཞག་རིམ་པར་གསུངས་པ་ཡང་། ། གནས་ནི་བསྐྱེད་པ་སྔོན་འགྲོ་བས། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་བསྐྱེད་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ས་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ། ། ཅེས་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་ས་གཞི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་ཞིང་བསྐྱེད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ནམ་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་དབུས་གནས་པར། ། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྒོམ་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། ས་བོན་ཧཱུཾ་གཉིས་ཡཾ་ལས་བྱུང་ནི། ཧཱུཾ་གཉིས་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆུད་པའི་ཡཾ་ཡིག་གོ། ། དེ་ལ་ཡཾ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་གཉིས་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞོགས་དག་ཏུ་ཧཱུཾ་ཡིག་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་མཚན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་ལ་ཡང་མཁས་པས་རིག་པར་བྱའོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་པོ་ཡང་དག་བསྡུས། ། རྡོ་རྗེ་ས་ཆའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ། ། ཞེས་པ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་པོ་ཡང་དག་པར་བསྡུས་ནས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་སའི་ཆར་བསམ་ཞིང་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་རླུང་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་ལ་གནས་པའི་རྡོ་རྗེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་བྲིའོ། །

Then, in order to arise through the power of previous aspirations, one should first generate the supporting maṇḍala by means of the generation stage of existence. As it is said in the Kramaprabheda: "Having first generated the abode, one should meditate on the generation of the three vajras." Regarding the phrase "bless the ground of wisdom," the meaning is that the ground of the mind should be blessed and generated as the ground of wisdom. As for the passage beginning, "In the center of the expanse of space, one should meditate on the maṇḍala of wind," the seed syllable hūṃ and yaṃ arise from two hūṃs; that is, the syllable yaṃ is contained between two hūṃs. From the complete transformation of that yaṃ syllable, the maṇḍala of wind arises. The phrase "perfectly endowed with two vajras" means it is marked by two vajras produced from two hūṃ syllables on its sides. In the same way, the wise should understand the other three maṇḍalas as well. Regarding the phrase, "The four maṇḍalas are perfectly gathered into the vajra ground maṇḍala," this means that after the four maṇḍalas have been perfectly gathered, one should visualize and meditate on the ground portion as having the nature of a vajra. Alternatively, from the complete transformation of the vajra residing upon the four maṇḍalas of wind and so forth, the crossed vajra (viśvavajra) appears upon the earth maṇḍala. Some say that the expanse of space should be drawn as the source of phenomena (dharmodaya).

དེའི་དབུས་སུ་སྣ་ཚོགས་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ཟེ་འབྲུའི་སྟེང་དུ་ཡཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རླུང་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡང་དག་པར་བསྡུས་ཏེ། སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་གྱི་སའི་ཆར་སྒོམ་པ་པོས་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེར་ནི་ཞེས་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེའི་སྣམ་བུའི་དབུས་སུ་བྷྲཱུཾ་ཡིག་ཁ་དོག་དཀར་པོ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་རང་བཞིན། དེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་གྲུ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ། གསལ་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་སྣ་ཚོགས་པདྨའི་སྟེང་དུ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་གདན་དང་ལྡན་པའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་བརྟུལ་ཞུགས་ཅན་གྱིས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ། གསལ་བ་ལ་སོགས་དཀྱིལ་འཁོར་ལྡན། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གྲོང་། ། ཞེས་སོ། ། འདིའི་དབུས་སུ་ས་བོན་དང་བྲལ་བས་སྐད་ཅིག་གི་བདག་ཉིད་ཞལ་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་གཟུགས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་པས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་ཡང་བསམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་མོས་པ་སྟེ་རྒྱུའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། སླར་ཡང་ཁ་སྦྱར་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་གནས་པའི་ལྷ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམས་ཁ་སྦྱར་སྦྱོར་བ་ཡིས་ཏེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས་རང་གི་ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་རབ་ཏུ་གཞུག་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སླར་ཡང་དེ་རྣམས་ལུས་སུ་གཏོགས་པ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཏེ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམས་སུ་ཡང་དག་པར་བསམས་ཏེ། རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །

In the center of that, upon the anthers of a multicolored lotus, the meditator should visualize the maṇḍalas of wind and the other elements, generated from the syllable yaṃ and so forth, perfectly condensed into the ground of the nature of a multicolored vajra. Regarding the phrase "therein," in the center of the multicolored vajra frieze is a white syllable bhrūṃ, the nature of Vairocana. Through its total transformation, the practitioner should meditate on a multi-storied palace possessing qualities such as being square and so forth, luminous and illusory-like, situated upon a multicolored lotus with seats such as the moon and sun. As it is said in the Tantra: "Possessing the maṇḍala of luminosity and so forth, the city of all the Tathāgatas." In the center of this, free from seed-syllables, one should also contemplate the form of the Great Vajradhara with three faces and so forth, in an instant, surrounded by the maṇḍala deities such as Vairocana; this is the visualization of the causal maṇḍala. Furthermore, regarding the phrase "by means of the union of the joined," this means that the natures of the thirty-two deities residing in the causal maṇḍala are to be introduced into the maṇḍala of one's own body through the union of non-duality. Furthermore, one should correctly contemplate and visualize those as the Buddhas belonging to the body, which are the natures of the aggregates, elements, and sense bases.

རིམ་པ་ཇི་བཞིན་ཏེ་གནས་ཇི་ལྟ་བར་དོན་དམ་པའི་འཁོར་ལོ་ཡིས་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཞུ་བའི་གོ་རིམ་གྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སྟེ། འོད་གསལ་དུ་རབ་ཏུ་གཞུག་པར་བྱ་སྟེ། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་གཟུགས་ཕུང་དུ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སོ། ། བསད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་རང་བཞིན་མེད་པ་ཅན་དུ་བྱ་བའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འདི་དག་གོ། ། དེ་ཅི་ཞེ་ན་དེའི་ཚོགས་ཏེ་སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའི་ལྷའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་མངོན་པར་དགོངས་སོ། ། འདིས་རབ་མཆོག་སྟེ་མཆོག་ཏུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། བློ་དང་ལྡན་པས་སོ་སོར་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། གཟུགས་ཕུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། རྟོག་པ་མེ་ལོང་ནི་མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ས་ཁམས་ནི་སྲ་བ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྤྱན་མའོ། ། མིག་གི་དབང་པོ་ནི་སའི་སྙིང་པོའོ། ། གཟུགས་ཀྱང་ནི་གཟུགས་རྡོ་རྗེའོ། ། ཁྲོ་བོ་ཡང་དག་ལྡན་ནི་ཁྲོ་བོའི་རིགས་དང་བཅས་པ་སྟེ་གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་དང་མི་གཡོ་བ་དང་བཅས་པའོ། ། བྱམས་པ་ཡང་ལྔ་པར་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཐར་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པས་བརྟག་པར་བྱའོ། ། ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནོ། ། མཉམ་ཉིད་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པའོ། ། ཆུ་ཁམས་ནི་གཤེར་བའི་རང་བཞིན་མཱ་མ་ཀཱིའོ། །

In due order, according to their respective locations, by means of the ultimate wheel—that is, the wheel of the maṇḍala—one should cause [the deities] to be thoroughly absorbed into suchness, the clear light, through the sequence of the melting of the maṇḍala circle, by means of the verse beginning with "the aggregate of form" and so forth. By the words "having slain" and so forth, they are to be rendered without intrinsic nature through the nature of emptiness. "Of the Tathāgatas" refers to these Tathāgatas. If one asks what that is, it is their assembly, intended as the circle of deities belonging to the maṇḍala of the body. By this, the wise will individually attain the siddhi characterized by the supreme and most excellent Mahāmudrā. Regarding the phrase "the aggregate of form" and so forth: the aggregate of form is Vairocana. The mirror-like conceptualization is the nature of mirror-like wisdom. The earth element, whose nature is solidity, is Locanā. The eye faculty is Kṣitigarbha. Form is also Rūpavajrā. "Endowed with the wrathful ones" means together with the wrathful family, including Yamāntaka and Acala. Maitreya also becomes the fifth, the aggregate of consciousness. Thus, at the end of each verse, the yogi should perform the visualization in every respect. Regarding the phrase "feeling" and so forth: the aggregate of feeling is Ratnasambhava. Equality is the full attainment of the wisdom of equality. The water element, whose nature is moisture, is Māmakī.

རྣ་བའི་དབང་པོ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའོ། ། སྒྲ་ཡང་སྟེ་སྒྲ་རྡོ་རྗེ་མའོ། ། ཁྲོ་བོ་གཉིས་དང་ཡང་དག་ལྡན་ནི་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་དང་བཅས་པའོ། ། འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འོད་དཔག་མེད་དོ། ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་ངོ་། ། བྱིན་ཟ་ནི་མེའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དཀར་མོའོ། ། སྣའི་དབང་པོ་ནི་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའོ། ། དྲི་ཡང་སྟེ་དྲི་རྡོ་རྗེ་མའོ། ། ཁྲོ་བོ་གཉིས་དང་ཡང་དག་ལྡན་ནི་པདྨ་མཐར་བྱེད་དང་དབྱུག་པ་སྔོན་པོ་དང་བཅས་པའོ། ། གཞན་གྱི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་གཞན་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་ནི་བྱ་བ་རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པ་ཡང་ངོ་། ། རླུང་ནི་རླུང་གི་རང་བཞིན་སྒྲོལ་མའོ། ། ལྕེའི་དབང་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གོ། ། རོ་ཡང་རོ་རྡོ་རྗེ་མའོ། ། ཁྲོ་བོ་གཉིས་དང་ཡང་དག་ལྡན་ནི་བགེགས་མཐར་བྱེད་དང་སྟོབས་པོ་ཆེ་དང་བཅས་པའོ། ། སྟེང་འོག་ཁྲོ་བོར་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཙུག་ཏོར་ཅན་དང་གནོད་མཛེས་རྒྱལ་པོ་དག་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། རང་བཞིན་ནི་རེག་བྱ་རྡོ་རྗེ་མའོ། ། སྣང་བའི་སྒྲས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སེལ་བ་དང་ཀུན་དུ་བཟང་པོ་དང་འཇམ་དཔལ་རྣམས་གཟུང་བར་བྱའོ། །

The ear faculty is Vajrapāṇi; sound is also Śabdavajrā. Being perfectly endowed with two wrathful deities means together with Prajñāntakṛt. Regarding the term "perception" and so forth, the aggregate of perception is Amitābha. Discernment is also the nature of the discerning wisdom (pratyavekṣaṇā-jñāna). The "consumer of offerings" (Vahni) is Gaurī, the nature of the fire element. The nose faculty is Ākāśagarbha; odor is also Gandhavajrā. Being perfectly endowed with two wrathful deities means together with Padmāntakṛt and Nīladaṇḍa. The bodhisattvas who abide on other levels also enter into other [realms] because they are the objects and the subjects. Regarding the term "formative factors" and so forth, the aggregate of formative factors is Amoghasiddhi. Accomplishing activities is also the full attainment of the all-accomplishing wisdom (kṛtyānuṣṭhāna-jñāna). Wind is Tārā, the nature of the wind element. The tongue faculty is Lokeśvara; taste is also Rasavajrā. Being perfectly endowed with two wrathful deities means together with Vighnāntakṛt and Mahābala. "Perfectly endowed with the wrathful deities of the zenith and nadir" and so forth means together with Uṣṇīṣacakravartin and Sumbharāja. The nature is Sparśavajrā. By the word "appearance," Sarvanīvaraṇaviṣkambhin, Samantabhadra, and Mañjuśrī are to be understood.

སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་དང་བཅས་པ་རྣམ་ཤེས་ཕུང་པོར་ཞུགས་པ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་བསྐྱོད་པའི་སྐུའི་ནང་དུ་ཆུད་པའོ། ། རྣམ་ཤེས་ཡང་ནི་འོད་གསལ་ལའོ། ། ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ནི། མགོ་བོའམ་ནི་རྐང་པའམ། ། ཇི་སྲིད་སྙིང་གར་ཕྱིན་པའི་བར། ། ཞེས་པའི་རིམ་པ་འདིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་པའོ། ། འདིའི་རྣམ་གྲངས་སྟོན་པར་བྱེད་པས་མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དམན་པ་ནི་མི་བརྟན་ནོ་ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་དེའི་ང་རྒྱལ་བརྟན་པར། ཨོཾ་ཤཱུ་ནྱ་ཏཱ་ཛྙཱ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དོན་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། འོད་གསལ་བར་ནི་རབ་ཞུགས་པའི་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་འོད་གསལ་བ་ལ་དམིགས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་མཐའ་དག་རབ་ཏུ་བཀྲུས་ཏེ་དེའི་འོག་ཏུ། ལྡང་བར་ཡང་དག་རབ་བལྟ་བྱ། ། སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་རབ་སྦྱོར་གྱིས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་སྔགས་ཀྱིས་བསྐྱེད་ཅིང་རྫོགས་པའི་སྐུ་དེའི་རབ་སྦྱོར་ནི་རྡོ་རྗེ་བཞི་སྟེ་འདིའི་དོན་ནི། དང་པོ་སྟོང་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ། གཉིས་པ་ལ་ནི་ས་བོན་བསྡུ། ། གསུམ་པ་གཟུགས་ནི་རྫོགས་པ་སྟེ། ། བཞི་པ་ཡི་གེ་དགོད་པའོ། ། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་པ་འདིས་ལྷ་ལ་དམིགས་པ་སོ་སོར་རྟོགས་པ་སྦྲེལ་བར་བྱའོ། ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་སེམས་ཉིད་འོད་གསལ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཧཱུཾ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཐབས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། །

The nature of the three wisdoms, such as appearance and so forth, enters the aggregate of consciousness, which is to say, it is contained within the body of the Blessed One Akṣobhya. "Consciousness, moreover, enters the clear light" means that the body of the Blessed One, through the sequence "whether from the head or the feet, until it reaches the heart," becomes the culmination of emptiness. To demonstrate its synonyms, the passage beginning with "nirvāṇa" and so forth is easy to understand. Based on the reasoning that "the inferior is unstable," one should stabilize the pride of that [deity] by means of the mantra "Oṃ śūnyatā-jñāna" and so forth. The words beginning with "the ultimate maṇḍala" and so forth demonstrate its own essential nature. Regarding "having thoroughly entered the clear light," the yogi, by focusing on the clear light, thoroughly washes away all stains of the afflictions. Following that: "One should correctly observe the arising, through the application of the mantra-body," and so forth. The application of that body, which is generated and perfected by the three-syllable mantra, consists of the four vajras. Its meaning is: "First is the awakening of emptiness; second is the gathering of the seed-syllable; third is the perfection of the form; fourth is the placement of the syllables." Through this sequence to be explained, one should connect the discernment that focuses on the deity. The space element is the clear light of the nature of mind; therefore, it is the sun maṇḍala, the essence of method, which is the complete transformation of the syllable HŪṂ.

སླར་ཡང་སྔགས་པས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པས་དེའི་སྟེང་དུ་ཨོཾ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཟླ་བའི་གཟུགས་སོ། ། དེར་ཏེ་ཟླ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཨཱཿཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་ཁ་དོག་དམར་པོའོ། ། པདྨའི་ཟེའུ་འབྲུའི་སྟེང་དུ་སྟེང་ནས་སྟེང་དུ་འབྱུང་བའི་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་རྣམ་པར་བསམས་ནས། འདིའི་བར་མ་ཆོད་པར་ཉི་མ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སེམས་ཙམ་མཆོག་ཏུ་གསལ་བ་ཤེས་རབ་སྣང་བའི་རང་བཞིན་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ་དམན་པའི་སྒོམ་པ་པོའོ། ། དེ་ཉིད་དུ་བརྟན་པ་དང་གཡོ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནང་དུ་ཆུད་ནས་རང་གི་སེམས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ། ཨོཾ་དྷརྨ་དྷཱ་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གསུངས་པ། ཡེ་ཤེས་ཙམ་ལ་སྙོམས་འཇུག་པ། ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་པ་མངོན་བརྗོད་བྱ། ། ཞེས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། ། ། སླར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་ཟླ་དབུས་སུ་སྟེ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཡི་གེ་གསུམ་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་ཡང་དག་པར་སྐྱེས་པའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་རྡོ་རྗེ་དཀར་པོ་རྩེ་མོ་ལྔ་པའོ། ། རྡོ་རྗེའི་སྟེང་དུ་སླར་ཡང་ཡི་གེ་གསུམ་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀུན་དུ་སྣང་བ་སྣང་བ་མཆེད་པའི་རང་གི་ངོ་བོའོ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་སུ་མཉམ་སྦྱོར་ལས། ། ལྷ་ཡི་གཟུགས་སུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །

Furthermore, the mantrin—that is, the yogi—should visualize, upon that, a moon-form completely transformed from the syllable OṂ. In the center of that moon-form, he should visualize an eight-petaled red lotus completely transformed from the syllable ĀḤ. Upon the anthers of the lotus, he should visualize the three syllables OṂ ĀḤ HŪṂ arising one above the other. Without interruption, he should meditate on the complete moon-maṇḍala, transformed from the sun and so forth, which is the nature of the supreme clarity of mind-only and the radiance of insight; this is for the inferior meditator. Having internalized all stable and moving entities into that very state, he should stabilize the jewel of his own mind with the mantra beginning with OṂ DHARMADHĀTU and so forth. As it is likewise said: "The meditative absorption in mere wisdom is designated as 'yoga'"; thus is yoga. Regarding the phrase "furthermore" and so forth: the yogi should visualize the three syllables upon the moon, that is, upon the moon-maṇḍala. From the complete transformation of the three syllables, there arises a white five-pronged vajra that demonstrates the five aspects of manifest enlightenment. Upon the vajra, there are again the three syllables, which are the essence of the increase of light, the radiance of the wisdom of method. "From the union of insight and method, The form of the deity will arise."

ཞེས་དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པའི་རིགས་པས་ཡེ་ཤེས་གཉིས་པོ་འདི་དག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་ཀུན་ད་ཟླ་བ་དཀར་དང་མཚུངས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་སྟེ་ཕྱག་གཉིས་པ་ཞལ་གཅིག་པ་དང་པོའི་མགོན་པོར་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པར་ཀླུའི་བློའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡང་། ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཕྱོགས་གནས་ཏེ། ། སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ལྷ་བཟང་པོ། ། ཞལ་གཅིག་ཕྱག་ནི་གཉིས་པར་ནི། ། ལྷ་འདི་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྒོམ་པར་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་དེ་རྣམས་ཡི་གེ་གསུམ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལས་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་གཟུགས་སུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་རྗེས་སུ་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། མི་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་གང་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། དགོད་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ་དགོད་པ་བྱ་བཞིན་པ་ནི་དང་པོའི་མགོན་པོ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་འཛིན་པའི་དོན་དུ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རྗེས་སུ་ཞུགས་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་གཟུགས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔགས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་བོ། ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཙམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེ་དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གསུམ་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་སོ། ། སླར་ཡང་གསུངས་པ་ཡང་། ཇི་ལྟར་ཕྱོགས་བཅུར་བཞུགས་པའི་རྒྱལ་དབང་པོ། ། དེ་ཡི་སྐུ་ལ་ཤ་རུས་ཁྲག་མེད་ཀྱང་། །

Thus, by the reasoning of the unsurpassed intention, these two wisdoms are completely transformed. They are like a white kunda flower or the moon, and the appearance of the saṃbhogakāya is attained. One should visualize oneself as the Primordial Lord, with one face and two arms. Regarding the establishment of suchness, the venerable Nāgabuddhi stated: "Abiding in whichever direction is desired, In a single instant, one should meditate Upon this excellent deity, With one face and two arms." Likewise, if one wishes to meditate on Vairocana and the others as the principal deities, then at that time, from the complete transformation of the three syllables, one should meditate on the wheel and so forth, and from those, on the form of the Great Vajradhara. This is the subsequent yoga. As for the explanation of the two verses beginning with "Akṣobhya," they should be consulted immediately following the placement [of the syllables]. While the placement is being performed, for the sake of assuming the nirmāṇakāya of the Primordial Lord, the aggregates, elements, and sense bases should be entered. Accordingly, it is stated in the Tantra: "The form of the Great Being is blessed by the mantras of all the tathāgatas. Immediately upon being blessed, that very Bodhicittavajra is seen by all the tathāgatas as if it were the third [body]." Furthermore, it is said: "Just as the Lords of Victors residing in the ten directions, Although their bodies lack flesh, bone, or blood..."

སེམས་ཅན་ཕན་ཆེད་ཁམས་ནི་རབ་འཇུག་བྱེད། ། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཡི་མཛད་པ་མཛད་པར་བྱེད། ། ཅེས་སོ། ། དེ་ནས་དགོད་པ་ཡང་དག་བྱ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་སོགས། གནོད་མཛེས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་ཅེས་པ་སྟེ་ས་བོན་དགོད་པ་ནི་གནས་ཇི་ལྟ་བར་སྟོང་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ས་བོན་གྱི་གནས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གསལ་ལོ། ། འོན་ཀྱང་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ནི། གཏི་མུག་དགའ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོད་པ་ལ། ལཾ་མཱཾ་པཾ་ཏཱཾ་ངོ་། ། ཡུལ་གྱི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཛཿཧཱུཾ་བཾ་ཧོཿ། ཞེས་པ་ས་བོན་གྱི་ཡི་གེ་ཁ་ཅིག་ཡང་བྲི་བར་བྱེད་དེ། བཤད་པ་འདི་ནི་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། གང་ལས་ན་རང་གི་མིང་གི་ཡི་གེ་ཉིད་ས་བོན་དུ་རྩ་བའི་རྒྱུད་དུ་མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ན་མོ་ཧ་རཱ་ཏི་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་རྒྱུད་དུ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་དགོད་དོ་ཞེས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་རྡོ་རྗེ་མ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་སོ། ། འདི་རྣམས་འདིར་ཉེ་བར་བླངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ལྟར་དགོད་ཅེས་འདྲི་ན་བདེན་ཏེ་སྒྲུབ་པ་ཆེན་པོར་ས་སྙིང་ལ་སོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཕྱི་མར་རོ། ། ད་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་རྗེས་སུ་ཞུགས་པས་སྔར་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷན་ཅིག་སྦྲེལ་ལོ། ། དེ་ནས་དགོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ཇི་བཞིན་རིམ། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་གཞུང་མཐར་གྱིས་ཐམས་ཅད་བདག་གིས་རྣམ་པར་བཤད་དོ། །

"For the sake of sentient beings, one thoroughly enters the realms and performs the activities of the nirmāṇakāya." Thus it is said. Then, regarding the phrase "one should correctly arrange [the seed syllables]," and so forth, this refers to the sequence beginning with Vairocana and ending with Sumbharāja. As for the arrangement of the seed syllables, one should understand them to be placed in their respective locations within the emptiness. The locations of the seed syllables and so forth are clear from the root text itself. However, there is a distinction: for the arrangement of Moharati and the others, the syllables are LAṂ, MĀṂ, PAṂ, and TĀṂ. For the goddesses of the objects, some also write the seed syllables JAḤ, HŪṂ, BAṂ, and HOḤ. This explanation should be considered, because in the root tantra, the syllables of their own names are seen to be the seed syllables. Therefore, because the mantras of Moharati and the others are taught in the tantra as the seed syllables, one should arrange them according to the nature of earth and so forth. Likewise, the three types of objects such as form and so forth are also Rūpavajrā and the others. If one asks, "Since these are not explicitly mentioned here, how are they to be arranged?" that is true; however, it will become clear in the later section on the great accomplishment (mahāsādhana) with the words "by Kṣitigarbha and the others," and so forth. Now, Akṣobhya enters [the consort], and this is joined with the two verses previously mentioned. Then, regarding the passage beginning with "Then, the arrangement," and ending with "the sequence of the aggregates and so forth," I have explained the entire text in its proper order.

འདིས་སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་རོ། ། ད་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་བསྟན་པར་འདོད་ནས། སྤྱི་བོའི་དབུས་སུ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདག་པོ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པ་ལས་སྤྱི་བོའི་དབུས་སུ་གནས་པའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར། དེའི་སྟེང་དུ་ཨོཾ་ཡིག་དེ་ལས་སྤྱན་མ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་སྐུའི་རྡོ་རྗེ་བསམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། དེ་དབུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་བདག་པོ་སྟེ་གཙོ་བོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་བསམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། སངས་རྒྱས་སྐུ་འཆང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ནི་དུས་གསུམ་དུ་བཞུགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་སངས་རྒྱས་སྐུ་འཆང་བ། དཔལ་ནི་སྤྱན་མ་སྟེ་དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའོ། ། དེས་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའོ། ། བདག་ལ་སྟེ་བདག་གི་ལུས་ལ་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་གནས་ཏེ་སོ་སོར་གནས་པར་མཛད་དུ་གསོལ། སྐུའི་རྡོ་རྗེ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་དང་པོའི་གཅིག་གི་ཚིག་གི་དོན་ལ་མང་པོའི་ཚིག་ནི་ལུང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། ཕྱོགས་བཅུར་ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ཚོགས་མཐའ་དག་ལ་སྒོམ་པ་པོས་གསོལ་བ་གདབ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་གསུང་དང་ཐུགས་དག་ལ་ཡང་སྟེ།

By this, the maṇḍala of the body is perfected; this is the Atiyoga. Now, wishing to teach the Mahāyoga, it is said: "Abiding in the center of the crown," and so forth. Regarding the phrase "through the application of the Lord," this refers to the maṇḍala of the moon abiding in the center of the crown, as just explained. One should visualize the syllable OṂ above that, and from it, Locanā in her various forms and the Vajra Body. This is how the connection is made. Regarding the phrase "in the center of that," and so forth, it is easy to understand that one should visualize the Lord—the single principal one—within the midst of the assembly of Vairocana. Regarding the phrase "holding the Buddha Body," and so forth: "Buddhas" refers to the Tathāgatas who reside in the three times. Because he holds their bodies as his own essence, he is "holding the Buddha Body." "Glorious" (Śrī) refers to Locanā; he who possesses her is "Glorious." The "Three Vajras" is the Great Vajradhara. Through him, one becomes a single, indivisible essence. "In me"—meaning in my body—please abide through your blessing and remain individually present. Regarding the term "Vajra Body," the plural form is used in the sense of the singular for the sake of the scriptural tradition. One should understand that the same applies to the other two verses. With this verse beginning "In the ten directions," the meditator should make a supplication to the entire assembly of Vairocana. Likewise, this should also be applied to the Speech and Mind as they will be explained.

ལྷག་མ་ནི་སྔར་བཞིན་ནོ། ། སྤྱན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསོལ་བ་བཏབ་མ་ཐག་ཏུ་ལྷའི་ཚོགས་གཉིས་ཕན་ཚུན་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཁུ་བ་དཀར་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཞུགས་ཏེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ས་ཐོབ་ནས་འདོད་པ་མཐའ་དག་རྫོགས་ཤིང་དགྱེས་པར་གྱུར་པར་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ། ། སྐུ་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཨོཾ་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ང་རྒྱལ་བརྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གསུང་དང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དག་ལ་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བར་དམར་པོ་དང་ནག་པོའི་ཁུ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་ཇི་ལྟ་བར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པར་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ལྕེའི་ཆུ་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གསལ་ལོ། ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆོས་ནི་འོད་དཔག་མེད་དོ། ། གསུང་ལམ་ནི་གསུང་གི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དཔལ་ནི་གོས་དཀར་མོ་སྟེ་དེ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་ཆོས་གང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གང་ཞེས་པ་ནི་གང་ཞིག་ཅེས་ཐོབ་པ་ལ་ཚིག་ཚིག་མ་ཡིན་པའོ། ། ཅི་འདྲ་བ་ངེས་པར་བརྗོད་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་སྟེ། དེའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུན་གང་ཡིན་པ་ནི་ངེས་ཚིག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། ངེས་ཚིག་སྨོས་པ་ཉེ་བར་མཚོན་པ་དེས་ཆོས་དང་དོན་དང་སྤོབས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཟུང་ངོ་། ། བདག་གི་ཚིག་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཞིང་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་གསུང་ངོ་། །

The remainder is as before. Regarding the phrase "Locanā and so forth," immediately upon the supplication, the two deities enter into union. Through the experience of the bliss of supreme joy preceded by that union, they enter by way of Vairocana, who is of the nature of white seminal fluid. Having attained the stage of primordial wisdom (jñāna-bhūmi), one should visualize that all desires are fulfilled and they become joyful. The summary meaning is that from the words "Whatever body..." up to the end of "Oṃ," one should stabilize the pride of non-duality. Likewise, for the blessings of speech and mind, one should understand that they enter their respective locations in their proper order, by way of the nature of red and black seminal fluids. The details regarding the "lotus of the tongue" and so forth are clear from the root text itself. Regarding the phrase "Dharma and so forth," "Dharma" refers to Amitābha. "Speech-path" is so called because it is the very nature of speech. "Glorious" refers to Pāṇḍaravāsinī; because he possesses her, he is "Glorious." The phrase "The three vajras and so forth" is as before. Regarding the phrase "Whatever Dharma-vajra and so forth," the word "whatever" (yaḥ) is used in the sense of "whichever" (yaḥ kaścit) and is not a mere particle. The "etymological explanation" (nirukti) of what it is like is the "perfection of etymology" (nirukti-sampad); by mentioning the perfection of etymology, the perfections of Dharma, meaning, and eloquence are also implied. "My speech also being like that" means a speech similar to that.

ཆོས་འཛིན་པ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་ཤོག་ནི་གྱུར་ཅིག་གོ། ། འདིས་སྒྲ་མ་ལུས་པ་རྣམས་རྗོད་པར་བྱེད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བསྟན་ནོ། ། སྙིང་གར་དགོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེར་ནི་ཞེས་པ་ནི་རི་བོང་ཅན་གྱི་གཟུགས་ལ་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ཟེའུ་འབྲུར་སླར་ཡང་ས་བོན་འོད་ཟེར་ལྔ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་མན་ངག་གོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སླར་ཡང་གོ་སླའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཐུགས་འཆང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཐུགས་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཏེ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ཏུ་མ་འདྲེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཐུགས་འཆང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་རྡོ་རྗེ་ཐུགས་འཆང་སྟེ་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། མཱ་མ་ཀཱི་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། ཀུན་དུ་བཟང་པོའི་ཐུགས་གང་ཡིན། ། གསང་བ་པའི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གསང་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་སྒྲོགས་པར་བྱེད་དོ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་གསང་བ་པ་སྟེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དབང་པོར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་དབང་པོ་སྟེ་གསང་བ་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། བློ་ལྡན་པ་ནི་བློ་ནི་རེག་བྱ་རྡོ་རྗེ་མའོ། ། དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བློ་ལྡན་ཏེ་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུའི་མི་བསྐྱོད་པའི་ཐུགས་གང་ཡིན་པའོ། ། བདག་གི་སེམས་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཞིང་། །

"Similar to the Holder of Dharma" means: "May I become just like the Holder of Dharma." This indicates "perfection" because it expresses all sounds without exception. "Place it at the heart" and so forth are easy to understand. Regarding "there," the pith instruction is that within the form of the moon, upon the anthers of the vajra born from the syllable HŪṂ, there is once again the seed-syllable endowed with five-colored light rays. "Then" and so forth are also easy to understand. Regarding "Holder of the Vajra Mind" and so forth: the "vajra-like mind" is the "Vajra Mind," and because it is unmixed with either saṃsāra or nirvāṇa, he is the "Holder of such a mind," thus the "Holder of the Vajra Mind," Akṣobhya. Because he is perfectly endowed with Māmakī, he is "Glorious." "The three vajras" and so forth are as before. Regarding "Whatever is the mind of Samantabhadra" and "The Lord of the Secret Ones" and so forth: "Secret" refers to non-dual wisdom. Because he proclaims or teaches that, he is the "Lord of the Secret Ones," meaning Vairocana and the others. Because he acts as the sovereign, he is the "Lord," meaning the chief among those who teach the suchness of the Secret Ones. "The Intelligent One" (Buddhimān): "Intelligence" (buddhi) is Sparśavajrā. He who possesses her is the "Intelligent One," which is the mind of Akṣobhya in this form. "May my mind also be like that."

རྡོ་རྗེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ཤོག་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལྟ་བུའིའོ། ། ཨོཾ་སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཙིཏྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་བསམ་པར་བྱ། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་སླ་བར་བཤད་དོ། ། སྙིང་གའི་དབུས་གནས་ཕྲ་མོ་ཡི། ། ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་རྣམ་བསྒོམ་བྱ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙིང་གའི་དབུས་སུ་གནས་པའི་སྟེ་རྫོགས་པ་དམ་ཚིག་སེམས་དཔའི་ཐུགས་ཀར་ཕྲ་མོ་སྟེ་ནས་འབྲུའི་ཚད་ཙམ་ཁ་དོག་དམར་པོ་ཕྱག་གཉིས་པ་ཞལ་གཅིག་པ་རང་སྣང་གི་ཤེས་རབ་མ་ལ་འཁྱུད་པ། རྡོ་རྗེ་དང་རྡོ་རྗེ་དྲིལ་བུ་འཛིན་པ། སྣ་ཚོགས་པདྨའི་སྟེང་དུ་ཟླ་བའི་གདན་ལ་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་བསྒོམས་ནས་དེའི་ཐུགས་ཀར་དགོད་ཅེས་པ་ནི་དེའི་སྙིང་གར་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལ་ནི་ཧཱུཾ་གི་ཡི་གེ་ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའི་མིང་ཅན་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས། ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རང་གི་སྟན་གྱི་སྟེང་དུ། ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རང་གི་མཚན་མའི་དབུས་སུ་ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་བསམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་སླར་ཡང་དབུ་རྒྱན་ལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་སྐུ་མདོག་དཀར་པོ་ཞལ་གཅིག་པ་ཕྱག་གཉིས་པ་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཁ་སྦྱོར་གྱི་སྦྱོར་བས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛག་པའི་རྒྱུན་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ཐམས་ཅད་ཚིམ་པར་བྱེད་པར་བསམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་མན་ངག་གོ། །

"May I become equal to the Vajra Holder" refers to being like Vajradhara. From the passage beginning with "Oṃ sarvatathāgata-citta..." up to "one should visualize the samayasattva," the explanation is easy to understand from the root text itself. Regarding the lines: "In the center of the heart, one should meditate on the subtle jñānasattva," and so forth: in the center of the heart—that is, in the heart of the perfected samayasattva—is the subtle [deity], the size of a barley grain, red in color, with two arms and one face, embracing the wisdom consort who is his own manifestation, holding a vajra and vajra-bell. Having meditated on the jñānasattva upon a moon seat atop a multicolored lotus, one should place [the seed syllable] in his heart. This means that in his heart, upon a moon maṇḍala, one should meditate on the so-called samādhisattva, which is a vajra born from the syllable HŪṂ, surrounded by the syllable HŪṂ and the syllable OṂ and so forth. Likewise, for yogins of Vairocana and the others, one should visualize the syllable OṂ and so forth born from [the seed syllables] upon their respective seats, and within the center of their own respective hand-symbols, visualize the syllable OṂ and so forth. Following that, one should again visualize the Great Vajradhara upon the crown, white in color, with one face and two arms, in union with Vajradhātvīśvarī; through the flow of the descending bodhicitta from their union, one should imagine the entire body being satiated. This is the pith instruction.

རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་སྟེ་འདིས་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། ། ད་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཕྱག་རྒྱ་སྒྲུབ་པ་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ། བུ་མོ་རྙེད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདོད་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བུ་མོ་ཡངས་པ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་མིག་སྟེ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་ཡངས་སོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཟུགས་དང་ལང་ཚོས་བརྒྱན། སྔོ་བསངས་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོའི་འདབ། ། ཅེས་སོ། ། བཙོ་བླག་མཁན་ནི་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པས་གདུལ་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་པ་རྣམས་ལ་མི་བསྐྱོད་པའི་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་མས་རྗེས་སུ་ཞེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ལེགས་པར་བསླབས་པ་ནི་སྐལ་ལྡན་མའི་འོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་པོ་ལ་གུས་ཏེ་མཉེས་གཤིན་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལུས་ཅན་མ་བླངས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་བཟུང་ནས་མདུན་དུ་བཞག་སྟེ། དེར་ཐ་མལ་བའི་དངོས་པོ་བསལ་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་འདྲ་བར་ཞལ་གཅིག་པ་ཕྱག་གཉིས་པ་སྐུ་མདོག་དཀར་མོར་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་མ་ཉིད་དེ་འདྲ་བ་ནི། སྙིང་ལ་གནས་པའི་ལྷ་མོ་ཆེ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་རྣལ་འབྱོར་འབེབས། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་སྐྱེད་མཛད་མ། ། རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་མོར་བཤད། ། ཅེས་སོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་མ་ངེས་པར་བསམས་ནས། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་ས་བོན་ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་དགོད་པར་བྱའོ།

This is the Mahāyoga, which expresses the perfection of one’s own welfare. Now, for the sake of the perfection of the welfare of others, the accomplishment of the mudrā is to be commenced. Regarding the phrase "having found a girl" and so forth: because she is the very form to be desired, the "wide-eyed girl" is the eye that is the nature of the two truths; that which is the Mahāmudrā is the "wide-eyed one." Her specific qualities are described as: "adorned with form and youth, dark-blue like the petal of a blue utpala lotus." "The dyer" means that through the gift of Dharma, she causes the disciples in the maṇḍala to be followed by the consort of the family of Akṣobhya. "Well-trained" refers to the fortunate woman. For that very reason, she is devoted and affectionate toward the practitioner. Thus, having taken up such an exceptionally sublime external embodied being and placed her before oneself, one should eliminate ordinary appearances and meditate upon her as being similar to the wisdom mudrā to be explained: with one face and two arms, white in color. Such a consort, who is the very limb of wisdom, is described as: "The great goddess residing in the heart, who brings down the yoga of the yogi, the mother who gives birth to all Buddhas, explained as the Vajradhātvīśvarī." Having clearly visualized the mudrā who possesses both outer and inner natures, one should place the seed syllables of Vairocana and the others, such as the syllable Oṃ, upon the aggregates, elements, sense bases, and so forth.

། འདིར་ནི་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་རྣམ་པར་དགོད་པར་བྱའོ། ། རེག་བྱ་རྡོ་རྗེ་མ་ལ་རྗེས་སུ་ཞུགས་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱར་བསྒོམས་ནས་རྡོ་རྗེ་པདྨ་འདུ་བྱ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་འཁྱུད་པ་དང་འོ་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱས་ནས་ཧཱུཾ་ཡིག་བརྗོད་ཅིང་། མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པ་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་སྦྱོར་བས་བཙུན་མོའི་ལས་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནས་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་གསལ་བར་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་རང་གི་ལུས་ལ་གནས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཛག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་རྡོ་རྗེའི་ཁའི་བུ་གར་ཕཊ་ཡིག་སེར་པོའི་སྔགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་པདྨའི་དབུས་སུ་ཕྱུང་སྟེ། དེ་མ་ཐག་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རང་གི་ལུས་ལ་གནས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མཆོད་པར་བྱ་སྟེ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གི་ཕྱག་རྒྱས་སོ། ། རྒྱུད་གཞན་དུ་ཡང་གསུངས་པ། བདུད་རྩི་ལྕེ་ཡིས་བླངས་ནས་ནི། ། གཙང་མའི་ཆེད་དུ་སྟོབས་ཀྱི་ཡང་། ། ཞེས་སོ། ། ཨོཾ་སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གོ་སླའོ། ། འདིས་ནི་འདི་སྐད་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཨོཾ་ཡིག་སྤྱི་བོར་བསམ་པར་བྱ། ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཨོཾ་སརྦྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པཱུ་ཛ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་རྩ་བའི་གཞུང་གི་གོ་རིམ་གྱིས་བདག་གིས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བཤད་དོ། །

Here, however, there is a distinction: one should visualize the wrathful kings born from the syllable HŪṂ upon the limbs, such as the hands. Having entered into Sparśavajrā and meditated on oneself as the form mudrā, preceded by the preparation of the vajra and lotus, one should perform the embrace, kissing, and so forth with the pride of passion. Reciting the syllable HŪṂ, the supreme yogin, through the union of Amitābha, abides in the activity of the consort. Then, by clearly experiencing the three wisdoms, such as appearance and so forth, one perfectly exhorts the Tathāgatas residing within one’s own body. At the stage when the bodhicitta, the essence of great bliss, descends, one should draw the bodhicitta into the center of the lotus from the opening of the vajra-mouth by means of the yellow syllable PHAṬ mantra. Immediately thereafter, with the pride of Amoghasiddhi, one should make offerings to the Buddhas and Bodhisattvas residing in one’s own body by means of the Garuḍa mudrā. As it is said in another tantra: "Having taken the nectar with the tongue, for the sake of purity, even the strength [is offered]." The mantra beginning with OṂ SARVA TATHĀGATA is easy to understand from the root text itself. By this, the following is expressed: starting from "One should visualize the syllable OṂ at the crown" up to the end of "OṂ SARVA TATHĀGATA PŪJA," I have explained everything according to the sequence of the root text.

འདིས་དགའ་བ་དང་བདེ་བའི་མཐར་ཐུག་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་དང་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། ། ད་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཆེད་དུ་སྲིད་པ་སྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སྒོམ་པ་པོས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཡང་དག་པར་དབྱུང་བར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ཇི་སྙེད་ཉིད་ལུས་ལ་དགོད་པ་དེ་ཉིད་ཆུང་བས་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བར་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། རང་སྔགས་ཡི་གེ་ལས་རྫོགས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་སོགས་པ་འདིའི་དོན་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་པདྨའི་དབུས་སུ་ས་བོན་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཧཱུཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་བལྟས་ནས་དེ་ནས་རང་གི་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཧཱུཾ་ཡིག་དེས་རྫོགས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱིས་བྱིན་བརླབས་བདག། ཅེས་པ་བདག་གི་བའི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་སུ་མངལ་དུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་སྟེ་ཐུགས་རྡོ་རྗེའོ། ། ཡང་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་མའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་དངོས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བྱིན་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱས་ནས། སྔགས་གཅིག་པུས་སྤྲུལ་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྷ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་རྫོགས་པས་རྫོགས་པར་བྱའོ། ། རྣམ་པར་གཞག་པར་གསུངས་པ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སམ། སྔགས་གཅིག་པུས་སྤྲུལ་པ་ལས་ཤེས་སོ། ། འདིར་གསུངས་པ་ཡང་། སྒྲ་ཐ་དད་མ་ཡིན་པའི་རིམ་པ་ལའོ། ། བཛྲ་དྷྲྀཀ་སྔགས་ལས་རྫོགས་པའི། །

This is the first meditative absorption, called the "Supreme King of Samādhis," which is the culmination of joy and bliss. Now, for the sake of the perfect welfare of others, the practitioner of the generation stage of existence should correctly emanate the maṇḍala circle. This is because it is explained in the explanatory tantra, the Vajramālā, that one should meditate on the very arrangement of the "how many" and "how they are" within the body in a condensed form. Regarding the meaning of the passage beginning with "Complete from the letters of one's own mantra": one should visualize the syllable HŪṂ and so forth, which are the nature of the bodhicitta and consist of the thirty-two seed-syllables, in the center of the lotus of wisdom. Then, one is "complete" by means of that HŪṂ syllable, the letter of one's own mantra. "Self-blessed by the three vajras" means that the blessing of one's own body, speech, and mind is the generation within the womb in the form of Dveṣavajra, the essence of the three vajras; this is the Mind Vajra. Alternatively, in the position of the consort who possesses the limb of wisdom, it is not that the bodhicitta is actually bestowed and then perfectly emanated. Rather, the maṇḍala circle of the thirty-two deities is completed by the emanation of the single mantra alone. This is understood from the fact that it is taught to be established either from the bodhicitta or from the emanation of the single mantra. What is stated here also refers to the stage where the sounds are not distinct. "Complete from the mantra Vajradhṛk..."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་རྡོ་རྗེ་འཆང་བར་བྱེད་པས་བཛྲ་དྷྲྀཀ་གོ། ། ཡང་ན་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྡོ་རྗེའི་ཡེ་ཤེས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས། བཛྲ་དྷྲྀཀ་སྟེ་འབྱིན་པའི་སྔགས་ནི། སྔགས་ཉིད་མཚོན་པར་བྱའོ། ། དེས་རྫོགས་པའོ་ཞེས་པའོ། ། གང་ལས་ན་ཐོག་མར་ཤེས་རབ་ཀྱི་པདྨ་རང་གི་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ཅན་དུ་རྫོགས་པའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་མདོར་བསྟན་པ་དང་དེ་རྒྱས་པར་བཤད་པས་སླར་ཡང་རྫོགས་པའོ་ཞེས་གསོལ་ལོ། ། དེའི་སླད་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཐུགས་ཀ་ནས་ཏེ། ལྷ་མོའི་མངལ་ནས་བཤད་མ་ཐག་པའི་སྔགས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་དབྱུང་བར་བྱའོ་ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི། ཛི་ན་ཛིཀ་སྔགས་ལས་རྫོགས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་བཤད་པ་འདིའི་རིམ་པ་མཁས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཁ་ཅིག་རང་སྔགས་ཡི་གེ་བཛྲ་དྷྲྀཀ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ཏེ་དེས་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་འདྲི་བར་བྱེད་པ་དེ་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་བཛྲ་དྷྲྀཀ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་འབྱིན་པའི་སྔགས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་གསུངས་པ་ཞེས་ཀླུའི་བློའི་ཞབས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་འདི་ཉིད་དུ། མཻཾ་ཐླིཾ་ས་བོན་ལས་རྫོགས་པ། ། བྱམས་པ་ས་ཡི་སྙིང་པོ་དག། ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སེམས་སོ། ། མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་ཅན་ནོ། ། རལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། །

Regarding the phrase "and so forth," it refers to Vajradhṛk, who holds the vajra that demonstrates the five aspects of manifest enlightenment. Alternatively, because he holds the vajra wisdom that is the nature of the two truths, he is Vajradhṛk. The mantra for the emergence is to be understood as the mantra itself. It is said that "by that, it is perfected." From what source? First, the brief presentation and the detailed explanation of the form in which the syllables of one's own mantra are perfected as the Akṣobhya-vajra within the lotus of insight; thus, it is requested that it be perfected once again. For that reason, it should be connected to the statement that they are to be emitted externally from the heart—meaning from the womb of the goddess—by means of the mantra just explained. Likewise, the sequence of this explanation should be understood by the wise in the passages to be explained, such as: "Perfected from the mantra Jina-jik," and so forth. Some may ask: "How is it that the deities such as Akṣobhya are perfected by their own mantras, such as Vajradhṛk and the rest?" This should be considered. Why? Because the venerable Nāgabuddhi himself taught in the Vyavasthāna that the mantras such as Vajradhṛk are taught as the mantras for emergence. Alternatively, one should consider that it is stated in this very text: "Maitreya and Kṣitigarbha are perfected from the seed-syllables MĀṂ and THLĪṂ." The phrase "Akṣobhya-vajra-holder" and so forth refers to the one who holds the vajra of hatred. The phrase "with matted locks" and so forth is easy to understand.

མི་བསྐྱོད་པས་ནི་དབུ་རྒྱན་བྱས། ། ཞེས་པ་ནི་ཚིག་འདིའི་ལྷག་མ་མེད་པར་བདག་ཅག་གི་བཤད་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཡེ་ཤེས་འཁོར་ལོའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འཆད་པར་འགྱུར་བས་བདག་གིས་འདིར་མ་བཤད་དེ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མི་བདག་འཁྱིལ་བ་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་ནི་མུ་མེན་ལྟ་བུའོ། ། གནག་དང་དམར་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རིགས་པས་སྐུ་གསུམ་རྣམ་པར་དག་པའི་དྲག་པོ་དང་ཞི་བ་དང་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་ཞལ་གསུམ་རྣམ་པར་མཛེས་པའོ། ། རྒྱན་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་རྫོགས། ། ཞེས་པ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཆ་བྱད་འཆང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཕྱག་དྲུག་ཅེས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དྲུག་གི་མཚན་མ་རྣམས་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཆང་བ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དྲུག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་སོ་སོར་སྒྲུབ་པའི་ཆེད་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་འདིས་འདི་གསུངས་སོ། ། ཅི་སྟེ་ཡང་པདྨ་ནག་པོའི་བཤད་པ་བྱེད་པར་འདོད་པ་ནི། འཕགས་པ་ཀླུའི་བློའི་ཞབས་ཀྱིས་སྦྱར་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གཞུང་གི་བཤད་པ་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པས་དེ་མི་གནས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། འདི་ནི་ལྷ་མོའི་མངལ་དུ་གནས་པའི་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་དེ་ཁྱད་པར་དུ་ཐམས་ཅད་བྱའོ། ། རྣམ་པར་གཟིགས་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྤྱན་སྔ་ནས་ནི་འདུག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་རྩ་བ་ལས་ཆེས་གསལ་བར་བཤད་དོ། །

"Adorned with Akṣobhya as a crown" means that our explanation of the remainder of this phrase will be given immediately following the explanation of the Wisdom Wheel (jñānacakra) as it will be taught later; therefore, I have not explained it here, as it is devoid of intrinsic nature. "Like a swirling lord" means like lapis lazuli. "With faces black, red, and white" means that, according to the appropriate [correspondence], the three faces of the fierce, the peaceful, and the great passion—which are the purity of the three bodies—are beautifully adorned. "Perfectly complete with all ornaments" is because he bears the attire of a universal monarch (cakravartin). "Six arms" is because of the purity of the six perfections (pāramitā). Regarding "Vajra" and so forth, these are the symbols of the six Tathāgatas; the fact that he holds them as their very essence is stated here because he is the lord of the maṇḍala for the sake of individually accomplishing the individual natures of the six Tathāgatas. If one wishes to provide an explanation of the black lotus, one should consider that it is not established, as it is thoroughly refuted by the explanation of the established texts composed by the venerable Ārya Nāgabuddhi. This refers to the Hatred Vajra (Dveṣavajra) dwelling in the womb of the goddess, who is to be distinguished in all respects. From "Having gazed" up to "He shall sit in the presence" is explained very clearly in the root text.

རྗེས་སུ་ཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མདུན་དུ་འཁོད་པའི་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེ་དེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ལམ་ནས་སྙིང་གར་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཏེ། རང་གི་ལུས་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་གཟུགས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། སྔར་གྱི་གཟུགས་མི་བསྐྱོད་པའི་གཟུགས་སུ་ཡོངས་སུ་གྱུར་ཏེ། ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་འོད་འབར་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་དབུས་ན་བཞུགས་ཏེ་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའོ། ། རྒྱུ་འདིས་ཧཱུཾ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ཧཱུཾ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་ནག་པོ་རྟག་ཏུ་འཆར་བའི་མར་མེ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་དོན་དུ་སྣང་བའི་ཕུང་པོའི་རྣམ་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ས་བོན་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་གོ། ། དཔའ་བོ་རང་གི་ཕྱག་རྒྱས་འཁྱུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རེག་བྱ་རྡོ་རྗེས་འཁྱུད་པའོ། ། འདིས་ཞེ་སྡང་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི། ། དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་སྤྲོ་བར་བྱ། ། ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། ཛི་ན་ཛིཀ་ཅེས་པ་ནི་རྒྱལ་བར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་རྒྱལ་བ་སྟེ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་བདུད་རྣམས་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་རྒྱལ་བ་རྒྱལ་ལོ། ། ཡང་ན་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བདུད་བཞི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་བ་རྒྱལ་ལོ། ། དཀར་དང་གནག་དང་དམར་པོའི་ཞལ། །

Regarding the phrase "having entered" and so forth: the previously positioned Dveṣavajra enters through the path of Vairocana into the heart, and one should meditate on one’s own body in the form of Dveṣavajra. The previous form is completely transformed into the form of Akṣobhya, because the blazing light of sapphire possesses the nature of all jewels. Seated in the center of a sun maṇḍala is Dveṣavajra. For this reason, upon the sun maṇḍala arisen from the syllable HŪṂ, one should meditate on a black vajra arisen from HŪṂ, which is like a great ever-shining lamp that destroys the darkness of ignorance; this is the instruction known as the "samādhisattva," the aspect of the aggregate of light, which is perfectly endowed with the seed syllables of the five Tathāgatas. "The hero embraced by his own mudrā" means he is embraced by Sparśavajrā. By this, it is connected to the statement: "The yogin abiding in the samādhi of Dveṣavajra should emanate all the maṇḍalas of Vairocana and the others." Regarding "Jina-jik": one whose nature is to conquer is a "Victor" (Jina). Because he conquers the Māras through the twelvefold wheel of Dharma, he is the "Victorious Victor." Alternatively, he is the "Victorious Victor" because he overwhelms the four Māras through the vajra-like samādhi. "White, black, and red faces..." [and so forth].

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་མདུན་དུ་ཟླ་བའི་འཁོར་ལོར་བཞུགས་པར་བྱེད་དེ་བཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྲེལ་ལོ། ། རཏྣ་དྷྲྀཀ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་རིན་པོ་ཆེ་འཆང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་རིན་ཆེན་འཆང་ངོ་། ། ཡང་ན་ཡང་དག་པའི་མཐའི་རིན་པོ་ཆེ་འཆང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་རིན་ཆེན་འཆང་ངོ་། ། སེར་དང་གནག་དང་དཀར་པོའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། ང་རྒྱལ་གནས་ལ་གནས་པ་རྣམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་གྱིས་དྲེགས་ཤིང་སྙེམས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྦྱིན་པས་དུལ་བར་བྱས་ནས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པར་དག་པའི་གོ་འཕང་ལ་ཡང་དག་པར་བཞག་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གཡས་ཀྱི་ངོས་སུ་བཞུགས་སོ། ། ཨཱ་རོ་ལྀཀ་ཅེས་པ་ནི། ཨཱ་ནི་ཀུན་ནས་སོ། ། རོ་ནི་འཁོར་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཨཱ་རོ་ལྀཀ་གོ། ། ཡང་ན་རོ་ཞེས་པ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་མོ། ། དེ་ལས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པར་བགྲོད་བར་གྱུར་པའོ་ཞེས་པས་ཨཱ་རོ་ལྀཀ་གོ། ། དམར་དང་གནག་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་ནི་གསལ་ལོ། ། སྙིང་གའི་ཕྱོགས་གནས་པ། གཡས་པ་ཡི་ནི་འབྱེད་པར་མཛད། ། ཅེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་པདྨའི་སྒྲ་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཕྱིར་པདྨ་དམར་པོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། པྲཛྙཱ་དྷྲྀ་ཀ་ཅེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཤེས་རབ་བོ། ། དེ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཤེས་རབ་འཆང་ངོ་། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ནི་ཟླ་བར་སྣང་བའོ། ། དེ་ཁམས་ཕྲ་བས་ནམ་མཁར་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཤེས་རབ་འཆང་ངོ་། ། ལྗང་དང་གནག་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་དང་། ཕྱག་དྲུག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། །

Regarding the phrase "and so forth," it should be connected with the words "the Blessed One himself sits" or "he sits" upon a moon disc in front. Ratnadhṛk means "Holder of Jewels," because he holds the jewel that completely fulfills all intentions; alternatively, he is the "Holder of Jewels" because he holds the jewel of the ultimate reality (bhūtakoṭi). "With faces yellow, black, and white" is easy to understand. "Those who dwell in the state of pride" refers to sentient beings who are arrogant and conceited due to wealth; having tamed them through generosity and established them in the state of purified pride, he sits on the right side of the Blessed One. Ārolik is explained as follows: ā means "from all sides," and ro means "to cause to move in a cycle," thus ārolik. Alternatively, ro refers to the three wisdoms; because one proceeds from those to the ultimate truth, it is ārolik. "With faces red, black, and white" is clear. "Dwelling in the region of the heart, he performs the opening with the right [hand]"—because the specific term "lotus" is employed, it should be understood as a red lotus. Prajñādhṛk means "Holder of Insight," because insight is characterized by thorough discernment and he holds that; alternatively, insight is the appearance of the moon, and because he holds that in the space of the subtle constituent, he is the "Holder of Insight." "With faces green, black, and white," and the description of "six arms" and so forth, are easy to understand.

འོད་ཟེར་རྣམ་པར་འཕྲོ་ཞེས་པ་ནི་འདི་འབར་བ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱེད་དོ། ། རིགས་ནི་ལྔ་པོ་འདི་རྣམས་འབྱུང་། ། འདོད་དང་ཐར་པ་རབ་སྒྲུབ་བྱེད། ། ཅེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་རིགས་འདི་རྣམས་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པས་ཐར་པ་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། ། སླར་ཡང་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཆེད་དུ་ལྷ་མོ་བཞི་པོ་འབྱིན་པར་བྱེད་དེ་དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་མོ་ཧ་ར་ཏི་ཞེས་པ་ནི་གཏི་མུག་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། དེ་ལ་དགའ་བས་གཏི་མུག་དགའ་མའོ། ། ཡང་ན་གཏི་མུག་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དགའ་བས་གཏི་མུག་དགའ་མའོ། ། དབྱུང་བར་བྱ་ཞེས་པ་ནི་མངལ་དུ་རྫོགས་པར་བྱའོ། ། སྤྱི་བོར་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱིས་མཚན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཅི་ལྟར་རེ་ཞིག་འཁོར་ལོའི་དབང་ཕྱུག་གིས་སྤྲུལ་པའི་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཁོར་ལོའི་དབང་ཕྱུག་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱས་འདེབས་པར་བྱེད་པར་རིགས་ཏེ། ཕ་དང་བུའི་རིགས་ལས་སོ། ། ཕ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ་རིགས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིའང་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་རིགས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱས་འདེབས་པར་བརྗོད་དེ། རིགས་འཆོལ་བསྒོམ་པའི་སྦྱོར་བར་དངོས་གྲུབ་ཏུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤར་གྱི་གྲྭར་ནི་མེའི་མཚམས་སུ་བཞུགས་པར་གྱུར་པ་ནི་ཉེ་བར་འཁོད་པའོ། ། དྭེ་ཥ་ར་ཏི་ཞེས་པ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་སྟེ་དེ་ལ་དགའ་བས་ཞེ་སྡང་དགའ་མའོ། །

"Radiating rays of light" indicates that this is endowed with blazing. "These five families arise, accomplishing desire and liberation" means that these families, which are the nature of the five aggregates, become those who accomplish liberation through the enjoyment of desires. Furthermore, the four goddesses are emanated for the sake of the enjoyment of Vairocana and the others; therefore, it is said: moharati means that delusion is Vairocana. Because she delights in that, she is the "Delight of Delusion" (moharati). Alternatively, she is the "Delight of Delusion" because she delights in the purity of delusion. "To be emanated" means to be fully formed within the womb. Regarding the statement "marked by Vairocana at the crown," one might ask: how is it that Locanā and the others, who are emanated by the Lord of the Mandala, are sealed by the Lord of the Mandala himself? This is because of the relationship between father and son. If it is asked, "But is not the father the Blessed One, the Great Vajradhara, the lord of the maṇḍala?"—this is true; however, the Blessed One is the lord even of the lords of the families. Thus, it is stated that they are sealed by the lords of the families themselves, because in the practice of meditating on mixed families, spiritual accomplishment (siddhi) will not be attained. "In the eastern corner" means she is seated in the southeast. Dveṣarati means Akṣobhya; because she delights in him, she is the "Delight of Hatred" (dveṣarati).

ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཞེ་སྡང་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དགའ་བས་ཞེ་སྡང་དགའ་མའོ། ། གནག་དང་དཀར་དང་དམར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། བདེན་བྲལ་དུ་ནི་བཞུགས་པར་གྱུར། ། ཅེས་ཏེ་འདིར་གདན་མ་བརྗོད་པ་ཅི་ཞེ་ན། མཱ་མ་ཀཱི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གང་གི་ཚེ་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་རིན་པོ་ཆེའི་སྟན་ནོ། ། ད་ལྟ་ནི་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཉི་མའི་སྟན་ཁོ་ནའོ། ། རཱ་ག་ར་ཏི་ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ནི་འོད་དཔག་མེད། དེ་ལ་དགའ་བས་འདོད་ཆགས་དགའ་མའོ། ། ཡང་ན་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དགའ་བས་འདོད་ཆགས་དགའ་མའོ། ། དམར་དང་གནག་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། བཛྲ་ར་ཏི་ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའོ། ། དེ་ལ་དགའ་བས་རྡོ་རྗེ་དགའ་མའོ། ། ཡང་ན་རྡོ་རྗེ་ཡེ་ཤེས་ལ་དགའ་བས་རྡོ་རྗེ་དགའ་མའོ། ། ལྗང་དང་གནག་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པས་ནི་རིམ་གཉིས་པར། ། གཟུགས་རྡོ་རྗེ་མ་ལ་སོགས་པ་དབྱུང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། གཟུགས་སུ་གཟུགས་བརྙན་དུ་བྱ་ཞེས་པ་འདིས་གཟུགས་སོ། ། མཉན་པར་བྱ་ཞེས་པས་སྒྲའོ། ། བསྣམ་པར་བྱ་ཞེས་པས་དྲིའོ། ། མྱང་བར་བྱ་ཞེས་པས་རོའོ། ། རེག་པར་བྱ་ཞེས་པས་རེག་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེའི་སྒྲས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུགས་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ད་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཆེད་དུ་རང་གི་མིང་ཁོ་ནས་གཟུགས་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོ་བཞི་པོ་རྣམས་ཕྱུང་ངོ་། །

Alternatively, she is the "Joy of Hatred" because she delights in the purification of the affliction of hatred. "With faces black, white, and red" is easy to understand. "She dwells in the southwest"—if one asks why a seat is not mentioned here, it is because Māmakī is not fixed; when she belongs to the Jewel family, she has a jewel seat. At present, since she belongs to the Vajra family, she has only a sun seat. "Rāgarati" means that passion is Amitābha; because she delights in him, she is the "Joy of Passion." Alternatively, she is the "Joy of Passion" because she delights in the purification of passion. "With faces red, black, and white," and so forth, is easy to understand. "Vajrarati" means that the Vajra is Amoghasiddhi; because she delights in him, she is the "Vajra Joy." Alternatively, she is the "Vajra Joy" because she delights in Vajra wisdom. "With faces green, black, and white," and so forth, is easy to understand. Regarding the passage, "The yogi should emanate Rūpavajrā and the others in the second stage," and so on: "to be seen" refers to form; "to be heard" refers to sound; "to be smelled" refers to odor; "to be tasted" refers to flavor; and "to be touched" refers to the tangible. The word "Vajra" is used because the forms and so forth of meditative absorption are themselves pure, thus they are Rūpavajrā and the others. Now, for the sake of experiencing the objects such as form, the four goddesses, Rūpavajrā and the others, are emanated by their very names.

འདིར་ནི་སྒྲ་རྡོ་རྗེ་ལ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱིས་རྒྱས་བཏབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེའི་གདན་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རིམ་པ་གསུམ་པར་ཡང་ཤར་གྱི་ནི། སྣམ་བུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཀུན་དུ་བཟང་པོ་དག་ཅེས་པ་འདིའི་བཤད་པ་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། ། བྱམས་པ་ས་ཡི་སྙིང་པོ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་གི་ས་བོན་ལས་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབྱུང་བའོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་པར་སླའོ། ། རྐང་མེད་དང་རྐང་གཉིས་དང་རྐང་བཞི་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བྱམས་པས་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱམས་པའོ། ། ས་བཞིན་དུ་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། དེ་ཉིད་སྙིང་པོ་སྟེ་ནང་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་སའི་སྙིང་པོའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའོ། ། ནམ་མཁའ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་སྙིང་པོ་ཡིན་པས་ནམ་མཁའི་སྙིང་པོའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་ལས་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གོ། ། འོད་གསལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་ཡིད་དུ་འོང་བའི་དཔལ་ནི་འཇམ་དཔལ་ལོ། ། སྒྲིབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ལས་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་སེལ་ལོ། ། ཀུན་ནས་མཛེས་པར་བྱེད་ཅིང་བཟང་པོ་ནི་ཀུན་དུ་བཟང་པོའོ། ། འདི་རྣམས་དབུ་རྒྱན་རང་གི་མགོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Here, because the sound-vajra is sealed by Ratnasambhava, his seat is a jewel throne. Likewise, in the third tier, regarding the passage beginning with "on the northern ledge" and ending with "Samantabhadra," the explanation is that they are of the nature of the eye sense base and so forth. The passage beginning with "Maitreya and Kṣitigarbha" refers to the emergence of the bodhisattvas, who are perfected from their respective seed syllables. Their seed syllables are easy to understand from the root text itself. Maitreya is so called because he observes sentient beings—those without feet, those with two feet, those with four feet, and so forth—with loving-kindness. Kṣitigarbha is so called because his inner essence is the samādhi that is as immovable as the earth. Vajrapāṇi is so called because he holds the vajra, which is the nature of the five wisdoms. Ākāśagarbha is so called because his essence is the wisdom of unobstructed space. Lokeśvara is so called because he is the lord of the worlds through the power of samādhi. Mañjuśrī is so called because his glorious splendor is delightful, having arisen from the samādhi of clear light. "Obscurations" refers to the afflictions. Sarvanīvaraṇaviṣkambhin is so called because he completely dispels them through the power of the illusion-like samādhi. Samantabhadra is so called because he is beautiful and excellent in every respect. Regarding the passage beginning with "These have their own lords as crown ornaments":

འདི་རྣམས་ཏེ་བཤད་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མགོན་པོའི་སྒྲས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མངོན་པར་འདོད་དེ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱས་བཏབ་པའོ། ། སྐུ་མདོག་ལ་སོགས་ཏེ། དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་སླར་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ཕྱག་དང་མཚོན་ཆ་རྣམས་ཀྱང་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དང་ནི་འདིར་ཀུན་ནས་བསྡུས་པ་ལའོ། ། ཀྱང་གི་སྒྲས་གདན་ཟུང་ངོ་། ། རང་རང་གི་ནི་བདག་པོ་མཚུངས་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ལས་ན་དེའི་ས་ལ་སོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་མན་ངག་གོ། ། བྱམས་པ་འབའ་ཞིག་གཡས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཡས་ན་སྟེ་ཕྱག་གཡས་པའི་འཁོར་ལོའི་གནས་སུ་ཀླུ་ཤིང་གི་མེ་ཏོག་བསྣམས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་སྦྱོང་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་ཁྲོ་བོ་བཅུ་པོ་རྣམས་དབྱུང་བ་ནི། ཡ་མཱནྟ་ཀྲྀཏ་སྔགས་ལས་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ས་འོག་ཏུ་དེ་བཞུགས་སོ་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་གཞུང་གི་དུམ་བུ་དག་གི་ནང་དུ་ཁྲོ་བོ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ཆེས་མང་པོ་ཡོད་དེ། ཆེས་མང་པའི་ཚིག་དེ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འཕགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བདག་གིས་བྲི་བར་བྱ་སྟེ་དེ་ནི་བློ་བྱང་བ་མཁས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའི། ཚིག་གཞན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་སླ་བར་མཐོང་ནས་མ་བྱས་སོ། །

These are the aforementioned Bodhisattvas, Maitreya and the rest. By the term "their own lords," Vairocana and the others are intended, and they are the ones who seal them. Regarding "the body color and so forth," they should be viewed as possessing colors such as white and so on, corresponding to those [lords]. Regarding the phrase "the hands and weapons also," the word "also" (dang) here functions as a comprehensive inclusion. The word "also" (kyang) indicates the seats. "Resembling their respective lords" means that the Bodhisattvas, Maitreya and the rest, become similar [to their lords]. The pith instruction is: "Why? Because they have reached that very level." Regarding the phrase "Maitreya alone in the right," and so forth, it means that in the right—that is, in the position of the wheel in the right hand—he holds the flower of the nāgavṛkṣa tree. The passage beginning with "purifying the sense bases" is easy to understand. As for the emergence of the ten wrathful deities (krodha) from the nature of the limbs such as the hands, there are many specific words concerning the ten wrathful deities within the textual sections beginning from "arisen from the Yamāntakṛt mantra" up to the conclusion, "he dwells beneath the earth." I shall write out a brief analysis of those many words following the Noble One [Ārya], so that the wise and learned may understand them; however, seeing that the explanation of the other words is easily understood from the root text itself, I have not provided it.

གཤིན་རྗེ་ནི་དམྱལ་བའོ། ། དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཁྲོ་བོ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མཐར་བྱེད་དོ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཡ་མཱནྟ་ཀྲྀཏ་དོ། ། ཡང་ན་གཤིན་རྗེ་ནི་རྨོངས་པའི་མུན་པ་སྟེ་མ་རིག་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པས་མཐར་བྱེད་དེ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་དོ། ། གནག་དང་དམར་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོའི་ཞལ་ནི་ནག་པོའོ། ། གཡོན་པའི་ཞལ་ནི་དམར་པོའོ། ། གཡས་པའི་ཞལ་ནི་དཀར་པོའི་ཞལ་ལོ། ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པར་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་ཤར་སྒོར་གནས་པར་གྱུར་པའོ། ། པྲཛྙཱནྟ་ཀྲྀཏ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་དོ། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་འོད་གསལ་དུ་ཞུགས་པས་མཐར་བྱེད་དོ། ། ཤེས་པས་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་དོ། ། སྦྲུལ་གྱིས་བརྒྱན་ཞེས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་དང་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཁྲོ་བོ་རྣམས་ཀྱིའང་འདི་ཁྱད་པར་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། གཤིན་རྗེའི་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྷོའི་སྒོར་བཞུགས་པར་འགྱུར་རོ། ། པདྨཱནྟ་ཀྲྀཏ་ཅེས་པ་ནི་པདྨ་ཆུས་མ་གོས་པ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པས་གོས་པར་གྱུར་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་པདྨ་མཐར་བྱེད་དོ། ། ཡང་ན་པདྨ་ནི་སྐྱེ་གནས་སོ། ། མཐའ་ནི་ནང་སྟེ་དེར་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཐབས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདེ་བ་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་སྟེ་པདྨ་མཐར་བྱེད་དོ། །

Yama is hell. Because he brings it to an end and destroys it through the meditative absorption of the Blessed One’s great wrathful deity, he is Yamāntakṛt. Alternatively, Yama is the darkness of delusion, the nature of ignorance. Because he brings that to an end and destroys it through the ultimate truth, he is Yamāntaka. Regarding the phrase "with faces black, red, and white," the first face is black, the left face is red, and the right face is white. "Abiding in the eastern direction" means he is situated at the eastern gate. Regarding the name Prajñāntakṛt and so forth, because he destroys the afflictions through insight, he is Prajñāntakṛt. Alternatively, insight is the nature of conceptual thought. By entering into the clear light, he brings [the enemy] to an end. Through knowledge, he brings insight to an end. Regarding the phrase "adorned with snakes," this should be understood as a specific characteristic of the wrathful deities already explained and those yet to be explained. "He dwells in the direction of Yama" means that he dwells at the southern gate. "Padmāntakṛt" means that, just as a lotus is unsullied by water, he is not stained by the afflictions; because he destroys them, he is the "Lotus-End-Maker." Alternatively, "lotus" refers to the birth-place. "End" refers to the interior, where he produces the bliss of supreme joy through the method of the union of the two organs; thus, he is the "Lotus-End-Maker."

ཆུ་ལྷའི་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་པ་ནི་ནུབ་ཀྱི་སྒོར་བཞུགས་པར་གྱུར་པའོ། ། བི་གྷྣཱནྟ་ཀྲྀཏ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བགེགས་རྣམས་མཐར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་བགེགས་མཐར་བྱེད་དོ། ། ཡང་ན་བགེགས་ནི་ཁམས་བཞི་པོ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཟད་པ་དང་འཕེལ་བ་དག་གིས་ལུས་ལ་གཟིར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བགེགས་རྣམས་ཏེ་དེ་རྣམས་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཤར་བས་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་བགེགས་མཐར་བྱེད་དོ། ། སྔོ་དང་དམར་དང་དཀར་བའི་ཞལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞལ་དང་པོ་སྔོན་པོའོ། ། གཡོན་པ་དམར་པོ་ཉིད་དོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་གཡས་པའི་ཞལ་ནི་དཀར་པོར་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་འདིའི་དོན་ཡོངས་སུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། ལུས་ངན་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་པ་ནི་བྱང་གི་སྒོར་བཞུགས་པར་གྱུར་པའོ། ། མི་གཡོ་བ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་རབ་ཏུ་གཡོས་པའི་ཐུགས་རྣམས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ངེས་པར་སེམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་མི་གཡོ་བའོ། ། ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་འོད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེར་ན་ནོར་བུ་ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་འོད་འབར་བ་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཊཀྐི་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ནི་ཊཀྐི་ནི་འདོད་པའི་འོ། ། དེས་མཛེས་པར་བྱ་འབར་བར་བྱ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱའོ་ཞེས་པས་ཊཀྐི་རཱ་ཛའོ། ། ཕྱག་གཉིས་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཀྱི། ། ཕྱག་རྒྱ་དག་ནི་འཆིང་བར་མཛད། །

"Abiding in the direction of the Water God" means that he is situated at the western gate. Regarding the phrase "Vighnāntakṛt" and so forth: "Vighnāntakṛt" means the one who brings an end to obstructors, or the one who utterly destroys them; thus, he is the Obstructor-Ender. Alternatively, "obstructors" refers to the four elements. Because they afflict the body through their depletion and increase, they are called "obstructors"; since he utterly destroys them through the dawning of the wisdom of skillful means, he is the Obstructor-Ender. "With faces blue, red, and white" means that the first face is blue, the left is red, and it should be understood that the right face is white at all times—this is the full explanation of the meaning. "Abiding in the direction of Kubera" means that he is situated at the northern gate. Regarding "Acala" and so forth: he is "Immovable" because he definitively stabilizes with the vajra-like samādhi those minds that are constantly fluctuating amidst the eight worldly concerns. "With the luster of an indranīla gem" and so forth means, for example, like the blazing light of an indranīla jewel. "Ṭakkirāja": "Ṭakki" refers to desire. Because he beautifies, causes to blaze, and purifies through that, he is Ṭakkirāja. "With two hands, he binds the mudrās of Vajra Hūṃkāra."

ཅེས་པ་ནི་འདིར་གསུངས་པ་ཤེས་རབ་ལ་འཁྱུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁུ་ཚུར་གཉིས་བཅིངས་ནས་མཐེའུ་ཆུང་གཉིས་རབ་ཏུ་བརྐྱང་སྟེ་ཕན་ཚུན་འདུད་ནས་སྡིགས་མཛུབ་གཉིས་རབ་ཏུ་བརྐྱང་པར་བྱའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་མཐེ་བོ་གཉིས་པོ་དག་གི་སྟེང་ནས་གུང་མོ་དང་མིང་མེད་གཉིས་ཀྱིས་མནན་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱར་འགྱུར་རོ། ། ནཱི་ལ་དཎྜཾ་ཞེས་པ་ནི་ནཱི་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡིག་པའོ། ། དཎྜ་ནི་དེར་ཚར་གཅོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ནཱི་ལ་དཎྜའོ། ། རླུང་གི་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པར་བྱེད། ། ཅེས་པ་ནི་རླུང་གི་གྲྭར་བཞུགས་པར་གྱུར་པའོ། ། མ་ཧཱ་བ་ལཾ་ཞེས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་སྟོབས་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ན་སྟོབས་པོ་ཆེའོ། ། ཨུཥྞཱི་ཥ་ཙཀྲཾ། ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་པ་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའོ། ། ཚངས་པའི་གནས་སུ་དེ་བཞུགས་པར་བྱེད་དོ། ། སུམྦྷ་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་བཅུའི་བགེགས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་དྲངས་ཤིང་ཕུར་བུས་བཏབ་སྟེ་ངེས་པར་གདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་ངེས་པར་གནོད་མཛེས་སོ། ། ལྷ་ནི་སུམ་ཅུ་གཉིས་རང་བཞིན། ། ཀུན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཕྱུང་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་སེམས་དཔའ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་གཞུག་པ་དང་། མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བ་ལ་སོགས་པ་རིམ་པ་འདིས་ནན་ཏན་དུ་བྱའོ། ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་རང་གི་སྙིང་གའི་ས་བོན་གྱི་འོད་ཟེར་གྱིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བཀུག་སྟེ།

This refers to the manner of embracing insight as taught here: having bound the two fists, extend the two little fingers and press them against one another, then extend the two index fingers. Following that, pressing the middle and ring fingers down upon the two thumbs constitutes the mudrā of Vajra Hūṃkāra. Regarding nīladaṇḍam, nīla refers to the sins of sentient beings, and daṇḍa means to suppress them; thus, it is nīladaṇḍa. "He should be seated in the direction of the wind" means he is seated in the wind-corner. Regarding mahābalam, because he crushes the secondary afflictions of sentient beings through the power of ultimate truth, he is the Great Powerful One (Mahābala). Regarding uṣṇīṣacakram, because he bestows the wisdom that transcends the three realms of sentient beings, he is the Uṣṇīṣa Wheel-Turner. "He should be seated in the abode of Brahmā." Regarding sumbharāja, because he draws in the hosts of obstructors from the ten directions, strikes them with ritual daggers, and thoroughly subdues them, he is the Subduer of Harm (Sumbharāja). "The nature of the thirty-two deities, having emanated the entire maṇḍala..." and so forth, means that one should diligently apply this sequence, such as the entry of the maṇḍala circle consisting of the nature of the three beings and the conferral of empowerment. The sequence is as follows: having summoned the wisdom circle with light rays from the seed syllable at one's own heart,

མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བལྟས་ནས་ཞབས་བསིལ་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་མཆོད་ནས་ཛཿཧཱུཾ་བཾ་ཧོཿཞེས་པའི་སྔགས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་དགུག་པ་དང་གཞུག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས་དམ་ཚིག་གི་འཁོར་ལོ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཆུ་དང་འོ་མ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་གཞུག་པར་བྱའོ། ། སླར་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རང་གི་སྙིང་གར་གནས་པའི་ས་བོན་གྱི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱན་དྲངས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆུས་གང་བའི་བུམ་པ་ཐོགས་པ་རྣམས་དང་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱང་ནམ་མཁར་བལྟས་ནས་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བར་སྔགས་པས་གསོལ་བ་གདབ་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡི་རྗེས་སུ་སངས་རྒྱས་ལྔ། ། མངོན་པར་དབང་བསྐུར་རིན་ཆེན་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཀློག་པར་བྱེད་ཅིང་། ཙུ་ཏ་ལ་སོགས་པའི་ཡལ་འདབ་ཀྱིས་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་དུ་སྐུ་གཅིག་ལ་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཀྲ་ཤིས་པར་བྱེད་དོ། ། དབང་བསྐུར་བའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མེ་ཏོག་གི་ཆར་དང་། རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པར་བྱེད་པས་དགའ་བར་བྱེད་དོ། ། ཕྱི་ནས་ལྷ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གང་དང་གང་ཡིན་པའི་རྒྱས་འདེབས་པ་དེ་དང་དེས་དབུ་ལ་མཚོན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། འོན་ཏེ་ཕྱུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་འཕགས་པས་རྒྱས་བཏབ་པར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་དུ་ཐོས་པའི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ལྷའི་སྐུ་ཐོབ་ནས་མི་འགྱུར་བའི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་མན་ངག་ལོག་པ་བསྲུང་བར་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། །

Looking into the space in front, one should offer the water for the feet and so forth, and having made perfect offerings, one should perform the summoning, entering, and so forth in the proper manner with the mantra jaḥ hūṃ baṃ hoḥ. Then, the wisdom maṇḍala should be definitively merged into the samaya maṇḍala, like water and milk. Furthermore, the practitioner should gaze into the sky and make a supplication for the empowerment, visualizing the five Tathāgatas invited by the light rays of the seed syllable residing in one’s own heart, holding vases filled with the water of wisdom, along with the goddesses such as Locanā and the rest. Following that, one should recite the verses beginning: “The five Buddhas, the great jewels of empowerment,” and so forth, and perform the empowerment with the leaves of the cūta tree and other such foliage. At that very moment, the goddesses such as Locanā and the rest bring about auspiciousness for the single body with verses of auspiciousness. Immediately after the empowerment, a rain of flowers falls and the sound of great drums resounds, bringing joy. Thereafter, one should understand that the head of each of the thirty-two deities is marked by whichever is the lord of their respective family. If one asks, “But did the Noble One not state that the emanated maṇḍala is marked by the seal?” In that very context, it is said that after attaining the complete body of the deity as heard, one who possesses the pride of the unchanging should guard against erroneous instructions.

དེས་རྒྱས་འདེབས་པ་འཕགས་པའི་དགོང་པས་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་མ་ཐག་ཏུ་གང་རྒྱས་འདེབས་ཤེས་སོ། ། འདིའི་བར་མ་ཆད་པར་ལྷའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཕྲ་མོའི་སྦྱོར་བ་བརྗོད་པས་སྣའི་རྩེ་མོར་ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ། སྣའི་རྩེ་མོར་ཏེ་རང་གི་རྡོ་རྗེའི་བུག་པར་ཡུངས་ཀར་ཏེ་ཐིག་ལེ་དཀར་པོ་བསམ་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་དུ་ཡུངས་ཀར་ལ་སྟེ་ཐིག་ལེ་དཀར་པོའི་དབུས་སུ་བཏགས་པ་སྟེ་རྣལ་འབྱོར་གོམས་པར་བྱེད་པ་པོས་འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་བཅས་ཏེ་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་འདྲེས་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། འདིའི་དོན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེར་ཡང་དགོངས་པས་བཤད་དེ་ངེས་པར་བསྟན་པར་གྱུར་པ་ནི། སྐྲ་ཡི་ཁྱོན་གཅིག་ལ་གང་སངས་རྒྱས་ནི། ། རྣམ་མང་གངྒཱའི་རླུང་གི་བྱེ་སྙེད་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་། བཟང་པོ་སྤྱོད་པར་ཡང་། རྡུལ་གཅིག་སྟེང་ན་རྡུལ་སྙེད་སངས་རྒྱས་རྣམས། ། སངས་རྒྱས་སྲས་ཀྱི་དབུས་ན་བཞུགས་པ་དག། ཅེས་སོ། ། ཡང་ན་ཨུཏྤ་ལ་སྔོན་པོའི་ཁ་དོག་ཅན་གྱི་རྡོ་རྗེ་ནས་འབྲུའི་ཚད་ཙམ་དེ་ཉིད་དུ་མི་བསྐྱོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་སྣའི་རྩེ་མོ་དང་ལྷ་མོའི་པདྨའི་སྣའི་རྩེ་མོར་བཤད་མ་ཐག་པ་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཙ་ན་ཀའི་འབྲུའི་ཚད་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མན་ངག་གོ། ། ཡེ་ཤེས་གནས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། །

Through the intention of the Noble One, as soon as one is consecrated by that sealing, one knows how to perform the sealing. In the uninterrupted explanation of the subtle application of the suchness of the deity, it is said: "At the tip of the nose, a white mustard seed," and so forth. One should visualize a white drop, the "white mustard seed," at the tip of the nose, which is the opening of one's own vajra. Right there, within that white drop, the practitioner who is training in yoga should meditate without confusion on the maṇḍala wheel together with the multi-storied palace and all that moves and is stationary, because it is of an illusory nature. The meaning of this is also explained through the intentional language of the Mahāyāna sūtras, as it is definitively taught: "Upon the space of a single hair, there dwell many Buddhas, as numerous as the sands of the Ganges," and in the Bhadracaryā: "Upon a single atom, there are Buddhas as numerous as atoms, dwelling in the midst of the Sons of the Buddhas." Alternatively, the yogi of Akṣobhya should meditate on a vajra the color of a blue utpala flower, the size of a barley grain, right there. Likewise, the yogis of Vairocana and the others should visualize what was just explained at the tip of the nose and at the tip of the lotus-nose of the goddess. Alternatively, the pith instruction is that one should meditate on the signs, such as the wheel, the size of a chickpea. The "abode of wisdom" is that which serves as the cause for supramundane wisdom.

ཉམས་དགའ་བ་ནི་དགའ་བར་བྱ་བ་སྟེ་དབང་པོའི་གཞུ་ལྟར་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་ཆེན་ནི་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ནི་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པ་སྒོམ་པ་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཙམ་གྱིས་རང་གི་ངོ་བོ་ཁ་དོག་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རིགས་ལྔ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། ། རིན་ཆེན་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟར་རིན་ཆེ་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རྒྱུ་བ་དང་བཅས་པའམ་མི་རྒྱུ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་ལ་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཡང་གསུངས་པ་ཡང་། དེ་ཉིད་མཐོང་བ་ཞེས་སོ། ། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལས་སོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་གསུངས་པ། རིན་ཆེན་བརྟན་པར་གྱུར་ནས་སྤྲོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་མཐོང་བའི་མཚན་མ་དང་གཟུང་བའི་མཚན་མ་ཉེ་བར་སྐྱེས་པ་ལས་ཤེས་པའོ། ། དེ་ལ་མཐོང་བའི་མཚན་མ་ནི་སེམས་བརྟན་པ་ཉིད་དོ། ། གཟུང་བའི་མཚན་མ་ནི་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་མཚན་མའོ། ། དེའི་ཚེ་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་མི་གཡོ་བར་ཤེས་ནས་སྒོམ་པ་དབང་དུ་གྱུར་པ་བསྐྱེད་པའི་ཆེད་དུ་སྤྲོ་བར་བྱའོ། ། བརྟན་པར་མ་གྱུར་ཡོངས་མི་སྤྲོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པར་བྱ་བཞིན་པ་ན་སྤྲོ་བར་མི་བྱའོ། ། རབ་མཆོག་སྤྲིན་རྣམས་སྤྲོ་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པ་སྤྲོ་བས་བརྟན་པར་བྱས་པར་གྱུར་པ་ལ་སངས་རྒྱས་སྤྲིན་རྣམས་ཀྱང་སྤྲོ་བར་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་འབར་བ་མཚུངས་འོད་ཀྱིས། །

"Delightful" means that which is to be rejoiced in, because it possesses colors such as white and so forth, like a rainbow. "Great secret" means that it is not the sphere of experience for others. "Examined by wisdom" refers to the mere wisdom of the meditator in the stage of the Piṇḍīkṛta-sādhana; "having the nature of five colors" and so forth means that they have arisen from the five families. "Great jewel" means that the vajra and other symbols are as precious as jewels. By the phrase "abode of wisdom" and so forth, it refers to all distinctions, whether moving or non-moving. For that very reason, it is also stated in the Vyavasthāna: "Seeing that very reality." "To be meditated upon" means by the yogi through entering into meditative equipoise. The result of this very samādhi is stated: "Once the jewel has become stable, emanate," and so forth. This is known when the signs of seeing and the signs of grasping have arisen. In that context, the "sign of seeing" is the stability of the mind itself. The "sign of grasping" is the sign of the siddhi. At that time, having known that the meditation on the vajra and so forth has become unwavering, one should emanate them in order to generate mastery over meditation. "If not stable, do not emanate at all" means that one should not emanate while the meditation is still in progress. "Emanate the supreme clouds" means that once the vajra and so forth have been stabilized through emanation, one should also emanate clouds of Buddhas. "With light equal to the blazing Buddhas,"...

ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། འདིའི་སྒོམ་པའི་ཐབས་གསུངས་པ། སློང་མོ་ཟ་བས་བཟླས་མི་བྱ། ། ཞེས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སློང་མོའི་དོན་དུ་སློང་མོ་བྱིན་ཅིག་ཅེས་སོ་སོར་འཛིན་པ་རབ་ཏུ་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ་མངོན་པར་བརྩོན་པས་སོ། ། སློང་བ་ལའང་དགའ་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ཟས་ལ་རབ་ཏུ་ཞེན་པར་མ་གྱུར་ཅིང་ཇི་ཙམ་དུ་ལུས་གནས་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཤེས་པར་འགྱུར་བར་བྱའོ། ། ཡང་ན་དབྱེ་བ་ནི་སློང་མོའོ། ། དེ་ལ་དེས་བཟླས་པར་མི་བྱའོ། ། ཅི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དབྱེ་བར་དགའ་བར་འགྱུར་བར་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་དོན་གསུངས་པ། སློང་ལའང་དགའ་བར་མི་བྱའོ། ། ཞེས་ཏེ་འདིའི་དོན་ནི་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བགྲོད་པ་གང་གི་ཚེ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཆེས་གསལ་བར་མཐོང་བ་དེའི་ཚེ་དེར་སོན་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་གཞག་པར་བྱའོ། ། གནས་གཞན་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། དངོས་པོ་གང་དང་གང་གིས་ནི། ། མི་རྣམས་ཡིད་ནི་ཡང་དག་སྦྱར། ། དེས་དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་འགྱུར་ཏེ། ། ནོར་བུ་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཇི་བཞིན། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་སོ། ། འདིས་སེམས་བརྟན་པ་ཉིད་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་ལུས་པ་སྟོང་པ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་སྔགས་པས་སོ། ། རྒྱུད་གཞན་དུ་ཡང་གསུངས་པ། ཛི་མ་ཛ་ལ་མཛྫྷེ་ཙནྡྲ་ས་ཧི་ན་ཨུ་སོ་སཙྪ་ན་མིཙྪ། ཏི་མ་སོ་མཎྜ་ལ་ཙཀྐཱ་ཊཱ་ཏཎྜ་ཨ་ས་ཧཱ་བེཾ་སཙྪ་ཞེས་སོ།

This refers to those possessing colors such as white and so forth. The method for meditating on this is stated: "One should not recite while eating alms." This means that a yogi practicing the conduct of extreme non-elaboration should not utter the specific request, "Give alms," for the sake of begging, but should do so with diligent application. "One should not take pleasure in begging" means that one should not become attached to food, but should be content with just enough to sustain the body. Alternatively, "begging" refers to the act of soliciting. One should not perform the recitation for that purpose. If one asks, "Should one then take pleasure in begging in every respect?" the meaning of that is stated: "One should not take pleasure in begging." The meaning of this is that when the movement of conceptual thought occurs once, twice, or thrice, and the maṇḍala circle is seen very clearly, at that time one should rest in the very mind that has reached that state. As it is said elsewhere: "By whatever object the minds of men are perfectly joined, they become of that very nature, just like a multi-colored gem." For that very reason, it says: "Recite the mantra with its limbs unimpaired." This refers to the mantrin who, through the stability of the mind, has directly realized the maṇḍala circle as an illusion, wherein all external conceptualizations without exception are empty. As it is also stated in another tantra: "jima jala majjhe candra sahi na usocchannamiccha | tima so maṇḍala cakka ṭaṇḍa asahāveṃ soccha ||" (Just as the moon in the midst of the waves is not destroyed, so the maṇḍala circle remains in its own nature without being disturbed.)

། འདིས་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་པའོ། ། ད་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་ངག་གི་བཟླས་པའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་བརྗོད་པར་འདོད་ནས། བརྗོད་ནས་རྡོ་རྗེ་སྤྲོ་བ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བརྗོད་ནས་ནི་ངག་གི་སྒོས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའི་ནཱ་ད་ལས་བླངས་ནས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་མོ། ། སྤྲོ་བར་བྱ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་དབྱུང་བའོ། ། འཇུག་པའི་རླུང་གིས་དེ་ཉིད་དུ། ། ཡང་དག་བཟླས་པར་བྱ་ཞེས་པ་ནི་གོང་བུའི་བཟླས་པའོ། ། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་འདི་ཉིད་སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པའོ། ། འདིས་ནི། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་བཟླས་པ་ཡང་། ། རྣམ་གཉིས་བྱ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གཞུག་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོར་བརྟན་པའི་ཕྲ་མོའི་སྦྱོར་བས་གང་སེམས་ཙམ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་དེ་ཉིད་འདིའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་འོད་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་མཐོང་ནས། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིར་བྱུང་བ་དེ་དང་བྲལ་བས་གདུངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བལྟ་བར་འདོད་ནས་སྙིང་རྗེ་དང་བཅས་པས་ཇི་ལྟར་སྨྲེ་བར་བྱེད་པ་དེ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ། དཀྱིལ་འཁོར་གནས་པའི་ལྷ་མོ་བཞི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞིས་ནི་དྲུག་ལྡན་ལ་སོགས་པ་སྒེག་ཅིང་སྙན་པའི་སྣ་གླུའི་དབྱངས་ཀྱིས་བསྟོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་ཁྱོད་ཅེས་མདུན་ན་གནས་པ་བཞིན་དུ་བལྟས་ནས་སད་པར་བྱེད་དོ་ནི་སློང་བར་བྱེད་པའོ། །

This is the second meditative absorption, called the Supreme King of Maṇḍalas. Now, wishing to explain the two types of verbal recitation of the three syllables, it is said: "Having uttered, the emanation of the vajra..." and so forth. "Having uttered" means having taken [the mantra] from the nāda of the samādhisattva by means of the gateway of speech. "Vajra" refers to the three syllables. "To emanate" means to emit them externally. "By the entering wind, one should perfectly recite therein" refers to the recitation of the mass. This is the mantra recitation of the suchness of all Buddhas, that is, of the five Tathāgatas. By this, it is explained: "The subtle yoga recitation should also be performed in two ways." "One should enter into suchness" means that through the application of the subtle individual stability, whatever is realized as mind-only is precisely the focal point of suchness in this context. Thus, having seen the Great Vajradhara as the nature of clear light, the four goddesses—Locanā and the others—arise from the nature of loving-kindness and so forth. Because they are separated from him, they desire to look upon him with minds pained by longing. To demonstrate how they lament with compassion, it is said: "The four goddesses residing in the maṇḍala..." and so forth. With these four verses, preceded by a praise in the form of a charming and melodious lute-song in the ṣaḍja and other scales, they awaken him—meaning they rouse him—by looking at him as if he were present before them, addressing him as "You."

རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་དབང་དུ་གྱུར་པ་བརྙེས་པའོ། ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་བརྙེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། སེམས་ཅན་ཁམས་ནི་སེམས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དགའ་བ་ནི་རོལ་པའོ། ། དེའི་ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་ཚིམ་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དགའ་བ་ཡིད་འོང་ངོ་། ། དོན་ཆེན་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། ། དེ་འདོད་པར་བྱེད་དོ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་དོན་ཆེན་འདོད་པའོ། ། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དགའ་བ་ཡིད་འོང་དོན་འདོད་པས་འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ལ་འདོད་པར་མཛོད་དེ་རོལ་པར་གྱིས་སོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡབ་བོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གཉེན་མཆོག་ཆེན་པོའོ། ། བདག་ལ་སྟེ་བདག་གི་སོན་པར་རོ། ། མགོན་པོ་ནི་བདག་པོའོ། ། གལ་ཏེ་བཞེད་ནའོ། ། རྡོ་རྗེ་སྐུ་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་སོགས་པ་ནི་མི་འཇིག་པའི་སྐུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་སྐུའོ། ། སེམས་ཅན་མང་པོ་དགའ་བའི་བཀའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ནི་སེམས་ཅན་མང་པོ་ལ་རྗེས་སུ་ཕན་པར་མཛད་པའི་བཀའི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བར་མཛད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་དོན་དམ་ཕན་པ་རྗེས་སུ་སྟོན་པ་ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། དེ་དག་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ནི་དོན་དམ་པའོ། །

"Vajra Mind" and so forth refers to having attained mastery over the mind. Because he has attained the sovereignty over the phenomena of the three realms, he is the "Lord of the Abode." "The realm of sentient beings" refers to the very nature of those who have become sentient beings. "Joy" is the play. "Delightful to the mind" means that which produces satisfaction; thus, it is "delightful joy." "Great purpose" is supreme joy. Because he desires and brings that to completion, he is "one who desires the great purpose." Through such delightful joy and the desire for the purpose, he should embrace me and so forth, and thus please me and sport with me. Because he is the cause that gives birth to all sentient beings, he is the "Father." Because he brings about the benefit and happiness of sentient beings, he is the "Great Supreme Kinsman of Sentient Beings." "To me" means "to my arrival." "Protector" means "lord." "If you so desire." "Vajra Body" and so forth refers to the "Vajra Body" because of his indestructible nature. "The wheel of command that delights many sentient beings" means that you are the one who turns the wheel of command that acts for the benefit of many sentient beings. "For the sake of the Buddha, you teach the ultimate benefit of awakening" means that the "Buddha" refers to the five aggregates. Their "purpose" is the relative truth. "Awakening" is the ultimate truth. The body of great bliss arising from the perfect union of these two is the ultimate.

དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་དགོངས་པས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཕན་པ་རྗེས་སུ་སྟོན་པའོ། ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་སྤྱོད་པར་བྱེད་པས་འདོད་ཆགས་དམ་ཚིག། འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བདག་ལ་དགེས་པར་མཛད་དུ་གསོལ་ཏེ་རོལ་པར་མཛོད་ཅིག་གོ། ། ཁྱོད་ནི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ཞེས་པ་ནི། ངག་གི་དབང་ཕྱུག་བརྙེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཀུན་ལ་ཕན་ཞིང་རྗེས་བརྩེ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གནས་བཞིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་པའི་ཆེད་དུ་རྟག་ཏུ་སྟེ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇུག་པའོ། ། བདག་ལ་དགེས་པར་མཛོད་ཅིག་ནི་ཤིན་ཏུ་དགའ་བའི་སྤྱོད་པས་བརྟེན་པའོ། ། ཀུན་ནས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཀྱིས་སོ། ། བཟང་པོ་ནི་དགེ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ཀུན་དུ་བཟང་པོའོ། ། གཞན་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེས་ཟིན་ཏོ། ། ཁྱོད་ནི་རྡོ་རྗེའི་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་བོད་པ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་མཉམ་པར་སྦྱར་བ་ལས་ཕྱུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་འདོད་པའོ། ། ལས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དམ་ཚིག་མཆོག་གོ། ། འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ཐར་པ་རབ་ཏུ་རྩོལ་བའི་ཕྱིར་ཕན་དོན་ཆེའོ། ། ཤཱཀྱའི་རིགས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡང་དག་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་མཆོག།

Because he teaches with the intention to benefit sentient beings, he is the "Teacher of Benefit." Since he causes those who act with passion to purify their passion, he is the "Samaya of Passion." I pray that you, whose nature is the essence of acting with passion, be pleased with me and grant your play. "You are the Vajra Speech" is said because you have attained mastery over speech. "Benefiting and having compassion for the entire realm of sentient beings" refers to your nature of supreme compassion. For that very reason, you constantly and at all times perfectly engage in acting for the sake of sentient beings through the four immeasurable abodes. "Be pleased with me" means to rely upon the conduct of supreme joy. "From all sides" means by means of the realm of sentient beings. "Good" means that which brings about the attainment of virtue; thus, he is Samantabhadra. The rest has already been explained. "You are the Vajra Desire" is an invocation by way of Amoghasiddhi. He is the "Vajra Desire" because the deities of the maṇḍala, who are produced from the union of the vajra and the lotus, purify the realms of sentient beings who act with hatred and so forth. Because he is the lord of the Action Family, he is the "Supreme Samaya." Because he strives for liberation through the method of purifying the passion of sentient beings who act with passion, he is of "Great Benefit." Because he is the most excellent among those born of the Śākya clan, he is the "Supreme Lineage of the Perfectly Complete Buddha."

ཡང་ན་བྱ་བ་ནན་ཏན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུང་མཆོག་གོ། ། རང་དང་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཉམ་ཉིད་རྗེས་སུ་བརྩེ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པས་ཡོན་ཏན་རིན་ཆེན་མང་པོའི་གཏེར་གྱུར་བདག་ལ་དགྱེས་པར་མཛོད་དེ་བརྟེན་པར་མཛོད་ཅིག་གོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་འདོད་ཆགས་བར་མ་དང་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བདག་ཉིད་བསྔགས་པར་བྱེད་པའོ། ། མགོན་པོ་གལ་ཏེ་དེ་རིང་བདག་ནི་གསོན་པར་མཆིས་བཞེད་ན། ། ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམ་པར་དག་པའི་ཐབས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ཚེ་དང་ལང་ཚོ་སྩོལ་བས་གསོན་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་མངོན་པར་དགོངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཚངས་པའི་གནས་བཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པས་ཡང་དག་པར་སྐུལ་བར་བྱེད་བཞིན་པ་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་རྒྱུན་གྱི་ཤུགས་ལས་གཉིད་རབ་ཏུ་སད་པ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་རྣམ་པར་བསླང་བར་གྱུར་པས་བཞེངས་པའོ། ། མགོན་པོ་ནི་བདག་པོ་མི་བསྐྱོད་ལ་སོགས་ངོ་བོའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཏེ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཆད་བཞིན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟོད་པར་མཛད་དོ། ། མི་བསྐྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གཡོ་བས་མི་བསྐྱོད་པའོ།

Alternatively, because he acts for the benefit of all wandering beings without exception through the nature of the all-accomplishing wisdom, he is the supreme lineage of the perfectly complete buddhas. Although he is suchness, free from the perception of any distinction between self and other, he is the "compassionate one of equanimity" because of his very compassion for sentient beings. Because he possesses such exceptionally sublime qualities, he is a treasury of many precious virtues; please be pleased with me and remain steadfast. He praises himself, saying, "Because he generates the wisdom of passion, the absence of passion, intermediate passion, and luminosity." "O Protector, if you wish for me to remain alive today," means: "Please grant me life by bestowing the longevity and youth of Vajrasattva through the method of purifying passion, aggression, and ignorance"—this is the intended meaning. "In that way," and so forth, means that as the goddesses, who are the nature of the four immeasurables, thus perfectly exhort him by proclaiming his true qualities, he is awakened from the yoga of emptiness by the force of the continuity of his previous aspirations, as if waking from deep sleep, and thus arises. "Protector" refers to the lords, the Tathāgatas such as Akṣobhya and the others, including Vairocana and so forth, who are praised by the verses to be explained. "Akṣobhya" and so forth means that he is "unshakable" because he is not moved by any collection of afflictions.

། རྡོ་རྗེ་ནི་ཐུགས་གང་ཡིན་པ་བོད་པར་བྱེད་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། ། སྟོང་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཆེའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་སོ། ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མཁས་པ་ཆེའོ། ། སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ཕྱུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། དོན་དམ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་མོ། ། སྐུ་ལ་སོགས་པའི་རྡོ་རྗེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་གཙོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་གསུམ་མཆོག་གོ། ། གསང་བའི་དབྱངས་ནི་དམ་ཚིག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདག་ལ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཅིག་ཅེས་མི་བསྐྱོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པར་གྱུར་པའོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོད་གསལ་བའི་མེ་འབར་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དག་པ་ཆེའོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོས་དྲུག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་ཞི་བའོ། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་ཆེའོ། ། རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་རྣམས་སྟོན་ཅིང་འཆད་པར་མཛད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པར་བྱེད་པའོ། ། རིན་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་ཡོད་པའི་ཤེས་རབ་སྩོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེའོ། ། དོན་ཡོད་པའི་རིགས་རྣམས་སོ། །

"Vajra" is an invocation of the mind, Akṣobhyavajra. Likewise, "Great Wisdom" and so forth should also be understood. Because he is the nature of the four emptinesses, he is "Great Wisdom." "Vajra" refers to Akṣobhya and the others; because he holds them, he is the "Vajra Expanse" (Vajradhātu). Because he thoroughly knows the distinction between the two truths, he is "Great Skillful." The three maṇḍalas are the maṇḍala of the body, the maṇḍala of the emanation, and the maṇḍala of the ultimate. Because he is the principal among the vajras of the body and so forth, he is the "Supreme Three Vajras." "Secret Melody," [the phrase] "please reveal to me the suchness of the samaya," is a praise by way of Akṣobhya. "Vairocana" and so forth: because the fire of clear light blazes, he is Vairocana. For that very reason, he is "Great Purity." "Vajra" refers to the Tathāgatas. Because he is the sixth in the nature of their purity, he is the "Peaceful Vajra." Because he is the nature of supreme joy, he is "Great Joy." He is the one who reveals and explains the naturally luminous natures. "Vajra" is an invocation. "Jewel King" and so forth: because he bestows the insight of Amoghasiddhi, he is Amoghavajra. [He is] the families of Amoghasiddhi.

དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མདུན་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་པ་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། སྒྲུབ་པ་པོའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདོད་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་མཛད་པའོ། ། དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འོད་གསལ་བའོ། ། དེ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དག་པ་ངོ་བོ་ཉིད་བྱུང་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བསྟོད་པ་ཉེ་བར་སྡུད་པའོ། ། བསྟོད་ནས། དེ་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་བསྟོད་ནས། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་ལྷ་མོའི་འཁོར་ལོ་རྗེས་སུ་མཉེས་ནས་གསང་བ་ནི་བསྲུང་བར་བྱ་བ་དང་བཟའ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཤད་ནས། ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བས་གསུངས་ཏེ། སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་བྱ་སྟེ་རང་གི་སྐུའི་འཁོར་ལོ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཁོར་ལོ་གཟུགས་ཕུང་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པས་རྗེས་སུ་བཅུག་ནས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པས་བཞུགས་སོ་ཞེས་པའོ། ། ལས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་པའོ། ། ད་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ལ་སློབ་པར་བྱེད་པ། དེ་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་བཞི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་དེ་བརྗོད་པའི་རིམ་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གསུམ་དང་ལྡན་པ་དེས་བསྡུ་བ་བྱའོ། །

Regarding the phrase "they placed the Perfect Buddha in front," this refers to Amoghasiddhi as the Perfect Buddha. Because he fulfills the desired aims of the practitioner’s beings through activities such as pacification and so forth, he is "the one who fulfills all intentions." His pure essence is luminosity. Because he arises from that very essence, he is "arisen from the pure essence." To you, Vajrasattva who has become such as that, I prostrate—thus concludes the praise. Having offered praise, the passage beginning with "Then the Buddhas" and so forth means that the Buddhas—Vairocana and the others—having praised themselves, pleased the mandala of goddesses through the nature of great bliss, and explained the secret matters such as what is to be guarded and what is to be consumed, they taught the distinctions of activities such as pacification and so forth. One should perform the two types of mantra recitation; having integrated the external mandala into one's own body mandala through the reasoning of "realizing the aggregate of form" and so forth, one dwells in the form of great bliss, free from all attachment. This is the third meditative stabilization, called the "Supreme King of Activities." Now, to train in the meaning of the summary, it is said: "In that way, the yogi performs the four yogas," and so forth. In that manner, through the sequence just described, the yogi who possesses the three meditative stabilizations should perform the withdrawal.

སྣ་ཚོགས་ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོའོ། ། ཧཱུཾ་ཡིག་སྙིང་པོར་ཞེས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའི་འོད་ཟེར་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཐམས་ཅད་བཀུག་ནས་འདི་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བཅུག་སྟེ། སླར་ཡང་དེ་ལས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་ཀྱི་ཀུན་དུ་སྤྲོས་ནས། དེའི་གཟུགས་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བློ་ཞེས་པ་དེའི་ཡིད་ལ་བསྡུ་བར་བྱའོ། ། འཕགས་པས་གསུངས་པ་ཡང་། འདི་ནི་ས་གསུམ་མ་ཡིན་གཞལ་ཡས་ཁང་མིན་སྲོག་ཆགས་མ་ཡིན་འདི་རྒྱལ་རྣམས། ། མི་མིན་འདིར་ནི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཕྱུག་ཡུལ་མིན་དབང་པོ་མ་ཡིན་ས་སོགས་མིན། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་མིན་ཆོས་ཉིད་བདག་ཉིད་ཕྱིར་ན་དེ་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་བ། ། སྣ་ཚོགས་འདི་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོར་ཤེས་པར་གྱིས་དང་སེམས་ཁྱོད་ཅི་ལ་འཁྲུལ། ། ཞེས་སོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་འཁོར་ལོ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་སྔགས་པ་གང་གི་ཚེ་ལུས་སྐམས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་བསམ་གཏན་གཞན་གྱིས་ལུས་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཐོ་གང་ཙམ་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྤྱི་བོའི་སྟེང་དུ་ནམ་མཁའ་ལ་ཝཾ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བརྟག་པ་སྟེ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་བྱའོ། ། དེ་ནས་ཨོཾ་ཡིག་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་སོན་པར་བསམས་ནས་བདུད་རྩི་ལྔ་ནི་ངེས་པར་དབབ་པར་བྱ་སྟེ་འདི་རྣམས་ཀྱིས་འཆི་བ་མེད་པར་བྱེད་དོ། ། ཞེས་པས་བདུད་རྩི་ལྔ་རྣམས་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་པོ་དེ་རྣམས་འོད་ཟེར་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྤྱི་བོ་ནས་རྐང་པའི་མཐིལ་གྱི་བར་དུ་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བར་བྱའོ། །

"Various" refers to the entities. Regarding "the syllable HŪṂ as the essence," through the light rays of the samādhi-sattva, all sentient beings are summoned and thoroughly inserted into this very [maṇḍala]. Then, from that, the forms of Vajrasattva are emanated everywhere; by means of those very forms, one should dissolve them into the mind of the practitioner, as it is said: "This is not the three worlds, nor the celestial palace, nor are these living beings; these are the Victors. This is not a human, nor is it the Lord of the Wheel, nor the objects, nor the sense faculties, nor the elements and so forth. It is not form and so on either, because its nature is the dharmatā; therefore, these are the maṇḍala deities. Understand these various things to be the maṇḍala wheel; O mind, why are you deluded?" When a mantrin who is meditating on the maṇḍala wheel becomes physically emaciated, in order to show how to satisfy the body through another meditative concentration, it is said: "At the height of a span," and so forth. One should visualize a moon maṇḍala arising from the complete transformation of the syllable VAṂ in the space above the crown of the head; this should be done for as long as necessary. Then, having visualized the syllable OṂ, which is the nature of the entry, as having reached the center of the moon maṇḍala, one should definitely cause the five nectars to descend. By means of these, immortality is achieved. Thus, the five nectars are the five Tathāgatas, who should be visualized as conferring empowerment from the crown of the head down to the soles of the feet by way of the nature of five-colored light rays.

བརྗོད་པར་མཚན་ཉིད་རྡོ་རྗེའི་སྦྱོར་བ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་འདིས་ནི་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་ལུས་ཡང་དག་པར་སྐྱེའོ། ། སྐད་ཅིག་ལས་ཏེ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་ལུས་ལ་སོགས་པ་བདེ་བར་གནས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཐོབ་པ་སྟེ་རྙེད་དོ་ཞེས་པ་ཕན་ཡོན་ནོ། ། ཡང་ན་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་གསུངས་པ། ལྕེ་ནི་རྐན་ལ་སོན་བྱས་ནས། ། རྡོ་རྗེ་ཕྲ་མོ་བདེ་རེག་ལས། ། སེམས་ནི་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་གོམས་ལས་རྣལ་འབྱོར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། ། ཧཱུཾ་ཡིག་གིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། ། ཧཱུཾ་ཡིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདིའི་དོན་ནི་དང་པོར་ཧཱུཾ་གཉིས་དང་ཡཾ་གི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྗང་སྔོན་གཞུའི་དབྱིབས་ཅན་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་མཚན་པ་འབར་བར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེའི་སྟེང་དུ་ཧཱུཾ་གཉིས་དང་རཾ་ལས་བྱུང་བའི་གདུང་བར་བྱེད་བ་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཁ་དོག་དམར་པོ་ཟུར་གསུམ་པ་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་མཚན་པའོ། ། དེའི་སྟེང་དུ་ཨ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་པདྨའི་སྣོད་ཕྱི་དཀར་པོ་ནང་དམར་པོ་ཨ་ཡིག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་ཡང་བལྟས་ནས། དེའི་དབུས་སུ་བཟའ་བར་བྱ་བ་ཟན་ལ་སོགས་པ་ལ་བྷྲཱུཾ་ཨཱཾ་ཛྲཱྀཾ་ཁཾ་ཧཱུཾ་ཞེས་པའི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་གོ་ཀུ་ལ་སོགས་པ་སྒྲོན་མ་ལྔ་དང་བདུད་རྩི་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཨོཾ་ཡིག་གིས་མཚན་པའོ། །

This application of the vajra characteristics of expression, which takes the tathāgata as the object of focus, brings about the perfect birth of a body endowed with majesty. The benefit is that, in an instant and without long delay, one attains and finds the very state of abiding in bliss within the body and so forth. Alternatively, the ritual for satisfying the internal nature is taught: "Having placed the tongue against the palate, through the blissful touch of the subtle vajra, the mind will become poised in meditative equipoise." Thus it is said. "Through such familiarization, the yogi..." and so forth are the words of the brief thematic summary. "By means of the syllable HŪṂ..." and so forth are the words of the detailed explanation of this very point. Regarding the meaning of "by means of the syllable HŪṂ" and so forth: first, one should visualize a greenish-blue wind maṇḍala, shaped like a bow, arising from two HŪṂs and the seed-syllable YAṂ, marked by two vajras and set ablaze. Above that, from two HŪṂs and the syllable RAṂ, arises a triangular, red, scorching fire maṇḍala marked by two vajras. Above that, one should also visualize a lotus vessel, white on the outside and red on the inside, arisen from the complete transformation of the syllable A and blessed by the syllable A. In its center, from the complete transformation of the seed-syllables BHRŪṂ, ĀṂ, JRĪṂ, KHAṂ, and HŪṂ, are the five lamps such as goku and the five nectars, which are the nature of the five primordial wisdoms and are marked by the syllable OṂ.

དེའི་བར་སྣང་དུ་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་སྐྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་དཀར་པོས་དཀྲུགས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ། ཧཱུཾ་ཡིག་གིས་སྦྱོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་སྣོད་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལས་རྡོ་རྗེ་དེ་ཉིད་དུ་རོ་མཉམ་པར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་པའོ། ། ཨཱཿཡིག་གིས་ནི་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉི་མ་དང་མཚུངས་པར་འབར་བའི་ཨཾ་ཡིག་གིས་རབ་ཏུ་འབར་བར་བྱེད་པ་སྟེ་འདིས་དམ་ཚིག་གི་བདུད་རྩི་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། དེར་གནས་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་ལས་སྤྲོས་པའི་འོད་ཟེར་ངེས་པར་བབ་པས་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་གནས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩི་བཀུག་ནས། དམ་ཚིག་གི་བདུད་རྩི་ལ་རབ་ཏུ་བཅུག་སྟེ་ཡི་གེ་གསུམ་གྱིས་ལན་བདུན་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ། ། ཞེས་པ་ཁ་ཟས་སྦྱང་བའོ། ། མགྲིན་པར་དུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ལྐོག་མ་སྤྱད་པའོ་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་མི་བསྐྱོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་ལྟོས་པ་སྟེ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གསལ་ལོ། ། སྤྲིན་གྱི་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྲིན་གྱི་སྒྲ་སྟེ་ཧཱུཾ་ཡིག་སྙིང་གར་བསམས་ནས། རྩེ་གསུམ་མེ་ནི་དེ་ལས་སྤྲོ། ། དེར་ནི་བཟའ་བ་བསྲེག་པ་དག། འདི་ནི་ནང་གི་སྦྱིན་སྲེག་ཡིན། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་མགྲིན་པར་དུང་དང་པདྨའི་སྟེང་དུ་རང་རང་གི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཞི་བ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རང་རང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་དཔའི་རྩེ་གསུམ་གྱི་མེ་ལ་བཟའ་བ་སྦྱིན་སྲེག་གྱིས་ཤིག་པ་ནི་མན་ངག་གོ། །

Regarding the statement, "In the space between them, one should stir with a white vajra born from the syllable HŪṂ," this means purifying with the syllable HŪṂ; through the union of the vajra and lotus vessels, they become of one taste within that very vajra. With the syllable ĀḤ, one should realize; with the syllable AṂ, which blazes like the sun of primordial wisdom, one causes it to blaze intensely, thereby perfecting the samaya nectar. From the three syllables residing there, rays of light are emanated and descend, summoning the wisdom nectar of the Tathāgatas dwelling in the world systems of the ten directions. Having caused it to enter the samaya nectar, one should consecrate it seven times with the three syllables. This is the purification of food. From the passage beginning with "In the throat, the conch," up to the end of "the throat is used," this refers to the practitioner of Akṣobhya, as is clear from the root text itself. Regarding the passage beginning with "the sound of clouds," one should visualize the syllable HŪṂ, the "sound of clouds," at the heart, and emanate the three-pronged fire from it: "There, the food is burned; this is the inner fire offering." Thus, the practitioners of Vairocana and the others should generate the symbols, such as the wheel, which are the transformations of their respective seed syllables, and bless them with the syllables OṂ and so forth at the throat upon the conch and lotus. Then, according to the distinctions of activities such as pacifying, they should perform the fire offering of food into the three-pronged fire of their respective samādhi-sattvas; this is the pith instruction.

རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ། འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་འཇིག་བྱེད་པ། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་ཁ་སྦྱར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་ཞེས་པའི་རྐང་པ་ཡོད་དེ། འདིའི་བཤད་པ་ནི་སྟེང་འོག་གི་རླུང་གི་འཁྲུལ་འཁོར་ལས་སོ། ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ཡང་ཆེས་གསལ་བར་བཤད་དོ་ཞེས་པ་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པའི་དོན་མདོར་བཤད་པ་རྣལ་འབྱོར་ཡིད་འཕྲོག་རྫོགས་སོ། ། མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པར་ལུས་རྣམ་པར་དབེན་པ་སོ་སོར་བསྟན་ནས་དོན་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པར་འདོད་ནས་སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མགོན་པོ་ནི་སྐྱོབ་པར་གྱུར་པའོ། ། ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་བདག་ཉིད་དེ། ཀུན་ཡང་དེ་ཡིན་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་ངོ་ཞེས་པས་སེམས་ཅན་ཀུན་ནོ། ། ས་མ་ལུས་པར་ངེས་པར་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་ངེས་པར་སྐྱེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་ཐུགས་རྡོ་རྗེའོ། ། དེ་ནི་དཔལ་ལྡན་བདེ་ཆེན་ཏེ་དཔལ་དང་ལྡན་པ་དང་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀ་འདིའོ། ། འདུད་ནས་ནི་ཕྱག་བྱས་ནས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་བཤད་བྱ་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། གང་ལས་ན་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ནི་དཔལ་འདུས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་དོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ནི་དེའི་དོན་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་ལས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་འཇུག་པར་(བྱད་,བྱེད་)པའི་རིམ་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འདོད་ནས། བསྐྱེད་པའི་རིམ་ལ་ལེགས་གནས་རྣམས། །

From the words "The wind" and so forth, up to "the destroyer of all harm," the meaning is easy to understand. Within this very text, there is the line "from the application of the union," the explanation of which is "from the yogic exercises of the upper and lower winds." It is also explained very clearly in the Śrī-Vajramālā and other sources. This concludes the Yogamanoharā, a brief explanation of the meaning of the stages of the Piṇḍīkṛta-krama. Having presented the isolation of the body (kāyaviveka) in the stages of the Piṇḍīkṛta-krama, and wishing to present the explanation of the meaning of the Vajra Recitation (vajrajāpa), he says: "The nature of all sentient beings," and so forth. "Protector" means one who has become a savior. If one asks what he becomes, it is the nature of all sentient beings. Since he is both "all" and "sentient beings," he is "all sentient beings." The nature of all those living beings who definitely dwell upon the entire earth is the Mind Vajra (cittavajra), which is the perfect union of wind and consciousness. That is the "Glorious Great Bliss" (Śrīmahāsukha), for it possesses both glory and great bliss. "Having bowed" means having prostrated. "The stages of Vajra Recitation shall be explained" means it shall be described. From what source? Following the Yoga Tantras; the Yoga Tantras are the Śrī-Guhyasamāja and other such tantras. "Following them" means through the superior realization of their meaning. Wishing to demonstrate the stages for entering Vajra Recitation, he says: "Those who are well-established in the generation stage (utpattikrama)."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་ལ་ལེགས་གནས་རྣམས་ནི་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་གཟུགས་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། ཀུན་ནས་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་ངང་ཚུལ་འདི་རྣམས་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་འདོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམས་ཀྱིའོ། ། འདི་སྟེ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ། ཐབས་ཏེ་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་འཆད་བཞིན་པའོ། ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསུངས་ནི་རབ་ཏུ་སྟོན་པའོ། ། ཅི་ལྟ་བུར་ན་སྐས་ཀྱི་རིམ་པ་ལྟ་བུར་རོ། ། སྲོག་གྱུར་པའང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རླུང་བཤད་དོ། ། རླུང་ཞེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རླུང་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱིའོ། ། སྲོག་གྱུར་པ་ནི་འཚོ་བར་གྱུར་པའོ། ། ལས་ཀུན་རྣམས་ནི་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ལས་ཀུན་བྱེད་དོ། ། རྣམ་ཤེས་བཞོན་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བཞོན་པར་གྱུར་པ་སྟེ། རྟ་ལ་ཞོན་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཅི་ལྟར་སྣང་བ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་རླུང་གི་ཁམས་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཅན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཟུགས་མེད་པ་ཅན་ཏེ། འདི་དག་གི་རེ་རེ་ནས་རང་ལས་རང་དངོས་པོ་མེད་ཅན་ཡུལ་དུ་གྲུབ་པར་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དྲི་བའོ། ། འདི་ལ་ལན་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་སླར་ཡང་ཡུལ་རྣམས་སུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱས་ནས་སྣང་བ་དང་བཅས་པའོ། །

Thus it is said, and so forth. Those who are well-established in the generation stage are those who meditate on the sequence of the Pindikṛta-krama (The Condensed Practice). The completion stage is for those who desire the form of union. This disposition of desiring to attain everything belongs to the yogis who desire the completion stage. This, namely vajra recitation, is the method that serves as the cause, and it is what is being explained. "The Perfect Buddhas" refers to the speech of the truly perfected Buddhas, which is what is being revealed. In what manner? Like the steps of a ladder. "That which has become the life-force," and so forth, explains the winds. "That which is called wind" refers to whatever has been taught as wind. "Of sentient beings" means of the worlds. "Becoming the life-force" means becoming the sustenance of life. "All activities" means it performs all actions such as contracting and extending the limbs. "The mount of consciousness" means it has become the mount for consciousness, just like a person riding a horse. One might ask: "Are not the wind and consciousness accompanied by appearances?" The wind element is formless, and consciousness is also formless. The question is: "Can these not be individually established as objects that lack their own inherent nature?" The answer to this is: "Because wind and consciousness have become one, they are perceived again as objects; therefore, they are accompanied by appearances."

དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པར་གསུངས་པ། གང་ཚེ་སྣང་བ་ལྡན་འགྱུར་བ། ། རླུང་གི་བཞོན་པ་ཉིད་གྱུར་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་རོ། ། དེ་ཉིད་རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ལྔའི་བདག་ཉིད་དེ་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ལྟར་ན་སྙིང་གར་སྲོག་གོ། ། བཤང་སྒོར་ཐུར་སེལ་ལོ། ། མཉམ་གནས་ལྟེ་བར་ཡང་དག་པར་གནས་སོ། ། གྱེན་རྒྱུ་མགྲིན་པའི་ཕྱོགས་སུའོ། ། ཁྱབ་བྱེད་ལུས་ཐམས་ཅད་དུ་གནས་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ། ། དེ་ཉིད་སླར་ཡང་ལྔའི་བདག་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུར་འགྱུར་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པ་ཀླུ་དང་རུས་སྦལ་དང་རྩངས་པ་དང་ལྷ་སྦྱིན་དང་ནོར་ལས་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་པའོ། ། རླུང་གི་དེ་ཉིད་རིམ་གྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། འོད་གསལ་བས་ནི་རྣམ་པར་སྦྱངས། ། ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་རིམ་པ་བཞིའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། ། རླུང་གི་དེ་ཉིད་རིམ་གྱིས་ནི། ། ཞེས་པ་དང་བྲལ་བར་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པར་འཇུག་པ་སྟེ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། སྔགས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་པོ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་ལྡང་བའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྔགས་ངེས་པར་སེམས་པར་བྱེད་དོ་དེ་རྣམས་རྟོགས་ནས་ནི་ཡོངས་སུ་ཐོབ་ནས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ལ་ལེགས་པར་སློབ་པར་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་གནས་ཞེས་པ་དོན་ཅི་ཡིན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྟེ་སྔགས་པ་སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་སོ་སོར་རྙེད་པའོ། །

Likewise, it is taught in the Unsurpassed Intention (Anuttarasandhi) in detail: "When the appearance occurs, it becomes the vehicle of the wind," and so forth. That very [wind] is the nature of the five winds and thus becomes fivefold. How so? The life-sustaining wind (prāṇa) is at the heart; the downward-clearing wind (apāna) is at the anus; the fire-accompanying wind (samāna) is perfectly situated at the navel; the upward-moving wind (udāna) is in the region of the throat; and the pervasive wind (vyāna) is situated throughout the entire body, according to the reasoning [of its function]. That very [wind] again becomes tenfold in nature, consisting of the companions of the nāga, tortoise, lizard, Devadatta, and Dhananjaya, which reside in the eyes and so forth. Starting from the passage, "The reality of the winds is gradually," up to the conclusion, "Purified by the clear light," one should analyze the meaning of the four stages. Without the phrase "The reality of the winds is gradually," one will not correctly enter, that is, will not thoroughly enter, the reality of the mantra. The mantra refers to the three syllables. By thoroughly knowing the nature of their entering, abiding, and arising, one definitely contemplates the mantra. Having realized and fully attained those, one will train well in the vajra recitation (vajrajāpa). Regarding the meaning of "abiding in vajra recitation": it refers to the yogi who has directly realized the meaning and abides in the samādhi of vajra recitation; such a mantrin will attain, that is, individually find, the focus on the mind.

རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་ངོ་བོས་ངག་དང་སེམས་དག་གིས་གཅིག་ཏུ་ཀུན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་དམིགས་པ་རིམ་པ་གཉིས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་འདིས་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ནི་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཁོ་ན་སྟེ་གཞན་ནོ། ། དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པས་སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ནི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ན། ། སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཙམ་ཞིག་ནི། ། རིམ་པ་གཉིས་པར་བརྗོད་པར་བྱ། ། ཞེས་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ངེས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ཉིད་དུ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པས་ཀྱང་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་རིམ་པ་གཉིས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ངག་དང་སེམས་ལ་དམིགས་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ནི་རྫུན་པའོ་ཞེས་སོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས། ། ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པོ་བྱས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པར་ལུས་རྫུན་པ་ཉིད་དང་། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་དག་དང་སེམས་དག་རྫུན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སོ་སོ་སོ་སོར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་སྟེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསུམ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ཞེས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་དང་བྲལ་བས་མ་ནོར་བར་གྱུར་པ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མཚན་ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ལྷའི་གཟུགས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། ཡང་དག་མཐས་ནི་རྣམ་པར་སྦྱངས། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི། འོད་གསལ་བ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལའོ། །

Because speech and mind abide as one in the nature of the support and the supported, how is it that the mind is thoroughly known exactly as it is through the second stage of focusing on the mind? Regarding this, some say: "Vajra recitation is exclusively the isolation of speech, while the isolation of mind is the unsurpassed intention." This is not tenable. Why? Because the venerable master Candrakīrti has definitively stated: "Focusing on the mind alone is to be called the second stage." Furthermore, in this very context, it is said that through the stage of self-consecration, one attains the isolation of body, speech, and mind. Therefore, through the second stage itself, the two wisdoms of the lack of intrinsic nature in the focus on speech and mind are false. "Abiding in the illusion-like samādhi" refers to the individual cognitions of the three—the falsity of the body through the sequence of the Piṇḍīkṛta-krama (the Fivefold Process), and the falsity of speech and mind through vajra recitation. The "perfect union" of these three, which has become one, is the "perfect union of the three." Being unerring and free from the [separate] three vajras, this is the illusion-like form of the deity, the characteristic of self-consecration, the illusion-like samādhi. The yogi is one who abides in that. "Completely purified by the limit of reality" refers to the reasoning: "The clear light will be attained."

ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་དམིགས་པ་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་ཚུལ་ཐོབ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་ཉེ་བར་མི་དམིགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རྟོག་པ་བླངས་པས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་དག་མཐའ་ཡས་ལངས་ནས་ནི། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་ལས་སྤྲུལ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ལངས་པའོ། ། གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ནི་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཐོབ་པར་འགྱུར་ནི་སོ་སོར་རྙེད་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་འཕགས་པས་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་དངས་པའི་ཆུ་ཀླུང་ལས། ། ཉ་དག་མྱུར་དུ་འཕར་བར་བྱེད། ། དེ་བཞིན་འོད་གསལ་དངས་པ་ལས། ། སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་བཞེངས་པར་བྱེད། ། ཅེས་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་འཛིན་གནས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། གང་ལ་ཡང་མི་སློབ་པོ་ནི་སློབ་པར་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས། འདི་ནི་རྫོགས་རིམ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་ལ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། ། གཞན་རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་འདི་དག་རྒྱས་བཏབ་གནས། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདི་དག་སྟེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དོ། ། རྒྱུད་དུ་ལེགས་པར་རྒྱས་བཏབ་པ་ནི་དགོངས་པའི་སྐད་ཀྱིས་སྦས་པར་བྱས་པའོ། ། དེ་བཤད་པའི་རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་ཏེ། དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་བླ་མའི་ཞལ་ལས་རྟོགས་པར་བྱ་ནི་བླ་མ་ལས་དངོས་སུའོ། །

Having attained the manner of ascertaining the objects of body, speech, and mind, one does not perceive the nature of relative truth; by adopting the conceptualization of the ultimate truth of all those, the stage of manifest complete enlightenment is shown. "Arising from the limit of reality" means arising through the very emanation from that state. "Non-dual wisdom" is the wisdom free from duality. "Will be attained" means being individually found. Likewise, the Noble One has said: "Just as fish leap swiftly from a clear river, so from the clarity of luminosity, the net of illusion is established." This is according to that reasoning. "Abiding in the samādhi of union" refers to the yogi who abides in the samādhi of a perfectly enlightened Buddha. "In nothing whatsoever does one train" means one does not engage in further training. By this very sequence, this is called the yoga of the completion stage, and one becomes a Great Vajradhara. All other qualities, such as being endowed with the supreme of all aspects and so forth, are the specific attributes of the Great Vajradhara itself. Regarding the phrase "That very reality is the place of the seal," and so forth, "these" refers to the very explanation that was spoken. "Well-sealed in the tantra" means it was concealed by means of intentional language. Following the explanatory tantras such as the Vajramālā, one should realize it from the mouth of the guru; that is, directly from the guru.

དེ་ལ་ཞེས་པ་ནི་རླུང་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་ལ་ཆེས་དང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོར་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ལ་སོགས་པའི་དང་པོར་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་འདིའོ། ། འདི་དག་གི་ནང་དུ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཆེས་མཆོག་གོ། ། རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ་ནི་བཤད་པར་བྱ་སྟེའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་དང་སོ་སོར་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་བཤད་པ་ནི་འཆད་བཞིན་པའི་གཞུང་དུ་འགྱུར་རོ། ། རྩ་བའི་རྒྱུད་ལས་ནི་དཔལ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ལས་སོ། ། སྣ་རྩེར་ཡུངས་ཀར་བསམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྣའི་རྩེ་མོ་ནི་སྟེང་གི་སྣའི་བུ་གར་རོ། ། ཡུངས་ཀར་ནི་རླུང་ཕྲ་མོའོ། ། དེ་བསམ་པར་བྱ་བ་ནི་མཚོན་པར་བྱའོ། ། ཅི་ལྟར་ཡུངས་ཀར་གྱི་སྒྲས་རླུང་གི་ཁམས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདིར་གསུངས་པ། རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱས་ནས་ཨུ་ཎ་ལ་སོགས་པར་སིརྟྟི་ལས་ཨ་པ་ཥའི་མཐའ་ཡང་ངོ་། ། དེས་ཡུངས་ཀར་ཏེ་རླུང་ཕྲ་མོ་ཉིད་དེའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོ་དང་མི་འགྲོ་ཡུངས་ཀར་ལ་ནི་ཡུངས་ཀར་ལ་སྟེ་ཕྲ་མོའི་ཁམས་ལའོ། ། འགྲོ་བ་དང་བཅས་པའི་མི་འགྲོ་བ་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་གྱུར་པའི་ཡི་གེ་གསུམ་རླུང་དང་ལྷན་ཅིག་པས་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་ལྡང་བ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་གནས་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་དེའི་གནས་ཏེ་རབ་ཏུ་གནས་པ་སྟེ་རྟེན་ཞེས་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ། ། ཉམས་དགའ་བ་ནི་ཉམས་དགའ་བར་བྱ་བ་སྟེ།

Regarding the phrase "in that," it refers to those five winds. "First of all" means that among the stages such as the clear light, this vajra recitation is the first of the stages of self-consecration and so forth. Among these, vajra recitation is the most supreme. One should enter the root tantra to explain the brief presentation of the suchness of the winds; that is, it shall be explained. The detailed explanation and the individual detailed explanations of this very point will be found in the text currently being explained. "From the root tantra" refers to the Glorious Guhyasamāja Tantra. Regarding the passage, "One should visualize a mustard seed at the tip of the nose," the "tip of the nose" refers to the upper nostril. "Mustard seed" refers to the subtle wind. "To visualize it" means to represent it. If one asks how the wind element is expressed by the word "mustard seed," it is said here: because it "moves" or "goes," the suffix ap is applied to the root sṛ according to the uṇādi rules. Thus, it is "mustard seed" (sarsapa) because it is the subtle wind itself, which possesses that quality. "Moving and non-moving in the mustard seed" means in the subtle element; the "non-moving together with the moving" refers to the three syllables, which are the support and the supported, entering, abiding, and arising together with the wind, which should be meditated upon as one. "Abode of wisdom" is the abode of those three wisdoms, meaning their place of residence or support. "Delightful" means that which is to be made delightful.

ཅིའི་ཕྱིར་ན་རླུང་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ལྗང་གུ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། གསང་ཆེན་ནི་ཤིན་ཏུ་དགའ་བ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་རྣམས་ཀྱིའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ནི་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་འབྱུང་བས་རླུང་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཡི་གེ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་པའོ། ། ཁ་དོག་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྲ་མོ་རླུང་གི་ཁམས་དེ་ཉིད་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པའོ། ། རིན་ཆེན་ཆེན་པོ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ལྟར་རིན་ཐང་མེད་པའོ། ། ཡུངས་ཀར་སྦོམ་པོའི་ཚད་ཙམ་དུ་ནི་ཡུངས་ཀར་ལྟར་ཕྲ་མོའི་རླུང་གི་ཁམས་ཙམ་མོ། ། སྣའི་རྩེ་མོར་ནི་སྔར་བཤད་པས་གསལ་ལོ། ། ནན་ཏན་གྱིས་ནི་འབད་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་སོ། ། བསྒོམ་པར་བྱ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ལ་སྟེ་རླུང་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་རང་བཞིན་ལས་སམ། སྐད་ཅིག་གིས་ཞལ་གསུམ་པ་ཕྱག་དྲུག་པར་དམིགས་པ་ལས་སོ། ། རྟག་ཏུ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུའོ། ། འདི་ནི་དགོངས་པ་བཤད་པའོ། ། ཚིག་འདིའི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལྷ་མོ་བཞིས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པའི་བཤད་པའི་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ། དེ་ནི་ལྷ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལྷ་མོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཞེས་བོད་པའོ། ། ཡང་དག་རབ་བཤད་བྱའོ་ནི་བསྟན་པར་བྱའོ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ངོ་། ། སྙིང་པོ་ལས་ནི་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པ་ལས་སོ། ། ཆེས་སྙིང་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པའོ། ། མཆོག་ནི་དམ་པའོ། ། གསང་ཆེན་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །

Why is this? It is because it is the very nature of green and so forth, together with the maṇḍalas of wind and the other elements. "Great secret" refers to the supreme joy of those who are practitioners of the yoga of vajra recitation. "Imagined by wisdom" means that the wind, through its entering, abiding, and emerging, is conceptually analyzed by wisdom as having the essence of the three syllables. "The five colors" and so forth means that this very subtle wind element possesses colors such as white and the rest. "Great jewel" means it is priceless, like a great precious gem. "The size of a thick white mustard seed" means it is merely the subtle wind element, like a white mustard seed. "At the tip of the nose" is clear from what was explained previously. "With diligence" means with supreme effort. "Should be meditated upon" refers to the yoga, either from the nature of the four maṇḍalas of wind and so forth, or from visualizing [the deity] with three faces and six arms in an instant. "Constantly" means at all times. This is the explanation of the intended meaning. The detailed explanation of these words is taught in the explanatory tantra, the Questions of the Four Goddesses, beginning with "O goddesses," which is an address to the goddesses. "I shall explain perfectly" means "I shall teach," which are the words of the Blessed One. "From the essence" refers to the sequence of the Piṇḍīkṛta-krama. "The most essential" is the sequence of vajra recitation. "Supreme" means the most excellent. "Great secret" means extremely hidden. "Of all the Buddhas" refers to those of the past, future, and present.

གང་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རླུང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། གནས་པ་ནི་འགྱུར་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་དངོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་རླུང་གི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། ། ཡུངས་ཀར་སྦོམ་པོའི་ཚད་ཙམ་ནི་སྔར་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་ལོ། ། དེའི་ནི་རླུང་གིའོ། ། དབུས་ན་གནས་པའི་ལྷ་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་དུ་གནས་པ་སྟེ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྔགས་དང་ལྷ་དག་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་གསལ་བ་ནི་གཉིས་སྐྱེས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་ཕྲ་མོའི་གཟུགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། གསལ་བའི་གཟུགས་དང་ལྡན་ཞེས་པ་ནི་བསྐུམ་པ་དང་བརྐྱང་བ་དང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་བྱ་བཞིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་མི་གསལ་བ་ནི་ས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོས་གསལ་བ་ནི་རླུང་གི་ངོ་བོས་སོ། ། འདུས་པའི་རྒྱུད་ཕྱི་མར་ཡང་དོན་འདི་ཉིད་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྟེང་དུ་གནས་པ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་དབུགས་སོ། ། འདི་དག་གང་གི་ཚེ་འོག་ཏུ་རབ་ཏུ་རྒྱུ་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་འབྱུང་བ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཏེ། ས་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཏེ།

That is the characteristic of vajra recitation. "The self of all those" refers to the self of all sentient beings of the three realms, which is the wind perfectly endowed with consciousness. "Abiding" means changing. Regarding the phrase "the essence of the five wisdoms" and so forth: because it is the nature of the five Tathāgatas, it possesses the nature of the five wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so forth. That very thing is of the nature of wind. Its size, "the thickness of a mustard seed," is clear from what was explained previously. "Of that" refers to the wind. The deity abiding in the center is omnipresent by way of the nature of the three syllables, because the mantra and the deity are inseparable by virtue of that nature. "Unmanifest" is because it is twice-born and because it is a subtle form. "Possessing a manifest form" is because its activities, such as contracting, extending, and moving, are being perceived. Alternatively, "unmanifest" is by way of the essence of earth and so forth, while "manifest" is by way of the essence of wind. This very point is also clearly taught in the Explanatory Tantra of the Guhyasamāja: regarding the phrase "the nature of the five wisdoms" and so forth, the breath abiding above is of the nature of the five wisdoms. When these move downward, they are of the nature of the five elements, possessing the essence of earth and so forth.

དབང་པོ་གཉིས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལ་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དགའ་བས་མཆོག་ཏུ་བསྐུལ་བས་ཡན་ལག་མཐའ་དག་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་མེས་ཞུ་བར་གྱུར་པའི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེའི་བུ་ག་ནས་གོང་བུའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཕྱུང་ནས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་ཀྱིས་པདྨའི་སྣའི་རྩེ་མོར་ལྟུང་བར་བྱེད་དོ། ། འདི་ནི་སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡུངས་ཀར་གྱིས་སྒྲས་བརྡར་བྱས་པའོ། ། རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། བདུད་རྩི་ཁུ་བ་ཞེས་བཤད་དེ། ། དེ་ལས་འགྲོ་བ་གསུམ་རྣམས་སྐྱེས། ། ཞེས་སོ། ། ཁ་དོག་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ཉིད་སྟེང་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་པའི་དབུགས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཆེན་པོའོ། ། སྲོག་ནི་འཚོ་བའོ། ། རྩོལ་བར་བྱེད་ཅིང་རིང་དུ་སྤྲོ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲོག་གི་རྩོལ་བའི་རླུང་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་དེ་ལྷག་པར་རྟོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉིན་མཚན་དུ་ཟློས་བཞིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་སྔགས་ཞེས་པ་ཧཱུཾ་ཡིག་སྙིང་གར་བསམས་ནས་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་ནཱ་ད་མི་ཤིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཨ་ཡིག་ཕྲ་མོ་ཐིག་ལེའི་རྣམ་པའོ། ། སེམས་ནི་ཐིག་ལེར་གྱུར་པར་དགོད། ། ཅེས་པ་ནི་སེམས་དེར་གྱུར་པར་བྱས་ནས་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། འདིར་ཇི་ལྟར་སྲོག་གི་སྒྲས་སེམས་རྣམ་པར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན་སྲོག་དང་སེམས་དང་འཚོ་བ་ཞེས་པ་རྣམ་གྲངས་སོ། །

Through the union of the two organs, one is supremely exhorted by the joy of the internal nature of insight and method entering into equipoise. Consequently, the entire body melts into the nature of the fire of great passion. Emerging from the vajra aperture in the form of a mass, the bodhicitta is made to descend in the form of a drop to the tip of the lotus nose. This is the convention established by the Tathāgata for those meditating on the stages of the arising of existence, using the term "mustard seed." As it is said in the Tantra: "It is explained as the nectar of fluid; from it, the three worlds are born." Regarding the phrase "five colors" and so forth, that very [fluid] is the breath that enters upward, possessing the nature of the five Tathāgatas. For that very reason, it is the "great jewel." "Life" (prāṇa) means vitality. That which exerts effort and radiates far is explained as the "wind of prāṇāyāma," which is to be understood as such. Because that very [wind] is recited day and night through its nature of entering and so forth, it is called "one's own mantra." Having visualized the syllable HŪṂ at the heart, the "indestructible nāda" arising from the syllable HŪṂ is the subtle letter A in the form of a drop. "The mind is to be placed as the drop" means that one should meditate after having made the mind become that [drop]. If one asks how the mind is expressed here by the word "life," "life," "mind," and "vitality" are synonyms.

གང་གི་ཕྱིར་སྲོག་སེམས་གང་ཡིན་པ་ལས་བློ་གྲོས་སུ་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིས་སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་གི་ནང་ནས་ནི་སྲོག་རྩོལ་གྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བར་གསུངས་པ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པར་རོ། ། རིམ་པ་གཞན་རྣམས་སུ་ཡང་སོ་སོར་སྡུད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་ལྔའི་བཤད་པ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་མངོན་པར་མ་བརྗོད་པ་ནི་གཞུང་རྒྱས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་རྣམས་སུ་སྦྱོར་བ་མངོན་དུ་འདོད་པ་ཡོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པར་དེ་མ་ལུས་པའི་བཤད་པ་གསུངས་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལས་རྟོགས་པར་བྱས་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། འདིའི་ཡང་སླར་རྒྱས་པར་བཤད་པ་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པའི་རྒྱུད་དུ་གསུངས་ཏེ། སྣ་རྩེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ནང་གི་དུས་ནི་ཡིན་པར་བཤད། ། ཅེས་པའི་མཐར་ཐུག་པར་རོ། ། འདི་ནི་སྔར་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པར་སླར་རྒྱས་པར་བཤད་པས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སྣ་རྩེར་ཡུངས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྲོག་གི་རྩོལ་བའི་རླུང་གི་བརྟག་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ལྔའི་རང་བཞིན་ལས་སྲོག་གི་རྩོལ་བའི་རླུང་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད་འོད་ལྔ་རྣམས་སྲོག་གི་རྩོལ་བར་གྱུར་ནས་སྟེང་གི་སྣ་ལས་ཏེ་སྟེང་གི་སྣའི་རྩེ་མོར་སྲོག་གི་རྩོལ་བའི་བུ་ག་ནས་ངེས་པར་བྱུང་སྟེ་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་གཡོན་པ་དང་གཡས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ལས་རྣམ་བཞིར་འགྱུར་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་རོ། ། འདིས་ནང་གི་དུས་ཀྱང་ཡིན་པར་བཤད་དེ་ལྷག་པར་རྟོགས་སོ། །

This is because the life-force (prāṇa) is taught in the continuum as being the intellect (buddhi). Within the six branches of application (ṣaḍaṅgayoga), this is specifically taught as the branch of breath control (prāṇāyāma) in the stage of Vajra Recitation. In other stages, the explanation of the five branches of application, such as withdrawal (pratyāhāra) and so forth, is not explicitly mentioned here because of the fear of making the text too voluminous. If there is a desire to see those applications explicitly, then since the master Candrakīrti’s extensive commentary on the tantra provides an explanation of them in their entirety, yogins should understand them from that and apply them. Furthermore, a detailed explanation of this is taught in the explanatory tantra known as the Vajramālā, from the words "at the tip of the nose" and so forth, up to the conclusion: "is explained as the internal time." This should be explained by providing a further detailed commentary on the previously explained explanation: "at the tip of the nose, a mustard seed" refers to the examination of the winds of breath control. The life-force wind, which abides in the nature of the five buddhas, becomes the five lights as the breath control; it then definitely emerges from the upper nose—that is, from the opening of the upper nostril—and arises. Through the sequence of arising and so forth, it becomes fourfold according to the divisions of the left, right, and so on; that is to say, it becomes four types. By this, the internal time is also explained, and it is thus clearly understood.

སྣ་རྩེར་ཡུངས་ཀར་བརྟན་པར་བྱ་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྔ་མས་བཤད་པ་གཅིག་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། ། བཤད་པ་གཉིས་པ་དེ་རུ་དྲངས་ནས་བར་མའི་སྒོམ་པ་པོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་གསུངས་པ། སྣ་རྩེར་ཡུངས་ཀར་བསམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བའི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་འདིའི་དོན་ནོ། ། འདིས་རླུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། འགྲོ་མི་འགྲོ་བཅས་ཡུངས་ཀར་ལ། ། ཞེས་པ་ནི་ཡུངས་ཀར་ལ་སྟེ་ཕྲ་མོ་རླུང་གི་ཁམས་ལ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་གྱུར་པ་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་བསམ་པར་བྱ་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་གནས་ནི་ཉམས་དགའ་བ། ། གསང་ཆེན་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྟགས་པ། ། ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གནས་ཏེ་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་གནས་མཐར་ཐུག་པའི་ཉམས་དགའ་བ་སྟེ་རྟོག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ཞེས་པ་འདིས་ལྷའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུངས་སོ། ། བཤད་མ་ཐག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་འོད་ཟེར་ལྔ་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཅི་ལས་འོངས་ནས་སྟེང་གི་སྣ་ལ་རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་དོན་དུ་ལྐོག་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ་གོ་སླའོ། ། འོན་ཀྱང་འདིར་ལྐོག་མ་ལ་སོགས་པ་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་རླུང་རྒྱུ་བའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་པ་ནི་ལུས་ལ་ལྟོས་པས་མི་རྒྱུ་བའི་རིམ་པས་རྒྱུ་བའི་རིམ་པ་ནི་གཞན་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། །

The first verse of the brief explanation, "One should stabilize a white mustard seed at the tip of the nose," expresses one interpretation. The second explanation is cited there, which the intermediate practitioner should understand. It is said: "One should contemplate a white mustard seed at the tip of the nose." This is the meaning of this vajra word. By this, the suchness of the winds and the suchness of the mantra are shown. Regarding the phrase, "The moving and non-moving within the white mustard seed," this refers to the white mustard seed—that is, the subtle wind element. The moving and non-moving, which exist as the support and the supported, are the three consciousnesses whose nature is awakening; these should be contemplated, meaning they should be fully understood. This is the meditation on suchness. Regarding the phrase, "The delightful abode of wisdom, examined by the great secret wisdom," this refers to the abode of wisdom: this very body of wind and consciousness is the ultimate delightful abode. This is because it is the nature of the wisdom of clear light, which is not an object for conceptual yogis. By the phrase "examined by wisdom," the suchness of the deity is taught. One might wonder: from where do those five-colored light rays, which are the nature of the five wisdoms just explained, emerge and flow through the upper nose? To address this, the passage beginning with "the throat" is taught, which is easy to understand. However, the presentation here of the flow of the winds of the four maṇḍalas through the throat and so forth is based on the body; the sequence of flow according to the non-flowing stages is the same as in other systems.

སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞབས་ཀྱིས་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པར་བཤད་དེ་གསུངས་པ། སྙིང་གར་ཆུ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། ལྐོག་མར་མེ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། གསང་བར་དབང་ཆེན་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། ལྟེ་བར་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ཏེ། ། འདི་རྣམས་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཟེར་དང་ལྡན་པ་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་གནས་པའོ། ། འདི་རྣམས་འབྱུང་བ་ན་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པའི་དབྱེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པའི་རིམ་པས་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ཁྱད་པར་དུ་སྟོན་ཅིང་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ནི་གོ་རིམ་ཇི་བཞིན་ཏེ་རིམ་པའི་རིམ་པ་ལས་མ་འདས་པས་ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུ་གནས་པ་སྟེ་རྣམ་པར་རྒྱུའོ། ། ད་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་འབབ་པའི་ཁ་དོག་གི་དབྱེ་བས་ལྷའི་ངེས་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གསལ་ལོ། ། གཡས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྣལ་འབྱོར་བྱིས་པས་རྟོགས་བྱ་མིན། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དེ་ལྟར་མདོར་བསྟན་པ་དང་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་རླུང་གི་དེ་ཉིད་སོ་སོར་བསྟན་ནས་ད་ནི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཐོག་མར་རེ་ཞིག་སྔགས་རྣམ་པ་བཞིའི་དེ་ཉིད་མདོར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་གསང་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་སོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་པོ་གང་ཡིན་པ་འདི་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཞེས་པ་ལྷའི་གཟུགས་སོ། ། སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཀུན་དུ་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །

The master Candrakīrti explained this in his extensive commentary on the tantra, stating: "At the heart is the water maṇḍala; at the throat is the fire maṇḍala; at the secret place is the great powerful earth maṇḍala; and at the navel is the wind maṇḍala. These, possessing the rays of light of the water maṇḍala and so forth, abide throughout the entire body. When these emerge, they specifically demonstrate the coming and going of the exhalation and inhalation through the sequence of the stages of pacifying and so forth. The sequence of the engagement of the four maṇḍalas is exactly as it is in the order of the stages, and without deviating from that sequence, they abide and circulate during the time of a half-watch. Now, the determination of the deities according to the distinction of the colors of the flowing maṇḍalas is clear from the root text itself. From the words 'The right' and so forth, up to the end of 'is not to be realized by a childish yogi,' is easy to understand. Regarding the words 'In that way' and so forth: having thus individually taught the reality of the winds through the sequence of the brief presentation, the detailed explanation, and so forth, the reality of the mantra will now be taught. In that regard, first, the reality of the four types of mantras will be briefly presented. 'The great secret of the body, speech, and mind of all the Tathāgatas' refers to OṂ ĀḤ HŪṂ. Because they arise from these three syllables, they are 'closely perceived,' which is the form of the deity. They are called 'the essence of all mantras that thoroughly incites.'"

མཆོག་ཏུ་གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པ་བསྟན་པ་ལས་རང་བཞིན་མེད་པ་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ལས་ཚིག་གི་ལམ་ངེས་པར་བརྗོད་པས་སྔགས་བསྡུས་པ་འདི་ལྟ་བུ་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་ཞེས་པ་འདི་བརྗོད་པ་ལས་ཚིག་གིས་བརྗོད་པའོ། ། དོན་རྟོགས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཨོཾ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་རྟོགས་པས་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་བཟླས་པ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། རྒྱུ་དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ་མི་ཤིགས་པས་མཛེས་པ་བར་ཆད་མེད་པར་སྤྲོ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་དུས་གསུམ་དུ་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། བརྟགས་པ་ནི་ངེས་པར་བརྟགས་པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་ཤིགས་པའི་ངོ་བོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། ། འདིས་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་མཚོན་པས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། སྔགས་རྣམ་པ་བཞིའི་ནང་དུ་ནི་དངོས་སུ་མཚོན་པའི་སྔགས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་ངག་རྣམ་པར་དབེན་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྤྱོད་བསྡུས་སུ་གསུངས་པ་ཡང་། ངག་རྣམ་པར་དབེན་པའི་མཐར་ཐུག་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཙམ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་ནི་རླུང་ངོ་། ། དེའི་བཟླས་པའོ། ། ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱིས་བཟླས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་མཉན་པར་བྱ་བཞིན་པ་མ་ཡིན་པའི་བཟླས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།

Regarding the term "supremely secret," it refers to the ultimate bodhicitta, which is the lack of intrinsic nature, as taught through the very nature of that mantra. The phrase "uttered from the vajra body, speech, and mind, this condensed mantra was spoken" refers to the verbal expression of "Oṃ Āḥ Hūṃ." The phrase "realizing the meaning" and so forth refers to the engagement with the meaning of the syllables Oṃ and the others. "Realizing in accordance with that" means performing the recitation by following that [realization]. For that reason, it is "without intrinsic nature," meaning it is beautiful through the indestructible and is emitted in an uninterrupted form. "Of the Buddhas of the three times" refers to the Tathāgatas who reside in the three times. "Examined" means thoroughly understood through definitive examination; it is the realization of the indestructible essence of all Tathāgatas. By this, the reality of the mantra is illustrated and thus taught. Among the four types of mantras, this teaches the mantra that is directly illustrated. Why is that? Because this is the section on the isolation of speech. As it is stated in the Caryāmelāpaka: "The thorough understanding of the mere vajra recitation, which is the culmination of the isolation of speech." "Vajra" refers to the wind. It is the recitation of that. Alternatively, because it is recitation by its very nature, the recitation that is not being heard by others is called "vajra recitation," and that is what is to be expressed.

སློང་མོ་ཟ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སློང་མོ་ཟ་བར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་གྱིས་བཟླས་པར་མི་བྱ་སྟེ་རྣམ་པར་བལྟ་བར་མི་བྱའོ། ། སློང་མོ་ཟ་བ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སློང་དུ་འགྲོ་བ་དང་འདྲ་བར། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་སོགས་པ་དམན་པ་ལ་འཇུག་པའི་དོན་དུ་གཉེར་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་བཟླས་པར་མི་བྱའོ། ། སློང་ལའང་དགའ་བར་མི་བྱའོ། ། སློང་བ་ཞེས་པ་ནི་ཟས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། སློང་ལ་དགའ་བར་མི་བྱ་སྟེ་ཟས་ལ་རབ་ཏུ་ཆགས་པར་མ་གྱུར་པར་ཇི་ཙམ་དུ་ལུས་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཙམ་དུ་ཆོག་ཤེས་དང་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། བཟླས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྔགས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་མོ། ། ཡན་ལག་མ་ཉམས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཉམས་པའོ། ། འདོད་པ་ཀུན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པའི་སྔགས་པས་བཟླས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའོ། ། ཡང་ན་སྔགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རླུང་ངེས་པར་རྒྱུ་བར་བྱེད་པ་ནི། སླར་ཡང་སོ་སོར་འདི་ནི་རླུང་ངོ་འདི་ནི་སྔགས་སོ་ཞེས་དབྱེ་བས་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་སོ། ། མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་གིས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་སླར་རྒྱས་པར་བཤད་པ་དགོངས་པ་ལུང་སྟོན་པ་བཤད་པའི་རྒྱུད་དུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ནས་སླར་གསོལ་(ཕ་,པ་)ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སླར་གསོལ་བ་འདེབས་པར་བྱེད་པའོ། ། དཔལ་ལྡན་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཁྱབ་བདག་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། །

Regarding the phrase "eating alms" and so forth: one should not recite with the disposition of one who eats alms, nor should one look [at such things]. "Eating alms" is an illustrative term; therefore, just as with going for alms, other pursuits such as seeking out inferior things should also not be recited. One should not take pleasure in begging. "Begging" is an illustration of food; one should not take pleasure in begging, but rather, without becoming attached to food, one should practice contentment and a conduct free from elaboration for as long as the body remains. If one asks what such a yogi, abiding in such conduct, should do, it is said: "Recite," and so forth. The "mantra" refers to the three syllables. "With unimpaired limbs" means that the deity yoga is not impaired. This means that the mantrin who enjoys all desires should recite. Alternatively, because the wind is made to flow by the very nature of the mantra, one should not conceptually differentiate it by thinking, "This is the wind" and "This is the mantra." For that very reason, it is said: "Recite the mantra with unimpaired limbs." The detailed explanation of the words of the brief summary is taught in the explanatory tantra, the Sandhivyākaraṇa, as follows: "Then, [he] requested again," and so forth, which refers to making a request. "Glorious" refers to Vajrapāṇi. "Vairocana, the Great Pervasive Lord" refers to Vajrasattva.

སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཅན་སེམས་འདི་ནི། ། ཞེས་པ་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་སོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་སྐྱེད་ནི་སེམས་ཅན་མཐའ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སེམས་རང་བཞིན་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་སྐྱེས་པ་ནི་དང་པོར་སྐྱེས་པའོ། ། ཅི་ལས་ན་བརྟེན་ནས་ཏེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལས་སོ། ། དཔེར་ན་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་ནོ། ། འདིས་བྱ་བ་དང་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་མྱོང་བ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལེགས་པར་མྱོང་བར་བྱས་ནས་ཡང་དག་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། མཁའ་དང་མཉམ་ནི་འདིར་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའི་རྣམ་པར་བྱ་བའོ། ། འགྲོ་བའི་དོན་ནི་མཛད་པ་པོ། ། སྐྱེ་བོ་མཆོག་ལ་དེ་བསྟན་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བཤད་པར་བྱ། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་གོ་སླའོ། ། མི་རྟོག་དོན་གྱི་དེ་ཉིད་ལས། ། ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྔགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་བཞིར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི། མི་རྟོག་དོན་གྱི་དེ་ཉིད་ལ་སྟེ་དོན་དམ་པ་ལས་སོ། ། སྔར་མདོར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྒྱས་པར་འཆད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས། བརྗོད་དང་དམིགས་པར་བསྟན་པ་དང་། ། བརྡར་གྱུར་དང་ནི་དོན་དམ་མོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། སླར་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་པ་ནི། ཚིག་བརྗོད་པ་ནི་ཐུན་མོང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རྒྱས་པར་རོ། ། ཐུན་མོང་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པར་རོ། །

"This mind, possessing various forms" refers to the mind that is the nature of migratory beings. "Gives birth to all sentient beings" means it causes the birth of all sentient beings without exception. Regarding the phrase "born," and so forth: although such a mind is without intrinsic nature, it is "born" in the sense of having first arisen. From what? It arises dependently, through dependent origination. It is, for example, like a reflection in a mirror. By this, the relationship between the action and the agent is explained. The experience of such a mind itself is to have personally and thoroughly experienced it; thus, the "perfect bodhicitta" is the nature of enlightenment. "Equal to space" here means it is to be understood as being similar to the sky. "The benefactor of migratory beings"—from the words "Please teach that to the supreme person" up to "I shall explain by distinguishing it," the meaning is easy to understand. Regarding the phrase "From the reality of the non-conceptual meaning": this refers to the four kings of mantras taught by the Blessed One himself; it is from the "reality of the non-conceptual meaning," that is, from the ultimate truth. He is now explaining in detail that which was previously taught in brief, as it is said: "The teaching on expression and the object of observation, the conventional and the ultimate." Furthermore, the explanation of this very point is given in detail in the passage beginning with "The utterance of words is common," and so forth. "Common" refers to that which expresses.

ཚིག་གཞན་གྱི་ནི་སྔགས་བཏུ་བའི་བར་མ་ཆད་པས་སླར་ཡང་རྒྱས་པར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེར་དྲངས་ནས་ཆེས་གསལ་བར་མཁས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ད་ནི་བརྗོད་པའི་ཚིག་གིས་བཟླས་པ་བཏུ་བ་གསུངས་པ། དང་པོ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་དབྱངས་བཅུ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་སྡེ་ཚན་གཅིག་གོ། ། ང་ཉ་ཎ་ན་མ་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པའོ། ། ང་ཉ་ཎ་ན་མ་སྤངས་ནས་ཀ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་བཞིའི་སྡེ་ཚན་བདུན་དུ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། སྡེ་པ་དགུ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ན་འཇུག་བཞིན་པའི་དང་པོ་གཅིག་གི་ཡི་གེ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། གཅིག་ཀྱང་འདི་ཡིན་ཏེ། དེའི་རིགས་ཀྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དང་པོ་ཡང་ངོ་ཞེས་པས་དང་པོ་གཅིག་གི་དབྱངས་ཏེ་ཨི་ཡིག་གོ། ། དང་པོར་བཀླག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་གཞན་གྱིས་ལྷན་ཅིག་ཡང་དག་པར་སྦྲེལ་ལོ། ། འདི་སྡེ་ཚན་རྣམས་ཀྱི་དང་པོར་གྱུར་པའོ། ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་དེའི་དབུས་སུ་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་དང་པོར་བྱས་པ་ཟུང་དང་ཟུང་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ནིའི་སྒྲ་ནི་རྐང་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལའོ། ། བཅུ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅུའི་སྒྲ་ནི་བཅུ་པོ་རྣམས་སུ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ནས་ཧ་ཡིག་གི་མཐར་ཐུག་པ་དམན་པའི་ཡི་གེ་ལྔ་བཅུ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། བཅུ་པ་བཞི་རྣམས་གཅིག་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་བཞི་བཅུར་འགྱུར་རོ། ། བཏུས་པའི་ཡི་གེ་དགུའོ། ། བཅུ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཅིངས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་བཅིང་མེད་དོ། །

The extraction of the mantras from the other words will be explained again in detail without interruption. Having been introduced there, the wise should understand it with great clarity. Now, the extraction of the recitation is taught through the words of the explanation, beginning with "the first one" and so forth. The sixteen vowels, starting with the letter a, constitute the first group. ṅa, ña, ṇa, na, ma is the second. Excluding ṅa, ña, ṇa, na, ma, one should take the seven groups of four letters starting with ka. From the midst of these nine groups, one should take whichever is the first letter of the one currently occurring. This is also "one," because it is included within that family. By the phrase "also the first," it refers to the vowel of the first one, which is the letter i, because it is the very first to be recited. Having understood that, it is correctly joined with the others. This is the first of the groups. If one asks how, it is because it is taken from the midst of them. The meaning is that it is placed in the midst of pairs and pairs, just as it was made the first. The particle ni is used to complete the line of verse. Regarding the phrase "by ten" and so forth, the word "ten" should be expressed as the ten [vowels]. In that regard, one should take the fifty inferior letters from the letter a up to the letter ha. By making the four sets of ten into a single unit, they become forty. There are nine extracted letters. That which is not bound by these ten is "unbound."

ཡང་ན་བཅུའི་ནི་སྡེ་ཚན་བཅུ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཅིངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཧ་ཡིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཤེས་ཞེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། ད་ནི་དགུ་དབུས་ཞེས་པ་འདི་ལ་དགུའི་སྒྲས་སྡེ་པར་འགྱུར་བ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མངོན་པར་འདོད་དོ། ། ཁ་ཅིག་གཞན་ཉིད་དོ་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བར་འདོད་པས་གསལ་བར་བྱེད་པ་དབྱངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དབྱངས་ནི་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ང་ཉ་ཎ་ན་མ་རྣམས་དང་། དེའི་ལྷག་མ་རྣམས་གཟུང་བར་བྱའོ། ། དང་ཡིག་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གྲངས་དགུས་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དགུའི་སྒྲས་གང་ཡིན་པ་བརྗོད་དེ་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་དགུའི་སྒྲ་ཀུན་དུ་སོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་ཨ་ཡིག་དང་ཧ་ཡིག་འདི་དག་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དམ་འོན་ཏེ་ཡི་གེ་གཞན་གྱིས་ཡང་དག་པར་བཅིངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཕྱིར་ཨས་བཅིངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཨ་ཡིག་གིས་ཡང་དག་པར་བཅིངས་པ་ནི་ཨ་ཡིག་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་ཀ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་སོ། ། ཕན་ཚུན་ཡང་དག་སྦྱོར་ལས་ནི་རྒྱུ་ལས་སོ། ། འབྱུང་བའི་མཐའ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། ། འདིར་འབྱུང་བའི་སྒྲའི་རིམ་པའི་མཐའ་སྟེ་རིམ་པར་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། དེས་ན་ཨུའི་ཡི་གེ་ཐུང་དུ་ནི་འབྱུང་བའོ། ། མཐའི་སྒྲ་ནི་གང་འབྱུང་བ་དང་ཉེ་བའི་དངོས་པོ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །

Alternatively, that which is not bound by the ten groups of ten should be understood as the letter ha. The phrase "knowing that" is easy to understand. Now, regarding the phrase "nine in the center," the word "nine" is intended to refer to the vowels beginning with the letter a. In order to dispel the doubt of some who think it might be something else, the author states "the vowels" and so forth. The vowels are the letters a and so on. The consonants are ṅa, ña, ṇa, na, ma, and the remainder should be understood. The word "and" (ca) is used for the sake of restriction. For that very reason, it should be understood that they follow the number nine. The word "nine" is stated, and because it follows that, the meaning is that the word "nine" is fully inclusive. If one asks, "Are these only the letters a and ha, or are they also perfectly bound by other letters?" for that reason, the author states "bound by a" and so forth. "Bound by the letter a" refers to the letters ka and so forth that are perfectly endowed with the letter a. "From mutual union" means from the cause. Regarding the phrase "by the end of the elements" and so forth: the five great elements are the "elements." Here, it refers to the end of the sequence of the word "elements," according to the conventional usage of the sequence. Therefore, the short vowel u is the "element." Because the word "end" (anta) refers to the nature of that which is to be expressed as being close to the elements, it should be understood as "element" (bhūta).

བརྗོད་པར་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་མ་བསྒྲུབས་པས་ཀྱང་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འཇུག་སྟེ། ཨཱུའི་ཡི་གེ་རིང་པོ་མཐའི་སྒྲས་གཟུང་བར་བྱའོ། ། ཨཱི་ཡིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འབྱུང་བ་ཡང་དེ་ཡིན་ལ་མཐའ་ཡང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་མཐའ་སྟེ། དེས་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། བར་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བའི་ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ལས་ཞེས་པ་ལྷག་མའོ། ། ཆ་ཡི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་དང་པོ་ཡང་ངོ་ཞེས་པས་ཆའི་དང་པོའོ། ། ཆ་ནི་ཆ་ཤས་བཅུ་དྲུག་སྟེ་རྣམ་པར་དག་པས་དབྱངས་བཅུ་དྲུག་གོ། ། ཆ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོར་བྱུང་བའི་ཡི་གེ་ནི་ཨ་ཡིག་གོ། ། ཆའི་དང་པོ་བཅུ་དྲུག་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་གནས་པ་སྟེ་བཅུ་དྲུག་པོ་རྣམས་རྫོགས་པ་བཅུ་དྲུག་གི་ཕ་རོལ་དུ་ཀུན་དུ་གནས་པའི་ཨཿཡིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ལྔ་པ་ལྔ་དང་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་པ་ནི་ལྔ་གཅིག་གི་སྒྲས་ཡི་གེ་ལྔ་ལྔས་སྡེ་པ་ལྔར་བྱས་ནས་ལྔ་པ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། སྡེ་པ་ལྔ་པ་དེའི་ལྔ་པ་མ་ཡིག་གོ། ། དེས་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་ཀུན་དུ་འཁྱུད་པའོ། ། ཡང་ན་ལྔ་པ་ཕྱི་མའི་སྒྲས་ང་ཉ་ཎ་ན་མའི་སྡེ་པའི་མ་ཡིག་ལྔ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེས་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། བཞི་ནི་གསུམ་དུ་ངེས་པར་སྦྱར། ། ཞེས་པ་ནི་གསུམ་དང་གསུམ་ནི་གསུམ་དུ་སྟེ་གཅིག་ལྷག་མའོ། ། བཞི་ཡང་ཡིན་ལ་གསུམ་དུ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་བཞི་ནི་གསུམ་དུའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་སྦྱར་བ་ནི་ངེས་པར་བཅིངས་པ་སྟེ་གནས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་ཞེས་པ་ལྷག་མའོ། ། ཨ་ཧ་མཱི་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་གསུམ་རྣམས་སོ། །

Because they are intended to be expressed, words function even without being explicitly established. The long vowel ū is to be understood by the term "end" (anta). It is not the letter ī. "The end of the elements" (bhūtānta) means that which is both an element and an end; it is that with which [the letter] is perfectly joined (samyukta). The remainder is "from the end of two letters that occur without interruption." Regarding the phrase "the first part" (kalādyam) and so forth: it is both a part (kalā) and the first (ādyam), thus "the first part" (kalādyam). A "part" (kalā) refers to the sixteen parts, which, in their purity, are the sixteen vowels. The letter that arises as the first of those parts is the letter a. It is not only the sixteen first parts, but also the "abiding" (sthita); the meaning is the letter aḥ which abides everywhere after the completion of those sixteen. "Perfectly joined with the fifth of the five" means that by the word "five" (pañca), one forms five groups of five letters, and the fifth [of those] is to be taken; the fifth of that fifth group is the letter ma. Being "perfectly joined" with that means being embraced (pariṣvaktam). Alternatively, by the term "the latter fifth," the letter ma of the group ṅa, ña, ṇa, na, ma becomes the fifth. It is perfectly joined with that. "Four are definitely joined into three" means that three and three are "into three," with one remaining. That which is both four and three is "four into three." Their "definite joining" (niyuktam) means being definitely bound; the remainder is "in the three places as appropriate." The letters a, ha, ma are the three.

དབུས་སུ་ཨ་ཡིག་གཉིས་དང་རྣམ་པར་བཅད་པ་མ་ཡིག་ཅེས་པ་བཞི་པོ་མཐའ་ཧ་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་དང་མ་ཡིག་རྣམས་ནི་གསུམ་རྣམས་སོ། ། ཡང་ན་ཨ་ཡིག་གཉིས་ལས་ཧ་ཡིག་གང་ཡིན་པ་ཡང་ངོ་། ། འདི་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་གསུམ་རྣམས་སོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱི་བར་རྣམས་སུ་ཡི་གེ་བཞི་རྣམས་ངེས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཨུ་ཡིག་དང་། ཨ་ཡིག་དང་། སུ་ཡིག་དང་མ་ཡིག་དེ་རྣམས་ཅི་ཞིག་ཡིན་མ་ཡིག་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ཇི་ལྟར་གཅིག་གིས་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་ཞེ་ན། མ་ཡིག་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དབྱངས་བཅས་ཞེས་ཏེ་དང་པོ་དང་ལྷག་མ་དག་གི་མ་ཡིག་གི་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ། ། རིང་པོར་བཅས་ནི་གཉིས་པའི་གནས་སུ་ཨ་ཡིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་ཨ་ཡིག་ལ་རིང་པོའོ། ། ཡོན་ཏན་སྦྱོར་བ་ཕྱིས་དང་མཚུངས་ནི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨུ་ཡིག་གིས་ལྷན་ཅིག་ཡོན་ཏན་ཨོ་ཡིག་གོ། ། དང་པོར་རྗེས་སུ་ང་རོས་དང་པོ་རྣམས་སོ། ། གསུམ་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་ཧ་ཡིག་གིས་ཨུ་ཡིག་གིས་ཀྱང་ངོ་གཉིས་པ་ལ་ནི་རྣམ་བཅད་ལས་ཕ་རོལ་མ་ཡིག་གི་དབྱིའོ། ། ཡང་ན། ཡོན་ཏན་སྦྱོར་བ་ཕྱིས་དང་མཚུངས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཕྱིས་པས་ཨུ་ཡིག་གི་དབྱི་བའོ། ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཨུ་ཡིག་ལ་ཨོའོ། ། ཨའི་ཡི་གེ་ཨུའི་ཡི་གེ་ལ་ཨོ་སྟེ་ཕ་རོལ་ཡང་དབྱིའོ་ཞེས་པས་ཨུའི་ཡི་གེ་དབྱིའོ། ། ཨ་ཡིག་གིས་ཡི་གེའི་མཆོག་ཉིད་དུ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཐུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ་ཐུང་ངུ་ནི་ཨོའིའོ། ། མ་ལུས་རབ་ཏུ་ངག་འཇུག་ལས་ནི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དང་བྲལ་བས་ཅི་ཡང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་སོ། །

In the center are the four: the two a syllables and the visarga (ma). The three are the ha, u, and ma at the end. Alternatively, the ha is also derived from the two a syllables. These are the three syllables. Between these, the four syllables must be joined. The u, a, su, and ma are not produced by the two ma syllables. If one asks how they are designated as one here: because the ma is of that same nature, it is called "with the following vowel" (anusvāra); the ma of the first and the remainder is the anusvāra. "With the long" means that in the second position, the a following the a becomes long. "The combination of qualities (guṇa) is like the elision and the similar" means that the a together with the u becomes the quality o. The first ones are with the anusvāra at the beginning. The third combination is with the ha and also with the u; in the second, the ma following the visarga is elided. Alternatively, "the combination of qualities is like the elision and the similar" means that here, by elision, the u is removed. How so? "In the case of u, it is o." By the rule "the a vowel [becomes] o with the u vowel, and the following is also elided," the u vowel is elided. Regarding the a syllable as the supreme of letters, it is said "the short" and so forth; the short is that of o. This is because it is the cause for the engagement of all speech without exception. Without it, nothing can be expressed.

གཅིག་མིན་དུ་མའང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་དུ་མ་རྣམས་སུ་སོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཅིག་པུ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅི་ལྟར་གཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཨ་ཡིག་ཙམ་གྱིས་རིགས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུ་མའང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡི་གེ་གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཨཱ་ལིའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཀཱ་ལིའི་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱི་དབང་ལས་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱབ་དང་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡང་ན་གཉིས་ཀའི་ཨ་ཨཱ་ཀ་ཁ་ཞེས་པ་ཡང་བྱས་ནས་རིམ་པར་འཇུག་ཅིང་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བུད་མེད་སྐྱེས་པ་མ་ནིང་སྟེ། ། ཞེས་པ་ནི། རྀ་རཱྀ་ལྀ་ལཱྀ་སྤངས་པའི་ཨཱ་ལི་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་མིང་ངོ་། ། ང་ཉ་ཎ་ན་མ་སྤངས་པའི་ཀཱ་ལི་ནི་སྐྱེས་པའི་མིང་ངོ་། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་དག་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་ནིང་ངོ་། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་ཞེས་པ་ནི་བརྗོད་པའི་ཡི་གེ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་སླར་ཡང་མདོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་ཡོངས་སུ་བརྟག་གོ། ། འོག་དང་སྟེང་དུ་ཡང་དག་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འོག་ནི་མཐའི་ཧཱུཾ་ཡིག་གོ། ། སྟེང་ནི་དང་པོའི་ཨོཾ་ཡིག་གོ། ། དེ་དག་གིས་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་དོན་གྱི་དབང་ལས་བར་གྱི་ཨཱཿཡིག་གོ། ། ཡི་གེ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀློག་པའི་རིམ་པས་དང་པོ་དང་བར་དང་མཐར་གནས་སོ། ། ཤེས་ནས་བློས་ནི་ངེས་སྦྱར་བྱ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། ། སྔར་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་སླར་ཡང་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གསུངས་པ། བརྗོད་པ་ཡི་ནི་སྔགས་འདི་དག། དངོས་མེད་ངོ་བོ་ལས་འབྱུང་བའི། ། དེ་ལས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་གཟུགས། ། ལྷ་རུ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་གང་། །

"It is neither one nor many" means that because it has entered into multiple syllables, it is not a single entity. If one asks how it is one, it is because the nature [of the mantra] is the letter A alone; thus, it is not many either. Regarding the phrase "which syllable," and so forth: because the kāli (consonants) are uttered immediately after the āli (vowels), they are expressed by the power of the meaning to be expressed, and thus they become the "back" and the "front." Alternatively, by forming both the āli and kāli as a ā ka kha, they are uttered in successive order. "Female, male, and neuter" means that the āli excluding ṛ ṝ ḷ ḹ are the names for "female." The kāli excluding ṅ ñ ṇ n ma are the names for "male." That which is the exclusion of both āli and kāli is the "neuter." "Those also" means that those syllables which have been expressed are further examined according to the sequence of the sūtras, dhātus, and so forth. "Perfectly endowed with below and above" and so forth: "below" is the hūṃ at the end; "above" is the oṃ at the beginning. Being "perfectly endowed" with these, by the power of the meaning, is the āḥ in the middle. These three syllables abide at the beginning, middle, and end according to the order of recitation. Having understood this, one should apply them with the intellect; this is what is to be expressed. Regarding the detailed explanation of what was previously explained in detail, it is said: "These mantras of expression, which arise from the essence of non-existence—whatever is perceived as the deity, which is the form completely transformed from that."

བརྡ་ཡིས་དེ་ཉིད་གསུམ་གནས་པ། ། རང་བཞིན་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཨ་ཡིག་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་འདི་ནི་འདིར་མན་ངག་སྟེ། ཨའི་ཡི་གེ་དེ་བཞིན་ཉིད་མི་ཤིགས་པ་སྒྲ་གསལ་བར་བྱེད་པ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་གསང་ཆེན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་ཡང་གསུངས་པ། ཨ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག། དོན་ཆེན་ཡི་གེ་དམ་པ་ཡིན། ། ཞེས་སོ། ། ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པའི་སྔགས་འདི་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྔགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཉམས་བཟླས། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དགོངས་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཞིའི་སྔགས་ཀྱི་དེ་ཉིད་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དྲངས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེས་ན་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་འདིའི་ཉིན་མཚན་དུ་བཟླས་པའི་གྲངས་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། གོས་དཀར་ལ་སོགས་བཟླས་བཤད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱིན་ཟ་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་ཏེ་ཡང་རྗེ་བཙུན་གྱི་ཞབས་ཀྱིས་བཟླས་པ་བསྟན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་བཤད་པའི་སྤྱོད་པ་བསྡུས་པར་གསུངས་པ་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པའི་ཆེད་དུ་ཐོག་མར་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་རིམ་པས་རྣལ་འབྱོར་པས་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་སྣ་གཡོན་པ་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་རླུང་གི་རང་བཞིན་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྗང་གུ་སྟེ་སྔོ་བསངས་འོད་ཟེར་ནག་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཞེས་སོ། །

The three suchnesses abiding as symbols are the characteristic of natural recitation. Regarding the passage beginning with "The syllable A is taught," this is the pith instruction here: the syllable A is suchness, the indestructible, the clarifier of sound, the essence of the Buddhas, and the great secret suchness. As it is also said in the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti: "A is the supreme of all syllables; it is the sacred syllable of great significance." Regarding the passage beginning with "These mantras expressed in words," up to the end of "Recite the limbs of mantra without impairment," all of these are verses that briefly teach the bodhicitta through intentional language. One should understand them by drawing out the explanation of the suchness of the four types of mantra. Therefore, one should engage in the count of recitations for this vajra recitation day and night. Regarding the passage beginning with "The recitation of Pāṇḍaravāsinī and the others," the Venerable [Nāgārjuna] taught recitation based on the maṇḍalas of the Fire God and so forth. Similarly, in the Caryāmelāpaka explained by the venerable Āryadeva, for the sake of perfect bestowal, it is asked: "How should the yogi first meditate on the stages of the wind maṇḍala?" The sequence is as follows: the wind maṇḍala emerging from the left nostril is the Tathāgata Amoghasiddhi, the nature of wind, a green wind maṇḍala, the essence of which is dark blue-black light rays.

འདིར་ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་གི་འཕོ་བ་གཉིས་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་འཕོ་བར་བྱེད་པ་མཐོང་སྟེ། དེས་ན་སྐར་རྩིས་པའི་བསྟན་བཅོས་སུ་དབྱུ་གུ་དྲུག་ཅུས་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དོ། ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དབྱུ་གུ་གཅིག་གི་བཞི་ཆས་རྐང་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ཆུ་སྲང་བཅོ་ལྔ་པོ་འདི་བཞི་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས་ཆུ་སྲང་དྲུག་ཅུར་འགྱུར་རོ། ། འདིས་དབྱུ་གུ་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། ཆུ་སྲང་གཅིག་གིས་དབུགས་དྲུག་རྣམས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྐང་པ་གཅིག་གིས་དབུགས་དགུ་བཅུ་རྣམས་སོ། ། འདིར་སླར་ཡང་བཞི་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས་དབྱུ་གུ་གཅིག་གིས་དྲུག་ཅུ་ལྷག་པའི་སུམ་བརྒྱའི་དབུགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འདིས་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་དབྱུ་གུ་གཉིས་འཕོ་བར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་གྲངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འཕོ་བའི་ཡན་ལག་བཞིས་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་རྐང་པ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་གོས་དཀར་མོ་ལ་སོགས་པའི་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་དང་ཉི་ཤུ་ལྔའི་དབུགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཆུ་སྲང་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་ན། གང་དུ་ཆུ་སྲང་སུམ་ཅུ་སོ་བདུན་ཆུ་སྲང་གི་རྐང་པ་གཉིས་འདི་རྣམས་བཞི་འགྱུར་དུ་བསྒྲེས་པས། ཡང་དག་སྦྱོར་བཞིས་བརྒྱ་ཕྲག་དགུ། ། ཞེས་པ་བསྡུས་པའི་ཚད་ཀྱིས་སོ་སོར་བསྐྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་འཕོ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་རིམ་གྱིས་ནི་འཕོ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི། དེས་ན་དཀྱིལ་འཁོར་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་ཏུ་འདུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདོད་པའོ་ཞེས་སོ། ། དྲང་བའི་དོན་གྱིས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཐོབ་ནས་ཀྱཻ་རྡོ་རྗེའི་རྒྱུད་དུ།

Here, a specific distinction shall be stated: the transition of the moon and sun is observed to occur according to a sequence of two transitions. Therefore, in the treatises of the astronomers, the conventions of the world are expressed in terms of sixty daṇḍa (staves). Based on that, one-fourth of a daṇḍa becomes one pāda (quarter). These fifteen pāṇī (seconds) are multiplied by four to become sixty pāṇī, and by this, one daṇḍa is established. One pāṇī consists of six śvāsa (breaths). Likewise, one pāda consists of ninety śvāsa. Here, multiplying again by four, one daṇḍa becomes three hundred and sixty śvāsa. By this analysis, through the number established for the transition of one and a half daṇḍa, the four limbs of the transition are made into two and a half pāda, which become two hundred and twenty-five śvāsa for Pāṇḍaravāsinī and the others. If one asks how many pāṇī this becomes: wherever there are thirty-seven pāṇī, these two pāda of pāṇī are multiplied by four. By the measure of the condensed [calculation], "nine hundred by four perfect unions," this is established as the quality of individual production. Through the sequence of twenty-four transitions, there are twenty-four transitions. Therefore, it is said that the desired [result] is achieved by the nine hundred and sixty maṇḍala (circles) that are gathered. This is according to the provisional meaning. Having attained the vajrajāpa (vajra-recitation), in the Hevajra Tantra:

མཚན་མོ་ལ་དབྱུ་གུ་མཉམ་པར་ཉིན་མོ་ལ་སྟེ་དབྱུ་གུ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནམ། འདིར་དབྱུ་གུའི་སྒྲ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་རྣམ་གྲངས་ཏེ། འཁོར་ལོ་བཞི་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་མངོན་པར་དགོངས་པས་དབྱུ་གུ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིར་ཡང་བཤད་པར་བྱའོ། ། དཔལ་འདུས་པར་ནི་གཡོ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་དབྱེ་བས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཇི་ལྟར་མཚུངས་པར་རྣམ་པར་འཇོག་ཅེས་དྲིས་པའོ། ། ཀྱེ་རྡོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལན་ནི་མཁས་པ་སྒོམ་པ་པོས་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་དབུས་སུ་ཡོངས་སུ་འཕོ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོངས་སུ་བརྗེ་བ་སྟེ་རིམ་པ་ཞེས་པ་དང་རྣམ་གྲངས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཅི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན་འདིར་གསུངས་པ། ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་དབྱུ་གུ་གཉིས་ཀྱི་འཕོ་བ་ནི་དབུགས་དགུ་བརྒྱར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། དབུགས་དགུ་བརྒྱས་འཕོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཐལ་བ་དེར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ལས་ན་ཇི་ལྟར་དབྱུ་གུའི་ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེ་བཞིན་དུ་ནང་ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ། ། འཕོ་བའི་རིམ་པ་ནི་གཞན་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དབྱུ་གུ་གཅིག་པ་ཆུ་སྲང་དྲུག་ཅུ་རྣམས་སུ་རྐང་པས་དམན་པའི་ཆུ་སྲང་བཞི་མེད་པ་དེ་ངེས་པར་འདིའི་རྐང་པ་གཅིག་དང་ལྡན་པ་ཆུ་སྲང་དྲུག་ཅུ་ལྷག་པའི་ལྔ་བཅུ་ནི་ཆུ་སྲང་གཅིག་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གནས་སོ། ། གང་དུ་ལྔ་བཅུ་དྲུག་དང་རྐང་པ་གཅིག་འདི་དག་བཞི་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་དང་གཉིས་ཀྱི་ཆུ་སྲང་ངོ་། ། ངེས་པའི་དོན་གྱིས་སོ། ། གང་དུ་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའོ། །

Is it not taught by the Blessed One that there are sixty-four daṇḍas (strokes) for the night and sixty-four for the day? Here, the term daṇḍa is a synonym for maṇḍala (mandala); because it is applied to the four wheels, it should be understood that they are also explained as sixty-four daṇḍas through intentional implication. In the Śrī-guhyasamāja, the question is asked: "How are the twenty-four movements established as being equal together?" The answer intended by the Hevajra practitioners is that the wise meditator should understand that the complete transition into the center of the four maṇḍalas is the "complete exchange of the maṇḍala," which is established as a synonym for "stages" (krama). If one asks how this is done, it is stated here: the transition of two and a half daṇḍas becomes exactly nine hundred breaths. This is called the "transition by nine hundred breaths," and it does not become that [other number]. Why? Because of the logic that just as it is established externally for the daṇḍas, so it is internally. The sequence of the transitions is the same as the others. That shall be explained: a single daṇḍa consists of sixty pāṇīpala (finger-widths); since there are four pāṇīpala less than sixty, it is certain that this [transition] possesses one pāda (quarter) and fifty pāṇīpala plus sixty, which is one pāṇīpala remaining in the maṇḍala. Where there are fifty-six and one pāda, these are multiplied by four to become two hundred and twenty-four pāṇīpala. This is according to the definitive meaning (nītārtha). Where there are two hundred and twenty-five.

འདི་ཉིད་དབུགས་དྲུག་ཏུ་བྱས་ནས་སོ་སོར་བསྐྱེད་པས་བསྒྲེ་བའི་རིགས་པས་བསྒྲེས་པར་གྱུར་པ་ནི་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་གྱི་དབུགས་སུ་འགྱུར་ཞེས་པ་བསྡུས་པའོ། ། འདུས་པའི་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་འཕོ་བ་རྐང་པས་དམན་པའི་དབྱུ་གུ་བཞིར་འགྱུར་རོ། ། ཀྱཻ་རྡོ་རྗེ་བའིའོ། ། བཞི་པོ་འདིའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་རྐང་པ་ནི། རྐང་པས་དམན་པའི་དབྱུ་གུ་གཅིག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུགས་གསུམ་གསུམ་བདུན་རྐང་པ་གཉིས་སོ། ། གཞུང་འདི་ཙམ་གྱིས་ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུ་ཡོངས་སུ་ཐོབ་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱི་རླུང་འབབ་པ་སྣའི་བུ་ག་གཅིག་ཏུ་འཕོ་བས་འཕོ་བ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ་ཞེས་འདོད་དོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱི་གཞན་སྣའི་བུ་ག་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་དེ་འདྲ་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། འདིས་ཐུན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ཐུན་གཅིག་ལ་ནི་བཤད་པ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཞན་ཐུན་བདུན་པོ་རྣམས་སུ་འང་མཁས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དགུ་བརྒྱད་དག་ཏུ་གང་བསྟན་པ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་རིམ་གྱིས་ནི། ། དེར་ནི་སོ་སོར་བསྐྱེད་འབྱུང་བ། ། ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། ། ཞེས་ཏེ་དགུ་བརྒྱ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་རིམ་པས་བསྒྲེ་བའི་རིགས་པས་བསྒྲེས་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་དང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། གང་དུ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། ། འདིའི་ཆུ་སྲང་ནི་གང་དུ་སུམ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། །

When these very [breaths] are divided into six and generated individually, by the logic of proportional extension, they become one thousand three hundred and fifty breaths; this is the summary. Half of the saṃhita [period] becomes four dhyu-gu (sticks) diminished by a quarter. This is the system of the Hevajra followers. Through the differentiation of these four, the quarter [breaths] are as follows: for one dhyu-gu diminished by a quarter, there are three breaths of the maṇḍala and two quarters of seven. By this much of the text, having fully obtained the time of a half-watch (yāma), the flow of the winds of the four maṇḍalas shifts into a single nostril; thus, the establishment of sixteen shifts is the position of the Hevajra followers. One should understand that for the Vajra Recitation yogi, a similar establishment occurs in the other nostril as well. By this, it becomes a single watch. Whatever has been explained for one watch, the wise should understand that it applies to the other seven watches as well. "Those taught as nine hundred, In twenty-four stages, Arise individually therein; Twenty-one thousand six hundred." Thus, the nine hundred taught here, when multiplied by the logic of proportional extension through twenty-four stages, become twenty-one thousand six hundred. Where it says "twenty-one thousand six hundred," the pāṇī (water-measures) therein are three thousand six hundred.

དབྱུ་གུ་གཅིག་ཉིད་ལ་ཐུན་དུ་བསྒྲེ་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པས་དབྱུ་གུ་དྲུག་ཅུར་འགྱུར་རོ། ། དཔལ་འདུས་པར་དབྱུ་གུ་ལྔར་བྱས་ནས་ཉིན་མོ་ལ་ཐུན་དྲུག་དང་མཚན་མོ་ལ་ཡང་ཐུན་དྲུག་རྣམས་སོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་ཕྱེད་དུ་བྱས་ནས་ཉིན་མཚན་གྱི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་རིམ་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཞི་བ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ལས་རབ་འབྱམས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དུ་འཕོ་བའི་དབྱེ་བ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་མའི་རྒྱུད་ཀྱིས་ལྷན་ཅིག་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་སོ་སོའི་བྱེ་བྲག་མེད་དོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་དུས་ཚོད་རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ལས་སླར་ཡང་དབྱུ་གུ་དྲུག་ཅུ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་དབྱུ་གུ་བདུན་གྱིས་ཐུན་དུ་བྱས་ནས་ཉིན་མཚན་གྱི་ཐུན་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། ། ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་དབྱུ་གུ་བདུན་གྱིས་དབུགས་སུ་འགྱུར་ཞེ་ན་གང་དུ་ཉིས་སྟོང་བདུན་བརྒྱའོ། ། འདིའི་ཆུ་སྲང་ནི་གང་དུ་བཞི་ཀའོ། ། འདི་ཉིད་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲེས་པས་གང་དུ་སུམ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། ། འདིར་ནི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དབྱུ་གུའི་རིམ་པས་གྲོ་བཞིན་གྱི་ཟླ་བ་ནས་རྒྱལ་གྱི་ཟླ་བའི་མཐར་ཐུག་པར་ལྷོར་བགྲོད་པའི་འཕོ་བས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའོ། ། དེས་དབྱུ་གུ་གཉིས་བྱས་ནས་མཚན་མོའི་འཕེལ་བ་དང་ཉིན་མོ་ཡང་ཉམས་པའོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་མཆུའི་ཟླ་བ་ནས་ཆུ་སྟོད་ཀྱི་ཟླ་བའི་མཐར་ཐུག་པར་བྱང་དུ་བགྲོད་པའི་འཕོ་བས་ཀུན་ནས་ཁྱབ་པོ། །

By establishing the division of a single dhyu-gu into sessions, there are sixty dhyu-gu. In the Śrī-guhyasamāja, having established five dhyu-gu, there are six sessions for the day and six sessions for the night. By dividing these into half-sessions, the sequence of twenty-four sessions for day and night is correctly shown; these should be understood through the distinctions of the vast array of activities, such as those for pacification and so forth. In the Yoga Tantras, the Blessed One taught various measures to demonstrate the distinctions of the transits (saṃkrānti). In the Yoginī Tantras, there is no distinction in the individual vajra-recitations. From this establishment of the outer and inner timings, furthermore, by making a session of seven and a half dhyu-gu, there are eight sessions for day and night. If one asks how seven and a half dhyu-gu become breaths, it is two thousand seven hundred [breaths] in that case. Its chu-sraṅ (minutes) are four in that case. By multiplying this very [number] by eight, it is three thousand six hundred [breaths] in that case. Here, the specific distinction is to be stated: through the sequence of dhyu-gu of dependent origination, from the month of Śrāvaṇa until the end of the month of Puṣya, it is pervaded by the transit of the southern course. By that, having made two dhyu-gu, the night increases and the day also decreases. Following that, from the month of Māgha until the end of the month of Āṣāḍha, it is pervaded by the transit of the northern course.

དེས་འདིར་དབྱུ་གུ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་ཉིན་མོའི་འཕེལ་བ་དང་མཚན་མོ་ཡང་ཉམས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། འཇིག་རྟེན་དུ་འཕོ་བ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་ནི་ཐ་སྐར་དང་ནག་པའི་ཟླ་བ་གཉིས་ལ་རབ་ཞུགས་པས། འདི་རོ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དབྱུ་གུ་གཉིས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་པ་མེད་ཅིང་འཕེལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་སོ། ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་གལ་ཏེ་ཡང་དབྱུ་གུའི་རིམ་པས་དོན་མདོར་བཤད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཉིན་མཚན་གྱིས་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་དང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་གི་དབུགས་ཀྱིས་བྲལ་བར་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་ལས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། འདིས་འདི་དག་གསུང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྐར་རྩིས་པའི་བཏང་སྙོམས་སུ་དབྱུ་གུའི་རིམ་པས་དུས་ཚོད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དབྱུ་གུའི་རིམ་པས་དུས་ཚོད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། ། གང་གཉི་གས་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་གི་དུས་ཚོད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ལྷན་ཅིག་ཙམ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་འགལ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་དུ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་གསུངས་པ། དཀྱིལ་འཁོར་དྲུག་ལ་ལྟོས་ནས་བུ་ག་གཅིག་ཏུ་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་འཕོ་བ་འབབ་སྟེ། དེའི་རྗེས་སུ་འཕོས་ནས་བུ་ག་གཉིས་པར་དཀྱིལ་འཁོར་དྲུག་ལ་ལྟོས་ནས་ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་འཕོ་བ་ཡང་ངོ་ཞེས་པ་ཉིན་མཚན་ཁ་སྦྱོར་གྱི་འཕོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདི་དག་རྣམ་པར་བཤད་པའི་རིམ་པས་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མངོན་པར་བགྲོད་པས་ཡོངས་སུ་ངལ་བའོ་ཞེས་པ་ནི་གང་ཡིན་པ་འདི་དག་ནི་ཁ་ཅིག་གོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་རེ་རེ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ལ་སླར་ཡང་ཐུན་མཚམས་བཞིའི་སྐད་ཅིག།

Here, having established two daṇḍas, one should observe the increase of the day and the decrease of the night. In the world, because one has entered the two months of Aśvinī and Caitra in the middle of the two transits, there is no movement or increase by these two daṇḍas of equal flavor. All of this is a brief explanation of the meaning according to the sequence of the daṇḍas. Likewise, the perfect and complete knowledge of the separation by twenty-one thousand six hundred breaths of day and night is not to be understood from the external; such is the presentation. By this, the following will be taught: the complete knowledge of the time through the sequence of daṇḍas according to the indifference of the astrologers is the complete knowledge of the time through the sequence of daṇḍas of dependent origination. That which is not even a mere coincidence of the complete knowledge of the time within the tantra by both is not contradictory. Otherwise, it is taught in another way: in relation to the six maṇḍalas, a half-transit flows into one aperture; following that, in relation to the six maṇḍalas, a half-transit also flows into the second aperture. Thus, there are sixteen transits of the union of day and night. According to this sequence of explanation, the complete knowledge of the internal and external through the manifest progression is what some [hold]. For each movement through a maṇḍala, there are again the moments of the four junctions.

འདུས་པ་ཕྱི་མར་བསྟན་པར་འདོད་ནས་རིག་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རིག་པ་ནི་གོས་དཀར་མོའི་བྱིན་ཟའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། འདིའི་གོ་རིམ་ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ལོ། ། ཆོ་ག་འདིའི་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ནན་ཏན་བྱེད་པ་དེས། ཐུན་མཚམས་བཞིར་ནི་རབ་སྦྱོར་ལས། ། ཞེས་པ་འདིའི་དོན་ནི། སྣའི་བུ་གར་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་འབབ་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ན། ཕྱི་ནས་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་འཇུག་སྟེ་འདི་དག་གི་དབུས་སུ་ཕྲ་མོའི་སྐད་ཅིག་ལྷག་པར་རྟོགས་པས་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིའི་ཐུན་མཚམས་བཞི་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་རབ་སྦྱོར་ལ་སྟེ་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་ལས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔགས་ཡི་གེ་གསུམ་རླུང་གིས་ལྷན་ཅིག་པ་ཡན་ལག་མ་ཉམས་པ་སྟེ་སྔགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་བྱེད་པར་བཟླས་པར་བྱའོ་ཞེས་གནས་སོ། ། ཡིག་གྲངས་འབུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན། ། ཞེས་ཏེ་གྲངས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བགྲང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ཇི་སྲིད་པར་རོ། ། ཕྱི་རོལ་བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕྱི་རོལ་བཟླས་པ་ནི་ངག་གི་བཟླས་པའོ། ། སྤང་ནི་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པ་པོ་ཡི་ནི། ། བར་ཆད་ཅན་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་སྒོམ་པ་པོའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། ། སྔགས་དོན་བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་ཅན། ། སྔགས་དོན་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའོ། ། དེས་ན་རང་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་ཅན་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རང་བཞིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེའི་བདག་ཉིད་ནི་སྔགས་དང་ལྷ་དག་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ནིའི་སྒྲ་ཡང་ནི་སླར་ཡང་གི་དོན་ལའོ། །

Desiring to teach this in the Explanatory Tantra (Uttaratantra), he says, "of knowledge," and so forth. "Knowledge" means the maṇḍala of the fire of Pāṇḍaravāsinī. "Its sequence" refers to the method. Regarding the phrase, "By one who applies this ritual exactly as it is, through the application in the four sessions," the meaning is as follows: when the flow of the wind maṇḍala in the nostrils has ceased, the fire maṇḍala subsequently enters; by specifically realizing the subtle moment in the center of these, the "four sessions of the four maṇḍalas" are spoken of, because of the "application," which is to say, the specific realization. For that very reason, it is established that one should recite the three-syllable mantra together with the wind, with the branches unimpaired, without making distinctions between the mantra parts. "Characterized by a hundred thousand syllables" means that the number of conceptual counts should be recited for as long as it takes. Regarding the phrase "external recitation" and so forth: "external recitation" is verbal recitation; "should abandon" means it should be completely forsaken. "Of the yogi who meditates" refers to the cause of interruption for the meditator of vajra recitation. "The meaning of the mantra, the Blessed Vajra-holder": the meaning of the mantra is vajra recitation. Therefore, one is oneself the Blessed One. "Vajra-holder" means having the nature of Vajrasattva. "Vajra-essence" is because the mantra and the deity are indivisible. The word "also" (ni) has the sense of "furthermore."

ཅི་ལྟར་ཟློས་ནི་ངག་གི་བཟླས་པ་སྔགས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པར་མི་བྱེད་དེ་ཞེས་མངོན་པར་འདོད་དོ། ། འདི་དག་ཉིད་དཔེའི་སྒོ་ནས་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གླང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གླང་པོ་རྙེད་པ་སྟེ་ཐོབ་པའི་མོད་ལ་སྟེ་སྐད་ཅིག་ལས་གླང་པོའི་རྗེས་ནི་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ་གང་གིས་གླང་པོ་ཆེ་རྙེད་པ་དེས་གླང་པོའི་རྗེས་ཅི་ཞིག་ཚོལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན་བདེན་ཏེ་ཚོལ་བར་མི་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྔགས་ལུས་ཏེ་སྔགས་ཡི་གེ་གསུམ་བསྐྱེད་ཅིང་རྫོགས་པའི་སྐུ་ནི་སྔགས་ལུས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉེ་བར་དམིགས་པར་བཤད་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། རང་ཉིད་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། མངོན་གྱུར་ནས་གཞན་ཅི་ཞིག་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ་སྔགས་ཚིག་ཏུ་རྗོད་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་གནས་སོ། ། འདིར་ཡང་ནིའི་སྒྲ་ནི་སླར་ཡང་གི་དོན་ལའོ། ། གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་མི་ཟད་པའི་སྒྲ་ནི་ངེས་པས་གཟུང་བ་ལ་འཇུག་གོ། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་གང་ཞིག་སྦྱོར་གསུམ་དོན་དང་ལྡན་པའི་མི་ནི་སེམས་དཔའ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་སྔགས་པ་རླུང་གི་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གུས་པ་དང་བཅས་པས་བར་ཆད་མེད་པར་དུས་ཡུན་རིང་པོར་གོམས་པའི་སྦྱོར་བས་སོ། ། ཅི་ཞིག་ནི་མི་སྟེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། སྤྱན་དྲང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མདོར་བསྟན་པའོ། ། རབ་ཏུ་འཇུག་པར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རྒྱས་པར་བཤད་པས་གསལ་ལོ། ། མྱུར་བ་དང་ནི་རྣམ་སྡུད་དང་། ། ངལ་བར་བཤད་དང་སྔགས་སྦྱོར་བ། །

Regarding how to recite: it is intended that one does not utter the mantra words as verbal recitation. In order to demonstrate these very points individually by way of an example, the passage beginning with "an elephant" is spoken. Upon finding—that is, obtaining—an elephant, one does not search for the elephant's tracks even for a moment. If one asks, "Why would someone who has found the elephant search for the elephant's tracks?" the answer is: they do not search for them. Therefore, the "mantra body" refers to the body of the deity generated and perfected from the three-syllable mantra. For that very reason, one is endowed with the vajra recitation explained as the object of close observation. "Himself" refers to the yogi. Having become manifest, what else would he search for? He does not utter the mantra words; this is the established position. Here, the particle ni has the sense of "again." Furthermore, in the phrase "and others" (gzhan yang la sogs pa), the indeclinable particle functions to indicate a definitive restriction. Any Vajradhara person who possesses the meaning of the three applications—that is, a mantrin endowed with the three sattvas—should observe the entry, abiding, and emergence of the winds through the practice of long-term, uninterrupted familiarity with devotion. What will happen? That person will become Vajradhara himself. The passage beginning with "invite" is the brief thematic summary; it is clarified by the detailed explanation beginning with "invite to enter." "Swift, withdrawing, and wearying, and the application of mantra..." [is the detailed explanation].

ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ་ཇི་ལྟར་རིགས་པས་ཡི་གེ་གསུམ་སྦྱོར་བ་བྱེད་པར་བྱའོ། ། རྣ་དྲུང་དུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། དེ་འདིར་གསང་ཞིང་དགོངས་པ་ཡིས། ། ཕྲ་མོའི་སྦྱོར་བ་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་པར་སླའོ། ། བསམ་གཏན་ཁ་ཏོན་མེད་མོད་ཀྱི། ། ཞེས་པ་ལ་བསམ་གཏན་ནི་རླུང་ལ་རྣམ་པར་ལྟ་བར་བྱེད་པས་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་སོ། ། ཁ་ཏོན་ནི་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པའི་བཟླས་པའོ། ། འདི་དག་དང་བྲལ་བའི་འཇིག་རྟེན་ནི་རང་བཞིན་བཟླས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། འདིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་པའི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་འདིས་ནི་ཆོ་ག་ཇི་བཞིན་ཏེ། རིམ་པ་ལས་མ་འདས་པས་བསྟེན་པ་སྟེ་གོམས་པར་བྱས་ནས་ཞི་བ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་སྒོམ་པ་པོས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། འདི་དག་སླར་ཡང་གསལ་བར་གསུངས་པ། གཉིས་སུ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་དུ། མཉམ་མེད་སྔགས་ནི་བཟླས་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་དང་མཚུངས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེར་འགྱུར་བ་ནི་མཉམ་མེད་དོ། ། གུས་པ་དང་བཅས་པས་གོམས་པའི་སྦྱོར་བས་མཉམ་མེད་སྔགས་བཟླས་ནས་སོ། ། དེའི་ཚེ་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་གི་རླུང་སེམས་ལ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་སེམས་ལ་རླུང་ཐིམ་པ་དེའི་ཚེ་སྣའི་བུ་གར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན།

Regarding this, the three syllables should be applied to the three phrases as appropriate. From the words "Into the vicinity of the ear" and so forth, up to "Here, through the secret and intentional [meaning], the subtle application is explained," it is easy to understand from the root text itself. As for the phrase "Though there is no meditative concentration or recitation," meditative concentration (dhyāna) is the mind in meditative equipoise that observes the winds. Recitation is the recitation (japa) expressed in words. This is because the world devoid of these is the very definition of natural recitation. Regarding the phrase "By this" and so forth: by this sequence of the vajra recitation of speech, one should practice—that is, become habituated—according to the ritual, without deviating from the stages. Then, the practitioner of vajra recitation should accomplish all activities, such as pacification and so forth, through the samādhi of vajra recitation. These are explained again more clearly in the Non-dual Equality Victory Mahāyoga Tantra: "Having recited the peerless mantra," and so forth. That which has no equal is "peerless." Having recited the peerless mantra through the application of devoted habituation, what happens then? The sixteen hundred winds will dissolve into the mind. When the winds dissolve into the mind, then, through the sequence of entering the nostrils and so forth, [one realizes] the nature of the five Tathāgatas.

དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་པོ་ཆེས་གསལ་བར་མཐོང་ཞིང་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་ལས་སོ་ཞེས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། སྒྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་སྒོམ་པ་པོ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་ཁམས་གསུམ་ཉིད་དེ་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྫུན་པ་འགྲུབ་པར་གདོན་མི་ཟའོ་ཞེས་སོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་པོ་ཆེས་གསལ་བར་བསྟན་པ་མངོན་པར་བརྗོད་ནས། ད་ནི་ལྷག་མ་དབུགས་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་སེམས་ལ་སླར་ཡང་ཐིམ་པ་བསྟན་པར་འདོད་ནས། དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྔགས་ཡི་གེ་གསུམ་རླུང་གི་རང་བཞིན་ཁ་དོག་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་བཞི་པོ་ཡེ་ཤེས་གཉིས་རྫུན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། ། འདིའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ལས་ནི་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ཡང་དག་པར་བྱུང་བའོ། ། དབུགས་ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཟླ་བ་གཅིག་གིས་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་བཟླས་ནས་ནི་ཞེས་པ་འབུམ་ཕྲག་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔར་ཕྱག་བྱས་ནས། ། ཞེས་པའི་དོན་ཅི། ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དེ་མཉེས་པར་བྱས་ཤིང་བསྒོམ་པར་བྱས་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་འགྲུབ་འགྱུར་ཏེ། ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྫུན་པའི་རང་བཞིན་ཐོབ་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་དང་མཚུངས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ལ་ཞེ་ན་ཟླ་བ་ཉ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཅི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་སྤྱད་པར་བྱའམ་འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེས་དོགས་པ་ལ་དེ་ལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚིག་བརྗོད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྔགས་མི་དགོས་སོ། ། གཟུངས་ནི་བཙན་ཐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་རླུང་གི་འཁྲུལ་འཁོར་རོ། ། གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ལྡོག་པར་འགྱུར། །

One should establish that this is because the four maṇḍalas are seen most clearly and perfectly realized. The practitioner, who is the very nature of the accomplishment, will undoubtedly achieve the illusory nature of the three realms—the body, speech, and mind. Having thus explained the clear manifestation of the four maṇḍalas, now, wishing to show the remaining twenty thousand breaths dissolving back into the mind, he says "six" and so forth. The three-syllable mantra, which is the nature of the winds, possesses five colors and is the essence of the five wisdoms; it is the cause of the illusory nature of the two wisdoms within the four maṇḍalas. For this reason, "arisen from wisdom" means truly arisen. As for the phrase "having recited twenty thousand breaths in one month," this amounts to six hundred thousand. What is the meaning of "having prostrated to Vajrasattva"? If one pleases and meditates upon Vajrasattva, who is the nature of the three syllables, that yogi will achieve accomplishment; that is, they will attain the nature of the illusory body, speech, and mind, becoming equal to Vajradhara. This is the meaning of "on the full moon." If one wonders whether a yogi who has entered in that way must practice all the ascetic observances and so forth or not, the text says "there is none" and so forth: the mantra consisting of vocal expression is not required. The dhāraṇī is the wind-machine through forceful application. "It will reverse from one to one."

ཞེས་པ་ནི་གཞན་དང་གཞན་དུ་ཡང་བྱ་བ་ཁྲུས་དང་ཟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མི་བྱའོ། ། འོན་ཀྱང་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་ཉིད་ལས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཡཾ་ཡིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་འབབ་པར་གྱུར་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཅུང་ཟད་ཅིག་བྱ་བ་ཞི་བ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ལས་བཞི་པོ། ར་སོགས་གསུམ་ལས་གང་ཉིད་ཀྱིས། ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་ཁོ་ནའི་དོན་ནོ། ། མེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐུན་ཚོད་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུ་ནི་སྟེ། ཐུན་ཕྱེད་ཀྱི་དུས་སུ། ལས་ནི་གཉི་ག་གནས་པ་ལ། ། ཞེས་པ་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་འབབ་བཞིན་པ་ལ་གཙོ་བོས་ལས་གཉིས་ཉེ་བར་བླངས་པ་དེ་ལ། གཞན་དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བ་ལས་ཀྱང་ལས་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་ངོ་། ། ཅི་ལས་ཤེ་ན་ཕལ་པ་དང་གཙོ་བོའི་དངོས་པོས་གང་དུ་གཅིག་ཡིན་པ་དེར་བཞི་པོ་ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་ངེས་པ་མེད་དོ། ། འབྲས་བུ་གསུངས་པ། མཆོད་པ་བརྩོན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྣམ་པར་མི་རྟོག་གཅིག་བློ་ལྡན། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླའོ། ། གསུང་གི་རྡོ་རྗེའི་ཞེས་སོགས་ནི་གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་རླུང་གི་སྒྲུབ་པ་ལ་རྣམ་པར་ལྟ་བར་བྱེད་པ་བྱས་ནས། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། ། ཞེས་པ་ནི་འདིའི་དོན་ངེས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སྣའི་བུ་གའི་རླུང་བརྟགས་ལ་ཡི་གེ་གསུམ་རླུང་དང་ལྡན་པ་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཐབས་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་འཇུག་པ་དང་གནས་པ་དང་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས།

This means that other activities, such as bathing and eating, should also not be performed. However, the meaning is that accomplishment is achieved through the vajra recitation itself; thus, the passage beginning with "by the meaning of..." and so forth is spoken. Regarding the transformation of the syllable yaṃ into the flowing wind maṇḍala, whatever consciousness performs the four activities, such as pacifying and so forth, it is said: "By whichever of the three, ra and so forth, for the sake of the world," which has the same meaning as the previous [verse]. Regarding the passage beginning with "fire" and so forth, it refers to the time of the half-watch; that is, during the half-watch period. "Both activities abide" means that while the wind maṇḍala is flowing, the principal [wind] takes up two activities, and from the perfect arising of the other three maṇḍalas, two activities are also perfectly produced. If one asks why, it is because there is no fixed rule that where there is a single [wind] in the manner of the secondary and the principal, there must be four, according to the logic of the [text]. The result is stated: from the passage beginning with "through diligence in offering" up to the end of "possessing the single non-conceptual mind," it is easy to understand from the root text itself. Regarding "of the Vajra Speech" and so forth, having observed the practice of the wind of the Vajra Speech, the meaning of "by the division of the three wisdoms" should be definitively explained: having examined the wind in the nostrils, the three syllables are endowed with the wind; this is the method for manifesting the Vajra Mind, characterized by the entry, abiding, and [returning] which serve as the cause for the vajra recitation, and by the thorough division of the three wisdoms.

སེམས་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་སྦྱར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་ཙམ་གྱི་སྒྲ་ནི་ངེས་པས་གཟུང་བ་ལ་སྟེ་ལྷག་པ་མེད་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཡང་ན་སེམས་ཙམ་དུ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིས་སེམས་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལ་སྒོམ་པ་པོ་དག་ལ་དམིགས་པ་དང་སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། ། འདིས་འདི་སྐད་དུ་གསུང་བར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་ལ་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཐོབ་ནས་ས་བརྒྱད་པའི་དབང་ཕྱུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པར་གསུངས་པ་ཡང་། དང་པོ་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ས་བརྒྱད་པ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་སོ། ། དེ་ནས་དང་པོར་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པ་སྒོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ཉིད་མན་ངག་ཡིན་པས་ཀྱང་འདིར་བྲིས་པའོ། ། སློབ་མ་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་གསུངས་པ། བླ་མ་ལ་བརྙས་སྒྱུ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་སོགས་པ་ལ་སྔགས་ཀྱིས་རློམ་པ་ནི་ངག་གི་བཟླས་པ་འཆལ་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཛིན་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་མན་ངག་གིས་རྗེས་སུ་འཛིན་པའོ། ། ཚིག་གཞན་ཐམས་ཅད་གོ་སླའོ། ། རི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ཕན་པའི་ལུང་ཐོབ་ན། དེ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་བ་ལས་ཅི་ལུང་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་གྲོལ་བ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་ན་ངན་སོང་གི་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་མི་འགྲོ་བར་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། འདིས་མ་གྲོལ་བ་ཡང་གྲོལ་ལོ་ཞེས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་དོན་མདོར་བཤད་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པ་དང་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པ་ཡང་ཡེ་ཤེས་གསུམ་རྫུན་པ་ཉིད་དུ་སོ་སོ་སོ་སོར་བསྟན་ནས།

"One should apply [the term] 'mind-only' with certainty" means that the word "only" is used to restrict [the meaning] to the apprehended, without anything additional. Alternatively, it means that [all things] dissolve into mind-only. By this, practitioners who have attained stability of mind also achieve the focal points of the object and the mind. This implies that once the focal point of the mind is fully attained, one becomes a sovereign of the eighth bhūmi. As it is said in the Unsurpassed Intention: "Through the application of the first activity, the eighth bhūmi will be attained." Furthermore, since this is the very pith instruction for those meditating on vajra-repetition at the outset, it has been written here. Regarding the statement on "making the disciple realize with certainty," [the text] says "those who disparage the guru, the deceitful," and so forth; this is because those who pride themselves on mantras are merely corrupting the verbal recitation. "Grasping" refers to being sustained by the pith instruction of vajra-repetition. All other words are easy to understand. Regarding "the lord of mountains" and so forth: if one receives the beneficial transmission through the guru's kindness, one will not fail to be liberated. If liberation into Buddhahood occurs merely by receiving the transmission, what need is there to mention that one will not go to the lower realms? By this, it should be expressed that "even those not liberated are liberated." This concludes the Brief Explanation of the Meaning of Vajra-Repetition, which captivates the minds of yogis. Having individually shown that the stages of the Pindikṛta and the stages of vajra-repetition are the falsity of the three wisdoms, [the text continues:]

ད་ནི་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སྐུ་སོ་སོར་བསྟན་པར་འདོད་པས་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་ཆེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཆེན་པོ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་རྡོ་རྗེ་ཡང་ངོ་ཞེས་པས་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་སྤྲེལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་གཙོ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལ་སེམས་ཤིང་མངོན་པར་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་སེམས་དཔའ་དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ནོ། ། སོགས་ཀྱི་སྒྲས་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་ངོ་། ། འདི་རྣམས་ཀྱི་ཕར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཙོ་བོའོ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་པར་འདི། ། སོ་སོར་བསྟན་པ་ནི་རྫུན་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྣམས་ནི་བདག་གི་སྒྲས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོས་མི་དམིགས་པར་བདེ་བའི་རྣམ་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། རིམ་པ་གང་གིས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དེའི། འང་གི་སྒྲས་ནི་རྐང་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། བདག་གིས་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་སོ། ། བཤད་པར་བྱ་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བའོ། ། བརྩེ་བས་ནི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་སྙིང་རྗེས་སོ། ། དང་པོ་རེ་ཞིག་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོར་རོ། ། དབང་བསྐུར་བ་ཡང་དག་པར་ཐོབ་ཅིང་ནི་སློབ་དཔོན་དུ་དབང་བསྐུར་བ་ལ་སོགས་པས་ཆོ་གའི་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བའོ། ། རྒྱུད་རྣམ་པ་བཞིའི་དགོངས་པ་ཤེས་པ་ནི་བྱ་བ་དང་སྤྱོད་པ་དང་རྣལ་འབྱོར་དང་།

Now, wishing to demonstrate the individual bodies that are inseparable from that [emptiness], it is said: "Having prostrated to the Great Vajra," and so forth. Since it is both "great" and a "vajra," it is the "Great Vajra"; one should connect this by saying, "I prostrate to that essence of the Great Vajra, which is Great Emptiness." For that very reason, Vajrasattva and the others are the "lords." Whatever mind is focused upon and aspires toward that vajra emptiness is the "sattva" (hero), whose nature is that very Great Emptiness. By the word "and so forth," Akṣobhya and the others are included. They are the "lords" because they are the fathers of these [deities]. "In this stage of self-consecration" refers to the individual demonstration. The "self" (ātman) should be expressed as the illusory body, speech, and mind. Their "consecration" is the perfection of the aspect of bliss, in which they are not perceived as mutually distinct entities. The word "also" (api) in the phrase "by whatever stage [one is] consecrated" completes the verse. "By me" means by Nāgārjuna. "I shall explain" means I shall teach. "With compassion" means with compassion directed toward the Dharma. "First, following the generation stage," and so forth, refers to the beginning of all [the stages]. "Having properly received the empowerment" means having been formally empowered according to the sequence of rituals, such as the master empowerment and so on. "Knowing the intent of the four classes of tantra" refers to the Action, Performance, Yoga, and...

རྣལ་འབྱོར་མའི་རྒྱུད་ཤེས་པའོ། ། ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རིམ་པས་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐོས་པ་འཛིན་པའོ། ། ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེའི་གང་ཟག་ཏུ་གཟུང་ངོ་། ། བདེན་པ་གཉིས་ལ་ལྷག་པར་མོས། ། ཞེས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་གྱི་བདེན་པ་གཉིས་ལ་ལྷག་པར་མོས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་པར་མཉེས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདིའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་བཤད་པས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་མན་ངག་སྔོན་ཐོས་པ་དེ་ནི་སློབ་མ་ལ་བཤད་པས་དེ་ལྷག་པར་རྟོགས་པར་འདོད་པའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་པར་མཉེས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་བསྙེན་བཀུར་བ་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་མཉེས་པར་བྱས་པ་ལས་བླ་མ་ཡང་དག་པར་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། ། བླ་མ་ལ་རབ་ཏུ་དད་པ་དང་ཡང་དག་མགུ་བའི་ཆེད་དུ་ཞེས་པའོ། ། སླར་ཡང་འདོད་པ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པས་འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ་བླ་མ་ལ་མངོན་པར་དང་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཚོགས་ཀྱི་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གིས་སོ། ། དེའི་བར་མ་ཆད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདོད་པ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བར་མ་ཆད་པར་རོ། ། བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་པ་ལས་བླ་མས་ཐོབ་པ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པའི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མན་ངག་དེ་སློབ་མའི་ཆེད་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་རིམ་པ་ཅིས་ཤེ་ན།

This is the knowledge of the Yoginī Tantras. Regarding the phrase "attainment" and so forth, it refers to the attainment of the complete purity of body, speech, and mind through the stage of vajra recitation. For that very reason, it is "retaining what has been heard." By virtue of retaining what has been heard, one is to be regarded as a "jewel-like person." "Supremely devoted to the two truths" means being supremely devoted to both the relative truth and the ultimate truth. Regarding the phrase "having properly pleased the Vajra Master" and so forth, the meaning is as follows: having previously heard the pith instructions on the stage of self-consecration as explained here, one should connect the phrase "having properly pleased the Vajra Master" with the desire to understand that [stage] more deeply by explaining it to the disciple. "Thereafter" means that from having properly pleased that one who is to be served, the Guru will become truly delighted. This is for the sake of [the disciple's] intense faith in and complete satisfaction of the Guru. Furthermore, it is taught that by enjoying the five sensory pleasures, one should manifest clear devotion to the Guru in the center of the mandala, according to the text beginning with "the great feast offering" and so forth. "Without interruption" and so forth means without interruption in the enjoyment of the five sensory pleasures. "From the presence of the Guru" means from what was spoken in the presence of the lineage Gurus; that pith instruction on self-consecration, which the Guru has fully attained, should be taught for the sake of the disciple. If one asks, "In what sequence is that?"

དེའི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕྲེང་བ་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་འདི་རྣམས་དང་བཅས་པའི་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་མཐར་ཐུག་པ་ཐོས་པའི་ཕྱི་ནས་འདིའི་དབང་བསྐུར་བ་གཉིས་པ་འཆད་བཞིན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་ཡང་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཅི་ལས་ཤེ་ན་དབང་བསྐུར་ནས་དེ་ཉིད་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་གསུང་ལས་སོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་བཤད་པ་འདི་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འཆད་བཞིན་པའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པས་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། སོ་སོར་སྟེན་པར་བྱེད་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཁོ་ན་ལའོ། ། དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པར་གསུངས་པ་ཡང་། སྒྱུ་མ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིའང་། ། བུད་མེད་སྒྱུ་མ་ཉིད་ཁྱད་འཕགས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རབ་དབྱེ་འདི། ། འདི་ཉིད་ལ་ནི་གསལ་པར་མཚོན། ། ཞེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་བསྐུར་བ་(སྣོས་,སྨོས་)པས་ཡེ་ཤེས་བསྟན་ཏོ། ། འདི་ནི་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོའོ། ། གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་སྨོས་པས་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འདི་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་གཉེན་པོའོ་ཞེས་སོ། ། མཐར་གྱིས་མཚན་མོར་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སོ་སོར་རྟོགས་ནས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མན་ངག་ཀྱང་འདིར་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཅི་ལྟར་དབང་བསྐུར་བ་གཉིས་དང་འདི་དག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱང་སྟོན་པར་བྱེད་ཅེ་ན་བདེན་ཏེ་མཐར་གྱིས་དང་བྲལ་བས་དེ་ཡང་སོ་སོར་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས། དེའི་འོག་ཏུ་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་མངོན་བརྗོད་བྱ། །

Regarding the phrase "After that," and so forth: following the hearing of the secret empowerment, which includes these [substances] such as the garland and water, the second empowerment—the wisdom empowerment currently being explained—should also be taught as the suchness within the vajra-jewel. Why is the Vajra Master [the one who teaches]? It is because of the statement, "Having conferred the empowerment, the suchness should be taught individually." This explanation should also be understood by following the sequence of manifest enlightenment currently being explained. "Teaching individually" refers exclusively to the action seal (karmamudrā). As it is said in the Unsurpassed Intention: "Of all illusions, The illusion of a woman is supreme. This distinction of the three wisdoms Is clearly illustrated in this very [seal]." Therefore, by mentioning the master empowerment, wisdom is shown. This is the antidote to the wisdom of appearance (āloka). By mentioning the secret empowerment, wisdom is [again] shown. This is the antidote to the wisdom of increase (ālokābhāsa). Having sequentially realized the two wisdoms in the night, one should also teach the pith instructions on self-consecration (svādhiṣṭhāna) here. If one asks, "Is this not the application of the wisdom empowerment? How then does it also teach the suchness of these two empowerments?"—it is true that without the sequential [process], that [suchness] also cannot be taught individually. Therefore, it is said: "The wisdom of gnosis (prajñājñāna) shall be expressed."

བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། སོ་སོར་སྟོན་པར་གྱུར་པ་ནི། ། བླ་མ་སློབ་མའི་ཆེད་དུའོ། ། འདིའི་དོན་སོ་སོར་འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་སོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱིས་འཆད་བཞིན་པའི་ཁོང་སྟོང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། སྣ་ཚོགས་མིན་ལ་སྙོམས་འཇུག་ལ། ། དམིགས་འཇུག་ལ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་བསྟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་ཐ་མི་དད་པའི་རང་བཞིན་དུ་བསྟོད་པར་བྱའོ། ། ཁོང་སྟོང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཁོང་སྟོང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ། ། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་འཇའ་ཚོན་ལྟར། ། ཞེས་པ་ནི་འོད་ཟེར་ལྔའི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་དཔེའོ། ། སྙུན་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙུན་ནི་ནད་དོ། ། མི་གཙང་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། ཆུ་ཟླ་བཞིན་དུ་གཟུང་དུ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བསྐྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་བདེན་པའི་ངོ་བོའོ། ། མངོན་སུམ་ཚད་མའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྫུན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིས་ནི་ཆུ་ཟླ་བཞིན་དུ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལའང་ངེས་པ་མེད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ང་རྒྱལ་མི་མངའ་རྨོངས་མི་མངའོ། ། ཞེས་པའི་དོན་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྣང་བ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར། ། དམིགས་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པར་གྱུར་ཅིག་གོ། ། རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཚིག་གིས་བཤད་པར་བྱ་བཞིན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་མཁས་པས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །

This is the characteristic of self-consecration. Its individual exposition is for the sake of the guru and the disciple. The meaning of this is expressed by the words "by these [verses]." By means of these [verses], starting from "without internal hollowness" and so forth, up to the end of the praises: "To you who are not manifold, who are in meditative equipoise, who engage with objects, and who are without objects—to you I prostrate," the guru should be praised as being the nature of the three wisdoms inseparable. Regarding "without internal hollowness" and so forth: it means that your body has no internal cavities. "Like a rainbow in the sky" is an analogy for possessing the colors of the five light rays. Regarding "without illness" and so forth, "illness" refers to disease. "Without impurity" and so forth are easy to understand. "Like the moon in water, it cannot be grasped" and so forth means that because it is subject to movement, it is unreal in nature. However, because it is the object of direct valid cognition, it is not false. By this, it should be understood as being like the moon in water. Likewise, "there is no certainty in any phenomena" means the nature of all phenomena. "Without pride, without delusion"—the meaning of this is easy to comprehend. For that very reason, in order to abandon the conceptualization of the two appearances, "to you who are without objects, I prostrate"—may I come to prostrate. By this very sequence, the wise should also understand the verses being explained through the term "without objects."

རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། རྣམ་འཕྲུལ་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་སྤྲོས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ངེས་པར་སྤངས་པ་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཏེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་བསྟོད་ནས། སྙད་པའི་དོན་དུ་བཤད་པར་བྱ་བཞིན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གསོལ་བ་གདབ་པར་བྱའོ། ། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཕུང་པོ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ནི་ཚོགས་པའོ། ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པ་ཉིད་འཁོར་ལོ་སྟེ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམས་སུ་འཁོར་ལོའི་ཚུལ་གྱིས་འཁོར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམ་པར་སྤྱོན་པའོ། ། དེ་རིང་བཤད་པའི་རིན་ཆེན་གྱིས་ནི་དེ་རིང་ནི་ཉི་མ་འདི་ལ་སྟེ་དང་ངོ་། ། བཤད་པའི་རིན་ཆེན་གྱིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བཤད་པའི་རིན་ཆེན་གྱིས་བཀའ་དྲིན་མཛོད་ཅིག། བདག་ལ་ནི་བདག་གིའོ། ། གཙོ་བོ་ནི་ཁྱབ་བདག་གོ། ། ཁྱོད་ཞབས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་ལྟར་སློབ་མའི་ཚིག་དེ་ཐོས་ནས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་གསོལ་བ་འདེབས་པའོ། ། འཇིགས་མེད་གསོལ་འདེབས་པ་ནི་གཙོ་བོ་མཐར་ཐུག་པ་ལའོ། ། སྙིང་རྗེ་ཞེས་པ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླའོ། ། དེ་ལས་བདག་བྱིན་བརླབ་པ་བརྩམ། ། ཞེས་པ་ནི། བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་བཤད་པར་འདོད་པས་བླ་མས་རིམ་པ་ཉེ་བར་བྱའོ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་བསྟན་པ་ནི་སྟེ། དེ་ཅི་ལྟ་ཞེ་ན།

The phrase "always" and so forth is easy to understand. "Performing emanations" refers to entering into meditative equipoise having definitively abandoned the various conceptual elaborations. Regarding the phrase "in that way" and so forth: having praised the Vajra Master with authentic qualities—that is, with qualities exactly as they are—one should offer a supplication with this verse that is currently being explained for the sake of the conventional meaning. Regarding "Omniscient One, possessing the aggregate of wisdom" and so forth: "aggregate" means a collection. "The wheel of existence" means existence itself is the wheel; why is that? Because it revolves in the manner of a wheel through the five classes of beings. "Completely purify that." "Today, with the jewel of explanation": "today" means on this very day. "With the jewel of explanation" means through the jewel of explaining the conventional truth, please grant your grace. "To me" means to my own. "Lord" means the pervasive master. The phrase "at your feet" and so forth is easy to understand. Regarding the phrase "in that way" and so forth: if one asks what happens after hearing those words of the disciple, it is the authentic supplication. "Fearlessly supplicating" refers to the ultimate Lord. "Compassion" is easy to comprehend. "From that, I shall begin the self-consecration": because the Guru wishes to explain the self-consecration to me, he should apply the stages. Regarding "self-consecration" and so forth: this is the teaching on the conventional truth. If one asks how that is:

ཤིང་དང་རི་དང་ཆུ་བོ་དང་རྒྱ་མཚོ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། འདི་དང་འབྲལ་བས་བདེན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཉམས་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་དངོས་གྲུབ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། བདེན་པ་བསྟན་པ་འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་ཐ་དད་པ་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་བསྟན་པའི་བླ་མའི་ཞབས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྒྲུབ་པ་པོ་གང་གིས་བླ་མ་ལས་དངོས་སུ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་མན་ངག་གཉུག་མའི་ལུས་སུ་གནས་པ་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བའོ། ། མདོ་སྡེ་རྒྱུད་དང་རྟོག་པ་ལ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་རྣམས་སུ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའི་ངལ་བ་ནི་དུབ་པ་ཞེས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དོན་དེ་འབྲས་བུ་མེད་པའམ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ལྷ་མོ་བཞིས་ཡོངས་སུ་ཞུས་པ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཕུང་པོ། ། སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་ཡི། ། དེ་ཉིད་མི་ཤེས་གང་ཡིན་ནའོ། ། དེ་རྣམས་ཀུན་ཀྱང་འབྲས་བུ་མེད། ། ཅེས་སོ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དབང་བསྐུར་བ་རྣམས་སོ་སོར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་སློབ་མས་བཤད་པ་ཐོས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རྡོ་རྗེ་བླ་མ་ལས།

The city of entities, such as trees, mountains, rivers, and oceans, is the conventional. Without being separated from this, the truth will not be realized. Likewise, the master Candrakīrti stated: "Without the conventional truth, there is no worldly accomplishment." This teaching on the truth is easy to understand in terms of the "feet of the guru" who reveals the body that is the nature of wisdom, which transcends the distinctions of the three wisdoms. Regarding the phrase "by whom" and so forth: it means that whichever practitioner does not directly obtain the pith instructions on the stage of self-consecration from the guru, and does not find the abiding in the innate body, the exertion of that yogi in the sūtras, tantras, and treatises—that is, in the eighty-four thousand aggregates of Dharma—is a synonym for "weariness"; that purpose will be fruitless or will become perverted. As it is said in the Mahāyoga Tantra Requested by the Four Goddesses: "Of the eighty-four thousand aggregates of Dharma of the Great Sage, whatever does not know that very reality—all of those are fruitless." Regarding the phrase "the stage of self-consecration" and so forth: the individual teachings on the empowerment of insight are the wisdom of great emptiness, which the disciple hears through the explanation of the Vajra Guru.

བདག་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ་ཐོབ་པ་སྟེ་རྙེད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀུན་རང་བཞིན་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མངའ་བདག་གོ་སྟེ་འགྲོ་བ་གསུམ་པོ་ཡིའོ། ། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་འདི་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པས་ཐོབ་པར་བྱའོ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་། ། དེ་བཞིན་འོད་གསལ་བའི་གནས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དང་གི་སྒྲ་ནི་རྐང་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལའོ། ། ཇི་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་གནས་དེ་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པས་གནས་སོ་ཞེས་བདེན་པ་གཉིས་སུ་རྣལ་འབྱོར་པ་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ལ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིས་ནི་གསུངས་པའི་བདེན་པ་གཉིས་པོ་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འདོད་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་ལས་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་འབྲས་བུའོ། ། འོད་གསལ་བ་འདི་དག་དེ་སྲིད་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་གྱིས་ནི། ། འོད་གསལ་བ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ། ། དེ་བས་རྡོ་རྗེ་བླ་མ་ཡིས། ། སྔོན་དུ་བདག་བྱིན་བརླབ་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་པ་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་བསྟན་པར་འདོད་ནས་གསུངས་པ། ས་ཡི་ཁམས་ནི་ཆུ་ལ་ཐིམ། ། ཆུ་ནི་མེ་ལ་ཐིམ་པ་སྟེ། ། མེ་ཡང་ཕྲ་མོའི་ཁམས་ལ་ཡང་། ། རླུང་ནི་སེམས་ལ་རྣམ་པར་ཐིམ། །

Having obtained—that is, attained—the stage of self-consecration, one becomes the nature of all buddhas, the nature of all the buddhas. For that very reason, one is the sovereign of the three worlds. In order to realize how buddhahood itself will be attained in this very life, without any doubt, one should proceed as follows. Regarding the passage beginning, "The samādhi of self-consecration, and likewise the abiding in clear light," the word "and" (dang) serves to complete the verse line. Just as one abides in the conventional truth, so too does one abide in the ultimate truth; thus, the yogi is shown to the worldly people in terms of the two truths. By this, the two truths spoken of are intended to be shown as the relationship of cause and effect through the forward and reverse orders; thus it is said, "from the distinction of cause and effect," where the conventional truth is the effect. These clear lights should be expressed in that manner: "By the stage of self-consecration, One should attain the clear light. Therefore, the Vajra Guru Should first teach the self-consecration." Thus, by this very sequence, wishing to show the relationship of cause and effect to ordinary beings by way of the elements such as earth and so forth, it is said: "The earth element dissolves into water; Water dissolves into fire; Fire also dissolves into the subtle element; Wind dissolves into the mind."

སེམས་ཀྱང་སེམས་བྱུང་ལ་ཐིམ་བྱ། ། སེམས་ལས་བྱུང་ནི་མ་རིག་ལའོ། ། དེ་ཡང་འོད་གསལ་བར་འགྲོའོ། ། སྲིད་པ་གསུམ་པོ་འདིར་འགག་གོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདི་དག་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པས་སྟོང་པ་བཞིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོའོ། ། དེ་ཡང་བཤད་པར་བྱ་བཞིན་པ། རང་དབང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རང་དབང་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པའོ། ། འགྲོ་ཀུན་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་སེམས་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་འབྲས་བུའི་ངོ་བོའོ། ། དེའི་རྒྱུ་ནི་འོད་གསལ་བའོ། ། འོད་གསལ་བ་ཅིར་འགྱུར་བ་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་འབྲས་བུའི་ངོ་བོའི་རྒྱུ་ཅི་ལྟར་འོད་གསལ་ཡིན། འོད་གསལ་ལས་ནི་སྟོང་ཆེན་ཏེ། ། དེ་ལས་ཀྱང་ནི་ཐབས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལས་ཤེས་རབ་སྐྱེ་བར་བྱེད། ། དེ་ལས་རླུང་ནི་ཡང་དག་འབྱུང་། ། རླུང་ལས་མེ་ནི་ཡང་དག་འབྱུང་། ། མེ་ལས་ཆུ་ནི་ཡང་དག་འབྱུང་། ། ཆུ་ལས་ཀྱང་ནི་ས་སྐྱེའོ། ། འདི་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་འབྱུང་བའོ། ། འཁོར་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་གནས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་། ས་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དང་། ། དེ་བཞིན་སྟོང་པ་བཞི་པོ་སྟེ། ། ཚིག་དོན་བརྒྱད་པོ་སྐྱེ་བ་དང་། ། འཇིག་པའི་རྒྱུར་ནི་རྣམ་ཤེས་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། འདིར་ནི་འདི་སྐད་དག་གསུང་བར་འགྱུར་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་གི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡིན་ཞེས་མི་ཤེས་ཏེ་ཁྱད་པར་རོ། །

The mind also dissolves into the mental factors; the mental factors dissolve into ignorance; that, too, proceeds into the clear light. Thus, within these three realms of existence, they cease. In this way, through the four empties in reverse order, there is the relationship of cause and effect. This is also to be explained as follows: "Lacking independence," and so forth. "Lacking independence" means being dependent upon causes and conditions. "All beings" refers to the essence of the result of the great emptiness, which is the absence of any entity other than the minds of ordinary beings. Its cause is the clear light. If one asks what the clear light becomes, it is the characteristic of the all-empty. How is the clear light the cause of the essence of the result of self-consecration? From the clear light, the great emptiness arises; from that, the method arises; from that, wisdom is produced; from that, wind truly arises; from wind, fire truly arises; from fire, water truly arises; and from water, earth is born. This is the arising of sentient beings; it is not that they become transmigrating [beings]. Is this not how it is established? Likewise, the venerable Āryadeva also said: "The four, such as earth, and likewise the four empties— One should know that consciousness is the cause For the arising and destruction of these eight categories." In this context, the following will be said: the distinction between ordinary beings and illusion-like yogins is not understood; this is the distinction.

རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་གང་གི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་སྒྱུ་མའི་རྣམ་པ་བཞིན། དེ་རྣམས་སུ་ཉེ་བར་དམིགས་པ་དང་ལྡན་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་འདི་ནི་དེ་རྣམས་ལ་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་བྱིས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། གནས་གཞན་དུ་གསུངས་པ་ཡང་། འདི་ལས་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། ། གཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། ། ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་བལྟ། ། ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་སོ། ། ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་བག་ཆགས་མེད་པ་ཐོབ་ནས་རང་གི་རྟོག་པས་འདྲི་བར་བྱེད་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ། ། འདི་ཉིད་སླར་ཡང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་སེམས་གང་གིས་བྱིས་པ་རྣམས་དངོས་པོ་རྣམས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པས་བཅིངས་པར་གྱུར་པའོ། ། གང་དུ་ཞེ་ན་འཁོར་བ་སྟེ་ཀུན་དུ་འཁོར་བར་བྱེད་པས་ན་འཁོར་བ་སྟེ་འགྲོ་བ་ནས་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་ཞེས་པ་ཇི་སྲིད་པར་རོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་སེམས་དེས་རྣལ་འབྱོར་པ་བདེ་གཤེགས་གནས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི། སེམས་འདི་གང་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད། ། འཆི་བའང་ཡང་དག་ཡོད་མ་ཡིན། །

For yogis, as for ordinary beings, because they lack the clinging to things as being truly real when those things are perceived as having the nature of an illusion, they are not like the childish beings who cling to them as being truly real. Those [childish beings] are called "childish" because they cling to things in a perverted manner. As it is said elsewhere: "There is nothing to be removed from this, and not the slightest thing to be added. One should look truly at reality; seeing reality, one is liberated." Thus, through the forward and reverse orders, the nature of cause and effect is the same. Likewise, having attained the state with and without habitual tendencies, the ordinary being is one who questions through their own conceptualization. To demonstrate this again, it is said: "By which," and so forth. By whichever mind that does not fully understand the illusion-like samādhi, childish beings are bound by clinging to things as real. Where? In saṃsāra; it is called saṃsāra because it causes one to wander everywhere, from one state of existence to another, for as long as it lasts. By that mind which fully understands the nature of things through the illusion-like samādhi, the yogi will go to the state of the Sugatas. Regarding such a distinguished [mind]: "This mind is not born at all, nor is death truly existent."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོ་འཕང་གཉིས་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་ལ་ལྟོས་ནས་གསུངས་སོ། ། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་རྣམ་གནས་པར། ། འཁོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་ལ་ལྟོས་པའི་ཚིག་གོ། ། འདི་དག་གོ་འཕང་གཉིས་གཉིས་བསྟན་པ་དེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རླུང་གི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་བཟླས་པའི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གཟུང་དུ་མེད་དེ་ཐོབ་པར་བྱར་མེད་དོ། ། འོན་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ཉིད་ལས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་འབྲས་བུ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཐོབ་བོ། ། འདི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་ཐ་མི་དད་པ་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། ། སེམས་ལས་ཞེས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་རླུང་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་རྣམས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ལས་ཤེ་ན་རང་བཞིན་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལ་སྟེ་དེའི་རང་བཞིན་དེ་ལས་དང་སྐྱེ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ངོ་། ། རིགས་པ་འདིས་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སེམས་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ། དགེ་བ་བཅུ་ཡི་ལས་ཀྱི་ལམ། ། བྱེད་པ་ཡེ་ཤེས་སྤངས་པ་རྣམས། ། ཞེས་སོ། ། འདིའི་དོན་བཤད་པ་སྤྱོད་བསྡུས་མཛད་པས།

These and other such statements were spoken in reference to the mind of a yogi who has perfected the two stages. "The nature of the mind should be known as cyclic existence itself," and so forth, are words spoken in reference to the mind of a yogi who has not yet perfected them. In order to clearly demonstrate these two pairs of stages through two verses, it is said, "The application of the winds," and so forth. Because it is devoid of the cause of vajra recitation, the very nature of the mind's teaching is ungraspable and cannot be attained. Nevertheless, through the application itself, the yogi attains the result of self-consecration. This is expressed as the essence of the great emptiness, the inseparability of the three wisdoms. "From the mind" refers to the fact that for those who are not thoroughly familiar with the illusion-like samādhi, the characteristics of non-virtue—such as passion and the absence of passion—arise from the perfect union of wind and consciousness. Why is this? Because the nature serves as the cause; from that nature, karma and birth arise. By this reasoning, ordinary beings, not knowing the nature of things, grasp at the arising of the mind. Likewise, it is stated in the Tantra: "Those who perform the ten paths of virtuous action but have abandoned wisdom." Regarding the explanation of this meaning, the author of the Caryāmelāpaka states:

དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་བྲལ་བ་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ནས། ངར་འཛིན་པ་དང་། ང་ཡིར་འཛིན་པ། གསོབ་གསོག་སྟོང་པ་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པར་བརྟགས་ནས་ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བར་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་ཤེས་གསུམ་ཡིད་ཀྱིས་ཐ་དད་ཅེས་པ་ནི། སྣང་བ་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པ་སྣང་བ་མཆེད་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའོ། ། ལྷའི་རྣམ་པ་སྔར་སོ་སོར་བསྟན་པ་ཁྱད་པར་གྱིས་དགའ་བའི་དགའ་བས་དབང་བསྐུར་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་རྣལ་འབྱོར་པས་འབྱུང་སྟེ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དེ་བས་འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་ཀུན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་བཅས་པའི་ཁམས་གསུམ་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་འདིར་བཤད་པར་བྱའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས་ཏེ་སྒོམ་པ་པོ་ཐམས་ཅད་དེ་བརྗོད་པའི་ཁམས་གསུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་སྟེ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ངོ་། ། དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པར་གསུངས་པ་ཡང་། སྣང་བ་གསུམ་པོ་མཐོང་བ་དང་། ། ས་བཅུ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་གནས། ། ཞེས་སོ། ། གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ཉིད་དང་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུགས་ནི་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་ཉིད་ཐ་དད་པ་མིན་པར་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ཉིད་གཞན་མིན་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་སྔར་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་ལོ། ། སོ་སོར་བསྟན་པའི་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཅི་ལྟར་མཚོན་པར་བྱ་ཞེ་ན།

In the same way, sentient beings, being separated from a spiritual friend and failing to comprehend the thorough knowledge of their own minds exactly as they are, conceive of the ego and what belongs to the ego, and of the hollow, empty, and void as being virtuous or non-virtuous, and so forth, thereby experiencing suffering in beginningless saṃsāra. Regarding the phrase "that very [reality]" and so on: that which is the illusion-like mind is the three consciousnesses; "distinct from the mind" means that the "near-attainment" (ālokopalabdha), which is free from the two appearances and the two increases of appearance, is the characteristic of the empowerment of the joy of supreme delight, distinguished from the previously explained forms of the deities. The yogi should arise in and generate the essence of great bliss. Therefore, regarding the phrase "therefore" and so on: thus, all wandering beings—the three realms consisting of the world of sentient beings and the world of the vessel—should be explained here as being like an illusion. Abiding in the illusion-like samādhi, all meditators see whatever is described as the three realms as being similar to that, that is, as being like an illusion. As it is said in the Unsurpassed Intention: "By seeing the three appearances, one is firmly established on the ten grounds." Regarding the phrase "form and feeling itself" and so on: form is neither internal nor external; it is not distinct, but is entirely illusion and nothing else. This is clear from what was explained previously. If one asks how the illusion body, as explained individually, is to be characterized:

འདི་ནི་དོན་སླར་ཡང་གསུངས་པ་མེ་ལོང་གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པའི་དཔེས་སྔགས་པས་སྒྱུ་མའི་ལུས་ནི་མཚོན་པར་བྱའོ། ། ཁ་དོག་རྣམས་ནི་འཇའ་ཉིད་དེ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་འོད་ཟེར་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཁྱབ་པ་ཆུ་ཡི་ཟླ་བས་སོ་ནི་ཇི་ལྟར་རི་བོང་ཅན་གཅིག་ཉིད་ཆུ་དང་བཅས་པའི་སྣོད་སྣ་ཚོགས་སུ་མཐོང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་ཉིད་དོ། ། གང་དུ་མེ་ལོང་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་སྟེ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལེགས་བྲིས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡིན་པ་ལེགས་བྲིས་པ་སྟེ་མཛེས་པར་བྲིས་པའོ། ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་དཔེར་ན་རས་ལ་རི་མོའི་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོ་ལས་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལེགས་བྲིས་པ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཡང་ཅི་ལྟར་གྱུར་པ་ཞེ་ན་རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་རོ། ། འདི་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་གལ་ཏེ་ཡང་ཆེས་བསལ་བར་འཕགས་པས་བྲིས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་བློ་ཞན་པ་དག་གིས་མཐའ་དག་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མན་ངག་བསྡུས་པའི་དོན་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། པདྨ་དཀར་པོ་དང་ཟླ་བའི་སྟན་ལ་དེའི་སྟེང་དུ་སྐུ་མདོག་དཀར་པོ་ཕྱག་གཉིས་པ་ཞལ་གཅིག་པ་སེམས་དཔའི་སྐྱིལ་ཀྲུང་ཅན། དབུ་ལ་རལ་པས་བརྒྱན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕྱག་རྒྱས་གནས་པ། ཕྱག་གི་ཡལ་འདབ་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཕྱུག་མ་ལ་འཁྱུད་པའོ། ། ཡང་ན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །

This is the meaning stated once more: the practitioner of mantra should illustrate the illusory body through examples such as a reflection in a mirror. The colors are the rainbow itself, by virtue of possessing light rays such as white and so forth. Pervasion is by the moon in water; just as the single moon is seen in various vessels containing water, likewise the illusory body is all-pervasive. As for "in a stainless mirror," the meaning of being free from stains and so forth is easy to understand. "Vajrasattva well-painted" means that Vajrasattva is well-painted, that is, beautifully depicted. How so? For example, from the various objects of a painting on a cloth, a single cognition arises. Likewise, it is said, "Vajrasattva well-painted." Furthermore, as to how that is, it is explained in detail by the phrase "endowed with the supreme of all aspects" and so forth. Although the nature of these has been very clearly set forth by the Noble One, they shall be expressed here for the sake of summarizing the pith instructions on self-consecration for those of duller intellect. Here it is said: upon a seat of a white lotus and a moon, above which is a white-colored form with two arms and one face, in the sattva-paryaṅka posture, the head adorned with matted locks, abiding in the mudrā of meditative concentration, and with the branches of his arms embracing Vajradhātvīśvarī. Alternatively, he may be without the three vajras.

བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ངོ་བོ་དབང་པོའི་གཞུ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་འོད་ཟེར་ལྔའི་རང་བཞིན་རྫུན་པའི་བག་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་གསལ་བ། གསུམ་པ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་སོ་སོར་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་ཉེད་པའི་སྐད་ཅིག་མར་ཐོབ་པའོ། ། སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ངོ་བོ་རྣལ་འབྱོར་པ་རབ་རྣམས་ལ་སྐད་ཅིག་གིས་རྣམ་པའི་སྦྱོར་བས་སོ་སོར་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་སྟོང་པ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་མཚན་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་འཆང་བ་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུས་རྣམ་པར་མཛེས་པའི་ལུས་རྡོ་རྗེ་བླ་མས་བསྟན་པར་བྱའོ། ། གང་དུ་ན་མེ་ལོང་དུའོ། ། ཅིའི་ཆེད་དུ་ན་སློབ་མ་བཟང་པོའི་ཆེད་དུའོ། ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡང་། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་གཟུགས་བརྙན་ཆ་ཤས་མཐའ་དག་དང་། ། ལྡན་པའི་གཟུགས་ནི་ཆེས་གསལ་རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད། ། དེ་བཞིན་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་སྐུ་ནི་བརྟགས་པ་ཉིད། ། དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་དང་ནི་མཚན་ལ་སོགས་པ་རྣམས། ། ཞེས་སོ། ། འདི་ཉིད་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ངེས་པར་མཚོན་ནི་སྒྱུ་མ་ཡང་དག་པར་མཚོན་པར་བྱ་བ་སྟེ་སྒྱུ་མ་ལས་བྱུང་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ལུས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྟེ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུར་བསྟན་པའོ། །

The essence of self-consecration is a body arising from the mind, possessing the nature of five-colored light rays like a rainbow, and endowed with the habitual tendencies of the false. This is the third, the empowerment of the wisdom of discerning pristine awareness (prajñājñānābhiṣeka), which is attained in the moment of individual analytical discernment. The essence of the "near-attainment of appearance" is the wisdom of great emptiness, to be personally realized by the most excellent yogis through the application of its aspects in a single instant. The saṃbhogakāya of the Buddhas, bearing the thirty-two major marks and beautified by the eighty minor signs, is the body that the Vajra Guru should reveal. Where? In a mirror. For what purpose? For the sake of an excellent disciple. By this very means, the definition of the "manifest expression of self-consecration" is to be stated. As the venerable Āryadeva said: "Just as a form in a mirror, complete with all its parts, Appears most clearly and vividly, So too is the body of Vajradhara, which is itself an imputation, Complete with the eighty minor signs, the major marks, and so forth." Regarding the phrase "this very thing" and so on: "definitively indicated" means it is to be correctly indicated as an illusion; it is the nature of the wisdom body (jñānakāya) arising from illusion. The saṃbhogakāya is also an illusion-like body, the saṃbhogakāya to be realized by the lords of the ten grounds. The phrase "that very thing" and so on indicates the saṃbhogakāya.

འོན་ཀྱང་སོ་སོ་སོ་སོར་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱས་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སེམས་ལ་ལྟོས་ནས་དྲི་ཟའི་སེམས་ཅན་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། བདག་ཉིད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷ་སྲས་ཐམས་ཅད་ཉིད་ནི་གཙོ་བོ་ཐམས་ཅད་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། དེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ལུས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་བྱའོ། ། ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རབ་སྦྱོར་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱའི་རབ་སྦྱོར་དང་། ། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་རྣམ་རྟོག་པ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། སྦྱིན་སྲེག་གཏོར་མའི་བྱ་བའང་ཀུན། ། དེའི་ཚེ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་ཀྱིས་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བྱའོ་ཞེས་པ་ལས་ཉེས་པ་མེད་དོ། ། ཞི་བ་ཅན་དང་རྒྱས་ཅན་ཡང་། ། དེ་བཞིན་དབང་དང་མངོན་སྤྱོད་ཅན། ། དབང་པོའི་གཞུ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་བྱའོ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པ། དབང་པོའི་མཚོན་ཆ་ལྟ་བུའི་སྐུ། ། དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས་ཐོབ་པར་བྱེད། ། ཅེས་སོ། ། འདིའི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་ཞེས་པ་ནི་བརྒྱ་བྱིན་ནོ། ། མཚོན་ཆ་ཞེས་པ་ནི་གཞུ་སྟེ་བརྡ་ལས་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དབང་པོའི་གཞུ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་འོད་ཟེར་ལྔའི་ཁ་དོག་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ།

Nevertheless, because they are born individually in the various realms of existence, they are designated as "ordinary beings" (pṛthagjana), and in relation to the minds of ordinary beings, they are referred to as "gandharva beings." The terms "vajra body" and so forth are easy to understand. Regarding "oneself" and so forth, the meaning is that all the divine sons are the essence of the Great Vajradhara, the Lord of all. The passage beginning with "therefore" is easy to comprehend. To demonstrate that "everything should be performed with an illusion-like body," it is said: "Through the excellent application of mantra and mudrā..." and so forth. The conceptualization of mantra, mudrā, maṇḍala, and so forth, is that which should be correctly accomplished by relying on the conventional truth for those who wish to perform the maṇḍala and other rites. "All activities of fire offerings and torma offerings as well" should be performed at all times with an illusion-like form; thus, there is no fault. "The pacifying and the enriching, as well as the magnetizing and the wrathful—all should be performed as being identical to Indra’s bow." Likewise, the Blessed One stated in the Vairocanābhisambodhi Tantra: "The body is like the weapon of Indra; by meditating on that very reality, it is attained." The meaning of this is as follows: "Indra" refers to Śakra. "Weapon" refers to the bow; thus, it means "Indra’s bow" by way of conventional designation. If one asks what Indra’s bow is, it is a representation of the colors of the five light rays.

དཔེར་ན་དབང་པོའི་གཞུ་ནམ་མཁའི་མཐིལ་དུ་ཁ་དོག་གི་དབྱེ་བས་ཡོངས་སུ་གསལ་བ་དེ་བཞིན་ཁོ་ནར་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུར་ཉེ་བར་མཚོན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྒེག་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྒེག་སོགས་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་དང་། གླུ་དང་རོལ་མོ་སོགས་བརྟེན་པ་གང་གི་ཚེ་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཆུ་ཟླ་བཞིན་དུའོ། ། འདིའི་དོན་ནི་སྔ་མ་ཁོ་ནས་བཤད་དེ་དེས་ན་གོ་སླའོ། ། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུགས་ལ་དང་སྒྲ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཡང་མིག་གི་གཟུང་བར་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱས་ནས་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཏེ་དེ་དང་འདྲ་བར་ཏེ་སྒྱུ་མའི་ལུས་དང་འདྲ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། མང་དུ་ཅི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། མེ་ལོང་གི་ནི་གཟུགས་བརྙན་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། ཅིས་ཤེ་ན་རབ་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་རྙེད་ཀྱིས་སོ། ། མིག་འཕྲུལ་དང་མཚུངས་ནི། དཔེར་ན་མིག་འཕྲུལ་མཁན་སྐྱེས་པ་དང་ལག་ལྡན་དང་རྟ་ལ་སོགས་པ་སྒྱུ་མས་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མིག་འཕྲུལ་དང་མཚུངས་པ་སྒྱུ་མའི་ལུས་གང་ཡིན་པ་རྣལ་འབྱོར་པས་མཐོང་སྟེ། དེ་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་མངའ་བདག་ཡིན་པར་བཤད་དེ་ལྷག་པར་རྟོགས་སོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྤྱོད་བསྡུས་སོ། །

For example, just as a rainbow in the expanse of the sky is completely vivid through the differentiation of colors, in that very same way, it is illustrated as the saṃbhogakāya (enjoyment body); such is the meaning. Regarding the phrase "graceful and so forth," when one engages in the enjoyment of grace and so forth, and relies upon song, music, and the like, it is then like the moon in water. The meaning of this has already been explained previously, and is therefore easy to understand. Regarding the phrase "forms and sounds and so forth," in relation to forms and sounds, the engagement of the eyes and so forth is also understood as "form" being that which is to be apprehended by the eye; thus, the objects of the eyes and so forth are to be viewed as being like an illusion, similar to that, just like an illusory body; such is the meaning. The phrase "what need is there for much" and so forth is easy to understand. Regarding the phrase "the reflection in a mirror and so forth," the illusory body is to be comprehended through the twelve examples such as the mirror and so forth. Why? Because it is attained through such excellence. "Similar to an optical illusion" means, for example, that a magician creates illusions of men, elephants, horses, and so forth. Likewise, the illusory body, which is similar to an optical illusion, is seen by the yogi; it is explained that he is the sovereign of the worlds, meaning he is realized as such. Likewise, it is also stated in the Caryāmelāpaka.

ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་དུ་ཡང་གསུངས་པ་འདི་ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་མཚོན་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དང་ཆུ་ཟླ་ལྟ་བུ་དང་སྣང་བརྙན་ལྟ་བུ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་དང་སྒྲ་བརྙན་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་མིག་འཕྲུལ་དང་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་དང་གློག་དང་ཆུའི་ཆུ་བུར་དང་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་པ། སྒྱུ་མའི་དཔེ་བཅུ་གཉིས་རྣམས་ཀྱིས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉེ་བར་མཚོན་པར་འགྱུར་རོ། ། དཔེ་བཅུ་གཉིས་པོའི་དོན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སྒྱུ་མའི་དོན་ནི་བྱ་བས་སོ། ། སྨིག་རྒྱུའི་དོན་ནི་རྫུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཡུལ་ངེས་པ་མེད་པ་སོ་སོར་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་ནི་ཁ་དོག་དུ་མ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ནི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཆུའི་ཟླ་བ་ནི་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། སྒྲ་བརྙན་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་སོ་སོར་སྨྲས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། རྨི་ལམ་ནི་ཤེས་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གྲིབ་མ་ནི་ཤ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། སྤྲིན་ནི་སྒྲིབ་པས་ཀུན་དུ་གཡོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། གློག་ནི་སྐད་ཅིག་ཙམ་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཆུའི་ཆུ་བུར་ནི་སྐྱེས་པ་དང་རྣམ་པར་ཐིམ་པ་ཉིད་ལས་སོ། །

In the Jñānavajrasamuccaya-mahāyoga-tantra as well, it is taught for the purpose of clarifying this very illusion-like samādhi: "The samādhi of great bliss, which is the union of mind and mental factors, is illustrated by examples such as an illusion. In the buddha-fields of as many Tathāgatas as there are grains of sand in the river Ganges, the samādhi of great bliss is illustrated by twelve examples of illusion: like an illusion, like the moon in water, like a reflection, like a mirage, like a dream, like an echo, like a city of gandharvas, like a magical display, like Indra’s bow, like lightning, like a bubble on water, and like a reflection in a mirror." The meaning of these twelve examples shall be explained: the meaning of an illusion is by way of its activity; the meaning of a mirage is by way of its falsity; the city of gandharvas is by way of appearing as various indefinite locations; Indra’s bow is by way of its manifold colors; a reflection in a mirror is by way of its clarity; the moon in water is by way of its pervasiveness; an echo is by way of being spoken in another location; a dream is by way of being mere cognition; a shadow is by way of being devoid of flesh; a cloud is by way of being the cause of total obscuration; lightning is by way of lasting for only a moment; and a bubble on water is by way of its arising and its dissolution.

མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མིག་འཕྲུལ་མཐོང་བ་དང་རེག་པ་ཉིད་འགྲོ་བ་རྟག་ཏུ་སྒྱུ་མ་ཇི་བཞིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་འགྲོ་བ་ཡང་གཟུགས་དང་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲགས་སོ། ། དམིགས་མེད་ཀུན་རྫོབ་དག་ཏུ་ཡང་སྟེ་བདེན་པ་བཅུ་ལ་དངོས་པོའི་གྲོང་དུ་ཉེ་བར་དམིགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་བྱས་པར་གྱུར་པའི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་མངོན་པར་བརྗོད་དེ། ། དམིགས་མེད་(གྱི་,ཀྱི་)སྒྲས་ནི་ཐེག་ཆེན་ཉི་ཤུ་པར་གསུངས་པ་ཡང་། སྒྱུ་མས་བསྒྲུབས་པའི་སྒྱུ་མའི་བྱ། ། རྟག་ཏུ་ཉེ་བར་སྡུད་བྱེད་པ། ། དེ་ཚེ་སྒྱུ་མ་ཡོད་མ་ཡིན། ། དེས་ན་ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཉིད་དོ། ། ཞེས་སོ་འདི་དག་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ངོ་བོ་དེ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས་སོ། ། ཐ་སྙད་ཡང་དག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་བསྟན་པར་བྱས་པ་ནི། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བཅུ་ལ་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་། སྟོན་པ་པོ་དང་། བསྟན་པའི་ཐ་སྙད་ཉིད་མེད་དོ། ། ཞེས་གནས་སོ། ། སླར་ཡང་འདི་དག་ཉིད་བསྟན་པར་འདོད་ནས་གང་དང་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་གང་དང་གང་དབང་པོའི་ལམ་ཉིད་དེ་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱིས་རང་བཞིན་ལམ་འདིའི་རང་བཞིན་གྱི་ཐབས་ཐོབ་པར་བྱའོ། ། དེ་དང་དེའི་རང་བཞིན་ལ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་སོ། ། མཉམ་པར་མ་གཞག་སྦྱོར་བ་ཡིས། །

Regarding the phrase "seeing" and so forth: just as the sight and touch of a magical illusion are always like an illusion, so too at all times the world is universally renowned to be like an illusion, such as form, touch, and so on. Even in the non-referential conventional, one does not perceive the city of entities within the ten truths; rather, the nature of the conventional truth is expressed as the nature of truth that has been made into the nature of phenomena (dharmatā). The term "non-referential" is also taught in the Mahāyānavimśatikā: "Just as a magical illusion produced by magic / Always brings about a gathering, / At that time the illusion does not exist; / Therefore, phenomena are the nature of phenomena." Thus, the essence of the conventional truth to be realized is proclaimed to be like an illusion. By relying on correct conventional terminology, the world is shown to be like an illusion; however, regarding the ten ultimate truths, the Blessed One maintains that the conventions of the taught, the teacher, and the teaching themselves do not exist. Furthermore, wishing to demonstrate these very points, he said "whatever and whatever" and so forth: whatever forms, sounds, and so on are the very paths of the senses, the objects of the eyes and so forth, one should attain the means of the nature of this path. From the nature of each of those—the nature of the conventional truth, the enjoyment body (saṃbhogakāya) which is like an illusion—[it is said]: "By the application of non-equipoise..."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པར་མ་གཞག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་འདིའོ། ། ཡང་ན་མི་མཉམ་པས་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱིས་གཞག་པ་སྟེ་བསྐྱེད་པའི་སྦྱོར་བས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པའི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། འདིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་བསྐྱེད་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མཚན་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ཅི་ལྟར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་གང་ཡིན་པ་དེས་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱས་ནས། དེ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ངོ་བོར་བརྗོད་པར་རིགས་སོ་ཞེ་ན་བདེན་ཏེ་ས་བཅུ་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་ཁོ་ན་སྟེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་དུ་ཀུན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལ་བཤད་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། དེ་ནི་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཀྱི་ཁྱབ་པ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགྲོ་དང་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། མངའ་བདག་བདེ་བ་ཀུན་རང་བཞིན་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཀུན་རང་བཞིན་ནོ། ། ཁམས་གསུམ་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་མངའ་བདག་སྟེ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །

Regarding the phrase "this is the state of meditative equipoise during the period of non-equipoise": alternatively, it is established by the three wisdoms of appearance and so forth, which are the antidotes to the apprehension of the unequal and so forth. Through the application of generation, it is the characteristic of self-consecration, which becomes free from the three vajras. By this, the essence of the illusory body, the nature of all buddhas, is generated and attained. If one asks, "How does the characteristic of self-consecration become the nature of all buddhas?" and if one thinks, "Since it should be realized by whoever is a lord of the ten grounds, it is appropriate to describe that lord of the ten grounds as being the essence of a bodhisattva," that is true; however, it is because it is said that on the tenth ground, a bodhisattva is indeed a buddha, yet not a perfectly complete buddha. The explanation of the words "everywhere, in every way" and so forth is easy to understand. In order to demonstrate the pervasiveness of the illusory body, it is said, "going and staying," and so forth. Because that yogi is great, he is a "Great Being" (Mahāsattva). He is the "nature of all bliss" because he is free from all habitual tendencies of the suffering of saṃsāra. He is the "lord" because he causes [beings] to emerge within the three realms, and because he is the very nature of Vajrasattva.

དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཁའ་ལས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྟེ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་གནས་དང་ཟས་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་རྙེད་པར་ཏེ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། ། འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྔགས་པ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲ་བ་སྲིད་པ་མཐའ་ཡས་དག་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། ། འགྲོ་ལ་རབ་མཆོག་སྟོན་པ་དང་། ། ཞེས་པ་ནི་རབ་མཆོག་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ལའོ། ། འགྲོ་ལ་ནི་འགྲོ་བ་ལ་སྟོན་པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་མཆོད་པར་བྱེད་དོ་ཅི་ཞིག་རྣམས་ཀྱིས་ཤེ་ན། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་བྱས་ན་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཕྱག་བྱས་ནས་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆའོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དཔེ་གསུངས་པ། སྟོན་པ་རྫོགས་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཅིར་གྱུར་པས་སོ་ཞེ་ན། ཕན་པར་བཞེད་པ་འཇིག་རྟེན་འདིར་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་རྗེས་སུ་སྡུད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འགྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་དེ་སྡུད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས་པ་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྒྲུབ་པར་མི་བྱ་བ་རྟག་ཏུ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔས་ནི་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཀྱིས་སོ། ། མཚན་པ་ནི་ངེས་པར་རྟོགས་པའོ། ། གང་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཁོ་ནའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཐམས་ཅད་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་སྟེ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པའོ།

For that very reason, from the sky, in an instant—that is, without long delay—the yogi who has entered into meditative equipoise in the illusion-like samādhi finds or attains dwellings, food, drink, and so forth. Regarding the phrase "will become" and so on: those practitioners of mantra who are of the nature of all buddhas will sever the net of conceptualization and the infinite realms of existence. "Showing the supreme to beings" means that "supreme" refers to the most excellent, and "to beings" means showing it to the world. By what means is that yogi honored? It means by all the gods. Having performed prostrations again and again, it refers to all parts. Regarding the phrase "how" and so on, an example is given: the Teacher is the Perfect Buddha. If one asks, "By becoming what?" it is just as when one enters this world desiring to benefit others; likewise, the Great Yogin, for the sake of gathering the wisdom of diverse natures, gathers that very body which is the nature of wisdom, being of the essence of the world. Regarding the phrase "there is nothing" and so on: "nothing is to be accomplished" means that among all the meanings of words and so forth, there is never anything whatsoever that is not to be accomplished. "By Vajrasattva" means by the illusory body. "Marked" means definitively realized. Even so, everything is indeed to be accomplished. "All mudrās" means all that exists, which is Great Bliss.

བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དེ་ལས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་རྣམ་པ་བསྟེན་པ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་པ་ལས། རང་ཉིད་རྗེས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བརྗོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ། ཉོན་མོངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་དགེ་བ་བཅུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ལུས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་སྐྱེ་བར་མངོན་པར་འདོད་དོ། ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་གསུངས་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སོ། ། དེ་ལས་སྐྱེ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་དང་འབྲས་བུ་ཡང་ནའོ་ཞེས་སོ། ། འོད་གསལ་བ་ལས་སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལས་འགྲོ་བ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱས་ནས་བྱེད་པ་པོའོ། ། འདི་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་ངེས་པར་རྟོགས་པས་འབྲས་བུ་ཡང་སྟེ། གང་གི་ཚེ་ངེས་པ་དེའི་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྱུ་མའི་ལུས་ཀྱི་དཔེ་སྨིག་རྒྱུ་དང་མཚུངས་པ་དང་། རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་རྣམས་སྒྱུ་མའི་སྨན་གྱིས་གསོ། ། ཞེས་པ་ནི་དེ་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ནད་སྐྱེ་སྟེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྟོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྱུ་མའི་སྨན་པས་ནད་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་མན་ངག་དག། ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། སྡུག་བསྔལ་རྒྱ་མཚོ་འཇིགས་ཆེན་ལས། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་པར་སླའོ། ། སློབ་མ་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་གསུངས་པ། གང་ཞིག་ང་རྒྱལ་དྲི་མས་སྦགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གསལ་ལོ། །

From that nature of great bliss, the yogi who knows how all these things assume the aspect of relative truth will subsequently achieve [realization] themselves; this is the meaning of what is being said. Regarding the phrase "afflictions" and so forth: the "paths of action" are the ten virtues and so on. By the word "body," birth is intended. If one asks how, it is said: "from afflictions." From that, birth occurs. For that very reason, it is said, "the agent and the fruit as well." Having established that the world is produced from the great emptiness of luminosity, it is the "agent." By definitively realizing the truth of these, there is also the "fruit." When that certainty is attained, yogis should understand the example of the illusory body to be like a mirage, similar to a dream, and like a city of gandharvas. Regarding the phrase "these" and so forth: "they are healed by the medicine of illusion" means that for yogis who have not realized the illusion-like samādhi, various types of diseases arise; however, for those who have realized the illusion-like samādhi, the "medicine of illusion" overcomes those diseases—this is the meaning. From the passage beginning with "the instructions on self-consecration" up to the end of "from the great terror of the ocean of suffering," it is easy to understand from the root text itself. Regarding the instruction for the disciple to attain certainty, the passage beginning with "whoever is stained by the impurity of pride" and so forth is also clear.

བདེན་པར་སྨྲ་ཞེས་བྱ་བ་བདེན་པའི་ཚིག་གོ། ། རྣམ་པར་མཁས་པ་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་པོའོ། ། གཅིག་པ་ནི་བླ་མ་ལ་མཉན་པ་དང་ཀློག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཁ་ཅིག་སེམས་དཔའ་ཅན་ཞེས་ཀློག་སྟེ་བསམ་པ་རྫོགས་པ་ཞེས་པའོ་ཞེས་པས། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པའི་དོན་མདོར་བཤད་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་རྫོགས་སོ། ། ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པ་མ་གཏོགས་པ། ། རིན་ཆེན་གཞན་དག་འདི་ན་འང་མེད། ། མེ་ཡི་སྦྱངས་པའི་ནོར་བུ་བཞིན། ། འོད་གསལ་རྣམ་དག་ཉིད་ལས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ལ་དམིགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་འོད་གསལ་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཤེས་ནས། སྟོང་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུད་ཉིད་བསྟན་པར་འདོད་ནས། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔར་ཕྱག་བྱས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་སེམས་དཔའ་ཡང་ངོ་ཞེས་པས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་ཐ་མི་དད་པའི་ངོ་བོ་དེ་ལ་ཕྱག་བྱས་ནས་ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། ཅིར་གྱུར་པ་ལས་ཞེ་ན་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་སྟོན་པ་པོ་སྟེ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་འོད་གསལ་བ་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཉིད་སྟོན་པ་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་བཞི་པ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་སྟེ་མངོན་པར་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་པས་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ་འོད་གསལ་བའོ། །

"Speaking the truth" refers to words of truth. "The wise" refers to those who investigate. "The single one" refers to whoever performs the listening, reading, and so forth of the guru. Some read "the one possessing a mind" (sattvavān), meaning "one whose intention is fulfilled." Thus, the Brief Explanation of the Meaning of the Stage of Self-Consecration, which captivates the minds of yogins, is complete. Apart from self-consecration, there are no other jewels here; like a gem purified by fire, it arises from the utterly pure luminosity itself. Having understood that one should enter luminosity preceded by the focus on self-consecration, and wishing to teach the tantra itself preceded by homage to the Great Vajradhara, who is the nature of the four empties, he says: "Having prostrated to Vajrasattva," and so forth. Since he is both a "vajra" and a "sattva," he is Vajrasattva; having prostrated to that essence which is the inseparability of emptiness and compassion, so it is connected. If one asks what he has become: he is the teacher of all emptiness, meaning he demonstrates the luminosity of all emptiness; thus, he is the teacher of all emptiness. For that very reason: "The nature of the four empties, the essence of Vajrasattva himself." This is the fourth stage of manifest enlightenment (abhisambodhi-krama); "manifest" (abhi) means to be perfectly realized from all [aspects], and thus it is perfect enlightenment, which is luminosity.

དེ་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རིམ་པ་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཞེས་པའི་རིམ་པ་བཞི་པའོ། ། བཤད་པར་བྱ་ནི་བསྟན་པར་བྱའོ། ། བདག་གིས་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་དང་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་དག་གི་རང་བཞིན་འདི་ནི་རང་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལས་རང་ཉིད་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་རང་འབྱུང་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། གཅིག་པུ་ཉིད་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། ཁམས་གསུམ་རྣམས་ཀྱི་ལྷག་པའི་ལྷ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཏེ་དེ་དང་དེ་ལས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ལྷག་གོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་མན་ངག་རྣམས་ནི་རབ་སྟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་ཡང་དག་མཉེས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། འདོད་པ་ལྔ་ལ་ཉེར་ལོངས་སྤྱོད། ། ཅེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་སླ་བར་བཤད་དོ། ། སྣང་བ་དག་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ། ཞེས་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་བསྐྱེད་ཅིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་སྟེ། བླ་ལ་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལའོ། ། ཅི་ལས་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཆོ་ག་ལས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་འདུ་བྱ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་དབང་པོ་གཉིས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལས་ཞེས་པ་ནི་ཆོ་གའི་སྒྲ་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པར་གསུངས་པ། འདོད་ཆགས་ཉིད་དང་ཆགས་བྲལ་དང་། ། དེ་དག་པར་ཞེས་གསུམ་པོ་ཡང་། ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་འདུས་པ་ཡི། ། དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་སྦྱོར་ལས། ། ཞེས་སོ། ། བུམ་པ་ལ་སོགས་སུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་པའིའོ། །

The stage for realizing that is the fourth stage, known as "Manifest Complete Enlightenment." "To be explained" means to be taught. "By me" refers to Nāgārjuna. Regarding that, the nature of Vajrasattva and the Vajra Master is taught in the passage beginning with "This is self-arisen," and so forth. Because one causes oneself to arise from the thorough knowledge that all phenomena lack intrinsic nature, one is "self-arisen," which is the Blessed One. "The sole one" is Vajrasattva. The "supreme deity of the three realms" is the Vajra Master; thus, Vajrasattva is superior to the Vajra Master. Why is that? Because he bestows the quintessential instructions. From the passage beginning with "Having truly pleased him" up to the end of "enjoying the five sensory pleasures," the explanation is easy to understand from the root text itself. "The appearances should be generated" means that the three wisdoms, such as the appearance and so forth, should be generated and experienced through the action seal (karmamudrā) of a superior consort. From what? From the ritual of meditative union; the meaning of the word "ritual" is the union of the two organs preceded by the preparation of the vajra and lotus. Likewise, it is stated in the Unsurpassed Intention: "Passion itself, the absence of passion, and that which is pure—these three also [arise] from the union of the vajra and lotus, through the meditative union of the two organs." Regarding the phrase "in the vase and so forth," the "bodhicitta" refers to the conventional.

རབ་སྟེ་དང་པོ་ནས་འབད་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ལས། བུམ་པ་ལ་སོགས་སུ་ལེགས་པར་བཞག་ནས་ཏེ་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་དུའོ། ། ལ་སོགས་ཀྱི་སྒྲས་པདྨའི་སྣོད་དང་། ། སུ་ཀ་ཏི་ཀ་དང་དུང་ཆོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཟུང་ངོ་། ། མཚན་ཕྱེད་ན་དབང་བསྐུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྲོད་ལ་ཕྱོགས་པ་ནས་བརྩམས་ནས་མཚན་མོའི་ཆུ་ཚོད་བདུན་པའི་མཐར་ཐུག་པས་སློབ་དཔོན་དུ་དབང་བསྐུར་བ་དང་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་བྱིན་ནས། སྣང་བ་དང་པོའི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་རྩ་བ་རུའོ། ། དེ་ལས་ལྷག་པ་ཡེ་ཤེས་གཉིས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་ཕྱི་ནས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། སླར་ཡང་བཞི་པའི་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བ་དེ་ཡང་ངོ་། ། འདི་དག་གི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་སྨོས་པ་ནི་གཉེན་པོ་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའོ། ། རིན་པོ་ཆེ་སྐྱེས་པ་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་དབུས་སུ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རིག་པར་བྱེད་པ་རྫུན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་གོས་པ་གང་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་བླ་མས་མཚན་མོའི་ཐུན་གསུམ་པའི་ལྷག་མ་ལ་བསྟན་པ་དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་ཞེས་པ་ནི་བཤད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་སོ། ། གཞན་བཞི་པའི་དབང་བསྐུར་བ་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱོགས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་གང་ལ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བསྟན་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ལ་བཞི་པའི་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། འོན་ཀྱང་བཞི་པའི་དབང་བསྐུར་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་རྩེ་མོར་གསུམ་པ་ཉིད་བཞི་པར་འགྱུར་རོ། །

First, having exerted supreme effort from the very beginning, one should properly place [the substances] in a vase and so forth, for the purpose of conferring the secret empowerment. By the word "and so forth," one should include a lotus vessel, a sukatikā, a conch-shell vessel, and the like. Regarding the phrase "conferring the empowerment at midnight," this refers to the period beginning from the approach of dusk until the end of the seventh watch of the night. Having bestowed the master empowerment and the secret empowerment, the wisdom of the first appearance arises at the base of the vajra-jewel. After that, having caused the experience of the second wisdom, one should subsequently bestow the wisdom-gnosis empowerment. Furthermore, there is also the fourth manifest empowerment. The nature of the experience of these should be explained. The mention of the wisdom empowerment refers to the antidote, the "near-attainment of appearance." The nature of the experience taught by the guru during the remainder of the third watch of the night—consisting of the awareness of great bliss within the center of the precious, arisen vajra-jewel, which is stained by false habitual tendencies—is what is meant by the "nature of the experience." This is according to one interpretation. Alternatively, the fourth empowerment should be described from the perspective of being devoid of characteristics. To that wisdom in which the characteristic of self-consecration is experienced, the fourth empowerment should be bestowed. However, the wisdom of the experience of the fourth empowerment at the tip of the vajra-jewel is the third itself becoming the fourth.

ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་སུ་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། ནོར་བུའི་དབུས་སུ་སོ་སོར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནོར་བུའི་རྩེ་མོར་བསམ་པར་བྱའོ། ། ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་བདེ་བ་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་དཔེ་ཅན་ནོ་ཞེས་པ་དབང་བཞི་པའི་དོན་ཏོ། ། ཕྱེད་དང་བཅས་པའི་བརྒྱ་པར་གསུངས་པ། ཡང་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཉེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་གཅིག་ཏུ་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་སོ། ། རིམ་པ་འདིས་དབང་བསྐུར་བར་བྱེད་པ་རྡོ་རྗེ་བླ་མས་སློབ་མ་བཟང་ལ་ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། དབང་བསྐུར་ཡང་དག་ཐོབ་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་བསྐུར་བ་རྣམ་བཞི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་ཡང་དག་པར་ཐོབ་ནས་ཏེ། དེ་ཡང་ཚིག་གིས་སོ་སོར་བསྟན་པར་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་བཞིན་པའི་རིམ་པས་ཐོབ་ནས་སོ། ། ཐོ་རངས་དུས་སུ་ཡང་སྟེ་མཚན་མོའི་ལྷག་མ་ལ་འོད་གསལ་བའི་མན་ངག་གི་ཁྱད་པར་སླར་ཡང་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། ། ཡང་དག་མཆོད་ནས་མཉེས་བྱ་སྟེ་བཤད་པར་བྱ་བཞིན་པའི་བསྟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བླ་མ་ལའོ། ། སློབ་མས་ཐལ་སྦྱར་བྱས་པས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་པ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སྒྲས་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་སྣང་བ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་མངོན་པར་བརྗོད་ལ། འདིས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཏེ་བྲལ་བ་སྟེ་བག་ཆགས་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་མཉམ་པ་ཉིད་གྱུར་པའོ། ། འདོད་པས་མ་གོས་པ་རྣམས་ལ་ནི་སྲེད་པས་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་བཅིངས་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའོ། །

If one asks how insight becomes primordial wisdom (jñāna): that which is the individual discernment within the jewel should be contemplated at the tip of the jewel. The primordial wisdom that is the nature of luminosity, free from habitual tendencies, and inexpressible in words, is the "exemplified"—this is the meaning of the fourth empowerment. As stated in the Sārdhaśataka: "Furthermore, even those [states] accompanied by habitual tendencies are not faulty, for they are exclusively protective." By this sequence, the Vajra Guru confers the empowerment upon the excellent disciple. Regarding the phrase "Having perfectly obtained the empowerment," this refers to having truly obtained the essence of the experience of the four empowerments; that is, having obtained them through the sequence of explanation as they are being individually indicated by words. At the time of dawn—that is, during the remainder of the night—one should again [practice] by means of the nature of luminosity, which is the specific instruction on luminosity. "Having perfectly worshipped and pleased" refers to the Guru with the praises that are being explained. This is done by the disciple with palms joined. Regarding the phrase "Completely liberated from the three realms," the term "three realms" refers to the three appearances of wisdom, which are the antidotes to the mind of grasping and so forth; one is liberated by this, meaning one is separated from them because the nature is free of habitual tendencies. For that very reason, one becomes equal to space. For those who are unstained by desire, there is no being truly bound by craving.

དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ངེས་པར་སངས་པས་ན་དམིགས་མེད་ཅེས་བདེ་བའི་ཚིག་གོ། ། ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་གྱུར་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕྱག་འཚལ་གྱུར་པ་སྟེ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པར་གྱུར་ཅིག་གོ། ། དམིགས་མེད་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ལ་འདི་འདྲ་བའི་ཚིག་སྦྱོར་བ་ཚིགས་བཅད་གཞན་ལ་ཡང་མཁས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ། ། མི་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་སྟེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལའོ། ། ཁམས་རྣམས་ལ་སྟེ་ཁམས་བཞི་ལ་སོགས་པ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་བླངས་ནས་དེས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལའང་སྟེ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་མཐར་ཐུག་པ་བསྡུས་ནས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ལ་རང་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་འདི་རྣམས་མི་བརྟན་པ་སྟེ་ཁྱེད་བརྟན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་རྣམ་གྲོལ་པའོ། ། རྣམ་རྟོག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀུན་རྟོག་མེད་དོ། ། ཐུགས་ནི་རབ་ཏུ་མི་གནས་ནི་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ཡིད་ལ་བྱེད་དེ་བསམ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པའོ། ། གནས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་སློབ་མས་ཐལ་སྦྱར་བླ་མ་ལ། བསྟོད་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གོ་སླའོ། ། བསྟོད་མ་ཐག་ཏུ་སླར་ཡང་ཆེས་ཏེ་སླར་ཡང་ནན་ཏན་དུ་གསོལ་བ་གདབ་པ་གསུངས་པ། མགོན་པོ་ཆེན་པོ་བདག་ལ་སྩོལ།

Because conceptualizations of objective referents have been definitively cleared away, the term "non-referential" is a word for bliss. "Homage to you" means that one pays homage for your sake; may one perform prostration. Such syntactical constructions of non-referential terms should be examined with expertise in other verses as well. Regarding the phrase "not dependent" and so forth: it refers to the aggregates, namely the five aggregates of form and so on. Regarding the elements: starting from the four elements and so forth, up to the element of phenomena, one should thoroughly understand the eighteen elements by means of that. Regarding the sense bases as well: starting from the sense base of the eye and so forth, up to the sense base of phenomena, one should establish the definitive realization of the twelve sense bases. These are "not stable," meaning you do not become stable, because your nature is that of clear light. For that very reason, you are "liberated from error." "Without conceptualization" and so forth means being free from conceptual thought. That itself is without imputation. "The mind is utterly non-abiding" is because its nature is non-abiding. For that very reason, it is the "inconceivable mental engagement," for that which is not to be conceived is imputation. From the phrase "without abode" and so forth, up to the end of the root text, "having praised the guru with palms joined by the disciple," it is easy to understand. Immediately after the praise, once again, the request is made with even greater earnestness: "O Great Protector, grant it to me."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཡོན་ཏན་དམ་པ་ཡང་དག་བརྗོད། ། ཅེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཡང་གསལ་ལོ། ། སྙིང་རྗེ་སློབ་མ་ལ་སྐྱེ་ནས། ། དེ་ནས་རིམ་པ་འདི་ཉིད་བརྩམ་ནི་རིམ་པ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་སྒོ་ནས་ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་བརྗོད་པ་བརྩམ་པར་བྱའོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དེ་སྲིད་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། སྣང་བ་མཚན་མོ་འཆི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་སྣང་བ་ནི་མཚན་མོའི་ཆའོ། ། གསལ་བ་ཉིན་མོའི་ཟེར་འགྱེད་འགྱུར་བ་ཉིན་མོ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྣང་བ་མཆེད་པའོ། ། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་འབྲེལ་པའི་མཚམས་ནི་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པའི་ངོ་བོའོ། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་འདི་དག་རང་གི་རང་བཞིན་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་ལན་ཅིག་མིན་པར་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་སྦྱར་ཏེ་ཡང་དག་པར་འབྲེལ་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། མཚན་མོའི་ཆ་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུང་བྱའི་གཉེན་པོར་བསྟན་པ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་རིག་པའི་བླ་མ་མཚན་མོ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། ཐུན་མཚམས་ཀྱི་ཆ་འདི་དག་ཡེ་ཤེས་གསུམ་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་སྲིད་དུ་འདིར་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཅི་ཡིན་ཞེས་དགོངས་པ་ལ། གང་ཞིག་རང་བཞིན་རྣམས་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་པའི་ཀུན་དུ་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་འདི་དག་དང་བྲལ་བ་སྟེ་ཡོངས་སུ་བཏང་བའོ། ། དེ་ཅི་ཞེ་ན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དབང་བཞི་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་སོ། །

From the words "Thus it is said..." up to "the sublime qualities are perfectly expressed," the meaning is also clear. Once compassion has arisen in the disciple, one should then begin this very sequence. By way of the sequence of manifest enlightenment, one should begin to explain the sequence of internal manifest enlightenment. Until that point, the external manifest enlightenment should be taught. Regarding the passage beginning with "Appearance is the night of death," appearance, which is the nature of insight, is the portion of the night. Clarity, which radiates the rays of the day, is the day; it is the nature of the wisdom of method, the increase of appearance. The juncture connected to the increase of appearance is the essence of the near-attainment of appearance. The meaning is that these three wisdoms should be correctly applied and connected at all times, not just once, but repeatedly, according to their respective natures. Regarding the passage beginning with "It is not the portion of the night," this teaches the antidote to the objects of apprehension. As long as these portions of night, day, and twilight—the appearances and so forth that are the gurus of awareness—do not become the three wisdoms, they should here be described as being of the nature of clear light. Nevertheless, if one wonders what the nature of clear light is, it is said: "That which is liberated from the natures." This means being free from and having completely relinquished these three wisdoms of universal appearance that are connected to the natures. If one asks what that is, it is the ultimate truth, described as the fourth empowerment, the essence of great bliss, characterized by the emptiness of all.

དེ་འདིར་བྱང་ཆུབ་སྐད་ཅིག་འགྱུར་བར་བླ་མ་མཆོག་བཤད་རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་ཡུལ། ། མཚན་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཚན་མོ་ལས་བྱུང་བས་མཚན་བྱུང་སྟེ། ཨ་ཎའི་རྐྱེན་ནོ། ། མཚན་བྱུང་མུན་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་ཉམས་པའོ། ། མུན་ནག་མ་ལུས་ཏེ་མཐའ་དག་རྣམ་པར་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ་ཐུན་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདིར་བཤད་པར་བྱའོ། ། ཅི་ཐུན་མཚམས་ཀྱི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་ཡང་ཡོད་ཅེས་འདྲི་བར་དགོངས་པ་ལ་ལན་གསུངས་པ། འདི་དག་རྣམ་པར་ཉམས་པའི་ངོ་བོ་སྔ་མ་ཉིད་ཀྱིས་ནུབ་པའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གི་ཁྱད་པར་ནི་ཇི་སྲིད་ཉི་མ་མ་ཤར་བ་དེ་འདིར་སྐད་ཅིག་ཏུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དྲི་མེད་དེ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཐམས་ཅད་སྟོང་བ་འོད་གསལ་བའི་སྐད་ཅིག་ལ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་རུ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། སློབ་མ་ལ་ཡང་སློབ་དཔོན་མཆོག་སྟེ་གཙོ་བོའི་བླ་མ་ཁྱད་པར་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རབ་རིབ་རྣམ་པར་བཅོམ་པ་སྟེ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པོ་ཉིད་རབ་རིབ་སྟེ་དེ་སྤངས་པའོ། ། དགོངས་པ་བླ་ན་མེད་པར་ཡང་དེ་གསུངས་པ། སྐྱ་རེངས་འཆར་བའི་དུས་སུ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། བྱང་ཆུབ་རྩ་བར་བཞུགས་ནས་ནི། ། དེར་ནི་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པར་མཛད། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་བླ་ན་མེད། ། ཤཱཀྱའི་མགོན་པོས་བརྙེས་ནས་ནི། ། འགྲོ་བ་གསུམ་ལ་ཕན་དོན་དུ། ། དེ་ཉིད་འདིར་ནི་སྟོན་པར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་རོ། ། ཕྱི་རོལ་བྱང་ཆུབ་བསྟན་ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པར་བྱེད་པས་སོ། །

Here, the supreme guru explains that enlightenment occurs in a single instant, which is the object of the yogi himself. Regarding the phrase "arisen from the night" and so forth: it is "arisen from the night" because it arises from the night; this is the suffix aṇ. "Night-arisen darkness" refers to the total disappearance of the wisdoms of appearance and so forth. When all darkness without exception has been completely dispelled, that very instant of the light of the junction (saṃdhyā) is what shall be explained here. Anticipating the question, "Is the nature of the light of the junction [the same as before], or is there something else?" the answer is given: "These have subsided by their very nature through the previous disappearance." Nevertheless, the specific distinction of the instant is that which lasts until the sun has risen; this is explained here as the instant. That which is stainless, free from defilement, the all-empty clear light, shall be shown as the ultimate reality (bhūtakoṭi). Furthermore, regarding the disciple, what is the nature of the supreme, principal guru? It is "one who has utterly conquered the cataracts," meaning the three wisdoms of appearance and so forth are the cataracts, and he has abandoned them. This is also stated in the Unsurpassed Intention (Sandhivyākaraṇa): "At the time of the dawn's breaking, Through the vajra-like samādhi, Abiding at the root of enlightenment, He there subdues the māras. That very unsurpassed wisdom, Having attained it, the Lord of the Śākyas For the benefit of the three worlds, Teaches that very reality here." And so forth, in detail. "The external enlightenment is shown" means that he acts as the teacher.

ཐོབ་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནང་གི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་འདིས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བདེ་བ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་བྱས་པས་དང་པོ་ཉིད་ནས་སྨིག་རྒྱུའི་རྣམ་པའི་ཡེ་ཤེས་གཅིག་པུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་སྟེ་ཕྱི་ནས་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱི་རིམ་པའི་མཐར་ཐུག་པ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་འདི་དག་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་མིན་པའི་ངོ་བོ་དེ་ལ་ནི། དེ་རྣམས་བཞི་པའི་སྐད་ཅིག་ཏུ་བླ་མས་བསྟན་ཏོ། ། འོད་གསལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་གང་ཡིན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཉིད་སློབ་མ་དེས་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཅི་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཞེ་ན། ནང་གི་བདེ་བ་ཉིད་རྣོ་བའི་རྣམ་པར་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད། རྙོག་མ་དང་བྲལ་བ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་པས་འདི་དག་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོར་ཡང་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྤྱོད་བསྡུས་སུ་གསུངས་པ། དང་པོར་སྨིག་རྒྱུའི་རྣམ་པར་འོད་ཟེར་ལྔའི་ཚོགས་དང་ལྡན་པར་མཐོང་ངོ་། ། གཉིས་པར་སྣང་བ་སྟེ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལྟ་བུའོ། ། གསུམ་པར་སྣང་བ་མཆེད་པ་སྟེ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལྟ་བུའོ། ། བཞི་པར་སྣང་བ་ཉེ་བར་ཐོབ་པ་སྟེ་མུན་པའི་རྣམ་པའོ། ། དེ་ནས་མུན་པ་དང་བྲལ་བའི་སྐད་ཅིག་ལ་འོད་གསལ་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་རྟག་ཏུ་སྣང་བའི་རང་བཞིན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་སོ། ། ད་ནི་འོད་གསལ་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་སོ་སོར་བསྟན་པ་གསུངས་པ། ཐོག་མེད་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།

Regarding the phrase "attains" and so forth, this should be explained through the stages of internal manifest enlightenment: by correctly cognizing bliss, one should first generate the single wisdom of the mirage-like appearance, and subsequently generate the sequence of the three wisdoms of appearance until its culmination. These four wisdoms, in their essence which is free from habitual tendencies, are pointed out by the guru in the fourth moment. By that very moment of clear light, the disciple attains the enlightenment of a Buddha, which is Buddhahood itself. If one asks what Buddhahood is like: it is the nature of all-emptiness arising from the sharp aspect of internal bliss itself; it is free from turbidity, meaning free from the afflictions. Thus, these are also described as being of the nature of non-arising. Likewise, it is stated in the Compendium of Practices (Caryāmelāpaka): "First, one sees the aspect of a mirage, endowed with a mass of five-colored rays. Second is appearance, like the rays of the moon. Third is increase of appearance, like the rays of the sun. Fourth is near-attainment of appearance, which is the aspect of darkness. Then, in the moment free from darkness, one sees with the eye of wisdom the clear light, which is extremely luminous, of a nature that is eternally manifest, and the characteristic of ultimate truth." Now, the specific nature of the clear light is explained with the words "arisen without beginning" and so forth.

ཆོས་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱས་ནས་ཐོག་མེད་བྱུང་བའོ། ། འོད་གསལ་བའི་རིམ་པ་ལས་མཐའ་མར་བྱུང་བའོ། ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པར་དབུས་མིན་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ནི་དང་པོར་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ནི་མཐའ་མ་འདི་དག་གིས་དབུས་སུ་ངེས་པར་གནས་པའི་འོད་གསལ་ལོ་ཞེས་པས་དབུས་སུ་བྱུང་བའོ། ། ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕྱིར་མཐའ་མེད་བྱུང་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་གཟུགས་སུམ་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སེལ་བར་བྱས་ནས་མཐར་བྱུང་བ་སྟེ་འོད་གསལ་བ་དབང་བཞི་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་ནི་ཡང་ན་དེ་ལྟ་ལ་ཡང་། སྒྲ་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་ནི་དོན་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་སླར་ཡང་དོན་གྱིས་ཕྱོགས་བླ་ན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་མཁས་པ་རྣམས་རྒྱུན་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། ། ཡེ་ཤེས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རང་བཞིན་གསུངས་པ། འགྲོ་དང་འོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གདོད་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ལ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་མི་འབྱུང་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་བའི་གཟུགས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། ངོ་མཚར་མིན་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་དངོས་པོར་ཞེན་པ་རྣམས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གནས་པ་མིན་ཡང་ནི་གཅིག་ཏུ་གནས་པས་གནས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མྱུར་དུ་འགྲོ་བའང་མིན་ཏེ་སྔར་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་ལོ། །

It is said that these phenomena abide as the very nature of phenomena (dharmatā), and thus they are "originated from the beginningless." From the stage of clear light (prabhāsvara), they are "originated from the end." In the stage of union (yuganaddha), they become "originated from the non-middle." Regarding self-consecration (svādhiṣṭhāna), the stage of union is first; because it is the clear light that definitely abides in the middle of these two extremes, it is "originated from the middle." Because the stage of union itself is the essence of all Buddhas, it is "originated from the limitless." Having cleared away the conceptualization of the three forms of wisdom, it is "originated from the end"; thus, the clear light should be explicitly described as the definition of the fourth empowerment. Regarding the verse here, or alternatively, these three terms function to engage with the three meanings, and furthermore, they function to engage with the unsurpassed meaning. The wise constantly describe that wisdom which has become thus as "all-empty." Regarding the nature of this very wisdom, it is said: "going and coming," and so forth. In an essence that is primordially unborn, conventions such as "going" and "coming" do not occur. It is a most wondrous form because it is the very nature of the dharmakāya. It is "not wondrous" because it is said that those who cling to various types of entities [do not see it]. It is "not abiding" because it abides as a single [reality]. Because it is all-pervasive, it is also "not swiftly moving," as is clear from what was explained previously.

གང་ཞིག་ཡོད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐ་སྙད་གྲོལ་ཏེ་ཡོངས་སུ་བཏང་བའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་དེ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འདིར་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། བསོད་ནམས་གཟུགས་མིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་རྣམས་ལ་འདི་དག་དང་འདྲ་བར་བཤད་པར་རྣལ་འབྱོར་པས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། འདིར་བྱུང་བ་ནི་བསོད་ནམས་དང་སྡིག་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཅི་ཞེ་ན་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ། ། དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འདི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཏེ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་རབ་ཏུ་གསུང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སོ། ། ལུང་དུ་ཡང་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དབུ་མའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་མཐོང་སྟེ། དེ་རྣམས་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རིག་པ་རྣམས་ལ་མངོན་སུམ་སྟེ་གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་རིག་པས་སོ། ། ཇི་སྲིད་དུ་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དོ། ། དབུ་མའི་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་པ་དེ་ལ་སེལ་བ་དང་སྒྲུབ་པ་ཅི་ལས་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་དེ་ཉིད་ཐོབ་པ་སྟེ་རྙེད་ནས་རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་དེ་བརྟན་པ་དང་འགྲོ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོ་གཉེན་གཅིག་ནི་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཐུགས་རྗེས་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །

Regarding the phrase "that which exists" and so forth: that which is non-conceptual wisdom is liberated from and has completely abandoned the conventional designations of existence and non-existence. Nevertheless, if one asks how existence and non-existence apply to that, it should be explained here that the elements which bring about arising are conventional. The yogi should understand that the words "merit is not form" are explained in the same way. Here, "arising" is used because of the state of being free from merit and sin. Why is that? Because everything is empty. That is the wisdom whose nature is suchness endowed with the supreme of all aspects. The Buddhas—the Buddhas who have perfectly realized—proclaim that all this is empty. As it is also stated in scripture: "Those who see suchness follow the meaning of the Middle Way; for those who know suchness, it is direct perception through authentic knowledge. As long as there is any superimposition, it does not exist in any way. In that Middle Way which is free from superimposition, what is there to be negated or established?" Regarding the phrase "in that way" and so forth: having attained and found that very essence of non-arising in such a manner, it is because of the single taste of suchness, the nature of all stable and moving entities, both animate and inanimate. It is the sole friend of the world because its nature is non-referential compassion.

གང་གི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་མིའི་སེང་གེའོ། ། ཡོངས་སུ་རྒྱུ་བར་བྱེད་པ་ནི་འཁྱམས་པར་བྱེད་པའོ། ། འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་ནི་མཐའ་དག་གོ། ། དེ་ནི་མི་ཟད་པ་སྟེ་ཟད་པ་མེད་པའི་ལུས་ཐོབ་པར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་ཡོན་པའི་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པས་བསྲུབས་པས་ཡོན་པོ་མིན་པའི་ལུས་སོ། ། ཐུགས་རྗེས་བཀུར་བར་བྱེད་བཞིན་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་སྟན་ལ་མི་ཞེས་པ་སོ་སོར་ངེས་པའི་སྟན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། སྟན་གྱི་འཆིང་བ་བསྟན་པའོ། ། སྟན་ལ་བཅིངས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་མིག་བཙུམས་པའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པས་བརླན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་རྒྱས་མིག་སྟེ་དགའ་བ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མཉམ་གཞག་ཡིན་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ནི་མཉམ་པར་མ་གཞག་པ་སྟེ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཙམ་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བརྗོད་བྲལ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚིག་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ལྡན་པ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ངེས་པ་སྟེར་བ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟུགས་ངན་གྱུར་པ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་རྣམས་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་མགོན་ཏེ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

The yogi of whom this is said is the Lion of Men, whose nature is primordial wisdom. To "roam about" means to wander. "All beings without exception" refers to the entirety of them. He is inexhaustible, having attained a body that is without end. Regarding the phrase "the body of the crooked" and so forth, through the power of suchness, he has churned [the mind] so that it is no longer crooked. Because he honors [beings] with compassion, he is intensely engaged in the welfare of sentient beings. He is "not on a seat" because he has no fixed seat. This indicates the bondage of a seat; he is not bound to a seat. Because his nature is luminosity, he is "with eyes closed." Because he is moistened by the power of emptiness, he has "wide-open eyes," due to the excellence of his joy. He is "in meditative equipoise" because he conceptualizes suchness. This is "not in equipoise" because he definitively conceptualizes the nature of suchness in all things. Because he reaches the ultimate limit of mere emptiness, he is "beyond expression." Because he acts for the welfare of sentient beings, he is "endowed with speech." He is "possessing enjoyments" because he has found the certainty that bestows mundane and supramundane excellence. He is "of ugly form" because he turns his back on the eight worldly dharmas. He is the "Protector of the World" because he has realized the suchness of the Buddhas.

གཞན་བྲན་གྱུར་པ་དེ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། རབ་འབྱོར་པ་གང་ཞིག་དེ་ཉིད་རིག་ཅིང་ཉེས་ཀུན་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། མན་ངག་ཐོབ་པའི་སློབ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རིམ་པ་འདིས་བསམ་གཏན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དམིགས་པར་བྱ་ཞིང་གོམས་པར་བྱའོ། ། རིལ་པོར་འཛིན་པའི་རིམ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་འང་རྗེས་གཞིག་ལ་སྟེ་རིལ་པོ་སྟེ་ཕུང་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པས་རིལ་པོར་འཛིན་པའོ། ། འདིའི་རིམ་པ་ངེས་སོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རྗེས་སུ་སྟེ་ཕྱི་ནས་འབྱེད་པ་ནི་རྗེས་སུ་གཞིག་པའོ། ། རེ་ཞིག་རིལ་པོར་འཛིན་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། མགོ་བོ་རྐང་པའི་བར་དུ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སོ། ། རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་རིམ་པ་ཡང་གོམས་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་རིམ་པ་འདི་ཡིན་ཏེ་བརྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། བརྟན་པ་དང་ནི་གཡོ་བ་ཉིད། ། དང་པོར་འོད་གསལ་བར་བྱས་ནས་ཏེ་ཀླུང་ངམ་ལྡེང་ཀའི་ཆུ་ནི་དྲི་མེད་ལའང་། ཐིག་ལེ་གང་ཞིག་ཐིམ་པར་བྱེད་ཅེས་པའི་མན་ངག་གིས་ཕྱི་ནས་བདག་ཀྱང་འོད་གསལ་བའི་རང་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་རྗེས་སུ་གཞིག་པའི་རིམ་པ་སྟེ། འདི་བྲིས་པ་ལ་ནི་འདིར་དགོངས་པ་ཡིད་ལ་མི་བྱའོ། ། ཅི་རྣལ་འབྱོར་པ་གཅིག་གིས་རིལ་པོར་འཛིན་པ་དང་རྗེས་སུ་གཞིག་པར་བྱའམ་འོན་ཏེ་ཐ་དད་པས་ཤེ་ན། འདིར་སྒྲུབ་པ་སོ་སོར་གསུངས་པ། རིལ་པོར་འཛིན་པ་དང་རྗེས་སུ་གཞིག་པ་དག་གི་བར་དུ་སྦྱོར་བ་གཅིག་པ་འདི་འདོད་དེ་དེ་ལ་གོམས་པར་བྱེད་དོ། ། ཅི་ལྟར་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདིའི་དོན་དཔེ་སོ་སོས་གསུངས་པ། དབུགས་ཀྱི་རླུང་ནི་མེ་ལོང་ལ། །

Because that which has become a servant to others is itself free from pride. Subhūti, whoever realizes that very [reality] will exhaust all faults. Regarding the phrase "the disciple who has received the pith instructions" and so forth: by this sequence, one should focus upon and familiarize oneself with the two types of meditative concentration. These are the sequence of "lump-grasping" (piṇḍagraha) and likewise the sequence of "subsequent dissolution" (anubheda) into suchness. "Lump-grasping" refers to grasping the aggregates as a single whole through their emptiness. This is the definite sequence for this. "Subsequent dissolution" refers to the subsequent analysis that follows into suchness. First, the sequence of lump-grasping will be shown by the verse beginning with "From the head down to the feet." The sequence of subsequent dissolution is also to be practiced; its sequence is as follows: "The stable and the moving," and so forth. Having first rendered the stable and the moving into clear light—just as the water of a river or a pond becomes stainless—by the pith instruction of "dissolving whatever drops [of light] into it," one subsequently renders oneself into the nature of clear light. This is the sequence of subsequent dissolution. One should not disregard the intended meaning of what has been written here. If one asks: "Does a single yogi perform both lump-grasping and subsequent dissolution, or are they distinct?" Here, the practice is taught separately. It is held that there is a single application between lump-grasping and subsequent dissolution, and one familiarizes oneself with that. If one asks: "How should they be individually realized?" Their meaning is taught through separate examples: "The wind of the breath upon a mirror..." and so forth.

ཀུན་ནས་ཐིམ་འགྲོ་ཇི་ལྟ་བར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་རྐང་པ་སྦྱོར་བ་རྣམས་མ་བྱས་པ་ནི་རྩ་བར་མཆོག་ཏུ་ཆེས་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས་སྤྱོད་བསྡུས་སུ་གསུངས་པ་ཡང་། ཀླུང་ངམ་ལྡེང་ཀ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཆུ་ལ་ཐིག་ལེའང་གང་ཞིག་ཐིམ་པར་བྱེད། དེ་བཞིན་དེ་དག་རིམ་མཐར་རྗེས་གཞིག་པར་གསུངས་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་རྟགས་མཐར་དྲན། ། མེ་ལོང་ལ་ནི་རླུང་དག་རིམ་པར་སོན་པས་ཟད་པ་དེ་བཞིན་ཡང་དག་བལྟ། ། རིལ་པོར་འཛིན་ལ་བྱ་བའི་རིམ་པར་འདོད་པ་འདིར་ནི་དེ་བཞིན་ཡང་དག་བརྟག། ཅེས་སོ། ། འགྲོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་དེ་ཉིད་རིག་པ་ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་རྟོགས་པར་སླའོ། ། སེམས་ཅན་དོན་དུ་ལན་འགའ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཡང་བྱ་བཞིན་པའོ། ། གཟུགས་བཅས་འོད་ཟེར་དེ་དང་དེ་སྟེ་འོད་ཟེར་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རང་བཞིན་གྱིས་གལ་ཏེ་བྱེད་ན་དེའི་ཚེ་ཡུད་ཙམ་གྱིས་ཁྱད་པར་གྱི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པས་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱང་དགའ་བས་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། ། ནིའི་སྒྲ་ནི་རྐང་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལའོ། ། འདིའི་དོན་གྱི་དཔེ་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་དང་བའི་ཆུ་ཀླུང་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སོ། ། འདིས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞབས་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོར་བསྟན་ནོ། ། འདི་ཉིད་སླར་ཡང་ལྡང་བར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ལྷའི་ལུས་སུ་གསུངས་པ། རིགས་ལྔའི་སངས་རྒྱས་ལ་ལྟོས་པ། །

Regarding the phrase "Just as [they] completely dissolve," the fact that the lines of the verse are not explicitly joined here is because they are already extremely clear in the root text. Āryadeva also stated in the Caryāmelāpaka: "Whatever drops dissolve into a river or a pond of stainless water, likewise, at the end of the sequence, the yogi should remember the signs of the subsequent dissolution. Just as the winds are seen to be exhausted by entering the mirror [of the mind] in stages, so too should one correctly examine the process of 'total apprehension' (piṇḍagraha) as it is asserted here." From the words "And going" up to "the knowledge of reality," it is easy to understand from the root text itself. Regarding the phrase "For the sake of sentient beings, [he] occasionally becomes," it means that he is also performing the welfare of sentient beings. If he acts with the nature of Vajrasattva, who possesses the five-colored light rays and a form, then at that moment, through the special stage of self-consecration (svādhiṣṭhāna), he joyfully completes all activities such as pacification and so forth in an instant. The particle "ni" is used to complete the line of the verse. The analogy for this meaning is taught by the verse beginning with "Just as from a clear river..." and so forth. By this, the noble Nāgārjuna himself has specifically shown the stage of union (yuganaddha). This very [state] is further described as the divine body (devatā-kāya) characterized by the nature of arising again, in dependence upon the Buddhas of the five families.

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་སངས་རྒྱས་རིགས་ལྔ་ལ་ལྟོས་པ་གང་ཡིན་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། ། མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡོངས་སུ་བསྐྱེད་པའི་ལྷའི་རྣམ་པ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྟེ། དེ་སླར་ཡང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་སྐུའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་མངའ་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་འདི་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་ནི་བརྟག་པའི་སྒྲའི་བརྗོད་པར་བྱའི། ཁ་ཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་དུ་གནས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ཙམ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པར་བྱེད་པ་ལས་ཀྱི་ངོ་བོས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ལྷའི་ལུས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གསུངས་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ལམ་མོ། ། ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཅན་ནི་འབྲས་བུའོ་ཞེས་གསུངས་ལས་སོ། ། སོགས་པའི་སྒྲས་ལས་དང་ཆོས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྣམས་གཟུང་ངོ་། ། འོད་ལྔ་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ཡི་སྟེ་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་སྟེ། ཡང་དག་པར་བསླང་བར་འགྱུར་རོ། ། གང་དུ་ནམ་མཁའ་ལའོ། ། ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཞུ་ལྟར་རོ། ། འདི་དངོས་པོ་གཅིག་གི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཕྱག་རྒྱ་འཆིང་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཐམས་ཅད་སྟོང་པས་དག་པར་བྱེད། ། ཅེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་བཤད་པ་མངོན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །

Regarding the phrase "and so forth," the Mahāmudrā that depends upon the five Buddha families is taught in that manner. The divine form that fully generates the five primordial wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so on, is Mahāmudrā; that, in turn, is the body of the Great Vajradhara. For that very reason, Mahāmudrā is the sovereign of the five Buddhas. Regarding this point, one should express it through the terminology of conceptual analysis, yet it is not the case that conceptualization itself is being established. By cultivating devotion to this alone, one experiences the divine body that is distinguished by its essential nature. Likewise, it is taught as the path of union; for it is said, "That which possesses union is the result." By the word "and so forth," the action seal, the dharma seal, and the great seal are to be understood. The five lights arise from all sides; that is, the Mahāmudrā endowed with five-colored light rays arises from all sides, and is perfectly aroused. Where? In the sky. How? Like the bow of Śakra. In order to definitively apply this to all things as the nature of a single entity, the explanation beginning with "Binding the seal" and ending with "Purifies through the emptiness of all" should be explicitly stated.

ཐམས་ཅད་སྟོང་པས་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མཐའ་དག་རབ་ཏུ་སྤངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རང་བཞིན་མེད་པ་བསྒོམ་པར་བྱ་བཞིན་པས་དག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ངག་གི་བསྡུས་པའི་དོན་གྱི་བཤད་པའོ། ། སློབ་མ་བཟང་པོ་སྐལ་བཟང་མན་ངག་ཐོབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ལ་ནི་སེམས་ཏེ་དོན་གང་གི་ཕྱིར་དུ་བྱང་ཆུབ་ལ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་བདེན་པར་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བའོ། ། འདི་བླ་མའི་སྤྱན་སྔ་ནས་སླར་ཡང་ལག་པ་མེ་ཏོག་འཛིན་པ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བྱས་པས་བླང་བར་བྱ་ནི་ལིང་ངའི་ལ་མིག་གི་གཟུགས་ཕྱིས་པ་མཐའ་ཡིས་སོ། ། ཅི་ལྟར་བྱས་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདིའི་དོན་གཞུང་སོ་སོའི་མཐར་གྱིས་བཤད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མར་ཤེས་རབ་ཉི་མ་ཉིན་མོའི་ལྷག་མའི་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་བཞི་པར་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་བླ་མས་སླར་ཡང་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་གི་སྒོ་ཉིད་ཀྱིས་བླང་བར་བྱ་བ་ཐོབ་པའི་སློབ་མ་བཟང་པོ་ཡང་དག་པའི་མན་ངག་གིས་བསྡུས་པའི་དོན་བླང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་བྲལ་བ། ། ཞེས་པ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་གཟུང་དང་འཛིན་པ་པོ་སྤངས་པ་ནི་རང་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ངོ་བོ་དེ། རབ་ཀྱི་སྒོམ་པ་པོས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཆོས་བདག་མེད་པ་མཉམ་ཉིད་པས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཤིང་དང་རི་དང་འབབ་ཆུ་དང་། རྒྱ་མཚོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་གདོད་ནས་མ་སྐྱེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། རང་སེམས་གདོད་ནས་མ་སྐྱེས་པ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་སོ།

Since everything is empty, one purifies by meditating on the lack of intrinsic nature through the essence of having utterly abandoned all obscurations of the habitual tendencies of conceptualization; this is the explanation of the summarized meaning of the words. Regarding the phrase, "The fortunate disciple receives the pith instructions," and so forth: "enlightenment" refers to the mind; for the sake of which [mind] one is a Bodhisattva, that which is expressed as the ultimate truth. This should be received from the presence of the Guru by joining the palms with hands holding flowers, like wiping the form of the eyes with the edge of a cloth. If one asks how it is to be realized: one should proceed to explain the meaning of this according to the sequence of the individual texts. First, the wisdom of the sun, the remainder of the day, which is to be expressed as the fourth moment of wisdom, is what the Guru teaches again; that which is to be received through the very gateway of words is the summarized meaning to be received by the fortunate disciple through the authentic pith instructions, and so forth. "Free from all entities" means that being free from all entities—having abandoned the aggregates, elements, sense bases, and the grasped and the grasper—is the essence of one's own authentic awareness; this is to be known by the excellent meditator. "Through the equality of the selflessness of phenomena" means that just as phenomena such as trees, mountains, rivers, and oceans are by nature the suchness of primordial non-arising, likewise: "One's own mind is primordially unarisen, the nature of emptiness." Thus it is said.

། སློབ་མའི་ཆེད་དུ་བླ་མ་མཆོག་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། ། འདིས་འདི་བཤད་དེ། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཐེག་པ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་ལ་དབང་བསྐུར་རིན་ཆེན་ཚིག་ཉིད་དུ་བྱིན་ཅིག་ཅེས་འདིའི་དོན་བསྟན་པ་དེ་ནི་སླར་ཡང་དེ་བཞིན་བཞི་པའི་དབང་བསྐུར་བའི་སྒྲར་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་ནས་བླ་མའི་ཆེད་དུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡོན་དབུལ་བར་བྱ་སྟེ། རིན་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། སློབ་མ་ལ་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨོས། ། ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་གོ་སླའོ། ། ཅི་ལྟ་བུར་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་དེའི་འབྲས་བུ་གསུངས་པ། སློབ་དཔོན་ལས་ནི་དྲིན་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཐོབ་པ་ནི་ཉིད་ཀྱི་མན་ངག་རྙེད་པའོ། ། སློབ་དཔོན་གྱི་དྲིན་ནི་བླ་མའི་བཀའ་དྲིན་ནོ། ། དྲི་མེད་ནི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་བློ་གྲོས་བརྟན་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ལམ་ལ་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱ་ཞེས་པ་དངོས་སུ་སྦྲེལ་ལོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཅི་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཞེ་ན། དངོས་ཀུན་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་དོ། ། ཅི་ལྟར་གྱུར་པ་ཞེ་ན། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསལ་བའོ། ། སྒྲིབ་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དག་པའོ། ། མཚོན་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའོ། ། མཆོག་ཏུ་ཞི་བའི་རང་བཞིན་ནི་དགེ་ལེགས་སྐྱེད་པ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མྱང་འདས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐར་པའོ། །

For the sake of the disciple, the supreme guru performs the individual investigation. This explains the following: "Grant the precious word of empowerment to one who is exceptionally devoted to the profound and vast vehicle"—this teaching of its meaning is further expressed by the term "the fourth empowerment," which reveals the coemergent joy; this is suchness. Then, in the passage beginning with "Then," for the sake of the guru, a suitable offering should be presented. From the words "Precious" and so forth, up to the conclusion, "What need is there to mention others, the disciple?"—this is easy to understand. Regarding the result of having attained the wisdom that is the essential nature, it is said: "Having received the grace from the master," and so forth. "Attained" means having found the master's own pith instructions. "The master's grace" refers to the kindness of the guru. "Stainless" is to be construed as "one whose intellect is firm and free from stains." The yogi who abides on the path of suchness should meditate upon suchness; this is the direct connection. If one asks what the yogi of suchness is like: "The nature of all things is that very suchness." If one asks how it is: it is "luminous" because it is unimpeded; it is "pure" because it is free from the two obscurations; it is "extremely subtle" because it is difficult to characterize; it is "the nature of supreme peace" because it is the producer of excellence; and it is "liberation" because it produces the nirvāṇa of a Buddha.

དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཞེས་པས་ཁམས་ཏེ་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་འདས་པའི་ཁམས་སོ། ། སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་མེད་དོ། ། རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟོག་བྲལ་ལོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་བདེ་བའི་རྣམ་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། ། བསོད་ནམས་མིན་པ་དག་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཏེ་བྲལ་བ་རང་ཉིད་འདིར་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སུ་འགྱུར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གནས་སོ། ། མཆོག་ཏུ་གསང་བའི་བདེ་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཀྱང་དེ་ཡིན་ལ་གསང་བ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དང་། བདེ་བ་ཡང་དེ་ཡིན་ལ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་ཏེ་མཆོག་ཏུ་གསང་བ་ཡང་འདི་ཡིན་ལ་བདེ་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡང་ངོ་ཞེས་པས་མཆོག་ཏུ་གསང་བའི་བདེ་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་སྟེ་འོད་གསལ་བ་དེའི་རིམ་པའོ་ཞེས་འོད་གསལ་གྱི་རིམ་པའི་དོན་མདོར་བཤད་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་རྫོགས་སོ། ། ། ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་མངོན་པར་དགོངས་ནས་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་འོད་གསལ་ལས་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པར་ལྡང་བར་བྱེད་པ་ཕྱག་བྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པར་འདོད་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མགོན་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོབ་པར་གྱུར་པའོ། ། ཕྱག་འཚལ་ནས་ནི་རབ་ཏུ་བཏུད་ནས་སོ། །

That which is "held" is the dhātu, the dhātu of the Buddha’s nirvāṇa. Because it is free from both cyclic existence and nirvāṇa, it is non-dual. Because it transcends all conceptualization, it is free from thought. Because its very nature is the experience of bliss at all times, it is the nature of constant bliss. The yogi is one who has directly realized that very reality. Being liberated from and separated from non-meritorious actions, one becomes the Blessed One (bhagavān) here for those who meditate on suchness. It is said that one becomes Vajrasattva, that is, one becomes of the nature of the vajra. Regarding the "Stages of the Manifest Enlightenment of Supreme Secret Bliss": it is both supreme and secret, and it is both bliss and manifest enlightenment. Thus, because it is the supreme secret and the manifest enlightenment of bliss, it is the "Stages of the Manifest Enlightenment of Supreme Secret Bliss," which is the stage of clear light. This concludes the "Captivating the Minds of Yogis," a brief explanation of the meaning of the stage of clear light. Intending to benefit sentient beings and, by the power of previous aspirations, wishing to teach the process of arising from clear light into the stage of union preceded by prostration, he spoke the words beginning with "The nature of cause and result." The "Protector" is one who has become the savior of the worlds. "Having prostrated" means having bowed down deeply.

ཡང་དག་པར་ངེས་པའི་དོན་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ཐ་མ་བྲི་བར་བྱ་ཞེས་སྦྲེལ་ལོ། ། ཅི་ལྟར་གྱུར་པ་ཞེ་ན། མགོན་པོ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བདག་ཉིད་དོ། ། འབྲས་བུ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། རྒྱུ་ནི་སྒྱུ་ལུས་ཏེ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་སྒྲས་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། འདི་དག་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཟུང་འཇུག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་སྤངས་པའོ། ། ཟུང་འཇུག་རིམ་པ་ཐ་མ་ནི་ཟུང་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའོ། ། འཇུག་ནི་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་གྱུར་པའོ། ། སྣ་ཧ་འཆིང་བ་ལའོ་ཞེས་པ་འདིའི་བྱིངས་ལས། ཀྟའི་ས་རབ་ཏུ་སྦྱོར་རོ། ། འོད་གསལ་གྱི་རིམ་པ་ལས་ཕྱི་མ་སྟེ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། ། འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཁོར་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་སྒྲར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟེ་འོད་གསལ་ལོ། ། རྟོག་པ་གཉིས་པོ་སྤང་བ་ལ་སྟེ་གསུངས་པ་ཡང་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ལས་རྟོག་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་རིམ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གང་དུ་དངོས་པོ་གཅིག་གྱུར་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉི་ག་དག་གང་དུ་སྟེ་ངོ་བོ་གང་དུ་དངོས་པོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་རོ་མཉམ་ཞིང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་ཟུང་དུ་འཇུག་པར་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཞན་ལ་ཡང་གཅིག་གྱུར་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཚིག་དག་གིས་བཤད་པར་བརྟག་པར་བྱའོ། ། ཅི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེ་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་པར་བྱང་། །

One should connect this by saying, "The final stage of the union of the definitive meaning shall be written." If one asks, "In what manner?" it is as follows: "The Protector is the nature of cause and result." The result is the clear light (prabhāsvara); the cause is the illusory body (māyādeha), which is to be expressed by the term "self-consecration" (svādhiṣṭhāna). The oneness of these two is the union (yuganaddha) characterized by the nature of result and cause. For that very reason, it is "the second, which has abandoned all duality." Regarding the final stage of union: "union" (yuga) refers to cause and result; "joining" (naddha) refers to becoming blended into one. From the verbal root nah, meaning "to bind," the suffix kta is applied. It is the "subsequent" to the stage of clear light, meaning it is particularly exalted. Regarding the phrase "saṃsāra" and so forth: "saṃsāra" is the relative truth (saṃvṛtisatya), which is to be expressed by the term "self-consecration." "Nirvāṇa" is the ultimate truth (paramārthasatya), which is the clear light. Regarding the abandonment of the two conceptualizations: it is taught that by abandoning the conceptualization of the two truths, being free from the two conceptualizations is the meaning of the "stage of union." Where the two entities become one: where both the relative truth and the ultimate truth—where, in what essence—the two entities become one, attaining an equal taste and oneness; thus, it is called "union." By this very stage, one should also examine the explanation of other verses using the terms "becoming one" and "union." If one asks, "By what means?" it is: "The thoroughly afflicted and the purified..."

ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྒྱུ་མའི་ལུས་སོ། ། རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། ཤེས་ནས་ནི་བློས་སོ་སོར་རྟོགས་ནས་སོ། ། འདི་དག་དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་དོ། ། གང་གིས་རིག་པ་ནི་ཤེས་པའོ། ། རྣམ་བཅས་དངོས་པོ་ཀུན་བཏགས་ནས། ། ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཀུན་བཏགས་པ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ། ། རྣམ་མེད་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། འདི་དག་གཅིག་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་སྤྱོད་པ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་རིག་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱེད་པའོ། ། གཟུང་དང་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུང་བྱ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། འཛིན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་སོ་ཞེས་པའི་རྣམ་གཉིས་བློ་ནི་བློའི་རྣམ་པའོ། ། ཡོད་མིན་ཏེ་ནི་བསྐྱེད་པར་མི་བྱ་བའོ། ། གང་དུ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལའོ། ། མི་ཕྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་བཤད་པ་སྟེ་སྨྲས་པའོ། ། རྟག་དང་ཆད་པའི་བློ་དག་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟག་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། ཆད་པ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། ཤེས་རབ་སྙིང་རྗེ་གཅིག་ཉིད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཤེས་རབ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། སྙིང་རྗེ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་འཇུག་པ། ། ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། ཐབས་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། གང་དུ་ཕུང་པོ་ལྷག་བཅས་དང་། ། དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་ལྷག་མེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །

Regarding the phrase "having known" and so forth: the thoroughly purified state of total affliction is the illusory body; the state of complete purification is the clear light. "Having known" means having discerned with the intellect. That these two become a single entity is "oneness." "By whom it is known" refers to the cognition. "Having imputed all entities with aspects" means that the imputation of entities with aspects is the self-consecration (svādhiṣṭhāna). Realizing them as being without aspects is the clear light. Having made these two into one and then engaging in conduct is "conventionalizing." The yogi's "knowing" is the act of cognizing. Regarding the phrase "grasped and grasper" and so forth: the object of grasping is the clear light; the grasper is the impure illusory body. This "twofold intellect" is the aspect of the intellect. "Is not existent" means it is not to be produced. "Where" refers to within primordial wisdom (jñāna). When they become indivisible, that is what is "explained" or "spoken." Regarding the phrase "the intellects of permanence and nihilism" and so forth: permanence is the impure illusory body; nihilism is the clear light. Regarding the phrase "insight and compassion as one" and so forth: insight is the clear light; compassion is the impure illusory body. "The union of method and insight" means that insight is emptiness (śūnyatā) and method is the illusory body. Regarding the phrase "where there are the aggregates with remainder and likewise the aggregates without remainder" and so forth: the aggregates with remainder are the illusory body; the aggregates without remainder are nirvāṇa.

གང་དུ་གང་ཟག་བདག་མེད་ཅེས་པ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་ནི་བདག་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ངོ་བོའོ། ། ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། མི་ཟད་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། ། གཉིད་ལོག་པ་དང་རབ་སད་པ། ། གནས་སྐབས་འདི་ཉིད་སྤངས་པ་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཉིད་ལོག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། རབ་ཏུ་སད་པའི་གནས་སྐབས་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། མཉམ་པར་གཞག་དང་མ་བཞག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། དྲན་དང་དྲན་མིན་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དྲན་མིན་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། དྲན་པ་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། ཆགས་དང་ཆགས་བྲལ་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། ཆགས་བྲལ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། བྱ་བ་དང་ནི་བྱེད་པ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱ་བ་ནི་འོད་གསལ་ལོ། ། བྱེད་པ་ནི་སྒྱུ་ལུས་སོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་འདི་གཅིག་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་གངྒཱའི་བྱེ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་པའི་བར་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཀྱང་ཡོད། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཀྱང་ཡོད་པས་འདི་དག་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཤེས་ནས་ཟུང་འཇུག་གི་ངོ་བོར་བརྗོད་པའི་རིམ་པས་མཁས་པས་རྣམ་གྲངས་པའི་སྒྲར་བྱའོ། ། སློབ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སློབ་བཞིན་པ་ནི་འབད་པ་བྱེད་བཞིན་པའོ། །

Regarding the passage beginning with "Wherein the selflessness of the person is also..." and so forth: the selflessness of the person is the nature of self-consecration (svādhiṣṭhāna); the selflessness of phenomena is the clear light (prabhāsvara). From the words "Having known..." up to the conclusion, "The abode of the inexhaustible yogi," the meaning is easy to understand. Regarding the passage beginning with "Having abandoned these states of sleeping and waking..." and so forth: the state of sleeping is the clear light; the state of waking is the illusory body (māyādeha). Regarding "In meditative equipoise and non-equipoise..." and so forth: meditative equipoise is the clear light; non-equipoise is the illusory body. Regarding "Liberated from mindfulness and non-mindfulness..." and so forth: non-mindfulness is the clear light; mindfulness is the illusory body. Regarding "Liberated from passion and dispassion..." and so forth: passion is the illusory body; dispassion is the clear light. Regarding "Action and the agent..." and so forth: action is the clear light; the agent is the illusory body. Regarding the passage beginning with "This single generation stage..." and continuing up to "like the sands of the Ganges," there are words that express the relative truth (saṃvṛti-satya) and words that express the ultimate truth (paramārtha-satya). Having understood these very points, the wise should employ synonymous terms according to the sequence of the expression of the nature of union (yuganaddha). Regarding "While training..." and so forth: "while training" means while exerting effort.

རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི་ཟུང་འཇུག་གི་གོ་འཕང་ལ་གནས་པས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། ། སྤྱོད་པའང་དེའི་དོན་དུའོ། ། འདིར་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པ་བྱའོ་ཞེས་པ་ལྷག་མའོ། ། འདིར་ནི་མན་ངག་གི་ཁྱད་པར་ལས་སྤྲོས་པ་མེད་པ་དང་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པའང་མདོར་བྱས་ཀྱི་རིམ་པར་བསྟན་ཏེ་དེ་ནི་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། ། སྤྱོད་བསྡུས་སུ་གསུངས་པ་ཡང་། ཤིང་ཡང་བསྲེགས་ན་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཏཱ་ལའི་འདབ་མ་ཡང་བསྲེགས་ན་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཤིང་བལ་ཡང་བསྲེགས་ན་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞེས་སོ། ། ཐམས་ཅད་དུ་རང་བཞིན་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གྱིས་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འདོད་ནས་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ། ། ཅེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་གོ་སླའོ། ། འདི་དག་ཀྱང་སྤྱོད་བསྡུས་སུ་གསུངས་པ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐེ་ཚོམ་མ་ཆོད་པ་རྩོལ་བ་མེད་པར་བྱིས་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཚེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆར་འབེབས་སོ། ། དཔལ་འདུས་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པར་ཡང་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་པདྨ་མཉམ་སྦྱོར་བས། ། ཡེ་ཤེས་གསུམ་གྱིས་ཆ་རིག་པ། ། བློ་ལ་གོས་དང་མ་གོས་པ། ། དེར་ནི་བདེ་བས་རྟག་ཏུ་གནས། ། བཀག་པ་རྣམས་ཀྱང་བྱས་ནའོ། ། བྱ་དང་བྱ་མིན་རྣམས་སྤངས་པ། ། རང་བཞིན་ཤེས་པས་མི་གོས་ཏེ། ། པདྨའི་འདབ་མ་ཆུ་ཡིས་བཞིན། ། ཞེས་སོ། ། བཤད་ནས་བསོད་ནམས་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་བཤད་པ་ནི།

The Great Yoga, abiding in the state of union, practices the meditation of union. Conduct is also for that purpose. Here, the remainder is the statement that one should engage in the conduct of utter non-elaboration. In this context, based on the specific oral instructions, the conduct of non-elaboration and utter non-elaboration is also taught in the sequence of the Piṇḍīkṛta-krama, but it is not discussed here. As stated in the Caryāmelāpaka: "If wood is burned, it becomes ash; if a palm leaf is burned, it becomes ash; if cotton is burned, it becomes ash." Desiring to show that one should act with the pride of the single nature in all things, it is said: from "Just as the self..." and so forth, up to "all perfections are accomplished," which is easy to understand from the root text itself. These are also stated in the Caryāmelāpaka: "All yogins, until their doubts are severed, act without effort like children; at that time, they cause a rain of all perfections to fall." Also stated in the Śrī-Guhyasamāja-ṭīkā: "Through the union of the vajra and lotus, the three wisdoms are known as parts. Whether the mind is stained or unstained, one always abides in bliss therein. Even if one performs what is prohibited, by abandoning what is to be done and what is not to be done, one is unstained by knowing the nature, just as a lotus leaf is by water." Having explained this, the commentary on the verses ending with "merit" is as follows:

ཆེས་གསལ་ལོ་ཞེས་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་རིམ་པའི་དོན་མདོར་བཤད་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་ཅེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ། ། ། ། སྐྱབས་གསུམ་བླ་མར་བཏུད་ནས་ཤིན་ཏུ་བགྲོད་དཀའ་ངེས་པར་རིང་། ། ཟབ་མོ་གསང་སྔགས་ཚུལ་ནི་རྒྱ་མཚོ་མན་དཱ་ར་ཡི་རི། ། རིམ་ལྔར་རྣམ་པར་སྦྱར་ཞིང་བསྒྲུབས་པའི་བདག་གི་བསོད་ནམས་ནི། ། གང་ཡིན་དེས་ནི་འགྲོ་རྣམས་མཆོག་གི་བྱང་ཆུབ་གྲུབ་གྱུར་ཅིག། དོན་མདོར་བཤད་པ་འདི་ཡི་ཚིག་གི་ཆུ་སྐྱེས་བུང་བ་སྦྱོར་བ་སྦྲང་ཚོགས་འཕྲོ་བཞིན་པ། ། སློབ་དཔོན་སློབ་མ་གཏམས་པ་སཱ་ལ་མཆོག་གི་རི་མོར་ཤེས་རབ་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐུལ་པ་ལས། ། བརྟེན་པའི་ཡིད་འཕྲོག་ཅེས་བྱ་བླ་མ་མང་པོ་མཉེས་པར་བྱས་ཤིང་རིང་ནས་འགྲོ་ལ་བརྩེ། ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འཕྲོག་པའི་དམ་པ་དགེ་སློང་ཐུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོ་ཡིས་བྱས་པ་ཡིན། ། མ་བརྗོད་གཞན་དུ་བྱས་པ་ཉེས་པའི་ཆ་ཤས་གང་། ། མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་གནད་ཀྱིས་ཡོངས་དུ་རྗེས་སུ་ཆགས། ། བཅུད་ཀྱི་རང་བཞིན་བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཆུར། ། ཉེས་པའི་འཁྲི་ཤིང་མི་ཤེས་བདག་ཀྱང་འཇུག་པར་བྱེད། ། འདི་ནི་ཡུལ་མ་ག་དྷཱ་པའི་པཎྜི་ཏ་ཐུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོས་མཛད་པའོ། ། ། ། རིམ་ལྔའི་འགྲེལ་པ་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡིད་འཕྲོག་ཅེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ། ། ། ། འདི་ནི་དཔྱལ་ལོ་ཙཱ་ཆོས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཕྱག་དཔེའི་རྒྱ་དཔེ་ལས་བོད་ཀྱི་སྐད་དུ། དགེ་སློང་རིན་ཆེན་གྲུབ་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཡི་གེ་པ་དགེ་སློང་སྒྲ་ཚད་པའོ། །

The Yogic Delight: A Concise Explanation of the Meaning of the Stage of Union is hereby complete. Having bowed to the Guru, the refuge of the three, I have composed this work. Through whatever merit I have gained by arranging and accomplishing the profound Secret Mantra system—which is like the Mandara mountain in the ocean—according to the Five Stages, may all wandering beings attain supreme enlightenment. This concise explanation of the meaning, whose words are like a lotus from which a swarm of bees of composition emerges, was composed by the monk Thub pa dpal bzang po, a supreme being of great intelligence who captivates the mind. He was urged by the power of insight, having been instructed by his teachers and disciples, and having pleased many gurus and long cherished compassion for wandering beings. Whatever faults there may be in what was left unsaid or what was done otherwise, may they be entirely embraced through the power of supreme qualities. Just as the wise enter the water of qualities, the nature of which is essence, I too, though ignorant, enter into the vine of faults. This was composed by the Pandita Thub pa dpal bzang po of the land of Magadha. The Commentary on the Five Stages: The Yogic Delight is hereby complete. This was translated, edited, and finalized into the Tibetan language from the Sanskrit manuscript of the translator Dpyal Chos kyi bzang po by the monk Rin chen grub; the scribe was the monk Sgra tshad pa.