Six-Branched Yoga

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཤ་ཌངྒ་ཡོ་ག་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ། དཔལ་ལྡན་ཤ་བ་རི་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། སྒྲིབ་པའི་སྤྲིན་ཚོགས་དང་བྲལ་བ། ། གྲངས་མཐར་རླུང་རྟོག་ཀུན་འགག་པའི། ། བར་སྣང་དུ་ནི་སྤྱན་རས་གཟིགས། ། གང་བའི་ཟླ་བ་འཆར་ཏེ་མཛེས། ། སྲིད་ཞིའི་དམིགས་དང་བྲལ་ཡང་གང་། ། ཁྱབ་བྱེད་དེ་ཉིད་ཐ་དད་མིན། ། སྟོང་ཡང་རྣམ་པ་ཀུན་དང་ལྡན། ། ས་རྣམས་དབང་ཕྱུག་རབ་མི་གནས། ། གཡོ་མེད་རྟོག་ཀུན་དང་བྲལ་ཡང་། ། མཁས་ལ་མ་ཉམས་བདེ་བ་སྟོན། ། སེམས་མིན་ལས་ནི་འཆར་བའི་མགོན། ། འགྲོ་སེམས་བྱིན་གྱིས་རློབ་གྱུར་ཅིག། ཡོད་རྟོག་རྟག་པའི་མཐར་གྱུར་ཏེ། ། མ་དཔྱད་མེད་རྟོག་མནར་མེད་རྒྱུ། ། གྲོལ་ལམ་དེ་ལྟར་བསུབས་གྱུར་ལ། ། གང་ཞིག་སེམས་ལས་འདས་པ་ཡི། ། སྟོང་ཉིད་ཐུགས་རྗེ་ཐ་མི་དད། ། ནམ་མཁའི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པ་ལོ། ། བླ་མ་དེ་ལ་རབ་དགའ་བས། ། རྟག་ཏུ་གུས་བྱས་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ལྟའི་བླ་མ་དངོས་ཆེན་གྱིས། ། བསྟོད་པ་རང་རྟོག་བརྗོད་པ་ཉིད། ། འབར་བའི་མེ་ནི་མེད་པ་ན། ། དུ་བའི་རྒྱུན་ནི་གང་ལ་འབྱུང་། ། རྟོགས་བརྗོད་ང་ཡི་སྐྱོན་ཡིན་མོད། ། འཇུག་པར་བྱེད་པས་གཞན་དོན་རྒྱུ། ། སྟོན་པས་མ་ངེས་དངོས་པོ་ལ། ། དགོས་དོན་གྲུབ་འདོད་ག་ལ་འཇུག། དྲང་དོན་རྟོགས་པས་ཁེངས་པ་ཅན། ། ལམ་ལས་འཁྲུལ་པའི་སྔགས་པ་རྣམས། ། དགག་པ་འཇུག་པའི་ཚིག་སྒོ་ནས། ། མ་རྟོགས་རྟོགས་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི། ། བཀའ་ཡི་འཇིག་རྟེན་ ཀུན་དོན་ཕྱིར། ། གོ་བླ་ཚིག་གིས་འཇམ་དབྱངས་ཀྱིས། ། བཀའ་བསྡུའི་ཚུལ་གྱིས་ཤཾ་བྷ་ལར། །

In the language of India: Ṣaḍaṅgayoga-nāma. In the language of Tibet: Sbyor ba yan lag drug pa (The Six-Limbed Yoga). Homage to the glorious Śavaripa! Free from the mass of clouds of obscuration, Where the winds and conceptual thoughts have ceased at their limit, In the expanse of space, Avalokiteśvara Rises like the full moon, beautiful. Though free from the focal points of existence and peace, That pervasive reality is not diverse. Though empty, it is endowed with all aspects; The Lord of the stages is utterly non-abiding. Though unmoving and free from all conceptualization, He reveals unimpaired bliss to the wise. Protector who arises from a mind that is not [ordinary] mind, May you bless the minds of wandering beings! Conceptualizing existence leads to the extreme of permanence; Unexamined conceptualization of non-existence is the cause of Avīci. When the path of liberation is thus obscured, That which transcends the mind— Emptiness and compassion inseparable— Is the Teacher who displays the reflection of space. To that Guru, with supreme joy, I always pay homage with devotion. This praise of the great, actual Guru Is merely an expression of my own conceptualization. If the blazing fire were absent, From where could a stream of smoke arise? Though this account of realization is my own fault, Since it causes others to enter [the path], it is a cause for the benefit of others. How could those who desire to achieve a purpose Engage with the Teacher’s indeterminate entities? For the sake of the entire world, Through the words of Mañjughoṣa, easy to understand, In the manner of a compilation of the Buddha’s word, In Śambhala, for those practitioners Who are conceited in their realization of the provisional meaning And have strayed from the path— To bring about realization for those who have not realized, For the sake of all, in the world of the Buddha’s word, [This was composed] by way of a summary.

དུས་འཁོར་བསྡུས་རྒྱུད་ལེགས་པར་གསུངས། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྤྲུལ་སྐུ་དེས། ། ཊཱི་ཀ་དྲི་མེད་འོད་ཅེས་མཛད། ། དེ་གསལ་ངེས་དོན་ཐོབ་ནས་སུ། ། མཁས་ཀུན་སྲིད་དུ་སེལ་ཞིང་རོལ། ། གང་དུ་ ཇི་སྲིད་ཤེས་བྱ་ལ། ། ཀུན་མཁྱེན་ཞེས་མཚན་དོན་དང་ལྡན། ། འཁྲུལ་ཞིང་སྙིང་པོ་མེད་པར་གྱུར། ། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཞེས། ། མཁའ་བྱུང་སངས་རྒྱས་ཡུམ་གཅིག་གིས། ། སྐྱེ་འདོད་མ་ལུས་རྣམ་རྟོག་ཚོགས། ། སླར་མི་འབྱུང་ཚུལ་འཇོམས་པར་མཛད། ། གང་དུ་དྲི་མེད་ནམ་མཁའ་ ལ། ། མིག་ཕྱེད་བརྟན་པར་བཤད་པ་ན། ། བདེ་ཆེན་སྟོང་རྟོགས་རྟོག་མེད་ལས། ། དུ་བ་ལ་སོགས་རྟོག་མེད་འབྱུང་། ། དེ་བས་ན་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལམ་བསྒོམ་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ། དཔལ་ལྡན་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ནས་གསུངས་པ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྟེར་བར་བྱེད་པའི་གསུང་རབ་རིན་ཆེན་འདུས་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གྱི་ཟ་མ་ཏོག་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལས་གསུངས་པ། ཉམས་མེད་བདེ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དབང་ཅན་རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་པ། ། འགྲོ་ཀུན་སྒྱུ་མ་ཅན་གྱི་ཐིག་ལེ་རྒྱལ་ པོའི་དབང་ཕྱུག་གི། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་ཉི་ཟླའི་གདན་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་མིན། ། ཧཱུྃ་ཡིག་གྱུར་པའི་སྐུ་གཟུགས་དང་ནི་ཕྱག་མཚན་མི་འདོད་དོ། ། ཅེས་བྱ་བའོ། ། དེ་བས་ན་ལས་དང་པོ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་མ་ཉམས་པའི་མཆོག་བསྒྲུབ་པར་མངོན་པར་འདོད་པ། བླ་མ་དམ་པའི་མན་ངག་ཐོབ་པ། མ་རུངས་པའི་ གྲོགས་སྤངས་པ།

The Kālacakra Condensed Tantra was excellently taught; that emanation of Great Compassion composed the Stainless Light commentary. Having attained the clarity of the definitive meaning, all the learned ones dispel cyclic existence and enjoy [liberation]. Wherever and for as long as there is an object of knowledge, he possesses the title "Omniscient" in accordance with its meaning. [He is] the one who has become free from delusion and essence-less. Regarding the Prajñāpāramitā, the sole Mother of the Buddhas who arises from space, she acts to destroy the entire collection of conceptualizations that desire birth, so that they never arise again. Wherever the stainless sky is explained as the steady half-closed eye, from the non-conceptual realization of great bliss and emptiness, non-conceptual signs such as smoke and so forth arise. Therefore, this is a collection of precious scriptures that clarify the completion stage, are concordant with the meditation on the path of Mahāmudrā, and are taught in tantras such as the Glorious Primordial Buddha. It bestows the fruit of perfect buddhahood itself. As it is said in the King of Tantras, the Primordial Buddha, the Casket of the Buddha Jewel: "Unwavering blissful wisdom, possessing all aspects, the sovereign of the illusory drops of all beings, the Īśvara of the King. The sun and moon seats of the vowels and consonants do not belong to the Vajra Holder. One does not desire a physical form or hand-symbols transformed from the syllable HŪṂ." Therefore, a beginner yogi who desires to achieve the supreme unimpaired [state], having received the pith instructions of a sublime guru and having abandoned wicked companions, [should practice].

དུ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ལ་གོམས་པ་རྩ་དབུ་མ་སྦྱངས་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བུ་གཅིག་པའི་བསམ་པ་ཅན། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་པ། རང་ལུས་དང་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ། དགོན་པ་དང་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། བླ་མའི་ནོར་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལས་ལོགས་པ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་བསྟེན་པ། བྱམས་པ་སྙིང་རྗེ་དགའ་བ་བཏང་སྙོམས་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་ལ་གནས་པ། ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲུབ་པ་སྒྲུབ་པའི་འདོད་པ་དང་བྲལ་བ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འདོད་ པ། ། ཆོས་དབྱིངས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མེ་ལོང་ལ་པྲ་ཕབ་པ་བཞིན་དུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་མཐོང་བ་མིག་ཡོར་དང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་རང་བཞིན་ཅན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཆོས་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་དང་བྲལ་བ། ཆད་པའི་སྟོང་ཉིད་རིང་དུ་བྱས་པ། ནང་གི་བདེ་བ་རང་རིག་པའི་ཆོས་ལ་ རྗེས་སུ་ཆགས་པ། ཕྱིའི་དབང་པོའི་བདེ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བརྟན་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ལ་བརྩོན་པ་ཅན། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཆོག་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལམ་གྱི་མན་ངག་ཐོབ་པས་རྟེན་དང་རྟེན་ཅན་དང་། ཕྱག་མཚན་དང་། མདོག་དང་། དབྱིབས་ དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རྟོག་པ་མི་འདོད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་བས་གསུངས་པའི་དེ་ཉིད་ནི། ། བཅུ་དྲུག་བཞི་རུ་རབ་ཕྱེ་བས། ། སྣ་ཚོགས་རྣམ་རྟོག་ལམ་གྱིས་ནི། ། བརྒྱ་ལམ་མེད་པས་མི་འཐོབ་བོ། ། ཧཱུྃ་ཕཊ་ལ་སོགས་རྟོག་པ་ཅན། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལས་འདས་པ། །

One who is habituated to the signs of smoke and so forth, who has purified the central channel, who regards all sentient beings as an only child, who relies upon the mundane and supramundane truths, who is without attachment to one’s own body, children, wife, and so on, who stays apart from the enjoyments of monasteries, temples, and the wealth of the guru, who follows the path of the Buddhas and Bodhisattvas, who abides in the four Brahmā abodes of love, compassion, joy, and equanimity, who is free from the desire to achieve mundane accomplishments such as pacification, and who aspires to attain the state of omniscience; who sees unborn phenomena in the mirror of emptiness endowed with all aspects—like a reflection in a divination mirror—having the nature of optical illusions and dreams; who is free from the analytical investigation of phenomena as aggregates of subtle particles; who has cast far away the emptiness of nihilism; who is devoted to the inner bliss of the dharma of self-awareness; who has completely abandoned the pleasures of the external senses; and who is diligent solely in stabilizing the bodhicitta that is the essence of wisdom and method; who, having obtained the pith instructions for the path of the wisdom-gnosis of supreme great bliss, does not desire conceptualizations of the support and the supported, hand symbols, colors, shapes, or maṇḍalas. Thus it is said: "The reality spoken of by the Victorious One, Divided into sixteen and four, Is not attained through the path of various conceptualizations, For it is not found even in a hundred lifetimes. Those with conceptualizations of HŪṂ, PHAṬ, and so forth, Are beyond the generation stage."

རྫོགས་རིམ་ སྦྱོར་བ་དེ་ཉིད་ནི། ། དེ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་གཞན་མིན་ནོ། ། དེ་ནི་ཤིང་ལ་གནས་པ་ཡང་། ། དུམ་བུར་གཏུབས་ཀྱང་མཐོང་བ་མེད། ། གཙུབ་ཤིང་གཙུབ་སྟན་གཙུབས་པ་ལས། ། དེ་ཉིད་དུ་ནི་མཐོང་བ་ལྟར། ། རྣམ་རྟོག་གོམས་པའི་ཐབས་ཀུན་གྱིས། ། སེམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་མི་མཐོང་མོད། ། རོ་མ་རྐྱང་མ་ གཅིག་སྦྱོར་བས། ། དེ་ཉིད་དུ་ནི་དེ་སྣང་འགྱུར། ། དུ་བ་ལ་སོགས་མཚན་མ་ཡིན། ། དབུ་མར་རྒྱུ་བ་སྲོག་རྩོལ་གྱིས། ། རིག་མ་བརྟུལ་ཞུགས་རྟག་མ་ཉམ། ། བྱང་སེམས་གྱེན་དུ་རྒྱུ་བ་ཡིས། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ལམ་འདི་ཡིས་ནི། ། རྣལ་འབྱོར་བདེ་བ་ཐོབ་འགྱུར་ཏེ། ། ཕོ་ཉ་ཀུན་གྱི་ལྷན་སྐྱེས་ཡང་། ། མ་ ཉམས་བདེ་མཆོག་ཐོབ་འགྱུར་རོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་ཅན། ། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་སྒོམ་པ་པོས། ། འཇིག་རྟེན་བསྒྲུབ་པ་འགྲུབ་མོད་ཀྱི། ། འདོད་པའི་གྲུབ་ཆེན་ག་ལ་འབྱུང་། ། སེམས་ཅན་སྙིང་རྗེ་གཞན་དོན་དང་། ། རྟག་ཏུ་དགེ་བ་བརྩོན་པའོ། ། རྣམ་པར་དག་པའི་ སློབ་མ་ཡིས། ། བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་ལམ་མཆོག་ཐོབ། ། ལམ་མཆོག་རིན་ཆེན་ལེགས་པ་འདི། ། བག་མེད་མི་ལ་བྱིན་ཀྱང་ནི། ། རང་ཁྱིམ་ནགས་སུ་ཞུགས་པ་ཡི། ། སྤྱོད་ཡུལ་ཇག་པས་འཕྲོག་པར་འགྱུར། ། བག་མེད་ལེ་ལོ་ཐེ་ཚོམ་དང་། ། གཉིད་དང་འགྱོད་པ་ཆོམ་རྐུན་གྱི། ། ཉེ་དུའི་ནགས་ནང་ ཞུགས་པ་ཡིས། ། གྲོལ་ལམ་མཆོག་ནི་འཕྲོག་འགྱུར་རོ། ། སྲོག་གཅོད་མ་བྱིན་ལེན་དང་རྫུན། ། ཕྲ་མ་ཚིག་རྩུབ་གཞན་བུད་མེད། ། ངག་འཁྱལ་(བ་རྣབ་,བརྣབ་)སེམས་གནོད་སེམས་དང་། ། ལོག་ལྟའི་ཆོམ་རྐུན་གྱིས་ཀྱང་འཕྲོག།

The Completion Stage That very application is the cause of reality, and nothing else. Although it resides within the wood, it is not seen even when the wood is split into pieces. Just as it is seen when the fire-drill and the base are rubbed together, the mode of appearance of the mind is not seen through any method of habituating conceptual thought. However, by joining the rasanā and lalanā channels into one, that very reality will appear. These are the signs, such as smoke and so forth. By means of the vital winds (prāṇāyāma) flowing in the central channel, and by the constant practice of the consort’s discipline, the bodhicitta flows upward. Through this path of all the Buddhas, the yogi attains bliss; even the innate joy of all the messengers is attained as the unimpaired Cakrasaṃvara. Those who possess conceptualizations of form and so forth, and who meditate on maṇḍalas and the like, may indeed achieve worldly accomplishments, but how could the great siddhi of desire arise for them? Compassion for sentient beings, the welfare of others, and constant diligence in virtue—through these, a pure disciple attains the supreme path by the grace of the guru. Even if this excellent jewel of the supreme path is given to a heedless person, it will be stolen by bandits in the forest of their own home. By entering the forest of the kinsmen of heedlessness, laziness, doubt, sleep, and regret, the supreme path of liberation will be stolen. It is also stolen by the bandits of killing, taking what is not given, lying, slander, harsh speech, sexual misconduct, idle gossip, covetousness, malice, and wrong views.

བཟའ་བཏུང་ཤིན་ཏུ་ཚད་མེད་དང་། ། ལོངས་སྤྱོད་དུ་མའི་ཆོམ་རྐུན་ གྱིས། ། བག་མེད་རྒྱལ་འགྱུར་རྨོངས་པའི་ལྟར། ། བརྩོན་འགྲུས་ལྡན་པས་ཡང་འཕྲོག་འགྱུར། ། རིན་ཆེན་ཡིན་མིན་མི་ཤེས་པ། ། གཞན་མི་མཁས་ལ་སྟོན་པར་བྱེད། ། རིན་ཐང་མེད་པའི་རིན་ཆེན་དེ། ། མི་མཁས་ཚིག་གིས་སྐལ་མེད་འགྱུར། ། རིན་ཆེན་ཡོན་ཏན་མཁས་པ་ལ། ། མི་ ཤེས་དེ་ནི་བསྟན་པར་བྱ། ། དེ་ཡི་རྣམ་དག་ཚིག་གིས་ནི། ། རང་གི་རིན་ཆེན་ཤེས་པར་བྱ། ། ཕ་མ་བུ་མོ་སྲིང་མོ་ནུ། ། སྤུན་དང་ཡིད་འོང་ཆུང་མ་དང་། ། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀུན་གྱི་ཡང་། ། གཟུགས་ཀྱི་བདུད་ནི་གེག་བྱེད་དོ། ། ཆོམ་རྐུན་ཉེ་དུ་སྤངས་ནས་སུ། ། འབད་དེ་སློབ་མས་རིན་ཆེན་ལས། ། བླ་མ་དམ་པའི་དྲིན་ལས་བྱུང་། ། ཐོས་ནས་ཤིན་ཏུ་གསང་བར་བྱ། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པའི་རིམ་པ་དང་། ། དཔའ་བོའི་རིམ་པ་ཐར་ལམ་མིན། ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་རིམ་པ་ཉིད། ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་གྲོལ་ཕྱིར་རོ། ། གང་གིས་དབང་བསྐུར་དོན་ཉིད་ཀྱིས། ། ཤེས་རབ་ཐབས་དང་ལྡན་རྒྱུད་དུ། ། མཚམས་མེད་ལྔ་དང་ལྡན་རྣམས་ཀྱང་། ། བདེ་(བསངས་,བ་སངས་)རྒྱས་ཀྱིས་བསྡུ་བྱས། ། དཔའ་བོའི་རིམ་པ་ཕྱི་མིན་ཏེ། ། ལུས་ལ་སྲོག་རླུང་ཟད་བྱེད་ཡིན། ། ནམ་མཁར་ཁམས་གསུམ་སྣང་བ་གང་། ། བདག་བྱིན་བརླབ་པར་དེ་བཤད་དོ། ། འཁོར་བ་སྙིང་པོ་མེད་པ་ལ། ། དེ་ཟད་པས་ནི་དེ་ཉིད་ལས། ། ཆུ་ ཤིང་ཟད་པས་དེ་འབྲས་ལྟར། ། སངས་རྒྱས་འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་རོ། ། རྟ་བླ་མོ་དང་སྡིག་སྲིན་ནི། ། མ་ལས་སྐྱེས་ཏེ་མ་གསོད་དོ། ། སྒྱུ་མ་ལས་བྱུང་རྣལ་འབྱོར་སེམས། །

Through the thieves of food, drink, and immeasurable enjoyments, The heedless become intoxicated, like the deluded. But those possessing diligence will seize it back. One who does not know whether something is a jewel or not, Shows it to others who are unskilled. That priceless jewel, through the words of the unskilled, Becomes a source of misfortune for the unworthy. To the skilled who know the qualities of jewels, That which is unknown should be shown. Through their pure words, One’s own jewel should be recognized. Mothers, fathers, daughters, sisters, and nurses, Brothers, and beloved wives— Even for all the Buddhas and Bodhisattvas, The Māra of form acts as an obstacle. Having abandoned the thieves of kin, The disciple should strive for the jewel That arises from the grace of the sublime guru. Having heard it, one should keep it strictly secret. The stages of self-consecration and the stages of the hero Are not the path to liberation. Only the stage of utter purity Was taught by the Buddha for the sake of release. By the very meaning of the empowerment, In the tantras endowed with wisdom and method, Even those who have committed the five crimes of immediate retribution Were gathered by the Buddha. The stage of the hero is not the outer; It is that which exhausts the vital winds in the body. Whatever appearance of the three realms arises in space, That is explained as self-consecration. In saṃsāra, which is devoid of essence, Through the exhaustion of that, from that very state, Just as the fruit of a plantain tree arises from its exhaustion, The fruit of Buddhahood will emerge. The mare and the crab Are born from the mother, yet do not kill the mother. The yogic mind arises from illusion.

དེ་ལྟར་སྒྱུ་མ་གསོད་པར་བྱེད། ། གཉིས་མེད་མི་གཡོ་རྒྱུ་མེད་དང་། ། ཡི་དམ་མ་ཉམས་ཆགས་ཆེན་དང་། ། དངོས་པོ་ དངོས་མིན་མ་ཡིན་པ། ། ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའ་ཀུན་དུ་བཟང་། ། སྒྲ་མེད་སྒྲ་ཆེན་ལྷན་སྐྱེས་དང་། ། བྱང་སེམས་ཐིག་ལེ་འཛིན་པའི་དཔལ། ། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྡོ་རྗེ་དང་། ། རྣལ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཐབས་དང་ལྡན། ། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེའི་རྣལ་འབྱོར་གང་། ། བདེ་གཤེགས་དུ་མས་བསྟེན་དང་བཤད། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་གསང་སྔགས་རིགས། ། བྱང་སེམས་ཀུན་གྱིས་བཀའ་བསྡུ་མཛད། ། རྡོ་རྗེའི་ཐིག་གནས་དམ་ཚིག་ལྡན། ། རྙོག་པ་དང་བྲལ་འདོད་པ་མེད། ། བཟོད་ལྡན་ལམ་གནས་དེ་ཉིད་བསྒོམ། ། དམྱལ་བའི་འཇིགས་སྐྱོབ་སློབ་མ་ལ། ། ལམ་སྟོན་དོན་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད། ། བདུད་འཇོམས་རྡོ་རྗེ་ སེམས་གྲགས་པའི། ། བླ་མ་ཐོག་མར་བསྟེན་པར་བྱ། ། ལྷ་ཡི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས། ། མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་དཔག་གོ། ། དེ་ཉིད་སྦྱོར་བས་ནམ་མཁའ་ལ། ། སྐར་མ་ལྟར་ནི་མངོན་སུམ་དུ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་དུ་མ་སྣང་། ། ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་རྣལ་འབྱོར་ལ། ། གོམས་ཕྱིར་རི་མོ་ལ་ སོགས་པ། ། དོན་དམ་མིན་པའི་རྟོགས་པ་ནི། ། ཤི་བའི་རོ་ལྟར་རྗེས་དཔག་གོ། ། འདིར་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པའི་དབང་གིས་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་དཔག་གོ། ། དེ་ཉིད་ལས་མངོན་སུམ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྦྱོར་བས་ནམ་མཁའ་ལ་སྐར་མ་ བཞིན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དུ་མ་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་དུས་གསུམ་གྱི་སྲིད་པ་གསུམ་ཤའི་མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བའོ། །

Thus, one slays the illusion. Non-dual, immovable, and without cause; the yidam, unimpaired, and of great passion; neither entity nor non-entity; the wisdom-being Samantabhadra; the soundless and great sound, the coemergent; the glorious holder of the bodhicitta drop; the Vajra of Kālacakra; the yogi endowed with insight and method—such is the vajra yoga which has been relied upon and explained by many Sugatas. The Vajra Holder of the Secret Mantra family, the bodhisattvas, performed the compilation of the teachings. Abiding in the vajra lines and possessing the samaya, free from turbidity and without desire, patient, abiding on the path, and meditating on suchness; for the sake of protecting disciples from the fear of hell, he is the guide, the one who practices the ultimate celibacy. One should first rely upon the guru renowned as Vajrasattva, the subduer of Māra. There are two types of apprehension of the deity: direct perception and inference. Through the application of suchness, in the sky, like stars, the many saṃbhogakāyas appear directly. For yogis who are not yet fully ripened, for the sake of familiarization, there are paintings and so forth. Realization that is not the ultimate is like inferring a corpse. Here, by the power of the inclinations of sentient beings, there are two types of apprehension of the deity for yogis: direct perception and inference. Among these, direct perception is the apprehension of the many saṃbhogakāyas, which are like illusions and dreams, appearing in the sky like stars through the application of suchness, and are perceived by the fleshly eye and so forth throughout the three times of existence.

འདིར་དང་པོ་མངོན་ཤེས་མེད་པས་ལས་དང་པོ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤའི་མིག་གིས་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་ངོ་། ། མངོན་ཤེས་བྱུང་ནས་ལྷའི་མིག་གིས་མཐོང་ ངོ་། ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་སོ། ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་གིས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བྲལ་བས་སོ། ། དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་སླད་དུ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་མིག་ལྔ་སྟེ་ཤའི་མིག་ལ་སོགས་པའོ། ། སེམས་ཅན་གཞན་སྟོང་པ་ཉིད་མ་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་དམུས་ལོང་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒོམ་པའི་ངེས་པའོ། ། དེ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་པ་ནི་མངོན་སུམ་མེད་པར་རྗེས་དཔག་དེ་ཤི་བའི་ལུས་དང་འདྲ་བ་དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ རྟོག་པ་རི་མོ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ལུགས་མ་དང་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྙན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རམ་བྲིས་ནས་བློས་སྨོན་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་བརྟན་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་ཏུ་བསྒོམ་པའི་ངེས་པའོ། ། བསྙེན་པ་ བདུད་རྩི་ལྔ་སོགས་དང་། ། རྡོ་རྗེ་བཞི་སྔགས་བཟླས་སོགས་ཀྱིས། ། ཉེ་སྒྲུབ་སོ་སོར་རྟོག་སོགས་དང་། ། པད་རྡོར་ལས་བྱུང་བདུད་རྩིས་སོ། ། སྒྲུབ་པ་དགའ་བ་ལ་སོགས་དང་། ། པདྨར་རོ་གཅིག་རྡོར་གསུམ་གྱིས། ། སྒྲུབ་ཆེན་ཕྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། ། མ་ཉམས་རིག་མའི་སྦྱོར་བས་སོ། ། འདིར་ལས་དང་ པོ་པས་ཐོག་མར་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ཆོ་གས་བསྙེན་པར་བྱ་སྟེ།

Here, first of all, because they lack the superknowledges (abhijñā), a beginner yogi sees various reflected images with the flesh eye (māṃsa-cakṣus). Once the superknowledges have arisen, they see with the divine eye (divya-cakṣus). Because they are free from desire, they perceive with the Buddha eye (buddha-cakṣus). Having become a bodhisattva, they see with the insight eye (prajñā-cakṣus). Upon attaining perfectly complete awakening, they see with the wisdom eye (jñāna-cakṣus), because they are free from the remaining aggregates (skandha). Thus, for the sake of seeing emptiness (śūnyatā), the Tathāgata possesses the five eyes, beginning with the flesh eye. For other sentient beings who do not see emptiness, it is certain that they are like those born blind; this is the certainty of meditating on suchness (tattva). The practice of what is not that [suchness] is like a dead body without direct perception (pratyakṣa); it is an inference that is not the ultimate truth, and it should be shown by means of drawings and the like. Thus, having drawn the maṇḍala of the Buddhas and bodhisattvas as cast or fashioned images, one should stabilize the definite aspect for the sake of meditating on the yoga of mental aspiration; this is the certainty of meditating on conceptualization. The approach (sevā) is by means of the five nectars (amṛta) and so forth, and the recitation of the four vajra mantras and so forth. The near-attainment (upasevā) is by means of individual discernment and so forth, and the nectar arising from the lotus and vajra. The attainment (sādhana) is by means of joy and so forth, and the three vajras becoming of one taste in the lotus. The great attainment (mahāsādhana) is by means of the subtle yoga and the union with an unimpaired consort (vidyā). Here, the beginner should first perform the approach through the ritual of the sādhana.

ཕྱིའི་བདུད་རྩི་ལྔ་ནི་བཤང་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། སོགས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་སྒྲོན་མ་ལྔའོ། ། ནང་གི་བདུད་རྩི་ལྔ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། ། ལྷ་མཉེས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཟོས་པས་བསྙེན་པའོ། ། སོགས་པའི་སྒྲས་སྒྲོན་མ་ལྔ་ནི་དབང་པོ་ལྔའོ། ། དེ་དག་ལ་ལྟོས་ པ་མེད་པ་ནི་བསྙེན་པ་སྟེ། ལུས་དང་ནོར་གྱི་སྲེད་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའོ། ། བསྙེན་པ་དེས་ལྷས་མཆོག་སྦྱིན་ཏེ་བཤད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟོས་པས་མ་ཡིན་ནོ། ། རྡོ་རྗེ་བཞི་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་དང་། ཉམས་པའི་བདེ་བ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་སྟེ་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་ ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། ། འདིས་ལྷས་མཆོག་སྦྱིན་གྱི་སྲེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྟོས་པས་མ་ཡིན་ནོ། ། སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཟླས་པ་ནི་སྲོག་རྩོལ་ཏེ། སོགས་པའི་སྒྲས་འཕངས་པ་དང་དགང་བ་དང་གཞིལ་བའི་སྦྱོར་བ་ནི། ། བསྙེན་པ་སྟེ་དེས་ལྷས་མཆོག་སྦྱིན་གྱི་ སྲོག་མ་ནོན་པས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་དོན་ཏོ། ། སྒྲུབ་པ་ཐུན་མོང་གི་ཕྲེང་བས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲང་དོན་ཏོ། ། ཉེ་བའི་སྒྲུབ་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འཁོར་བ་པའི་ཟས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བའོ། ། དེ་ནས་ལོག་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ གཟུགས་བརྙན་ལ་གཞན་མིག་ལ་སོགས་པས་ཡུལ་གཟུང་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་དང་སྲོག་རྩོལ་དང་འཛིན་པའོ། ། ངེས་དོན་དུ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་ལས་བྱུང་བའི་བདུད་རྩིས་ཉེ་བའི་སྒྲུབ་པའོ། ། དྲང་དོན་དུ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཀུན་བསྐྱེད་པའོ། ། བསྒྲུབ་པ་བཤད་དེ། དགའ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །

The five outer nectars (amṛta) are feces and so forth. By the word "and so forth," the five lamps are included. The five inner nectars are the five aggregates. Consuming these in order to please the deity is the "approach" (sevā). By the word "and so forth," the five lamps are the five sense faculties. To be without dependence upon them is the "approach," which is the complete abandonment of craving for the body and wealth. Through that approach, the deity grants the supreme boon; it is not by consuming feces and so forth. The four vajras are the lack of dependence on the enjoyments of body, speech, and mind, and the lack of dependence on the bliss of sensory decline; this is the meaning of the ascetic discipline (vrata) of celibacy for body, speech, and mind. By this, the deity grants the supreme boon; it is not by dependence on the enjoyments of craving. Regarding the recitation of mantras and so forth, "recitation" refers to the vital-wind practice (prāṇāyāma). By the word "and so forth," the applications of exhaling, filling, and suppressing are included. This is the "approach," and it is the definitive meaning (nītārtha) that the deity grants the supreme boon not by suppressing the vital breath. The recitation and so forth with common rosaries for the "accomplishment" (sādhana) is the interpretable meaning (neyārtha). The "near-accomplishment" (upasādhana) consists of individual discernment and so forth. The food of those in saṃsāra is the grasping of forms and so forth by the eyes and so forth. Turning away from that is individual discernment, which is the grasping of objects by the eyes and so forth as the reflection of emptiness. Likewise, there are meditative concentration (dhyāna), vital-wind practice, and retention. In the definitive meaning, the near-accomplishment is the nectar arising from the vajra and lotus. In the interpretable meaning, it is the generation of all the deities of the retinue. The "accomplishment" (sādhana) is explained as joy and so forth.

འདིར་ དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་རྡོ་རྗེ་གསུམ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཐིག་ལེའོ། ། སྙིང་དང་ལྟེ་བ་གསང་བའི་པདྨར་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཐིག་ལེ་བསྒོམ་པ་ནི་བསྒྲུབ་པའོ། ། སྒྲུབ་པ་ཆེན་པོ་ནི་ངེས་པའི་དོན་དུ་ཕྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་རྩ་དབུ་མ་ལ་གྱེན་དུ་རྒྱུ་བའི་ས་བོན་གྱིས་ཏེ། ཤེས་རབ་མའི་སྦྱོར་བས་མ་ཉམས་པའི་བདེ་ བས་སོ། ། དྲང་དོན་དུ་ཤེས་རབ་མའི་ཆོས་འབྱུང་གི་སྣའི་རྩེ་མོར་ཐིག་ལེའི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྟོང་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཐོག་མ་རུ། ། དེ་ནས་ཟླ་བ་ཐིག་ལེ་འཛིན། ། དེ་ལས་སྐུ་ནི་བསྐྱེད་པ་ཡིན། ། དབང་པོའི་བྱིན་རླབས་རིགས་དྲུག་གིས། ། འདི་ནི་བསྙེན་པ་ཐུན་མོང་ཡིན། ། ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་རྡོ་རྗེ་ བཞིས། ། འདིར་ཐབས་ཆུང་སོགས་རྣམ་པ་བཞི། ། བསྒྲུབ་པ་སྒྲུབ་ཆེན་ངག་ལ་ཡང་། ། འདིར་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པས་ཐོག་མར་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཐ་མར་ཕུང་པོ་དོར་བ་ལས་ཕུང་པོ་གཞན་མ་བླངས་པའི་བར་དུ་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྲིད་གསུམ་སྟོང་པར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བརྗོད་དོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་ཟླ་བའི་ཐིག་ལེ་འཛིན་པ་ནི་མའི་མངལ་དུ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་ཐིག་ལེ་གཟུང་བའོ། ། དེ་ལས་སྐུ་བསྐྱེད་པ་ནི་ཟླ་བ་བདུན་གྱིས་གཟུགས་རྫོགས་པའོ། ། རིགས་དྲུག་གིས་མིག་ལ་སོགས་པ་བྱིན་རླབས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་ པའོ། ། འདི་དང་འདྲ་བར་ལས་དང་པོ་པས་ལྷའི་སྒྲུབ་པ་ལ་ཡང་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། འདི་ནི་ཐུན་མོང་གི་བསྙེན་པའོ། །

Here, the three vajras, such as joy and so forth, are the drops of body, speech, and mind. Meditating on the drop that has become of one taste in the heart, the navel, and the secret lotus is the "accomplishment" (sādhana). The "great accomplishment" (mahāsādhana) is, in the definitive sense, the subtle yoga by means of the seed-syllable ascending through the central channel, and by means of the bliss that is unimpaired through union with the consort. In the provisional sense, it is the yoga of the drop and so forth at the tip of the nose within the source of phenomena (dharmodaya) of the consort. "At first, awakening to emptiness; then, holding the moon and the drop; from that, the body is generated; by the blessings of the sense faculties and the six families—this is the common approach." "The near-accomplishment is by the four vajras; here, the four aspects such as the small method and so forth. Regarding the accomplishment and great accomplishment, even in the context of speech: here, first, awakening from emptiness through the generation stage is the vision of the three realms as empty, characterized by emptiness, during the interval from the final casting off of the aggregates by sentient beings until the taking up of other aggregates. That is what is called 'emptiness.' Following that, 'holding the moon and the drop' is the holding of the drop of the seed-syllable of the ālaya-vijñāna in the mother's womb. 'From that, the body is generated' is the completion of the form in seven months. 'The blessings of the sense faculties and the six families' is the engagement with objects such as form and so forth." "In a manner similar to this, a beginner should also meditate on the nature of conceptualization during the deity practice. This is the common approach."

ཉེ་བའི་སྒྲུབ་པ་ནི་སྲོག་རླུང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་བཞི་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་རྫོགས་པས་སོ། ། འདིར་ཐབས་རྣམ་བཞི་ནི་བསྙེན་པ་དང་། ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་བར་དུའོ། ། འདིར་ཆུང་ངུ་ནི་སྐྱེས་མ་ཐག་གི་བྱིས་པའོ། ། སོ་སྐྱེས་ནས་བྱིས་པ་བར་མའོ། ། སོ་འགོགས་པ་ན་གཞོན་ནུའོ། ། སོ་སྐྱེས་ནས་བཅུ་དྲུག་བར་དར་ལ་བབ་པ་སྟེ་བུ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ལྷ་རྣམས་ལ་ཡང་ ཡན་ལག་བཞི་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པའི་བདེན་པའི་ངེས་པའོ། ། ད་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བསྐྱེད་པ་བརྗོད་དོ། ། ཐོག་མར་སྟོང་པ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་མུན་ནག་ལ་ཅི་ཡང་མི་སེམས་པའོ། ། དེ་ཟླ་བ་ཐིག་ལེ་འཛིན་པ་ནི་ཐིག་ལེ་ཆེན་པོའི་བར་དུ་དུ་བ་ལ་ སོགས་པའི་མཚན་མ་འབྱུང་བའོ། ། བུ་བསྐྱེད་པ་ནི་ཐིག་ལེ་དེ་ལས་ཀུན་མཐོང་བའོ། ། རིགས་དྲུག་གི་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕུང་པོ་དྲུག་གིས་ཏེ། བྱིན་རླབས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་འགོག་པའོ། ། དེ་ནས་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ས་བཅུ་གཉིས་ ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གི་བར་རོ། ། དེ་ནས། བདེན་དོན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་དོན། ། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་རིག། རྣམ་པ་ཉི་ཤུས་བྱང་ཆུབ་པ། ། རྣམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་མཆོག། ཅེས་ངེས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ནམ་མཁའ་དུ་བ་ལ་སོགས་ལམ། ། བསྒོམས་ཏེ་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཀྱི་བར། ། དེ་ནས་ སྲོག་རླུང་ཐུར་སེལ་གཉིས། ། རྩ་ཡི་འཁོར་ལོར་བསྟན་པར་བྱ། །

The near-attainment is the complete perfection of the vital wind (prāṇa-vāyu); the four vajras are the perfection of the body, speech, mind, and the vajra of wisdom (jñāna-vajra). Here, the four methods are the approach (sevā), the near-attainment, the attainment, and the great attainment, lasting up to sixteen years. Here, the "infant" is the child immediately after birth; from the eruption of teeth until the intermediate stage is the "child"; when the teeth stop growing, it is the "youth"; and from the eruption of teeth until sixteen is the "prime of life," for the sake of procreating children. Likewise, for the deities, one should meditate on the four limbs; this is the certainty of the worldly truth. Now, the generation of the Buddha-body according to the ultimate truth is described. First, the awakening to emptiness (śūnyatā) is the state of not thinking of anything in the darkness. Holding the moon-drop (candra-bindu) is the arising of signs such as smoke and so forth, up to the great drop. Procreating the child is the seeing of all from that drop. The six families are the six aggregates free from obscuration; the blessing is the cessation of the aggregates, elements, and sense bases of ordinary beings. Then, through the divisions of the "infant" and so forth, one will attain the state up to the lord of the twelve stages (bhūmi). Thus it is certain: "The meaning of the twelve aspects of truth, Knowing the sixteen aspects of suchness, Awakening through the twenty aspects— The supreme of all Buddhas." Likewise: "Having meditated on the path of space, smoke, and so forth, Up to the various forms, Then the two—the vital wind and the downward-clearing wind— Should be shown in the channel-wheels (nāḍī-cakra)."

རྣལ་འབྱོར་བྱང་སེམས་ཟླ་བ་ནི། ། རཱ་ཧུ་ལ་ལྟར་དགོད་པར་བྱ། ། གང་འདོད་སྐྱེ་བ་འདི་ཉིད་དུ། ། ཞག་འགའ་ཞིག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ལམ་གྱི་རྒྱལ་པོ་འདི་རིམ་པས་བསྒོམ་པའི་གདམས་པ་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཆོག་ལ་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། དུ་བ་ལ་སོགས་བསྒོམས་ནས་སུ། ། སེམས་ནི་ལོགས་སུ་བརྟན་པར་བྱ། ། རྩ་དབུ་མ་ནི་སྦྱངས་ནས་སུ། ། མ་ཉམས་མཆོག་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ། ། པདྨར་རྡོ་རྗེ་བཞག་ནས་སུ། ། སྲོག་རླུང་ཐིག་ལེར་གནས་པར་བྱ། ། ཐིག་ལེ་རྣམས་ལ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར། ། རྡོ་རྗེ་ ཐིག་ལེ་འགོག་པར་བྱ། ། རྣལ་འབྱོར་རྟག་ཏུ་རྟག་བགྲེང་བ། ། རྟག་ཏུ་བྱང་སེམས་གྱེན་དུ་རྒྱུ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། རྡོ་རྗེ་དབབ་པས་བྱིན་བརླབ་པ། ། རྒྱལ་ཆེན་དྲུག་བརྒྱ་དང་བཅས་པའི། ། སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་གཅིག་དང་ལྡན། ། མ་ཉམས་བདེ་བའི་སྐད་ཅིག་ནི། ། ཚངས་པས་རྡོ་རྗེ་སེམས་ དཔར་འགྱུར། ། ཇི་སྲིད་བཅུ་ནི་མ་སྐྱེས་པར། ། ཤེས་རབ་མ་གཞན་མི་བྱའོ། ། ཕྱི་རོལ་གཡེང་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། ། མཚན་མ་རྣམས་ཀྱང་བསྒོམ་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་ཉིད་སོ་སོར་རྟོག། བཅུ་སྟེ་བསམ་གཏན་མི་བསྐྱོད་དོ། ། སྲོག་རྩོལ་དོན་གྲུབ་རྣམ་པ་བཅུ། ། འཛིན་པ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ཡིན། ། ཌོཾ་བི་ ལ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན། ། འོད་དཔག་མེད་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཏིང་ངེ་འཛིན། ། ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་བཅུ་པོ་ནི། ། འཇུག་པ་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག། ལུས་ལ་ཤེས་རབ་བསམ་གཏན་ནི། ། རྟོག་པ་རྣམ་དཔྱོད་དགའ་བ་དང་། ། བདེ་བའི་སེམས་ནི་རྩེ་གཅིག་གོ། །

The yogic bodhicitta moon should be visualized like Rāhula. In this very birth, whatever is desired will be attained in just a few days. Regarding this King of Paths, the instruction for meditating on the stages, the Blessed One spoke as follows in the Paramādibuddha: "Having meditated on smoke and so forth, one should stabilize the mind separately. Having purified the central channel, one should accomplish the supreme, unimpaired [state]. Placing the vajra in the lotus, one should cause the vital wind to abide in the drop. The universal monarch [of the drops] revolves within the drops; one should arrest the vajra-drop. The yogi, always standing firm, always causes the bodhicitta to flow upward. Through the application of Mahāmudrā, blessed by the descent of the vajra, one possesses twenty-one thousand six hundred [breaths]. The unimpaired moment of bliss becomes Vajrasattva through Brahmā. As long as the ten [stages] have not arisen, one should not employ another wisdom consort. Because external distractions arise, one should also meditate on the signs. The individual investigation of the nature of the vajra-mind is the ten [stages]; the concentration is Akṣobhya. The prāṇāyāma is the ten aspects of Amoghasiddhi. Retention is Ratnasambhava. Recollection is Ḍombī; likewise, it is Amitābha. The absorption is Vairocana. The ten objects and subjects are investigated without engagement. The wisdom and concentration within the body are: conceptualization, discernment, joy, and the one-pointed mind of bliss."

སྲོག་རྩོལ་ལམ་གཉིས་སྤངས་ ནས་སུ། ། སྲོག་རླུང་དབུ་མར་རྒྱུ་བའོ། ། འཛིན་པ་རྒྱུ་བ་གཉིས་མེད་པར། ། སྲོག་རླུང་ཐིག་ལེར་འཇུག་པའོ། ། རྗེས་དྲན་ལུས་དང་ནམ་མཁའ་རུ། ། གཏུམ་མོའི་བར་དུ་སྣང་བ་འབྱུང་། ། ཤེས་རབ་ཐབས་དང་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། མ་ཉམས་བདེ་བས་ཏིང་ངེ་འཛིན། ། སོ་སོར་རྟོག་གི་ཡུལ་བྲལ་ཞིང་། ། བྱིན་རླབས་པར་འབྱུང་སྔགས་ཀུན་གྱི། ། བསམ་གཏན་སྦྱོར་བས་དག་པ་ནི། ། མངོན་ཤེས་ལྔ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། ཉི་ཟླ་དང་བྲལ་སྲོག་རྩོལ་དག། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་གྱིས་བསྔགས། ། བདུད་དང་ཉོན་མོངས་སྲོག་བྲལ་བའི། ། སྟོབས་བཅུར་འཛིན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇུག། རྗེས་སུ་དྲན་པས་ དག་པས་ན། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ལས་འོད་ཀོར་འབྱུང་། ། ཏིང་འཛིན་ད་གཞག་འགའ་ཞིག་གིས། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། སོ་སོར་རྟོག་ལ་སོགས་པ་ཡིས། ། སྔགས་པས་དོན་གྲུབ་མ་གྱུར་ན། ། ནཱ་ད་གོམས་པ་བཙན་ཐབས་ཀྱིས། ། པདྨར་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུ་ལ། ། ཐིག་ལེ་འགོག་པས་བསྒྲུབ་པར་ བྱ། ། བསྙེན་པར་ཐིག་ལེའི་སྦྱོར་བ་ནི། ། འཁོར་ལོ་ཅན་གྱི་ཁྲོ་སྟངས་ཀྱིས། ། ནམ་མཁའ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། ། ཉེ་བའི་བསྒྲུབ་པ་སྦྱོར་དྲུག་ནི། ། བདུད་རྩིའི་ལམ་དུ་གནས་པ་ཡི། ། བགེགས་མཐར་བྱེད་ཀྱི་ལྟ་བས་སོ། ། ཤེས་རབ་སྦྱོར་བྱུང་ཐིག་ལེ་ནི། ། རྡོ་རྗེའི་ནོར་བུར་ཕྱིན་ནས་སུ། ། མ་མཉམ་ གསུམ་འགྱུར་བསྒྲུབ་པར་རོ། ། མ་མཉམ་བདེ་གཅིག་ཞི་བ་ནི། ། ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་སྒྲུབ་ཆེན་ལ། ། ད་ནི་སྦྱོར་བ་དྲུག་བཤད་དེ། ། སོ་སོར་རྟོག་ནི་ལས་དང་པོར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །

Having abandoned the two paths of prāṇāyāma, the life-wind flows in the central channel. Through retention, without the two movements, the life-wind enters the drop. In recollection, appearances arise within the body and space, up to the level of caṇḍālī. Through the union of insight and method, absorption is attained through unimpaired bliss. Free from the objects of analytical discernment, the blessing arises from all mantras. Through the purification of the application of meditative concentration, the five superknowledges will be obtained. The prāṇāyāma free from sun and moon is praised by all bodhisattvas. By the power of holding the ten powers, one enters the state where Māras and afflictions are lifeless. Through the purity of recollection, a halo of light emerges from the wisdom body. By some who are established in absorption, the wisdom body will be accomplished. If the practitioner does not achieve the goal through analytical discernment and so forth, one should accomplish it by forcefully habituating to the nāda, arresting the drop at the lotus and the vajra-jewel. Regarding the approach, the application of the drop is the fierce gaze of the wheel-bearer; it is the ten aspects of space. The near-attainment of the six applications is by the gaze of Vighnāntaka, abiding in the path of nectar. Once the drop born of the union of insight has reached the vajra-jewel, the three unequal states are accomplished. The single peace of the unequal bliss is the great accomplishment of coemergent wisdom. Now, the six applications are explained: analytical discernment is, at the beginning of the activity, Vajrasattva, the aggregate of wisdom.

དེ་ཡང་མཚན་མའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། དུ་བ། སྨིག་རྒྱུ། སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར། མར་ མེ། འབར་བ། ཟླ་བ། ཉི་མ། རཱ་ཧུ་ལ། གློག ཐིག་ལེ། སྣང་བའི་དབྱེ་བས་མ་བརྟགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། ། བསམ་གཏན་མི་བསྐྱོད་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། ། ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་བཅུ་ནི་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ལ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་བསམ་གཏན་ནོ། ། སྲོག་རྩོལ་ ཡང་བཅུ་སྟེ། དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཡོན་དང་གཡས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བཅུ་ནི་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཛིན་པ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོའོ། ། སྲོག་རླུང་འཛིན་པ་ནི་ལྟེ་བ། སྙིང་ག མགུལ་པ། དཔྲལ་བ། སྤྱི་གཙུག་གི་པདྨ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། འོང་བའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། ཌོཾ་བི་ལ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་འོད་དཔག་མེད་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་ཌོཾ་བི་ལ་སྟེ་རྩ་དབུ་མ་འདོད་པའི་གནས་སྐབས་བཅུའི་དབྱེ་བ་ཡིས་སོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ་རླུང་བཅུ་འགོག་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་ འདས་རླུང་རྣམས་མི་རྒྱུ་བས་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། དེ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་དེ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་བཅུའི་འབྲེལ་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འཇུག་པ་སྟེ། ལུས་ལ་ཤེས་རབ་ནི་ནམ་མཁའི་གཟུགས་བརྙན་སྟོང་པའི་ཡུལ་ རྣམས་སུ་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་གཞན་གྱིས་རབ་ཏུ་འཇུག་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དེ་ཉིད་ལ་ཤེས་རབ་ནི་ལྟ་བའོ། ། རྟོག་པ་ནི་དངོས་པོར་གཟུང་བའོ། ། དཔྱོད་པ་ནི་ངེས་པའོ།

Furthermore, there are ten aspects according to the division of signs: smoke, mirage, fireflies, a lamp, blazing, the moon, the sun, Rāhula, lightning, and the drop. These are the aggregate of unexamined wisdom according to the division of appearances. The concentration of Akṣobhya has ten aspects, which is the aggregate of consciousness. The ten objects and subjects becoming one within the manifold form is concentration. Prāṇāyāma also has ten aspects, because the ten maṇḍalas of the left and right channels become one, which is Amoghasiddhi, the aggregate of formations. Dhāraṇā is Ratnasambhava, the aggregate of feeling. The holding of the vital wind consists of ten aspects according to the division of its movement to and from the lotuses of the navel, heart, throat, forehead, and crown. Recollection is Amitābha, the aggregate of perception, which has ten aspects. Recollection is Ḍombī, by way of the division of the ten stages of desire within the central channel. The absorption of Vairocana has ten aspects, because the ten winds are arrested. Thus, the Bhagavān, because the winds do not circulate, is the non-abiding nirvāṇa. The characteristics of discernment and so forth are described: discernment is the non-engagement of consciousness through the connection of the ten objects and subjects. Regarding the body, wisdom is the five [senses] such as the eyes engaging with the objects of emptiness, which are reflections of space. Likewise, wisdom is the viewing of those very objects. Conceptualization is grasping at things as real entities. Analysis is the ascertainment [of them].

། དགའ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ལ་ཞེན་པའོ། ། བདེ་བ་མི་གཡོ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་དང་སེམས་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དབྱེ་བས་བསམ་གཏན་ནི་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། སྲོག་རྩོལ་ལམ་གཉིས་སྤངས་ནས་ནི་གཡོན་དང་གཡས་པའི་ལམ་སྤངས་པ་ནི། འགགས་ནས་ལམ་དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའོ། ། དེ་ཡང་བཅུ་སྟེ་དཀྱིལ་འཁོར་བཅུ་འགོག་པས་སོ། ། ཐིག་ལེ་ནི་དཔྲལ་བར་སྲོག་རླུང་འཇུག་པའོ། ། རྒྱུ་ བ་གཉིས་བྲལ་ནི་འགྲོ་འོང་དང་བྲལ་བའོ། ། འཛིན་པ་ནི་དཔྲལ་བར་སྲོག་རླུང་འཛིན་པ་སྟེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་གོ། ། གཏུམ་མོའི་བར་དུ་སྣང་བ་ནི་ནམ་མཁའ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སྣང་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཅུ་ནི་སྔར་བཤད་པ་ཉིད་དོ། ། ཤེས་རབ་ཐབས་དང་སྦྱོར་བ་ཡིས་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་རྣམ་ཤེས་ གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་མཉམས་པའི་བདེ་བའི་དབང་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། སྲོག་རླུང་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་བ་མེད་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་གི་སྒྲུབ་པའོ། ། ད་ནི་སོ་སོར་རྟོག་ལ་སོགས་པའི་ཕན་ཡོན་བརྗོད་དེ། སོ་སོར་རྟོག་པས་དག་པར་འགྱུར་བ་ནི་སྣ་ ཚོགས་གཟུགས་བརྙན་བརྟན་པར་གྱུར་ན་སྟེ། དེའི་ཚེ་སྔགས་ཀུན་གྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་འགྱུར་རོ། ། སྨྲས་པ་ཙམ་གྱིས་མཆོག་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་སྟེར་རོ། ། མངོན་ཤེས་ལྔ་ནི་གང་གི་ཚེ་མིག་བཙུམས་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ལྷའི་མིག་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་གྱི་དག་པས་ན་ལྷའི་རྣ་བའང་ངོ་། ། སྲོག་རྩོལ་གྱིས་དག་པས་ནི་གང་གི་ཚེ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་ལམ་དང་བྲལ་ཞིང་རྟག་ཏུ་དབུ་མར་རྒྱུ་བ།

Joy is attachment to the various forms. Immovable bliss is the unification of the various forms and the mind. Thus, through the distinction between the apprehended and the apprehender, there are ten types of concentration. Having abandoned the two paths of prāṇāyāma—meaning having abandoned the left and right paths—it is the cessation [of those] and the entry into the central path. That also consists of ten, because the ten maṇḍalas are blocked. The drop is the entry of the life-wind into the forehead. The movement is the departure. Being free from the two movements is being free from coming and going. Retention is the holding of the life-wind in the forehead, which is one-pointedness of mind. The appearance up to the inner heat is the recollection of the appearance of the three realms of existence in space; these ten types are exactly as previously explained. Through the union of insight and method, the object of knowledge and consciousness become one, and by the power of the bliss of equanimity in the form of wisdom, there are ten types of absorption, because the movement of the life-wind and so forth has ceased. Such is the practice of the six branches of yoga. Now, the benefits of individual discernment and the others are described: through individual discernment, purification occurs when the various reflected images become stable. At that time, one will be blessed by all mantras. Merely by speaking, they grant supreme boons and so forth. As for the five superknowledges: when the eyes are no longer closed, the divine eye arises. Likewise, through the purity of concentration, the divine ear also arises. Through the purity of prāṇāyāma, when one is free from the paths of the sun and moon and always flows in the central channel—

དེའི་ཚེ་སྲོག་རྩོལ་གྱིས་དག་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། ། བདུད་དང་ཉོན་མོངས་སོགས་བྲལ་བའི་སྟོབས་བཅུ་ནི། སྟོང་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནི་གཟུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ འཛིན་པའི་སེམས་འཇུག་པ་ནི་འཛིན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སོ། ། སྲོག་རླུང་གི་འགྲོ་འོང་ཟད་པས་རོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། རྗེས་སུ་དྲན་པས་དག་པ་ནི་སེམས་ཀྱིས་གཟུགས་བརྙན་འཁྱུད་པ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཚེ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀོར་འབྱུང་ངོ་། ། བ་སྤུ་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་ ལྔ་ཡང་སྤྲོ་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ལས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལས་སོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དག་པ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་སེམས་གཉིས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་མ་ཉམས་པའི་བདེ་བ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། དེས་དག་པ་ནི་བྲལ་བར་གྱུར་པའོ། ། ཞག་འགའ་ཞིག་གིས་ནི་ལོ་གསུམ་དང་ཕྱོགས་གསུམ་གྱིས་འགྲུབ་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ སྐུ་ནི་དབང་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པའོ། ། ད་ནི་བཙན་ཐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བཤད་དེ། ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པའི་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་ན་ཡང་མ་ཉམས་པའི་སྐད་ཅིག་མི་སྐྱེ་ན་སྲོག་རླུང་མི་ནོན་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཚེ་ནཱ་ད་གོམས་པ་བཙན་ ཐབས་ཀྱིས་སྲོག་རླུང་དབུ་མར་རྒྱུ་བར་བྱས་ལ། པདྨར་རྡོ་རྗེའི་ནོར་བུ་ལ་བྱང་སེམས་ཐིག་ལེ་འགོག་པས་འཛག་པ་མེད་པར་མ་ཉམས་པའི་སྐད་ཅིག་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བཙན་ཐབས་སོ། ། ནཱ་ད་ལ་གོམས་པ་ནི་འདིར་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ལེའུར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།

At that time, through the purification of prāṇāyāma, the bodhisattvas will utter words of praise. The ten powers, which are free from Māras, afflictions, and the like, involve the empty reflection as the apprehended object; the engagement of the apprehending mind therein occurs through the power of apprehension. Through the cessation of the movement of the vital winds, they become of one taste. Purification through recollection is the mind embracing the reflection, which is the very state of being free from all conceptual constructions. At that time, a stainless halo of light arises, and five-colored rays of light are also emitted from the pores of the skin. From the wisdom body—that is, from the body of emptiness—purification through absorption occurs. Absorption is the unimpaired bliss resulting from the unification of the two minds of apprehended and apprehender; purification by that is the state of being free from duality. Accomplishment is achieved in a few days, or within three years and three fortnights. The wisdom body becomes a bodhisattva who has attained the ten masteries and so forth; such is the certainty of the individual investigation and other stages. Now, the forceful application is explained. Even if the empty reflection is seen through individual investigation and so forth, if the unimpaired moment does not arise because the vital winds are not suppressed, then at that time, one should force the vital winds to flow in the central channel by means of training in the nāda. By arresting the bodhicitta drop at the vajra-jewel within the lotus, one should achieve the unimpaired moment without emission; this is the forceful method. Regarding training in the nāda, the Blessed One spoke as follows in the chapter on the sādhana:

ནུས་པ་གང་འགྲོ་ལྟེ་བ་ལས། ། མཆོག་གནས་བཅུ་གཉིས་བཅུ་དྲུག་མཐར། ། ལྟེ་བར་དེ་ཐིམ་དབྱུ་གུའི་ཚུལ། ། གློག་མེ་ལྟ་བུ་གྱེན་དུ་རྒྱུ། ། དབུ་མར་བསྐྱོད་པ་འཇམ་ཞིང་རྒྱུ། ། འཁོར་ལོར་གཙུག་ཏོར་བུ་ག་གནས། ། ཁབ་བཞིན་ཕྱི་རོལ་པགས་ལ་རེག། དེ་དུས་ཐུར་སེར་གྱེན་དུ་བསྐྱོད། ། རླུང་གཉིས་བཀག་ནས་གཙུག་ཏོར་རལ། ། གཞན་གྱི་ལུས་ལ་ཞུགས་པར་འགྱུར། ། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་ལངས་བྱས་ནས། ། སེམས་ནི་གཟུང་འཛིན་བྲལ་བའི་ཚེ། ། མཁའ་ལ་སྤྱོད་པར་འགྲོ་བ་དང་། ། མངོན་ཤེས་ལྔ་ལྡན་སྣ་ཚོགས་ཡུམ། ། ད་ནི་སྟོང་ཉིད་གཟུགས་བརྙན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྟ་སྟངས་བཤད་དེ། འདིར་བསྙེན་པ་ནི་ དུ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་བསྒོམ་པ་སྟེ། དེར་དང་པོའི་སྦྱོར་བ་ནི་དུ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་སེམས་ཀྱིས་གཟུང་བའོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་བཅུའོ། ། དེ་ཡང་གཙུག་ཏོར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཁྲོ་བོའི་ལྟ་སྟངས་ནི་མིག་འཛུམས་པ་མེད་པར་གྱེན་དུ་ལྟ་བས་མཚན་མ་ འབྱུང་སྟེ། མཚན་མོའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། ཉིན་མོའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ། ། དེ་བས་གཟུགས་བརྙན་གྱི་བར་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་བསྙེན་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ། ། བདུད་རྩིའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལ་བགེགས་མཐར་བྱེད་ནི་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་པ་སྟེ། དེའི་བལྟ་བ་ནི་བདུད་རྩིའི་གནས་དཔྲལ་ བ་སྟེ། དེར་བཏང་བས་དེར་ཉེ་བའི་སྒྲུབ་པ་ལ་ཡན་ལག་དྲུག་གོ། ། གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བ་ནི་སྲོག་རྩོལ་དང་སྲོག་རླུང་འཛིན་པར་བྱའོ་ཞེས་ཉེ་བའི་སྒྲུབ་པའོ། །

Whichever power moves from the navel, at the end of the twelve or sixteen supreme locations, it dissolves into the navel in the manner of a dhyu-gu (hour-glass/measure). Like a flash of lightning, it flows upward; moving through the central channel, it flows smoothly. It abides in the uṣṇīṣa (crown protuberance) of the wheel, and like a needle, it touches the outer skin. At that time, the downward-clearing wind is moved upward; having blocked the two winds, the uṣṇīṣa is rent, and one enters the bodies of others. Thus, having caused the vajra to arise, when the mind is free from subject and object, one goes to the sky-faring realm and possesses the five superknowledges as the Mother of Various Aspects. Now, in order to accomplish the reflection of emptiness, the gazes are explained. Here, "approach" (sevā) is the meditation on signs such as smoke; therein, the "initial application" is the mind grasping the signs such as smoke. Furthermore, there are ten aspects, which are the ten wisdoms of the objects of observation such as smoke. Moreover, the gaze of the wrathful Uṣṇīṣacakravartin is to look upward without blinking, whereby the signs arise. There are four types of night applications and six types of day applications. Therefore, up to the reflection, it is the branch of approach consisting of discernment and concentration. Regarding the path of nectar and so forth, "Vighnantaka" is Amṛtakuṇḍalī; his gaze is the forehead, the location of nectar. By directing [the gaze] there, there are the six branches of the "near-attainment" (upāsādhana). Seeing the reflection is the "near-attainment" in which one should perform prāṇāyāma (vital-wind control) and hold the vital wind.

ཤེས་རབ་སྦྱོར་བྱུང་ཐིག་ལེ་ནི་ཤེས་རབ་མའི་ཆགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཐིག་ལེ་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུར་གནས་པའོ། ། མ་ཉམས་པ་གསུམ་ནི་གསང་བ་དང་། ལྟེ་བ་དང་། སྙིང་གར་རོ། ། དེ་ལྟར་བསྒྲུབ་པའི་ཡན་ལག་བྱའོ། ། མ་ཉམས་བདེ་གཅིག་ཞི་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མ་ཉམས་པའི་སྐད་ཅིག་ནི་ཞི་བར་བརྗོད་དོ། ། ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་སྒྲུབ་ཆེན་ནི་མ་ཉམས་བདེ་བ་དང་བྱང་སེམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཆེན་པོའི་ཡན་ལག་བཞི་པའོ། ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེ། ། ནམ་ མཁར་སེམས་སུ་མེད་སེམས་ལ། ། མེ་ལོང་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་སྣང་། ། ཁམས་གསུམ་ན་ནི་སྣང་བར་བྱེད། ། གློག་ལྟར་འོད་ཟེར་དུ་མ་སྤྲོ། ། སྒྱུ་མའི་སྐུ་ལས་ཐ་མི་དད། ། ཡུལ་དང་དབང་པོའི་དབྱེ་བ་མེད། ། སྣང་བ་ཙམ་སྟེ་ནམ་མཁར་གནས། ། སེམས་སུ་མེད་སེམས་གཅིག་པུ་ཡང་། ། འགྲོ་བ་ སྣ་ཚོགས་སེམས་ལ་འཁྱུད། ། རང་སེམས་ལས་བྱུང་སེམས་སྣང་ཙམ། ། མེ་ལོང་ནང་གི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན། ། རྣལ་འབྱོར་ཀུན་གྱིས་བསྟེན་བྱ་བ། ། སངས་རྒྱས་སྲས་བཅས་ཀྱིས་བསྟེན་བྱ། ། ཡེ་ཤེས་མེ་དེ་འབར་བ་ན། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་དང་བཅས་པའི། ། རྟོག་པའི་དྲ་བ་སྲེག་པར་བྱེད། ། རྣལ་ འབྱོར་ཀུན་ལ་ལོ་གཅིག་གིས། ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་བདེ་ཐོབ་པར་བྱེད། ། ཤེས་རབ་འཛིན་པའི་སེམས་ཡིན་ཉིད། ། ཡེ་ཤེས་དེ་ཡི་གཟུང་བྱ་སྟེ། ། སྣང་ཙམ་དུ་བ་ལ་སོགས་བཅུ། ། ཕྱི་ཡུལ་དང་བྲལ་འཛིན་པ་དེ། ། གཟུང་ཡུལ་ལ་ཐིམ་དབང་སྐུར་ཡིན། ། དེ་ལས་མ་ཉམས་ལྷན་སྐྱེས་དང་། ། མྱ་ངན་ལས་ འདས་བདེ་བ་ནི། ། བཞི་པ་དཔེ་མེད་འཇིག་རྟེན་འདས། ། སངས་རྒྱས་གསུང་འདི་གང་སྙིང་ལ། །

The drop arising from the union of insight is the drop produced from the passion of the wisdom consort, which abides in the vajra-jewel. The three points of non-decline are the secret place, the navel, and the heart. Thus, one should perform the branch of accomplishment. The single peace of non-declining bliss is said to be the peaceful moment of the non-declined bodhicitta. The great accomplishment of coemergent wisdom is the fourth branch, in which non-declining bliss and bodhicitta have become one. The Illusion-like Mahāmudrā: When the mind is not [perceived] as mind in space, It appears like a reflection in a mirror. It illuminates the three realms; It radiates manifold light-rays like lightning. It is inseparable from the illusory body. There is no distinction between object and sense-faculty. It is mere appearance, abiding in space. Though the mind is not mind, it is the singular mind That embraces the various beings. The mere appearance of mind arising from one's own mind Is like a reflection within a mirror. That which is to be relied upon by all yogis Is to be relied upon by the Buddhas and their heirs. When the fire of wisdom blazes, It burns the net of conceptualization Along with the aggregates and so forth. Through all yogas, in a single year, One attains coemergent bliss. The mind that holds insight Is the very object of that wisdom. The ten [signs] such as smoke, which are mere appearances, Are the grasping that is free from external objects. The dissolution of the grasped object is the empowerment. From that, the non-declined coemergent And the bliss of nirvāṇa Is the fourth, the peerless supramundane. Whoever holds this speech of the Buddha in their heart...

ཞལ་ན་ཡོད་དེ་བླ་མའི་མཆོག། འདིར་ཤེས་རབ་ནི་འཛིན་པའི་སེམས་ཡིན་ཏེ། དེའི་སྣང་བ་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཟུང་བར་བྱ་བ་པྲ་ཕབ་པ་དང་། མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུའི་གཟུང་བྱ་ནི་ ཡེ་ཤེས་སོ། ། མེ་ལོང་ལ་རང་གི་མིག་གི་གཟུགས་བརྙན་ནི་རང་གི་མིག་གི་གཟུང་བྱ་ཡིན་ནོ། ། གཟུང་ཡུལ་ལ་ཐིམ་དབང་བསྐུར་ཡིན་པ་ནི་གཟུང་ཆའི་ཡེ་ཤེས་ལ་འཛིན་པའི་ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཕྱིའི་ཡུལ་ལ་མི་འཇུག་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་སྲོག་རྩོལ་དང་འཛིན་པ་ཀུན་ནི་ཐིམ་པར་ བརྗོད་དེ་ཡན་ལག་དྲུག་ལའོ། ། དེ་ལས་ནི་ཐིམ་པ་ལས་ཏེ་མ་ཉམས་ལྷན་སྐྱེས་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ནི་བཞི་པའི་བདེ་བ་སྟེ། བྱིས་པ་དང་དར་ལ་བབ་པ་དང་། འཛག་པའི་བདེ་བ་མཆོག་འཇིག་རྟེན་གྱི་དཔེ་ལས་འདས་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ལས་གྲོལ་བའི་དོན་ཏོ། ། དགོད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། རེག་པ་དང་། འཁྱུད་པ་དང་། ལག་པས་གཟུང་བ་དང་། འཁྲིག་པ་དང་བྲལ་བ། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཡིད་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་རྒྱུ་ལས་མ་བྱུང་བ། སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་འདི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐབས་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་གང་གི་སྙིང་ལ་གནས་པ་རང་ གིས་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ཞལ་ལ་ཡོད་པ་སློབ་མ་རྣམས་ལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དུས་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བླ་མའི་མཆོག་སྟེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་དོན་ཏོ། ། དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་བདེ་བ་རྟོགས་པ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ནམ་མཁར་སེམས་ཆགས་མིག་མི་འཛུམས། ། རྡོ་རྗེ་ལམ་ཞུགས་པདྨ་ལས། ། དུ་བ་སྨིག་རྒྱུ་སྲིན་མེ་ཁྱེར། ། མར་ མེ་འབར་བ་ཟླ་ཉི་མ། །

It is present in the mouth, the supreme guru. Here, insight is the apprehending mind; its appearances, the ten aspects such as smoke and so forth, are the objects of apprehension, like a reflection in a mirror or a divination image, and these are primordial wisdom (jñāna). In a mirror, the reflection of one’s own eyes is the object of apprehension for one’s own eyes. The empowerment of dissolving into the apprehended object is the thorough engagement of the insight that apprehends the primordial wisdom of the apprehended aspect, without engaging with external objects. This is described as the dissolution of all [stages]—discernment, concentration, breath-control, and retention—within the six branches. From that dissolution, the unimpaired innate bliss and the bliss of nirvāṇa is the bliss of the fourth state. It is the meaning of being liberated from the conduct of the three realms, transcending the worldly examples of the bliss of childhood, youth, and emission. It is free from laughing, looking, touching, embracing, holding with the hands, and sexual union. It does not arise from the causes of the action seal (karmamudrā) or the mental seal (jñānamudrā). It is characterized by the appearance of emptiness in all its aspects. This speech of the Buddha is the method of primordial wisdom; because it abides in the heart of whichever master experiences it for themselves, and because it is always present to show to disciples, he is the supreme guru, the meaning of the Vajra Holder (Vajradhara). It is not the realization of the bliss of the two organs. With the mind fixed on space, the eyes unblinking, having entered the vajra path from the lotus: smoke, mirage, fireflies, a lamp, a blazing fire, the moon, and the sun.

རཱ་ཧུ་ལ་གློག་ཐིག་ལེ་སྣང་། ། དེ་ནང་གཟུགས་བརྙན་ཡུལ་མེད་པ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་དུ་མ་སྣང་། ། ད་ནི་རང་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བརྗོད་དེ། སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདིར་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་ དང་། བླ་གབ་མེད་པར་རོ། ། ནམ་མཁའ་ལ་རྣལ་འབྱོར་བྱེད་པ་ནི་མཚན་མོ་བུ་ག་མེད་པའི་ཁང་པ་རུ་མུན་པ་ནག་པོ་ལ་ནམ་མཁའ་ལ་སེམས་ཆགས་པས་དུ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་མཐོང་བའོ། ། རྡོ་རྗེ་ལམ་ཞུགས་ནི་རྩ་དབུ་མར་སྲོག་རླུང་འཇུག་པའོ། ། མིག་མི་འཛུམས་པའི་ ནམ་མཁའ་ལས། དུ་བ། སྨིག་རྒྱུ། སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར། མར་མེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་མཚན་མོའི་སྦྱོར་བས་མཐོང་ངོ་། ། དེ་ནས་སྤྲིན་མེད་པའི་ནམ་མཁའ་མཐོང་སྟེ། ནམ་མཁའ་དེ་ལས་ཉིན་མོའི་སྦྱོར་བས། ནམ་མཁའ་ལས་བྱུང་རང་བྱུང་བ། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་མེ་བོ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྤྲིན་མེད་པའི་ ནམ་མཁའ་འབར་བར་མཐོང་ངོ་། ། དེ་ནས། འོད་ཆེན་རྣམ་པར་སྣང་བར་བྱེད། ། ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་ལམ་མེ་བ་ནི་ཟླ་བའི་སྣང་བའོ། ། འགྲོ་བའི་མར་མེ་ནི་ཉི་མའོ། ། ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མ་ནི་རཱ་ཧུ་ལའོ། ། གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོ་འོད་གསལ་བ་ནི་གློག་གོ། ། སྔགས་དྲག་མངའ་བདག་རིག་སྔགས་རྒྱལ་ནི་ཐིག་ལེའོ་ ཞེས་པ་ནི་མཚན་མ་ནི་བཅུའོ། ། གསང་བ་འདུས་པ་ལ་སོགས་པས་མཚན་མོའི་སྦྱོར་བས་ནི། མཚན་བརྗོད་ལས་ཉིན་མོའི་སྦྱོར་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ནས། གསང་སྔགས་རྒྱལ་པོ་དོན་ཆེན་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་བུམ་པ་དང་རས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བའོ།

Rāhula is the appearance of the drop. Within that, the reflection is without an object; the various Sambhogakāyas appear. Now, to explain the thorough engagement with the appearances of one’s own mind: there are two ways of meditating on yoga in this Mantra Vehicle and the Vehicle of the Perfections—meditating on yoga in the sky and in the open air. Regarding meditating on yoga in the sky: at night, in a room without openings, by fixing the mind on the sky in the pitch darkness, one sees signs such as smoke and so forth. Entering the vajra path is the entry of the vital wind into the central channel. From the sky, without blinking the eyes, one sees the four signs of the night practice: smoke, a mirage, fireflies, and a lamp. Then, one sees the cloudless sky. From that sky, through the daytime practice, one sees the cloudless sky blazing, as it is said: "The great fire of the wisdom of insight, self-arisen from the sky." Then: "The great light that illuminates, the vivid appearance of wisdom, is the appearance of the moon. The lamp of beings is the sun. The lamp of wisdom is Rāhula. The great majesty of clear light is lightning. The fierce mantra sovereign, the king of vidyā-mantras, is the drop." These are the ten signs. In the Guhyasamāja and other tantras, these are taught as the night practice, whereas the Mañjuśrī-nāmasaṃgīti teaches them as the daytime practice. Then: "The king of secret mantras, who performs the great purpose," refers to seeing reflections endowed with all aspects, such as vases and cloths.

། དེ་ནང་གི་ནི་ཐིག་ལེའི་དབུས་སུ་གཟུགས་བརྙན་ཡུལ་མེད་པ་དེའི་དངོས་པོ་མེད་པས་སོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་དུ་མ་ནི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་སྦྱོར་བས་རང་སྒྲ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་གཟུགས་ཀྱི་སྣང་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུའོ། ། སྒྲའི་སྣང་ བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། སྤྲིན་མེད་ནམ་མཁའ་རྣལ་འབྱོར་གྱིས། ། མིག་གཉིས་བརྟན་པས་བལྟ་བར་བྱ། ། ཐིག་ལེར་དྲི་མེད་འོད་འཕྲོ་ཅན། ། རི་མོ་ཕྲ་ནག་མཐོང་བའི་བར། ། རི་མོ་ནག་དེར་ཀུན་མཁྱེན་སྐུ། ། རྙོག་མེད་ཆུ་ལ་ཉི་མ་ལྟར། ། རང་བསམ་རྣམ་པ་ཀུན་དང་ལྡན། ། ཡུལ་ མེད་སྣ་ཚོགས་སྣང་བར་འགྱུར། ། ཉིན་མོའི་སྦྱོར་བ་འདིར་སྤྲིན་མེད་པའི་ནམ་མཁའ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པས་མིག་བརྟན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། སྔ་དྲོ་དང་ཕྱི་དྲོ་ཉི་མ་ལ་རྒྱབ་བསྟན་ནས་སོ། ། གཞན་དུ་ན་རབ་རིབ་འབྱུང་སྟེ་དེས་དེ་ལ་གནོད་པའོ། ། ཞག་རེ་རེ་ཞིང་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཐིག་ལེའི་ནང་དུ་རི་མོ་ནག་པོ་སྐུའི་ ཚད་དྲི་མེད་འོད་འཕྲོ་བ་མཐོང་བའི་བར་དུའོ། ། ཨ་བ་དྷཱུ་ཏཱིར་རི་མོ་ནག་པོ་དེའི་ནང་དུ་ཀུན་མཁྱེན་གྱི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཁམས་གསུམ་ཆུ་ལ་ཉི་མ་ལྟར་མདོག་སྣ་ཚོགས་རྙོག་པ་མེད་པ། རང་གི་སེམས་རྣམ་པ་ཀུན་དང་ལྡན་པ། ཡུལ་དང་བྲལ་བ། སེམས་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མེད་པས་ སོ། ། འདིར་དང་པོར་རང་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་འདི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཤའི་མིག་གིས་མཐོང་སྟེ། ལྷའི་མིག་ལ་སོགས་པས་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མཐོང་། ཆོས་བསྡུས་པ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མིག་ལྔར་བཤད་དེ། ཤའི་མིག། ལྷའི་མིག།

Within that, in the center of the bindu, there is a reflection that is without an object, because it lacks substantiality. Through the application of the reflection, the various sambhogakāyas will be heard as their own respective sounds. Thus, the appearance of form without conceptualization is the nirmāṇakāya; the appearance of sound is the sambhogakāya. Through the yoga of the cloudless sky, one should look with the two eyes fixed. Until a subtle black line is seen, radiating stainless light within the bindu, that black line is the body of the Omniscient One. Like the sun in unclouded water, it possesses all aspects of its own thought and appears as various objects without an external locus. Regarding this daytime yoga, the practitioner should look with fixed eyes into the cloudless sky, turning their back to the sun in the morning or afternoon. Otherwise, visual distortions will arise, which are harmful to the practice. One should look every day until a black line, the size of the body and radiating stainless light, is seen within the bindu. Within that black line in the avadhūtī is the body of the Omniscient One—the three realms, like the sun in water, possessing various colors, stainless, endowed with all aspects of one’s own mind, and free from objects. It is not the mind of another, because there is no knowledge of another’s mind. Here, first, this appearance of one’s own mind is seen by the yogi with the fleshly eye; the divine eye and so forth see the knowledge of others’ minds. In the Dharmasaṃgraha, the Blessed One explained five eyes: the fleshly eye, the divine eye, and so on.

སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན། ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་ནི་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་མ་གཟིགས་པ་མི་སྲིད་དོ། ། ས་ཡི་རྣམ་པ་སྲ་བ་མིན། ། ཆུ་སྣང་དེ་མིན་ཆུ་མིན་ཕྱིར། ། མེ་ལྟར་དེ་མིན་དྲོད་མེད་པས། ། རླུང་སྣང་དེ་མིན་མི་གཡོའི་ཕྱིར། ། མཁའ་ལྟར་དེ་མིན་མཐོང་ཕྱིར་རོ། ། མདོག་སྣ་ཚོགས་སྣང་མདོག་མ་ཡིན། ། རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ཡང་མི་མཐོང་། ། བྱིས་པས་མ་རིག་མུན་ཕྱིར་རོ། ། ས་རླུང་ཆུ་ཡི་རླུང་ལ་ཐིམ། ། ཆུ་ནི་མེ་ལ་མེ་རླུང་ལ། ། རླུང་མཁར་ནམ་མཁས་མཚན་མ་བཅུ། ། དེ་ཡང་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་བརྙན་འགྱུར། ། དེ་ཡང་མ་ཉམས་བདེ་བའི་མཆོག། རང་ སྒྲ་ཡེ་ཤེས་སྐུ་རུ་འགྱུར། ། ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་རྫུ་འཕྲུལ་སྐུ། ། སྒྲུབ་པ་སྐྱེ་བ་འདི་ཉིད་དུ། ། དབུ་མར་སྲོག་རླུང་འཇུག་པ་དང་། ། གཡས་གཡོན་ཉི་ཟླའི་རྒྱུ་བ་སྡོམ། ། སེམས་ནི་སྣ་ཚོགས་སྐུ་ལ་ཆགས། ། བདེ་བ་མཆོག་གི་རྡོ་རྗེ་བསླང་། ། ཡང་ན་པདྨར་རྡོ་རྗེའི་སྒྲ། ། རྡོ་རྗེ་གསོར་བ་རང་ལག་གིས། ། བདེ་ཕྱིར་ས་བོན་འདོར་མི་བྱ། ། འཆི་འཇིགས་འཕྲོག་གི་བླ་མའི་ཞལ། ། འདི་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་གདམས་ངག། དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ལས་ཀྱང་གསུངས། ། འདི་ཁོ་ན་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ། ། བསམ་དུ་མེད་པའི་སྣང་བ་དང་། ། དུ་བ་ལ་སོགས་མཚན་མ་དང་། ། ཤེས་རབ་གཟུགས་བརྙན་མཁའ་ དང་མཉམ། ། ཡོད་དང་མེད་པ་ལས་འདས་པའི། ། རང་སེམས་ཀྱིས་ནི་མྱོང་བའི་དོན། ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཚོགས་པས་ནི། ། ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཡི། ། དུ་བ་སྨིག་རྒྱུ་སྲིན་མེ་ཁྱེར། ། མར་མེ་འབར་བ་ཟླ་ཉི་མ།

The Buddha-eye, the insight-eye, and the wisdom-eye arise through the power of cultivation. Therefore, it is impossible for the Omniscient One not to perceive. The earth element is not solid; it is not the appearance of water, for it is not water. It is not like fire, for it lacks heat. It is not the appearance of wind, for it is not moving. It is not like space, for it is seen. It is not a color, though various colors appear; it is not seen in all its aspects by the ignorant, due to the darkness of ignorance. The earth dissolves into the wind of water; water into fire, and fire into wind. Wind dissolves into space; these are the ten signs. These also become various reflected images. That, moreover, is the supreme bliss of the unimpaired. One’s own sound becomes the wisdom body. The miraculous body arises from wisdom. In this very life of practice, the life-wind enters the central channel, and the flow of the sun and moon in the right and left is restrained. The mind is attached to the various bodies, and the vajra of supreme bliss is aroused. Alternatively, the sound of the vajra in the lotus: by brandishing the vajra with one’s own hand, for the sake of bliss, the seed should not be emitted. This is the oral instruction of the Guru who robs the fear of death; it is the Mahāmudrā instruction, spoken even in the Ādibuddha. This alone is to be accomplished. The inconceivable appearance, the signs such as smoke, and the reflection of insight are equal to space. The object experienced by one’s own mind, which transcends existence and non-existence, is entirely free from the collection of subtle particles. Smoke, mirages, fireflies, a blazing lamp, the moon, and the sun—

། རཱ་ཧུ་ལ་གློག་ཐིག་ལེ་ཆེ། ། སྣ་ཚོགས་གཟུགས་བརྙན་འོད་གསལ་བ། ། བཙུམས་དང་མ་བཙུམས་མིག་དག་གིས། ། སྟོང་པར་གང་ནི་མ་བརྟགས་པ། ། གཟུགས་བརྙན་གང་མཐོང་རྨི་ལམ་ལྟར། ། དེ་ནི་རྟག་ཏུ་བསྒོམ་པར་བྱ། ། བསྒོམ་པའི་གཟུགས་བརྙན་དངོས་མེད་ལ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡི་བསྒོམ་མ་ཡིན། ། སེམས་ངོ་དངོས་པོ་མེད་པ་མིན། ། སྐུ་ ལ་རྟོག་མེད་མཐོང་ཕྱིར་རོ། ། པྲ་ཕབ་ལྟར་ནི་མེ་ལོང་ལ། ། དངོས་མེད་ལས་བྱུང་གཞོན་ནུས་མཐོང་། ། འདས་དང་མ་འོངས་པ་ཡི་ཆོས། ། དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་ནམ་མཁའ་མཐོང་། ། དེ་མེད་པས་ནི་དངོས་པོ་མིན། ། དངོས་པོ་སྟོང་པའི་དོན་མཐོང་ཕྱིར། ། དངོས་པོ་མེད་ལས་དོན་ཡོད་མིན། ། སྒྱུ་མའི་དྲ་བ་རྨི་ ལམ་བཞིན། ། ཆོས་ཅན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱིས་འདིར། ། སྐྱེ་བར་འདིར་ནི་རབ་ཏུ་བསྟན། ། མཐའ་ཡས་སེམས་ཅན་སེམས་ཚིམ་པའི། ། ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། སྔར་མ་མཐོང་བའི་གཞོན་ནུ་མས། ། པྲ་ཕབ་པས་ནི་རྐུན་པོ་མཐོང་། ། ཕྱོགས་གཅིག་གི་ནི་མིག་དག་གིས། ། སྒྲུབ་པ་པོས་ནི་ཕྱི་ནང་ མཐོང་། ། གལ་ཏེ་ཡོད་པའི་གཟུགས་མཐོང་ན། ། རང་གི་གདོང་པ་ཅིས་མི་མཐོང་། ། གལ་ཏེ་མེད་པའི་གཟུགས་མཐོང་ན། ། ཅི་སྟེ་རི་བོང་རྭ་མི་མཐོང་། ། གཞན་གྱི་མིག་གིས་མི་མཐོང་ལ། ། རང་གི་མིག་གིས་ཀྱང་མི་མཐོང་། ། ཇི་ལྟར་གཞོན་ནུ་མ་ཡི་བུ། ། མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མཐོང་འགྱུར་རོ། ། གསང་ འདུས་ཀྱི་རྒྱུད་ཕྱི་མ་ལས་ཀྱང་། སོ་སོར་སྡུད་དང་བསམ་གཏན་དང་། ། སྲོག་རྩོལ་དེ་བཞིན་འཛིན་པ་དང་། ། རྗེས་སུ་དྲན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན། ། སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་ཏུ་འདོད། །

Rāhula is the great drop of lightning, the luminous clarity of diverse reflected images. With eyes both closed and open, whatever is seen as empty without being conceptually analyzed—like a dream—should be meditated upon constantly. The yogi does not meditate on the meditated image as a non-entity, nor is the nature of the mind a non-entity, because the Kāya is seen without conceptualization. Just as a young maiden sees what arises from a non-entity in a mirror through the descent of the prā [divination], the yogi sees the reality of past and future phenomena in the sky. Because that [image] is not [ultimately] existent, it is not a [substantial] entity; because the meaning of the emptiness of entities is seen, it is not a non-entity either. Like a web of illusions or a dream, phenomena are here taught to arise through phenomena that lack inherent existence. Like a wish-fulfilling jewel, it satisfies the minds of infinite sentient beings. Through the descent of the prā, a maiden who has never seen one before sees a thief. With eyes directed in one direction, the practitioner sees both the external and the internal. If an existent form were seen, why is one's own face not seen? If a non-existent form were seen, why is a rabbit's horn not seen? It is not seen by the eyes of another, nor is it seen by one's own eyes. Just as a young maiden sees a son who has not yet been born, so too is it seen. Also, from the Guhyasamāja-uttaratantra: "Withdrawal, meditative concentration, breath control, retention, recollection, and absorption—these are held to be the six branches of yoga."

འདིར་སོ་སོར་སྡུད་ནི་ཕྱིའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་མིག་གི། དབང་པོས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འཇུག་པར་ནང་གི་ ཡུལ་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་མིག་ལ་སོགས་པས་ལྷའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ། ནང་གི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་པྲ་ཕབ་པའི་གཞོན་ནུ་མས་མཐོང་བ་ལྟར་སྟོང་པ་ལ་མ་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་ནི་སོ་སོར་རྟོགས་པར་བརྗོད་དེ། ཁམས་གསུམ་ གྱི་སྐུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བསམ་གཏན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་མཐོང་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ནི་དེ་དག་ལ་སེམས་རབ་ཏུ་འཇུག་པའོ། ། རྟོག་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཟུང་བའོ། ། དཔྱོད་པ་ནི་དངོས་པོ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། ། དགའ་བ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་གནས་པའོ། ། མི་གཡོ་བའི་བདེ་ བ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལས་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་ཡན་ལག་ལྔ་ལྡན་ནོ། ། དེ་ནས་སྲོག་རྩོལ་རླུང་ནི་རྐྱང་མ་དང་། རོ་མ་གཡོན་པ་དང་གཡས་པའི་ལམ་འགགས་ཏེ། ཨ་བ་དྷཱུ་ཏཱི་དབུ་མའི་ལམ་ལ་སྲོག་རླུང་རྟག་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ། དགའ་བ་དང་། བུམ་པ་ཅན་དང་། འཕང་པའི་སྦྱོར་བས་དབུ་མ་ལ་ཨོཾ་ཡིག་གིས་འཇུག་པ་དང་། ཧཱུྃ་ཡིག་གིས་འགོག་པ་དང་། ཨཱཿཡིག་གིས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་སྟེ། ཟླ་བ་དང་། རཱ་ཧུ་ལ་དང་། ཉི་མའི་ཚུལ་གྱིས་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་བྱེད་དོ། ། དེ་ནས་འཛིན་པ་ནི་སྲོག་གི་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟེ་བ་དང་། སྙིང་ག་དང་། མགུལ་ པ་དང་། དཔྲལ་བར་འཇུག་ཅིང་ཕྱི་རོལ་དུ་མི་འབྱུང་ཞིང་།

Here, withdrawal (pratyāhāra) is the non-engagement of the visual consciousness and so forth with external forms and so forth by means of the visual faculty and so forth, and the thorough engagement of the divine eye consciousness and so forth with internal objects such as smoke and so forth by means of the divine eye and so forth. By focusing on internal emptiness (śūnyatā), one sees all unexamined things within emptiness, just as a young girl sees in a mirror divination; this is called discernment (viveka), because one sees the bodies of the three realms. Meditative concentration (dhyāna) is seeing all phenomena as empty. Insight (prajñā) is the thorough engagement of the mind with those [phenomena]. Conceptualization (vitarka) is the grasping of the mind's object. Discernment (vicāra) is the individual examination of the object. Joy (prīti) is the mind abiding in all things. Immovable bliss (sukha) is the perfection of all bliss from all things. Thus, meditative concentration possesses five branches. Then, regarding breath control (prāṇāyāma): the winds are blocked in the iḍā and piṅgalā—the left and right channels—and the life-wind (prāṇa) constantly enters the central channel, the avadhūtī. Through the yogic applications of joy, the vase-breath (kumbhaka), and the upward expulsion, one performs the yoga in the manner of the moon, Rāhu, and the sun: entering the central channel with the syllable Oṃ, arresting with the syllable Hūṃ, and exiting with the syllable Āḥ. Then, retention (dhāraṇā) is the life-wind entering the maṇḍalas of earth, water, fire, and wind at the navel, heart, throat, and forehead, and not exiting to the outside.

ཐིག་ལེར་སྲོག་རླུང་འཇུག་པ་ནི་འཛིན་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བརྗོད་དོ། ། རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་རང་གི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷའི་གཟུགས་བརྙན་རྟོག་པ་མེད་པར་མཐོང་བ་དང་། དེ་ལས་འོད་ཟེར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་འོད་ཀོར་དང་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤྲོ་བ་རྣམ་པ་དུ་མ་ ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བརྗོད་དོ། ། དེ་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་མ་ཉམས་པའི་བདེ་བ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་སེམས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བརྗོད་དོ། ། བསྙེན་པའི་དུས་སུ་ནམ་མཁའ་ཆོས་འབྱུང་ལ་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་རབ་ཏུ་བཞག་ལ་སོ་སོར་རྟོག་ གིས་བསྒོམས་ཏེ། བསམ་གཏན་གྱིས་བརྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམ་བཅས་པ། བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སྤངས་ནས། ། གང་ཞིག་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ། ། གལ་ཏེ་ཡིད་ཆེས་མ་བྱུང་ན། ། དེ་ཚེ་དེ་ཚིག་བདག་གི་རྫུན། ། ཞེས་བྱའོ། ། འདིར་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དུ་བ་ལ་སོགས་ པའི་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། སྔགས་ལ་སོགས་པ་གཞན་ནི་ཉིན་གཅིག་གིས་མི་འགྲུབ་པས་ཅི་སྟེ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར། དེ་བས་ཐེ་ཚོམ་མ་བྱས་པར་བློ་རྟེན་མེད་པར་བྱས་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཟབ་མོ་ལ་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་ངོ་། ། ཁྱི་སོགས་པ་ལ་ཤ་ཡི་མིག། ལྷ་ཡི་མིག་ནི་ལྷ་སོགས་ལ། ། རང་སངས་ རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་དང་། ། སངས་རྒྱས་སྤྱན་ནི་གསུམ་པ་འབྱུང་། ། བྱང་སེམས་ལ་ནི་ཤེས་རབ་སྤྱན། ། སྒྲིབ་པ་མེད་ཅིང་ཀུན་དུ་གཟིགས། ། ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ནི་སངས་རྒྱས་ལ། ། དང་པོའི་མཚན་མ་ནི་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཟུགས་རྫོགས་པས་མ་ཉམས་པའི་སྐད་ཅིག་ཐོབ་པའོ། །

The entry of the vital wind into the drop is described as the branch of retention. Recollection is the non-conceptual vision of the reflected image of one’s own yidam deity, and from that, the various circles of light and the manifold emanations of the three realms are described as recollection. Then, absorption is the attainment of unimpaired bliss through passion for the yidam deity; when the mind becomes one with that and is free from subject and object, it is described as absorption. During the stage of approach, one should firmly place the vajra of the mind within the dharmodaya of space and meditate with discernment, stabilizing it through concentration. Regarding this, the Blessed One made this pledge: "Having completely abandoned all conceptual thoughts, what should be thoroughly examined? If conviction does not arise, then at that time my word is a lie." Here, conviction refers to the signs such as smoke and so forth. Since other methods such as mantras are not accomplished in a single day, how could conviction arise through them? Therefore, without doubt and without a mental support, the wisdom of non-apprehension regarding profound emptiness will arise. The "fleshly eye" belongs to dogs and the like; the "divine eye" belongs to gods and the like; the "Buddha-eye" arises as the third for pratyekabuddhas and śrāvakas; the "wisdom eye" belongs to bodhisattvas, being unobscured and all-seeing; and the "gnosis eye" belongs to the Buddha. The first sign is the attainment of the unimpaired moment through the perfection of various forms such as smoke and so forth.

མཚན་མ་བར་ མ་ནི་མ་ཉམས་པའི་སྐད་ཅིག་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་དང་པོ་ཐོབ་པ་དང་། མངོན་ཤེས་ལྔ་དང་མ་མཐོང་བའི་དོན་མཐོང་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲུབ་པ་ཐོབ་པའོ། ། ཐ་མའི་མཚན་མ་ནི་ཉམས་པའི་སྐད་ཅིག་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་གཅིག་དང་། དྲུག་བརྒྱས་ས་བཅུ་གཉིས་ཐོབ་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐོག་མའི་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ་སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཤྲཱི་ཨ་ནུ་པཱ་མ་རཀྵི་ཏ་པཱ་ད་ནཾ་གིས་མཛད་པ་ལ་སྟོད་དིང་རིའི་གླང་སྐོར་མཁན་པ་ཁྲོད་དུ། རྒྱ་གར་ཤར་ ཕྱོགས་ཛ་ག་ཏ་ལའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་བི་བྷཱུ་ཏི་ཙནྡྲ་དང་། གཉལ་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་མི་མཉམ་བཟང་པོས་བསྒྱུར་བའོ། །

Regarding the signs: The intermediate sign is the attainment of the first [bhūmi] through eighteen hundred unimpaired moments, the attainment of the five superknowledges, the seeing of previously unseen objects, and the attainment of worldly accomplishments. The final sign is the attainment of the twelfth bhūmi through twenty-one thousand six hundred impaired moments, which is buddhahood itself, the state of a Vajradhara. Thus, the "Attainment of Mahāmudrā," as taught in the Paramādibuddha Tantra and other sources, is complete. This was composed by the great accomplished paṇḍita Śrī Anupamarakṣitapāda. It was translated in the Langkor Valley of Dingri in Upper Tibet by the great paṇḍita Vibhūticandra of Jagattala in Eastern India and the translator of Nyal, Mnyam-med Bzang-po.