Toh 1203 · classical Tibetan · Tengyur edition

A Commentary on the Difficult Points of the “The Tilaka of Gnosis Tantra” called “The Secret Suchness”

Translated from the Tibetan by buddhist-nlp/mitra-qwen35-translate · machine-assisted

Edition 1.0 · 2026 · not a critical edition machine draft

Catalogue: Toh 1203
Genre: Commentary
Period: classical Tibetan
Edition: Tengyur vol. 008_རྒྱུད་འགྲེལ།_ཇ.txt
Extent: 171 passages · 190,912 Tibetan characters · 45,246 English words
Translation: buddhist-nlp/mitra-qwen35-translate (English, machine-assisted)
Status: Edition 1.0 · 2026 · machine draft
Rights: Derge Kangyur/Tengyur e-text, Esukhia/Barom edition — public domain (mechanical reproduction)

The Secret Suchness is a technical commentary on the Jñānatilaka Tantra, designed to resolve difficult points and clarify the condensed language of the root text. The work argues that the path to enlightenment is achieved through the synthesis of method and insight, specifically through the purification of the body, speech, and mind into the three vajras. It commits the reader to a rigorous system of Vajrayana practice, integrating the generation stage with subtle body physiology—including the manipulation of channels, cakras, and the movement of the caṇḍālī (inner heat). By mapping the five wisdoms onto the practitioner's own somatic experience and the mandala, the text aims to transform conventional afflictions into the primordial wisdom of the Tathāgatas. The author emphasizes the necessity of correct interpretation, warning against the spiritual dangers of misinterpreting tantric condensed language without a proper commentary, while positioning the teachings within a lineage that extends to the future manifestation of the tantra in Oḍḍiyāna.

Provenance

About this text

A commentary on the difficult points of the Glorious Jñānatilaka, the Śrījñānatilakapañjikāguhyatattvanāma belongs to the Non-dual Tantra collection. The work is attributed to the Indian author Jñānaparama. It was translated into the classical Tibetan language by the monk Byang chub ’byung gnas and is preserved in volume ཇ of the Tengyur, where it extends over 127 pages. Under its Tibetan title, dpal ye shes thig le'i dka' 'grel gsang ba'i de kho na nyid ces bya ba, the work addresses the nature of the five wisdoms and the distinctions of the five, eight, and six. It seeks to guide those to be trained through methods such as the generation stage, aiming to lead them toward the ultimate attainment of the goal. By examining the body, speech, and mind as the nature of the wisdom of the Tathāgatas—such as Vairocana—who have attained mastery over omniscience and remained unstained by the defects of saṃsāra and nirvāṇa, the text provides a framework for understanding how the two accumulations of merit and wisdom function. A scholar or serious reader consults this work to investigate the relationship between the expressed wisdoms and the words that convey them, as well as the means by which practitioners enter the path.

Sanskrit title: Śrījñānatilakapañjikāguhyatattvanāma
Indian author: Jñānaparama
Tibetan translators: bod kyi lo tsa ba dge slong byang chub ’byung gnas
Canonical collection: Non-dual Tantra
Genre: Commentary
Source edition: Tengyur, vol. ཇ
Period: classical Tibetan

Read further

Catalogue

84000 catalogue entry

Bibliography

BDRC library search

Libraries

WorldCat

Sanskrit sources

Digital Sanskrit Buddhist Canon

Reference

Cite thisAnuvāda, “A Commentary on the Difficult Points of the “The Tilaka of Gnosis Tantra” called “The Secret Suchness”” (Toh 1203), machine draft, 2026.https://naxiai.com/tibetan/works/toh1203

Summary & commentary

Significance

This work is significant for its detailed integration of somatic yoga and philosophical emptiness, illustrating how Indo-Tibetan tantra bridges the gap between physical process and ultimate reality. For the modern reader, it provides a precise example of the 'commentary tradition' where the meaning of a root tantra is systematically unpacked through linguistic and symbolic analysis.

Structure

Passages	Section	Description
1-15	Introduction and General Principles	Establishes the purpose of the work, defines the nature of the five wisdoms, and discusses the essence of suchness and the mind of awakening.
29-143	Somatic and Ritual Practice	Details the subtle body physiology, including the rasanā channel, the role of the bindu, the function of cakras, and the specifics of sacrificial offerings and deity residence.
157-161	Purification and Realization	Discusses the melting of form, the eight liberations, and the attainment of the ten bhūmis and four wisdoms.
162-166	Lineage and Manifestation	Addresses the future transmission of the tantra via Indrabhūti in Oḍḍiyāna and the nature of the purified mind.

Themes

Subtle Body Physiology (58, 129, 143, 157)
The Nature of Suchness (Tattva) (1, 7, 12, 15, 162)
Transformation of Afflictions (8, 164)
Vajra Body, Speech, and Mind (3, 43)

Summary, significance and provenance note generated by gemma4:31b from the translation and the catalogue record.

AnuvādaA Commentary on the Difficult Points of the “The Tilaka of Gnosis Tantra” called “The Secret Suchness”·

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཤྲཱི་ཛྙཱ་ན་ཏི་ལ་ཀ་པཉྩི་ཀཱ་གུ་ཧྱ་ཏཏྟྭ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ལྔ་བརྒྱད་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་ཤར། ། རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་བྷ་གར་སྦས་པ་དམ་པའི་བདེ་བ་ཆེ། ། སྐུ་གསུམ་ཡེ་ཤེས་ལྔ་རྫོགས་བདེ་གཤེགས་ཀུན་གྱི་ཐུགས་རང་བཞིན། ། དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ཁྱེད་ལ་སྒོ་གསུམ་དང་བས་འདུད། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་གསུངས་པ་ལ། ། བདག་བློ་གོ་སྐབས་མེད་ མོད་ཀྱི། ། གཞན་གྱིས་འདིར་ནི་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། ། གསང་བའི་དེ་ཉིད་དཀའ་འགྲེལ་བརྩམ། ། ཤེས་རབ་ཆུང་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས། ། རིགས་པ་ངན་པ་ཆོས་ཀྱི་བློས། ། ཇི་ལྟར་གསུངས་ལ་མ་གསུངས་སྨྲ། ། དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་གསུངས་མོད་ཀྱང་། ། སེམས་ཅན་ བསམ་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས། ། ཞལ་ནས་གསུངས་པའི་ཆོས་ལ་ཡང་། ། དགའ་ཞིང་དད་པའི་ཕྱོགས་སུ་འཇུག། དེ་བཞིན་འདི་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ། དེ་བས་ཉོན་མོངས་དབང་གྱུར་པའི། ། འདི་འདོད་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི། ། བརྩེ་བའི་དབང་གིས་གསང་བ་ཡི། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ བཤད་པར་བྱ། ། འདིར་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དེ་ཡང་དགོས་འབྲེལ་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་དང་། གང་ཟག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཉིས་ལས། སྔ་མ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ། དེ་རྣམས་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་རྒྱུད་འདི་དབུ་ནས་ཞབས་ ཀྱི་བར་གྱི། ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་རྗོད་པར་བྱེད་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་སྐུ་གསུམ་དང་།

In the language of India: Śrījñānatilakapañjikāguhyatattvanāma. In the language of Tibet: Dpal ye shes thig le’i dka’ ’grel gsang ba’i de kho na nyid ces bya ba (The Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka). Homage to the glorious Vajrasattva! The suchness that arises as the distinctions of the five, eight, and six; the sublime great bliss hidden in the bhaga of Vajragarbha; the nature of the hearts of all Sugatas, complete with the three bodies and five wisdoms—to you, the glorious Jñānatilaka, I bow with devotion through my three doors. Although my intellect lacks the capacity to understand what the Omniscient One has spoken, I shall compose this commentary on the secret suchness at the request of others. Sentient beings of little insight, with minds inclined toward fallacious reasoning, speak of what was taught and what was not. Likewise, although it has been taught here, due to the differences in the dispositions of sentient beings, some enter into the Dharma spoken from the [Buddha’s] own mouth with joy and faith; likewise, they shall enter into this as well. Therefore, out of compassion for those sentient beings who are under the sway of afflictions and who desire this, I shall explain the secret suchness. Here, the meaning of the tantra is presented through the fivefold relationship of purpose and connection. Why is this? Because there are two types of individuals: those who follow the Dharma and those who follow the person. In order to cause the former to enter, these [relationships] are taught. Regarding this, the collection of words and letters from the beginning to the end of this tantra is the "expressor." The Blessed One, the glorious Jñānatilaka, the three bodies, and...

structureTitle block: the Sanskrit title is given as it is transmitted in Tibetan transliteration, not reconstructed from Sanskrit sources; the Tibetan title is translated after it.

terminologyཡེ་ཤེས → “wisdom”. Distinguish from ཤེས་རབ (prajñā, 'insight'): ཡེ་ཤེས is the buddhas' non-dual wisdom, ཤེས་རབ the discriminating faculty on the path.

homonymཡེ་ཤེས is rendered “wisdom” here; the glossary also records awareness, Wisdom, knowledge for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཡེ་ཤེས “wisdom” — The term jñāna is formed by the root jñā , meaning “to know,” “to know of,” “to understand,” “to be aware of,” with the addition of the pratyaya lyuṭ , which can be interpreted as having different values (the instrument

definitionདེ་ཁོ་ན་ཉིད “suchness” — The ultimate nature of things, the way things are in reality as opposed to the way they appear to beings who have not awakened.

definitionརྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ “Vajrasattva” — Used as a proper name, Vajrasattva is one of the principle deities of the esoteric Buddhist pantheon, regarded as both a source of the Buddhist tantras and the exemplar of the awakened state. As an adjective, the term va

definitionརྡོ་རྗེ “vajra” — This term generally indicates indestructibility and stability. In the sūtras, vajra most often refers to the hardest possible physical substance, said to have divine origins. In some scriptures, it is also the name of th

definitionསྙིང་པོ “heart mantra” — A term for the most important and often (but not always) the most simplified spell associated with a particular buddha, bodhisattva, or other being.

definitionཐིག་ལེ “drop” — A drop (as of liquids); a “drop” of concentrated energy in the channels of the subtle body; the shape of a drop with a small protuberance above visualized above mantric syllables as part of the anunāsika (the nasal mark)

definitionབདག “self” — A substantial, self-subsistent entity within beings or things, or the intrinsic reality of things, or the intrinsic identity of things, that is permanent and nonrelative. The Buddha’s teaching, in contrast to that of oth

homonymཤེས་རབ is rendered “insight” here; the glossary also records discernment, wisdom, knowledge for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཤེས་རབ “insight” — In this text shes rab seems to mean primarily knowledge (defined as insight and understanding one has gained through studying and experience), specifically knowledge of the teachings of the Buddha in general, and of karm

terminologyརིགས → “family”. The tantric 'family' (buddha-family); not 'lineage' (which is རྒྱུད་པ or བརྒྱུད་པ).

definitionརིགས “family” — Generally a reference to a person’s spiritual disposition.

termཡེ་ཤེས → wisdom

termདེ་ཁོ་ན་ཉིད → suchness

termརྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ → Vajrasattva

termཕྱག་འཚལ → homage

termརྡོ་རྗེ → vajra

termསྙིང་པོ → heart mantra

ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པ་འབྲེལ་བའོ། ། དེར་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་བསྐྱེད་རིམ་ལ་ སོགས་པའི་ཐབས་བསྟན་པས་དགའ་བར་བྱས་ཤིང་འཇུག་དགོས་པ་ནི་དགོས་པའོ། ། ཡང་ཞུགས་ནས་གྲུབ་པའི་མཐར་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པའོ། ། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ དོན་དེ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ཚིག་གིས་སོ། ། བདག་གིས་བྱ་བ་ནི། སྡུད་པ་པོ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་གིས་ཞེས་འབྲེལ་བའོ། ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་སྡུད་པ་པོས། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་དུ་ཐོབ་པ་ནི། འདི་སྐད་བདག་གིས་ ཐོས་པའི་དོན་ཏོ། ། དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་བཀག་པ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་ཉིད་བཙུན་མོའི་བྷ་ག་ལ་བཞུགས་པའི་དུས་ནའོ། ། དེ་ཡང་དྲང་བའི་དོན་གྱིས་རྒྱུད་འདི་འབྱུང་བར་དཀའ་བ་དང་། སྡུད་པ་པོ་ཤེས་རབ་ཆེ་བ་ལ་ སོགས་པར་བསྟན་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདུད་རྣམ་པ་བཞི་བཅོམ་པ་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ལེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དབང་ཕྱུག་དང་ནི་གཟུགས་བཟང་དང་། ། དཔལ་དང་གྲགས་དང་ཡེ་ཤེས་དང་། ། བརྩོན་འགྲུས་ ཕུན་ཚོགས་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། ཡང་ན་མི་མཐུན་པའི་བདུད་དེ་ཀུན་བཅོམ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།

The nature of the five wisdoms shall be explained. The relationship between those [wisdoms] to be expressed and the words that express them is the connection. The purpose is that, by teaching the methods such as the generation stage to those to be trained, they are made to rejoice and must enter [the path]. Furthermore, the ultimate attainment of the goal once one has entered is the purpose of the purpose. Regarding the phrase "Thus have I [heard]," "thus" refers to the words that correctly and unerringly demonstrate the meaning exactly as it is. "By me" refers to the compiler, the Lord of Gods (Īśvara); this is the connection. The meaning of this is as follows: that the compiler directly perceived the Blessed One Vajrasattva exactly as he is, is the meaning of "Thus have I heard." "At one time" excludes times such as the past and so forth; it refers to the time when [the Buddha] was dwelling in the bhaga of the consort, the nature of the maṇḍala of the support and the supported. Furthermore, by way of the provisional meaning, this shows that this tantra is difficult to arise and that the compiler possesses great insight and so forth. "The Blessed One" (Bhagavān) is one who has conquered the four types of Māras and possesses excellent qualities such as sovereignty. As it is said: "Sovereignty, beautiful form, glory, fame, wisdom, and perfect diligence—the Blessed One." Alternatively, it is called the "Blessed One" because he has conquered all those discordant Māras. "The Tathāgata" refers to...

definitionདབང་ཕྱུག “Īśvara” — The Sanskrit īśvara literally means “powerful one.” In both Indian and Tibetan literature it is often an epithet applied to Śiva. However, here where the title is given to a “supremely great almighty brahmā , sovereign o

homonymདཀྱིལ་འཁོར is rendered “maṇḍala” here; the glossary also records inner circle, maṇḍalaka, disk for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionདཀྱིལ་འཁོར “maṇḍala” — A small ritual space, usually on the ground which is smeared with cow-dung and other substances, where offerings are made. Although the term sometimes lacks the - ka ( kan ) suffix, it is not to be confused with the pant

definitionབྷ་ག “bhaga” — A polyvalent term that refers in tantric scriptures to the dharmodaya , which is iconographically represented as a red triangle. It is identical in essence with the buddha’s body, speech, and mind, symbolized by its thre

definitionབདུད “Māra” — Māra , literally “death” or “maker of death,” is the name of the deva who tried to prevent the Buddha from achieving awakening, the name given to the class of beings he leads, and also an impersonal term for the destruct

definitionགཟུགས “form” — The first of the five aggregates ; but also, in this sūtra, “inner form ” within consciousness (see 1.38 ).

definitionབརྩོན་འགྲུས “diligence” — The Sanskrit term vīrya may be understood as “energy” or “vigor.” In Buddhist contexts the term implies having enthusiasm toward a virtuous endeavor, which includes taking joy in such virtuous endeavor, and it is conside

terminologyདེ་བཞིན་གཤེགས་པ → “tathāgata”. Kept as the Sanskrit loan in translation (84000 practice), not 'Thus-Gone One'.

homonymདེ་བཞིན་གཤེགས་པ is rendered “tathāgata” here; the glossary also records thus-gone, Thus-Gone One, thus-gone one for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionདེ་བཞིན་གཤེགས་པ “tathāgata” — A frequently used synonym for buddha . According to different explanations, it can be read as tathā-gata , literally meaning “one who has thus gone,” or as tathā-āgata , “one who has thus come.” Gata , though literally m

adherencePinned rendering paraphrased here: self; empowerment

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termཡེ་ཤེས → wisdom

termབདག → self

termདབང་ཕྱུག → Īśvara

termབཅོམ་ལྡན་འདས → the Blessed One

termརྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ → Vajrasattva

termདཀྱིལ་འཁོར → maṇḍala

བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་འཁོར་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་མ་ གོས་པར་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་། གསུང་དང་། ཐུགས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་ བཞིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་སོ། ། དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་སྐུ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་ཉིད་དཔལ་དང་ལྡན། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་ཤིང་བྱོན་པའོ། ། རིགས་ལྔའི་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ རྣམས། ། ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ཞིང་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་དཔའ་བོའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཕྱིར་ལ་རྒོལ་བཅོམ་དཔའ་བོ་སྟེ། ། དེ་བཞིན་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་ཡི། ། སྡུག་བསྔལ་ཞི་བར་བྱེད་པས་ན། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དཔའ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ནུ་མ་དང་། མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་བྱས་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་ བཞུགས་པ་སྟེ། ཟླ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔའ་མོ་རྣམས་སོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་དང་། དཔའ་མོའི་དབང་ཕྱུག་མས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རྣམ་པར་བསྐོར་ནས་བཞུགས་སོ། ། བཙུན་མོ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཙུན་མོ་རྣམས་ཏེ།

By the power of the two accumulations of merit and wisdom, the Buddhas such as Vairocana and others have gone [to enlightenment] unstained by the defects of saṃsāra and nirvāṇa. "All" refers to the body, speech, and mind—the nature of the wisdom of all the Tathāgatas without exception who have attained mastery over the wisdom of omniscience; it is the very body, speech, and mind of the Blessed One himself. Because they are indivisible, they are the body of great bliss that holds the characteristic of the vajra. As it is said: "The Tathāgata is the glorious one; he is the one who has gone and come as such. The Buddhas, the nature of the five families, are all Tathāgatas." "Heroes" (vīra) refers to the great bodhisattvas who are called heroes because they conquer and pacify all the hosts of adversaries, such as Māras and non-Buddhists. As it is said: "A hero is one who conquers adversaries; likewise, because he pacifies the sufferings of birth, old age, sickness, and death, he is called a bodhisattva." "Heroines" (vīrā) refers to those who abide here in female forms distinguished by breasts, sexual organs, and so forth, such as the heroines Locanā and the others. The great heroes and the sovereign heroines, who assume the forms of method and wisdom, remain surrounding the Blessed One. "Consorts" (mudrā) refers to the Vajra Consorts.

definitionབསོད་ནམས “merit” — In this text, merit is established as the most prized possession of human beings, more than good looks, diligence , artistry , and insight . In Buddhism more generally, merit refers to the wholesome tendencies imprinted

definitionའཁོར་བ “saṃsāra” — A state of involuntary existence conditioned by afflicted mental states and the imprint of past actions, characterized by suffering in a cycle of life, death, and rebirth. On its reversal, the contrasting state of nirvāṇ

definitionརྣམ་པར་སྣང་མཛད “Vairocana” — The name Vairocana, literally, “solar,” is used in some important Mahāyāna sūtras such as The Stem Array ( g.1377 ) and The Ten Bhūmis ( g.209 ) as an epithet for the Buddha Śākyamuni. As a distinct tathāgata, Vairocana

terminologyསངས་རྒྱས → “buddha”. The title, not a name. In Old Tibetan the spelling is usually སངས་རྒྱས already; the plural sense ('the buddhas') is carried by context, not by a suffix.

homonymསངས་རྒྱས is rendered “buddha” here; the glossary also records Awakened, awakened, Buddha for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionསངས་རྒྱས “buddha” — The Indic term buddha means "The Awakened One" and is used in Buddhism as an epithet for the historical Buddha Siddhārtha Gautama as well as other spiritually enlightened beings in general. “ Buddha ” is the past partici

terminologyམཚན → “name”. མཚན་བརྗོད is recitation of names; in མཚན་ཉིད it is a 'definition' (lakṣaṇa) — same spelling, different word.

homonymམཚན is rendered “name” here; the glossary also records major signs, buddha marks, auspicious marks for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionམཚན “name” — The thirty-two primary physical characteristics of a “great being,” mahāpuruṣa , which every buddha and cakravartin possesses. They are considered “major” in terms of being primary to the eighty minor marks or signs of a

definitionབྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ “bodhisattva” — A being who is dedicated to the cultivation and fulfilment of the altruistic intention to attain manifestly perfect buddhahood, traversing the five bodhisattva paths and ten bodhisattva levels. Bodhisattvas purposely opt

definitionསྡུག་བསྔལ “suffering” — The first of the four truths of the noble ones. The term “suffering” includes all essentially unsatisfactory experiences of life in cyclic existence, whether physical or mental. These comprise (1) the suffering of suffer

definitionབྱང་ཆུབ་སེམས “bodhicitta” — In the general Mahāyāna teachings the mind of awakening (bodhicitta) is the intention to attain the complete awakening of a perfect buddha for the sake of all beings. On the level of absolute truth, the mind of awakening

definitionས་འཛིན “Dharaṇīdhara” — The present-day Gandhara region was located in northwest Pakistan and northeast Afghanistan. This region was historically important for the development of Buddhism. In this chapter, Gandhara is identified as the region i

adherencePinned rendering paraphrased here: empowerment; name; family

termབསོད་ནམས → merit

termཡེ་ཤེས → wisdom

termདབང → empowerment

termའཁོར་བ → saṃsāra

termལས → action

termརྣམ་པར་སྣང་མཛད → Vairocana

སངས་རྒྱས་ སྤྱན་དང་མཱ་མ་ཀཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། བཙུན་མོ་དང་བྷ་ག་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་སྙིང་པོ་རྡོ་རྗེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བའོ། ། བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། འཁོར་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་ པ་དཔའ་བོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་གྲུ་གསུམ་དཀར་པོ་ནང་སྟོང་པ། འོག་ཕྲ་ལ་སྟེང་ཡོངས་སུ་རྒྱས་པའི་ནང་གི་གཞལ་ཡས་ཁང་ན་བཞུགས་སོ། ། ཡང་ན། འདི་སྐད་བདག་གིས་དེ་ཉིད་གསུངས། ། བདག་ཉིད་དང་ནི་བཅས་པ་སྟེ། ། རང་བཞིན་ བཞི་ཡི་རྣམ་པར་ནི། ། དོན་དམ་པར་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཐོས་པའི་དོན་ནི་ཟླ་བདེ་མཆོག། དེ་ནི་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་མཆོག། གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་གཞན་མཆོག་གོ། ། སྲིད་དང་མྱ་ངན་འདས་དང་བྲལ། ། དུས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཤད། ། བསྐྱེད་པ་དང་ནི་རྫོགས་པ་སྤངས། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཐའ་ཞེས་བསྟན། ། རང་དགའ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དངོས། ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཡེ་ཤེས་གསུམ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྤངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་ནི་རྣམས་བྱེད་གྲགས། ། དང་པོའི་གནས་ནི་གྲུབ་པར་བྱེད། ། སྐུ་ནི་དགའ་བའི་དངོས་པོར་གྲགས། ། དབང་པོ་གཉིས་བྱུང་དང་བྲལ་བའོ། ། གསུང་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བར་བསྟན། ། དམ་ཚིག་ལས་བྱུང་གིས་ནི་སྤངས། ། ཐུགས་ནི་ཆད་པས་དགའ་བ་སྟེ། ། ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་གིས་ནི་སྤངས། ། རྡོ་རྗེ་དང་ནི་རང་བཞིན་དགའ། ། རང་བཞིན་གྱིས་ནི་རྟོག་པ་བྲལ། ། དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་ཟླ་ བའི་དངོས། ། ཞུ་བ་ཆད་པ་སྤངས་པས་གཟུགས། ། དཔའ་མོ་དབང་ཕྱུག་མ་བདེ་རྟེན། །

The Buddhas are Locanā, Māmakī, and so forth. "Queen," "bhaga," and "the body, speech, and mind of all the Blessed Tathāgatas, the very vajra essence"—this is the specific summary. As for "dwelling," it means that the Blessed One, together with the retinue of distinguished heroes and so forth, dwells within the celestial palace inside the white, triangular source of phenomena (dharmodaya), which is empty within, narrow at the bottom, and wide at the top. Alternatively: "Thus have I spoken that very reality; together with myself, it should be known in the ultimate sense through the four natures. The meaning of 'heard' is the supreme bliss of the Moon; that is supreme like space. 'One' refers to another supreme [state], free from existence and nirvāṇa. Time is explained as Mahāmudrā, abandoned of both generation and completion. The Blessed One is taught as the 'limit.' The reality of experiencing self-joy is the three wisdoms of all-emptiness; it is abandoned by that very [state]. The Tathāgatas are renowned as the 'makers'; they establish the first abode. The Body is renowned as the reality of joy, free from the arising of the two organs. Speech is taught as supreme joy, abandoned by that which arises from the samaya. Mind is the joy of cessation, abandoned by that which arises from wisdom. The Vajra is the joy of nature, naturally free from conceptualization. The Great Hero is the reality of the Moon; the form is abandoned by the cessation of melting. The Heroine is the Īśvarī, the support of bliss."

definitionཕྱག་རྒྱ “mudrā” — A seal, in both the literal and metaphoric sense. Mudrā is also the name given to an array of symbolic hand gestures, which range from the gesture of touching the earth displayed by the Buddha upon attaining awakening to

definitionདབང་པོ “Indra” — “Faculties” is a translation meant to represent the preferred etymologization of indriya in Buddhist texts as indanti , meaning “they have power,” which is also reflected in the Tibetan translation as dbang po . Differen

homonymདམ་ཚིག is rendered “samaya” here; the glossary also records sacred vow, commitment, samaya vows for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionདམ་ཚིག “samaya” — Literally, in Sanskrit, “coming together.” Samaya refers to precepts given by the teacher, the corresponding commitment by the pupil, and the bond that results, which can also be the bond between the practitioner and the

definitionདགའ་བ “joy” — One of the four “immeasurables” of the Mahāyāna, known in early Buddhism as “pure abodes” (Skt. brahmavihāra ), which comprise (1) friendly kindness, (2) compassion, (3) joy, and (4) equanimity. Immeasurable joy arises f

definitionརྟོག་པ “kalpa” — A mental factor understood either as “the coarseness of the mind” or as the cause for such coarseness. More elaborate definitions explain it as a type of “mental murmur” ( manojalpa ) that is searching ( paryeṣaka ) and

adherencePinned rendering paraphrased here: action

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termསངས་རྒྱས → buddha

termབྷ་ག → bhaga

termབཅོམ་ལྡན་འདས → the Blessed One

termདེ་བཞིན་གཤེགས་པ → tathāgata

termསྙིང་པོ → heart mantra

termརྡོ་རྗེ → vajra

དང་པོའི་བདུད་རྩི་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། རྣམ་སྐོར་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། ། ཁྱབ་པ་ཆུ་ཡི་པདྨ་བཞིན། ། ཤེས་རབ་དེ་ནི་ཚངས་པའི་གནས། ། ཚངས་པ་ཡེ་ཤེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ། བྷ་ག་བདུད་ནི་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། ། ཡང་ན་ལོངས་སྤྱོད་མྱོང་བས་སོ། ། བཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། ། དེ་བཞིན་གནས་པ་ཡང་ན་གཤེགས། ། དེ་ལྟ་བུ་ཡི་དོན་དུ་ནི། ། འདི་སྐད་བདག་གིས་སོགས་པར་བསྟན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གཞན་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ ནི། ཕྱི་དང་ནང་དང་གསང་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞིར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ། ཕྱི་དང་ནང་དང་དེ་བཞིན་གསང་། ། དེ་ཉིད་དོན་དང་རྣམ་པ་བཞིར། ། དཀྱིལ་འཁོར་དང་ནི་ལུས་དང་ཡང་། ། ལས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་རང་བཞིན་མེད། ། ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་བཤད་ཟེར་རོ། ། ཡང་གཞན་དག་ནི། འདི་སྐད་བདག་གིས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་ལ་སོགས་པའི་དོན་འདི་སྐད་བསྟན་དགོས་པ་གསལ་བར་གསུངས་ཏེ། ཨེ་ཡི་ཡི་གེ་ས་ཞེས་བྱ། ། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱས་སངས་རྒྱས་སྤྱན། ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ནི་ཐབས། ། སྣ་ཚོགས་དངོས་དང་སྣ་ཚོགས་སྤྱོད། ། ལྟེ་བར་སྣ་ ཚོགས་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི། ། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་པའོ། ། ཝཾ་གི་ཡི་གེ་ཆུར་ཤེས་བྱ། ། ཆོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་མཱ་མ་ཀཱི། ། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་སྨོན་ལམ་ལས། ། རྡོ་རྗེ་རིགས་ཀྱི་ལྷ་མོ་སྟེ། ། སྙིང་གར་ཆུ་སྐྱེས་འདབ་མ་བརྒྱད། ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས་ན་གནས། ། མ་ཡིག་མེ་རུ་བརྗོད་ པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་གོས་དཀར་མོ། ། དགའ་བ་དང་ནི་སྟོབས་རང་བཞིན། ། ལྷ་མོ་པདྨའི་རིགས་སུ་འབྱུང་། །

Born from the primordial amṛta, it is pervaded by all the limbs of the maṇḍala, like a lotus in water. That insight is the brahmā abode, because Brahmā holds wisdom. It is the bhaga because it subdues the Māras, or because it experiences enjoyment. Its characteristic is that of abiding; likewise, it is the state of remaining or the state of having gone. For such a purpose, it is taught as "Thus have I [heard]," and so forth. Thus it was said. Others explain the meaning of "Thus have I [heard]" and so forth by dividing it into four: the outer, the inner, the secret, and suchness. As it is said: "Outer, inner, and likewise secret, and the meaning of suchness—these are the four aspects. The maṇḍala, the body, the action, the mudrā, and the lack of intrinsic nature." Others say that "Thus have I [heard]" and so forth clearly teaches the necessity of explaining the outer and other meanings: "The letter E is called Earth; the action mudrā is Buddhalocanā. She is great compassion and skillful means, the various entities and various activities. She resides in the emanation cakra at the navel, the multicolored lotus. The letter Vaṃ is known as Water; the dharma mudrā is Māmakī. She arises from great love and aspiration, the goddess of the vajra family. She resides in the center of the dharma cakra, the eight-petaled lotus at the heart. The letter Ma is said to be Fire; the mahāmudrā is Pāṇḍaravāsinī. She is the nature of joy and power, the goddess born of the lotus family."

definitionབདུད་རྩི “amṛta” — The ambrosia (also translated here as “ immortality ”) that prevents death or spiritual death (hence the Tibetan term means “crushes spiritual death”). The Sanskrit term literally means immortality . It is often used met

definitionཚངས་པའི་གནས “brahmā abodes” — Here refers to the brahmā heavens of the form realm, in which brahmā deities and the supreme deity, Brahmā, lord of the Sahā world , abide. Elsewhere the four brahmā abodes , or the “four immeasurables,” refer to the pra

terminologyཚངས་པ → “Brahmā”. The god, not 'pure' (which is ཚངས་པ too in compounds such as ཚངས་པར་སྤྱོད་པ, the vow of chastity). Context decides; do not carry the deity capital into the vow.

homonymཚངས་པ is rendered “Brahmā” here; the glossary also records brahman, brahmās, Brahma for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཚངས་པ “Brahmā” — One of the primary deities of the Brahmanical pantheon, Brahmā occupies an important place as one of two deities (the other being Indra / Śakra ) that are said to have first exhorted Śākyamuni to teach the Dharma. The pa

definitionའཁོར་ལོ “cakra” — Literally “wheel,” cakra is an energy center in the subtle body where subtle channels converge. In tantric Buddhism there are either four or five main cakras. The Hevajra Tantra teaches four cakras, namely the cakras of

definitionབྱམས་པ “Maitreya” — The bodhisattva Maitreya is an important figure in many Buddhist traditions, where he is unanimously regarded as the buddha of the future era. He is said to currently reside in the heaven of Tuṣita, as Śākyamuni’s regent

definitionསྨོན་ལམ “aspiration” — Usually appears in the idiomatic expression smon lam ’debs “express / utter an aspiration / wish” and instantiated in a verbal formula (a variety of formulas is found throughout Mahāyāna literature) which is uttered in t

homonymལྷ་མོ is rendered “goddess” here; the glossary also records devī, Devī for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionལྷ་མོ “goddess” — The “ apsarases ” are popular figures in Indian culture, they are said to be goddesses of the clouds and water and to be wives of the gandharvas . However, in the Kāraṇḍavyūha , they are presented as the female equivalen

periodམེ → “fire”. In ritual and cosmological prose མེ is the element 'fire'; Agni is the deity only where he is named or invoked. Do not capitalise the element.

homonymམེ is rendered “fire” here; the glossary also records Āgneya, Analā, Acalā for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionམེ “fire” — Classified as a “ lord of beings ” ( prajāpati ).

periodལྷ → “god”. Standard 84000 rendering is 'god'; 'deity' where the text contrasts classes of beings.

termབདུད་རྩི → amṛta

termལས → action

termཤེས་རབ → insight

termཚངས་པའི་གནས → brahmā abodes

termཚངས་པ → Brahmā

termཡེ་ཤེས → wisdom

མགྲིན་པར་ཆུ་སྐྱེས་བཅུ་དྲུག་འདབ། ། ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོའི་དབུས་གནས་པའོ། ། ཡ་ཡིག་རླུང་དུ་ཤེས་པར་བྱ། ། དམ་ཚིག་ཕྱག་རྒྱ་དམ་ཚིག་སྒྲོལ། ། བཏང་སྙོམས་ ཡེ་ཤེས་སྦྱོར་བ་ལས། ། ལས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་ལྷ་མོ་གཙོ། ། སྤྱི་བོར་འདབ་སྐྱེས་སུམ་ཅུ་གཉིས། ། བདེ་ཆེན་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་པའི། ། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་འཇོམས་མཛད་པ། ། འཁོར་བ་ལས་སྒྲོལ་སྒྲོལ་མར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་སྐད་ བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་འདི་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་བརྗོད་པ་ནི། རྟག་ཏུ་དག་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་སྟེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སྐྱེད་པ་པོར་བྱེད་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ རྒྱས་པར་བཤད་དགོས་ཟེར་རོ། ། ཡང་གཞན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དབྱེ་བར་མི་བྱ་སྟེ། དེ་རང་གི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལེའུ་དང་པོ་འདི་དང་གཉིས་པའི་སྣོད་དྲང་བ་དང་ངེས་པར་མ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ན། རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྟོགས་ཤིང་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། འཁོར་དང་བསྡུ་བ་པོར་བཅས་པ་རྣམས་ནི། ཉན་ཅིང་ཤེས་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དོན་ ལ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ལ་བོས་ནས།

At the throat, upon a sixteen-petaled lotus, she resides in the center of the enjoyment wheel (saṃbhogacakra). The syllable ya should be known as wind. She is the samaya-mudrā, Samayatārā. Through the union of equanimity and wisdom, she is the principal goddess of the action family (karmakula). At the crown, upon a thirty-two-petaled lotus, she resides in the wheel of great bliss (mahāsukhacakra). She who subdues all afflictions (kleśa) is explained as Tārā, the savior from saṃsāra. Thus it is said. Furthermore, O son of good family, it is said: "The syllables 'Thus have I heard' (evam mayā śrutam) are spoken at the beginning of all dharmas. Because they are eternally pure, they are the syllables that act as the progenitor of the perfectly awakened Buddha (samyaksaṃbuddha); this is established." Thus it was taught. Therefore, it is said that the meaning of "Thus have I heard" and so forth must be explained in detail. On the other hand, some others say: "The meaning of 'Thus have I heard' and so forth should not be analyzed. It is taught exactly as its own meaning. Why is that? Because in this first chapter and the second, the vessel [of the disciples] has not been distinguished as either provisional or definitive. Therefore, the meaning of the tantra should be explained exactly as it is. Furthermore, the Teacher, the Blessed One (bhagavān), is endowed with realization and knowledge. The retinue and the compilers are those who possess the intention to listen and understand. Therefore, regarding the meaning of the identity of 'Thus have I heard' and so forth, immediately thereafter the Blessed One called to the bodhisattva mahāsattva Īśvara."

terminologyས་བཅུ → “the ten grounds”. The bodhisattva levels. The single syllable ས is also the word for 'earth' and must not be pinned as 'ground' on its own.

homonymས་བཅུ is rendered “the ten grounds” here; the glossary also records ten levels, ten grounds, ten stages for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionས་བཅུ “the ten grounds” — The ten levels or stages traversed by a bodhisattva that culminate in buddhahood: (1) Joyful ( pramuditā ; rab tu dga’ ba ), (2) Stainless ( vimalā ; dri ma med pa ), (3) Luminous ( prabhākarī ; ’od byed pa ), (4) Radian

definitionབཏང་སྙོམས “equanimity” — One of the four “immeasurables” of the Mahāyāna, known in early Buddhism as “pure abodes” (Skt. brahmavihāra ), which comprise (1) friendly kindness, (2) compassion, (3) joy, and (4) equanimity. Immeasurable equanimity a

definitionརིགས་ཀྱི་བུ “son of good family” — Indian term of address used toward a male student of the bodhisattva path. While this is usually a characteristic pertaining to brahmins (i.e., born in the brahmin caste to seven-generation brahmin parents), the Buddha r

definitionཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས “perfectly awakened buddha” — The attainment of a buddha, who has gained total freedom from conditioned existence, overcome all tendencies imprinted on the mind as a result of a long association with afflicted mental states, and fully manifested all

definitionབྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ “bodhisattva mahāsattva” — The term can be understood to mean “great courageous one” or "great hero,” or (from the Sanskrit) simply “great being,” and is almost always found as an epithet of “bodhisattva.” The qualification “great” in this term, a

adherencePinned rendering paraphrased here: the ten grounds; self

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termས་བཅུ → the ten grounds

termདམ་ཚིག → samaya

termཕྱག་རྒྱ → mudrā

termབཏང་སྙོམས → equanimity

termཡེ་ཤེས → wisdom

termལས → action

དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གླེང་བསླང་བ་ཡིན་ཟེར་རོ། ། དེ་དག་གིས་གཞུང་ལ་བདག་གི་ནི་ཡིད་ཆེས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། འོན་ཀྱང་གཞན་དང་ པོ་སྲིད་པས་དོར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་མན་ངག་གིས་གསུངས་པ་བཞིན་བདག་འཛིན་ཏེ། དེ་ཡང་དྲང་བའི་དོན་དང་ངེས་པའི་དོན་དུ་དབྱེའོ། ། དེ་སྐད་དུ། ངེས་དང་དྲང་དོན་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། འདི་སྐད་བདག་གིས་ལ་སོགས་བཤད། ། ཅེས་རྒྱུད་ལས་གསུངས་ སོ། ། དེར་དཔལ་ནམ་མཁའ་དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་འོད་རབ་ཉིད་ལས་སྟོན་པ་དང་། ། འཁོར་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་གཟུགས་ཀྱིས་སྤྲུལ་ནས། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གདུལ་བྱ་ལ་དགོངས་ནས། རྩའི་དབུས་སྟོང་པའི་ནམ་མཁས་ཀྱང་བསྟན་པ་ནི། དེར་ དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་དང་། དཔའ་མོར་བཅས་པའི་བཞུགས་གནས་དེ་རུའོ། ། དེ་དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནམ་མཁའ་དྲི་མེད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དཔའ་བོ་དང་། དཔའ་མོ་རྣམས་ཀྱང་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ ཚིག་གོ། ། འདིར་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་དང་གྲངས་བཤད་པ། དཔལ་ནམ་མཁའ་དྲི་མེད་དང་། ཤིན་ཏུ་རྩལ་ཕྱེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏོ། ། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་སོགས་པའི་དོན་འདི་རྣམས་འོག་ནས་གསུངས་པས་འདིར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ གསལ་བར་མ་བྱས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཚན་དང་གྲངས་བསྟན་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་སོ། ། རབ་ཞལ་ལ་སོགས་པ་ནི། དཔལ་ནམ་མཁའ་དྲི་མེད་ལ་སོགས་པའི་དཔའ་བོ་བཅུ་དྲུག་པོ་རྣམས་དང་། དཔའ་བོ་སུམ་ཅུ་གཉིས་པོ་ཀུན་ནོ། །

It is said that the introduction concerns the essence and so forth of the three suchnesses and the like. They do not, however, inspire confidence in my own source text. Nevertheless, since it is possible that others might [accept it], I have not discarded it. I shall uphold it according to the pith instructions of the great master Indrabhūti. Furthermore, these are divided into the provisional meaning and the definitive meaning. As it is said in the tantra: "The distinction between the definitive and provisional meanings is explained by the words 'Thus have I heard' and so forth." In that context, the one called the Glorious Stainless Space (Śrī Vimalākāśa) is the Teacher himself, who emanates in the form of the various members of the retinue to act for the benefit of sentient beings. Likewise, with the trainees in mind, the space of the central channel is also shown. That is the dwelling place of the great heroes and heroines. The meaning of the phrase "the great hero, the bodhisattva Vimalākāśa, and so forth" is that the supreme retinue of heroes and heroines are also seated there in their respective manners. Here, their names and numbers are explained by the passage beginning with "the Glorious Stainless Space and the Utterly Skillful One." Since the meanings of their colors, shapes, and so forth are explained below, they have not been clearly detailed here. The phrase "of such a kind" refers to those whose names and numbers have been shown. "The sixteen faces and so forth" refers to all sixteen heroes, such as the Glorious Stainless Space, and the thirty-two heroes.

དེ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་ ནི། འཁོར་ལོ་བཞི་པོ་རྣམས་སོ། ། ཡང་ན་དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་པོ་རྣམས་སོ། ། ཕྱི་རིམ་གྱི་དཔའ་མོ་བཅུ་དྲུག་པོའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཡུམ་ལྔ་དང་། འབྱུང་བ་ལྔ་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། གཏི་མུག་ དང་། དེ་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། མ་མོའི་བཙུན་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མ་མོ་ནི་མཁའ་འགྲོ་མའི་གཟུགས་སོ། ། བཙུན་མོ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། དཔའ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རོལ་ཅིང་སྤྱད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། བྱེ་བ་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི། རྩ་ཕྲ་མོ་བྱེ་བ་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། རྩ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དེ་རྣམས་ཀུན་གྱི་འཁོར་ནི། བྱེ་བ་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་མ་མོའི་བཙུན་མོ་མཁའ་འགྲོ་མའི་གྲངས་རྣམས་སོ། ། དབུས་ནི་མཐའ་གསལ་བའོ། ། ལེགས་དགྱེས་ཆེན་མོའི་སྦྱོར་བས་བཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་མཉེས་པ་སྟེ། ཡུམ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་མཚུངས་པ་གཞན་དང་མི་མཚུངས་པའོ། ། དེ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་ཞིང་རོལ་པས་མཉེས་པ་ནི། ལེགས་དགྱེས་ཀྱི་བདེ་བས་མྱོང་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་པས་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡང་དག་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་སྤྱོད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐོབ་པ་ལ་སེམས་དཔའ་ནི།

Their purification is the four wheels, or alternatively, the sixteen joys. The purification of the sixteen heroines of the outer circle consists of the five consorts, the five elements, wisdom, the dharmadhātu, desire, envy, pride, and delusion; these are their purifications. Regarding the term "consorts of the mātṛs," the mātṛs are the forms of the ḍākinīs. They are also "consorts" because they are the very nature of the place where the Blessed One and the heroes sport and enjoy. As for the phrase "seventy-two million," this is taught here as the manner in which the seventy-two million subtle channels are purified. The retinue of all those channels consists of the seventy-two million ḍākinīs, the consorts of the mātṛs. "The center is the clarity of the extremes." Regarding the phrase "abiding in the union of the Great Excellent Joy," this refers to being pleased through the union of insight and method; the consort, the Mahāmudrā, is peerless and unlike any other. Being pleased through that perfect union and play is the experience of the bliss of Excellent Joy. Regarding the Blessed One’s address to the bodhisattva mahāsattva Devendra, it is "the Blessed One." A bodhisattva is one who practices the non-dual, authentic, unsurpassed awakening. The "sattva" (hero) is so called because of the mind that seeks to attain the meaning of that very awakening.

definitionཆོས་ཀྱི་དབྱིངས “dharmadhātu” — Interpreted variously‍—given the many connotations of both dharma and dhātu‍ ‍—as the realm, element, or nature of phenomena, reality, or truth. Generally taken to denote the entirety of phenomena and particularly their

definitionའདོད་ཆགས “desire” — One of the three basic mental afflictions (together with aversion and confusion) within which all other mental afflictions can be subsumed. The term rāga comes from the root rañj , which can also have the sense of “to co

definitionགཏི་མུག “delusion” — One of the three poisons ( dug gsum ) along with aversion, or hatred, and attachment, or desire, which perpetuate the sufferings of cyclic existence. It is the obfuscating mental state which obstructs an individual from

definitionམ་མོ “mātṛ” — “Mothers”; a class of female spirits common to both the Buddhist and non-Buddhist traditions. Typically these spirits are associated with creating obstacles and illness during pregnancy and early childhood. However, when

definitionརྩ “channel” — The channels are subtle psycho-physical routes which run vertically in the body. There are typically 72,000 channels said to reside in the body. Of these, however, the most important are the three main channels: the cent

definitionབྱང་ཆུབ “awakening” — I.e., awakening to the reality of phenomena (inner and outer) as they actually are.

definitionསེམས་དཔའ་ཆེན་པོ “mahāsattva” — The term can be understood to mean “great courageous one” or "great hero,” or (from the Sanskrit) simply “great being,” and is almost always found as an epithet of “bodhisattva.” The qualification “great” in this term, a

adherencePinned rendering paraphrased here: self

termའཁོར་ལོ → cakra

termདགའ་བ → joy

termཡེ་ཤེས → wisdom

termཆོས་ཀྱི་དབྱིངས → dharmadhātu

termའདོད་ཆགས → desire

termགཏི་མུག → delusion

བྱང་ཆུབ་ སེམས་མི་གཏོང་བར་སེམས་ཤིང་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། ། འགྲོ་བའི་བསམ་པ་ཇི་བཞིན་དུ་དོན་སྤྱོད་ནུས་ཤིང་མཛད་པ་ནི་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཉིད་ལྷ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ལ་མངའ་བས་ན་ལྷ་དབང་ཕྱུག་ གོ། ། འདི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ། དེར་སེམས་མི་གཏོད་སེམས་པའོ། ། གང་དེར་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་པ། ། རིན་པོ་ཆེའི་བཞིན་ཆེན་པོས་མཛད། ། ཅེས་རྒྱུད་ལས་གསུངས་སོ། ། དེས་ན་འདིར་ཀྱེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལྷའི་དབང་ ཕྱུག་ཅེས་བོས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དང་། ཟླ་བ་བདེ་བ་མཆོག་གི་དང་། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དང་། མཐའི་སྟེ། དེ་ལ་རང་གི་ ངོ་བོ་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཚད་དང་། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་གྲགས་པ་ཉོན་ཅིག། ཅེས་གསུངས་པ་ལ། དེ་ལྟར་དུས་ཀྱི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་བྱིས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པའི་དོན་ནི་མ་རྟོགས་ཤིང་། རིགས་པ་ངན་པས་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་བ་འདེབས་པ་ལ་ནི་དགའ། ཁ་ ཅིག་ནི་འབྲེལ་པ་མེད་པར་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་དོན་བཤད་པར་ཡང་བྱེད། དེ་བཞིན་ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྟོག་པ་དང་། སྒྲ་དང་རིགས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱིས་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པ་རྩོམ་པར་བྱེད་ཅིང་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པས་དམྱལ་ བར་འགྲོའོ། ། དེ་བས་ན་ཁོ་བོས་དེ་རྣམས་ལ་བསམས་ཏེ། འདིར་ཁ་ཅིག་གིས་གཞུང་བཀོད་པ་ནི།

Awakening One who thinks of not forsaking the mind of awakening and repeatedly [strives] is a bodhisattva. One who is able to act for the benefit of beings according to their inclinations is a mahāsattva. The very mind of awakening is the deity, and because one possesses that, one is the Lord of Deities (Īśvara). As it is said in the Tantra: "Awakening is non-dual wisdom; To direct the mind there is 'bodhi' (awakening). To act for the benefit of beings there Is done by the Great One, like a precious gem." Thus, having addressed him as "O Bodhisattva Mahāsattva, Lord of Deities," the Blessed One spoke. Why is that? It was spoken with the intention of [guiding] the inclinations of those to be trained. Regarding the nature of the three suchnesses, the moon of supreme bliss, the great mudrā, and the limit: "Listen to what is known as the glorious jñānatilaka (drop of wisdom) regarding its essence, aspects, and measure." To this, [it is said]: "In that way, ordinary childish beings of this time do not realize the authentic meaning; they delight in superimposition and deprecation through faulty reasoning. Some even explain the meaning of the tantras and so forth without any connection. Likewise, some compose commentaries on the tantras and so forth through distorted conceptions, [mere] words and logic, and pride; lacking qualities such as realization, they go to hell. Therefore, considering them, some have composed this source text here."

terminologyབྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས → “bodhicitta”. Keep the Sanskrit loan; 'mind of awakening' is a gloss, and mixing the two inside one text reads as inconsistency.

homonymབྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས is rendered “bodhicitta” here; the glossary also records mind set on awakening, resolve of awakening, aspiration to enlightenment for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionབྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས “bodhicitta” — In the general Mahāyāna teachings, the “mind of awakening” ( bodhicitta ) is the intention to attain the complete awakening of a perfect buddha for the sake of all beings. On the level of absolute truth, the mind of awak

definitionདབང་ “initiation” — The ritual process of being introduced to and authorized in the practice of specific deities, maṇḍalas, and yogas. The term literally means “sprinkling” or “anointing” and is modeled on rites of royal investiture. In the

periodཟླ་བ → “moon; month”. In calendrical and cosmological passages ཟླ་བ is 'month' (twelve months to a year) or 'moon', not the god Candra. Candra is the rendering only where the text addresses or names the deity — a sūtra listing the moon as a time unit is not naming a god.

homonymཟླ་བ is rendered “moon; month” here; the glossary also records Candrā, Candramas, Moon for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཟླ་བ “moon; month” — The deity of the moon, as well as the moon itself. In the Kāraṇḍavyūha , when Avalokiteśvara emanates Candra , it is the deity that is meant.

adherencePinned rendering paraphrased here: bodhicitta; god; self; family

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termབྱང་ཆུབ → awakening

termབྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ → bodhisattva

termབྱང་ཆུབ་སེམས → bodhicitta

termབྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས → bodhicitta

termལྷ → god

termདབང་ཕྱུག → Īśvara

དོན་ཇི་བཞིན་དུ་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་སྐད་དུ། འགྲེལ་བཤད་མེད་པར་མདོར་བསྡུས་རྒྱུད། ། རིགས་པ་ངན་པས་འཆད་པར་བྱེད། ། གཞན་གྱི་ཆུང་ མ་ནོར་ཟས་ལ། ། སྲེད་བསྐྱེད་ནས་ནི་དམྱལ་བར་འགྲོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་། གྲུབ་དང་ཡོན་ཏན་མེད་པར་ནི། ། ཁ་ཅིག་འགྲེལ་བཤད་སོགས་བྱེད་ཅིང་། ། སྒྲ་དང་རྟོག་གེ་ང་རྒྱལ་གྱིས། ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ལས་ཉམས་པར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་གཞན་དག་ནི། འདི་ སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པའི་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ནི། ཨེ་ཝཾ་མ་ཡཱ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏེ། རྒྱུད་དང་སྡུད་པ་པོར་འབྲེལ་བས་ནའོ། ། ཡང་ན་ འདིར་མཐུན་པར་ཨེ་ཝཾ་མ་ཡཱ་ཞེས་བྱའོ། ། ཐོས་པ་ནི་ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་གོ། ། ཐོས་པ་ནི་སྡུད་པ་པོའི་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་ཀྱང་བསྟན་ནོ། ། དུས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དེ། མཚན་མའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ། བསམ་དུ་མེད་པའི་དུས་ ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་གཉིས་དབྱེར་མེད་པར་གཅིག་པའོ། ། མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ལས་རིང་དུ་སོང་བས་ན། མཐའ་དང་དབྱེར་མེད་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། འདི་སྐད་བདག་གིས་དེ་ཉིད་གསུམ། ། བདག་ཉིད་དང་ ཡང་བཅས་པ་སྟེ། ། ཐོས་པའི་དོན་ནི་ཟླ་བདེ་མཆོག། དུས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྟེ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཐའ་ཞེས་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་བས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དང་།

I shall explain the meaning exactly as it is. As it is said: "Without a commentary, those with poor reasoning explain the condensed tantra. Having developed craving for the wives, wealth, and food of others, they go to hell. Likewise: 'Some, lacking realization and qualities, compose commentaries and the like; through pride in grammar and logic, they cause the practice of yoga to decline.'" Regarding that, others [interpret] the phrase "Thus have I heard at one time, the Blessed One" by connecting it to the three suchnesses and so forth. The nature of the three suchnesses is indicated by the syllables E-Vaṃ-Mā-Yā, because of the connection between the tantra and the compiler. Alternatively, here they are concordantly called E-Vaṃ-Mā-Yā. "Hearing" (śruta) refers to the Moon, the Supreme Bliss (Candracchom). "Hearing" is characterized by the experience of the compiler. Likewise, the Moon, the Supreme Bliss, is also indicated. "Time" (kāla) is the nature of Mahāmudrā, free from all signs of phenomena, the inconceivable time, the nature of Mahāmudrā. These two are indivisibly one. "The End" (anta) refers to the Blessed One. Because he has gone far beyond all signs of conceptual elaboration, he is indivisible from the End. As it is said: "This very suchness of mine, the three, Together with the nature itself; The meaning of 'hearing' is the Moon, the Supreme Bliss; Time is Mahāmudrā; The Blessed One is called the End." Therefore, [it is connected] to the three suchnesses and so forth.

དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་གྲགས་པ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་འགྲེལ་པས། དོན་དེ་ བཞིན་བཤད་ཟེར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ནི་དེ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བ་ནི། ཆ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་དྲུག་དང་གཅིག་པ་ཉིད་ཡན་ལག་སྦྱོར་བ་དྲུག་པོ་ནི། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་བཤད་དོ། ། ཡང་ཇི་སྐད་དུ། ཆ་དང་ཐིག་ལེ་དང་ནི་ཚུལ། ། དེ་ཉིད་གསུམ་བདག་བསྟན་པ་ ཡིན། ། ཚུལ་ཙམ་ཟླ་བ་བདེ་བ་མཆོག། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་འདིར་ནི་མཆོག། དེ་ཡི་མཐའ་ནི་མཆོག་གཞན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་ལེའུ་གཞན་ལས། ཤྲཱི་ནི་གཞན་མིན་འདིར་ནི་ཆ། ། ཛྙཱ་ཞེས་བྱ་བ་ཐིག་ལེར་བསྟན། ། ན་ཡི་ཡིག་འབྲུ་ཚུལ་ཡིན་ཏེ། ། ཏི་ཡི་ཡིག་ འབྲུ་ཚུལ་ཙམ་མོ། ། ལ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་མཆོག་ཏུ་བཤད། ། ཀ་ཡི་མཆོག་གཞན་ཤེས་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་པའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་གྲགས་པ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དེ་བཞིན་བཤད་དགོས་ཟེར་རོ། ། ཡང་ཁ་ ཅིག་ན་རེ། རྒྱུད་འདི་དབུ་ཞབས་ཀྱི་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཅུ་ཡིན་ལ། འདི་རྣམས་སྦྱོར་བ་དྲུག་ཏུ་འདུས་ལ། དེ་རྣམས་ནི་བརྗོད་པའོ། ། བརྗོད་པ་ལས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྙེད་པར་འགྱུར། དེ་བས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དང་། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་གྲགས་པ་ ཉོན་ཅིག་ཅེས་པ་འགྲེལ་དེ་སྐད་དུ་ཡང་། དེ་ཉིད་སུམ་ཅུ་དྲུག་བདག་པོ། ། ཆ་ཡི་ཡེ་ཤེས་ཚོར་བྱེད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ། ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་པ་ནས་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་དེའི་ཕྱིར་ན། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་དགོས་ཟེར་རོ། ། ཡང་ལ་ལ་ དག་ན་རེ།

The commentary states: "Listen to what is known as the Śrī-jñānatilaka"; thus, it is said that the meaning is explained in that way. Some maintain that the "three suchnesses" and so forth refer to the six applications of the parts and so on, and that the six applications of the limbs are explained in the Śrī-jñānatilaka. As it is said: "The parts, the drops, and the modes— These are taught as the nature of the three suchnesses. The mere mode is the supreme bliss of the moon; This is the supreme Mahāmudrā here. Its limit is the supreme other." And from another chapter: "Here, Śrī is the parts, not otherwise; Jñā is taught as the drops; The syllable Na is the modes; The syllable Ti is the mere mode; The syllable La is explained as the supreme; Ka is known as the supreme other." From the passage beginning with "the three suchnesses" up to "listen to what is known as the Śrī-jñānatilaka," it is said that it must be explained in that way. Furthermore, some say: "The heart essence of the meaning of this tantra from beginning to end consists of the ten suchnesses, and these are subsumed within the six applications. These are the expression; from the expression, the expressed is found. Therefore, the meaning of the three suchnesses and so forth, and the statement 'listen to what is known as the Śrī-jñānatilaka,' must be explained accordingly." As the commentary also says: "The lord of the thirty-six suchnesses, The wisdom of the parts is the feeler," and so forth, as taught extensively from the twenty-sixth chapter. Therefore, it is said that the meaning of the three suchnesses and so forth must be explained in that way. Again, some say:

དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པའི་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གླེང་གཞི་དང་སྦྱར་ལ་བཤད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡན་ཆད་སྔར་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་གོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དབྱེར་མེད་པའི་གཟུགས་ནི། མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐུ་ དང་གསུང་དང་ཐུགས་སྙིང་པོ་རྡོ་རྗེའོ། ། ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་ནི་དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་དང་། དཔའ་མོ་དབང་ཕྱུག་མ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཔའ་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པས་སོ། ། དེ་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་དོན་རྡོ་རྗེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། ། བསོད་ནམས་དང་སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་སྙིང་པོའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། དེའི་མཐའ་ནི་བཞུགས་གནས་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་གཞལ་ཡས་ཁང་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་ཁོ་ ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དྲུག་པའི་སྒྲ་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ལས་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། འདིར་ལེའུ་གཉིས་པ་ལས། དེ་ཉིད་གསུམ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་ནི་ཡེ་ཤེས་ མཆོག། ཟླ་བ་བདེ་བ་མཆོག་གིས་གང་། ། དེ་ནི་ཕུང་པོ་དབང་པོ་ཁམས། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྡོར་སྙིང་པོ། །

Regarding the meaning of "suchness" and so forth: this should be explained in connection with the introductory setting, "Thus have I heard at one time, the Blessed One, the Tathāgata," and so on. Everything up to "the Blessed One" is consistent with what was explained previously. As for "all the Tathāgatas," this refers to Candra-Cakrasaṃvara. The form of the indivisible bodhicitta is that which is supremely profound; it is the condensed essence of the Tathāgatas. Therefore, they are "all the Tathāgatas." Regarding "the nature of the three suchnesses," this refers to the vajra essence of body, speech, and mind. Candra-Cakrasaṃvara is also the Great Hero and the Sovereign Heroine. Why is that? Because the heroes and so forth are bodhisattvas. Thus, a bodhisattva is one who possesses the mind of awakening (bodhicitta). The Great Seal (mahāmudrā) is the Vajra Dharmakāya, the meaning of the great non-dual wisdom that is the nature of all. It exists in the form of the essence through the power of merit and compassion. Its limit is the abode, the celestial palace of the source of phenomena (dharmodaya). The phrase "of the nature of the three suchnesses" and so forth includes the genitive case. As it is said in the Tattvapradīpa (Lamp of Suchness), it is as previously taught. Here, from the second chapter: "The three suchnesses are body, speech, and mind; The three vajras are supreme wisdom. Filled with the bliss of Candra, It is the aggregates, faculties, and elements; The Great Seal, the Vajra Essence."

homonymཕུང་པོ is rendered “aggregate” here; the glossary also records aggregates, Aggregates for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཕུང་པོ “aggregate” — This translation of skandha is fairly well established, although some prefer the monosyllabic “group.” It is important to bear in mind that the original skandha has the sense of “pile,” or “heap,” which has the connotati

terminologyཁམས → “element”. In ཁམས་གསུམ it is the three realms, not 'three elements'.

homonymཁམས is rendered “element” here; the glossary also records constituent, domain, elements for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཁམས “element” — In the context of epistemology, it is one way of describing experience and the world in terms of eighteen elements (eye, form , and eye consciousness ; ear, sound, and ear consciousness ; nose, odor, and nose consciousne

adherencePinned rendering paraphrased here: self; empowerment; action

termདེ་ཁོ་ན་ཉིད → suchness

termབདག → self

termབཅོམ་ལྡན་འདས → the Blessed One

termདེ་བཞིན་གཤེགས་པ → tathāgata

termཟླ་བ → moon; month

termབྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས → bodhicitta

དེ་ཡི་མཐའ་ནི་བྷ་གར་བཤད། ། ཅེས་གསུངས་པས་ན། དེའི་དོན་གླེང་གཞི་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲོན་མ་དང་། ལེའུ་གཉིས་པའི་གཞུང་གིས་དོན་རྒྱས་ པར་བཤད་པར་བྱ་དགོས་ཟེར་རོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་གི་གཞུང་ལ་གཞན་དད་པ་སྲིད་པས་མ་བཀག་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་ཁོ་བོ་ནི་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་དེ། འདིར་དེ་རྣམས་དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པ། དེ་ བས་ན་རྒྱུད་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བླ་མའི་མན་ངག་གིས་བཤད་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ལེའུ་གཉིས་པ་དང་བཅས་པ་འདི་ནི་བདག་གི་འདུད་པ་དང་འཇུག་པར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ལ་ལ་འདི་ལྟར་སེམས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་ དོན་དམ་པ་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཉིད་ཡིན་པས། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ཚད་དང་ངོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཅི་སྙམ་མོ་བར་དཔྱོད་དུ་དོགས་པའི་བསམ་པ་བསླང་སྟེ། འདིའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལྷའི་ དབང་ཕྱུག་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱིས་མ་གོས་པ་ནི། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ཡིན་ན། དེ་ལ་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་མཚན་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གསུངས་པས། ས་ལ་ལྟ་ཞིང་ཅང་མི་གསུང་བར་འདུག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེའི་དུས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མཚན་མའི་བདེན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ཡིན་ཡང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས། ཞུ་བ་པོ་ལ་སོགས་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།

"Its limit is explained as the bhaga," as it is said. Therefore, it is argued that the meaning of this must be explained in detail through the introduction, the Lamp of Suchness, and the text of the second chapter. Since it is possible for others to have faith in their respective source texts, I have not refuted them, as in the previous case. However, I do not find this to be correct. Why? Because it explains the meaning of what the Blessed One taught in detail, yet here it does not accord with those [other texts]; therefore, it lacks a connection to the tantra. This explanation based on the guru’s pith instructions, including the second chapter, is appropriate for my own bowing and engagement. Furthermore, some may think: "Since the three suchnesses and so forth that were taught are the ultimate, in which all conceptual elaborations are pacified, what is the Blessed One thinking when he speaks of conventional aspects, measures, and essences?" To raise such a doubt and clarify the meaning: if the Glorious Wisdom Drop is unstained by any conceptual phenomena such as the signs of the bodhisattva mahāsattva Devendra and so forth, then since all characteristics such as aspects are taught conventionally, it is explained that [the Blessed One] remained silent while looking at the earth. Regarding the phrase "at that time" and so forth: although the ultimate truth is free from the conceptualization of the truth of signs, the Blessed One, intending the meaning of non-duality, [spoke] so that the requester and others might realize it.

definitionདད་པ “faith” — Here “faith” is not used so much in the sense of “religious faith,” but rather as when one says, “I have faith in you” or “I have faith in your good qualities.” It is often explained as “a good disposition of the mind” (

homonymཀུན་རྫོབ is rendered “conventional” here; the glossary also records conventional reality, relative for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཀུན་རྫོབ “conventional” — Conveys the relative or conventional view of the world according to the understanding of ordinary unawakened beings. This is distinguished from the ultimate truth, which conveys the understanding of phenomena as they rea

adherencePinned rendering paraphrased here: self; name

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termདེ་ཁོ་ན་ཉིད → suchness

termགཞུང → source text

termདད་པ → faith

termབཅོམ་ལྡན་འདས → the Blessed One

termརྒྱུད → tantra

termབདག → self

རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཆོ་འཕྲུལ་བསྟན་པ་ནི། ནམ་མཁའ་དངོས་པོ་མེད་ པའི་སྟོང་པ་ལས། དངོས་པོ་ཅན་གྱི་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། དྲི་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་མེ་ཏོག་དང་། རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་སྤྲུལ་ནས། ཆར་བཞིན་ཉིད་ལ་ཉིད་ཀྱིས་ཞབས་ཀྱི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་དྲུང་དུ་སྤྲུལ་ནས་བབ་པར་མཛད་དོ། ། ཡང་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྔར་བོས་པར་མ་ཟད་ད་ལྟར་ཡང་བོས་ནས། ཁྱོད་ཅི་ཡང་ལན་ནི་སྨྲ་བར་འདུག་པ། ཅི་ཞིག་ལ་ཡ་མཚན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསོལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྡོ་རྗེ་འཛིན་ལ་སྔར་གྱི་དོན་ལ་ གསོལ་པའོ། ། དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཚད་ཡོད་དམ་ཅི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྟོག་པ་དང་། མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའི་དོན་དམ་པའི་བདེ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དམ་ ཅི། དེ་ལ་བདག་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ཡ་མཚན་སྐྱེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཨེ་མའོ། ། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་དབང་ཕྱུག་དམ་པ་སྦྱིན་པར་མཛད་ནས་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དོན་ལ་བསྐུལ་བའོ། ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཐུགས་ཡང་ དག་པའི་རྡོ་རྗེ་ནི་མཆོག་གི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། ། འདི་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཏན་ལ་དབབ་སྟེ། ཆོས་ཅན་གྱིས་ཆོས་ཉིད་དམ་པ་བསྒྲུབ་དགོས་པས་ན་མེད་དམ་ཅི་ཞེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Regarding the display of miraculous powers and emanations: from the emptiness of the non-substantial sky, he manifested various substantial flowers, flowers possessing great fragrance, and the conventional characteristics of jewels and so forth. Having emanated these, he caused them to fall like rain before his own feet and so on. Furthermore, regarding the passage beginning with "The Blessed One," it means that not only was he addressed previously, but now he is also addressed, asking: "Since you remain without saying anything at all, what is it that you find so wondrous?" The phrase "The Lord of Gods requested" means that he requested the previous meaning from the Vajra Holder. In that context, the question "Does it have an essence, an aspect, or a measure?" refers to whether the ultimate bliss—which is the emptiness of the nature of all phenomena and is free from conceptualization, signs, and so forth—possesses conventional aspects and the like. The meaning is: "In this regard, I, the Lord of Gods, have become wondrous." "O, Lord of Gods" is an exclamation by which the Vajra Holder, having bestowed supreme empowerment, exhorts the meaning for the sake of ordinary, childish beings. The "Vajra of the Perfect Mind," which is the identity of the Three Jewels, is the Supreme Vajra Holder. The phrase "He spoke this" refers to the definitive establishment of the meaning of suchness and so forth; since the ultimate dharmatā must be established by means of the dharmas, he asks, "Does it not exist?" The phrase "In that way also" refers to the three suchnesses and so forth.

definitionརྫུ་འཕྲུལ “miraculous power” — The supernatural powers of a śrāvaka correspond to the first abhijñā : “Being one he becomes many, being many he becomes one; he becomes visible, invisible; goes through walls, ramparts and mountains without being impede

definitionསྟོང་པ་ཉིད “emptiness” — Emptiness denotes the ultimate nature of reality, the total absence of inherent existence and self-identity with respect to all phenomena. According to this view, all things and events are devoid of any independent, intr

definitionདཀོན་མཆོག་གསུམ “the Three Jewels” — The Tibetan literally means “the three rare and precious ones,” the Buddha, Dharma, and Saṅgha‍—the three objects of Buddhist refuge.

terminologyཆོས་ཉིད → “the nature of phenomena”. Not 'dharma-nature' in running prose; 84000 harmonises on 'the nature of phenomena'.

homonymཆོས་ཉིད is rendered “the nature of phenomena” here; the glossary also records true nature of things, suchness, basic nature for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཆོས་ཉིད “the nature of phenomena” — The real nature, true quality, or condition of things. Throughout Buddhist discourse this term is used in two distinct ways. In one, it designates the relative nature that is either the essential characteristic of a spec

adherencePinned rendering paraphrased here: fire; name; self

termརྫུ་འཕྲུལ → miraculous power

termལས → action

termམེ → fire

termཀུན་རྫོབ → conventional

termམཚན → name

termརྩ → channel

དེ་ རང་གི་ངོ་བོ་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཚད་ཀྱིས་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ཡ་མཚན་སྐྱེར་རུང་བའོ། ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེའི་ཆོས་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ལ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་ཡིན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མ་ཙམ་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཤེས་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་མིག་ཡོར་ཙམ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ལ་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མ་དང་། མིག་ཡོར་དང་སྤྲུལ་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཙམ་གྱི་སྒྲས་སྒྱུ་མ་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པར་ བསྟན་ཏོ། ། རྒྱུ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་དེ་རང་རྟེན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཉིད་ཚོལ་ལ་ཐོག་མར་ནི། ། ཐམས་ཅད་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ། ། དོན་དམ་རྟོགས་ཤིང་ཆགས་མེད་ནས། ། དེ་ཡི་འོག་ཏུ་དབེན་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཀུན་རྫོབ་ སྒྱུ་མ་ཙམ་གྱི་ཆོས་ཅན་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས། སྟོང་པ་ཉིད་བསྒྲུབ་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཀུན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་གླ་རྩི་ལ་བརྟེན་ནི་དྲི་གང་ཡིན་རྙེད་པར་འགྱུར་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གླ་རྩི་དང་དྲི་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན། ཐ་ དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་འོན་ཀྱང་གླ་རྩི་དངོས་པོ་མེད་པར་དྲི་ག་ལས་རྙེད། རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཐབས་ཀྱིས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་མེད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གླ་རྩིའི་དངོས་པོ་མེད་པར་མི་རྙེད་དོ། ། རྙེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དངོས་པོ་མེད་པར་དྲི་མི་རྙེད་དེ། རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

It is that which, by its own essence, aspect, and measure, is capable of producing wonder in the Lord of Gods. All phenomena of saṃsāra and nirvāṇa are "all dharmas." Their dharmatā, their very nature, is also that; it is also emptiness; it is also the ultimate truth. How could this emptiness be known without relying on the mere conventional illusion? It could not. Therefore, it is called "mere optical illusion." It is unreal, being the conventional illusion, optical illusion, emanation, and so forth. By the word "mere," it is shown that illusion itself is without intrinsic nature. The cause should be understood as the wisdom of emptiness, the cause free from conceptual elaboration, which is its own support. As it is said: "When seeking reality, first one should say that everything exists. Once the ultimate is realized and attachment is gone, thereafter comes solitude." Thus it is taught. Relying on the phenomena that are mere conventional illusions, emptiness is established. All phenomena are all those that are with outflows and without outflows. As for the statement, "Just as by relying on musk, whatever scent is found," it is neither that the musk and the scent are one, nor are they different; yet, without the substance of the musk, how could the scent be found? It is found through the means of that which possesses the cause. "Without that" means that without the substance of the musk, it is not found. "How could it be found?" means that without the substance, the scent is not found, because the cause is absent.

དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་གླ་རྩི་ལས་དྲི་རྙེད་པ་བཞིན། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་དམ་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཐབས་མ་ཡིན་པས་རིང་བ་དང་། ། ཐབས་ ཀྱིས་རིང་བ་མ་ཡིན་པ། ། སྙིང་རྗེས་ཞི་ལ་མི་གནས་ཏེ། ། ཤེས་རབ་སྲིད་ལ་མི་གནས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྔར་དཔེའི་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་ལ་བསྙག་གོ། ། ཁྱབ་དང་ཁྱབ་བྱེད་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ཤིང་དང་ཤ་ བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བས། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་ཁྱབ་པས་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་དོན་ནི་ཟླས་དབྱེའོ། ། མཚན་མ་དང་མཚན་མ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་དཀྲི་བར་བྱ་སྟེ། ཐ་དད་པའི་ཆོས་བགྲང་བ་ནི། བྱེ་བྲག་མང་པོའི་དོན་ཏོ། ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དབྱེར་མེད་པས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། བདེ་བ་སྐུ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཕྱོགས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་སྐུའི་དངོས་པོ་ལ། དོན་དམ་པ་དེ་བཞིན་དུ་བརྟེན་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྒྲུབ་ བྱ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན། སྐུ་ལ་བརྟེན་ན་དེ་ཉིད་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། སྐུ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། ། སྐུ་བདེ་རྣམ་པར་ཤེས་ཡིན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དངོས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྡུས་ཏེ།

The phrase "in that way" indicates the meaning. Regarding "its own essence" and so forth: just as fragrance is obtained from musk, the ultimate is found by relying on conventional means; otherwise, it is not so. As it is said: "Through non-means, one is far; through means, one is not far. Through compassion, one does not abide in peace; through insight, one does not abide in existence." Thus, regarding "therefore" and so forth, one should follow what was previously shown by the meaning of the example. Regarding "the pervader and the pervaded, in particular": just as the characteristics of wood and the śimśapā tree are shown, because the ultimate truth is free from conceptual elaboration, it pervades conventional entities; thus, the meaning of "pervader" is a disjunctive compound. One should be guided by the sides of signs and signlessness. Counting the distinct phenomena is the meaning of "many particulars." Since all of those are indivisible, they are the non-dual great bliss. Regarding "because bliss depends on the body": because the ultimate depends in that way upon the entity of the body shown by the conventional side, the great non-dual wisdom—the suchness to be accomplished—is attained. Therefore, it is said: "If one depends on the body, that very suchness is attained." Depending on the body is thoroughly shown by means. "The body is bliss, it is consciousness; all are the reality of non-duality" summarizes the phenomena of the two sides.

བྱེ་བྲག་ གཉིས་བརྟགས་པ་ཐམས་ཅད་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། འཁོར་བ་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། ། རྟོག་པ་གཉིས་པོ་སྤངས་པས་ནི། ། གང་དུ་དངོས་པོ་གཅིག་གྱུར་པ། ། དེ་ནི་ཟུང་འཇུག་ཅེས་བྱར་བསྟན། ། ཅེས་བཤད་དོ། ། དྲུག་གི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེར་བསྟན་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་དགའ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། འོ་ན་དེ་གང་གིས་རྙེད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྐུ་དང་བདེ་བ་གཉིས་ལས་འབྱུང་། ། ཞེས་སྔར་བསྟན་པར་བྱས་ སོ། ། དེ་ནས་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་དོན་གསུངས་པ། ། འཁོར་ལོ་དྲུག་གི་དབུས་ན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ནི་ལྟེ་བའི་ནང་གི་དབུས་སུ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་དྲུག་བཞུགས་པའི་གནས་སོ། ། དང་པོ་གསུམ་ ནི་རྒྱུ་ལས་ཡེ་ཤེས་ཅན་རི་བོང་ཅན་གྱི་རིམ་པ་སྐྱེ་བ་ནི་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་མཆོག་གོ། ། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པས་ན། ལུས་རྟེན་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལུས་ལ་སྲོག་རྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སྲོག་ལ་ལུས་རྟེན་པའོ། ། ཐིགས་པ་དང་བཅས་དེ་རྣམས་ སྦྱོར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ག་བུར་དང་བཅས་ནས་རྟོག་མེད་མ་དང་། རླུང་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་རིམ་པས་སྦྱོར་བའོ། ། སྲོག་ནི་རླུང་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས། ཡང་ན་དབྱུག་པའི་སྒྲས། སྲོག་མའི་རྩ་ཀ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་རྣམས་ ཀྱི་དབུས་ན་གནས་པའོ། ། དེ་བས་ན། ལུས་རྟེན་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ལ། ། ཞེས་བྱའོ། །

Specifically, the examination of the two is the union of all dualities as non-dual. As it is said: "By abandoning the two conceptualizations of saṃsāra and nirvāṇa, Where things become a single entity, That is taught as 'union' (yuganaddha)." Regarding the phrase "the bliss of the six," this refers to what was taught there as the nature of the three suchnesses and so forth. "Supreme wisdom" refers to the non-dual wisdom of joy that is free from conceptual elaboration. If one asks, "By what is that attained?" it was previously taught: "It arises from the two: the body and bliss." Then, the meaning of the six applications is stated: "Abiding in the center of the six cakras," and so forth. The six, such as great bliss and so on, are the locations where the six applications, such as the three suchnesses, reside in the very center of the navel. The first three are the supreme nature of the result, which arises through the stages of the "hare-marked one" (the moon) possessing wisdom from the cause. Because they are mutually connected, regarding the phrase "the life-pillar that supports the body," it is because the life-force depends upon the body, or alternatively, the body depends upon the life-force. "Those together with the drops are joined," and so forth, refers to the bodhicitta together with camphor being joined through the stages of becoming one with the non-conceptual mother and the wind. "Life" is the bodhicitta endowed with wind; or, by the word "pillar," it abides in the center of the cakras in the form of the central channel (avadhūti). Therefore, it is said: "Upon the life-pillar that supports the body."

ནང་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཛིན་མ་དང་རོ་མ་གཡས་གཡོན་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ལམ་ནི་གསུམ་སྟེ། ཕྱི་དང་ནང་དང་གསང་བའོ། ། ཕྱི་ནི་ འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་དང་། བརྟེན་པའི་བདག་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། ནང་གི་རླུང་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་ལ་སྤྱོད་པའོ། ། གསང་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་སྤྱོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ནི། ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པའི་ལམ་ནི་བཞི། ། སྲོག་མ་ལས་དགའ་རོ་མ་མཆོག། འཛིན་ མ་ལས་ནི་བྲལ་བའི་མཆོག། རྟོག་མེད་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ལམ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཆ་ཡི་སྦྱོར་བ་ནང་དུ་མིན། ། ནང་དུ་དེ་ནི་རྟོག་མེད་ན། ། གཡས་གཡོན་མདུད་པའི་ནང་དུ་ནི། ། རོ་མ་དང་ནི་འཛིན་མ་གནས། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་བཞིར་དབྱེ་བ་ཡང་གསུམ་གྱི་དོན་ཏོ། ། དེའི་དོན་ནི་བདེ་ཆེན་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བདེ་ཆེན་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀུན་རྫོབ་དང་ལྡན་པའོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་འདབ་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པའོ། ། ལྟེ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་བྱས་སོ། ། རི་བོང་ ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་དང་རྩ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཟླ་བ་རྒྱས་པའོ། ། རྩ་དང་རྒྱས་པ་དང་སྲོག་གི་རླུང་དང་ལྡན་པ་ནི་བཅས་པའོ། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་དང་པོ་ནི་ཐོག་མའོ། ། ཟུར་གསུམ་གྱི་དབྱིབས་ཀྱི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་ཟུར་གསུམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཚུལ་ལོ། ། རྩ་དང་རླུང་དང་བྱང་ ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཀུན་གཅིག་གིས་དོན་རྟོགས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་། ། ལོངས་སྤྱོད་ལྟེ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Regarding the phrase "within": it refers to the center between the iḍā and rasanā, the right and left channels. Likewise, there are three paths of bodhicitta: the outer, the inner, and the secret. The outer is the union of the support, such as the cakras, and the supported, which is the self. The inner is the engagement with the winds and bodhicitta. The secret is the engagement with jñāna (wisdom). Furthermore: "The path of the arising of jñāna is fourfold: From the prāṇa [channel] comes the joy of the rasanā, the supreme; From the iḍā comes the supreme of separation; The path of joy is the nature of non-conceptuality." Thus it is said. Furthermore: "The application of parts is not within; If that is non-conceptual within, Then within the knots of the right and left, The rasanā and iḍā abide." So it is explained. Likewise, the division into three and the division into four also have the same meaning. The meaning of that is expressed in the passage beginning with "the center of the mahāsukha-cakra (wheel of great bliss)." "Great bliss" (mahāsukha) is the bodhicitta endowed with the conventional. The "wheel" (cakra) has thirty-two petals. The "center" (nābhi) has been explained above. The "rabbit-possessor" (śaśin) is the bodhicitta endowed with bliss, channels, and the full moon. Being endowed with channels, fullness, and the prāṇa wind is "with" (saha). The "first of the six applications" is the beginning. Those with the form of a triangular shape are in the manner of a triangular aspect. Because the single meaning of the distinctions of the channels, winds, and bodhicitta is realized, all are [included]. Regarding the passage beginning with "the center of enjoyment" (saṃbhoga-nābhi), etc.:

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། ལྕེ་དང་བཅས་པའི་རྩ་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ནི། ལྕེ་མ་སྟེ། རྟེན་དང་རྟེན་ཅན་མ། དེ་བཞིན་དུ་མིང་ ནི་བརྟགས་པ་ཡིན་ནོ། ། རྩ་དང་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དང་། གྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་རླུང་དང་འཛོམ་པ་ནི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། སྐེ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོའི་རྟེན་ནོ། ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སེམས་ལས་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྙིང་གའི་གནས་སོ། ། པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའོ། ། ནམ་མཁའ་མ་ནི་སེམས་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་དོན་ཏོ། ། སྙིང་ག་རྩའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་ལྡན་པ་ནི་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་། གཞིའི་རླུང་དང་ལྡན་པ་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། ། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་ ལྟེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་དང་སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་པའི་འདབ་མ་ནི་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིས་མཚོན་པའོ། ། འདོད་མ་ནི་གཏུམ་མོ་འབྱུང་བའི་གནས་ཀྱི་རྩའི་དོན་ཏོ། ། བདུད་རྩི་ལྡན་ ནི་རླུང་ཀྲོ་ངྷ་དང་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། མེའི་འཁོར་ལོ་ནི་འདབ་མ་གསུམ་པའི་མེའི་གནས་སོ། ། སྔར་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་ནི་རབ་འོད་མའོ། ། འདོད་པར་ལྡན་ནི་རླུང་འདོད་པ་དང་བཅས་པའི་བདེ་བའོ། ། རླུང་གི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། འདབ་མ་ དྲུག་པའི་གནས་ནི་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་སྟེ། རླུང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་གནས་ན་མོའི་རྩ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་མའོ། ། གསལ་བའི་རླུང་དང་བཅས་པ་ནི་སྟོབས་དང་བཅས་པའོ། །

One enjoys the flavor of primordial wisdom and so forth. The channel that experiences taste together with the tongue is the "Tongue-Mother" (Jihvā), the support and the supported; likewise, the name is a conceptual imputation. The meeting of the channel and the nature of bliss with the upward-moving wind is endowed with bliss. The throat is the support of the enjoyment wheel (saṃbhogacakra). Regarding the phrase "the center of the dharma wheel" and so forth: because all phenomena arise from the mind, it is the location of the heart. It possesses eight lotus petals. "Space-Mother" (Ākāśā) means the mind is equal to space. The heart, possessing primordial wisdom through the qualities of the channels, is the primordial wisdom of bliss, and its possession of the ground wind is as previously explained. Regarding the phrase "the center of the emanation wheel" and so forth: the arising of the phenomena of cyclic existence and nirvana is the meaning of "emanation." The petals of the emanation of sentient beings and buddhas are symbolized by sixty-four. "Desire-Mother" (Kāmā) is the meaning of the channel that is the source of the arising of inner heat (caṇḍālī). "Endowed with nectar" is the characteristic of being together with the krodha wind. The fire wheel is the location of fire with three petals. That which is superior to the previous is "Supreme Light-Mother" (Prabhāvarī). "Endowed with desire" is the bliss together with the desiring wind. Regarding the phrase "the center of the wind wheel" and so forth: the location of the six petals is the wind wheel; in that location possessing the characteristics of wind, the female channel is "Diligence-Mother" (Vīryā). Together with the clarifying wind, it is endowed with power.

དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་དོན་གྱིས་སྦྱོར་བ་དྲུག་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། དེས་ན། དེ་ནི་སྦྱོར་དྲུག་རྣམ་པར་ཤེས། ། རྩ་དང་ཐིགས་པ་དང་ལྡན་ནོ། ། ཞེས་བྱའོ། ། གང་ཚེ་རྟོག་མེད་མས་ནི་འཁྱུད། ། དེ་ཚེ་ཚངས་པའི་དབྱུག་པ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་འཁོར་ལོ་རྣམས་ཀྱི་ལྟེ་བ་དང་། བདེ་བ་བཞེངས་བཞུགས་གནས་པར་ལྡན་པ་དེའི་ཚེ། ཚངས་པ་སྟེ། གང་དང་དེ་གཉིས་རྟག་ཏུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཚངས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ལ་འཁྱུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚངས་པའི་དབྱུག་པའོ། ། ཚངས་པ་ཡེ་ཤེས་འཛིན་པས་ན། ། དབྱུག་པ་རྣམ་རྟོག་འཇོམས་པས་སོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ དོན་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ནི། དེ་ཡི་དུས་ནི་བདག་གིས་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཟང་བའི་དུས་དང་། ངན་པའི་དུས་དང་། བསམ་དུ་མེད་པའི་དུས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། འོང་བ་བཟང་བའི་དུས་ཞེས་བྱ། ། འགྲོ་བས་ངན་པའི་དུས་ཡིན་ ནོ། ། བཟང་པོ་དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བསྟན། ། ངན་པའི་དུས་ནི་བྲལ་བའོ། ། གཉིས་དང་བྲལ་བ་དེ་ཁོ་ཉིད། ། རྣམ་རྟོག་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བྲལ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཤར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བ་གོང་གི་དེ་ནི་འདི་ནས་མར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ གིས་བཤད་པའོ། ། ཤར་བ་དང་ནུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟེང་དང་འོག་གི་འཕོ་བས་ན། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བ་མན་ཆད་དུ་བཅུ་དྲུག་འཕོ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་རིན་པོ་ཆེ་ནོར་བུ་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ནས་སྟེང་དུ་འཕོ་བ་བཅུ་དྲུག་གོ། །

Regarding the phrase "the nature of the three suchnesses" and so forth, the application is explained as being sixfold. Thus, it is said: "That is known as the six applications; it possesses the channels and the drops." When it is embraced by the non-conceptual mother, at that time it is the "staff of Brahmā." This means that when the centers of the cakras are endowed with the abiding and arising of bliss, at that time it is Brahmā, because those two are eternally connected. Brahmā is the "staff of Brahmā" in the manner of embracing the life-staff of the bodhicitta endowed with wisdom. As it is said: "Because Brahmā holds wisdom, the staff destroys conceptualization." To explain the meaning of that in detail: "I shall explain its time," and so forth. "Its time" refers to the good time, the bad time, and the inconceivable time. As it is said: "Coming is called the good time; going is the bad time. The good is taught as supreme; the bad time is separation. That which is free from the two is suchness, free from all conceptual entities." This refers to the arising of the wisdoms of the east and so forth, which follows from the above. "The Blessed One, I shall explain" refers to the rising and setting, which is the shifting above and below. Just as there are sixteen shifts from the center of the wheel of great bliss downward, likewise there are sixteen shifts upward from the emanation wheel of the precious jewel.

ཅིའི་ཕྱིར་སྟེང་དང་འོག་ཏུ་འཕོ་ ཞེ་ན། འདིས་འཕོ་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་རླུང་གཉིས་ཕྲད་པའི་ཕྱིར། འཕོ་བ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྟོག་མེད་མ་ཉིད་ནི་གཅིག་པུའོ། ། དངོས་པོའི་ནི་རོ་མ་དང་འཛིན་མ་དང་སྲོག་མའོ། ། སྦྱོར་བ་ནི་རྩ་དང་རླུང་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རོ་གཅིག་པས་སྦྱོར་བའོ། ། རྩ་ སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་མདུད་པ་བཅུ་དྲུག་པ་ཕྲག་གཉིས། སྟེང་དང་འོག་ཏུ་འཕོ་བའི་གཡས་གཡོན་གྱི་གནས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་གདུ་བུའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རི་བོང་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ནོར་བུ་དང་བཅས་པའི་གནས་ ཀྱི་གདུ་བུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བདག་པོའི་རྣམ་པ་དགའ་བ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་རྣམ་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་མ་ནི་སྐུའོ། ། རོ་མ་ནི་གསུང་ངོ་། ། འཛིན་མ་ནི་ཐུགས་སོ། ། གསུམ་གྱི་ བདག་ཉིད་ནི་རྟོག་མེད་མའོ། ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་མེད་པས་ན། གཅིག་པུ་རྟོག་མེད་མའོ། ། རྒྱུའི་དངོས་སུ་སྣང་བ་ལས་འབྲས་བུའི་མིང་བརྟགས་པའོ། ། ཡང་ན་སྐུ་ནི་དགའ་བ། གསུང་མཆོག་གི་དགའ་བ། ཐུགས་ཆད་པའི་དགའ་བ། བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དགའ་བ་ གཅིག་པུ་རྟོག་མེད་མ་ཞེས་བཤད་དོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཁོར་ལོ་དྲུག་གི་ལྟེ་བ་དང་པོ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ནས་ཐ་མ་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུའི་གནས་བདེ་ཆེན་གྱིས་བཤད་པ་ག་བུར་དང་བཅས་པའི་གཡས་དང་གཡོན་དེ་བཞིན་ཚངས་པའི་དབྱུག་པའོ། །

Why is it said that it "transfers upward and downward"? It is because of this transfer; it is called "transfer" because the bodhicitta and the winds meet. "Non-conceptual" refers to the single [nature]. "The entities" are the rasanā, the lalanā, and the avadhūtī. "Union" is the union through the single taste of the channels, winds, and bodhicitta. The thirty-two channels consist of two sets of sixteen knots; these are the locations of the right and left [channels] for the upward and downward transfer. Regarding the phrase "the form of the bracelet endowed with the joy of bodhicitta," the "form of the moon" refers to the bodhicitta together with the vajra-jewel at the location of the thirty-two bracelets, which is the form endowed with the four joys. Likewise, this should be applied here as well. Regarding the phrase "the nature of body, speech, and mind": the avadhūtī is the body, the rasanā is speech, and the lalanā is the mind. The nature of these three is the non-conceptual. Because it is free from the conceptualization of subject and object, it is the single non-conceptual. The name of the result is imputed based on the appearance of the causal entity. Alternatively, body is joy, speech is supreme joy, mind is the joy of cessation, and the nature is the single natural joy; thus it is explained as the single non-conceptual. Regarding the phrase "of great bliss" and so forth: from the first center of the six cakras, great bliss, to the final location of the vajra-jewel, great bliss is explained. Together with the camphor, the right and left are likewise the staff of Brahmā.

ཇི་ལྟར་ནི་ དཔེས་བཤད་པའོ། ། ཙནྡན་གོ་ཤིཪྵའི་ཤིང་གི་དབུས་སུ་སྦྲུལ་མོ་ཡོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཚངས་པའི་དབྱུག་པའི་དབུས་ན། རོ་མ་དང་འཛིན་མ་གཡས་གཡོན། རྟོག་མེད་མ་དབུས་སུའོ། ། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ཀྱི་དོན་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། གོར་ཤིཪྵའི་ ཙནྡན་དེ་བཞིན་དུ། རྟོག་མེད་མ་ཚངས་པའི་དབྱུག་པ་ལ་མདུན་དུ་འཁྱུད་པའི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཚངས་པའི་རུས་པའི་ཚིགས་པའི་ནང་མཚན་ནོ། ། དབྱུག་པའི་སྙིང་པོ་ནི་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་དང་གསུམ་པར་ལྡན་པའོ། ། དང་པོར་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ མཉམ་པར་སྦྱོར་བ། དང་པོའི་ཟུར་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་མདུད་པའི་ལྟེ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕོ་བའི་དང་པོ་རྟེན་ནས་དབྱིབས་ཟུར་གསུམ་དབུས་ཀྱི་ལྟེ་བར། དངོས་ཤེས་རབ་མ་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་ལྟ་བ་ལས་འདར་བའི་རོ་སྐྱེ། ཡེ་ཤེས་འདོད་པའི་དགའ་བ་སྲོག་རླུང་ལྡན་པ་ཟླ་སྟོད་ ཀྱི་ཚེས་གཅིག། ཆུ་ཚོད་གཅིག་གི་བར་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་བཤད་པའོ། ། རྟེན་པདྨའི་དབྱིབས་ཅན་དུ་དངོས་རིག་པ་ལ་འདོད་པ་ལས་འདར་བ་སྐྱེ། འདར་བའི་དགའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉེ་བའི་སྲོག་རླུང་དང་ལྡན་པ། ཚེས་གཉིས་ཀྱི་ཟླ་བ་འཕེལ་བ་ བཞིན་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཡུན་རིང་བར་མཚུངས་པ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྟོབས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནུབ་པའོ། ། རྟེན་དུ་གྲགས་པའི་མིང་ཅན་དུ། དངོས་འདུས་པ་ལས་རྡུལ་སྐྱེ། འགྲོ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཉམ་པའི་རླུང་དང་ལྡན་པའི་ཚེས་གསུམ་གྱི་ཆུ་ཚོད་གསུམ་གྱི་ བར་དུ།

How is it explained by way of an example? Within the wood of the Gośīrṣa sandalwood tree there is a female serpent. Likewise, in the center of the Brahma-staff (brahmadaṇḍa), there are the Rasana and Lalanā on the right and left, and the Avadhūtī in the center. Regarding the statement, "How is the meaning of the self explained to that Lord of Gods (Sureśvara)?"—just as with the Gośīrṣa sandalwood, the meaning of the Avadhūtī embracing the front of the Brahma-staff shall be explained in detail. In that regard, the name is within the joints of the Brahma-bone. The essence of the staff is endowed with the third, the life-staff (prāṇadaṇḍa). First, the union with the action-seal (karmamudrā). Regarding the phrase "at the center of the knot in the shape of the first triangle": based on the first transference, in the central navel of the triangular shape, from the view of the actual wisdom-action-seal, the taste of trembling arises. The wisdom of the desire for primordial gnosis (jñāna), endowed with the life-wind, is the first day of the waxing moon; the explanation of the differentiation of the bodhicitta-drop lasts for one hour. From the desire for actual awareness in the lotus-shaped support, trembling arises. The wisdom of the joy of trembling, endowed with the near-life-wind, is like the waxing moon of the second day; it lasts for two hours, and the differentiation of the power of the bodhicitta-drop subsides. In the support known by that name, from the actual gathering, dust arises. The wisdom of the movement, endowed with the equalizing wind, lasts for three hours on the third day.

periodརིག་པ → “knowledge”. 'awareness' belongs to the Dzogchen (11th c. onward) usage; in earlier tantras and in རིག་པ་དང་མ་རིག་པ it is 'knowledge' versus 'ignorance'.

homonymརིག་པ is rendered “knowledge” here; the glossary also records awareness, spell, incantation for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionརིག་པ “knowledge” — This term may, according to context, refer to exoteric or esoteric knowledge, a goddess, her associated dhāraṇī , or some combination of these. In the body of this scripture, the dhāraṇī is referred to as a vidyā . In ta

termདབང་ཕྱུག → Īśvara

termབདག → self

termམཚན → name

termསྙིང་པོ → heart mantra

termལས → action

termཕྱག་རྒྱ → mudrā

བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྤྲིན་གྱི་ཐིག་ལེ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཤར་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། འདར་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ཙམ་བསྟན་ཏོ། ། བཞི་པ་ནུ་མ་རེག་པ་ལ་རྡུལ་སྐྱེ། ལྔ་པ་དང་དྲུག་པར་བ་སྤུ་ལངས་པ་སྐྱེ། བདུན་པ་ དང་བརྒྱད་པར་དབྱངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྐྱེ། དགུ་པ་དང་བཅུ་པར་བཀྲག་བཟང་བར་སྐྱེ། བཅུ་གཅིག་པ་དང་བཅུ་གཉིས་པར་ཁ་དོག་འགྱུར་བ་སྐྱེ། བཅུ་གསུམ་པ་དང་། བཅུ་བཞི་པར་དགའ་བའི་སྣང་བ་མི་གསལ་བ་སྐྱེ། མཐའ་མ་གཉིས་ལ་ཡང་སྣང་བ་ཐིམ་པ་སྐྱེའོ། ། ཡང་ ན་གཉིད་པ་དང་འཁྲུལ་པ་དང་། བརྒྱལ་བ་དང་། སྐོམ་པ་དང་། འདར་བ་དང་། སྐིག་པ་དང་། སྐྲག་པ་དང་། བྱ་རྨྱངས་དང་། སྡང་བ་དང་། བ་སྤུ་ལངས་པ་དང་། མཆི་མ་འབབ་པ་དང་། དྲོད་དང་། དངོས་པོ་དང་། རྟེན་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། མཚན་མས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་ཤེས་པའི་དགོས་པ་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། དེས་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ་རྟེན་མེད་རྙེད་ཅིང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། དེས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ རིགས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་རིམ་པའི་མཚན་མའི་རྟགས་ནི། དད་པ་ཆེ་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཆེ་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེ་བ་དང་། ཆགས་པ་ཆུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདི་སྐད་དུ། སྦྱིན་སྲེག་གི་ལེའུ་ལས། དུ་བ་ལས་ནི་མེར་ཤེས་ ཤིང་། ། ཆུར་སྐྱར་ལས་ནི་ཆུར་ཤེས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་ལྡན་གྱིས། ། རིགས་ནི་མཚན་མ་རྣམས་ལས་ཤེས། ། ཞེས་གསུངས་པས་ནི།

The differentiation of the drops of the cloud of bodhicitta has arisen. In the same way, the others should also be applied in their proper sequence. Only the signs such as trembling and so forth have been shown. In the fourth [stage], dust arises from the touch of the breasts. In the fifth and sixth, the bristling of the body hair arises. In the seventh and eighth, the distinctions of the vowels arise. In the ninth and tenth, a fine luster arises. In the eleventh and twelfth, a change in complexion arises. In the thirteenth and fourteenth, the appearance of joy arises indistinctly. In the final two, the dissolution of appearances arises. Alternatively, sleep, delusion, fainting, thirst, trembling, perspiration, fear, yawning, aversion, bristling of the body hair, shedding of tears, warmth, the entity, the support, wisdom, and differentiation are also like that. Through these signs, the sequence of the arising of wisdom will be understood. If one wonders what the purpose of knowing the sequence of the arising of wisdom is: by that, one will find and attain the supportless natural joy. Therefore, it is the family of all the Tathāgatas. Why is that? The signs of the sequence of the arising of wisdom should be known from great faith, great insight, great compassion, little attachment, and so forth. As it is said in the Chapter on Homa: "Fire is known from smoke, and water is known from the waterfowl; the wise Bodhisattva knows the family from the signs." Thus it was said.

ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་མཚན་མ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཡང་ན་རེག་བྱ་མེད་པར་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔར་བཞིན་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ ནོ། ། ཐོགས་ནི་སྡང་འཇིགས་བྱེད་པ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་རྣམས་དང་བཅོ་ལྔ་པོའི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པས་རེག་པར་མ་ནུས་པའི་མཆོག་གི་ཐིག་ལེ་འདི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་གྲགས་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་ནི་འཕོ་བའི་དོན་དེ་ ལའོ། ། ནུབ་བཅུ་དྲུག་ནི་ཐིམ་པའི་སྒྲ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དོན་གྱིས་ཤར་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཤར་དང་ནུབ་པ་ནི་རླུང་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཕྲད་པས་འཕོ་ཞིང་། ཤར་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། ཐིམ་པ་སྟེང་དང་འོག་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། བཅོ་ལྔ་པ་དང་བཅུ་དྲུག་པ་རྟེན་ཅན་དང་མཆོག་གི་ དགའ་བ་ནི་མདུད་པའི་རིམ་པས་སྐྱེ་བའི་དོན་ཏོ། ། རང་བཞིན་དགའ་ལ་དེ་ཡོད་མིན་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་། རྟེན་དང་། རྟེན་ཅན་དང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཤར་བ་དང་ནུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡོན་ པོའི་གདུ་བུའི་རྣམ་པའི་རྩ་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་མ་དང་བཅས་པའི་མདུད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟེ་བར། ལྟེ་བའི་གདུ་བུའི་སྒྲས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་གནས་སུ་བཞིའི་དོན་འདུས་པའི་དུས་སོ། ། དུས་ཀྱི་སྒྲས་ཐིག་ལེ་དང་། དགའ་བ་དང་སོགས་པས་སྟེང་གི་རླུང་དང་། འོག་གི་ རླུང་དང་། རྩ་རྣམས་ལ་ནི་དུས་གཉིས་པའོ། ། གཅིག་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པ་མ་ཡིན་པ་རོ་གཅིག་པའི་དུས་སོ། ། དེ་ལྟའི་བདེ་ཆེན་རྣམ་པ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

The signs of the arising of wisdom are likewise. Alternatively, joy and so forth should be generated as before, even without physical contact. Regarding the phrase "even that which causes fear in the beginning," this means that this supreme drop is such that it cannot be touched by the drops of bodhicitta or by the fifteen joys and so forth. The example is according to worldly renown. In that regard, "setting" refers to the meaning of dissolution; by that same logic, "rising" is also like that. "Rising" and "setting" refer to the meeting of the winds and bodhicitta, which causes them to shift, and the arising from the east and the dissolution as they move upward and downward. The fifteenth and sixteenth—the supported and the supreme joy—refer to the meaning of arising through the sequence of knots. "It does not exist in natural joy" means that in the arising of natural joy, there is no rising or setting, nor any of the entities such as cessation, the support, the supported, existence, or non-existence. Regarding the phrase "in the center of the navel, in the channel in the shape of a curved bracelet," this refers to the center of the knots together with the life-force. By the term "navel bracelet," it refers to the time when the meaning of the four is gathered at the site of the vajra jewel. By the term "time," it refers to the drops, the joys, and so forth, as well as the upper wind, the lower wind, and the channels—this is the second time. "The one" is the time when passion and non-passion are of one taste. Regarding the phrase "such a form of great bliss," this means:

སྔར་བཤད་པའི་ཆུ་ཚོད་དང་ལྡན་པའོ། ། འཕོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕོ་བ་བཅུ་དྲུག་དང་། འཕོ་བ་དང་། ཆུ་ཚོད་ཀྱི་སྒྲས། དབྱུ་གུ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་། ཐུན་ཚོད་བརྒྱད་དང་། སྐད་ཅིག་མ་བཞི་པོ་འདི་ཀུན་གྱི་ནང་གི་སྦྱོར་བས། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་བདག་གིས་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་དོན་བསྡུས་པ་ནི། དངོས་པོ་རྟེན་དང་ཡེ་ཤེས་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྟེན་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དངོས་པོའི་སྒྲས་སྦྱོར་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་སོ། ། རྟེན་གྱི་སྒྲས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་རྩའི་གནས་རྣམས་བསྡུའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲས་དགའ་བ་རྣམས་རླུང་དང་ལྡན་པ་བསྡུའོ། ། རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒྲས་ནི། བྱང་ཆུབ་ སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིར་འབྱེད་པ་རྣམས་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་རང་གི་དོན་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རོ་མཉམ་སྦྱོར་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣལ་འབྱོར་པའི་དངོས་པོ་ནི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་གཉིས་དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ དང་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའོ། ། དེ་གཉིས་སྦྱོར་བས་རོ་མཉམ་སྦྱོར་བའོ། ། དེས་ནི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྙེད་དོ། ། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཐབས་དང་། རྩ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོའི་ལྷ་ལ་སོགས་པ་ནི། རུ་ཏྲར་སྐྱེ་བའམ།

It possesses the hours previously explained. Regarding the term "transference," it refers to the sixteen transferences, the transference itself, and by the word "hours," the sixty-four danda, the eight sessions, and the four moments—all of these are the internal applications explained by me, the Blessed Vajradhara. The summary of that meaning is: "The entity, the support, and wisdom," and so forth. Regarding the phrase "the entity, the support," the word "entity" refers to the entities of the application. The word "support" includes the locations of the channels, which are the support for bodhicitta. The word "wisdom" includes the joys conjoined with the winds. The word "discrimination" indicates the general discrimination of the drops of bodhicitta and so forth. Regarding its own meaning, "entity" and so forth: "The entity is the union of equal taste." This means that the entity of the yogi is the two—the action mudrā and the nature of method—blessed by the glorious Mahāmudrā and the drop of wisdom. Through the union of these two, there is the union of equal taste. By means of that, from the power of the joys and so forth, one attains the non-dual fruit of great bliss. Through all the phenomena of the entities of conceptualization, such as the action mudrā, method, and the channels, wisdom—which is free from conceptual elaboration—does not become either cause or fruit. Likewise, entities such as deities and so forth do not arise as Rudra, nor...

ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ པ་ཉིད་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། དེས་འབྲས་བུ་ཡང་དག་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུད་ལས། སྟོང་ཉིད་བསྒོམས་པས་དེ་ཉིད་འཐོབ། ། སྤྲོས་བཅས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིས། ། འབྲས་བུ་ དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། ། རྟོག་པས་རྟོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་པ་དང་། གླེང་གཞིའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། རྣམ་རྟོག་གཏི་མུག་ཆེན་པོ་སྟེ། ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་ལྟུང་བྱེད་ཡིན། ། མི་རྟོག་ཏིང་འཛིན་ལ་གནས་ནས། ། མཁའ་བཞིན་དྲི་མ་མེད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་ པས་ན། རྟོག་པ་ཅན་བསྒོམས་པས་བྱ་བ་མེད་དེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་བསྒོམ་མོ་ཞེས་སོ། ། འདིར་དེའི་དོན་གསལ་བར་བྱའོ། ། འདིར་རྟོག་པ་ཡིན་ན་དངོས་པོའི་རྟོག་པས་འབྲས་བུ་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་འོ་མ་སྦྲུལ་གྱི་དུག་ཡིན་ཡང་། མི་ལ་སོགས་ པའི་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ལས། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འབྲས་བུར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་འདིར། རྟོག་པ་མིན་པའི་དོན་གསུངས་པ། ། ཆགས་པའི་འདོད་ཆགས་རྣམ་དག་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཆགས་པ་ནི་རྟོག་པའི་ཡུལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་སྟེ། བུད་མེད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་ཞིང་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་དང་། ཆོས་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་ལ་ཞེན་ཅིང་ཆགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ཏེ།

Alternatively, one will attain the fruits of the great worldly deities and so forth. Therefore, one should meditate on non-conceptuality itself, which is free from all conceptual elaborations. Through that, one will find the authentic fruit called emptiness, which is great bliss. As it is said in the Tattvatantra: "By meditating on emptiness, suchness is attained. Through conceptual elaborations and conceptualization, The fruit is not like that; Through conceptualization, conceptual realization arises." And from the Nidānatantra: "Conceptualization is great delusion; It is that which causes one to fall into the ocean of saṃsāra. By abiding in non-conceptual samādhi, One becomes stainless like space." Therefore, there is no need to meditate on that which possesses conceptualization; rather, one should meditate on non-conceptuality. Here, the meaning of that shall be clarified. In this context, if it were conceptual, the fruit would be like that of conceptualizing entities. Just as milk is poison to a snake but is not so for humans and others, likewise, desire and so forth, through the distinction of intention, will produce a distinguished fruit. Thus, regarding the meaning of non-conceptuality, it is said: "It purifies the desire of attachment," and so forth. Here, "attachment" refers to the distorted conceptual object, such as viewing and seeing the entity of a woman, forms, sounds, and so on. Clinging to and being attached to the conceptualizations of forms, sounds, smells, tastes, tangibles, phenomena, and so forth, is "desire."

འདོད་པས་བདག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མི་གཏོང་བའོ། ། རྣམ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་འདིར་དག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐ་མལ་པའི་སྤྱོད་པ་དངོས་པོ་ལ་ཞེན་པ་མ་ཡིན། ལྷ་དང་ལྷ་མོའི་བདག་ཉིད་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོ་བསྒོམས་ནས། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བྱས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་ འགྱུར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ། འདུས་པ་རེག་བྱ་བྱེད་པ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདུས་པ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་རེག་བྱ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དང་བཅས་པ་པདྨ་བྱ་གདོང་མ་དང་བཅས་པ། བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་དགའ་བ་ནི། ཐ་མལ་པ་ དང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་སྲིད་པ་མེད་པར་བྱེད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། སྲིད་པ་ནི། སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་དང་། འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་། བར་མ་དོའི་སྲིད་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་དུག་གི་དུམ་བུ་ཡིས། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ནི་འཆི་བར་བྱེད། ། དུག་ གི་དེ་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིས། ། དུག་གིས་དུག་ནི་འཇོམས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དང་། དེ་བཞིན་ཆོས་ཅན་རྟོགས་པ་ནི། ། རྟོགས་པ་ཡིས་ནི་དག་པར་བྱེད། ། ཇི་ལྟར་འདོད་ཆགས་མེས་ཚིག་ནི། ། སླར་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་དག་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། འོ་དང་འཁྱུད་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ནི། སྦྱོར་ཐབས་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་འདིར་ཡང་འོ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ལོངས་སྤྱོད་དུ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་དགའ་བ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་འཁྱུད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། འབྲས་བུའི་དུས་ན་ནི་ལོངས་སྤྱོད། དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། །

"Desire" means not letting go of the self under its influence. "Purified" means that here it becomes pure; it is not an attachment to ordinary conduct and entities. By meditating on the illusory nature of the identity of the gods and goddesses, and by engaging in the conduct of method and insight, one becomes completely purified. Likewise, regarding the phrase "the union that performs the touch," "union" refers to method and insight; "touch" refers to the vajra together with the jewel and the lotus together with the bird-faced goddess (Kākāsyā). This should be connected to the term "the agent." The joys of method, insight, and so forth, are not in accordance with the ordinary. Therefore, it is said, "it brings about the absence of becoming." "Becoming" refers to the becoming of birth, the becoming of death, and the intermediate becoming. As it is said in the Hevajra: "Just as a piece of poison Causes all sentient beings to die, By knowing the reality of poison, Poison is overcome by poison." And so forth. With such examples, it is said: "Likewise, the realization of phenomena Is purified by that very realization. Just as one burned by the fire of desire Is purified again by desire." Kissing, embracing, and enjoyments are the applications of the conduct of the Tathāgatas. Therefore, here too, the conduct of kissing and so forth is described as "enjoyment." Furthermore, embracing and so forth are the causes for the arising of joy, and at the time of the result, they are the enjoyment. Because they become the cause of the Tathāgatas, they are also "enjoyment."

དངོས་ནི་དངོས་པོར་བར་ཆོད་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་བའི་དངོས་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན། ། ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱོད་པས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་དེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་སྤྱོད་པའི་བར་གཅད་པར་བྱའོ། ། རྟེན་གང་ ཡིན་སྙམ་པ་ལ། དེ་གསུངས་པ། པུཎྜ་རཱི་ཀ་འབྱུང་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཟླ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་པུཎྜ་རཱི་ཀའོ། ། འབྱུང་བ་ནི་ཀུ་ཤའི་མཚན་ཉིད། ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩྭ་ལ་ཀུ་ཤ་འབབ་པའི་ཕྱིར་ནའོ། ། ཟུར་གསུམ་ནི་སྔར་བཤད་པའོ། ། སོགས་ནི་པདྨའི་ འབྲས་བུ་དང་། དྲག་པོའི་མིག་ཅན་ལ་སོགས་རྣམས་བསྡུ། རྟེན་གྱི་ནི་ཤུཀྵ་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་བྱེད་པའོ། ། རྩ་རྣམས་ཀྱི་བསྡུས་པའི་དོན་དང་བཅས་པ་གསུངས་པ་ནི། རྟེན་ནི་བསམ་གཏན་མེད་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ། ། རྟེན་ནི་ འདབ་མ་གསུམ་པའི་རྣམ་པའོ། ། དེ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་གནས་སོ། ། མེད་པ་ནི་བསམ་གཏན་མེད་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བསྒོམ་པ་མེད་པའོ། ། དེ་ལས་གཞན་མའི་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་བསྒོམ་པའི་བསམ་གཏན་ཡང་མེད་དོ། ། ཆོས་དབྱིངས་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན། ། སྟེང་དང་འོག་ཏུ་མཉམ་པ་བརྟེན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྐྱེད་པ་དང་རྫོགས་པ་བྲལ་བའི་མཉམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་རིག་ངོ་བོ་ཡིན་ལ་དེ་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ན། མྱ་ངན་འདས་པ་རྟོག་པ་མེད། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྟོག་པ་མེད་པས་ན། འཁོར་བའི་རྟོག་པ་ ཡོང་མི་སྐྱེ། དེ་ལ་བསམ་གཏན་གཞན་པ་ག་ལ་ཡོད་དེ་མེད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ལུང་ལས་ཀྱང་། ། རྟག་ཏུ་ཤར་བ་ལས་གཞན་ཅི། །

"Substances are interrupted by substances" means that all the phenomena of the entities of saṃsāra are to be interrupted by the practice of various methods that generate primordial wisdom (jñāna), thereby interrupting the practice of misconceptions. If one wonders what the support is, it is said: "By the arising of the puṇḍarīka," and so forth. The puṇḍarīka has the form of a moon. "Arising" is the characteristic of kuśa grass. "By" means because the kuśa grass flows through the channels. "Triangular" is as explained previously. "And so forth" includes the fruit of the lotus, the fierce-eyed one, and others. The support is the place for those possessing the joy of śukra. Regarding the summary of the channels, it is said: "The support is without concentration," and so forth. The support is the form of the three petals. That is the place of concentration. "Without" means without concentration; it is the absence of meditation upon non-dual primordial wisdom. There is also no concentration of meditating on anything else distinct from that. "The nature of the dharmadhātu itself, supported equally above and below" means that the equality free from generation and completion is the self-knowing nature of the dharmadhātu. Because it is free from the two extremes, "nirvāṇa is without conceptualization." Because nirvāṇa is without conceptualization, the conceptualization of saṃsāra never arises. How could there be any other concentration in that? There is none. Thus, it is also said in the scripture of Vajradhara: "What else is there but that which is always arisen?"

གང་དུ་ཡང་ནི་སྒོམ་ཡོད་དམ། ། གལ་ཏེ་སུ་ཞིག་སྒོམ་བྱེད་དེ། ། ཁྱད་པར་ཅན་དུ་སྐྱེ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། བདེ་བ་ ཆེན་པོའི་བདུད་རྩི་ནི་ཉན་ཐོས་པའི་བདེ་བ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཟས་ནི་བདུད་རྩི་རྟེན་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྟེན་ཅན་ལ་གསལ་བའོ། ། རིགས་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་ མཛད་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་མཆོག་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ། གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པས་བྱས་སོ། ། དེ་ཡི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་ནི། ། ཡེ་ཤེས་འདོད་པ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་འདོད་པ་ ནི་དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་གི་དང་པོའི་དགའ་བའོ། ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་དེ་རྣམས་གྲུབ་པའོ། ། འདར་བའི་དགའ་བ་མཆོག་གི་དགའ་བ་ནི། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཉིས་པ་ནི་འདར་བའི་དགའ་བ་སྟེ། དང་པོའི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་འདིའོ། ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། གནས་ནི་ཡེ་ཤེས་བཅོ་ལྔ་པའི་བཞུགས་གནས་བཅས་པ་ནི་རྟེན་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་དགའ་བ་དང་བཅས་པའོ། ། ཆད་པའི་དགའ་བ་ཡི་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ། ། གནས་མེད་ པ་ནི་རྟེན་དང་རྟེན་ཅན་དང་། ཤར་དང་ནུབ་དང་། འཕོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའོ། ། རང་བཞིན་དགའ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་དང་།

"Wherever there is meditation, or whoever performs meditation, no distinction will arise," so it is said. The nectar of great bliss (mahāsukha-amṛta) is superior to the bliss of the hearers (śrāvaka), and is thus the "great bliss." It is free from the afflictions (kleśa) and so forth. The food is the nectar; the support is the clarity within the dharmadhātu, which is free from all conceptual elaborations (prapañca). The five families are Vairocana and the others. Their supreme [state] is non-dual great bliss. As for the "abode," it is as previously explained. Regarding the third wisdom: "The wisdom of desire is spontaneously accomplished," and so forth. "Wisdom" refers to the wisdom of the bliss of bodhicitta. "Desire" refers to the first of the sixteen joys (ānanda). "Spontaneously accomplished" means that these are established. The "trembling joy" and the "supreme joy" (paramānanda): the second of these is the trembling joy, which is the meaning of the "supreme of the first." "Wisdom" here means the wisdom of direct experience. "Spontaneously accomplished" means that wisdom is established through the power of meditation. The "abode" is the dwelling place of the fifteenth wisdom, which is the nature of the support together with joy. The "joy of cessation" is the fifteenth. "Without abode" means being free from the entities of support and supported, east and west, transference, and so forth. "Natural joy" is what is called "suchness" (tathatā), the ultimate truth (paramārthasatya), and non-duality.

definitionཉན་ཐོས “hearer” — The Sanskrit term śrāvaka , and the Tibetan nyan thos , both derived from the verb “to hear,” are usually defined as “those who hear the teaching from the Buddha and make it heard to others.” Primarily this refers to tho

definitionཉོན་མོངས་པ “affliction” — The essentially pure nature of mind is obscured and afflicted by various psychological defilements, which destroy the mind’s peace and composure and lead to unwholesome deeds of body, speech, and mind, acting as causes f

adherencePinned rendering paraphrased here: action; family

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termབདུད་རྩི → amṛta

termཉན་ཐོས → hearer

termལས → action

termཉོན་མོངས་པ → affliction

termབདུད → Māra

termཆོས་ཀྱི་དབྱིངས → dharmadhātu

བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་གྲངས་སོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ མཆོག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་ཙམ་ཡང་མེད་དེ། ཡེ་ཤེས་ང་རྒྱལ་མེད་པར་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཆོས་ནི་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་ཅིག་ཤོས་སོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་དོན་ ཡེ་ཤེས་སུ་བློས་འཇུག་ཅིང་ཤེས་པའོ། ། དེ་བས་ན། ཡེ་ཤེས་བྱ་བའི་དོན་གྲུབ་བྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཤད་ནས། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གསུངས་སོ། ། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་འོད་གཟུགས་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་གསུངས་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེར་ལྷག་པར་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འོད་གཟུགས་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འོད་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་གཟུགས་སོ། ། ཚུལ་ནི་ཚུལ་གྱི་ཐིག་ལེ། སྤྲིན་ནི་སྤྲིན་གྱི་ཐིག་ལེ། སྟོབས་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཐིག་ལེའོ། ། དེ་བཞིན་ དུ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་བསྡུའོ། ། བདག་ཉིད་ནི་བདེ་བའི་ཐིག་ལེ་བཅུ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། ། དེ་རང་ལས་འབྱེད་པ་ནི། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རྟེན་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དངོས་པོ་ཀུན་ནི་དགའ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བའི་ཐིག་ལེ་རྣམས་སོ། ། རྣམ་པ་ནི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་པའི་རྣམ་པ་མང་པོ་རྣམས་སོ། ། གནས་ནི་རྩའི་མདུད་པའི་གནས་བསྡུའོ། ། བཅས་པ་ནི་རྩ་དང་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པར་ལྡན་པའོ། ། ཐིམ་པ་ནི་དངོས་པོ་དངོས་པོ་མེད་པར་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའོ། །

Great bliss and so forth are synonyms. The supreme non-duality is that in which even the pride of wisdom does not exist; it is said, "One should make wisdom free of pride." "Phenomena" (dharma) refers to the aggregates and so forth of the moving and non-moving worlds. "All" refers to that which is comprised of subtle particles and its opposite. "Consciousness" is the engagement of the intellect with the meaning of being free from unity and multiplicity, and knowing it as wisdom. Therefore, it is said, "It accomplishes the purpose called wisdom." This means the abandonment of the two obscurations. Having explained wisdom and so forth, the differentiation is taught: "Differentiation is known as the form of light," and so on. Regarding the practice of the drop of bodhicitta: "Differentiation is known as the form of light" means the form of the light-drop. "Method" is the method-drop; "cloud" is the cloud-drop; "power" is the power-drop. The others are to be included in the same way. "Self" refers to the differentiation of the sixteen drops of bliss. Differentiation from that itself is "differentiation," which is a term for making it baseless. "All things" refers to the drops of joy and the bliss of bodhicitta. "Aspects" refers to the many various distinct aspects. "Abodes" refers to the locations of the channel-knots. "Endowed" means possessing the channels, drops, and so forth. "Dissolution" is the transformation of things into non-things; this is the utterly pure characteristic of the dharmakāya.

definitionརྣམ་པར་ཤེས་པ “consciousness” — The term vijñāna is formed by the prefix vi plus a formation from the root jñā , which means “to know,” “to understand,” “to know of,” “to be aware of.” (This is reproduced in the Tibetan as rnam par + shes pa .) “Consci

definitionསྒྲིབ་པ “obscuration” — In this text, a different list of eight obscurations is presented: contempt toward the Buddha, contempt toward the Dharma , laziness, contentment with little (virtue), behaving according to desire, behaving according to

adherencePinned rendering paraphrased here: name

termཡེ་ཤེས → wisdom

termཆོས → dharma

termཕུང་པོ → aggregate

termརྣམ་པར་ཤེས་པ → consciousness

termསྒྲིབ་པ → obscuration

termགཟུགས → form

ཆོས་ཀྱི་ སྐུའི་ལུས་འདི་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་། འོད་གསལ་བ་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། དུས་ཐམས་ཅད་དུ། དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་མཛད་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་དང་། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་སྐུར་གསུངས་ པའོ། ། གཉིས་པ་གསུངས་པ། སྐྱེ་དང་གནས་པ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ནི་ཆུ་ལས་ཉ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། གནས་པ་ནི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ན། མཚན་བཟང་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ཟླ་མེད་པའི་ ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་མང་པོས་བརྒྱན་པ། འཇའ་ཚོན་ལྟ་བུའི་སྐུ་མཛེས་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་པར་འོས་པས་ན། ལོངས་སྤྱོད་པའོ། ། རྟག་པར་གདུལ་བྱའི་དོན་བྱེད་པས་ན། རྒྱུན་གྱིས་རྟག་པར་གནས་པའོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལས་སྤྲུལ་ པའི་སྐུ་སྤྲུལ་ནས། རེ་རེ་ཞིང་ཡང་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་དོན་མཛད་པར་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་བྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པ་དེ་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ། རང་གི་རིག་པ་དེ་ཉིད་ནི། ། གཞན་གྱིས་བརྗོད་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། ། མོས་དང་བསྒོམས་པས་རྟོག་འགྱུར་གྱི། ། རྟོགས་པ་དེ་ཉིད་ གཞན་དུ་མིན། ། ཞེས་པས་ནའོ། ། ཡང་འདི་སྐད་དུ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བདག་ཉིད་ཅན། ། ཉོན་མོངས་ཀུན་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། ། མཚན་རྣམས་ཀུན་གྱིས་རབ་བརྒྱན་པར། ། སྟོང་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བ། ། སྤྲོ་ཞིང་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ཡི། ། རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་ མཆོག་ལྡན་ཞིང་། ། གཟུང་དང་འཛིན་པ་རྣམ་པར་སྤངས། །

This body of the dharmakāya is without beginning or end, naturally pure, and the luminous nature of phenomena; it acts as suchness at all times. This dharmakāya is taught to be the form body, the locus of all phenomena, and the body of cause and effect. Second, regarding the statement: "Birth, abiding, and miraculous power," and so forth: "Birth" refers to the saṃbhogakāya arising from the dharmakāya, like a fish leaping from water. "Abiding" refers to the fact that in a completely pure realm, it is adorned with many peerless qualities such as the thirty-two major marks and a beautiful body like a rainbow; because it is worthy of being enjoyed by bodhisattvas, it is the "enjoyment" body. Because it constantly acts for the benefit of those to be trained, it abides eternally in a continuous stream. "By miraculous power" means that from that, the nirmāṇakāya is emanated, and from each of those, infinite millions of nirmāṇakāyas are emanated to act for the benefit of those to be trained according to their capacities. Regarding this, it is said: "One's own awareness itself does not arise from the description of another; It is realized through devotion and meditation; That realization is not otherwise." Furthermore, it is said: "Consisting of the nature of method and insight, Completely liberated from all afflictions, Thoroughly adorned with all the marks, Arisen from the wisdom of emptiness, Performing emanation and reabsorption, Possessing the excellence of all aspects, And completely abandoned of subject and object."

definitionའོད་གསལ “Ābhāsvara” — Lit. “ Clear Light .” The sixth of the seventeen heavens of the form realm ; also the name of the gods living there. In the form realm , which is structured according to the four concentrations and pure abodes‍, or Śuddh

definitionདེ་བཞིན་ཉིད “suchness” — The ultimate nature of things, or the way things are in reality, as opposed to the way they appear to unawakened beings.

homonymཆོས་ཀྱི་སྐུ is rendered “dharmakāya” here; the glossary also records body of reality, Dharma body, dharma body for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionཆོས་ཀྱི་སྐུ “dharmakāya” — Sometimes translated “truth body,” “reality body,” or “body of qualities,” the term dharmakāya stands in distinction to the rūpakāya , or “ form body” of a buddha. In its earliest uses the term refers to the Buddha’s qua

definitionསྤྲུལ་པའི་སྐུ “nirmāṇakāya” — The body of a buddha visible to ordinary sentient beings.

definitionམཐའ་ཡས “Ananta” — One of the principal nāga kings. Also known as Śeṣa or Anataśeṣa. Considered the source of Patañjali grammar in Buddhism. In Vaiśnavism he is the serpent that Viṣṇu rests upon in between the creations of worlds.

adherencePinned rendering paraphrased here: name; empowerment

termཆོས → dharma

termའོད་གསལ → Ābhāsvara

termདེ་བཞིན་ཉིད → suchness

termཆོས་ཀྱི་སྐུ → dharmakāya

termགཟུགས → form

termརྫུ་འཕྲུལ → miraculous power

ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མ་འདྲ་ཞིང་རྟག། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་འདི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ལས་སངས་རྒྱས་ཉིད། ། དཔག་མེད་རིགས་སུ་སྤྲུལ་པ་ནི། ། འགྲོ་བ་གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་རྒྱུད། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྤྲུལ་ སྐུས་མཛད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དེར་གསུམ་པོའི་དོན་བསྟན་ནས། དེ་དག་གི་འབྱེད་པ་གསུངས་པ། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གཏི་མུག་འཇོམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཏི་མུག་གི་སྒྲས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཕྲག་དོག་གོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་ པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། སྔགས་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་བཟླས་པ་དང་། བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། བྱ་བ་ནི་ཕྲིན་ལས་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀུན་འཇོམས་པས་ན། འཇོམས་བྱེད་དེ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། རྩའི་སྙིང་པོ་ནི་འདབ་མ་གསུམ་པའི་ལྟེ་བའི་རྟོག་མེད་མའོ། ། ཐམས་ཅད་ནི་ཟུར་གསུམ་ལ་སོགས་པའོ། ། བཅོམ་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་བཅོམ་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའོ། ། ཕྱིར་ནི་གཏན་ཚིགས་ཏེ། མི་མངའ་བ་དང་ལྡན་པའི་དོན་ཏོ། ། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། མཚན་མའི་དངོས་པོ་ལས་འབྱེད་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སྙིང་པོ་ནི་དེ་རང་མཐར་ཐུག་པའི་མཆོག་གོ། ། མཐའ་ནི་ཆོས་ཉིད་དང་བཅས་པའོ། ། དེ་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་དེ་ཉིད་སྙིང་པོ་ཡང་དེ་ཉིད། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གསལ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་ཉིད་ གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ཅེས་སོ། ། ཤིན་ཏུ་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། བདེ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་མཆོག་གོ། །

"Wisdom is like an illusion and is permanent," it is said. Furthermore, it is stated: "From Buddhahood itself, Buddhahood itself emanates in immeasurable families; the emanation bodies act in accordance with the mental continuums of those to be trained." Having thus shown the meaning of the three, the differentiation of these is explained: "Differentiation destroys delusion." Here, the term "delusion" refers to desire, hatred, pride, and envy. The "wheel" is the maṇḍala of the generation stage. The "mantra" refers to their recitation, generation, and so forth. The "activity" refers to the enlightened actions. Because these all destroy [the afflictions], it is said: "That which destroys is the differentiation." The "essence of the channels" is the non-conceptual [deity] at the center of the three-petaled [lotus]. "All" refers to the three corners and so forth. "Conquered" means conquered within the non-dual dharmadhātu; this is the meaning of the term "Bhagavān" (the Blessed One). "Because" is the logical reason, meaning "endowed with the absence of [afflictions]." "Differentiation" is the differentiation from the nature of signs. "Wisdom" is the wisdom of the dharmadhātu. "Essence" is the supreme ultimate of that itself. "Limit" includes the dharmatā. Then, "wisdom is that very thing, and the essence is that very thing; it clarifies the differentiation," meaning that the very appearance of the wisdom of the dharmadhātu is the nature of clarity. "Extremely" refers to the preeminent wisdom. "Bliss" is the supreme perfection.

བྱེད་པའི་ཕྱིར་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཡང་དག་པའི་བདེ་བའི་མཆོག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེས་ན་རྣམ་པར་ འབྱེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཕྱིར་བརྗོད་ཅེས་གསུངས་སོ། ། སྐུ་གསུམ་མི་ཕྱེད་པའི་དོན་གསུངས་པ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཆོག་ཞི་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པས་ན་མཆོག་གོ། ། རབ་བོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོན་དམ་པ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཞི་བས་ན་ཞི་བའོ། ། ཆགས་པ་ནི། འཁོར་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་སོ། ། ཆགས་བྲལ་ ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པའོ། ། འདི་ནི་མཐའ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པས་ན། ཆགས་པ་དང་། ཆགས་བྲལ་མིན་ནོ། ། དྲི་མ་མེད་པ་ནི་གློ་བུར་བའི་དྲི་མ་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ནམ་མཁའ་ལ་སྤྲིན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ པས་ན་བཅོས་པ་མེད་པའོ། ། རྒྱུད་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་ལས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སྔགས་དང་བྲལ་བའོ། ། བསྐྱེད་རིམ་རྫོགས་རིམ་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རིམ་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། རང་རིག་པ་དང་བརྗོད་དུ་མེད། ། ཐམས་ཅད་ཁྱབ་དང་དབྱེར་ མེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བརྗོད་དུ་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ན། ཡང་ན་མཐོང་བ་མ་ཡིན་པ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་ནི།

Because it acts, it is the wisdom of discernment that, through suchness, brings about the supreme, sublime, and perfect bliss; such is the meaning. Therefore, it is said, "It is expressed as the suchness of discernment." Regarding the meaning of the indivisibility of the three bodies, it is said: "The supreme non-dual peace," and so forth. The conceptualizations of subject and object are two; likewise, the inclusion of all dualities is non-duality. It is "supreme" because it is distinguished from the awakening of the hearers and others who possess afflictions. It is "excellent." Suchness is the ultimate, free from conceptual elaboration; it is "peace" because all afflictions and secondary afflictions are stilled. "Attachment" refers to the entities of cyclic existence. "Detachment" refers to the one-sided emptiness of the hearers. Because this does not abide in either of the two extremes, it is neither attachment nor detachment. It is "stainless" because it is free from adventitious stains such as ignorance, just as the sky is free from clouds and the like. Because it is unconditioned, it is "unfabricated." It is free from the causes of arising in the continuum. Because it is not born from the vowels and consonants, it is free from mantra. Because it is not born from the generation stage or the completion stage, it is free from stages. "Self-aware and inexpressible, all-pervading and indivisible"—this means that the inexpressible, non-dual wisdom, free from conceptual elaboration, pervades all phenomena. Alternatively, it is the nature of great bliss, which is not seen and is devoid of the major and minor marks.

གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་བྲལ་བ་རང་གི་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཡང་མདོ་དང་ལུང་དང་། འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གསུངས་པ་ནི། རྒྱས་པར་བཤད་ན། ཡང་ན་འདིར་འགའ་ཙམ་དྲང་པོར་བྱ་སྟེ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་གནས། ། དེ་ནི་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ། མི་གནས་ མྱ་ངན་འདས་པ་ཡིན། ། སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད། ། ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཛོད་ཀྱི་མདོ་ལས་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་སྒྱུ་མའི་ཆོས་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ཆོས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཆོས་ ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་རྣམ་པར་དག་པར་མངོན་པར་དད་པ་དང་། མོས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་འབྲེལ་བར་བསྟན་ཏེ། དེ་ཉིད་གང་ཞིག་འདོད་པ་ལ། ། དེ་ལ་དེ་ཉིད་དམ་པ་མེད། ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཡིས། ། ཚེ་འདིར་དེ་ཉིད་ཐོབ་མི་སྲིད། ། རྒྱུ་འདྲ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདི། ། གང་ཞིག་གིས་ནི་རྟོག་རྒྱུར་ན། ། དེ་ཡིས་དེ་ཉིད་དམ་པ་འདི། ། ངེས་པར་དེ་ཉིད་མྱུར་དུ་འཐོབ། ། ཅེས་པ་དང་། ཡང་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པས་ནི་རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུ་དག་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ལ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་སུ་མེད་པས་ཐོབ་པ་དང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གཉིས་སུ་མེད་པས་བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་ནི། སྒྲུབ་པ་དང་པོ་དང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །

The wisdom of one's own awareness, free from the form body, is itself inexpressible. Regarding that suchness, as it is taught in the sūtras, scriptures, commentaries, and so forth, to explain it in detail, or rather, to cite a few points here directly: "Abiding in the manner of the two truths, That is non-dual wisdom; It is non-abiding nirvāṇa, The very Buddha, the Vajra Holder." Thus it is said. Furthermore, the Tathāgatagarbha-sūtra states: "I do not say that a sentient being who enters into the nature of phenomena—which is non-conditioned, illusory, free from defilement, and naturally luminous—and who possesses faith and devotion that all phenomena are primordially pure, will go to the lower realms." Also, the Gaganasamādhi-tantra teaches in connection with this: "For whoever desires that very [reality], For them, that supreme reality does not exist. Through the levels and the perfections, It is impossible to attain that reality in this life. If one should conceptualize this reality, Which is the cause that resembles [it], By that [conceptualization], this supreme reality Will certainly not be swiftly attained." Furthermore, because the two truths are non-dual, cause and effect are also non-dual. Because cause and effect are non-dual, the attainment and that which is to be attained are also non-dual. Because those are non-dual, meditation and the object of meditation are also non-dual. Regarding non-duality, it is said that the practitioner and the object to be accomplished will not be perceived as separate.

དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་དང་། རང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ རྣམས་རྣམ་གྲངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན། དེ་ལྟ་བུ་ཡི་དོན་དམ་པར། ། ལྷ་ཡི་དབང་ཕྱུག་རྣམ་པར་འབྱེད། ། ཅེས་གསུངས་ཏེ། སྡུད་པ་པོ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས། བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་མེད་པར་འབྱེད་པར་གསུངས་སོ། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ ཀུན་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སངས་རྒྱས་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱིས་མཚོན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པའོ། ། སྙིང་གར་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དེ་སྙེད་ཀྱི་ཐུགས་ཡང་དག་པའི་ ཡེ་ཤེས་ནི་དེ་ཉིད་འདི་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་སྙེད་ཀྱི། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་འདི་དག་ཉིད། ། ཐུགས་ཆུད་ཡོད་མེད་ཕྱོགས་སྤངས་པས། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་གྲུབ། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མཁྱེན། འདི་ནི་མི་མཁྱེན་ཞེས་བྱ་བ་མི་མངའ་ བའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འབྱུང་བ་རྣམས་ལྷ་མོར་བསྟན་པ་དང་། དེ་རེ་རེ་ལ་ཡང་དབྱེ་བའོ། ། སྙིང་གར་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ དགའ་བ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་དང་། རང་བཞིན་དུ་བཞུགས་སོ། ། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་བསྒོམ་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།

Therefore, "great bliss," "dharmadhātu," "suchness," "non-duality," "self-knowing wisdom," "dharmatā," "ultimate truth," and so forth, are synonyms. For this reason, it is said: "In such an ultimate sense, the Lord of Gods discerns." Thus, the Blessed One Vajradhara taught the compiler, the Lord of Gods, to discern great bliss as non-dual. Regarding the phrase "to all Buddhas and bodhisattvas," "Buddhas" refers to those as numerous as the sands of immeasurable Ganges rivers. "To all bodhisattvas" is explained in the same way. "Always abiding in the heart" means that the authentic wisdom of the minds of all those Buddhas and bodhisattvas is this very [reality]. As it is said: "The Buddhas, as numerous as the sands of the Ganges, have realized this very [reality]; having abandoned the extremes of existence and non-existence, they are established in the nature of Mahāmudrā." Therefore, this means that there is no [distinction] such as "this is known" or "this is not known." Alternatively, "Buddhas" refers to the aggregates; "bodhisattvas" refers to the sense bases and so forth. "All" refers to the elements being shown as goddesses, and the differentiation of each of those. "Always abiding in the heart" means that the nature of bodhicitta produces joy and abides as the natural state. Regarding the phrase "there is no meditation on discernment":

homonymསྐྱེ་མཆེད is rendered “sense base” here; the glossary also records sense field, bases of cognition, sense fields for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionསྐྱེ་མཆེད “sense base” — These can be listed as twelve or as six entrances (sometimes also called sense sources, sense fields, bases of cognition, or simply āyatanas): In context of epistemology, it is one way of describing experience and the wo

adherencePinned rendering paraphrased here: empowerment

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termཆོས་ཀྱི་དབྱིངས → dharmadhātu

termདེ་ཁོ་ན་ཉིད → suchness

termཡེ་ཤེས → wisdom

termཆོས་ཉིད → the nature of phenomena

termདོན་དམ → ultimate

termལྷ → god

དེ་ཉིད་སྒོམ་པ་དང་། སྔགས་ཀྱིས་བཟླས་པ་དང་། མཆོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའོ། ། ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཁམས་ནི་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་གི་ཁམས་སོ། ། སོགས་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི་ཁམས་གཞན་ནོ། ། བྲལ་བ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྟོག་པ་མེད་པའོ། ། སྒྲ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒྲའི་དངོས་པོའོ། ། སོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ཚད་མ་དང་སྙན་དངགས་ལ་སོགས་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་སྟོང་པ་ནི་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྣམས་སྟོང་པའམ་དབེན་པའོ། ། སྟོང་པ་ནི་མི་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོའི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། སྙིང་རྗེ་ནི་ཐབས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དངོས་པོ་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མ་ཙམ་མོ། ། བདག་ཉིད་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་གཉིས་ཀྱི་བདག་པོ་སྟེ། གཉིས་སུ་མེད་ པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམ་པའོ། ། དེའི་ཡོན་ཏན་གསུངས་པ། ཚངས་དང་ཁྱབ་འཇུག་དྲག་པོ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདི་ནི་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྟན་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་གསལ་ལ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ བདག་ཉིད་དེ་ཉིད་ལས་བྱུང་བས་ཚངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་དུ་བྱུང་ཞིང་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པས་ནི་ཁྱབ་འཇུག་གོ། ། དེ་ཉིད་ལས་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ་སོར་རྟོགས་པས་ན་དྲག་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་མཉམ་པར་དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་ཕྱུག།

It is the abandonment of meditating on that very [reality], reciting mantras, making offerings, and so forth. The aggregates are the aggregate of form and so forth. The elements are the elements of earth, water, fire, and wind. "And so forth" refers to the other elements, the twelve sense bases. "Free from" means that through that very discernment, there is no conceptualization of those [aggregates and so forth]. "Sound" refers to the nature of worldly sound. "And so forth" refers likewise to logic, poetry, and so on. The emptiness of phenomena is their being empty or secluded by their very nature. "Emptiness" is the emptiness of the great insight of non-apprehension. "Compassion" is the nature of the conventional illusion of the great compassionate method. "Is the self" means that it is the master of those two; it is the supreme suchness of non-duality. Its qualities are described as: "Brahmā, Viṣṇu, and Rudra," and so forth. This suchness is taught as the nature of the five wisdoms according to the capacity of those to be trained. Because it arises from that very suchness as the nature of the mirror-like wisdom, which is luminous and non-conceptual, it is Brahmā. Because it arises as the nature of the utterly pure wisdom of the expanse of phenomena and pervades all sentient beings, it is Viṣṇu. Because it realizes through the nature of the discerning wisdom, it is Rudra. Because it exercises sovereign power over all phenomena through the nature of the wisdom of equality, it is Īśvara.

དེ་ཉིད་ལས་བྱ་བ་ནན་ཏན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རང་བཞིན་དུ་ཞི་བ་སྟེར་བས་ན་ཞི་བའོ། ། དེ་རྣམས་ནི་ རིགས་ལྔའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ལས་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་དུ་བྱུང་བས་ནི་ཡབ་ཡིན་པའོ། ། ཡང་འདི་སྐད་སྟེ། དཔལ་མཆོག་དང་པོའི་ཆོ་གར་ཡང་། ཚངས་དང་དྲག་པོ་སོགས་བསྒོམ་པ། ། དེས་འདུལ་བ་ལ་གསུངས་པ་ ནི། ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་འཇུག་ཕྱིར་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གཞན་ན་རེ་ལུས་ལ་གནས་པའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་དེ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ལས་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་དེས་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ལས་མེའི་འཁོར་ལོ་དེས་ཡེ་ཤེས་ལ་ཁྱབ་པའི་དྲོད་དེ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་ གོ། ། དེ་ཉིད་ལས་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་དེའི་ཡེ་ཤེས་དྲག་འཛིན་མ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དྲག་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་དེའི་ཡེ་ཤེས་གཞན་མའི་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། དེ་ཉིད་ལས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དེར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རོས་རྟོག་པའི་རོ་དྲུག་ ཞི་བ་ནི་ཞི་བའོ། ། དེ་ཉིད་ལས་དེ་རྣམས་བྱུང་བ་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་ཡིན་ཟེར་རོ། ། འབྱེད་པ་དེ་ནི་མཆོག་རྨད་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་མཆོག། དེ་ཉིད་ནི་དེའི་གོང་ན་གཞན་མེད་པས་རྨད་དུ་བྱུང་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་འདིར། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་དེའི་དོན་སྟོན་པའི་སྐབས་སུ་ནི། འདིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདི་མཆོག་གོ། །

From that very [source], because the nature of the all-accomplishing wisdom (kṛtyānuṣṭhāna-jñāna) naturally bestows the characteristic of the welfare of all sentient beings, it is "peaceful" (śānta). These are Brahmā and the others, who possess the characteristics of the five families. Because they arise as the essence of the five wisdoms from that very [source], they are the "fathers." Furthermore, it is said: "In the ritual of the Śrīparamādya, the meditation on Brahmā, Rudra, and so forth, was taught for the sake of those to be tamed; it is for the purpose of entering into that very [reality]." Others say that the meaning is that the cakras residing in the body arise from that very [source]. From that very [source], the wind-cakra generates the wisdom of Brahmā. From that very [source], the fire-cakra is the heat that pervades wisdom; that is Viṣṇu. From that very [source], the emanation-cakra (nirmāṇa-cakra) arises from the fierce grasping of wisdom; that is Rudra. From that very [source], the great bliss-cakra (mahāsukha-cakra) exercises mastery over the wisdom of the other [wisdoms]; that is Īśvara. From that very [source], in the enjoyment-cakra (saṃbhoga-cakra), the six flavors of conceptualization are pacified by the flavor of wisdom; that is "peaceful." Others say that because they arise from that very [source], they are "the other's." Regarding the phrase "that distinction is the supreme marvel": that [reality] is superior to the worldly gods such as Brahmā and the rest. Because there is nothing else above it, it is "marvelous." Regarding the phrase "in this Jñānatilaka": in the context of teaching the meaning of the Blessed One, the glorious Jñānatilaka, this very suchness (tattva) is supreme here.

མཆོག་རྣམས་ནི་མང་པོ་དག་གི་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། གྲུབ་པ་ནི་དེ་ཉིད་མཆོག་དམ་པར་རྫོགས་པའོ། ། མངའ་བདག་ནི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་ མཆོག་གི་མངའ་བདག་སྟེ། དེ་ཉིད་གྲུབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མངའ་བདག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ་བསྡུས་པའོ། ། འབྱུང་བའི་སྒྲས་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། ། ཀུན་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། ། དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྡུའོ། ། ཡང་ན་འབྱུང་བ་ནི་ས་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་བའོ། ། དེས་བརྟན་གཡོ་ལ་ ཁྱབ་པོ། ། ཀུན་ནི་སྣོད་བཅུད་གཉིས་སོ། ། ནང་ཡོད་ནི་དེས་ཁྱབ་པའི་དོན་ཏོ། ། སྐུ་ལྔ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བྱས་སོ། ། བདག་ཉིད་རབ་མཆོག་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། མཁའ་འགྲོ་དབང་ཕྱུག་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའོ། ། ལྔ་ནི་སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོ་ལ་སོགས་པ་ལྔའོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་བྱས་པའི་འཁོར་ལྷ་མོ་དང་བཅས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་དང་། སྣང་བ་མཐའ་ཡས་དང་། དོན་ཡོད་གྲུབ་ པ་དང་། རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོ་ལ་སོགས་པའོ། ། བདག་པོ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། མཁའ་འགྲོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔར་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། བདག་ཉིད་སྐྱེ་མེད་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། ནམ་མཁའ་ལྔ་ནི་ནང་དུ་ཐིམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་ ལྔའི་ནང་དུ་ཐིམ་པའོ། ། གཞན་ན་རེ་ཕུང་པོ་ལྔའི་ནང་དུ་ཐིམ་ཟེར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱིས་ཕྱག་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཇི་སྙེད་བཞུགས་པའི་ཕྱག་བྱ་བ་དང་།

The "Supreme Ones" (parama) are the supreme wisdom of the many. "Accomplished" (siddha) means that very suchness is perfectly complete in the most sublime way. "Sovereign" (īśvara) is the sovereign of all wisdoms; it is a compound meaning that which is both accomplished and sovereign. By the term "origins" (bhūta), sentient beings are meant. "All" (sarva) means everything; this includes all sentient beings. Alternatively, "origins" refers to the elements such as earth and so forth, which pervade the stable and the moving. "All" refers to the two: the environment and its inhabitants. "Internally present" means being pervaded by that. The mention of the "five bodies" (pañcakāya) has been explained previously. The phrase "the supreme self" (paramātman) is a synonym for "the other side" (pāra). Regarding the "five lords of the ḍākinīs" (pañca-ḍākeśvara), these are Vairocana and the others who travel through space. The "five" refers to the five, such as the Buddha-ḍākinī and so forth. The Buddha-ḍākinī is the retinue of goddesses with Vairocana as the principal. Likewise, there are the Akṣobhya, Ratnasambhava, Amitābha, Amoghasiddhi, and Vajra-ḍākinī and so forth. The "Lord" (pati) is suchness. The "five ḍākinīs" refers to the aforementioned Tathāgatas, Vairocana and the rest. "The self is unborn" is as explained before. "The five spaces dissolve within" means they dissolve within the five elements. Others say they dissolve within the five aggregates. "Worshipped by all the Buddhas" means he is to be worshipped by as many Buddhas as exist throughout the three times.

བཀུར་བའི་གནས་སོ། ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་ ཕྱག་བྱ་བའི་གནས་སོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ལྟའི་གསང་ཆེན་ཡེ་ཤེས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་གསང་བ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། དབང་པོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བདག་པོའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་འདི་རྙེད་པར་དཀའ་བས་ན་རྙེད་པར་དཀའ་བའོ། ། དཔེ་ཅི་དང་མཚུངས་པར་རྙེད་པར་དཀའ་སྙམ་པ་ལ། དེའི་དོན་གསུངས་པ། ཇི་ལྟར་ནོར་ཀུན་མི་རྙེད་བཞིན། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པའི་ ཕྲ་མོ་མུན་པའི་ནང་ན་གནས་པ་དེ། མར་མེའི་ཐབས་ཀྱིས་མ་བཙལ་བར་དུ་མི་རྙེད་པ་བཞིན་ནོ། ། འབད་པ་ཡིས་ནི་སྦ་བར་བྱ། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་རྙེད་ན་ཟ་མ་ཏོག་ལ་སོགས་པར་སྦེད་པ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་ཤིན་ཏུ་སྦ་བ་སྟེ། སྣོད་དང་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ ཅན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པར་མ་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་དང་པོའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དང་པོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེའི་དོན་གསལ་ བར་འདོད་ནས། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་གྱི་འདིར་ཞུས་པ་སྟེ། ཀྱེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་བཅོམ་པ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་ནོ། །

It is an object of veneration. It is an object of prostration by the five aggregates and so forth, as well as by all others. Regarding the phrase "such great secret wisdom," it is called "great secret wisdom" because it is not within the sphere of experience of the hearers (śrāvaka), pratyekabuddhas, and so forth. "Wisdom" (jñāna) refers to the suchness (tattva) of non-dual wisdom. "Indra" (indra) has the sense of a lord or master. Because this wisdom of suchness is difficult to find, it is "difficult to find." If one wonders with what it is comparable in its difficulty to find, the meaning is stated: "Just as all wealth is not found." This means that just as a precious jewel, extremely rare and situated in the darkness, cannot be found without the means of a lamp to search for it, so it is here. "One should conceal it with effort" means that just as a precious jewel is hidden in a casket or similar container once found, here too it is to be strictly concealed; it is not taught to be given to sentient beings who are not suitable vessels. This concludes the explanation of the first chapter of the Secret Tattva Commentary on the Śrī Jñānatilaka. First, the Blessed One, wishing to clarify the meaning of the passage beginning with "the nature of the three suchnesses" for the Lord of Gods (Indra), [the Lord of Gods] made this request. Regarding the phrase "O Blessed One" (bhagavān), he is "Blessed" (bhagavān) because he has conquered all afflictions (kleśa) such as desire and possesses supreme wisdom.

definitionཕུང་པོ་ལྔ “five aggregates” — Form, feeling, perception , formation , and consciousness. On the individual level, the five aggregates refer to the basis upon which the mistaken idea of a self is projected. They are referred to as the “bases for appro

definitionརང་སངས་རྒྱས “pratyekabuddha” — Literally, “buddha for oneself” or “solitary realizer.” Someone who, in his or her last life, attains awakening entirely through their own contemplation, without relying on a teacher. Unlike the awakening of a fully real

adherencePinned rendering paraphrased here: action; self; empowerment

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termཕུང་པོ་ལྔ → five aggregates

termལས → action

termཡེ་ཤེས → wisdom

termཉན་ཐོས → hearer

termརང་སངས་རྒྱས → pratyekabuddha

termདེ་ཁོ་ན་ཉིད → suchness

དེ་ཉིད་གསུམ་བདག་ རང་ངོ་ཅི། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་སྔར་གྱི་དོན་ཞུས་པའོ། ། དེའི་ལན་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འོག་ནས་འབྱུང་བ་འདིའོ། ། གང་གི་དོན་དུ་བཀའ་སྩལ་ཞེ་ན། གདུལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ དོན་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཉིད་གསུམ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་སོ། ། དེ་དག་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྐུ་དང་ གསུང་དང་ཐུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། འདིར་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ། སྐུ་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་སྔར་བཞིན་ནོ། ། ལུས་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་བའམ། ། ཡང་སྔར་གྱི་བཞིན་པས་ན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། ། ཟླ་བ་བདེ་བ་ མཆོག་ནི་གང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤཱཀྱའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་ལས་སེམས་ཅན་འབྱུང་བའམ། འདི་ལས་རི་བོང་ཅན་སྐྱེ་བའོ། ། ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔའོ། ། དབང་པོ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་གོ། ། དེའི་བདག་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་བཅོ་ བརྒྱད་དོ། ། ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྫོགས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཡིན་ཏེ། དེའི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ལུས་ལ་གནས་པའོ། ། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤུཀྵའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའོ།

"What is the nature of the self of the three realities?"—with this and other verses, a single stanza was spoken to request the meaning previously mentioned. The response to that was given: "The Blessed One said" refers to what follows below. For whose sake was it spoken? It was spoken for the sake of the sentient beings to be trained, and it should be connected with the statement that it was addressed to the bodhisattva mahāsattva Īśvara. "The three realities are body, speech, and mind," and so forth, was said. The causes of the three realities are body, speech, and mind. Their purification becomes body, speech, and mind; here, in the state of a sentient being, they are the causes, and they become the causes for the Vajra Body and so forth, as before. Because the body and so forth are connected to the nature of the mind, or because they are as before, they are also called the "three vajras." "What is the supreme bliss of the moon?" refers to the nature of Śākyamuni. From that, sentient beings arise, or from this, the "hare-marked one" (the moon) is born. The aggregates are the five, such as the aggregate of form and so forth. The faculties are the six, such as the eye faculty and so forth. Their nature consists of the eighteen sense bases and elements. The "elements" are the earth element and so forth. What is called "Mahāmudrā" is the perfection of the physical body. "Vajra" refers to the mind; the mind possessing that nature abides in the body. "Essence" (hṛdaya) means śukra (semen/vital essence). "Its limit" refers to the philosophical tenets of sentient beings.

བྷ་གར་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་ཅན་བྷ་ག་ལས་འབྱུང་བའོ། ། ཡང་ན་བྷ་གའི་སྒྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། འདི་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའོ། ། འདིར་སེམས་ཅན་རྒྱུའོ། ། མཐའ་དང་སྣང་བ་རྣམ་པར་ ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆུ་ཟླའི་དཔེས་ནི་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོར་སྣང་བའོ། ། སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་སྣང་བའོ། ། ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པའི་དོན་ཏོ། ། ཐམས་ཅད་འབྱུང་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའོ། ། འབྲས་བུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་གསུངས་པ། སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བས་བཤད་དོ། ། དེ་ཡིས་རྒྱུའི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་བསྟན་ཏོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་རྒྱུ་ནི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ སོ། ། དེ་སྐད་དུ། ས་སྟེངས་སྐལ་མིན་ཡོད་མིན་པས། ། ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་འགྱུར་བ་ཡིན། ། དེ་བས་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི། ། བསྒྲུབ་ལ་སྒྱིད་ལུག་མི་བྱའོ། ། ཞེས་གསུངས་པའོ། ། རྒྱུའི་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་སྟོབས་ལས། ཐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ཡུན་རིང་པོ་ཡང་ནས་ ཡང་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། འབྲས་བུ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་རྒྱུའི་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའོ། ། ཐབས་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། ཐབས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་འདིར་ལུང་གིས་བཤད་པ། རྡོ་རྗེ་གསུང་མཆོག་ཆེན་པོ་ནི། ། རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་མངའ་བདག་མཆོག། རིག་པའི་སྐྱེས་བུ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར། ། རྡོ་རྗེ་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས། ། མདོར་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི། །

Regarding the statement "explained as bhaga": sentient beings arise from the bhaga. Alternatively, the term bhaga refers to the Blessed One (Bhagavān). This is a relationship of mutual cause and effect. Here, sentient beings are the cause. "Extremes and appearances are consciousness" refers to the aggregates and so forth. "Seen like the moon in water" means that, by the analogy of the moon in water, they appear as conventional, illusory entities. "Appearances" refers to the appearance of the entities of sentient beings. The word "action" (karma) has the sense of the ablative case. "All arise" means that all resultant phenomena arise from the cause. If one asks what the result is, it is explained by the statement: "Without birth and without cessation." This teaches the causal jñānatilaka (drop of wisdom). Why? Because the cause is endowed with the gotra (family/lineage), sentient beings [possess it]. As it is said: "Since there is no one on this earth who lacks the fortune [to attain it], all shall become Buddhas. Therefore, one should not be discouraged in the practice of perfect awakening." Through the power of the causal jñānatilaka, and by the power of long-term, repeated familiarization with the method jñānatilaka, the resultant jñānatilaka is attained; that is the causal jñānatilaka. If one wonders what the method is, the method is explained here by scripture: "The supreme great Vajra Speech is the sovereign of the three Vajras. For the sake of meditating on the Vidyāpuruṣa (Knowledge Being), the Vajra Body, Speech, and Mind—in brief, the five aggregates—"

སངས་རྒྱས་ལྔར་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས། ། རྡོ་རྗེ་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དག་ཀྱང་། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོག། ས་ཆུ་སྤྱན་ནི་མཱ་མ་ཀཱི། ། དཀར་མོ་སྒྲོལ་མ་མེ་རླུང་ གྲགས། ། མཁའ་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་དམ་ཚིག་ནི། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་དེ་ཉིད་ཡིན། ། ཞེས་པ་དང་། རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པས་ལྷ་མོ་དང་གནས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡང་ཞལ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཡང་གཞན་ལས། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ནི། ། དྲུག་པ་རྣམ་དག་གཉིས་སུ་མེད། ། སྙིང་པོ་ སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པ། ། སྤྲོས་མེད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དོ། ། ཀུན་རྫོབ་དངོས་པོར་སྣང་བ་ཀུན། ། ཐམས་ཅད་ཆུ་ཡི་ཟླ་བཞིན་མཐོང་། ། དྲི་མ་མེད་པའི་དོན་དམ་པ། ། སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་གསུམ་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་(གསུམ་,གསུངས་)སོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་དབྱེར་མེད་པས་ན་རྡོ་རྗེ་གསུམ་མོ། ། ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་ནི། ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་གི་དོན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ནི་ཉིད་ལ་ཉིད་སྒྲས་བཤད་པར་དགོངས་ཏེ། སྐུ་གསུམ་ གྱི་བདག་ཉིད་པས་ན་རྡོ་རྗེའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའོ། ། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། དེ་ཡི་མཐའ་ནི་བྷ་གར་བསྟན། ། ཞེས་དེ་རང་ལ་མཐར་བཤད་པའོ། ། མཐའ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་སླའོ། ། སྐུའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པར་ ཡང་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཡིས་ནི་ཐབས་ཀྱི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་བསྡུས་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ། ། འབྲས་བུའི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་གང་ཡིན་སྙམ་པའམ།

They are renowned as the five buddhas; the vajra sense bases themselves are the supreme maṇḍala of the bodhisattvas. Earth and water are Locanā and Māmakī; white [goddess] and Tārā are renowned as fire and wind. The vajra samaya of the expanse of space is the Vajradhara himself. Thus it is said. Furthermore, the intention regarding the goddesses and their abodes should be understood from the oral instructions according to the sequence of the tantra. Moreover, from another source: The wisdom of Mahāmudrā is the sixth, pure and non-dual. The heart mantra, together with elaboration, is the Blessed One himself without elaboration. All appearances of conventional entities are seen to be like the moon in water. The stainless ultimate is without arising or cessation. Thus it is taught. Furthermore, those three are the body, speech, and mind. This refers to the three suchnesses. Because the nature of wisdom is indivisible, they are the three vajras. As for "Candracakrī," it is the great bliss of the aggregates and so forth, which is the meaning of "Candracakrī." Regarding Mahāmudrā, the intention is to explain it by the word "itself"; because it is the identity of the three bodies, it is the vajra. Because it is the heart essence of all phenomena, it is the Vajra Essence. Since that itself is the nature of the Blessed One, it is said: "Its limit is shown as the bhaga." This explains that it is the limit of that very thing. The term "limit" is easy to understand. It is also taught in the body wheel and so forth. By this, the summarized meaning of the Śrī Jñānatilaka of the method is shown. One might wonder: what is the Śrī Jñānatilaka of the fruition?

definitionསྒྲོལ་མ “Tārā” — Female bodhisattva of compassion; the chief goddess of the activity family, personifying the true nature of the element wind; one of the five goddesses personifying the five “hooks of gnosis.”

definitionརླུང་ “wind” — A subtle form of energy that travels through the body’s channels (Skt. nāḍī , Tib. rtsa ). It is manipulated in tantric practices to achieve high levels of realization.

adherencePinned rendering paraphrased here: action

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termསངས་རྒྱས → buddha

termརྡོ་རྗེ → vajra

termསྐྱེ་མཆེད → sense base

termབྱང་ཆུབ་སེམས → bodhicitta

termདཀྱིལ་འཁོར → maṇḍala

termསྒྲོལ་མ → Tārā

དེའི་དོན་གསུངས་པ། དེ་ཉིད་གསུམ་ནི། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས། རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ནི། འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཆོག་དེ་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཟླ་བ་བདེ་བ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ན་ཟླ་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ཉིད་བདེ་བའི་མཆོག་གོ། ། ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དབང་པོ་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། ཁམས་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་སོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ། མ་སྐྱེས་ པ། མ་འགགས་པ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་ཉིད་མི་ཤིགས་པས། རྡོ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་སྟེ་དབྱེར་མེད་པའོ། ། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་མཆོག་གི་གཟུགས་འཛིན་པ། འཕགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་རྣམས་ དང་ལྷན་ཅིག་པར་བཞུགས་པའོ། ། གང་དུ་བཞུགས་ཤེ་ན་དེའི་བཞུགས་པ་གསུངས་པ། དེ་ཡི་མཐའ་ནི་བྷ་གར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། མཐའ་སྨོས་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དབུས་ན་འཁོར་དང་བཅས་པ་བཞུགས་པའི་སྒྲས་བཤད་དོ། ། བྷ་གར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ དཀར་པོ་གཞལ་ཡས་ཁང་དང་བཅས་པའི་གནས་ནི་བཞུགས་པའོ། ། མཐའ་དང་སྣང་བ་རྣམ་པར་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཐའ་ནི་ཆོས་འབྱུང་དང་བཅས་པའི་གནས་སོ། ། སྣང་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་བའོ། །

The meaning of that is stated: "The three realities are body, speech, and mind; the supreme wisdom of the three vajras." This means that the vajra body, speech, and mind of all the Tathāgatas are taught to be the Blessed One himself, who possesses that supreme wisdom reality. Regarding the phrase "the moon, the supreme bliss," and so forth: it is called "moon" because it is liberated from the torment of the afflictions. The Blessed One, the glorious Jñānatilaka (Drop of Wisdom) itself, is the supreme bliss. "Aggregates" refers to the nature of the five wisdoms. "Senses and elements" refers to the sense bases and the elements, which are the mandalas of the Bodhisattvas. "Mahāmudrā" refers to the inexpressible, unborn, unceasing, and non-dual reality free from all conceptual elaborations; because it is indestructible, it is like a vajra, being indivisible. "Essence" refers to the Blessed One, who assumes the form of the supreme Jñānatilaka, dwelling together with the retinue of noble Bodhisattvas. If one asks where he dwells, his dwelling is stated: "Its limit is explained as the bhaga." By mentioning the "limit," it is explained by the term that the Blessed One dwells in the center together with his retinue. "Bhaga" refers to the source of phenomena (dharmodaya), the white celestial palace, and the place where he dwells. Regarding "the limit and the appearance are consciousness," the "limit" is the place together with the source of phenomena, and "appearance" refers to the deities of the mandala.

རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གསལ་ལ་མ་འདྲེས་བར་དེ་རྣམས་ཤེས་པའོ། ། ཆུ་ཡི་ཟླ་ བ་བཞིན་དུ་མཐོང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་གཟུགས་བརྙན་མཐོང་བཞིན་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་དང་། བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་མཐོང་བའོ། ། ཆོས་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། ། རང་བཞིན་དྲི་མ་མེད་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལ་འཁོར་བའི་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའོ། ། ཡང་དག་འོད་ལས་ཐམས་ཅད་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པའི་འདོར་བདེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་བྱུང་བའོ། ། དེས་ནི་འབྲས་བུའི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་ནས་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་དང་དེ་མཚུངས་སོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། ། དེ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ན་འདི་སྐད་དུ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། ལུང་བསྟན་ནས། ཐབས་ཀྱི་ཡན་ ལག་གི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། ཐབས་སོ། ། དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ཀྱི་དང་པོའི་དོན་ཡིན་ནོ། །

Consciousness is the knowing of those [phenomena] clearly and without confusion. Regarding the phrase "seen like the moon in water": it is seen by bodhisattvas as if directly perceiving a reflection, through the blessing of the bodhisattvas' merit, the power of their meditation and so forth, as well as through the compassion of the Tathāgatas and the blessing of their aspirations. Regarding the phrase "all phenomena": these are the phenomena of saṃsāra and nirvāṇa. "Naturally stainless" means that the Blessed One himself is untainted by the defects of saṃsāra. Regarding the phrase "all arise from the light of reality": the forms of the maṇḍala and all the phenomena of saṃsāra arise from the suchness of the authentic, blissful state. This teaches the glory of the resultant wisdom-drop. The meaning of these points will be definitively shown below in this very [text]. Likewise, the tantras are similar to that. They are divided into three, such as the Śrī Jñānatilaka Tantra. These are the identity of all phenomena. Therefore, it is said: "For that reason, the Blessed One, the glorious Jñānatilaka, is the identity of all phenomena." Having given the prophecy, in order to teach the glorious Jñānatilaka as the branch of method, he spoke the words beginning with "In that regard." "In that regard" refers to the cause, the result, and the method. "First" refers to the meaning of the first of the methods.

རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོ་བསྐྱེད་པའི་སྒོམ་ པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཕོ་བྲང་དང་། ལྷ་མོ་བཅུ་དྲུག་དང་བཅས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སོ་སོ་རང་རང་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ལ་སོགས་པའོ། ། བཟླས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡབ་ཡུམ་དང་ཁྲོ་བོ་རྣམས་དང་། འཁོར་རྣམས་དང་། གཏོར་མ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་ ལ་སོགས་པའི་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སྦྱིན་སྲེག་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། ། མཆོད་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་ངོ་། ། འདིར་ཆོས་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་གཙོར་བྱས་ཏེ། གནས་དང་ཉེ་བའི་གནས་སུ་མཆོད་སྦྱིན་བྱའོ། ། གཏོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཏོར་མ་ཆེན་པོ་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་བཅས་པའོ། ། མཆོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའི་མཆོད་པའོ། ། གནས་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཞལ་ཡས་ཁང་དང་བསྲུང་བའི་འཁོར་ལོ་དང་། དུར་ཁྲོད་དང་། ཤིང་དང་དཔའ་བོ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། ། དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བུམ་པའི་དབང་དང་། གསང་བའི་དབང་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དང་བཞི་པའོ། ། བསྐུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་དཔོན་དང་ལྡན་པས་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་དམ་ཚིག་དང་། མན་ངག་ཏུ་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་སློབ་མའི་མཚན་ཉིད་དང་ སྦྱར་ལ་བསྐུར་བའོ། ། རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དབང་བསྐུར་བའི་མཐའ་མན་ཆད་བཀོད་པ་སྟེ། དེ་དག་བཤད་ཅེས་གསུངས་པར་སྦྱར་རོ། ། དེ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ལེའུ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། ། །

Regarding the phrase "the meditation on the generation of the maṇḍala-cakra with aspects": this refers to the generation stage exactly as it is, including the palace and the sixteen goddesses. Regarding "mantra": this refers to the individual mantras of the respective deities and so forth. Regarding "recitation": this should also be understood to include the male and female deities, the wrathful deities, the retinue, the torma offering, the homa, and so on. The homa consists of the pacifying [rites] and so forth. Regarding "offering": there are two types, the dharma offering and the material offering. Here, the dharma offering is primary, and the offering should be performed at the sacred sites and near-sites. Regarding "torma": this refers to the great torma together with the gaṇacakra. Regarding "offering": this refers to the offerings of flowers and so forth. Regarding "the description of the site": this includes the celestial mansion, the protection wheel, the charnel grounds, the trees, the heroes, and so forth. Regarding "empowerment": this consists of the vase empowerment, the secret empowerment, the wisdom-knowledge empowerment, and the fourth. Regarding "bestowal": this means that the ācārya, possessing the necessary qualifications, bestows [the empowerment] upon the disciple in accordance with the disciple's characteristics, at the appropriate time, together with the samayas and the pith instructions. Regarding "the sequence": this refers to the arrangement from the phrase "with aspects" up to the end of the empowerment bestowal; these should be understood as what is explained. This is the summarized meaning. This concludes the explanation of the second chapter, titled "The Secret Reality," from the Śrī-jñānatilaka-pañjikā.

terminologyགཏོར་མ → “offering cake”. 'Torma' is defensible for specialists; in a general text 'offering cake' says what it is.

homonymགཏོར་མ is rendered “offering cake” here; the glossary also records Bali, oblation, bali offering for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionགཏོར་མ “offering cake” — Bali wrested control of the world from the devas , establishing a period of peace and prosperity with no caste distinction. Indra requested Viṣṇu to use his wiles so that the devas could gain the world back from him. He

adherencePinned rendering paraphrased here: offering cake; fire; name

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termདཀྱིལ་འཁོར → maṇḍala

termའཁོར་ལོ → cakra

termལྷ་མོ → goddess

termསྔགས → mantra

termལྷ → god

termགཏོར་མ → offering cake

རྩའི་མཚན་ཉིད་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུས་པ། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་དོན་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྩའི་ དོན་གསུངས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། གཅིག་པུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དབྱེར་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའོ། ། རྟོག་མེད་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་པ་འཇོམས་པ་སྟེ། གཅིག་པུ་ཡང་ཡིན་ལ་རྟོག་མེད་མ་ཡང་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ། སོ་ཤོ་མནའ་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། བྱེ་བྲག་ བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གྲངས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མཚོན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱིས། རིགས་དང་རིགས་ཅན་ནི་སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། ། ཕྲ་མོ་ནི་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། ། དྲ་བ་ནི་སྒྱུ་མའི་དངོས་པོའོ། ། རོལ་མོ་ནི་སྤྲུལ་པའི་ལུས་དང་ལྡན་པའོ། ། དོན་ ནི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་བྱས་པའོ། ། སྣ་ཚོགས་ནི་མཆི་མ་དང་། རྔུལ་དང་། ཀླད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་བདུད་རྩི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི། བགྲང་བ་ལས་འདས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། ། འབྱུང་བ་ནི་ཤུཀྵའི་ངོ་བོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ ཅན་ནོ། ། སྐྱེ་བའི་དོན་ནི་སྤྲུལ་པའི་ལུས་དང་། ཅིག་ཤོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བས་ན་ཆོས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྷ་གའོ། ། རང་བཞིན་གྱིས་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྙེད་པར་འགྱུར་ བས་ན་ཆེན་པོའི་དོན་ཡིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི།

In order to definitively realize the characteristics of the channels, the request was made, beginning with the words, "The Lord of Gods addressed [the Buddha]," and so forth. Regarding the meaning of that, the Blessed One replied: "The meaning of the channels is as follows." As for the term "single," it possesses the characteristic of being indivisible. "Non-conceptual" means that which overcomes conceptualization; thus, it is both single and non-conceptual. Likewise, "Soṣomnā" is that very same thing—this is the meaning. Regarding the "seventy-two thousand channels," this is merely an illustration of a numerical identity; in terms of families and those belonging to those families, there are seventy-two thousand. "Subtle" means they are not objects for those possessing conceptual thought. "Net" refers to illusory entities. "Music" refers to possessing an emanated body. The "purpose" is that which is performed for the sake of generating primordial wisdom (jñāna). "Diverse" refers to tears, sweat, brain matter, and so forth; the meaning of these is the nectar of bodhicitta. "Inconceivable" means the sense of being beyond counting. "Arising" refers to the essence of śukra, which possesses the heart of bodhicitta. The meaning of "birth" is the emanated body and the nature of the other. Regarding the term "source of phenomena" (dharmodaya): because the phenomena of both saṃsāra and nirvāṇa arise from it, it is the source of phenomena. That itself is the bhaga of insight (prajñā). Because one will find the suchness (tathatā) that is naturally pure, it is the meaning of "great." The primary abode of bodhicitta is—

ས་སྟེང་དེར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྩ་ལས་མར་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཞིང་འབབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ལྷ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པ་དེ་ཡིས་དབང་ཕྱུག་གི་བདག་ཉིད་དོ། ། གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལ་ཞུའོ། ། དེ་ལྟར་ཡིན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྟོག་མེད་མ་ནི་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའོ། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་ལ་མཚན་དང་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲངས་ཉིད་རྟོག་མེད་མ་ཡིན་ཡང་། ལྷག་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་གི་མིང་རེ་རེ་ནས་གྲངས་ཞུ་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མིང་དང་གྲངས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་གི་རྩའི་མིང་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། རྟོག་མེད་མ་དེ་ཉིད་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསང་བའོ། ། དེ་ཉིད་གཏིང་དཔག་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཟབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་དོན་གསུངས་པ། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་གཟས་ཟིན་པའི་དུས་སུ་ ཚིགས་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཟླ་བའི་སྒྲས་ཆད་པའི་དགའ་བ་ཉི་མའི་སྒྲས་མཆོག་གི་དགའ་བའོ། ། གཟས་ཟིན་པའི་སྒྲས་ནི། མཆོག་དང་ཆད་པའི་དགའ་བ་ལ་རང་བཞིན་དགའ་བས་ཁྱབ་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དུས་ཀྱི་སྒྲས་ནི། སྲོག་དང་ཉེ་བའི་སྲོག་དང་བའོ། ། ཚིགས་རྒྱས་ པ་ནི་རྩ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སྟེང་འོག་ཏུ་འཕོ་བའི་བདག་ཉིད་གསུམ་གྱི་ལྟེ་བར་མཆོག་གི་དོན་གྱིས་སོ། ། གཞན་ན་རེ་ཟླ་བ་ནི་ཤུཀྵའོ། །

The meaning is that on that ground, the bodhicitta flows and descends like melted butter from the channels. Regarding the term "Lord of Gods" (devendra), it refers to the nature of sovereignty because he exercises power over the gods. Regarding the term "request," it means to petition the Blessed One himself. Regarding the phrase "even though it is so," the expression means "even though the Non-conceptual One (nirvikalpā) is the nature of all." Regarding the phrase "nevertheless, the names and numbers of the thirty-one," the remainder of the sentence is: "Even though the Non-conceptual One is the number of all, I request the names and the number of each of the remaining thirty-one individually." The Blessed One’s explanation of their names and numbers is: "Listen to the names of the thirty-one channels," and so forth. If one asks why she is the nature of all, it is because that very Non-conceptual One is secret, as she is not an object for the childish. It is profound because she is difficult to fathom, and so forth; such is the meaning. Why is that? To explain its significance, it says: "At the time of the eclipse of the moon and the sun." The term "full joint" (sandhivardhana) means that by the word "moon" is meant the joy of cessation (viramānanda), and by the word "sun" is meant the supreme joy (paramānanda). By the word "eclipse," it means the nature pervaded by the natural joy (sahajānanda) within the joys of supreme and cessation. By the word "time," it means the life-force (prāṇa) and the near-life-force (upaprāṇa). "Full joint" refers to the thirty-two channels, the nature of the three shifts between upper and lower, at the navel, by way of the supreme meaning. Others say that "moon" is śukra (semen).

ཉི་མ་ནི་རཀྟའོ། ། གཟས་ཟིན་པ་ནི་མེའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དུས་ནི་མཉམ་པའི་དུས་སུ་སྟེ། གསུམ་པོ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཚིགས་རྒྱས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་མཐེའུ་ཆུང་བྱ་གདོང་དང་བཅས་པས་དེ་ཉིད་རྙེད་ཟེར་རོ། ། དེའི་འོག་ཏུ་དབང་གི་ཡན་ལག་སྟོན་པ་ལ་ནི། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ནས་དབང་གི་རིམ་པས་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་ལ་སོགས་པའི་དྲི་མ་ནི་བུམ་པ་དང་། གསང་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་། བཞི་པའི་དབང་གིས་དག་པར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་རིམ་པ་ནི་ཆོ་གའི་ཁྱད་པར་རོ། ། བཤད་པ་ནི་དམ་བཅས་པའི་ཚིག་གོ། ། ཇི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེའུ་གཉིས་པར་བསྡུས་པའི་དོན་བཞིན་འདི་ནས་མར་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་དེ། གོ་རིམ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། ། དབང་བསྐུར་བས་ཅི་ཕན་སྙམ་པ་ལ། དེའི་དོན་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་ཀྱིས་གསུངས་པ། དབང་བསྐུར་མཆོག་ནི་རྙེད་པ་གང་། ། ཐམས་ཅད་དེས་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་བསྐུར་བ་ནི། བླ་མ་མཚན་ཉིད་ དང་ལྡན་པས་སློབ་མ་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་བསྐུར་བའོ། ། མཆོག་ནི་གྱ་ནོམ་པ་སྟེ། གསང་བའི་དབང་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའོ། ། རྙེད་པ་གང་ནི། དེའི་དོན་རྙེད་པའི་སེམས་ཅན་སུ་ཡང་རུང་སྟེ་སྤྱི་སྒྲའོ། ། ཐམས་ཅད་དེ་ ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐུན་མོང་གི་དངོས་གྲུབ་དང་། མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་ལ་སོགས་པ་དེའི་ཡོན་ཏན་དང་། བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། སློབ་མ་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལ་དབང་བསྐུར་བ་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱིས་གསུངས་ པ།

The sun is rakta. The eclipse is the nature of fire. The time is the time of equality; it is endowed with these three. Regarding the "expanded joints," it is said that one finds that very [state] by means of the vajra little finger together with the crow-beak. Following that, to show the branches of empowerment, it says "Then," and so forth. Regarding the phrase "Then the stages of empowerment are explained," the stains of the body and so forth are purified by the vase, secret, wisdom-gnosis, and fourth empowerments. The "stages" are the specific ritual procedures. "Explained" refers to the words of the commitment. "Just as" means that, in accordance with the summarized meaning of the second chapter, from here downward the nature of the method is explained in detail. "In order" means according to the sequence of empowerment and so forth. Thinking, "What is the benefit of conferring empowerment?" the meaning is stated in half a verse: "Whoever obtains the supreme empowerment, by that all will be accomplished." Regarding this, "empowerment" is the conferring of the vase and other empowerments by a guru possessing the [proper] characteristics upon a disciple possessing the [proper] characteristics. "Supreme" means excellent, including the secret empowerment and so forth along with their results. "Whoever obtains" is a general term for any sentient being who attains that meaning. "By that all will be accomplished" means that the qualities of the common accomplishments, the supreme accomplishment, and so forth, will be achieved through the power of meditation. The conferring of empowerment upon a disciple possessing the characteristics is stated in one and a half verses.

ཡོན་ཏན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པའི་བུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུད་དག་ནས་གསུངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ། སྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སློབ་མ་དེ་ལ། ཁྲུས་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱས་ལ། མེ་ཏོག་གཏོར་བ་དང་། ཡོན་དགའ་བའི་ཡིད་ཀྱིས་དབུལ་བར་བྱ་བ་ནི། འོག་ནས་འབྱུང་བའི་གུས་པས་བླ་མ་ལ་མཆོད་པར་བྱ། རིན་ཆེན་སྣ་ཚོགས་དུ་མ་མཆོག་ནི་གཟོར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ། འཛིན་ཆགས་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱིས་ཕུལ་ལ་དབང་བླང་ཞིང་ བསྐུར་བར་བྱའོ། ། མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་གྲུབ་པས་ནི། ། ཐུན་མོང་གི་བསྒྲུབ་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར། དེའི་དོན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཅིག་གིས་གསུངས་པ། དབང་བསྐུར་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་དང་བཅས་པའི་དབང་བླང་དགོས་པས། དབང་བསྐུར་བཞི་རུ་དབྱེ་བ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིའི་དབྱེ་བའོ། ། བཞི་གཉིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་གི་གྲངས་མིང་བསྟན་པའོ། ། དེའི་ཡོན་ཏན་གསུངས་པ། དབང་བསྐུར་དེ་ནི་རིན་པོ་ཆེ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིད་བཞིན་གྱི་ ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕུལ་བ་དང་བྲལ་བ་བཞིན་དུ། འདིར་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བའི་གནས་ནི་དབང་བསྐུར་བས་སོ། ། ཁམས་གསུམ་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཆོད་པ་དང་། ཕྱག་བྱ་ བའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་པས་ན། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་ཞེས་བྱའོ། །

Regarding the phrase, "A son endowed with the quality of discipline," and so forth: to that disciple who possesses the qualities taught in the non-conceptual tantras, such as being endowed with discipline through protection and so on, one should complete the accumulations through bathing and other rites. Then, scattering flowers and offering with a joyful mind, one should make offerings to the guru with devotion as described below: "Fashioning many supreme varieties of jewels," and so forth. Having offered with a mind free of attachment, one should receive and be conferred the empowerment. Because the supreme accomplishment is achieved, there is no need to strive for the common ones. The meaning of this is stated in a single verse: "Through empowerment, one is called a Buddha," and so forth. Since it is necessary to receive the empowerment along with its logical justifications, the general classification is given as "the division into the four empowerments." The specific classification of the four is given by the phrase "the twofold division of the four," which indicates the number and names of the Vajra Master empowerments. Regarding the qualities of that empowerment, the phrase "that empowerment is a jewel" means that just as one is free from the need to offer anything else to one who possesses a precious wish-fulfilling jewel, here, empowerment is the state that abandons the obscurations of the afflictions and so forth. The "three realms" are the desire, form, and formless realms. One becomes the very essence of the object of worship and prostration for those realms. Because there is a distinguished result, it is said, "even by the Hearers and so forth."

ཐར་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། ཆུ་དང་དབུ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཆུ་རྣམ་པར་དག་པ་མི་བསྐྱོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དབུ་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ལ་མོས་རྣམས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྣལ་འབྱོར་ནི་སྟོང་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པའི་ངོ་བོའོ། ། རྒྱུད་ནི་དེ་ཉིད་འདུས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་དོ། ། མོས་པ་ནི་དེར་དགའ་བའོ། ། སེམས་ཅན་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་དུ་མོས་པ་ རྣམས་སོ། ། འདིའི་གཞུང་གིས་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་བརྒྱད་རྣམས་གསུངས་ཏེ། དམ་ཚིག་གསུམ་མ་གཏོགས་པ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེ་རང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་བླ་མར་མོས་རྣམས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་ཀྱི་རྒྱུད་འདུས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་བདུད་རྩི་ལ་སོགས་པར་མོས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལའོ། ། བཅུ་གཅིག་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་བསྐུར་བའོ། ། བདག་ཉིད་ནི་གསང་བའི་དབང་དང་བཅས་པ་སྟེ། སྦྱིན་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རྣམས་དང་བཅས་པ་སློབ་མ་དེ་དགའ་བའི་དོན་དུའོ། ། རྣལ་འབྱོར་ མ་ལ་མོས་པ་རྣམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུད་རིགས་ཆེན་རྒྱ་མཚོ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མོས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི། གསང་བའི་དབང་གི་བདག་ཉིད་སྦྱིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆུ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཅིག་དང་། གསང་བའི་དབང་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་སྒྲས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་བཅས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཡང་ཆུའི་དབང་བསྐུར་བས་དགའ་བའི་འབྲས་བུའོ། ། དབུ་རྒྱན་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །

The phrase "to liberation" and so forth is easy to understand. Regarding "water, crown," and so forth: the water is the purification of Akṣobhya. Likewise, it refers to the crown and the others. Regarding "for those who are devoted to the Yoga Tantras," and so forth: "yoga" is the essence of the indivisibility of emptiness and compassion. "Tantra" refers to the Tattvasaṃgraha and other such tantras. "Devoted" means taking delight in them. This refers to sentient beings who are devoted to the Yoga Tantras. According to this source text, the eight master empowerments are taught; the meaning is that these should be bestowed, with the exception of the three samayas. This is not the case for its own [Yoga] Tantra. Regarding "for those who are devoted to the Highest Yoga," this refers to individuals who are devoted to the Method Tantras, such as the Guhyasamāja and Vajrāmṛta. "Eleven" refers to the conferral of the Vajra Master empowerment. "Together with oneself" means together with the secret empowerment; the phrase "should be bestowed" means that these, along with the others, are for the sake of the disciple's joy. Regarding "for those who are devoted to the Yoginī," this refers to sentient beings who are devoted to the Wisdom Tantras, such as the Mahāmāyā and Jñānasiddhi. Regarding "bestow the nature of the secret empowerment," the meaning is the eleven [empowerments] beginning with water, the secret empowerment, and by the word "self," the wisdom-gnosis empowerment. Furthermore, the result of joy is produced by the conferral of the water empowerment; the same applies to the crown, the result [of the vase empowerment], and so forth.

གསང་བ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བར་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ གཉིས་སུ་དབྱེ་བར་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། བསྐྱེད་དང་རྫོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་ཕྱག་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ་བསྐྱེད་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་རང་ལ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ དོ། ། བྱེ་བྲག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་སོ། ། ཡང་ན། ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། གསང་བའི་ཤེས་རབ་མ་དབྱེ་བར་མི་བྱ་བར། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་རང་ལ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བསྐྱེད་དང་རྫོགས་ པའི་བྱེ་བྲག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕྱིའི་རེག་བྱའི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ནང་གི་རེག་བྱ་དང་བཅས་པ་ནི། རྣམ་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། ཕྱིའི་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པ། ཤེས་རབ་བརྒྱད་ གཉིས་ལོ་ལྡན་མ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའོ། ། དབང་གི་མན་ངག་གསུམ་དུ་དབྱེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བུམ་པའི་དབང་དང་། གསང་བའི་དབང་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་ངོ་། ། མན་ངག་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ནི། འབྲས་བུ་དགའ་བ་རྣམས་དང་ བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། འདིའི་དོན་ནི། ནང་གི་དེ་ཡི་བརྡ་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ནང་གི་འདི་ནི་སྤྱི་བོའི་གནས་དང་། མགྲིན་པ་དང་སྙིང་གར་རོ། ། བརྡ་བྱེད་པ་ནི་ལྟེ་བ་གསང་གནས་དང་བཅས་པའོ། ། འབྱེད་པ་ནི་དགའ་བ་རྣམས་སོ། །

Regarding the phrase, "The secret is explained as being divided into two," and so forth, the meaning is easy to understand as before. As for the division of insight into two, these are the secret mudrā and the wisdom-gnosis mudrā. "The distinction between the generation and completion stages" means that the secret mudrā generates gnosis, which is the generation stage; the wisdom-gnosis mudrā is characterized by the perfection of gnosis within oneself. The "distinction" refers to the various types of gnosis. Alternatively, regarding the phrase, "One should make the two insights non-dual," this means that the secret insight should not be divided; rather, the wisdom-gnosis itself is twofold, characterized by having aspects and being aspectless. "The distinction between the generation and completion stages" means that having the aspect of external tactile sensation is the characteristic of the generation stage, while having internal tactile sensation is the nature of the mudrā characterized by the absence of aspects. The aspect of the external is taught by the passage beginning, "The eightfold wisdom, sixteen-year-old," and so forth. Regarding the phrase, "The instructions on empowerment are divided into three," and so forth, these are the vase empowerment, the secret empowerment, and the wisdom-gnosis empowerment. The division into three instructions is accompanied by the resultant joys. The meaning of this is taught by the passage beginning, "The inner symbolic representation," and so forth. "Inner" refers to the locations of the crown, the throat, and the heart. "Symbolic representation" refers to the navel and the secret place. "Opening" refers to the various joys.

བཞི་པས་འབྲས་ བུའི་ངོ་བོར་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགའ་བ་གསུམ་པའི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ངོ་བོའོ། ། གསུམ་དང་བྲལ་བ་ནི་གནས་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་དགའ་བའོ། ། གསུམ་བདག་ཉིད་ནི་དགའ་བ་དང་། མཆོག་གི་དགའ་བ་དང་། ཆད་པའི་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ནི་རང་ བཞིན་དགའ་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྟོག་པའི་དངོས་པོ་སྤངས་པས་དགའ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དགའ་བ་ལ་སོགས་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་ལོའི་རིམ་པ་ནས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་བར་གྱི་དགའ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྙེད་པའི་གནས་གསུངས་པ། རྡོ་རྗེ་གཞོན་ནུ་ མས་གསལ་བྱེད། ། ཅེས་བྱའོ། ། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། ཐབས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་གཉིས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་དང་། རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྡན་པའི་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྔར་བཞིན་བསྟན་པ་ལས་རྙེད་ཅེས་འབྲེལ་ལོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལས་ དང་པོ་པ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་དེ་ལས་རྙེད་པའི་ཕྱིར་ན། མཆོག་ཏུ་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ་གསང་བ་གྲུབ་པ་ལས་ཀྱང་། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བྲལ་གང་དེས། ། གཞན་དུ་མཚོན་ཆེ་རྙེད་མི་འགྱུར། ། གཞན་དུ་ཡང་དག་རིག་པ་མེད། ། དང་པོའི་ལས་ཅན་རིག་བྱེད་མེད། ། ཅེས་གསུངས་ སོ། ། ཡང་དེའི་ཡོན་ཏན་བཤད་པ། དབང་བསྐུར་གྱིས་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་ནི། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཡིན་ཏེ་ཐམས་ཅད་སེམས་སུ་སྣང་བ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་ལོགས་ན་མེད་ལ།

"By the fourth, it is renowned as the essence of the result" means that the nature of the result of the third joy is the essence of natural joy. "Free from the three" refers to the joy that is free from the three locations. "The identity of the three" refers to the identity of joy, supreme joy, and the joy of cessation; this is natural joy. By abandoning the conceptual entities of those [joys], one will gain mastery over joy. Regarding the phrase "the distinctions of joy and so forth," these are the joys from the sequence of the wheels up to the precious vajra. The location for attaining that is stated as: "Clarified by the Vajra Youthful Maiden." This is connected to the fact that she is found through the previously explained characteristics, such as being sixteen years of age and possessing the vajra expanse and the precious vajra, as well as the action mudrā and the method mudrā. Why is this? Because beginners attain joy from that, it is described as supreme. As it is said in the Guhyasiddhi: "Without the action mudrā, one will not find the great weapon elsewhere; elsewhere, there is no authentic knowledge; for the beginner, there is no means of knowing." Furthermore, its qualities are explained: "By empowerment, one is a universal monarch." This means that the characteristic of sentient beings becoming wisdom free from conceptual elaboration is the universal monarch; the appearance of everything as mind is like a universal monarch. Why is this? Because there are no entities separate from the mind.

definitionའཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ “cakravartin” — An ideal monarch or emperor who, as the result of the merit accumulated in previous lifetimes, rules over a vast realm in accordance with the Dharma. Such a monarch is called a cakravartin because he bears a wheel ( cakr

definitionའཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ “universal monarch” — An ideal monarch or emperor who, as the result of the merit accumulated in previous lifetimes, rules over a vast realm in accordance with the Dharma. Such a monarch is called a cakravartin because he bears a wheel ( cakr

adherencePinned rendering paraphrased here: self; name

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termདགའ་བ → joy

termབདག → self

termདབང → empowerment

termརྡོ་རྗེ → vajra

termལས → action

termཕྱག་རྒྱ → mudrā

དེ་སྣང་བ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བསྒྱུར་བ་ནི། གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་དག་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། སེམས་ཙམ་ལ་ནི་གནས་ནས་སུ། ། ཕྱི་རོལ་དོན་ལ་མི་བརྟག་གོ། ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གནས་ནས་སུ། ། སེམས་ཙམ་ལས་ནི་བཟླ་བར་བྱ། ། སེམས་ཙམ་ལས་ནི་བཟླས་ནས་ཀྱང་། ། སྣང་བ་མེད་ལས་བཟླ་བར་བྱའོ། ། སྣང་མེད་གནས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས། ། དེ་ཡིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཐོང་། ། ཞེས་འབྱུང་བས་སོ། ། ཐེ་ཚོམ་ནི་ཡིད་གཉིས་ཟ་བའོ། ། མེད་པ་ ནི་དེ་དང་བྲལ་བའི་བསམ་པའོ། ། དྲི་མ་ནི་གློ་བུར་བའི་དྲི་མ་སྟེ། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་བདག་དང་། བདག་གིར་འཛིན་པའོ། ། དབང་བསྐུར་བས་དེ་རྣམས་མེད་པ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་བསྐུར་བས་ལུས་ཀྱི་དྲི་མ་དག་པར་འགྱུར་རོ། ། གསང་ བས་ངག་གི་དབང་ངོ་། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱིའོ། ། བཞི་པས་སྤྱི་བོར་རོ། ། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་སོགས་པས་རས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་རས་ཀྱི་དྲི་མ་ཆུ་དང་འདག་ཆལ་དང་ལྡན་པས་བཀྲུས་པ་ཡིན་ན། དག་པ་བཞིན་དུ་འདག་གོ། ། ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ པའི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སའི་ཆོ་ག་དང་། བུམ་པ་དང་། སློབ་མ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆོ་ག་དང་། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་དང་། གསང་བའི་དབང་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དང་། བཞི་པའི་དབང་གི་མཐར་ཐུག་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཡན་ལག་དེ་ཉིད་དང་ནི་ བཅས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་དཔོན་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་དབང་གི་རིམ་པ་གཞུང་བཞིན་དུ་ཐོབ་པའི་བླ་མའོ། ། གཅིག་ནས་གཅིག་གི་རིམ་པས་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

Transforming that into the suchness of non-appearance is the purification of adventitious stains. As it is said: "Abiding in Mind-Only, One does not conceptualize external objects. Abiding in suchness, One transcends Mind-Only. Having transcended Mind-Only, One transcends non-appearance. The yogi who abides in non-appearance Sees the Great Vehicle." Doubt is a state of indecision. "Non-existence" refers to the intention that is free from that [doubt]. "Stains" are adventitious stains, such as the grasping at a self and what belongs to a self, beginning with ignorance. Through empowerment, these are absent, which is "stainlessness." By the Vajra Master empowerment, the stains of the body are purified. By the secret empowerment, those of speech are purified. By the wisdom-gnosis empowerment, those of the mind are purified. By the fourth, those of the crown are purified. Regarding the phrase, "Just as cloth [is cleansed] by water and so forth": for example, just as the stains of cloth are washed away when it is washed with water and cleansing agents, so too are they purified. "Empowerment endowed with all branches" refers to the nature of the sequence culminating in the ritual of the site, the vase, the student, the maṇḍala ritual, the Vajra Master empowerment, the secret empowerment, the wisdom-gnosis empowerment, and the fourth empowerment. "With those very branches" refers to a guru who has obtained the sequence of empowerments according to the source text from an unbroken lineage of masters. "Arising through the sequence from one to another" means:

བཅོམ་ལྡན་འདས་ནས་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་རིམ་པར་འཆད་པ་ནི་བླ་མའི་མཆོག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། བླ་མ་ རབ་ཀྱི་ཞལ་ནས་བླང་། ། ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ནི་དབང་དང་བཅས་པའི་བླ་མ་རབ་བོ། ། བླ་མ་རབ་མ་ཡིན་པ་དང་། སློབ་མ་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ངག་གི་དྲ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏོ། ། དབང་གི་མཆོག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསང་བའི་ དབང་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དང་། བཞི་པའི་དབང་དེ་དག་གསུམ་ནི། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་ལས་མཆོག་གོ། ། བླང་བྱ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བླ་མ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སློབ་མ་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱིས་མི་བླང་། དབང་མི་ནོད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྦྱིན་མི་བྱ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་མ་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ངན་པ་དེ་ལ། བླ་མ་རབ་ཀྱི་དབང་གི་མཆོག་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་སྦྱིན་པར་མ་གསུངས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དང་ལྡན་ན་དངོས་གྲུབ་མཆོག་མི་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན། ཡང་དག་འབྲས་བུ་འདོད་པ་ན། ། དེ་ནི་རིང་དུ་སྤང་བར་ བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྒྲ་དང་ཚད་མས་མི་འགྲུབ་པའི་དཔེ་ནི། དེ་ལྟར་ཡང་བྱེ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་ཚད་མ་མང་པོ་དང་། ། ངག་གི་དྲ་བ་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱེ་མ་ལས་མར་བཙིར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ཀྱང་། མར་གྱི་རྒྱུ་ས་བོན་མ་ ཡིན་པས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་དཔེ་དེ་བཞིན་དུ་ཚད་མའི་རྟོག་པ་ལ་ཞེས་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒྲ་བདག་དང་བདག་གི་ངག་དང་། ངག་གི་དྲ་བ་འབྲེལ་བ་སྟེ། དེའི་དོན་ནི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་པས་རྟག་ཆད་དུ་གོལ་བས།

The Blessed One taught that the sequential explanation of the meaning of the empowerments is the supreme guru. It is said: "Receive from the mouth of the supreme guru." This refers to the supreme guru who possesses the empowerments. The meaning of [receiving empowerment from] a guru who is not supreme and a disciple who lacks qualities is shown by the "web of speech" and so forth. Regarding the phrase "the supreme empowerments are of three types," these three—the secret empowerment, the wisdom-gnosis empowerment, and the fourth empowerment—are superior to the vajra master empowerment. Regarding the phrase "not to be received," a disciple characterized by a lack of qualities should not receive them from such a guru; this is the meaning of "not to be granted." Regarding the phrase "not to be given," it is not taught that the supreme three empowerments of the supreme guru should be given to a disciple with such negative characteristics. Why is that? Because if one possesses such [a guru], the supreme accomplishment will not be found. Therefore, it is said: "When desiring the authentic result, one should abandon that [guru] from afar." The example of that which is not established by words or valid cognition is "likewise, sand," and so forth. Regarding the phrase "likewise, many valid cognitions and the web of speech," even if one performs actions such as pressing sand to extract butter, because sand is not the seed of butter, it will not arise. In the same way, regarding the "concepts of valid cognition," the "worldly sounds" are the speech of "self" and "mine," and the "web of speech" is their connection. The meaning of this is that because the nature of the mind is not known, one strays into the extremes of eternalism and nihilism.

ལ་ལ་ནི་ལུས་མི་རྟག་པ་ཡིན་ཡང་ ཤེས་པ་རྟག་པས་ན་དབང་ཕྱུག་བྱེད་པ་པོར་འདོད། ལ་ལ་ནི་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་ནི་བདག་གོ་བར་འདོད་པའོ། ། ལ་ལ་ནི་སྲོག་ཆགས་ཀུན་འཇོམས་པས་དུས་ཡིན་ནོ་བར་འདོད་དོ། ། ལ་ལ་ནི་ཤི་བའི་ལུས་རྡུལ་དུ་བརླག་ལ། སེམས་སྟོང་པར་འགྱུར་ཏེ། ཅི་ཡང་མེད་པར་འདོད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་རྟག་ཆད་གཉིས་སུ་བསྡུའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་སློབ་དཔོན་གྱིས། བསྟན་པའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྤང་བར་བྱའོ། ། ཉན་པ་ནི་སློབ་མ་སྟེ་འབྲས་བུ་མི་རྙེད་པའི་ཕྱིར། སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ལས། གཞན་འབྲས་བུ་ཙམ་རྙེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མ་རབ་བཙལ་བར་བྱ་བའི་དོན་ནི། དེ་བས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བླ་མ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྟ་བའི་དོན་ནི། མི་གསལ་མཆོག་གི་བཀྲ་ཤིས་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་མི་ལྡན་ཞིང་། ། མི་གསལ་བ་ཡིན་ཡང་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡོད་པས་ན་མཆོག་གི་བཀྲ་ཤིས་ཅན་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། དེའི་དོན་གསུངས་ པ། སངས་རྒྱས་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པའི་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་དབང་དང་བཅས་པའི་མན་ངག་གནང་བ་ནི། སངས་རྒྱས་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། ། དེས་ན་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པའོ། ། བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་གོ། ། བླ་མའི་གཟུགས་ ནི། སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །

Some assert that although the body is impermanent, consciousness is permanent, and thus Īśvara is the creator. Some assert that birth, aging, sickness, and death are the self. Some assert that time is that which destroys all living beings. Some assert that at death the body is reduced to dust and the mind becomes empty, such that nothing at all remains. In this context, these are subsumed under the two extremes of eternalism and nihilism. Such teachers and their teachings are to be abandoned. As for "listening," it refers to the disciple; because they will not find the result, it is as explained previously. Therefore, it is said that apart from the afflictions, nothing else is found as a result. For that reason, regarding the purpose of seeking an excellent guru, the Blessed One himself spoke the meaning of the passage beginning with "from one to another." Regarding the meaning of viewing such a guru as equal to the Vajra Holder: "The one possessing the supreme, unmanifest auspiciousness," and so forth. Although they do not possess the great qualities of a Buddha, such as the powers and fearlessnesses, because they possess the primary cause of those qualities, they are "possessors of supreme auspiciousness." To the question of why this is so, the meaning is stated: "The lord who bestows the fruit of Buddhahood." This means that by granting the pith instructions along with the empowerments, one will come to see the Buddha; thus, they bestow the fruit. "The lord" refers to the guru who has become supreme. The form of the guru is the Buddha Vajra Holder himself.

བདག་གཞན་ནི་རྟག་ཆད་ལ་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པར་རོ། ། མེད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་དང་། གསེར་ལ་སོགས་པ་ དཔག་ཏུ་མེད་པ་དབུལ་བའི་གནས་ཡིན་ཏེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་བྱས་གང་གིས་ཀྱང་བླ་མ་ལ་མཆོད་པ་ལ་མཉམ་དུ་མེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་དངོས་གྲུབ་སྟེར་བས་ན་བསྙམ་པར་མི་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ། ཚངས་པ་བརྒྱ་བྱིན་ཁྱབ་འཇུག་ལྷ། ། དེ་ཀུན་གྱིས་ནི་བདག་མཆོད་འོས། ། གྲགས་པ་མ་ཡིན་གྲགས་གཟུགས་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་རིག་བླ་མ་ལ་མཆོད་ཅིང་བཀུར་བའི་གནས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ནི་ ཕུང་པོ་ལྔའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ། ། ཚངས་པ་ནི་རླུང་གི་འཁོར་ལོའོ། ། བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། མཆོད་པར་འོས་པ་ནི་བླ་མའོ། ། སངས་རྒྱས་སུ་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་མ་གྲགས་ཀྱང་། གསང་སྔགས་ རྡོ་རྗེ་ཐེག་པར་གྲགས་པའི་གཟུགས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ཇི་ལྟ་བུའི་གོ་རིམ་དུ་ཞེས་གསུངས་པས་ན། དབང་བསྟན་ནས། དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་གནས་ཀྱི་བསྐྱེད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནས་གཞན་ཡང་བཤད་ཀྱིས་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཉོན་ཅིག་པ་ནི་སྡུད་པ་པོ་ལ་གདམས་པའོ། །

Self and other are the entities and non-entities that are the objects of the views of permanence and nihilism. Non-existence should be viewed as that which transcends the world. "The abode of all merit" means that it is the place for offering immeasurable jewels, gold, and so forth; for no conditioned act of generosity or the like can ever equal the offering made to the guru. Why is this? Because the guru bestows the accomplishment of Buddhahood, one should not compare them. Therefore: "Buddhas, bodhisattvas, Brahmā, Śakra, Viṣṇu, and the gods—all of these are worthy of my offering. They are not merely famous; they are the form of fame." This means that all of these, including the Buddhas and so forth, are the objects of offering and veneration for the guru of self-awareness. Alternatively, "Buddha" refers to the five aggregates; "bodhisattva" refers to the sense bases; "Brahmā" refers to the wheel of wind; and "Śakra" and the others are likewise. "Self" refers to the Blessed One. "Worthy of offering" refers to the guru. Although he is not renowned as a "Buddha" among worldly people, in the Secret Mantra Vajrayāna, he is the renowned form. Having understood it thus, and so forth. This concludes the explanation of the third chapter, titled "The Secret Reality," from the Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka. Regarding the statement "in what kind of sequence," after the empowerment has been shown, the generation of the abode should be explained immediately thereafter. In the passage beginning with "Furthermore, listen as I explain," the command "listen" is an instruction to the compiler.

definitionསྦྱིན་པ “generosity” — The act of giving motivated by the wish to attain awakening for all sentient beings. It is the first of the six or ten perfections, often explained as the essential starting point and training for the practice of the oth

homonymབརྒྱ་བྱིན is rendered “Śakra” here; the glossary also records Śatakratu, Indra for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionབརྒྱ་བྱིན “Śakra” — A common epithet of Indra, the lord of the gods , who dwells on the summit of Mount Sumeru and wields the thunderbolt. The Tibetan translation is based on an etymology that śakra is an abbreviation of śata-kratu : one wh

adherencePinned rendering paraphrased here: suchness

termབདག → self

termལས → action

termབསོད་ནམས → merit

termསྦྱིན་པ → generosity

termབླ་མ → guru

termམཆོད་པ → offering

དེ་ལ་དང་པོར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱས་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་གནས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་ འདས་འཁོར་དང་བཅས་པ་བཞུགས་པའི་གནས་སོ། ། བསྐྱེད་པ་ནི་རིམ་པས་བསྐྱེད་རིམ་དང་བཅས་པའོ། ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དོན་ནི་གོ་རིམ་སྟེ། དབང་གི་འོག་ཏུ་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ། ། ཀ་བ་གཅིག་དང་སྒོ་དགུར་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ནི། ཀ་བ་གཅིག་གི་དངོས་པོའོ། ། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་ལྷག་པའི་ལྷ་རྣམས་དགུ་པོའི་ལམ་ནས་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་སྒོ་དགུའོ། ། ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོ་བཞི་དང་གསུམ་དང་། གཉིས་དང་། གཅིག་དང་སྟེ། བཞི་ནི་འཁོར་ལོ་བཞིའི་བདག་ཉིད་དགའ་ བ་རྣམས་སོ། ། གསུམ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཏེ། དེ་ལ་སྐུའི་སྒོ་སྔར་བཞིན་ནོ། ། ཐུགས་ཀྱི་ནི་སྙིང་གི་དབུས་ན། པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་གེ་སར་དང་བཅས་པའི་དབུས་ན་གནས་པའི་རྩ་ཆུ་ཤིང་གི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུར་གནས་པའི་དངོས་པོ་འོག་ཏུ་ཁ་བལྟས་ནས་འཆང་བའི་བདག་ ཉིད་དེའི་དབུས་སུ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡུངས་ཀར་སྦོམ་པོའི་ཚད་ཙམ་པའི་མི་ཤིགས་པའི་ཡི་གེ་དང་ལྡན་པའི་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པའི་སྤྱི་བོའོ། ། གསུང་གི་སྒོ་ནི། མེ་དང་། རླུང་དང་། དབང་ཆེན་དང་། ཆུ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་དུ། སྟེང་ནས་ རྒྱུ་བ་དང་། ལོགས་ནས་དང་། དལ་བར་དང་། འོག་ནས་རྒྱུ་བ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་སྦྱང་བའོ། ། སྒོ་གཉིས་ནི། སྟེང་གི་སྒོ་དང་། འོག་གི་སྒོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སྟེང་གི་སྒོ་ནས། ཁམས་གསུམ་རྣམས་དང་།

In that regard, first one should manifest suchness. Following that, the phrase "the place" refers to the location where the Bhagavān and his retinue reside. "Generation" refers to the generation stage along with its sequence. "According to the meaning" refers to the order, meaning that which arises after the empowerment. Regarding the phrase "possessing one pillar and nine gates," the life-pillar of the body maṇḍala is the entity of the single pillar. Because the nine superior deities—the aggregates, elements, sense bases, and so forth—pass through the gates, there are nine gates. "Possessing" refers to having four, three, two, and one gates. The four are the natures of the four wheels of joy. The three are body, speech, and mind; among these, the gate of body is as previously described. The gate of mind is the entity residing in the center of the heart, in the middle of an eight-petaled lotus with its filaments, situated like the flower of a plantain tree, facing downward and held by the self. In its center resides the bodhicitta, the size of a thick mustard seed, possessing the indestructible syllable and the union of the moon and sun at the crown. The gate of speech is the purification of fire, wind, the great power (earth), and water, which flow respectively from above, from the sides, slowly, and from below. The two gates are the upper gate and the lower gate. Regarding the upper gate, the three realms and...

རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་གཡོ་ཞིང་ གཤེགས་སུ་གསོལ་བ་དང་། ལྟེ་བ་ནས་སྟེང་དུ་བལྟས་པའི་རྩ་ལ་ཉི་མ་རྒྱུ་ཞིང་བཞུད་པའི་རྩ་རོ་ཅན་མའི་ལམ་ནས་སོ། ། འོག་གི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། སྤྱན་འདྲེན་ཅིང་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་ནི། དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་དང་། མཁའ་འགྲོ་མ་དང་། གཞན་ཡང་ སྟེང་ནས་འོག་ཏུ་བལྟས་པས་རྩ་ལ་ཟླ་བ་རྒྱུ་ཞིང་བྱོན་པའི་རྩ་འཛིན་མའི་ལམ་ནས་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་འཛག་གོ། ། སྒོ་གཅིག་པ་ནི་རྟོག་མེད་མའི་རྩ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ལམ་ནས་རང་བཞིན་དགའ་བ་ནི། བཞུད་པ་དང་། བྱོན་པ་ལ་སོགས་པ་ ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་གཅིག་ཏུ་གྲུབ་པས་ན་སྒོ་གཅིག་གོ། ། ལུང་ལས་ཀྱང་། དཀྱིལ་འཁོར་གཉིས་མེད་སྦྱོར་བ་ལས། ། སྒོམ་པ་སོ་སོར་སྣང་བ་ཙམ། ། བདེ་གཤེགས་རྣམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་སོགས། ། རང་བཞིན་དགའ་ལ་བཞུགས་པར་མཛོད། ། ཅེས་གསུངས་ སོ། ། དེའི་གནས་ཀྱི་བསྐྱེད་པ་ཇི་བཞིན་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། རྡོ་རྗེའི་རྩིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའོ། ། རྩིག་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཁྱབ་པའོ། ། རྒྱུན་ནི་ཁྲག་དང་མཆི་མ་ལ་སོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་ཐིག་ནི་རྩ་རྟོག་ མེད་མ་དང་ལྡན་པའོ། ། བླ་རེ་ནི་འཁོར་ལོ་རྣམས་སོ། ། ཀུན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་རྩས་བསྐོར་བའོ། ། རླུང་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་དབྱེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རླུང་དང་མེ་དང་། དབང་ཆེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། འབྱུང་བ་བཞི་དང་ ལྡན་པ་ཡིན། །

The Buddhas, such as Vairocana and the others, are requested to move and depart. They do so through the path of the rasanā channel, which flows and moves upward from the navel. The invitation and request for them to remain is through the lower gate, which is consciousness. Furthermore, the Buddhas of the three times, the ḍākinīs, and others descend from above through the path of the lalanā channel, which flows and arrives downward, dripping into the center of the navel. The "single gate" is the channel of the non-conceptual; it is the path endowed with the bliss of bodhicitta. Because it is established as a single state, free from all coming and going and so forth, it is the "single gate." As it is said in the scriptures: "From the union of the non-dual maṇḍala, Meditation is a mere individual appearance. The maṇḍalas of the Sugatas and the rest Dwell within the natural joy." This is the explanation of the meaning of the generation of that abode, and so forth. Regarding the phrase "the vajra wall" and so on: "vajra" is the vajra of the mind. "Wall" is the pervasion of the vajra of the mind. "Stream" is the bodhicitta of blood, tears, and so forth. "Vajra line" is endowed with the non-conceptual channel. "Canopy" refers to the cakras. "Completely surrounded on all sides" means surrounded by the channels of the cakras and so forth. "Distinguish by the sequence of wind and so forth" refers to the maṇḍalas of wind, fire, and the great power (earth). It is endowed with the four elements.

ཞེས་བྱ་བ་ནི། གསང་བར་རླུང་གི་དབྱིབས་དང་། སུམ་མདོར་མེའི་དབྱིབས་དང་། ལྟོ་བར་ཆུའི་དབྱིབས་དང་། སྙིང་གར་སའི་དབྱིབས་དང་བཞི། ཀེང་རུས་དབྱུག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ལྡན་པའི་གནས་སོ། ། ནམ་མཁའ་ཐམས་ཅད་མཐའ་ཀུན་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལ་སོགས་པའི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་པས་ན་མཐའ་ཀུན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ནི། གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་དང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་ རྒྱུན་མི་འཆད་པས་རྟག་པའོ། ། གཤེགས་བཞུགས་མི་མངའ་བས་ན་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པའོ། ། ད་ནི་ཕྱིའི་དོན་བཤད་དེ། རྡོ་རྗེ་གུར་གྱི་དབུས་སུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདིར་དཀའ་བ་འགའ་ཙམ་ཞིག་དགོངས་ཏེ། གཤིན་རྗེ་གཤེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་ དང་། གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་འཕྲོག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། གཤིན་རྗེ་མཐར་བྱེད་ཡིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། འོད་ཟེར་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྤྲོས་པས་ཤེས་རབ་དམན་པའི་བདུད་དང་། མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྟོག་པ་ དྲག་པོ་ནི་ཁྱབ་འཇུག་བཏུལ་བས་ཤེས་རབ་མཐར་བྱེད་དོ། ། པདྨ་མཐར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་དང་། དྲག་ཤུལ་གྱི་སྦྱོར་བས་བརྩོན་འགྲུས་དམན་པའི་ལེ་ལོ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་བཏུལ་བའི་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྟ་མགྲིན་རྒྱལ་པོའོ། ། བགེགས་མཐར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།

Regarding the phrase "thus it is said": these are the four locations possessing the nature of a skeletal staff—the shape of wind in the secret place, the shape of fire at the triple-junction, the shape of water in the belly, and the shape of earth at the heart. Regarding the phrase "in all the limits of space": because the wheel of great bliss and so forth pervade the entire body, they are "all the limits." Regarding the phrase "always abiding as the nature of all": the nature of all those is the non-dual reality (advayatattva). That reality is "permanent" because it is uninterrupted in all sentient beings and buddhas. It is "always abiding" because it is without coming or going. Now, the outer meaning is explained, beginning with "in the center of the vajra tent." Here, a few difficult points are intended: regarding the term "Yamāntaka" (Slayer of Yama), because his nature is to seize away the conceptualizations of grasping at a self—such as the life-force (prāṇa) and the person (pudgala)—he is the "End-maker of Yama." Regarding the term "Prajñāntaka" (End-maker of Wisdom): by emitting immeasurable rays of light, he is the "End-maker of Wisdom" because he subdues the fierce conceptualizations of non-Buddhists and the Māras of inferior wisdom. Regarding the term "Padmāntaka" (End-maker of the Lotus): through masses of light and fierce applications, he is the King Hayagrīva, the nature of all accomplishments, who subdues Brahmā and others who are lazy and deficient in diligence. Regarding the term "Vighnāntaka" (End-maker of Obstacles):

འོད་ཟེར་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པས་ཚོགས་ཀྱི་བདག་པོ་ལ་སོགས་པའི་བགེགས་རྣམས་ཐལ་བར་བྱས་ཏེ། སླར་གསོས་ནས་དམ་ལ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་བའོ། ། གཞན་འདོད་པའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་ གོ་སླའོ། ། གཞན་ར་ནེ་ཕྱོགས་སྐྱོང་བཅུ་བཏུལ་བའི་ཕྱིར་ན། གཤིན་རྗེ་གཤེད་ལ་སོགས་པའི་ཁྲོ་བོ་བཅུ་པོ་ནི། བདག་ཉིད་ཀྱི་གདན་རང་རང་གི་སྟེང་ན་བཞུགས་པའོ་ཟེར་རོ། ། ཚུལ་དང་ཐིགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལྔས་ལྷའི་སྐུ་བསྐྱེད་ པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་དང་ལྡན་པས་ན་དཔལ་ལོ། ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཧེ་རུ་ཀ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ཉིད་སྤྲོས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བས་ན་ཐིག་ལེའོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོས་ འཁྱུད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡིན་ཡང་། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པས་ཕྱག་རྒྱའོ། ། ཁྱབ་པ་ཡིན་ཡང་ལྷ་མོའི་གཟུགས་སུ་འབྱུང་བས་ན་ཆེན་པོའོ། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་འཁྱུད་པ་ ཡིན་ནོ། ། གཏན་ཚིགས་འདིས་ན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཁྱུད་པ་ཡིན་ནོ། ། སྐུར་བཞེངས་ཤིང་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་ཐུགས་རྗེས་ཁྲོ་བོ་ཁྲོས་པར་རབ་ཏུ་གཞོམ་པའི་ཕྱིར་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཀུན་རླག་པར་བྱེད་དོ། ། ཧ་ཧར་ དགོད་ཀྱི་ཕེཾ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གདུག་པ་ཅན་གདུལ་བའི་སྒྲས་བརྗོད་པའོ། །

Through the application of light rays and so forth, the afflictions and the obstructors such as Gaṇapati are reduced to ashes; then, having restored them, they are bound by oath, and thus he is Amṛtakuṇḍalin. The others, such as the King of Desire (Takkirāja) and so forth, are easy to understand. Others say that because the ten guardians of the directions were subdued, the ten wrathful deities such as Yamāntaka and so forth reside upon their respective seats. Regarding the phrase "the essential nature of the mode and the drop," this refers to the generation of the deity’s body through the five manifest awakenings. As for the title Śrī-jñānatilaka: it is "Glorious" (Śrī) because it possesses the two accumulations of merit and wisdom. The "Wisdom" (Jñāna) is the very form of Heruka, the embodiment of the five wisdoms. Because that itself is free from signs such as conceptual elaboration, it is the "Drop" (Tilaka). Regarding "embraced by the Great Seal" (Mahāmudrā): although it is the dharmadhātu free from signs such as arising and ceasing, it is the "Seal" (Mudrā) because it pervades all beings. Although it is pervasive, it is "Great" (Mahā) because it appears in the form of a goddess. Because the conventional and the ultimate are inseparable, it is an "embrace." By this reasoning, the Bhagavān is embraced by the Great Seal. Regarding "arising in the body and uttering": in order to utterly destroy the wrathful ones through compassion, the glorious Heruka utters his own sound alone, whereby all adversaries are destroyed. The "wisdom of the ha-ha laughter and the pheṃ sound" is the utterance of the sound used to subdue the malevolent.

ཆོལ་པ་ཆེན་པོ་སྒྲ་བསྒྲགས་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཧཱུཾ་ཧཱུཾ་དང་ཕཊ་ཕཊ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱང་འཇིགས་པ་ཙམ་མོ། ། ཚངས་པའི་ཡུལ་ས་ནི་མགོ་བོ་སྟེ། གདུག་པ་ཅན་ རྣམས་ཀྱིའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། བྱེ་བའི་གྲངས་ནི་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་ཡིན་ཏེ་མཚོན་པ་ཙམ་མོ། ། ཐོད་པའི་ལྟོ་བ་རླག་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། མགོ་ཐོད་ཀྱི་ནང་གི་ཀླད་པ་ཁྲོ་བོའི་སྒྲས་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། གར་དགུ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྒེག་ པ་དང་། དཔའ་བ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། དྲག་པ་དང་། འཇིགས་སུ་རུང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། རྔམ་པ་དང་། ཞི་བ་དང་དགུའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཞི་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། བསྐྱེད་པའི་ རིམ་པའི་ལྷ་རྣམས་བསྟན་ཀྱང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྔགས་མེད་ན། དངོས་གྲུབ་མི་འགྲུབ་པས་དེའི་ཕྱིར། སྔགས་གསུངས་པ་སྟེ། ད་ནི་སྔགས་མཆོག་བཤད་བྱ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ནི་མཆོག་ཡིན་ཏེ། མཆོག་འདིར་བཤད་པར་དམ་བཅའ་བའོ། ། གང་གི་སྒྲུབ་པ་པོ་དེས་འགྲུབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྔགས་ཀྱི་མཆོག་ཤེས་རབ་དང་། སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ལ། རྣལ་འབྱོར་པ་སྒྲུབ་པ་པོ་དེ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བསྒོམས་པ་དང་། བཟླས་པས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ས་ཡི་ཆ་ནི་མཉམ་པར་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ལ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པས་བཤད་དོ། ། ནང་དུ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སའི་ཆོ་ག་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པ་རུའོ། ། མཆོག་གི་སྒྲ་ནི་རཀྟའོ། ། སྦྲང་རྩིའི་སྒྲས་བཤང་གཅིའོ། །

Regarding the phrase, "By the proclamation of the great roar," this means that even the Buddhas themselves are merely terrified by sounds such as hūṃ hūṃ and phaṭ phaṭ. "The abode of Brahmā" refers to the head, which is the remainder of the phrase "of the malevolent ones." "The number ten million" is a mere illustration, as it refers to ten hundred thousand. "Destroying the belly of the skull" means that the brain inside the skull is eliminated by the wrathful sound. "Endowed with the nine dramatic sentiments" refers to the nine: the charming, the heroic, the repulsive, the laughing, the fierce, the terrifying, the compassionate, the wrathful, and the peaceful. This concludes the explanation of the fourth chapter, titled "The Secret Suchness," from the Commentary on the Difficult Points of the Śrī Jñānatilaka. Although the deities of the generation stage have been taught, if their mantras are absent, accomplishments (siddhi) will not be achieved. Therefore, the mantras are now spoken: "Now, the supreme mantra shall be explained." This means that the heart mantra of the Tathāgata is supreme; this is the commitment to explain that supreme [mantra] here. "Whichever practitioner achieves it" means that whichever practitioner, the yogi, repeatedly meditates upon and recites that supreme mantra which is the nature of insight and compassion, they will achieve accomplishment. Regarding the phrase, "The supreme, level portion of the earth," and so forth, it is explained according to the literal meaning. Internally, the ritual for the site of the maṇḍala is to be made level. The word "supreme" refers to rakta (blood). The word "honey" refers to feces and urine.

ག་པུར་གྱིས་སྒྲས་ཤུཀྲའོ། ། བྱུག་པའི་སྒྲས་ནི་སྟོབས་དང་བཅས་པའི་མི་འཆི་བ་བཅུ་ཕྱེད་བྱུག་པའོ། ། དྲི་ཞིམ་པ་ནི་བཞི་མཉམ་པའོ། ། མེ་ཏོག་ནི་ཀུ་མུ་ད་ལ་སོགས་པའོ། ། དགྲམ་པ་ནི་མཛེས་པར་བྱ་བ། ཁྱབ་པར་གཏོར་བ་ཡིན་པས་ན། ། མེ་ཏོག་གིས་ནི་ཆལ་བར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པའོ། ། སྔགས་བཏུ་ཞིང་བསྒྲུབ་པའི་གནས་བསྟན་པ་ནི། ཆུ་ངོགས་ཡང་ན་ཐང་ སྟོང་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆུ་ངོགས་ནི་ཆུ་བོའི་དྲུང་དུའོ། ། ཡང་ནའི་སྒྲས་དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པ་བསྡུའོ། ། ཐང་སྟོང་ནི་མི་མེད་པའི་གནས་དེ་དག་གང་ཡང་རུང་ངོ་། ། བསྲུང་བ་བསྟན་པ་ནི། རྡོ་རྗེ་སྲད་བུ་ཡིས་ནི་བསྐོར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲད་བུ་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ལྔར་ བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་སྲད་བུའོ། ། དེ་ནི་གཙོར་གསུངས་པ་ཡིན་པ། གཞན་དག་གིས་ཀྱང་བསྐོར་བར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་གཞོན་ནུ་སྤྱན་རིང་མ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གསང་བའི་མཆོད་པ་རྒྱུ་དང་བཅས་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་གཞོན་ནུ་ནི་ལྷ་མོར་བསྐྱེད་ལ་སྦྱོར་བས་བྱིན་གྱིས་ བརླབས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའོ། ། ལོ་བཅུ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞོན་ནུ་མའོ། ། སྤྱན་རིང་མ་ནི། སྤྱན་ཕྲ་བ་དང་། སྦོམ་པ་སྙོམས་པས་མཛེས་པའོ། ། གཞོན་པ་དང་། སྤྱན་རིང་བ་གཙོར་གསུངས་སོ། ། ཟླ་བ་ནི་ཤུ་ཀྲའོ། ། ཉི་མ་ནི་རཀྟའོ། ། པདྨ་ནི་གེ་སར་ཞེས་བྱ་བ། འདབ་མ་གསུམ་ པའི་པདྨའོ། ། ལང་ཚོ་ལ་བབ་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། རེག་བྱ་འཇམ་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དང་པོར་མཁས་པས་གཞུག་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

"Camphor" refers to śukra (semen). "Anointing" refers to anointing with the five nectars (amṛta) together with strength. "Fragrant" refers to the four equal parts. "Flowers" refers to the kumuda and so forth. "To scatter" means to beautify; since it means to be strewn pervasively, it is said: "One should strew with flowers." Regarding the teaching on the place for extracting and accomplishing the mantra: "On a riverbank or in a deserted plain." Here, "riverbank" means near a river. The word "or" includes charnel grounds and so forth. "Deserted plain" refers to any such uninhabited place. Regarding the teaching on protection: "Encircled by a vajra cord." This means a cord of five colors blessed as the five wisdoms (jñāna) is the "vajra cord." This is what is primarily taught, but others may also be used to encircle it. Regarding "Vajrakumāra, the long-eyed one," and so forth: this refers to the secret offering together with its causes. "Vajra" refers to the blessing through union after generating the goddess as Vajrakumāra. "Sixteen years and so forth" refers to a young maiden. "Long-eyed" means beautiful with eyes that are fine and evenly proportioned. Youth and long eyes are what is primarily taught. "Moon" refers to śukra. "Sun" refers to rakta. "Lotus" refers to the stamen; it is a three-petaled lotus. "In the prime of youth" is as explained previously. "Smooth to the touch" is a characteristic of the body. "First, the wise one should enter" means:

རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་རབ་མའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་ནས་དང་པོར་དཀྱིལ་འཁོར་དུའོ། ། སྔགས་ཀྱི་གནས་སུ་ལུགས་ ཇི་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔགས་བཏུ་བ་དང་། བསྒྲུབ་པའི་གནས་ལེའུ་བཞི་པར་བསྐྱེད་པར་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བྱས་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་བོ། ། ལེགས་དགྱེས་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་དགའ་ན་དགྱེས་པའོ། ། ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱ་བ་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ དགའ་བ་གཞན་མས་བསྐྱེད་པའོ། ། དེའི་སྦྱར་བས་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་དགའ་བ་རྣམས་ལས་སོ། ། གང་བྱུང་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། ཁ་དང་ས་སོགས་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སློབ་མའི་གནས་གསུམ་དུ་ཐིག་ལེ་བྱ་བ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ས་ལ་མཆོད་ པ་དང་། ལྷ་རྣམས་ལ་མཆོད་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཕྱིར་མི་འབྱུང་བར་རྟོག་མེད་མའི་རྩའི་ཁ་དང་ས་ནི་རྟེན་ཡིན་ཏེ། རྟེན་ཕྱག་རྒྱ་དང་བཅས་པ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མན་ངག་གོ། ། པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔགས་བཏུ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པ་དམར་པོ་བྲི་བར་བྱའོ། ། རྡོ་རྗེ་ཡི་ནི་ཕུར་བུ་བཅུ། ། ཁྲོ་བོའི་སྔགས་ཀྱིས་མཁས་པས་གདབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཕུར་བུ་བཅུ་ལ་ཁྲོ་བོ་བཅུར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། ཁྲོ་བོའི་སྔགས་བཅུས་ལྡན་པའི་སྒྲུབ་པ་པོས་སོ། ། དེའི་སྔགས་ ཨོཾ་ཛྲེམྦྷ་ཛྲེམྦྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ནི་སྔགས་དགོད་པ་དང་བཏུ་བ་གསུངས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་མཉམ་བྱས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཨཱ་ལི་ནི་ཨཱ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། ཀཱ་ལི་ནི་ཡི་གེ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་སྟེ།

Once the yogin has understood the characteristics of the wisdom consort, he first [prepares] the maṇḍala. Regarding the phrase "in the place of mantra, according to the system," this means that one should perform the extraction of the mantra and the consecration exactly as taught in the fourth chapter concerning the place of accomplishment. "Well-pleased" means being delighted by one another. "To engage in union" means to generate the wisdom of natural joy through other forms of joy. Through that union, [it arises] from the joys of method and wisdom. "That which arises" is the bodhicitta. Regarding the phrase "one should offer to the mouth, the ground, and so forth," this means that one should apply the drops to the three places of the disciple, offer to the ground of the maṇḍala, and offer to the deities. Alternatively, the "mouth and ground" refer to the support—the channel of the non-conceptual consort—so that the bodhicitta does not emerge; the instruction is that one should offer with the joys together with the mudrā who is the support. "One should make an eight-petaled lotus" means that one should draw a red eight-petaled lotus maṇḍala for the extraction of the mantra. "The wise one should drive ten vajra stakes with the mantras of the wrathful deities" means that the practitioner, possessing the ten wrathful mantras, should consecrate the ten stakes as the ten wrathful deities. Their mantras are "Oṃ jṛmbha jṛmbha," and so forth. This is the teaching on the arrangement and extraction of the mantra: "Having equalized the vowels and consonants," and so forth. The vowels are the sixteen, beginning with Ā. The consonants are the thirty-three letters.

ཀ་ནས་ཧའི་བར་རོ། ། མཉམ་བྱས་ནི། འདབ་མ་བརྒྱད་པའི་ལྟེ་བའི་འདབ་མ་ལ་སྟེ། འདབ་མ་ཀུན་ལ་རིམ་པས་དགོད། ། ཅེས་སོ། ། ཨཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་འདབ་མ་གཅིག་ནི། འདབ་མ་གཅིག་ལ་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། ཀཱ་ལི་འདབ་མ་བདུན་དུ་དྲན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀ་ནས་ཧའི་བར་གྱི་ཡི་གེ་ འདབ་མ་བདུན་པོ་ལ་དགོད་དོ། ། འདབ་མ་རེ་རེ་ཡི་གེ་ལྔ། ། ལྔ་པ་ལ་ནི་ལྔ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཀའི་སྡེ་ཚན་ལྔ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཙའི་དང་། ཊའི་དང་། ཏའི་དང་། པའི་སྡེ་ཚན་ལྔ་པ་ལྔ་འདབ་མ་ལྔ་ལ་ལྔ་ལྔའོ། ། གཉིས་ལ་ཨནྟསྠ་དང་། ཨུཥྨའི་བཞི་བཞིའོ། ། ལྟེ་བར་བཅོམ་ ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་རང་བཞིན་ཡིག་འབྲུ་ཀྵའོ། ། གཞན་གོ་སླའོ། ། དང་པོ་གཟུགས་ཀྱི་བདག་པོ་ནི་ཡི་གེ་ཨོཾ་སྟེ། སྔགས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་བསྟན་པས་སོ། ། དེ་ནས་འདབ་མ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོར་ཞེས་པ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཤའོ། ། བཞི་པ་དབྱངས་ཡིག་དང་བཅས་པ་ནི། ཨཱི་རིང་པོ་དང་བཅས་པའོ། ། འོག་ཏུ་རེ་ཕ་ཡིས་ནི་བརྒྱན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རའི་ཡི་གེས་སོ། ། ཉི་ཤུ་ལྔ་པ་ནི་མའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། འདབ་མ་གཉིས་པའི་ཞེས་པ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཨཱའོ། ། སྔགས་ཀྱི་ནུས་མཐུ་བསྟན་པ་ནི། འཁོར་བའི་ངན་ འགྲོ་དག་བྱེད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདབ་གཉིས་དང་པོའི་བཞི་པ་ཡིས་ནི་ཡི་གེ་ཝའོ། ། དེ་ནས། གསལ་བྱེད་པ་ཡི་བརྒྱད་པ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཛའོ། ། འདབ་གཉིས་དང་པོའི་གཉིས་པ་ཡིས་ནི་རའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། ལྡན་པས་ཐམས་ཅད་རིགས་འཕྲོགས་བྱེད་ནི་ཡོན་ཏན་མཐུ་ ཡོད་པའོ། །

From ka to ha. Regarding "arranged in equal measure": this refers to the petals of the eight-petaled [lotus] at the center; they are to be placed sequentially upon all the petals. Thus it is said. "The āli [vowels] are on one wisdom petal" means that the sixteen vowel letters are on one petal. "The kāli [consonants] are remembered on seven petals" means that the letters from ka to ha are to be placed on the seven petals. "Five letters on each petal; on the fifth is the fifth," and so forth, refers to the five groups of ka, and likewise the five groups of ca, ṭa, ta, and pa, with five letters on each of the five petals. On the two [remaining petals] are the four antaḥstha and the four uṣman [consonants]. At the center is the syllable kṣa, the nature of the Blessed One Vajrasattva. The rest is easy to understand. First, the "Lord of Form" is the letter oṃ, because it is taught at the beginning of mantras. Then, "at the beginning of the second petal" refers to the syllable śa. "The fourth together with a vowel" means together with the long ī. "Adorned below with repha" means with the letter ra. "The twenty-fifth" is the syllable ma. "Of the second petal" refers to the syllable ha. "The second vowel" is the letter ā. Regarding the demonstration of the mantra's power: "it purifies the evil destinies of saṃsāra," so it is said. "By the fourth of the first of the two petals" is the letter va. Then, "the eighth of the consonants" is the syllable ja. "By the second of the first of the two petals" is the syllable ra. "Possessing which, all families are snatched away" means it possesses the power of qualities.

གསལ་བྱེད་པ་ཡི་གསུམ་པ་ནི་གའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། བཅུ་པས་ཡང་དག་ལྡན་པའོ་ནི། ཉ་སྟེ་གྷ་ཞེས་པའོ། ། དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་གཉིས་པ་ནི་ཨཱ་དང་བཅས་པའོ། ། བཞི་པའི་ལྔ་པ་གང་ཡིན་པ་ནི། ནའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། དེ་ནས་དེའི་དང་པོ་ནི། ཏའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། བཅུ་ དྲུག་པོའི་གསུམ་པ་ནི་ཨིའོ། ། ཐམས་ཅད་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་བཞི་ནི། ཏི་ལ་ཀའི་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་ལེའུ་དང་པོའོ། ། དེ་ནས་སའི་དག་པ་ནི་ལའོ། ། དེ་བཞིན་གསལ་བྱེད་དང་པོ་ནི་ཀའོ། ། ཡན་ལག་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་གསུམ་ནི་ཧའི་ཡི་གེའོ། ། དབྱངས་ཡིག་དྲུག་པ་ནི་ཨཱུའི་བདག་ཉིད་ དོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་འབྱུང་བའི་གཞི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དང་པོ་རུ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཡི་གེ་ཨོཾ་དང་པོར་བཏུ་བའོ། ། འདབ་མ་གཉིས་པའི་བཞི་པའོ། ། ཞེས་པ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཧའོ། ། འོག་ཏུ་རེ་ཕ་ནི་ར་དང་ལྡན་པའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཞི་ པ་ནི་ཨཱིའི་བདག་ཉིད་དང་སྦྱར་བའོ། ། རིག་པའི་རྒྱལ་པོ་མཆོག་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཧྲཱིའོ། ། ཐིག་ལེ་སྟེང་དུ་ལྡན་པ་ནི། ཧྲཱིཾ་གི་དོན་ཏོ། ། དེ་རང་དུ་ནི་ཉེ་བར་གནས་ནི། ཡང་ཧྲཱི་སྟེ་གཉིས་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཞི་ བ་ཞི་བའི་མཆོག། ཅེས་སོ། ། ཐིག་ལེས་སྟེང་མནན་སུམ་ཅུ་གསུམ་ནི་ཧཾ་གི་ཡི་གེར་བསྟན་པའོ། ། བཅུ་དྲུག་པ་ཡི་གཉིས་པ་ནི་ཨཱའོ། ། ལྡན་པ་ནི་ཧཾ་དུ་གསུངས་པའོ། ། ཡང་ན་དེ་ཉིད་ཡི་གེ་མཆོག་ནི། ཧཾ་ཧཾ་ཞེས་བསྣན་པའོ། ། ཁམས་གསུམ་མུན་ནག་མེད་པར་བྱེད་ནི།

The third of the consonants is the syllable ga. "Endowed with the tenth" refers to gha. Together with the second vowel, ā, it becomes ghā. The fifth of the fourth [group] is the syllable na. Then, its first is the syllable ta. The third of the sixteenth is i. These four mantra words constitute the first chapter of the Tilaka-jñāna-bindu. Then, the purity of sa is la. Likewise, the first consonant is ka. The thirty-third consonant of the limbs is the syllable ha. The sixth vowel is the nature of ū. "The source of all" and so forth is easy to understand. "The supreme form in the beginning" refers to extracting the syllable oṃ as the first. "The fourth of the second petal" refers to the syllable ha. Below it, repha is endowed with ra. It is joined with the fourth vowel, the nature of ī. The supreme King of Knowledge is the heart mantra (hṛdaya) of the Tathāgatas, hrīḥ. Endowed with the drop (bindu) above is the meaning of hrīṃ. "Abiding right there" is the second hrīḥ. For the sake of pacifying the afflictions and so forth, it is said: "The supreme pacification of all pacification." Pressed above by the drop, the thirty-third is shown as the syllable haṃ. The second of the sixteenth is ā. "Endowed" is taught as haṃ. Alternatively, the supreme syllable itself is added as haṃ haṃ. "Making the darkness of the three realms vanish" is as follows:

འདོད་ཁམས་ ལ་སོགས་པར་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མ་འབར་བར་བྱས་པས། མ་རིག་པའི་མུན་པ་བསལ་བར་བྱས་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྙིང་པོ་དང་། ཉེ་བའི་སྙིང་པོའི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་པར་བྱས་སོ། ། ཧཱུཾ་ཕཊ་དེ་ནི་གཉི་གར་སྦྱར་ནི། གཉིས་གཉིས་ཏེ་ཧཱུཾ་ཧཱུཾ་ཕཊ་ཕཊ་ཅེས་བྱའོ། ། ཐ་མར་སྭཱ་ཧཱ་ཡིས་ནི་ལྡན། ། ཞེས་པ་ནི། སྔགས་ཀྱི་མཐར་སྭཱ་ཧཱ་དང་ལྡན་པས་སྦྲུལ་གྱི་སྔགས་སོ། ། ཉེ་བའི་སྙིང་པོའི་སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྙིང་པོ་རང་ལ་ཉེ་བས་ན། ཉེ་བའི་སྙིང་པོའི་དོན་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྙིང་པོ་དང་ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་བསྟན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་མའི་ གསུངས་པ་ནི། དང་པོས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཨོཾ་དང་པོར་བཤད་དོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་དེ་ནས་སོ་ནི་ཝའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། གསལ་བྱེད་པ་ཡི་བརྒྱད་པ་ཡང་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཛའོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་པས་ནི་ལྡན། ། ཞེས་པ་ནི། རའི་ཡིག་འབྲུས་འོག་ཏུ་ལྡན་པའོ། ། ཉི་ཤུ་ལྔ་པས་དེ་ནས་སོ་ནི་ཡིག་འབྲུ་མའོ། ། དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་བདུན་པས་ལྡན་ནི། འདིར་མའི་ཡིག་འབྲུ་ལ་རྀ་ཡིས་སྟེང་འོག་ཏུ་ལྡན་པ་སྟེ་མེའི་དོན་ཏོ། ། བཞི་པ་ལས་ནི་གསུམ་པའི་ཞེས་པ་ནི། དེ་དང་ཉེ་བ་རླུང་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རླུང་གི་ས་བོན་ནི་ཡའི་ཡིག་ འབྲུའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་གཅིག་ལྡན་པ་ནི། ཨེའི་ཡིག་འབྲུ་ལྡན་པའོ། ། ལྔ་པའི་ལྔ་པ་ནི་མའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། ཧའི་ཡིག་འབྲུ་དེ་དང་ཉེ་བ་ནི་ཧ་རང་གིའོ། ། ལྔ་པའི་གསུམ་པ་ནི་བའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། ཡི་གེ་རྩ་བརྒྱད་དེ་ནས་སོ་ནི། ཡིག་འབྲུ་ལའོ། ། ལྔ་པ་ཡི་ནི་དང་པོ་ དང་། ། ཞེས་པ་ནི།

In the desire realm and so forth, by causing the lamp of the wisdom-essence (jñāna-tilaka) to blaze, the darkness of ignorance is dispelled; thus the qualities of the Blessed One’s heart mantra and near-heart mantra are proclaimed. As for "HŪṂ PHAṬ," these are applied to both, making two of each: HŪṂ HŪṂ PHAṬ PHAṬ. "Endowed at the end with SVĀHĀ" means that because the mantra is endowed with SVĀHĀ at its conclusion, it is a "serpent mantra" (uraga-mantra). The so-called "near-heart mantra" is so called because it is close to the heart mantra itself; this is the meaning of "near-heart." Having taught the Blessed One’s heart and near-heart mantras, the Blessed Lady’s [mantra] is spoken: "First, Vairocana" means that OṂ is explained as the first. "Then the twenty-ninth" refers to the letter SA. "Also the eighth of the consonants" refers to the letter JA. "Endowed with the twenty-seventh" means it is endowed with the letter RA below. "Then the twenty-fifth" refers to the letter MA. "Endowed with the seventh vowel" means that here the letter MA is endowed with the vowel Ṛ above and below, which has the meaning of fire. "From the fourth, the third" means that what is close to that is wind. This means the seed-syllable of wind is the letter YA. "Endowed with the eleventh vowel" means it is endowed with the letter E. "The fifth of the fifth" is the letter MA. "Close to that letter HA" refers to the letter HA itself. "The third of the fifth" is the letter VA. "Then the eighth letter" refers to the letter LA. "The first of the fifth" and so forth.

པའི་ཡི་གེ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་དེ་ནས་སོ་ནི་རའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པས་ལྡན་ནི་ཨཱ་རིང་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། གསལ་བྱེད་ཀྱི་ནི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་པས་ནི་ལྡན་ནི་ཥའི་ཡིག་འབྲུ་སྟེ། ཀྵའི་ དོན་གྱིས་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་དག་པ་ནི་མ་ཞེས་པའི་ཡིག་འབྲུའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པས་ལྡན་པ་ནི། ཨཱ་རིང་པོ་དང་མར་ལྡན་པའོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ཡི་གེ་མཆོག། ཅེས་པ་ནི་ཡའོ། ། དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་ཨེའི་ཡིག་འབྲུ་བསྟན་ཏོ། ། ཡ་ལ་ཨེ་ གཉིས་ལྡན་པ་ནི། ། ཡེ་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྭཱ་ཧཱ་མཐར་ནི་ལྡན་པ་ནི། མཐའ་ཅན་གྱི་སྔགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཧཱུཾ་ཧཱུཾ་ཕཊ་ནི་སྤེལ་བར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི། སྭཱ་ཧཱ་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་མའི་སྙིང་པོའི་ ཡོན་ཏན་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་དཔེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གསུངས་སོ། ། དང་པོ་ཡི་གེ་གཟུགས་ཀྱི་མཆོག་ནི། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་ས་བོན་ནོ། ། དེ་དང་པོར་བཏུ་བའོ། ། འདབ་མ་གཉིས་པའི་གསུམ་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིག་འབྲུ་སའོ། ། ཡའི་སྡེ་ཚན་གཉིས་པ་ནི། ཡིག་འབྲུ་ རའོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་དགུས་དེ་ནས་སོ་ནི། ཝའི་ཡིག་འབྲུ་བསྟན་པའོ། ། དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་གསུམ་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཨི་ཐུང་བས་སྦྱར་ཏེ་ཝིའོ། ། དེ་ནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པ་ནི། སའི་ཡི་གེ་བཏུ་བའོ། ། ར་ཡི་ཡིག་འབྲུ་དེ་དང་མཉམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གོ་སླའོ། ། ཐ་མར་སྭཱ་ཧཱ་དང་ལྡན་པ་ནི།

This teaches the syllables. The twenty-seventh is the syllable sa. "Endowed with the second vowel" means endowed with the long ā. "The first of the consonants" refers to the syllable ka. "Endowed with the thirty-first" refers to the syllable ṣa, which is joined with ka in the sense of kṣa. The twenty-fifth pure one is the syllable ma. "Endowed with the second vowel" means joined with the long ā and ma. "The twenty-sixth, the supreme syllable" refers to ya. The eleventh vowel is shown to be the syllable e. "Endowed with e twice upon ya" has the meaning of ye. "Endowed with svāhā at the end" is the characteristic of the mantra's conclusion. "Hūṃ hūṃ phaṭ should be interspersed" is said because svāhā was taught previously. Regarding "That is the Great Seal," and so forth, the qualities of the Blessed Lady’s essence are spoken of using the analogy of a jewel. The supreme form of the first syllable is the seed-syllable of Vairocana; that is to be extracted first. "The third of the second petal" refers to the syllable sa. The second of the ya-class is the syllable ra. "Then the twenty-ninth" teaches the syllable va. "By the third vowel," and so forth, means joined with the short i, thus vi. Then, the thirty-second is the extraction of the syllable sa. "Equal to that syllable ra" is easy to understand. "Endowed with svāhā at the end" is...

སྔར་བཤད་པ་བཞིན་འདིར་ཡང་ངོ་། ། ཧཱུཾ་ཧཱུཾ་ཕཊ་ནི་སྤེལ་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བར་དུ་གཞུག་པར་བྱའོ། ། ཉེ་བའི་སྙིང་པོའི་སྔགས་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་རང་ལ་ཉེ་བ་སྟེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མའི་བསྟན་པའོ། ། ཕྲེང་བའི་སྔགས་ གསུངས་པ་ནི། ཨོཾ་ཤྲཱི་མ་ཧཱ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཨོཾ་ནི་སྔགས་ཐམས་ཅད་གསལ་བའོ། ། ཤྲཱི་མ་ཧཱ་ནི་དཔལ་ཆེན་པོ་སྟེ། དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་ཉིད་དོ། ། ཀ་རུ་ཎ་ནི་ཐུགས་རྗེས་འོག་མའི་ཆེན་པོ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཀྲོ་ངྷ་ནི་ཁྲོ་བོའོ། ། ཤྭ་ར་ནི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། དཔལ་ཆེན་པོ་ཧེ་རུ་ཀ་ ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དབང་ཕྱུག་ཁྲོས་པའོ། ། གང་ལ་ཞེ་ན། གདུག་པ་ཅན་རྣམས་ཁྲོས་པའོ། ། དེའི་དོན་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཆེན་པོ་ཧེ་རུ་ཀ་ཉིད། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་གདུག་པ་ཅན་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་པས་ཞལ་དང་ཕྱག་མང་པོར་སྟོན་པའོ། ། བྷེ་བེ་ད་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་མ་བཤད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྒོམ་པ་དང་བཟླས་པ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཧཱུཾ་ཧཱུཾ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དཔལ་ནམ་མཁའ་དྲི་མེད་དང་། ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་དཔའ་བོ་དང་དཔའ་མོ་བཅུ་དྲུག་ཕྲག་གཉིས་ཀྱི་སྔགས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོའི་སྔགས་ཞེས་ བྱའོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་འཁོར་ལོའི་ལྷ་རྣམས་སོ། ། སྔགས་ནི་སྔར་བཤད་པའོ། ། སྔགས་ཆེན་པོའི་ནི་ནུས་མཐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། ། དཔའ་བོ་རྣམས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། དཔའ་བོ་རྣམས་གསུངས་པས། དཔའ་མོ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུའོ། ། སྙིང་པོ་ མཆོག་ནི་ཐུགས་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་སྙིང་པོ་མཆོག་མི་འགྱུར་རོ། །

As previously explained, it is the same here as well. Regarding the phrase "HŪṂ HŪṂ PHAṬ is the interlaced [mantra]," it means that these should be inserted in the middle. "It is the near-heart mantra" means that it is close to that [deity], namely the teaching of the Blessed Lady. Regarding the "garland mantra" that was taught, it begins with "OṂ ŚRĪ MAHĀ..." and so forth. "OṂ" clarifies all mantras. "ŚRĪ MAHĀ" means the Great Glorious One, which is the glorious Heruka himself. "Karuṇa" is compassion, which is joined with the "Great" (Mahā) of the subsequent term. "Krodha" means wrathful. "Śvara" means lord. Thus, the Great Glorious Heruka is the wrathful lord of great compassion. Toward whom? Toward the malevolent ones who are wrathful. The meaning of that is: the Blessed One, the Great Glorious Heruka himself, through the power of great compassion, becomes extremely wrathful toward the malevolent ones and manifests many faces and arms. Regarding "BHE VEDA" and so forth, they have not been explained. Why? Because they depend upon meditation and recitation. "HŪṂ HŪṂ" and so forth are the mantras of the thirty-two heroes and heroines, such as the glorious Vimalākāśa and Candrā. Therefore, they are called the "wheel mantras." The "wheel" refers to the deities of the wheel. The "mantras" are those explained previously. The power of the great mantra is inconceivable. The "heroes" are the sixteen bodhisattvas. By mentioning the heroes, the heroines are also included. The "supreme heart" is the seed of the perfectly pure wisdom of the mind; it is the supreme, unchanging heart.

ལྷ་མོ་སྐམ་མ་དང་། འཇིགས་མ་ལ་སོགས་པའི་སྔགས་ནི། ཨ་ཨཱ་ལ་སོགས་པའོ། ། དཔའ་བོའི་ཡན་ལག་མ་སྙིང་སྔགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡན་ལག་མ་ནི་ལྷ་མོ་རྣམས་སོ། ། ལྷག་མ་ནི་ གོ་སླའོ། ། གསང་བའི་སྔགས་ཀྱིས་དགོད་པ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དམ་ཚིག་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་གསང་བ་ཡིན་ནོ། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་སྐྱོབ་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ན་སྔགས་སོ། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་དོན་བསྟན་པ་ནི་དགོད་པའོ། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་མན་ངག་རྣལ་འབྱོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཆོད་པའི་དུས་སོ། ། ཨོཾ་ནཱ་ད་ནིརྨ་ལ་ཡ་ཧཱུཾ་ཧཱུཾ་ཕཊ་ཅེས་བརྗོད་པ་ནི་མཆོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་སྔགས་ཀྱི་དང་པོར་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཡི་གེ་ཨོཾ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་བསྟོད་པའོ། ། ནཱ་ད་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚུལ་དེ་ རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་སྒྲའོ། ། ནིརྨ་ནི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་ངོ་བོ་རྣམས་དང་བཅས་པའི་ལྟེ་བའོ། ། ལ་ཡ་ནི་ཕོ་བྲང་སྟེ་སྤྲུལ་པའི་ལྟེ་བའི་ཕོ་བྲང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཚུལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་བཞུགས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཧཱུཾ་དང་པོས་ནི་གདུག་པ་ཅན་རྣམས་ལ་སྡིགས་མཛུབ་ཀྱིས་འཇོམས་ པའོ། ། གཉིས་པའི་ཧཱུཾ་ནི་དེ་རྣམས་དབང་དུ་སྡུད་པའོ། ། ཕཊ་ཀྱིས་གཏོར་ནས་ལྟུང་བར་བྱེད་པའོ། ། ཨོཾ་བི་དུ་ལ་སོགས་པ་མ་བཤད་པ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། ཡེ་ཤེས་དྲུག་ནི་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སྔགས་མཆོག་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། རབ་བོ། ། གྱ་ནོམ་ པ་སྟེ། ནུས་མཐུ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གསང་སྔགས་ཀྱི་ནུས་མཐུ་ནི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནས་འབྱུང་སྟེ།

The mantras of the goddesses Kāmā, Bhīmā, and so forth are a ā and so on. Regarding the phrase "the heart-mantra of the limbs of the heroes," the "limbs" are the goddesses. The remainder is easy to understand. Regarding the phrase "arranging with the secret mantra" and so forth: it is "secret" because it is not to be shown to those who do not possess the samaya. It is a "mantra" because its nature is to protect wandering beings. "Arranging" refers to the teaching of the meaning of the six applications. The time for the worship of the Blessed One, the yoga of the six applications, is as follows: one should perform the worship by reciting oṃ nāda nirmālya hūṃ hūṃ phaṭ. In that regard, the first syllable of the mantra is oṃ, which is a salutation to them. Nāda is the mode of wisdom, the sound free from conceptualization. Nirmā is the navel together with the essence of the emanation wheel. Laya is the palace; it means the Blessed One’s wisdom dwells in the palace of the emanation navel. The first hūṃ subdues the malevolent with the threatening gesture. The second hūṃ brings them under control. Phaṭ scatters them and causes them to fall. Oṃ vidura and so forth are as previously explained. The "six wisdoms" are the wisdoms of the six applications. Regarding the phrase "the supreme empowerment of mantra," it is the supreme of all mantras. It is excellent, sublime, and possesses immeasurable power. Why is that? Because the power of secret mantra arises from all the tantras and so forth.

ཅིག་ཤོས་མིན་པ་ནི། བདེ་བ་མཆོག་གི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གཡོ་བར་བྱེད་དོ། ། ལྷ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། སྲིན་པོ་དང་། དྲི་ཟ་དང་། མི་འམ་ཅི་དང་། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པ་འགུགས་པར་བྱེད་པ་དང་། འཆིང་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། མཁའ་འགྲོ་མ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པ་པོའི་མངག་གཞུག་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། དེའི་སྦྱོར་བ་འཕྲོག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། སྔགས་ ཀྱི་ནུས་མཐུ་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ནས་གསུངས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། སྡེ་ཚན་བརྒྱད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་དགུའི་གཙོ་བོ་ཨ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་དོ། ། འདི་རྣམས་སྔགས་བཏུ་བའི་གནས་ཡིན་ པའི་ཕྱིར། གཙོ་བོ་གསུངས་པས། ཅིག་ཤོས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྩ་བའི་སྡེ་ཚན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨཱའོ། ། གཏོར་མ་གཏང་བ་ནི་ཨ་དང་ལྡན་པའི་སྔགས་ཀྱིས་གཏོར་མ་གཏང་བའོ། ། བརྟག་པ་གཉིས་པ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའི་རྒྱུད་བརྟག་པ་གཉིས་པ་ བཞིན་དུ་སྟེ། དེ་ཡང་འདི་ཡིན་ཏེ། ཨོཾ་ཨ་ཀཱ་རོ་མུ་ཁཾ་སརྦ་དྷརྨྨཱ་ཎཱཾ་ཨདྱཱ་ནུཏྤ་ནྣ་ཏྭཱཏ་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུཾ་སྭཱ་ཧཱ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་རྣམས་གོ་སླའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ལྔ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། སྔགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་མཆོད་ སྦྱིན་འབྱུང་བས་ན། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། མཆོད་སྦྱིན་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་མཆོད་སྦྱིན་ནོ། ། རབ་ནི་ནང་གི་མཆོད་སྦྱིན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

As for the other [not being so], the Cakrasaṃvara Tantra also states: "It causes the three worlds to tremble; it summons, and binds, the gods, asuras, yakṣas, rākṣasas, gandharvas, kinnaras, and mahoragas. All ḍākinīs will become the practitioner’s servants, and they will seize their [the practitioners'] application." Just as it is said, the power and efficacy of the mantra is taught throughout the tantras and so forth. These are also the most exceptionally sublime. Regarding the phrase "the principal of the eight classes": this refers to the eight [vowels] beginning with A, which are the principal among the forty-nine letters of the āli and kāli. Because these are the basis for extracting mantras, by mentioning the principal, the meaning is that the others are also included. The "root class" refers to the letter Ā. "Offering the bali" means offering the bali with a mantra endowed with A. "Just as in the Hevajra Tantra in Two Sections" means according to the Hevajra Tantra in Two Sections. That is as follows: oṃ akāro mukhaṃ sarvadharmāṇām ādyanutpannatvāt oṃ āḥ hūṃ svāhā. The rest is easy to understand. This concludes the explanation of the fifth chapter of the Secret Suchness, the commentary on the Śrī Jñānatilaka. Following the mantra, the sacrificial offering (yajña) arises; thus, it begins with "Then," and so forth. "Sacrificial offering" refers to the outer and inner sacrificial offerings. "Supreme" is because it is endowed with the inner sacrificial offering.

terminologyལྷ་མ་ཡིན → “asura”. Literally 'not-god'; 84000 harmonises on 'asura'. Do not render 'anti-god'.

homonymལྷ་མ་ཡིན is rendered “asura” here; the glossary also records demigod, Asura, dānava for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionལྷ་མ་ཡིན “asura” — One of the six classes of sentient beings, sometimes included among the gods and sometimes among the animals, they are engendered and dominated by envy, ambition, and hostility and are described as being incessantly embr

definitionགནོད་སྦྱིན “yakṣa” — A class of nonhuman beings who inhabit forests, mountainous areas, and other natural spaces, or serve as guardians of villages and towns, and may be propitiated for health, wealth, protection, and other boons, or control

definitionསྲིན་པོ “rākṣasa” — A class of nonhuman beings that, like several other classes of nonhuman beings, take spontaneous birth. Ranking below rākṣasas, they are less powerful and more akin to pretas. They are said to dwell in impure and perilou

definitionདྲི་ཟ “gandharva” — A class of generally benevolent nonhuman beings who inhabit the skies, sometimes said to inhabit fantastic cities in the clouds, and more specifically to dwell on the eastern slopes of Mount Meru, where they are ruled by

definitionམི་འམ་ཅི “kinnara” — A class of nonhuman beings that resemble humans to the degree that their very name‍—which means “is that human?”‍—suggests some confusion as to their divine status. Kinnaras are mythological beings found in both Buddhist

definitionལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ “mahoraga” — Literally “great serpents,” mahoragas are supernatural beings depicted as large, subterranean beings with human torsos and heads and the lower bodies of serpents. Their movements are said to cause earthquakes, and they m

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termརྒྱུད → tantra

termལས → action

termལྷ → god

termལྷ་མ་ཡིན → asura

termགནོད་སྦྱིན → yakṣa

termསྲིན་པོ → rākṣasa

། དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱའོ། ། གནས་ནི་ཨུ་ཌྱན་དང་། ཛཱ་ལནྡྷ་ར་དང་། པུལླི་ར་ དང་། ཀཱ་མ་རུའོ། ། སོགས་པས་ནི་ཉེ་བའི་གནས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། རིམ་པས་སྦྱོར་ནི་ཕྱིའི་བཞིན་དུ་ནང་ལ་ཡང་མགོ་བོ་དང་། སྤྱི་གཙུག་དང་། སྤྱི་བོ་དང་། སྨིན་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྦྱར་ཏེ། ནང་གི་དོན་བསྒོམས་པས་ནི། ཕྱིའི་གནས་ལ་སོགས་པར་བགྲོད་མི་ དགོས་པར་འདུས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་དག་གི་དོན་ནི། དེའི་ནང་དུ་གྲུ་གསུམ་གྱི་ཕྱག་རྒྱའི་གྲྭ་ལ། དཔལ་ཨུ་ཌྱན་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཕྱིའི་བགྲོད་མི་དགོས་པར་ནང་གི་ལུས་ལ་འདུས་པ་ཡིན་ན། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་དོན་གསུངས་པ་ནི། བསྐྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་ཐིགས་པ་གསུམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། བསྐྱེད་པ་ནི་འཁོར་ལོའི་རིམ་པས་བདེ་བའི་ཐིག་ལེ་རྣམས་འབྱུང་ཞིང་སྐྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། བྱེ་བྲག་ནི་དགའ་བའི་རིམ་པའི་བྱེ་བྲག་སྐྱེད་པའོ། ། ཐིགས་པ་གསུམ་ནི། ཐིམ་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་དབང་གི་དགའ་བ་རྣམས་སོ། ། རྫོགས་པ་ནི། དེ་སྨིན་པའི་རྫོགས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའོ། ། རིམ་པ་གསུམ་དེ་ལྟར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྐྱེད་པའི་ཐིག་ལེ་ཐིམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། ། ཐིག་ལེ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ བཅས། ། ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སེམས་དང་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ། ། སེམས་ཀྱི་གནས་ནི་སྙིང་ཡིན་ནོ། །

I, the Blessed One, the Glorious Wisdom Drop, shall now explain this. The locations are Oḍḍiyāna, Jālandhara, Pullīramalaya, and Kāmarūpa. By the word "and so forth," the secondary locations and others are included. As for the sequential application, just as they are externally, they are applied internally to the head, the crown of the head, the top of the head, the eyebrows, and so on. By meditating on the internal meaning, one becomes the nature of the assembly without needing to travel to the external locations and so forth. Regarding their meaning: within that, at the corners of the triangular mudrā, one should understand them according to the stages of the "Glorious Oḍḍiyāna" and so on. If they are gathered within the internal body without needing to travel externally, what is that? To explain its meaning, it says: "The three drops of the specific generation," and so forth. "Generation" is the characteristic of the arising and production of the drops of bliss through the sequence of the wheels. "Specific" refers to the production of the specific stages of joy. "Three drops" are the joys of dissolution, enjoyment, and empowerment. "Perfection" is possessing the power of the perfection of their maturation. "The three stages are thus" means that the generation drops, together with dissolution and so forth, are likewise according to the completion stage. This is the meaning of "endowed with the nature of the six drops." Regarding "specifically consciousness and so forth," consciousness, mind, and intellect are synonyms. The seat of the mind is the heart.

སོགས་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། སྤྲུལ་པའི་ འཁོར་ལོ་དང་། དེ་རྣམས་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པའོ། ། བྱེ་བྲག་ཏུ་ནི་དགའ་བའི་ཁྱད་པར་ཐ་དད་པའི་ནི་བྱེ་བྲག་སྐྱེ་བའི་གནས་སོ། ། དེའི་དོན་གསལ་བར་གསུངས་པ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མཆོད་སྦྱིན་ནོ། ། ཚངས་པ་ནི་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། མཆོད་སྦྱིན་ཡང་དེ་ཡིན་ལ་ཚངས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ། ། གཡུལ་ས་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐུའི་འཁོར་ལོའི་བཞུགས་པའི་གནས་ཡིན་ནོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། གསུང་གི་འཁོར་ལོའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། ། ནམ་མཁར་ཡེ་ ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་བཅས་པའི་གནས་ནི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་རོ། ། དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ། གཞན་གསུམ་པོ་ཡང་དག་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ གསུམ་དང་སྦྱར་རོ། ། སྐུ་བརྒྱད་ཀྱི་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་ལོ་བཞིའི་བྱེ་བྲག་གིས་གནས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་སྐུ་བརྒྱད་བསྐྱེད་པའི་ཆོ་གའོ། ། དངོས་པོ་རྟེན་དང་རྣམ་པར་འབྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྐུའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་གཞིའི་གནས་ལ་སོགས་པར་དངོས་པོ་ལ་ སོགས་པའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱ་ཞེས་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་འཆད་པའོ། ། ཇི་བཞིན་འདོད་པ་སྡུད་པ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྐྱེད་པ་དང་རྫོགས་པའི་ཐིག་ལེ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ། བདེ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། མཆོད་སྦྱིན་རྣལ་འབྱོར་མ་དཀྱིལ་འཁོར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

"Et cetera" refers to the nature of great bliss, the enjoyment [cakra], the emanation cakra, and the performance of the sacrificial offering (yajña) within them. Specifically, it is the place where the distinctions of the various types of joy arise. To clarify its meaning: the sacrificial offering is the sacrificial offering whose nature is the bodhicitta. "Brahmā" is the wisdom of bliss; it is both the sacrificial offering and Brahmā. "The great battlefield" is the place where the body cakra resides. "Enjoyment" is the speech cakra. "Consciousness" is the mind cakra. "Space and wisdom" refers to the emanation cakra, which is the place where the wisdom of the transference and so forth is gathered. "In the same way" means that just as the emanation cakra is said to possess wisdom, the other three should likewise be applied to the three entities, such as reality (tattva), and so forth. Regarding the phrase "specifically of the eight bodies," this is the ritual for generating the eight bodies endowed with the eight locations through the distinctions of the four cakras. "The entities, the support, and the differentiation" means that, according to the oral instructions of the Guru, one should perform the sacrificial offering of entities and so forth at the foundational locations of the body cakra and the others. "Gathering according to desire" means that just as the drops (bindu) of the generation and completion stages were taught, this blissful bodhicitta is also like that. "The sacrificial offering is the maṇḍala of the yoginīs" means:

འཁོར་ལོ་བཞིའི་རྩའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་མཁའ་འགྲོ་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་འདོད་པའི་བདེ་བ་དང་བཅས་པའི་ངོ་བོ་སྟེ། མཆོག་གི་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། ཕྱིའི་གནས་ཤེས་པས་ནང་གི་གནས་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་གསུངས་པ་སྟེ། ཨུ་ཌྱན་ལ་སོགས་གནས་ སུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཁའ་འགྲོ་མ་འདུ་བའི་གནས་ནི་ཨུ་ཌྱན་དང་། ཛཱ་ལནྡྷ་ར་དང་། པུལླི་ར་དང་། ཀཱ་མ་རཱུ་དང་། མ་ལ་ཡ་དང་། སིནྡྷུ་དང་། ནག་ར་དང་། སིངྒ་ལ་དང་། མུ་མུ་ནི་དང་། དེ་བི་ཀོ་ཊཱི་དང་། ཀོ་ལུ་ད་དང་། ཨརྦུ་ད་དང་། ཧ་རི་ཀེ་ལ་དང་། ཀོ་ཊ་པ་དང་། ལམྦ་ཀ་དང་། ཀཱཉྩི་དང་། ལས་ཀྱི་ཡུལ་དང་། གསེར་གྱི་གླིང་དང་། ཀོངྒ་ན་དང་། བི་ད་ར་དང་། ཡིད་དགས་འདུས་པ་དང་། རྒྱ་མཚོའི་ངོགས་དང་། ཙ་རི་ཏ་དང་། གཞོན་ནུའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། ཀསྨ་རི་དང་། ཀེ་ར་ཏ་དང་། ནེ་པ་ལེ་དང་། ཀར་ནུ་ཛ་དང་། ས་བླ་དང་། ས་སྟེང་དང་། ས་འོག་དང་། རི་རབ་རྩེ་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། ལྷོའི་འཛམ་བུ་གླིང་དང་དེ་རྣམས་སོ། ། ལེགས་དགྱེས་ལ་སོགས་ལྷ་མོ་ཀུན། ། ཞེས་པ་ནི། ལྷ་མོ་ལེགས་དགྱེས་རྡོ་རྗེ་མ་དང་། རྡོ་རྗེ་མཆེ་བ་མ་དང་། རྡོ་རྗེ་གླང་ཆེན་མ་དང་། འཇིགས་ མ་དང་། དཔའ་མོ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོ་རྣམས་སོ། ། ཀཱ་ལི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མའི་ཁ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་སེམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། འགྲོ་བའི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་དབང་གིས། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་མཛད་པ་ཡིན་ ནོ། ། དེ་བས་ན། སྣ་ཚོགས་ཐབས་ནི་རབ་ཏུ་བཤད། །

The maṇḍala of the channels of the four cakras is the essence of the ḍākinī maṇḍala together with the bliss of desire; it becomes the characteristic of supreme joy. Because one enters the inner abodes by knowing the outer abodes, it is said: "In the abodes such as Oḍḍiyāna," and so forth. The abodes where the ḍākinīs assemble are Oḍḍiyāna, Jālandhara, Pullīra, Kāmarūpa, Malaya, Sindhu, Nagara, Siṃhala, Mumuni, Devīkoṭa, Koluda, Arbuda, Harikela, Koṭapa, Lampāka, Kāñcī, the land of action (Karmabhūmi), Suvarṇadvīpa, Koṅkana, Vidarbha, Pretasamāja, the seashore, Caritra, Kumārapura, Kāśmīra, Kerata, Nepāla, Karṇāṭaka, the upper realms, the surface of the earth, the subterranean realms, the peak of Mount Meru, Pūrvavideha in the east, Uttarakuru in the north, Aparagoyānī in the west, and Jambudvīpa in the south—these are they. "All goddesses such as Subhadrā" refers to the goddesses Subhadravajrī, Vajradaṃṣṭrī, Vajrahastinī, Bhairavī, Vīrā, and so forth. The [meaning of] "Kāli" and so forth should be understood from the mouth of the guru. "According to the distinctions of the minds of sentient beings" means that by the power of the diverse inclinations of migratory beings, the intentions of the Buddhas are likewise enacted. Therefore: "Various methods are thoroughly explained."

ཅེས་གསུངས་སོ། ། མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལས་ཀྱང་། ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་ཐབས་ཚུལ་གྱིས། ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་རྟོགས་པ་པོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་སྐུའི་གཟུགས་ཇི་ལྟར་འཐད་པ་ བཞིན་དུ་མཛད་ནས་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་གནས་སྐབས་སུ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གཟིགས་ཏེ། འདུལ་བའི་ཐབས་ལ་སོགས་པ་ཚུལ་རྣམ་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། ཁ་ཅིག་རྣམས་ལ་འདུལ་བའི་ཐབས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཁ་ཅིག་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་མོས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པ། འདུལ་བའི་ཐབས་ནི་གདུལ་བྱ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུའོ། ། ཁ་ཅིག་རྣམས་ལ་མདོ་སྡེ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་དང་དེ་ལས་གཞན་པའོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་ སྦྱིན་པ་དང་། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ། གཞན་མ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བའི་ལམ་ལ་མ་ཞུགས་པའོ། ། ལ་ལ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་ལམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་སྒོ་ནས་སྤྱོད་པ་སྟེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། ཁ་ ཅིག་ལ་ནི་སྔགས་ཀྱང་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་དང་། རྣལ་འབྱོར་བླ་མའི་སྤྱོད་པ་ནི་སྔགས་སོ། ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན་མཆོག་གོ། ། རབ་འབྲིང་ཐ་མའི་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རབ་རྣམས་ ལ་ནི་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་གསུངས་སོ། ། འབྲིང་རྣམས་ལ་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་གསུངས་སོ། ། ཐ་མ་རྣམས་ལ་ནི་ཤེས་རབ་དམན་པའི་ཕྱིར།

Thus it was said. Also, from the Chanting of the Names (Nāmasaṃgīti): "Through various vehicles and methods, he realizes the welfare of beings." Thus it was said. The Blessed One himself, having manifested his physical form in whatever way was appropriate, teaches the Dharma through various means. In the state of the emanation body (nirmāṇakāya), he beholds sentient beings and teaches the four methods of conversion, such as the method of conversion for some. Regarding the phrase "the method of conversion for some," this refers to teaching the Dharma to those sentient beings who are particularly inclined toward the path of freedom from desire. The "method of conversion" is for the sake of those disciples. Regarding the phrase "for some, the Sūtras," this refers to the Mahāyāna Sūtras and others besides them. The Mahāyāna is the entry into the path of generosity, discipline, and so forth, whereas the others have not entered the path of activities such as generosity. Regarding the phrase "for some, the path of the perfections (pāramitā)," this refers to the conduct by way of the stages (bhūmi) and perfections, which are the activities of generosity and so forth. Regarding the phrase "for some, mantra is supreme," this refers to the conduct of Action, Performance, Yoga, and Highest Yoga Tantra, which are the mantras. Because they are superior to the stages and the perfections, they are "supreme." Regarding the phrase "according to the distinctions of superior, middling, and inferior," this means that for the superior, the Mantra Vehicle is taught; for the middling, the Dharma of the stages and perfections is taught; and for the inferior, because their insight is weak, [the Mantra Vehicle is taught].

བདེན་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་ཞིག་དགེ་སློང་དངོས་གནས་དང་། ། གང་ཡང་ རྟོགས་པ་དགའ་བའི་མི། ། གང་ཞིག་རྒན་པོར་གནས་པ་ལ། ། དེ་ལ་དེ་ཉིད་མི་བསྟན་ནོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཐར་པར་འགྲོ་བའི་ཐབས་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྣ་ཚོགས་པའི་ཐབས་དེ་རྣམས་སོ། ། དེ་ཡང་འཁོར་བའི་རྣམ་པར་རྟོགས་པས་བཅིངས་པ་ལས་ངེས་ པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཐར་པའོ། ། དེར་འགྲོ་བའི་ཐབས་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐར་པར་འགྲོ་བའི་ཐབས་ཡིན་པའོ། ། རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བསྒོམས་པས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ བ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་། དུས་ཕྱི་ནས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་རྫོགས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡང་མངོན་པར་རྫོགས་པས་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་མ་ལུས་པའི་ བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཉིད་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་ལ་བསླབས་པའི་ཕྱིར་ན། བསྐལ་པ་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ནི། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་བསྐལ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་ན་འཚང་རྒྱའོ། ། ཐེག་པ་ཀུན་གྱི་བློ་གྲོས་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་དམིགས་པ་དང་། བསྒྲུབ་པ་དང་། ཐབས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། ཀུན་ནས་དང་། ལམ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ ཉིད་དོ། །

The four truths were taught. Therefore, the Blessed One said: "To one who is a monk in name only, or to a person who delights in conceptualization, or to one who remains in old age, the reality itself should not be shown." This is the means for proceeding to liberation. Regarding the phrase "the means for proceeding to liberation," these are the various methods. Furthermore, it is "liberation" because it is the definitive release from being bound by the conceptualizations of cyclic existence. Since the means for proceeding there exist within the three vehicles, it is the "means for proceeding to liberation." By meditating on the noble truths of suffering and so forth, which are the antidotes to the distortions of permanence and so forth, one realizes the state of being free from desire. Subsequently, having fully perfected the two accumulations of merit and wisdom, one will complete Buddhahood over four incalculable eons. Furthermore, because one trains in the methods of generosity and so forth, which are the very accumulation of merit without exception through the grounds and perfections of manifest completion, it is said: "The Buddha in three eons." Regarding that, "three eons" and so forth means that one attains enlightenment in three incalculable eons. Regarding the phrase "the great intelligence of all vehicles," the Great Vehicle is endowed with the great object, the great accomplishment, the great method, the great diligence, the great wisdom, the great thoroughness, and the great path; it is the nature of the Bodhisattva path together with its result, and the Perfection of Wisdom and so forth.

terminologyབདེན་པ་བཞི → “the four truths”. Do not expand to 'four noble truths' unless the source has འཕགས་པ.

definitionབདེན་པ་བཞི “the four truths” — The four truths of nobles ones are the truths of suffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, and the path leading to the cessation of suffering. Another classification of the truths referred to in the

definitionབསྐལ་པ “eon” — The Indian concept of a period of millions of years, sometimes equivalent to the time when a world appears, exists, and disappears. There are also the intermediate kalpas during the existence of a world, the longest of w

definitionབསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས “equipment of merit” — The progressive increase of virtuous karma . One of the two factors that come together in creating momentum toward a practitioner’s spiritual awakening, the other being the accumulation of wisdom .

definitionདམིགས་པ “apprehension” — dmigs (pa) translates a number of Sanskrit terms, including ālambana , upalabdhi , and ālambate . These terms commonly refer to the apprehending of a subject, an object, and the relationships that exist between them. The

definitionཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ “perfection of wisdom” — The sixth of the six perfections, it refers to the profound understanding of the emptiness of all phenomena, the realization of ultimate reality. It is often personified as a female deity, worshiped as the “Mother of All

adherencePinned rendering paraphrased here: action

termབདེན་པ་བཞི → the four truths

termབཅོམ་ལྡན་འདས → the Blessed One

termདགེ་སློང → monk

termལས → action

termསྡུག་བསྔལ → suffering

termའདོད་ཆགས → desire

དེ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བ་ནི། རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱས་པའོ། ། དེ་བས་ན། སྔགས་ཐེག་མོས་ལ་དེ་ལྟར་མིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་སྔགས་ཐེག་ནི། བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་གསུམ་གྱིས་ནི་དེ་ལྟ་མིན་ཏེ། བསྒོམས་ པའི་སྟོབས་རྫོགས་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མ་ལུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། བསྒོམ་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར། དུས་ངེས་པ་མེད་པས། སངས་རྒྱས་ཉིད་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་བླ་མ་ནི་རྫོགས་རིམ་བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཚེ་གཅིག་གིས་ སངས་རྒྱས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེའི་དོན་ནི་ཐབས་དང་། ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པར་ལྡན་པ་ཡིས། ། དུས་ནི་ངེས་པ་མེད་པས་འགྲུབ། ། རྫོགས་པའི་དོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ། ། ཚེ་གཅིག་ཏུ་ནི་སངས་རྒྱས་འགྲུབ། ། ཅེས་ གསུངས་པ་དང་། ཡང་སློབ་དཔོན་པདྨའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་ཉིད་ལམ་ལ་འཇུག་རྣམས་ཀྱི། ། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། ། ཐབས་དང་ལྡན་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། དེ་རྣམས་དངོས་གྲུབ་གཞན་དུ་མིན། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ལམ་གྱིས་ནི། ། གཞན་དུ་ཡང་ནི་ འགྱུར་བ་སྟེ། ། སྐྱེ་བ་དུ་མའི་བར་གྱིས་འགྲུབ། ། འདིར་ནི་གཅིག་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། དེ་ལྟར་ངེས་པར་ཤེས་བྱ་ཡི། ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བསྒོམ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་མ་ཁྱོད་སྨོས་ཅི་དགོས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཕའི་རྒྱུད་ནས་རྩའི་མན་ངག་ ཤས་ཆུང་ལ། མ་རྒྱུད་ནས་ཤས་ཆེ་བ་དང་།

Even more distinguished than that is the Great Vehicle of the Vajra, which is the attainment of buddhahood in this very life. Therefore, it is said: "The mantra vehicle is not like that for those who merely have interest." In that regard, the mantra vehicle—consisting of the three: Action, Performance, and Yoga—is not like that [in terms of the time required]. Because the power of meditation is perfected, and through the complete accumulation of merit and wisdom, one is supremely devoted to meditation; thus, without a fixed time, one brings buddhahood to completion. As for the Unexcelled Yoga, through the power of meditating on the completion stage, one attains buddhahood in a single lifetime. The meaning of this is also stated in the Vijaya Tantra of the Non-duality of Method and Wisdom: "By those possessing the generation stage, Accomplishment is achieved without a fixed time. For the yoga of the meaning of completion, Buddhahood is achieved in a single lifetime." Furthermore, from the works of the master Padmavajra: "For all yogis who enter that very path, Through the application of endowed methods, Their accomplishments are not found elsewhere. By the path of the generation stage, It may change into something else; It is achieved over the course of many births. Here, it is achieved in one. Thus, one should know with certainty, And meditate through wisdom and method." Regarding the phrase "O Yoginī, what need is there to mention [this]": in the Father Tantra of Yoga, the pith instructions on the channels are fewer, whereas in the Mother Tantra they are more prevalent.

དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་ཕའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་བུལ་ལ། རྣལ་འབྱོར་མའི་མྱུར་བའི་དཔེས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ་ལུང་ལས་ཀྱང་། རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་རྙེད་མི་དཀའ། ། རྣལ་འབྱོར་ཅུང་ཟད་རྙེད་དཀའ་བ། ། ཐབས་ནི་རབ་ཀྱིས་རྙེད་འགྱུར་ཏེ། ། ཐབས་རབ་མིན་ན་ནམ་ཡང་མིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཚེ་འདི་ལ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་བཅད་ལྔ་ནི་གོ་སླ་བས་མ་བཤད་དོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ ལེའུ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་མཆོད་པའི་ཆོ་ག་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བར་མ་ཆད་པའི་ཚིག་ཡིན་ཏེ། མཆོད་པ་ནི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པའོ། ། ཆོ་ག་ནི་མཆོད་བྱ་དང་། མཆོད་བྱེད་དང་། མཆོད་རྫས་ལ་ སོགས་པའི་ཆོ་ག་རྫོགས་པའོ། ། སྡིག་པ་ནི་དགེ་བ་མ་ཡིན་པའི་གློ་བུར་བའི་འོ། ། ཐམས་ཅད་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་འཁོར་བའི་རྒྱུའོ། ། འཇིག་བྱེད་པ་ནི་མཆོད་པའི་ཆོ་གའི་འབྲས་བུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས་གློ་བུར་བའི་དྲི་མ་དག་པའི་ ཕྱིར། འཇིག་པར་བྱེད་པའོ། ། ཡིད་འཕྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ངེས་པར་བསྟན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་འབྱུང་མཆོད་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ལ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ བྱང་ཆུབ་སེམས་ཡིན་ནོ། ། དེ་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་རྣམས་སུ་འབབ་པ་ནི་འབྱུང་བའོ། ། མཆོད་པས་ཞེས་པ་ནི།

Similarly, the arising of wisdom for male practitioners is slow, whereas for female practitioners it is swift; this is illustrated by the example. As it is said in the scriptures: "Female practitioners are not difficult to find; male practitioners are somewhat difficult to find. Through the supreme method, they are found; without the supreme method, they are never found." Thus, there is a distinction. The five verses beginning with "In this very life, one is a Buddha" are easy to understand and have not been explained. This concludes the explanation of the sixth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Now, regarding the passage beginning with "Then, the ritual of offering": "Then" is a word indicating immediate succession. "Offering" refers to flowers and so forth. "Ritual" refers to the completion of the procedures concerning the object of offering, the offerer, the ritual substances, and so on. "Sin" refers to adventitious non-virtues. "All" refers to all the characteristics of conceptualization, such as desire and so forth, which are the causes of saṃsāra. "Destroyer" means that through the suchness which is the fruit of the ritual of offering, adventitious stains are purified, and thus it is a destroyer. The passage beginning with "Captivating" and so forth will be understood through the context of the definitive explanation. Regarding "Through the offering that arises from bodhicitta": it is "bodhicitta" because it becomes the cause for unsurpassed, perfectly complete awakening. "Arising" refers to its flowing into the locations of the nature of the [channels] such as the vimalā. "By offering" means:

མཆོད་པའི་ཆོ་ག་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མཆོད་པའོ། ། ཡར་ངོ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ཡིན་ཏེ་སྔར་བསྟན་པའོ། ། མར་ངོ་ནི་མཆོད་པའི་ ཆོ་ག་ཡིན་ནོ། ། བྱེ་བྲག་ནི་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཤེས་རབ་ནི་མཆོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐབས་སོ། ། སྦྱོར་བ་ནི་རོ་གཅིག་པའི་ངོ་བོ་མཆོག་གི་དགའ་བར་རོ། ། མཆོད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བའོ། ། མཆོད་སྦྱིན་ གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའོ། ། རོ་གཅིག་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བའོ། ། དེ་དག་ལས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། ། སྐུ་གསུམ་ཡེ་ཤེས་དཀྱིལ་འཁོར་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་གསུམ་པོ་ནི། ཐིམ་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་གསུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དགའ་བ་རྣམས་ ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཚེས་ནི་མར་ངོའི་བཅུ་དྲུག་ནས་བགྲངས་པའི་ཚེས་སོ། ། ཡི་གེ་ནི་ཨཱ་ལིའི་ཡི་གེ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། སྔགས་ནི་སེམས་སྲུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རི་བོང་ཅན་ནི་ཟླ་བ་དང་ལྡན་པའི་དོན་དུ་གནས་པའོ། ། འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་ནི། སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བར་རྫོགས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཐིག་ལེ་ནི་ བདེ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཐིག་ལེ་བཅོ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། ། མཁའ་ནི་རྩ་གནས་ཀྱི་གཙོ་བོ་དང་བཅས་པའོ། ། འགོག་པ་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་དེ་མཉམ་པའི་རོར་གྱུར་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགོག་པ་ཡིས་ཞེས་གསུངས་པའི་གཏན་ཚིགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། ། འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི།

It is an offering because it completes the ritual of offering. The waxing phase is the sacrificial offering, as previously explained; the waning phase is the ritual of offering. The distinction is the characteristic of diverse entities. Insight is the characteristic of offering. Likewise, the characteristic of sacrificial offering is method. Union is the supreme joy of the single-taste essence. The characteristic of offering is the joy of cessation. The characteristic of sacrificial offering is supreme joy. The single taste is the natural joy. From these, suchness is attained. Regarding the phrase "the maṇḍala of the three bodies and wisdom": the three, such as the dharmakāya and so forth, are the nature of the joys of the wisdoms of dissolution, enjoyment, and empowerment. The lunar date refers to the dates counted from the sixteenth of the waning phase. The syllables are the sixteen vowels. The mantra is for the purpose of protecting the mind. The "hare-marked" refers to that which abides in the sense of being endowed with the moon. "Increasing" means the process of arising, growing, and reaching completion. The drop is endowed with the fifteen drops of blissful awakening. "Space" includes the primary channel locations. "Cessation" is the nature of completion, having become the taste of equality. Why? Because it possesses the logical reason stated as "by means of cessation." "Nature" is the suchness of non-duality. "Will arise" means...

ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྦྱོར་བའི་དོན་གྱིས་འབྱུང་བའོ། ། ཐིག་ལེའི་རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་བདེ་བའི་ཐིག་ལེའི་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། སྔོན་དང་། ཕྱི་མ་དང་། ད་ལྟར་དང་། གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་རང་བཞིན་གྱིས་བྲལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། ། སངས་རྒྱས་ཀུན་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་རྙེད་ན། ། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྙེད་པ་ཧ་ཅང་ཆེས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། རྙེད་པར་དཀའ་བ་ནི། དོན་དམ་པ་སོ་སོ་རང་རིག་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་འདི་ནི། ཚིག་དང་ཡི་གེའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ ཏེ། དཔེར་ན་དམྱལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བསྟན་པ་ན། དེ་ཐོས་པས་ཉམས་སུ་མི་མྱོང་བ་བཞིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡེ་ཤེས་མཉམ་པའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། སྤྲོས་པ་མེད་པའི་མཆོག་ཉིད་ནི། ། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་། ། དེ་ཡི་ཚད་མ་བརྗོད་པ་མེད། ། ཇི་སྙེད་བརྗོད་ པ་ཀུན་རྫོབ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། བདག་གི་བཀའ་དྲིན་རང་བཞིན་མྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མན་ངག་བཀའ་སྩལ་པའི་དྲིན་གྱིས་སེམས་ཅན་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དོན་མྱུར་དུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་རྙེད་པ་ ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིད་གཉིས་ཀྱི་སེམས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ངེས་པར་ཟུང་ཤིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། བླུན་པོ་གང་གིས་ཞེས་པ་ནི། ཤེས་རབ་དམན་པའི་བྱིས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །

It arises through the union of method and insight. Regarding the statement, "The nature of the bindu is wisdom," this refers to the wisdom of natural joy, the essence of the bindu of blissful bodhicitta. It is the state of equality, naturally free from all things such as the past, the future, the present, and the subject-object duality. "All Buddhas" refers to Vairocana and all others. The word "also" implies that if even the Buddhas do not find it, it is utterly impossible for others to find it. Its difficulty in being found is because the characteristic of this ultimate, personally realized awareness is a nature that transcends the domain of conceptualization through words and letters. Why is this? Because all teachings are conventional; for example, when the sufferings of the hells are taught, one does not actually experience them by merely hearing of them. As it is said in the Jñānasamatā-tantra: "The supreme state free from conceptual elaboration Is not expressed as a measure even by all the Buddhas and others. Whatever is expressed is conventional." Regarding the phrase, "My grace is the swift nature," this means that through the grace of the Blessed One’s oral instructions, fortunate sentient beings will swiftly attain the ultimate nature. "Found without doubt" means that it is not a matter of a dualistic mind; it means "hold it with certainty." "By whichever fool" refers to those who are childish and of inferior insight.

བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རོས་ ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ཀྱང་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། མི་ཤེས་པ་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་བླུན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཤེ་ན། དེའི་དོན་གསུངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་རགས་ལ་རྟག་མོས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་། དངོས་པོ་རྟོག་པ་ ལ་ཞེན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་རགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་རྣམ་པ་ལ་དགའ་ཞིང་འདུན་པས་ན་རྟག་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་རྣམས་ཀུན་ནི་འགྲུབ་པ་མེད། ། ལྷ་ཡི་དབང་ཕྱུག་བདེན་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསམ་གཏན་རགས་པའི་རྟོག་པ་ཅན་ཀུན་གྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་ པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མི་འགྲུབ་པ་བདེན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་སྡུད་པ་པོ་ལ་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་རོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་མི་མཐོང་བ་དེ་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། དེའི་དོན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གྱིས་སྟོན་ཏེ། ས་ཀུན་དབང་ཕྱུག་གི་བདག་པོ། ། ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ས་ཀུན་ནི་ས་བཅུ་དྲུག་གནས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ལ་དབང་བའི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་ཀྱང་ཡིན་ལ། བདག་པོ་ཡིན་ཏེ་ཀུན་གྱིས་བདག་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ཉིད་གཞན་ལ་རག་ མ་ལས་པར་བདག་རང་ལ་མངའ་བས་མངའ་བདག་གོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ས་ཀུན་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་ཐུབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་དེ་ བདག་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ནས་བདག་གོ། །

Regarding the term "self" (ātman): although it pervades all things through the flavor of the non-duality of method and insight, it is not seen. This is because it is difficult for the ignorant to realize. If one asks why the foolish do not know it, the explanation for that is as follows: "Those who are constantly attached to coarse concentration," and "because of clinging to the conceptualization of entities, their concentration is coarse." Because they delight in and aspire to those [coarse states], they are said to be "constantly attached." "None of those will achieve it; the Lord of Gods is the truth," means that it is the absolute truth that none of those who possess the conceptualization of coarse concentration will achieve unsurpassed, perfectly complete awakening (anuttara-samyak-saṃbodhi). This is the meaning spoken to the compiler. If one wonders what it is that is not seen to pervade all things through the flavor of insight and method, the meaning is shown by three verses beginning with: "The Lord of all the stages (bhūmi)." "All the stages" refers to the sixteen stages. Because he has mastery over them, he is the "Lord" (īśvara), and he is the "Master" (adhipati); he is the Blessed One (bhagavān), the glorious Jñānatilaka, the result free from conceptual elaboration (niṣprapañca). Because he possesses mastery over himself without depending on others, he is the "Sovereign" (svāmin). Because he is the Buddha and Bodhisattva endowed with the qualities of all the stages, and is invincible, he is the "King" (rāja). Because he is unsullied by the defects of saṃsāra and nirvāṇa, he is the "Self" (ātman). Because he pervades that very self, he is the "Universal Self" (sarvātman).

དེ་ཉིད་ནི་དེ་དག་གི་མཐའ་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ལ་རྟག་ཏུ་སྟོང་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་ཐ་མའི་མཐར་ཐུག་པ་ཇི་སྲིད་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བཞུགས་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་སྟོང་པ་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ། ཀུན་གྱིས་མཆོད་ཅིང་ཕྱག་མཛད་པའི་གནས་སོ། ། དེ་ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྲགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་བྱེད་པས་ན། འགྲོ་མེད་འགྲོ་ལ་བདག་ཉིད་རོལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་ལ་གྲགས་པའི་ནམ་མཁའ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན། མཆོག་གི་ནམ་མཁའོ། ། མཐའ་གཉིས་གྲོལ་བས་ན་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དངོས་པོ་ནི་དོན་ དམ་པར་མེད་པས་ན། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྲའི་རྩེ་མོ་འབུམ་གྱི་ཆ་ཙམ་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་གནས་དང་བྲལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་གྱི་ མན་ངག་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དག་གི་མཐའ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ནི་ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་ནི་གསུང་གི་འཁོར་ལོའོ། ། བདག་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། ། མཐའ་ནི་སྐུའི་འཁོར་ལོའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་དགའ་ བ་རྣམས་དང་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། ཡེ་ཤེས་རྣམ་ཤེས་ངོ་བོ་བདག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །

Because that very reality does not abide in those extremes, it is called "always empty" (nitya-śūnya). Since it pervades all phenomena and remains uninterruptedly until the ultimate limit, it is "always empty" and devoid of substantiality. Because that very reality is the object to be realized, it is the locus of worship and prostration by all. Because that very reality arises from the insight (prajñā) that is like an illusion and from skillful means (upāya), it is renowned as the nature of insight and means. Because that very reality exercises mastery over all buddhas and sentient beings, it "sports as the self of those who have no going." Because that very reality is superior to the space renowned in the world and in the treatises, it is the "supreme space." Because it is liberated from the two extremes, it is "limitless" (ananta). Since the entities of the conceptualizations of subject and object do not exist in the ultimate sense, even the wisdom (jñāna) that is to be directly realized is a conceptual cognition, for not even a hundred-thousandth part of a hair-tip is observable. Thus it is said: "Devoid of characteristics, devoid of a locus," and so forth. If one wonders what the pith instructions (upadeśa) of the Blessed One’s grace are, it is said: "The limits of the dharma and the enjoyment," and so forth. In that context, "dharma" is the wheel of the mind; "enjoyment" is the wheel of speech; "self" is the wheel of wisdom; and "limit" is the wheel of the body. The meaning of these should also be applied to the various joys. It is said: "The essence of wisdom and consciousness is the self," and so forth.

དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་སྡིག་པ་དང་བྲལ་བས་དངོས་གྲུབ་ རྣམ་གཉིས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། སྦྱིན་སྲེག་གསུངས་པ་ནི། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཕྲིན་ལས་རྣམས་བཞི་བཤད་པ་ནི། ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་ཚེ་བརྡ་ཡིས་བསྟན་པ་ནི། ། རྒྱ་མཚོ་མེ་དང་མིག་ཟླ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། མེའི་ལྷ་སྤྱན་འདྲེན་པ་ནི། ལག་པས་བསྐོར་ཞིང་མཛུབ་མོས་གཡོབ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མཛུབ་མོ་དང་། རྒྱ་མཚོ་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་རྒྱ་མཚོ་བདུན་དུ་གྲགས་པས་རྒྱས་པའི་ཁ་ཁྱེར་དང་། ཟབས་སུ་བསྒྲེས་ལ། མཛུབ་བདུན་ནོ། ། མེ་ནི་མེ་ལྷ་བདུན་ཞེས་གྲགས་པས། དབང་གི་ཡང་ མཛུབ་བདུན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁ་ཁྱེར་དང་ཤུལ་དང་ཟབས་སུའོ། ། མིག་ནི་མེ་ལྷ་སྤྱན་གསུམ་པར་གྲགས་པས་དྲག་པོའི་ཁ་ཁྱེར་ལ་མཛུབ་གཉིས་ཟབས་སུ་བརྩིག་གོ། ། ཟླ་བ་ནི་དུས་བཞི་ཟླ་བར་གྲགས་པས་ཞི་བའི་ཁ་ཁྱེར་ལ་མཛུབ་གཉིས་དང་། གཅིག་གི་སུམ་གཉིས། ། ཟབས་སུ་གཅིག་དང་སུམ་ཆའོ། ། ལྷ་ཡི་དབང་ཕྱུག་ཚད་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་རྣམས་ཐབ་ཁུང་གི་ཚད་ཡིན་པའོ། ། གཞན་མ་ཀུན་གྱི་རིམ་པས་གཅིག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། དགུག་པ་དང་བསྐྲད་པ་དང་དབྱེ་བ་དང་། མནན་པ་དང་། བཅིང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ བཞི་པོ་དང་གཅིག་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར། སྔར་གྲུབ་ཀྱིས་ནི་གཞན་མ་གྲུབ། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དམ་ཚིག་སེམས་དཔའི་རིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཧོམ་ཁུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཡོ་བྱད་ཀྱི་རིམ་པ་ལ་སོགས་པ།

This is the explanation of the seventh chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Now, in order to achieve the two types of accomplishments (siddhi) by being free from negativity, the homa (fire offering) is taught, beginning with the words "Then..." and so forth. The explanation of the four activities (karma) begins with the words "Pacifying..." and so forth. At that time, the indication by means of symbols is as follows: "In the ocean, fire, eye, and moon." Regarding the invitation of the fire deity (Agni), one circles with the hand and beckons with the index finger; therefore, the symbols of the index finger, the ocean, and so forth are explained. In that context, since the "ocean" is renowned as seven, for the vaśya (magnetizing) rite, the rim and the depth are measured at seven finger-widths. Since "fire" is renowned as the seven fires of the fire deity, for the vaśya rite, the rim, the path, and the depth are likewise seven finger-widths. Since the "eye" is renowned as the three eyes of the fire deity, for the abhicāra (wrathful) rite, the rim is two finger-widths and the depth is two finger-widths. Since the "moon" is renowned as the four seasons or months, for the śāntika (pacifying) rite, the rim is two finger-widths and one and two-thirds finger-widths, and the depth is one and one-third finger-widths. "The measure of the Lord of Gods" means that these are the dimensions of the hearth (kuṇḍa). "The others are all one by the sequence" means that for summoning, expelling, separating, suppressing, binding, and so forth, they are the same as those four. Therefore, it is said: "By the previously established, the others are not established." The meaning of the sequence of the samayasattva and so forth is taught in the section beginning with "The hearth..." and the sequence of the ritual implements and so forth.

མཁས་པ་ཡིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པའོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་སྒྲུབ་པ་པོའི་མཚན་ཉིད་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱིས་གསུངས་པ། སྒྲུབ་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་སྒྲུབ་པའི་དབང་པོ་ནི་བསྒྲུབ་པའི་བདག་པོའི་དོན་ཡིན་ནོ། ། ཐིག་ལེའི་དོན་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའོ། ། ཚུལ་ནི་དགའ་ བའོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བའོ། ། བྱེ་བྲག་ནི་དགའ་བ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པ་བསྒྲུབ་པའོ། ། རིན་ཆེན་རིགས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ན་རེ་གང་ཟག་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་སུ་ངེས་ཏེ། སློབ་ མ་ལ་བཤད་པའི་སྐབས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ད་ནི་དེའི་ཕྱག་རྒྱ་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། རིགས་ལྔའི་གཞོན་ནུ་མ་ནི་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཐོད་པ་མ་སྲིང་མོའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་སྤྱན་དུ་བསྒོམ་པ་ཡིན་ཏེ་ཞི་བའི་ལས་བྱའོ། ། བཙོ་བླག་མཁན་ མའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱས་པའི་ལས་བྱའོ། ། གཏུམ་མོ་སྒྱུག་མོའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་དབང་གིས་ལས་བྱའོ། ། ཌོམྦི་ཆུང་མའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་དྲག་པོ་ལའོ། ། གར་མཁན་བུ་མོའི་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ལས་སྣ་ཚོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ནི་རིགས་ལྔའོ། ། འཁོར་ལོ་བཅུ་ དྲུག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་སོ། ། སྦྱིན་སྲེག་ལས་ནི་དོན་བསྒྲུབ་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྦྱིན་སྲེག་ཕྱིའི་ལས་ཀྱི་དོན་ནང་ལ་སོགས་པའི་སྦྱིན་སྲེག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྒྲུབ་པས་ནི་གཞན་རྣམས་ཀྱང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དོན་ཆེན་པོ་དེ་ནས་ དེའི་ཕྱིར། རིགས་ངན་མོ་ནི་འཇུག་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །

Regarding the phrase "by the wise" and so forth: the characteristics of the yogi practitioner are taught in one and a half verses. The phrase "the lord of accomplishment" and so forth refers to this. In that context, "lord of accomplishment" means the master of the practice. "The meaning of the drop" is supreme joy. "The manner" is joy. "Wisdom" is natural joy. "The distinction" is the definition of the four joys; it is the accomplishment of the cognition together with the joy of cessation. "The jewel family" is the Tathāgata family. Others say that the individual is certain to be of the jewel family, and this is the occasion for explaining it to the disciple. Now, their mudrās are taught in two verses, beginning with "the five maidens of the five families" and so forth. By means of the skull-bearer, who is the nature of the sister, one meditates on Buddhalocanā and performs the activity of pacification. By means of the dyer, who is the nature of the [female] relative, one performs the activity of enrichment. By means of the fierce woman, who is the nature of the mother-in-law, one performs the activity of magnetizing. By means of the ḍombī, who is the nature of the wife, one performs the activity of wrath. By means of the dancer, who is the nature of the daughter, one performs the various activities. These are the five families. They are the maidens endowed with the sixteen wheels and so forth. Regarding the phrase "for the sake of accomplishing the purpose through the fire offering": by accomplishing the reality of the inner fire offering and so forth, which is the purpose of the outer fire offering activity, others will also be accomplished. From that great purpose, it is therefore said: "one should engage with the woman of low caste."

དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་སྙམ་པ་ལ། དོན་བསྒྲུབ་པའི་དོན་གསུངས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཐབས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ། ། འོ་ན་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། དོན་དམ་དུ་ནི་ཕྱི་དོན་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ད་ནི་ཀུན་རྫོབ་(གྱི་,ཀྱི་)དོན་དམ་པའི་དེ་ཉིད་རྙེད་པ་བཤད་དེ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་སུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་ནི། རྣལ་འབྱོར་པ་ དང་། ཕྱག་རྒྱ་གཉིས་ལྷའི་གཟུགས་སྒྱུ་མའི་བདག་ཉིད་དང་ལྡན་པར་བསྐྱེད་དོ། ། ཀུན་བརྟགས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ། ། སྦྱོར་བ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་དང་ཤེས་རབ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་རོ་གཅིག་པར་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ པས་སོ། ། དགའ་བ་དང་མཆོག་གི་དགའ་བ་དང་། ཆད་པའི་དགའ་བས་ནི་རིམ་པས་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། གནས་ནི་རྙེད་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཞི་པ་རྟེན་ཅན་ལས་རྟེན་མེད་པའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་རྒྱལ་པོ་རྙེད་ཅིང་མཐོང་གི་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། འཕོ་བ་དང་། འཇིག་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་མདོ་དང་། སྒྲུབ་ཐབས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཏན་ཚིགས་སོ། ། ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཅན་ཀུན་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པ་ལ་ འབད་པ་ཆེན་པོ་བྱ་དགོས་ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་འདིར་རོ། །

Regarding the thought of how to accomplish the meaning of those [points], the purpose of accomplishing that meaning is taught in the one and a half verses beginning with: "By the ritual of insight and method..." If one asks, "What then is the result of that meaning?" the result is shown as follows: "Ultimately, there is no external object..." and so forth. Now, the attainment of the ultimate reality of the conventional is explained: "In the form of conventional aspects..." and so forth. The "form of conventional aspects" refers to the yogi and the mudrā being generated as possessing the illusory nature of the deity's form. This is because the "imagined" (parikalpita) is not established in its own essence. "Wisdom" is the essence of the joys. "By means of union" means that method and insight are joined into a single taste of the vowels and consonants (āli-kāli). The joys, supreme joys, and the joy of cessation are taught in successive order. "The state will be attained" means that from the fourth [joy] which has a support, one attains and sees the nature of joy without support; it is not a [new] birth. Why? Because the meaning of being without birth, without cessation, without transition, and without destruction is taught throughout all the sūtras, sādhanas, and so forth. "Therefore" is the logical reason. "All" refers to the reason that all sentient beings must exert great effort in accomplishing unsurpassed awakening.

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངའ་བའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དོ། ། མཆོག་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་མན་ངག་ཡིན་ནོ། ། ཐབས་སྣ་ཚོགས་ པ་གཞན་ཡང་གསུངས་པ། རང་དང་གཞན་རྣམས་འགྲུབ་དོན་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བརྒྱད་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་གོ་རིམ་གྱི་གཏོར་མ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པ་ འབྱུང་བས་ན། དེ་ནས་ཡང་ནི་བཤད་བྱ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡང་གི་སྒྲས་སྔར་བསྟན་པ་ཡོད་པ་དེའི་རྗེས་སུ་བཤད་པའོ། ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཏོར་ཆེན་པོས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དམ་ཚིག་དང་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་འདུས་ པ་རྩ་བའི་གཏོར་མ་ཀ་པཱ་ལ་དུམ་བུ་གཅིག་པ་དང་ལྡན་པའམ། ཡང་ན་དུམ་བུ་གསུམ་པར་གཏོར་མ་ཆེན་པོའི་སྣོད་བྱས་ཏེ། དེ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་གཏོར་མ་ཆེན་པོའོ། ། ཁྱིམ་ནི་སུམ་ཐོག་གནས་སུ་ནི། ། རིམ་པ་གསུམ་པའི་གནས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ འཁོར་དང་བཅས་པས་སྒྲུབ་པ་པོ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཆོམ་རྐུན་ཀུན་དང་བྲལ་བ་ཡི། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཕྱི་རོལ་ཡུལ་མིན་ནང་གི་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་གནས་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ ནི་གནས་སུ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པའི་བགེགས་འབྱུང་བའོ། ། ནང་དུ་ཡང་མི་བསྒྲུབ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་བདག་གི་གནས་ཡིན་ཏེ། འཁོར་གྱི་འདུ་འཛི་མང་བས་མི་དབེན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་ནི།

"All-aspect" refers to all the Buddhas who possess the wisdom of omniscience. "Supreme" refers to the Vajra Holder himself. Because it serves as the cause for these, it is the "pith instruction." Furthermore, various other methods are taught, beginning with the words: "For the sake of accomplishing oneself and others," and so forth. This concludes the explanation of the eighth chapter, titled "The Secret Suchness," from the Glorious Commentary on the Difficult Points of the Wisdom Drop (Śrī-jñānatilaka-pañjikā). Now, because the great offering cake (bali) along with its sequence follows, it says: "Then, furthermore, that which is to be explained..." The word "furthermore" (yang) indicates that this is explained following what was previously taught. Regarding the phrase "by means of the great offering cake of the feast circle" (gaṇacakra): it refers to the yogins who possess the samaya gathering together in method and wisdom. Using a single-piece skull cup (kapāla) as the primary offering vessel, or alternatively a three-piece vessel for the great offering cake, one performs the great offering cake with a mind endowed with that very [realization]. "In a house, in a three-storied place": in a location with three levels, the Blessed One together with his retinue should grant blessings to the practitioner. Why is that? The intention is as it was said: "Free from all thieves." "Neither outside nor inside": an external location is not [suitable], as in other places, thieves and other obstructing spirits (vighna) arise as obstacles. Nor should one practice inside [one's own home]. Why? Because that is one's own residence, and it is not secluded due to the many distractions of the household circle. As for the ācārya:

སྒྲུབ་པ་པོ་རྣལ་འབྱོར་པའི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། འདུས་ པས་བརྒྱན་པ་ནི། འཁོར་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པས་བརྒྱན་ཅིང་མཛེས་པར་བྱས་པའི་དོན་ཡིན་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་མདའ་ནི་རྣམ་པར་གཟུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རུ་མཆོད་སྦྱིན་དོན་དུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་སྦྱིན་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་དང་གཏོར་ མའི་རིམ་པ་བྱའོ། ། བྱོལ་སོང་རབ་ཀྱི་གཟུགས་ནི་གླང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་བྱོལ་སོང་རབ་ཤི་བའི་རོ་དང་མཚུངས་སོ། ། དེ་ཡང་བདག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་ཀྱང་ཆོས་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བླང་བར་ བྱའོ། ། གྲི་གུག་རུང་བས་བརྟག་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཅོད་པའི་བདག་ཉིད་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་རྣམས་བརྟག་པར་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེ་ནས་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡན་ལག་རང་ནི་མགོ་བོའི་ཐོད་པ་ ཡིན་ནོ། ། པདྨའི་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐོད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་པདྨ་ཡང་ཡིན་ཏེ། པདྨ་དང་ལྡན་པས་སོ། ། སྣོད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ་བདུད་རྩིའི་སྣོད་དོ། ། སྒྲོན་མ་ལྔ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་སྟོབས་ལ་སོགས་པའོ། ། བསྲེས་པ་ནི་མཉམ་པར་སྦྱར་བས་བསྲེས་པའོ། ། གང་དང་སྦྱར་ བ་ཞེ་ན། དེ་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔ་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་བསྐྱོད་པ་ནི་གླ་རྩིའོ། ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ནི་བཞི་མཉམ་མོ། ། རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ནི་སི་ལའོ། ། འོད་དཔག་མེད་ནི་ག་བུར་རོ། ། དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་ནི་སྟོབས་ཆེན་པོའོ། །

The practitioner is the principal yogi, and "adorned by the assembly" means being beautified and made splendid by being endowed with a retinue and so forth. Regarding the phrase "the vajra arrow is the form," and so on: "there, for the sake of the sacrificial offering," and so forth, the sacrificial offering refers to the sequence of offerings and torma to be performed by the yogis. "The form of the supreme animal is the elephant" means that because it lacks awareness, it is like the corpse of a deceased supreme animal; furthermore, because it is devoid of a self, it is a corpse, and the yogi should also take it up because they have abandoned the grasping at phenomena as "self" and "mine." "One should examine with a suitable curved knife" means that the nature of cutting through the afflictions is to examine them with insight; the meaning is that one should understand their intrinsic nature. Furthermore, the "limb" is the skull of the head. "Lotus vessel" refers to the skull, which is also a lotus because it is endowed with a lotus; it is also a vessel, a vessel for nectar. The "five lamps" are the elephant's strength and so forth. "Mixed" means mixed by being joined in equal proportions. If one asks with what they are joined, it is said: "endowed with the five Tathāgatas." Here, Akṣobhya is musk; Vairocana is the four equalities; Ratnasambhava is sila; Amitābha is camphor; and Amoghasiddhi is great strength.

terminologyའོད་དཔག་མེད → “Amitābha”. འོད་དཔག་མེད is Amitābha (boundless light); ཚེ་དཔག་མེད is Amitāyus (boundless life). They are distinct figures and must not be merged.

homonymའོད་དཔག་མེད is rendered “Amitābha” here; the glossary also records Amitavajra, Amitāyus for other contexts — the sense follows the passage, not a fixed default.

definitionའོད་དཔག་མེད “Amitābha” — One of the five buddhas . The buddha of the western buddhafield of Sukhāvatī, where fortunate beings are reborn to make further progress toward spiritual maturity. Amitābha made his great vows to create such a realm when

termརྡོ་རྗེ → vajra

termགཟུགས → form

termརིག་པ → knowledge

termབདག → self

termཆོས → dharma

termཉོན་མོངས་པ → affliction

ལྡན་པ་ནི་ བསྲེས་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩིར་རོ་མཉམ་པར་བྱས་པའོ། ། དེ་རུ་དམ་ཚིག་དག་པ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་གནས་སྐབས་དེ་རུ་དམ་ཚིག་འདའ་བར་མི་བྱ་བས་ན་དམ་ཚིག་གོ། ། ཉེས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དག་པའོ། ། རྟག་ཏུ་ ནི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པ་དུས་གསུམ་དུའོ། ། བདག་རང་ནི་ཤི་ཡིས་དོགས་པ་དང་། སྣད་པ་དང་། ལྷུང་གིས་དོགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། བཞིན་དུ་བསྲུང་ཞེས་བྱ་བ་རྣལ་འབྱོར་པའི་བླ་མ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཕོ་མོ་རྣམས་ལ་སོགས་པ་ ལ། སྲོག་དང་བྲལ་གྱིས་དོགས་པའི་བསམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བསྲུང་བའོ། ། དམ་ཚིག་བསྲུངས་པས་ཅི་ཞིག་དགོས་སྙམ་པ་ལ། དེའི་དགོས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། དམ་ཚིག་བསྲུངས་ན་གྲུབ་པ་ནི། ། ལྷ་ཡི་དབང་ཕྱུག་རྙེད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་དོན་ནི། བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷའི་དབང་ཕྱུག་ལ་བོས་ནས་ཡོན་ཏན་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐུན་མོང་གི་དངོས་གྲུབ་དང་། མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་རྙེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དམ་ཚིག་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་ན་སྐྱེ་བ་འདིར་ཡང་མི་བདེ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་འབྱུང་ལ། ཤི་འཕོས་ནས་ཀྱང་མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེའོ། ། དེ་སྐད་དུ་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ནས་ཀྱང་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་དགོངས་པའི་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། དམ་ཚིག་ཉམས་པའི་སེམས་ཅན་ནི། ། རྒྱལ་པོ་བླུན་པོ་རྐུན་མ་ དང་། ། གཅན་གཟན་གཟའ་དང་ས་བདག་རིམས། ། མེ་ཆུ་དུག་དང་མཁའ་འགྲོ་བདུན། ། ཡིད་དུ་མི་འོང་སྣ་ཚོགས་དང་། །

"Endowed with" means having mixed [the substances] and made them of one taste as the nectar of wisdom. Regarding the phrase "there, the samaya is pure," and so forth: in that context of the gaṇacakra, it is called "samaya" because one must not transgress the commitments. It is "pure" because the faults of transgression do not arise. "Always" means at all times, without interruption, throughout the three periods of time. "One's own self" refers to being possessed of the fear of death, injury, falling, and so forth. "Guarding accordingly" means guarding [the commitments] toward the yogi’s guru, male and female yogis, and others, with the same mindset as if one were afraid of being deprived of one's life. If one wonders what the purpose of guarding the samaya is, the purpose is stated as follows: "If the samaya is guarded, accomplishment is the attainment of the lordship of the gods." This is what was taught. The meaning of this is that the Blessed One, having addressed the bodhisattva Devendra, spoke of its qualities: the samaya is the cause for attaining both common and supreme accomplishments. Otherwise, even in this life, various forms of suffering will arise, and after passing away, one will be born in the Avīci hell and so forth. This is taught throughout the tantras and other sources. Likewise, here in the Saṃdhyātilaka Tantra it is said: "Sentient beings who have impaired the samaya Will become foolish kings, thieves, Wild beasts, planetary spirits, and local deities; They will suffer from epidemics, fire, water, poison, And the seven classes of ḍākinīs; Various unpleasant things will occur."

definitionམནར་མེད “Avīci” — The lowest and most severe among the eight hot hell realms. It is characterized as endless not only in terms of the torment undergone there, but also because of the ceaseless chain of actions and effects experienced, the

definitionསེམས་ཅན་དམྱལ་བ “hell being” — One of the five or six classes of sentient beings. Birth in hell is considered to be the karmic fruition of past anger and harmful actions. According to Buddhist tradition there are eighteen different hells, namely eight

adherencePinned rendering paraphrased here: empowerment; action

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termཡེ་ཤེས → wisdom

termབདུད → Māra

termདམ་ཚིག → samaya

termབདག → self

termབླ་མ → guru

termལྷ → god

དུས་མིན་ཤི་ནས་མནར་མེད་འགྲོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་བཟའ་བའི་དམ་ཚིག་བཤད་དེ། དམ་ཚིག་མཆོག་གི་ཡེ་ ཤེས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བཟའ་བའི་དམ་ཚིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། མཆོག་ནི་བདུད་རྩི་ལྔའོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དད་པ་ནི་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའོ། ། རྟག་ཏུ་བཟའ་བ་ནི། ཟས་ལ་ཇི་སྲིད་སྤྱོད་པ་ དེ་སྲིད་དུ་བདུད་རྩི་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་དང་ལྡན་པར་བྱས་ལ་བཟའ་བའོ། ། དེ་དག་ནི་རིགས་ལྔའི་དམ་ཚིག་གོ། ། དེ་ནས་འཁོར་ལོའི་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ། དགྱེས་པའི་དམ་ཚིག་ཟིན་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པས་མཉེས་པར་བྱས་ ནས། དེ་མ་ཐག་ཏུ་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོད་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། འཁོར་ལོ་དང་བཅས་རིགས་རབ་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ནས་གཏོར་མ་དབུལ་བ་ནི། ། རབ་ཚིམ་བྱས་ནས་གཏོར་མ་དབུལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཏོར་མ་ནི་བདུད་རྩི་ལ་སོགས་པ་དང་ བཅས་པའི་གཏོར་མའོ། ། དེའི་གནས་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་ཕྱེད་ནི་གཏང་བའི་དུས་སོ། ། མཁའ་འགྲོ་མའི་རྒྱུན་སྲང་གི་ལམ་བཞི་མདོའམ། ཡང་ན་ལམ་སུམ་མདོ་གྱེས་པ་དེ་རུ་གཏོར་མ་བསྐྱལ་བར་བྱ་བའོ། ། གནས་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཏོར་མ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པའི་ གནས་བསྟན་པར་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ཏེ། དུར་ཁྲོད་དམ་ནི་ཆུ་ངོགས་སུ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གཞན་དུ་ན་དེ་རུ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་རོ། ། དམ་ཚིག་ནི་འདའ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་བསྲུང་བ་དག་པ་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བ་མཆོག།

"By dying at an improper time, one goes to the Avīci hell," so it is said. Now, the samaya of eating is explained: "The supreme wisdom of the samaya," and so forth. The samaya of eating should be understood in the same way. "Supreme" refers to the five nectars (amṛta). "Wisdom" is the nature of the Tathāgatas. "Faith" refers to the entities of desire and so forth. "Always eating" means that for as long as one consumes food, one should eat it having endowed it with the five nectars and the five powers (bala). These are the samayas of the five families. Then, regarding the offerings to the maṇḍala and so forth, it is said: "Once the samaya of delight is grasped," which means that after pleasing [the deities] through protection and so forth, one immediately performs the maṇḍala offering. Furthermore, it is said: "Together with the maṇḍala, the supreme family." Then, regarding the offering of the torma (bali): "Having thoroughly satisfied them, offer the torma," and so forth. The torma consists of the torma together with the nectars and so forth. As for its location and so forth, midnight is the time for its dispatch. One should carry the torma to the crossroads of the ḍākinīs' pathways, or to a place where three roads diverge. This is the teaching on the location for the great torma of the gaṇacakra: "In a charnel ground or on a riverbank," so it is said. Otherwise, it is for the gaṇacakra there. The samaya must not be transgressed; the purity of guarding against conceptualizations such as punishment is the supreme natural joy.

རྟག་ ཏུ་ནི་དུས་རྟག་ཏུ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པར་བྱ། བདག་རང་ནི་སྲོག་དང་བྲལ་གྱི་དོགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་བསྲུང་བ་ནི། དེ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་ལ་འབད་པ་སྟེ་ཆད་པའི་དགའ་བ་བསྲུང་བའོ། ། དེའི་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ། དམ་ཚིག་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ། བསྲུང་བ་ནི་ ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་། འགྲུབ་པ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ། རྙེད་པ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་མཆོག་རྙེད་པར་འགྱུར་པའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་བཟའ་བའི་དམ་ཚིག་བཤད་པར་བྱའོ། ། དམ་ཚིག་ནི་བཟའ་བ་སྟེ་ཆད་པའི་དགའ་བར། དེ་བཞིན་དུ་མཆོག་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བར། ཡེ་ཤེས་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བར། དད་པ་ནི་འདོད་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པ། རྟག་ཏུ་བཟའ་བ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་དོན་རྒྱུན་དུ་བཟའ་ཞིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དགྱེས་པའི་དམ་ཚིག་ཟིན་ནས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ ལ་སོགས་པ་ཡང་དགྱེས་ཤིང་ཚིམ་པས་དགའ་བའོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ། བཅས་པ་ནི་རྩ་གཞན་རྣམས་དང་བཅས་པ། རིགས་ནི་རིགས་དང་རིགས་ཅན་མའི་རྩ་ཀུན། རབ་ཚིམ་ནི། ཁྱད་པར་དུ་ཡང་དེ་དག་གིས་དགྱེས་པའི་དོན་ཏོ། ། གཏོར་མ་ནི་ བར་ཆད་ཀྱི་བགེགས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། དབུལ་བ་ནི་གནས་སོ། ། ནམ་ཕྱེད་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་མཚན་མ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་བཞི་མདོ་རུ་བསྡུའོ། ། ཡང་སུམ་མདོར་གྱེས་པ་རུ་ནི། ཨུཏྤ་ལའི་སྙིང་པོ་བརྒྱད་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟེ་བར་རོ། ། དུར་ཁྲོད་ ནི་དབུགས་དང་བྲལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རོ། ། ཆུ་ངོགས་ནི་བདེ་ཆེན་དུ་ཞེས་མན་ངག་གིས་ཞེས་བྱའོ། །

Always, one should generate the power of constant meditation. Regarding the protection of oneself from the fear of being deprived of life and so forth, it is the exertion in the meaning of non-duality; it is the protection of the joy of cessation. Its meaning is as follows: the samaya is the supreme joy (paramānanda); protection is the joy of cessation (viramānanda); accomplishment is the natural joy (sahajānanda); and "attainment" means the attainment of the supreme natural joy. Now, the samaya of eating shall be explained. The samaya of eating is the joy of cessation; likewise, "supreme" is the supreme joy; "wisdom" is the joy of cessation; and "faith" refers to the faith of desire and so forth. "Always eating" is the term for continuously eating and experiencing the meaning of natural joy. Regarding the phrase "Having grasped the samaya of delight": the aggregates, elements, sense bases, and so forth are also delighted and satisfied, which is joy. The "wheel" (cakra) refers to the great bliss (mahāsukha) and so forth. "Together with" means together with the other channels (nāḍī). "Families" (kula) refers to all the channels of the families and those possessing families. "Thoroughly satisfying" means, in particular, the meaning of delighting in those. The "offering cake" (bali) is for the purpose of protecting against obstructing spirits (vighna); "offering" is the place. "At midnight" means that because one does not see the signs of perversion through the supreme joy, one gathers at the crossroads of the path. Furthermore, at the junction where three paths diverge, it is at the navel together with the eight-fold heart of the utpala lotus. The "charnel ground" is the corpse of the bodhicitta, which is free from breath. "On the riverbank" is the instruction for the great bliss.

ད་ནི་གཏོར་མ་བཤད་དེ། ལྷག་མའམ་ནི་ཡང་ན་ཕུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རང་གནས་ཕྱིར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྒྲུབ་པ་པོ་རང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཕྱིན་ པ་སྟེ། གཏོར་མ་བཏང་ལ་ཞེས་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། འཁོར་ལོ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་ནི་མི་གཅིག་གི་སྣོད་བརྟག་པ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ལ་ཡང་དེ་ཡིས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ལ་ནི་དུམ་བུ་གཅིག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐོད་པ་གླིང་གཅིག་པ་རུ་བདུད་རྩི་དབུལ་ལོ། ། འབད་པ་ཡིས་ནི་བསྲུང་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། མི་འབོ་བ་དང་། མི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དམ་ཚིག་ཡིན་ནོ། ། མ་རྒྱུད་ཀྱི་དམ་ཚིག་གསུངས་པ། གཡོན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་དུས་སུ་གལ་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་མ་བརྟག་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ འོང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་། གཏོར་མ་ཆེན་པོའི་དུས་སུ་ནི། མཁའ་འགྲོ་མ་འོང་བ་སྲིད་པས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྟག་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་ཏོ། དམ་ཚིག་བརྟག་པའི་ཆེད་དུ་དོན་འོངས་པའི་ མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ། རེ་ཞིག་འཇིགས་པར་མི་བྱ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་དེ་ལའོ། ། རེ་ཞིག་ནི། རིམ་གྱིས་འཇིགས་པར་མི་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིམ་པས་དེ་རྣམས་འོངས་ནས་སོ། ། རང་ཉིད་དམ་ཚིག་དང་ལྡན་པར་བྱས་ལ། དེ་ ཁོ་ན་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་ཞུམ་པའི་སེམས་མི་སྐྱེད་དེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་ལྡན་པས་སེང་གེ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱོལ་སོང་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་མི་འཇིགས་པས་ན་སེང་གེའི་གཟུགས་ཀྱིས་སྤྱོད་པས།

Now, the torma offering is explained: "The leftovers or else the first portion," and so forth. Regarding "Because of returning to one's own place," and so on: this means that the practitioner has returned to their own home; the phrase "having offered the torma" is the ellipsis. Regarding "The cakra," this refers to the examination of a single vessel for the yogins of the retinue; it applies to all of them in that same way. Regarding "For the ācārya, a single piece," this means that the amṛta should be offered into a skull-cup with a single partition. Regarding "One should guard it with effort," and so forth, this refers to the samaya of not spilling it, not giving it away, and so on. The samaya of the Mother Tantras is taught as "The left," and so forth. At that time, if a yoginī should come for the purpose of examination, and so forth: this means that since it is possible for ḍākinīs to come during the time of the gaṇacakra and the great torma offering, that is the meaning. Why? It is said, "for the purpose of examination"; this refers to the ḍākinīs who have come for the sake of examining the samaya. Regarding that, "For now, one should not be afraid": this refers to the ḍākinīs. "For now" means that one should not be afraid gradually. Why? Because they have come in succession. Having made oneself possessed of the samaya, one should not give rise to a discouraged mind by focusing on suchness; being possessed of suchness, one is like a lion. Because one does not fear the conceptualizations of a beast, one acts in the form of a lion.

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འཇིགས་པ་མེད་པར་སྤྱོད་པས་ནི། དེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འགྲོ་བའོ། ། དེ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་མ་ཀུན་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་དང་། ཕྱག་རྒྱ་སྣ་ཚོགས་དང་། སྐད་སྣ་ཚོགས་རབ་ཏུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་བརྡ་དང་། དེའི་ལན་དུ་ངག་གི་བརྡ། དེའི་ ལན་དང་རིམ་པ་བཞིན་གསུངས་སོ། ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་གཏོར་མ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དངོས་གྲུབ་རྙེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས། ། གཏོར་མ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ དགུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། མདོར་བསྡུས་པ་ནི་ཡན་ལག་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་དོན་རིགས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ངེས་པའི་དོན་ཞུས་པ་ཇི་ལྟར་ལགས་ཞེས་ཞུས་པའོ། ། སྔར་གསུངས་ པའི་རྒྱུད་དོན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། གཞལ་ཡས་ཁང་ལ་སོགས་པ་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ལྔས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་དབང་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔར་བཤད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནང་གི་རིམ་པ་དང་། ཕྱིའི་རིམ་པ་ནི་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་དབང་པོ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུད་ཀུན་དུ་ནི་རྙེད་དཀའ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣལ་འབྱོར་པ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་རྒྱུད་རྣམས་སུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་དེ་འདིར་གསལ་བར་ བསྟན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་བྷ་ག་སྐུ། །

By acting without fear in every respect, one proceeds through its very nature. This is expressed in the passage beginning with "the yoginī" and so forth. Furthermore, it is said that the yoginīs manifest various forms, various mudrās, and various languages, and so on; this refers to the physical signs and, in response, the verbal signs, which are taught in their respective order. Along with that, the passage beginning with "the great torma" and so forth is the cause for attaining accomplishments (siddhi), and thus the rituals for the torma and so on should be performed exactly as prescribed. This concludes the explanation of the ninth chapter, titled "The Secret Suchness," from the Śrī Jñānatilaka-pañjikā. Then, the passage beginning with "the bodhisattva" and so forth is a summary; having understood the meaning of the detailed explanation of the branches, the bodhisattva asks the Blessed One, "How is the definitive meaning of the maṇḍala?" The passage beginning with "from the meaning of the tantra previously taught" and so forth refers to the celestial palace and so on, as well as the generation through the five awakenings (pañcābhisambodhi) and so forth. Regarding the phrase "the sovereign of such a maṇḍala," the internal and external sequences of the previously explained maṇḍala are the lords of all the Tathāgatas. Its sovereign is the Blessed One; therefore, he is the lord. The phrase "difficult to find in all tantras" means that which is difficult for yogins to find in the tantras of method and insight is clearly revealed here. "Bodhicitta and the bhaga body..." [is stated].

དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་ནི་རབ་མཆོག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ཀ་བ་གཅིག་དང་། སྒོ་དགུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དང་། རིམ་པ་གཉིས་བསྟན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། འོག་ནས་འབྱུང་བའི་དོན་རྣམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བྱང་ ཆུབ་སེམས་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་དག་གི་ཕྱི་དང་ནང་དང་གཉིས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱི་དང་ནང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་ཕྱི་དང་ནང་དུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་སྐད་དུ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། ། སྐུ་དང་བྷ་གའི་དཀྱིལ་འཁོར་ དང་། ། གསུམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་བརྟག་པ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་རིམ་པ་ཡིས། ། དེ་དག་ཀུན་དུ་བཤད་པར་བརྗོད། ། ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་གླེང་གཞིའི་ཕྱི་མའི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་། ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བརྗོད་པ་དང་། ། བྷ་གའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་པ་དང་། ། བྱང་ཆུབ་ སེམས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཏེ། ། དཀྱིལ་འཁོར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བརྟག། དུ་མ་བརྟག་པའི་རབ་འབྱུང་བ། ། གང་ལ་མངའ་བདག་ཀུན་དུ་སྦྱོང་། ། ཡང་དག་རིག་དང་རབ་བརྟག་པའི། ། ཕུང་པོ་རྣམ་གཉིས་བརྗོད་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིས་ མཛད་པའི་དགའ་བའི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང་། དཀྱིལ་འཁོར་སྐུ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་། ། དཀྱིལ་འཁོར་བྷ་གར་བཤད་པ་དང་། ། དཀྱིལ་འཁོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་བརྗོད་དེ། ། དཀྱིལ་འཁོར་གསུམ་དུ་བརྟག་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་མན་ངག་ཤེས་པས། ཕྱི་དང་ནང་གི་རིམ་པས་ སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར། ཡང་ན་སྙིང་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

"The three maṇḍalas are the most supreme" means that there are the maṇḍalas previously described—such as the one pillar and nine doors—as well as the maṇḍalas taught in the two stages, and the maṇḍalas of the meanings to be explained below, such as the bodhicitta. These are categorized as outer, inner, and both. Why are the three, beginning with the bodhicitta maṇḍala, divided into outer and inner? They are distinguished as outer and inner because it is said in the Non-dual Tantra: "The maṇḍala of the body and the bhaga, And the third, the examination of bodhicitta— Through the sequence of outer and inner, All of these are explained." Furthermore, the Subsequent Tantra of the Introduction states: "The maṇḍala of the body is described, The maṇḍala of the bhaga, And the maṇḍala of bodhicitta— These are examined as the three types of maṇḍalas. The emergence of the manifold examination, In which the Sovereign is everywhere purified, Is the description of the two aggregates Through perfect knowledge and thorough examination." Also, from the Garland of Joyful Flowers composed by the glorious Indrabhūti: "The maṇḍala is called the body, The maṇḍala is explained as the bhaga, The maṇḍala is called bodhicitta— These are examined as the three maṇḍalas." It is taught that by knowing such pith instructions, one should practice according to the sequence of outer and inner. Therefore, regarding the passage beginning with, "Alternatively, the essence maṇḍala is shown":

ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་སྔར་བཤད་ཀྱང་འདིར་བསྟན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྙིང་པོ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཡེ་ཤེས། དཀྱིལ་འཁོར་ནི་རྫོགས་ པའི་མཚན་ཉིད། བསྟན་པ་ནི་བཤད་པར་བྱའོ། ། རང་གི་བདེ་བ་ནི་མཎྜལ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྙིང་པོ་དང་ལྡན་པའོ། ། ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྒྲའི་དབྱིངས་ལ་ནི་ལེན་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ཡང་ལ་ཏི་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ལ་བཞག་སྟེ། ཕྱི་མ་ཏི་ཕྱིས་པས་སྙིང་པོ་ལེན་ པའི་ཕྱིར་ན། དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། ད་ནི་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་དོན་སྟོན་ཏེ། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་འདབ་མར་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཎྜལ་ཞེས་པས་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བརྗོད་དོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་འདབ་མར་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ལ། པདྨ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་པ་དང་། ད་ཕྱིས་ནས་མ་བཞག་པ་ནི་མའི་ཡིག་འབྲུ་འདབ་མར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་བཤད་དོ། ། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་ལྟེ་བར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་། སྒྲའི་དབྱིངས་གཞུག་དང་སྦྱར་ལ་བཤད་དོ་ཟེར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ མཎྜལ་པདྨ་ཞེས་བྱའི་སྒྲས་དཀྱིལ་འཁོར་པདྨའི་འདབ་མ་དང་། ལྟེ་བ་དང་། གེ་སར་དང་། བདེ་བ་ཀུན་ལྡན་པ་བཞིན་དུ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་མཚུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མའི་ཡིག་འབྲུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མ་ཏི་ཞེས་བྱ་བའི་ཏི་ཕྱིས་པའི་མ་དང་ས་རུ་ སྦྱར་རོ། ། ནའི་ཡིག་འབྲུ་ཆུ་ནི་པི་ནའི་པ་དང་འགེའུ་ཕྱིས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ད་ཧ་ནི་བསྲེག་པ་སྟེ། ཧ་ཕྱིས་པས་དའོ། ། དེས་ན་དའི་ཡིག་འབྲུ་ནི་མེ་ཞེས་བྱའོ། ། ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།

The word "also" (yang) means that although it was explained previously, it is presented here as well. "Essence" (snying po) is the wisdom of authentic compassion. "Maṇḍala" (dkyil 'khor) is the characteristic of perfection. "To be shown" (bstan pa) means it shall be explained. "One's own bliss" (rang gi bde ba) is what is called maṇḍala; it is that which possesses the essence. Regarding the term "taking" (len pa): in the etymological root (dhātu), it has the sense of "taking." This is established in the syllable la-ti; by eliding the final ti, because it takes the essence, it is the "maṇḍala." Now, the meaning of "taking the essence" is shown: "The syllable ma is said to be the petals," and so forth. By the term maṇḍala, it is described as the maṇḍala whose nature is the taking of the essence. Some say: regarding the passage "The syllable ma is said to be the petals," and so forth, the syllable pa of the word "lotus" (padma) and the da are elided, and the ma is left; this is explained by the phrase "the syllable ma is the petals." Regarding "The syllable ma is shown as the center," and so forth, they say it is also explained by applying it to the etymological root. Others say: by the term maṇḍala-padma, just as the lotus petals, the center, the filaments, and the possession of all bliss are [described], the others are likewise. Still others say: regarding "the syllable ma," and so forth, the ti of mati is elided, and the ma is joined with sa. The syllable na is water, where the pa of pina and the ge'u are elided. Likewise, da-ha is "burning"; by eliding the ha, it becomes da. Therefore, the syllable da is called "fire." La is also like that.

འབྱུང་བ་བཞི་པོས་ནི་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྔ་ པོ་ཀུན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེའི་དོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི། ཡང་ནི་སྙིང་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྟན། ། རང་གི་བདེ་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་ཚིག་དང་བཅས་ནས་བཤད་པ་དང་། ཡང་འོག་ནས། ཡེ་ཤེས་རྙེད་པ་ཡི་ནི་ཕྱིར། ། བདེ་བ་ཡི་ནི་ཆེན་པོ་ལེན། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ན། སྐབས་འདིར་སྒྲའི་དབྱི་གཞུག་མི་དགོས་ལ། དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ། ལོག་པའི་ཆོས་གསུང་མི་སྲིད་པས་ན། ཁོ་བོ་ནི་མི་འདོད་པས་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་འདིར་བཀའ་སྩལ་པའི་གཞུང་བཞིན་བཤད་པ་ལ་ནི་སྐྱོན་མེད་དོ། ། མའི་ཡིག་འབྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་དོན་གསུངས་པ་ནི། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་འདབ་མར་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་ལྡན་ པའོ། ། ལྟེ་བར་བསྟན་པ་ནི་འདབ་མ་བརྒྱད་དང་བཅས་པ། གེ་སར་དག་ནི་གསུམ་པ་དང་བཅས་པ། ལའི་ཡིག་འབྲུ་ལྟེ་བར་བཤད་པ་ནི། དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་། བརྒྱད་དང་། གསུམ་པའི་ལྟེ་བ་དང་བཅས་པ་སྙིང་པོ་རྣམས་ནི་ལའི་ཡིག་འབྲུ་དོན་གྱིས་བླངས་ལ་ནི་བདེ་བའི་རང་ བཞིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་རིན་ཆེན་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཡིན་པའོ། ། དེ་དག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་ཕྱིར་དོན་བཤད་པ་ནི། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་ཤུཀྲའི་གཟུགས། །

The four elements pervade all internal and external entities. Likewise, it is said that this should be applied to all five maṇḍalas. Regarding the meaning of this, the Blessed One spoke with an etymological definition: "Furthermore, the maṇḍala of the heart is shown, for the sake of taking up one's own bliss." And later it is said: "For the sake of attaining primordial wisdom, one takes up great bliss." Because of these statements, there is no need for the elision or insertion of syllables in this context. Furthermore, since it is impossible for the Blessed One to ever teach a false dharma to those to be trained in any way, I do not accept [the alternative interpretation] and thus follow the former. However, there is no fault in explaining it according to the source text as it was spoken here. Regarding the phrase "the syllable of the mother" and so forth, the explanation of the meaning of taking up the heart-essence of the yoginīs is as follows: "The syllable of the mother is said to be the petals." This refers to that which possesses sixty-four petals. That which is shown at the navel is together with eight petals and the third [set of] filaments. The explanation of the syllable la at the navel is that the heart-essences of the sixty-four, the eight, and the third [set] together with the navel are taken up by the meaning of the syllable la, and are of the nature of bliss. The explanation of taking up the heart-essence for the sake of the yogins is the meaning of the passage beginning: "The syllable of the mother is renowned as the jewel." The explanation of the meaning of taking up the heart-essence endowed with their bodhicitta is: "The syllable of the mother is the form of śukra."

ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལའི་དོན་ཏོ། ། ཀཱ་སྣང་བ་བཞི་བསྒོམས་པའི་རང་གི་སྙིང་པོ་ལེན་པའི་ཕྱིར། བ་ནི་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པས་ལེན་པའོ། ། དགའ་བ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་སྙིང་པོ་ལེན་པ་ནི། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་དགའ་བར་ གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་སོ། ། ཤུཀྵ་ཞེས་པ་ལ། ཤུ་ནི་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆིའོ། ། ཀྵ་ནི་དེ་ཀྵ་ཀ་ཙ་སྟེ་སོག་ལེ་ལྟར་གཅོད་ཅིང་འབྱེད་ལ་འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དགའ་བའི་རིམ་པས་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལེན་པའོ། ། ད་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རང་གི་སྙིང་ པོ་ལེན་པའི་ཕྱིར། མ་ཡི་ཡིག་འབྲུས་ཞེས་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ས་དང་ཆུ་དང་མེ་གསུམ་པོའི། ། རང་གི་སྙིང་པོ་ནི་རླུང་གིས་ལེན་པ་སྟེ། སའི་རིམ་པས་རླུང་གི་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་སུ་འགྱུར་རོ། ། ཡེ་ཤེས་རྙེད་པ་ཡི་ནི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ གསུངས་སོ། ། ད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གཙོ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བུར་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དཔེས་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཞན་དུ་གོལ་ཀྱིས་དོགས་ པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལས་ལེའུ་བཅུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སྔགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡང་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པའི་ངེས་དོན་ནི། །

Thus, by means of the phrase "and so forth," the meaning of la is established. Because one takes up the heart mantra (hṛdaya) through the meditation on the four appearances, it is said: "Va is known as the perception of appearance," and so forth; thus, it is the taking up. For the yogi endowed with the four joys to take up the heart mantra, the definition is taught: "The syllable ma is known as joy," and so forth. Regarding śukṣa: śu refers to birth, aging, sickness, and death; kṣa refers to kṣaka, which, like a saw, cuts, divides, and terrifies. Thus, through the sequence of joy, one takes up supreme joy (paramānanda). Now, in order to take up the heart essence of the elements such as earth, it is taught: "By the syllable ma," and so forth. The heart essence of the three—earth, water, and fire—is taken up by wind; through the sequence of earth, it becomes the wisdom of the bliss of wind. It is said: "For the sake of attaining wisdom," and so forth. Now, the definition of suchness (tattva) is shown: "The maṇḍala is the Buddha, the chief of jewels," and so forth. The meaning is shown by the analogy of sugarcane and so forth. However, regarding the phrase "but otherwise," it refers to the fear of straying elsewhere and so forth. This concludes the explanation of the tenth chapter from the Commentary on the Difficult Points of the Śrī Jñānatilaka, titled The Secret Suchness. Furthermore, in order to complete the meaning of the mantras and so forth for the bodhisattva, the lord of yogis, it is said: "Again, the great bodhisattva," and so forth. The definitive meaning of the mantra recitation is as follows:

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཤེས་རབ་སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྔགས་སོ། ། དེའི་རྒྱུ་མན་ངག་གི་བཟླས་པ། ཐབས་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་ངེས་དོན་ཡིན་ནོ། ། དེ་གསུངས་པ། དགའ་ བ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་། ། ཡིད་ནི་སྔགས་ཞེས་རྗོད་པ་ཡིན། ། ཞེས་པ་ནི། ཡིད་སྐྱོབ་པའི་དོན་གྱིས་ནི། ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་སྔགས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཡིད་ཀྱི་གཟུགས་འདི་ཡེ་ཤེས་དོན། ། སྔགས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་པར་བརྗོད། ། གཉིས་མེད་ཡིད་ འདི་སྐྱོབ་པས་ན། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྔགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། བསྲུབ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། བསྲུབས་ཐབས་ནི། ཐབས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དོ། ། སྔགས་ནི་དེ་ཁོ་ན་དགའ་བ་དང་བཅས་པའོ། ། བདུད་རྩི་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ་སྔགས་དེ་ཉིད་དང་བཅས་ པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ལམ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ། ཐར་པ་རང་བཞིན་དགའ་བའོ། ། ཚིག་རྒྱས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་རྣམས་ཀྱི་བོ་ལ་དང་ཀཀྐོ་ལ་རྒྱས་པའོ། ། ཕྲད་པ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ་རུ་ལྡན་པའོ། ། གཉིས་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ་དང་། རང་བཞིན་དགའ་ བའོ། ། དབུས་ན་གནས་པ་ནི། ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་དགའ་བའི་དབུས་ཀྱི་སྙིང་པོར་གནས་པའོ། ། དེ་ནས་གནས་བྲལ་བའི་མཆོག་གི་རང་བཞིན་མཐོང་བ་ནི་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འདི་ནི་སྔགས་སོ། ། དེ་ཉིད་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ ལས་ཀྱང་། ། དུས་གསུམ་རྒྱལ་བས་མ་བྱས་པའི། ། རྟོགས་པ་ནམ་མཁའ་དབྱེར་མེད་སྔགས། ། འདི་ཉིད་ཁོ་ན་དོན་དམ་སྟེ། ། སོ་སོ་རང་རིག་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །

Regarding the phrase "and so forth": the mantra is suchness, the essence of insight and compassion. Its cause is the recitation of the pith instructions, and the sublime method is the definitive meaning. As it is said: "Arising from joy and so forth, The mind is called 'mantra'." This means that because it protects the mind, the very attainment of Samantabhadra is the mantra. As it is said: "This mental form is the object of wisdom; Mantra is said to be wisdom. Because this non-dual mind protects, Even so, it is the mantra." "Churning" refers to the action seal (karmamudrā) of insight. The "method of churning" is the method, the essence of great compassion. The "mantra" is suchness together with joy. The "amṛta" is the supreme joy together with that very mantra. Likewise, the "path" is the joy of cessation, and "liberation" is the natural joy. "The expansion of words" is the same. This refers to the expansion of the bola and kakkola of those [two]. "Meeting" is being endowed with the natural joy. "The two" are the supreme joy and the natural joy. "Abiding in the center" means abiding in the heart-essence in the center of the lotus of joy. Then, seeing the supreme nature free from abiding is this ultimate suchness, which is the mantra. That itself is the essence of the fruit. As it is said in the Mahāyoga Tantra: "The realization of the Victors of the three times, The mantra inseparable from space. This alone is the ultimate, The characteristic of individual self-cognition." Thus it is said.

སྔགས་ནི་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟོག་མེད་མའི་སྙིང་གར་གནས་ པའི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེའོ། ། ཨཱ་ལི་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བའི་ངོ་བོའོ། ། ཀཱ་ལི་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་བརྗོད་པ་ནི། དང་པོ་དགའ་བའི་རང་བཞིན་བཟླས་པ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྐྱེད་པ་ནི། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་མའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། རྫོགས་པ་ནི། དམ་ཚིག་གི་ཕྱག་རྒྱའི་ མཚན་ཉིད་དོ། ། བྱེ་བྲག་ནི་མི་གཅིག་པའི་རིམ་པའོ། ། དེ་དག་ལས་བྱུང་བས་ན། སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པ་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་དུ་སྐེ་དང་རྐན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྲོག་གི་རྩ་ཡི་ནང་ཡོད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གསུམ་པ་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱིས་རྒྱས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ལུགས་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ལུགས་སུ་འབྱུང་བའོ། ། ལུགས་མིན་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ལུགས་ལས་བཟློག་པའོ། ། རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ནི། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའོ། ། ཐིག་ལེ་གསུམ་ ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བའི་ཐིག་ལེ་གནས་གསུམ་དང་ལྡན་པ། ཡི་གེ་གསུམ་ནི། དབྱངས་དང་། གསལ་བྱེད་དང་། མ་ནིང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དག་པ་ནི་མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེ་མཆོག་གི་ཡི་གེའི་རང་བཞིན་འདི་ནི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ནོ། ། རང་འོད་རིག་བཅས་ནི། ཕྱག་རྒྱ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་བཅས་པ་ནི་གཞན་ཡོད་པ་བསྡུའོ། ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི། དགའ་བ་དང་། སྣང་བ་དང་། ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཚོན་པའོ། །

"Mantra is the vowels and consonants," and so forth, refers to the indestructible drop (akṣara-bindu) residing in the heart of the non-conceptual mother. The vowels are the essence of the joy of cessation (viramānanda); the consonants are the expression of the essence of supreme joy (paramānanda). This is the summarized meaning of the recitation of the nature of the first joy. "Generation" is the characteristic of the action seal (karmamudrā); "completion" is the characteristic of the commitment seal (samayamudrā); "distinction" is the sequence of non-identity. Because they arise from these, it is said: "The recitation of mantra is thus renowned." This is because it is not an object of conceptual realization. "Where the throat and palate," and so forth, refers to that which exists within the life-force channel (prāṇanāḍī). "The third" is the nature expanded by the bodhicitta of the self. "In order" refers to the forward progression of the generation stage (utpattikrama); "not in order" is the reverse of the completion stage (niṣpannakrama). "Uninterrupted" means abiding in the nature of great bliss (mahāsukha). The "three drops" are the drops of bliss of bodhicitta possessing the three locations. The "three syllables" are the characteristics of vowels, consonants, and neutrals. "Pure" means that this nature of the supreme indestructible drop is not [produced] by the power of signs and so forth. "With its own light and awareness" is the characteristic of those seals. Furthermore, "with" includes the presence of others. "That which is to be expressed" is the indication of suchness (tattva) by means of joy, appearance, seals, and so forth.

ད་ནི་སྔགས་ལ་སོགས་པ་ལ་གཞན་བཤད་པ་དེ་གསལ་བར་སྟོན་ ཏེ། རྐང་གི་ནང་དུ་ལྕེ་བཅུག་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྩ་བཞི་ཉེ་བར་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མན་ངག་གོ། ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྤྲུལ་པའི་རིམ་པའི་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པ་ནི། ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་འདབ་མ་དང་བཅས་ པའོ། ། རིམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པའོ། ། བྱེ་བྲག་ཏུ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ལུས་ལ་སྦྱར་བའོ། ། ཐིག་ལེར་གྲགས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་དོན་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་དོན་ཐིག་ལེ་དབྱེར་མེད་པའོ། ། བདེ་བའི་སྐུ་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ ཅན་ཡིན་ནོ། ། མཆོད་སྦྱིན་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་བརྒྱན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལེགས་དགྱེས་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་མོ་ཀུན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ལ་ལ་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་དང་བཅས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་ཞིང་བརྒྱན་པའོ། ། དེ་ཡི་བསྐྱེད་རིམ་བདག་གིས་ བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འོག་ནས་བཤད་པར་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ། དགྱེས་པའི་གནས་ནི་ཨུ་ཌྱན་དང་། ཛཱ་ལནྡྷ་ར་དང་། པུལླི་ར་མ་དང་། ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ལ་སོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ མགོ་བོ་དང་། སྤྱི་གཙུག་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྦྱར་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་ངོ་། ། ཡང་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གནས་བརྒྱད་དང་སྦྱར་བའོ། ། མཆོད་སྦྱིན་ནི་ལྷ་མོ་རྣམས་དང་བཅས་པའི་མཆོད་སྦྱིན་ནོ། ། དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

Now, the explanation of the mantras and so forth is clearly shown: "Inserting the tongue into the foot," and so forth, refers to the instructions for attaining the four channels and so on; this is the definitive meaning of the sacrificial offering (yajña). Regarding the phrase "In the particularity of the emanation stage," "emanation" refers to the navel wheel (nābhi-cakra) together with its sixty-four petals. "Stage" refers to the three [wheels] beginning with the dharma wheel (dharma-cakra). "In particular" means applying [this] to the maṇḍala and the body. That which is known as the "drop" (bindu) is the meaning of the generation stage (utpatti-krama) and the inseparable meaning of the bodhicitta drop. The "body of bliss" possesses the characteristics of the wisdom body (jñāna-kāya). "Adorned by the sacrificial maṇḍala" means that the Blessed One is surrounded and adorned by all the goddesses, such as Vajrasukhā and so forth, as well as by the nature of the lalanā and other channels. "I shall explain its generation stage" is stated as it will be explained below. Regarding the phrase "By the glorious Vajradhara," the "places of joy" are the thirty-two [sites] such as Oḍḍiyāna, Jālandhara, Pullīramalaya, and Kāmarūpa, and likewise the head, the crown of the head, and so forth, as found in the source text of the tantra. Furthermore, they are applied to the eight sites consisting of the thirty-six [deities]. The "sacrifice" is the sacrifice together with the goddesses. "By the glorious Vajradhara" means:

བཅོམ་ ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། མཆོག་དགའ་འབྱུང་བའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཆོག་གི་དགའ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད་དེ། མཆོག་གི་དགའ་བའི་མཚན་ ཉིད་ཅན་ནོ། ། འབྱུང་བ་ནི་སྒྲུབ་པ་པོ་ཉིད་དེ་དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའོ། ། མཆོད་སྦྱིན་ནི་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུར་བཤད་དོ། ། མཆོག་དགའ་བ་ནི་འཁོར་བར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཐབས་ཀུན་རྫོབ་འཁོར་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་དེ་ཉིད་ཤེས་ནས་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཤད་པའོ། ། ཡང་ན་འཁོར་བ་མཆོག་གི་དགའ་བ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆད་པའི་དགའ་བའོ། ། དེ་དག་འབྲེལ་བ་མཆོད་པ་དང་མཆོད་སྦྱིན་ནོ། ། ཀཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཞེས་བྱ་ བ་ནི། ཀཱ་ལི་དཀྱིལ་འཁོར་ལུས་དང་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་སོ། ། སྐུ་བརྒྱད་བདག་ཉིད་མཆོག་སྦྱིན་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གནས་ཀྱི་རིམ་པས་དབྱེ་བས་སྐུའི་བདག་ཉིད་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། གནས་བརྒྱད་པར་ནི་མཆོད་སྦྱིན་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། གནས་དང་ཉེ་བའི་ གནས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཅན་རྣམས་སོ། ། ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་སྟེ། ཐ་མི་དད་པར་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་ཞིང་གནས་པའོ། ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡིད་གཟུགས་ཀྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡི་གེ་ ནི་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟུགས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀུན་རྫོབ་ལས་དོན་དམ་པ།

The Blessed One, the essence of all Tathāgatas, will achieve non-dual wisdom. Regarding the phrase, "One should perform the sacrificial offering from which supreme joy arises," and so forth: "Supreme joy" is the Blessed One Vajradhara himself, characterized by supreme joy. "Arising" refers to the practitioner himself, who arises in that very manner. "Sacrificial offering" is explained as the cause for that arising. "Supreme joy is taught as saṃsāra" means that the conventional nature of saṃsāra, which is the method of conceptualization, is itself nirvāṇa once it is understood. As it is said: "The thorough understanding of saṃsāra is explained as nirvāṇa." Alternatively, saṃsāra is supreme joy, and nirvāṇa is the joy of cessation. The connection between these two is the offering and the sacrificial offering. "Kāli is the characteristic of wisdom" means that Kāli is the wisdom characterized by the maṇḍala of the body. "The supreme gift of the nature of the eight bodies" indicates the nature of the bodies through their sequential divisions; therefore, it is said, "One should perform the sacrificial offering in the eighth place." These are the entities of the places, near-places, and so forth. "Just as" means that yogins also arise in that very way; they arise and abide with the characteristic of being indivisibly one. Regarding "The thirty-two forms of mind," and so forth: "Syllable" is used because it is unchanging. "Form" is the ultimate bodhicitta arising from the conventional.

terminologyམྱ་ངན་ལས་འདས་པ → “nirvāṇa”. Old Tibetan spells it མྱ་ངན་ལས་འདས་པ; the literal 'gone beyond sorrow' is an etymology, not a translation to use in running text.

definitionམྱ་ངན་ལས་འདས་པ “nirvāṇa” — In Sanskrit, the term nirvāṇa literally means “extinguishment” and the Tibetan mya ngan las ’das pa literally means “gone beyond sorrow.” As a general term, it refers to the cessation of all suffering, afflicted mental s

adherencePinned rendering paraphrased here: name

termདེ་བཞིན་གཤེགས་པ → tathāgata

termཡེ་ཤེས → wisdom

termདགའ་བ → joy

termབཅོམ་ལྡན་འདས → the Blessed One

termརྡོ་རྗེ → vajra

termམཚན → name

100

ཀཱ་ལི་ནི་ཀ་ཁ་ལ་ལ་སོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡང་ན་ཨོཾ་ནས་སྭཱ་ཧཱའི་བར་དུ་རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ཀྱི་སྔགས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གི་ངོ་བོ། ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་ལ་གནས་པའི་ཡི་ གེའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའོ། ། གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླ་བའོ། ། ཡང་ན་ནི། སྤྲུལ་པའི་རིམ་པའི་བྱེ་བྲག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྤྲུལ་པ་ནི་ལྟེ་བའི་གནས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའི་འདབ་མ་དང་བཅས་པའོ། ། རིམ་པ་ནི་བརྒྱད་པའི་པདྨ་རེག་བྱའི་གཟུགས་ ཅན་དང་། གསུམ་པ་རེག་བྱ་དང་པོའོ། ། ཐིག་ལེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོའོ། ། གྲགས་པ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྐུར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའོ། ། བདེ་བའི་སྐུ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ནོ། ། མཆོད་སྦྱིན་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་བརྒྱན་པ། ། ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་ནི། བདེ་བའི་སྐུའི་བདག་པོ་ཉིད་ལ་རྩའི་མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བསྟན་པར་བྱས་སོ། ། མཆོག་དགའ་འབྱུང་བ་མཆོག་སྦྱིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཆོད་སྦྱིན་ གྱི་འབྲས་བུ་མཆོག་གི་དགའ་བའི་དོན་ཡང་ན་མཆོག་ལས་ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་། རང་བཞིན་དགའ་བ་རྟེན་དང་བཅས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ན། རབ་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གསུངས་སོ། ། དེར་ནི་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གནས་བརྒྱད་པའི་དབུས་ཀྱི་ལྟེ་བར་བྱའོ། ། མཆོག་གི་དགའ་ བ་འཁོར་བར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཆོག་གི་དགའ་བ་འཁོར་བ་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཀཱ་ལིའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གསང་བའི་ཕོ་བྲང་མདུད་པའི་སྐོར་རོ། །

Kāli refers to the thirty-two letters beginning with ka and kha, or alternatively, the thirty-six mantras of the yoginīs from oṃ to svāhā. "The drop" (bindu) refers to that which possesses the characteristics of the syllables residing within the body. "The Principal" and so forth are easy to understand. Alternatively, regarding the passage "In the particularity of the emanation stage," emanation refers to the sixty-four petals of the navel center. The "stage" refers to the lotus of the eighth [center] having the form of touch, and the third having touch as the first. The "drop" is the essence of conventional bodhicitta. "Renowned" refers to what the Blessed One taught as the body of the sacrificial offering (yajña). The "body of bliss" is the nature of the wisdom body (jñānakāya). Regarding "Adorned by the sacrificial maṇḍala," this means that the Lord of the body of bliss is surrounded by the ḍākinīs of the channels. "By the Blessed Vajra-Holder" and so forth has been explained previously. "The bestower of the supreme joy that arises" and so forth: the fruit of the sacrificial offering is the meaning of supreme joy; or, because it is free from the joy that has ceased from the supreme and from the joy of nature along with its support, it is taught as the supreme maṇḍala. "There, one should act" means one should act in the center of the navel, the middle of the eight locations. "Supreme joy is shown to be saṃsāra" and so forth: supreme joy is the wisdom of kāli, which has the nature of the method of saṃsāra; it is the cycle of the knots of the secret palace.

101

ཆད་པའི་དགའ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ལ། ཨཱ་ལིའི་ཡེ་ཤེས་རིག་ པའི་ཕོ་བྲང་གི་གནས་སོ། ། དེས་ནི་མཆོད་པའི་འབྲས་བུའོ། ། སྐུ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླ་བས་མ་བཤད་དོ། ། འོན་ཀྱང་འདིའི་དོན་ནི། གནས་ནི་བདག་ལ་སོགས་པ་དགྱེས། ། ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱས་པར་མ་བཤད་པའི་དོན་ཏོ། ། གྲུ་གསུམ་ དབུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞིའི་བདག་ཉིད་དང་དགའ་བ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ནང་གི་འཕར་མ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ན་ཡོད་པའི་རྩ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམ་པར་དག་པས་ཞེས་བྱ་ བ་ནི། སྔར་བསྟན་པའི་ཡེ་ཤེས་སེམས་དཔའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ནང་གི་འཕར་མའོ། ། དེ་ཡང་འཁོར་ལོ་བཞི་རྣམ་པར་དག་པའི་རང་བཞིན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། ཕྱི་མའི་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྩ་བའི་རྒྱུད་སྔར་ ཡོད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེའོ། ། ཡང་ན་སྔར་གསང་བ་འདུས་པའི་དེ་ལས་ཕྱི་མ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པའོ། ། གོ་རིམ་གྱིས་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་རྩ་བ་དང་བརྟག་པ་དང་། ཕྱི་མ་དང་ཕྱི་མའི་ཕྱི་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེའུ་ཉི་ཤུའི་གཞུང་བཞིན་དུ་བཤད་དོ། ། རྣལ་འབྱོར་མ་རྣམས་ནང་ གི་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྒྲུབ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་རྩ་དང་། བསྐྱེད་རིམ་གྱི་དོན་མཁའ་འགྲོ་མའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་ནན་ཏན་བྱའོ། ། ད་ནི་མཆོད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།

The joy of cessation, characterized by the insight of nirvāṇa, is the abode of the palace of the wisdom of the āli. This is the fruit of the offering. As for the "eight bodies" and so forth, they are not explained here as they are easy to understand. However, the meaning of this is the point not explained in detail in the context of the passage: "The abode is the delight of the self and so forth." "In the center of the triangle is the Blessed One," and so forth, should be taught as the nature of the four joys and the identity of the four entities, such as the material and so on. Regarding the phrase "by the purification of the thirty-two channels existing in the inner parṣadā of the wheel of great bliss," this refers to the inner parṣadā because the previously taught maṇḍala of the wisdom-being (jñānasattva) and the maṇḍala of the offering are one. Furthermore, it is the purification of the wheel of great bliss, which is the nature of the purification of the four wheels. The "subsequent tantra" refers to the Mahāmudrā-tilaka, which existed previously in the root tantra. Alternatively, it refers to the sequence of the "subsequent" and so forth from the previously mentioned Guhyasamāja. In terms of order, the sequence of the tantras—the root, the examination, the subsequent, the subsequent of the subsequent, and so forth—is explained according to the text of the twenty chapters. "The yoginīs are the inner purification" means that practitioners should understand the channels of the body and the meaning of the generation stage as the characteristics of the ḍākinīs, and apply themselves to them with diligence. Now, in order to show the maṇḍala of the offering:

102

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལྷའི་དབང་ ཕྱུག་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་མཚན་དང་། དཔེ་(བྱེད་,བྱད་)དང་ལྡན་པ་རྣམས་དང་བཅས་པ་བརྒྱད་གཉིས་ཀྱི་ལོ། ། བྱད་གཟུགས་རྒྱས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཆོད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་འདིར་བསྟན་པ་དང་། སྔར་དམ་ཚིག་སེམས་དཔའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་ཐ་དད་པ་ མ་ཡིན་ཏེ་དབྱེར་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། འདི་ཡི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི། ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནང་ན་ཡོད་པའི་རྩ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་ནང་གི་དག་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལྔ་དང་། འབྱུང་བ་ལྔ་དང་། དབྱིངས་དང་། ཡེ་ཤེས་ དང་། འདོད་ཆགས་དང་། གཏི་མུག་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཕྲག་དོག་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་ཡང་སྔ་མའི་ནི་ཞལ་བཅུ་དྲུག་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མའི་ནི་བརྒྱད་པར་གསུངས་སོ། ། མཆོད་པ་དང་མཆོད་སྦྱིན་དབྱེར་མེད་པར་བསྟན་པ་ནི། ཉི་མའི་ཐིག་ལེ་ ཡེ་ཤེས་ཤར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་དག་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དོན་འདི་ཉིད་ཡིན། ཉི་མའི་དབུས་ནས་ཟླ་བ་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། འོ་ན་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ཆགས་པ་ཆེན་པོ་དངོས་པོ་མེད་པ་སྣང་བ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། ཆགས་ པ་ཆེན་པོ་དངོས་མེད་ན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་ཞེན་དུ་དོགས་པ་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། ཐ་མལ་པ་ཡི་བདེ་བ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏོ། ། བདེ་བའི་ཆ་ཡི་ནང་དུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། །

Outside the bodhisattva mahāsattva Devendra, there are those endowed with the [major] marks and [minor] signs, numbering sixteen years of age. Regarding the passage beginning with "the great expansion of form," this is taught here in the offering maṇḍala; it is not distinct from the previously mentioned maṇḍala of the samayasattva, but rather has the characteristic of being inseparable. Its purification is taught by the passage beginning with "the channels within the enjoyment wheel." Furthermore, it is said to be the purification of the sixteen joys, the five internal [faculties], the five external objects, the five elements, the expanse, wisdom, desire, delusion, pride, and envy. Likewise, the principal deity is said to have sixteen faces in the former [system] and eight faces in the latter. The teaching that the offering and the sacrificial gift are inseparable is expressed by the passage beginning with "the wisdom of the solar drop has arisen." These are the very meanings of cause and effect, as in the passage beginning with "the moon emerges from the center of the sun." If one asks, "Is the nature of bliss then something without entity or appearance, such as great desire?" it is not so; for it is said, "If great desire were without entity," and so forth. To dispel the apprehension of clinging to worldly desire, it is taught by the passage beginning with "it is not the bliss of the ordinary." Regarding the passage beginning with "within the portion of bliss," and so forth:

103

དཔལ་ ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏི་རྒྱལ་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས་བཀའ་སྩལ་པ། འཁོར་གསུམ་ཐ་དད་གནས་སུ་ནི། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེ་དང་ནི་ཚུལ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་གིས། ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སོ། ། བརྒྱད་བརྒྱད་པ་ཡི་པད་ལྟེའི་ནང་། ། དེ་མིན་ལྷག་མའི་རིམ་པར་ནི། ། ཚུལ་ཙམ་མཆོག་དང་ གཞན་མཆོག་འདི། ། བསྐྱེད་དང་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ཡི། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས། ། རྣམ་ཤེས་ཡེ་ཤེས་ལ་ཐིམ་ནས། ། རང་རིག་བརྗོད་བྲལ་བདེ་བ་ཆེ། ། རྟག་ཏུ་གོམས་པ་ཡིས་ནི་ཤར། ། ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་བླ་མ་བར་མ་ཆད་པའི་རིམ་པས་མཛད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་ ཀཱིརྟིའི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། རྒྱུ་ཡི་བདག་ཉིད་ཚོགས་པ་ཡི། ། རིམ་པ་ཡིས་ནི་བསྟན་པ་ཀུན། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་གྱིས། ། དྲུག་གི་རང་བཞིན་རིན་པོ་ཆེ། ། བསམ་གཏན་ཡེ་ཤེས་སྤངས་པ་འདི། ། དེ་ཡིས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། ། འོན་ཀྱང་བླ་མའི་ ཞལ་ནས་ནི། ། དེ་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་བླ་མ་མཉེས་བར་བྱ་ཞིང་དེ་ལས་བླང་བར་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལས་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པའི་ བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་མཆོད་པའི་ཆོ་ག་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ། མཆོད་སྦྱིན་དང་འབྲེལ་བར་མཆོད་པའི་རིམ་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བཤད་དེ། གཡས་གཡོན་ཡན་ལག་གཉིས་པོར་ནི། ། ཞེས་ བྱ་བ་ལ། གཡས་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །

The glorious Indrabhūti, the King, spoke thus: "In the distinct locations of the three circles, Through the divisions of parts, drops, and modes, And the distinctions of cause and effect, By way of conventional forms. Within the center of the eight-petaled lotus, And in the remaining stages, The supreme mode and the other supreme, Through the six applications of the generation and completion stages, Are thoroughly known. When consciousness dissolves into wisdom, Self-awareness, inexpressible great bliss, Arises through constant cultivation." The meaning of what was thus spoken was established through the lineage of unbroken gurus. The master Jñānakīrti explained it as follows: "All that is taught through the stages Of the collection of causal natures, By way of the distinctions of cause and effect, Is the precious nature of the six. This abandonment of meditative concentration and wisdom Is what is to be known by that. However, from the mouth of the guru, That is what will be attained." Thus it was said. By means of these words, one must please the guru and receive [the teachings] from him. This concludes the explanation of the eleventh chapter from the Commentary on the Difficult Points of the Glorious Wisdom Drop, titled The Secret Suchness. Now, regarding the passage beginning with "Then, the ritual of offering," the sequence of offerings related to the sacrificial rite is taught. Why is that? Because it is explained here just as it was previously taught: "In the two limbs, right and left," where "right" refers to the maṇḍala of the sacrificial rite, which is the nature of method.

104

གཡོན་ནི་མཆོད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད། ཡན་ལག་ནི་ཕྱི་མ་ལ་སོགས་པའོ། ། གཉིས་པོ་ནི་ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། བླ་མའི་ ཞལ་སྔའི་བཀའ་དྲིན་ལས། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅུ་དྲུག་གི་ནི་ཡིག་འབྲུའི་གཟུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལྷ་མོ་བཅུ་དྲུག་གི་སྔགས་ཨཱ་ལི་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆའི་ རང་བཞིན། དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་དང་བཅས་པ་དཔྲལ་བ་ནས་བདེ་བའི་ནོར་བུའི་བར་དུའོ། ། ཀ་སོགས་ཡིག་འབྲུའི་ཆ་རུ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཆ་ནི། ལྷ་མོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་སྔགས་དང་བཅས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོ་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་ཞིང་གནས་སོ། ། ཨཱ་ ལི་ཀཱ་ལི་གཉིས་སྦྱོར་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ཕྱིའི་འཕར་མ་མཆོད་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གཉིས་སུ་དབྱེར་མེད་པ་ལས་རང་བཞིན་དགའ་བའི་དོན་འབྱུང་བའོ། ། ཡང་ན་ཨཱ་ལི་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་། ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ཆད་ པའི་དགའ་བའོ། ། ཀཱ་ལི་ནི་གསང་བའི་བདག་ཉིད་ཡེ་ཤེས་མཆོག་གི་དགའ་བའོ། ། དེ་ནས་སྦྱོར་བ་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བའི་བཞི་པའི་འབྲས་བུའོ། ། དེ་ཡང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ ཐིག་ལེ་ལས། ཀཱ་ལི་བདེ་བ་གསང་དབང་ཡིན། ། ཨཱ་ལི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དབང་། ། དེ་གཉིས་དབུས་སྦྱོར་བདེ་ཆེན་པོ། ། རང་བཞིན་དགའ་བ་དེ་ལྟར་འོང་། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རིམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་གསུངས་པ་ནི།

The left is the nature of the maṇḍala of offerings arising from method; the limbs are the subsequent [offerings] and so forth. These two are the nature of method and that which arises from method. Therefore, the meaning of the passage beginning with, "Through the kindness of the Guru’s presence, one knows non-dual bliss," has been explained. Regarding the passage, "The sixteen are the forms of the syllables," and so forth: the nature of the portion of the wisdom of bliss, which possesses the sixteen vowels (āli) of the mantras of the sixteen goddesses, is together with the sixteen joys from the forehead to the jewel of bliss. Regarding the passage, "The portion of the syllables such as Ka," and so forth: the portion arises and abides in the head and so forth of the wisdom together with the mantras of the thirty-two goddesses. Regarding the passage, "From the union of the two, āli and kāli," and so forth: from the indivisibility of the two—the maṇḍala of the sacrificial offering and the outer maṇḍala of offerings—the meaning of natural joy arises. Alternatively, āli is the wisdom-gnosis initiation (prajñājñānābhiṣeka), and that very wisdom is the joy of cessation. Kāli is the secret nature, the supreme joy of wisdom. Then, the union is the fruit of the fourth, natural joy. Furthermore, it is the nature of the generation stage (utpattikrama) and the completion stage (niṣpannakrama). As it is said in the Śrīmahāmudrātilaka: "Kāli is the bliss of the secret initiation; Āli is the wisdom-gnosis initiation. The union of those two is great bliss; Thus does natural joy arise." The meaning of the two stages has thus been explained.

105

གསང་བའི་དེ་ཉིད་གསུམ་ཞེས་བྱ། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་ པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡི་དབུས་སུ་དེ་ཉིད་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་གི་འབྲས་བུའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། མཆོད་པའི་དམ་ཚིག་དུས་སུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། མཆོད་པ་དང་། གཏོར་མ་དང་། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུ་རྣལ་འབྱོར་ པས་གསང་བའི་སྐད་ཀྱིས་བརྡ་རྣམས་སྨྲ་ན་ནི་མཁའ་འགྲོ་མ་ལ་སོགས་པ་དམ་ཅན་རྣམས་དགྱེས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་པའི་དམ་ཚིག་ཡིན་པས་མྱུར་བར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅུ་གཉིས་ པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དབང་བསྐུར་ལ་སོགས་ངེས་བསྟན་ན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ། དབང་ནི་བུམ་པའི་དབྱེ་བ་དང་། ། གསང་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་། བཞི་པའི་དོན་གྱིས་སོ། ། བསྐུར་བ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པའི་དྲི་མ་འཁྲུ་བ་དང་། བསྐུར་བའི་ དོན་ཏེ། འདི་སྐད་དུ། གཙུག་ཏོར་གསང་བའི་པདྨ་ཡི། ། བསྐུར་དང་འཁྲུད་ཕྱིར་དབང་ཞེས་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ལ་སོགས་ངེས་བསྟན་ནི་བདག་ཉིད་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྫོགས་པ་དེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། ངོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྫོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་སྐབས་ ཁ་ཅིག་ཏུ་འབྲས་བུ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། ངོ་བོ་མི་བསྐྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད། རྒྱུ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ་ཡབ་ཡུམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། ཆུ་ཡི་དབང་བསྐུར་ངོ་བོ་ཡིས། ། སྤྱི་བོར་མི་བསྐྱོད་གཟུགས་རྒྱས་འདབ། ། དེ་འབྲས་མེ་ལོང་ ཡེ་ཤེས་ཉིད། །

"The three secret suchnesses," and so forth, is what was taught. "In the center of that, suchness abides" indicates the meaning of their fruition. "At the time of the samaya of offering," and so forth, means that when a yogi speaks the symbolic signs in the secret language at the time of offering, torma, the gaṇacakra, and so on, the ḍākinīs and other oath-bound ones are pleased; because this is the yogi's samaya, it brings about swift accomplishment. This concludes the explanation of the twelfth chapter, titled "The Secret Suchness," from the Śrī Jñānatilaka-pañjikā. Regarding "When the empowerments and so forth are definitively taught," and so on: "Empowerment" refers to the divisions of the vase empowerment, the secret empowerment, the wisdom-knowledge empowerment, and the meaning of the fourth. "Bestowing" means washing away the stains of the body and so forth; it is the sense of "bestowing." As it is said: "Because it bestows and washes [stains] in the secret lotus of the uṣṇīṣa, it is called 'empowerment'." "Definitively taught" refers to the perfection of all characteristics within oneself—the perfection of the nature of cause, fruition, essence, and so forth. Furthermore, in certain contexts, this is the nature of the fruition, such as the mirror-like wisdom and so on. The essence is the identity of Akṣobhya and the others. The cause is that which arises from the cause of Akṣobhya in union with his consort. As it is said: "By the essence of the water empowerment, the form of Akṣobhya flourishes upon the crown of the head; its fruition is the mirror-like wisdom itself."

106

ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། ། ཡང་ལ་ལར་ནི་འབྲས་བུ་སའི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ། དབང་རེ་ལ་ནི་ས་རེ་སྟེ། ། དེ་རྣམས་ས་ཡི་དབང་ཕྱུག་བདག། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གནས་སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ། དབང་རེ་ལ འབྲས་བུ་དགའ་བ་རེ་དང་སྦྱར་བ་དང་། ངོ་བོ་ཡང་དེ་ཉིད་དོ། ། རྒྱུ་ནི་བདུད་རྩི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆུ་བོའོ། ། འདི་སྐད་དུ། ཆུ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཅིག་གི། ། དབྱེ་བས་དགའ་བ་བཅུ་གཅིག་ལྡན། ། དེ་བཞིན་ལྷག་མ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། ངོ་བོ་འབྲས་བུ་ཐ་མི་དད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། རྒྱུད་གསུམ་ གྱི་ནི་རིམ་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ། འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུད་དོ། ། བྱ་བའི་རྒྱུད་དང་། སྤྱོད་པའི་རྒྱུད་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་གསུམ་མོ། ། རྣལ་འབྱོར་བླ་མ་དང་། རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་མན་ཆད་ནི་རིམ་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་ ཡང་དབང་གི་གྲངས་དང་། མཚན་ཉིད་འདི་རྣམས་གསུངས་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེས་ནི་ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའོ། ། ད་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དབང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགའ་བ་ལུས་སུ་གྲགས་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནང་གི་བུམ་པའི་དབང་བསྐུར་བས་ནི་ལུས་ཀྱི་དྲི་མ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་པར་བྱེད་པ་དང་། འབྲས་བུ་ནི་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་ནོ། ། བསྐུར་བའི་གནས་གསུངས་པ། ལུས་ཀྱི་མགོ་བོའི་གནས་སུ་དགའ། ། ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གསུམ་པའི་རྒྱུར་ཡང་འགྱུར་བ་ནི་ སྐབས་འདི་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་འདིར་ནི་ངག།

Thus it is taught by such statements. Furthermore, in some instances, the results are taught in accordance with the sequence of the bhūmis. As it is said: "For each empowerment there is a bhūmi; these are the lords of the bhūmis." Likewise, in certain contexts, each empowerment is associated with a specific joy (ānanda), and their essence is that very same thing. The cause is the river of the amṛta bodhicitta. As it is said: "Through the division of the eleven, such as water and so forth, one possesses the eleven joys; the remainder is likewise. The essence and the result are inseparable." Regarding the phrase "by the sequence of the three tantras": it is called tantra because of its continuity and its expansion. These are the three: Kriyā-tantra, Caryā-tantra, and Yoga-tantra. From Yogottara-tantra and Anuttarayoga-tantra downwards, these constitute the sequence. Here, the number of empowerments and these characteristics are taught, whereas in other systems they are not so. This demonstrates the characteristics of the common and uncommon empowerments. Now, in order to demonstrate the uncommon empowerments, it says: "Joy is renowned as the body." By bestowing the inner vase empowerment (kalaśābhiṣeka), the stains of the body—the conceptual thoughts—are purified, and the result is endowed with the arising of the characteristic of joy. The location of the bestowal is taught: "Joy is in the location of the head of the body." That it also becomes the cause for the third [empowerment] is taught in this very context. "Supreme joy is here the speech."

107

ཅེས་བྱ་བ་ནི། དེ་བཞིན་དུ་གསང་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་། བཞི་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲི་མ་འཇོམས་པ་དང་། འབྲས་བུ་དང་གནས་དང་། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དོན་བསྟན་ཏོ། ། འབྲས་ བུ་ཉིད་ནན་ཏན་བྱ་བར་གསུངས་པ་ནི། དེ་ཉིད་གསུམ་བདག་ཡེ་ཤེས་གང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། བདུན་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ནི་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆུ་དང་། གསང་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དོན་དང་། བཞི་པས་ནི་དབང་བཅུ་བཞི་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་དགའ་བ་བཅུ་བཞིའི་དོན་བཤད་དོ། ། ཡང་ཡེ་ཤེས་འདི་ཉིད་འབྲས་བུའི་དོན་འདི་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ། ཡན་ལག་རབ་ཀྱི་མདོར་བསྡུས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་གསང་བའི་དོན་གྱིས་དབང་གི་ངེས་པ་གསུངས་པ་ནི། ཆུ་ཡི་ དབང་བསྐུར་མདོམས་སུ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། འོན་ཀྱང་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་གསང་བའི་ཆུ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ལ་ཡང་རྫོགས་པའི་ཚུལ་ནི། མདུད་པའི་གནས་སུ་ རིམ་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རང་བཞིན་དགའ་བ་ནས་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་རིམ་པར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྙིང་པོའི་འཁོར་ལོའི་གནས་མན་ཆད་དུ་རང་བཞིན་དགའ་བ། དགའ་བ་གཞན་དང་མི་མཉམ་པའི་ རྟོག་པ་ཀུན་དང་བྲལ་བ་དཔེ་མེད་པ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། རྒྱུད་འདི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར། ། འདི་ཉིད་དུ་སྦས་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ཀ་བ་དེ་བཞིན་གསང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་།

Regarding this: in the same way, the secret, the wisdom-gnosis, and the fourth empowerments are taught to destroy the stains of conceptual thought, as well as the meaning of the result, the locations, and cause and effect. The teaching that the result itself must be applied with diligence is shown by the passage beginning, "That very gnosis which is the self of the three [realities]," and so forth. "Abiding in the distinction of the two sevens" means that the meaning of the water, secret, and wisdom-gnosis empowerments, as well as the fourth, is explained as the fourteen empowerments and their result, the fourteen joys. Furthermore, to show that this very gnosis is the meaning of the result, it is said, "The summary of the supreme branches," and so forth. Now, to speak of the certainty of the empowerments through the secret meaning, it is said, "The water empowerment at the secret place," and so forth; this is taught through the meaning of cause, result, and so on. However, the distinctions of the secret water and so forth are explained according to the specific locations. Regarding the manner of completion for that very [process], it is said, "By the stages at the location of the knots," and so forth. One should show the sequence of locations from the natural joy to the supreme joy and so on. From the location of the wheel of the essence of great bliss downwards is the natural joy; one will find the peerless state, free from all conceptualizations and unequal to other joys. Because this tantra is marvelous, all the hidden meanings are taught herein, beginning with, "The vajra pillar is likewise secret," and so forth. Thus it is said:

108

རྣལ་འབྱོར་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། ། དུ་མའི་རྒྱུད་དུ་བཤད་ ན་ཡང་། ། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འདི་ཡི་རྒྱུད། ། བཅུ་དྲུག་ཆར་ཡང་མི་ཕོད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་དབང་དང་འབྲས་བུར་བཅས་བཤད་དེ། ཨ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་དགའ་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཨ་བྷི་ཥེ་ཀའི་སྒྲས་ནི་དབང་ཡིན་ཏེ། དབང་ནི་ཆུ་དང་། གསང་ བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་། བཞི་པའི་ཨ་བྷི་ཥེ་ཀ་ཀ་ལ་ཤཱ། ཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་དྲུག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཨ་ཙམ་ཞིག་ལས་པ་དང་། བུམ་པའི་དབང་གི་ཡེ་ཤེས་དང་པོ་སྨོས་པས། རྒྱུ་དེ་ལས་འབྲས་བུ་དང་དགའ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ། སྒྲའི་དབྱི་གཞུག་བྱས་པ་ལས་གསང་ བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་། བཞི་པའི་དབང་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པ་ཡང་བཤད་པར་བྱའོ། ། ཡང་སྔོན་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་ལོག་པར་མི་གསུང་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་དབང་གི་འབྲས་བུ་དགའ་བ་བཞི་བརྒྱུད་དེ་རང་བཞིན་འབྲེལ་ བར་དགོས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་དུ་ཡང་ནི་མི་དམིགས་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་དག་པར་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་བཞི་པའི་ཉེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ངེས་ཚིག་དང་བཅས་ནས་བསྟན་ པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཆོག་གི་དགའ་བར་གྲགས་པ་ཉིད་རྒྱུར་འགྱུར་བ་དགོས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་ལ་དང་པོའི་དགའ་བའི་རྒྱུ་དགོས་པའི་ཕྱིར་ན། ཨ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་མཆོག་གི་གནས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་འབྲས་བུར་གྲགས་པ་བཞི་ལ་ གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་སྟོན་ཏོ། །

"Even if it is explained in many tantras together with the Yoginīs, nevertheless, this tantra is not rivaled even by a sixteenth part of them." Thus it was said. Now, the empowerments along with their results are explained: "The syllable A is joy," and so forth. The term abhiṣeka refers to empowerment. Empowerment consists of the water, secret, wisdom-gnosis, and fourth empowerments. These are known as the "six syllables" of abhiṣekakalaśa. Since the gnosis of the vase empowerment is mentioned as the first, from that cause, the result and joy arise. Likewise, by applying the elision and insertion of sounds, the aspects of the causes and results of the secret, wisdom-gnosis, and fourth empowerments should also be explained. Furthermore, as before, it is taught here that the Blessed One does not speak erroneously. Now, in order to show that the four joys, which are the results of empowerment, must be connected to the nature through the lineage, it is said: "Because it is not observed anywhere," and so forth. This is because it is the reason for arising from the characteristics of both authentic arising and non-arising, and because it becomes the proximate cause of the fourth. Thus, it is taught along with its etymology. Furthermore, because the bodhicitta, renowned as the supreme joy of the Blessed One, must become the cause, and because the cause of the first joy is required for those [subsequent joys], it is said: "The syllable A is the supreme place." This is taught by dividing the four renowned results into two.

109

མངོན་པར་དགའ་དང་ཆད་དགར་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ། སྐལ་ལྡན་མོ་གང་ཉམས་སུ་མྱོང་། ། དེ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་བཞིན་ནོ། ། ཉམས་སུ་མྱོང་མིན་རྫོགས་པ་ནི། ། གང་དུ་སུས་ ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། ། ཞེས་དེས་ནི་གནས་དང་བཅས་པ་དང་། གནས་དང་བྲལ་བར་བཤད་པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་ཡང་ནི་བཤད་བྱ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ལ། ། དབང་གི་རིམ་པའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་འདིའི་ངེས་པ་བཤད་ཅེས་བྱའོ། ། ནང་གི་དགའ་བར་བྱ་བ་སྟེ་ལྟོས་པའི་ཆོས་སོ། ། མཚན་ཉིད་སྦྱིན་སྲེག་ནི་བདག་ཉིད་དང་འབྲེལ་བས་འབད་མི་དགོས་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་དོན་གྱིས་ན། སྦྱིན་སྲེག་མ་ཡིན་པས་དངོས་ གྲུབ་རིང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་འདི་ཉིད་བསྒྲུབ་བོ། ། རང་བཞིན་གྱི་སྦྱིན་སྲེག་གི་ལས་རྣམས་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། ཁ་ནི་ཧོམ་ཁུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཡང་རོ་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་རྫས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྦྱིན་སྲེག་འདིར་ནི། མཆོད་པའི་གསང་བའི་ བརྡའི་སྐབས་སུ་ང་རྒྱལ་འདིར་ནི་ཤ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས། སྣ་ཚོགས་པའི་བཟའ་བ་རྣམས་དང་། ཚོད་མ་དང་། ཆུ་ལ་སོགས་ཏེ་བཏུང་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དང་། མདོར་ན་ཟས་སྐོམ་རོ་དྲུག་གིས་བསྡུས་པའི་སྲེག་རྫས་ཀུན་གྱིས་མཆོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ནི་བདག་ཉིད་རང་ བཞིན་གྱིས་གནས་པའི་ལྷ་ལ་མཆོད་དོ། ། ཡང་ན་དང་པོར་བདག་གིས་ལུས་ལྷའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ལ།

It is taught by the passage beginning, "Renowned as Manifest Joy and Cessation Joy," and so forth. Furthermore, it is said: "Whatever fortunate woman experiences, that is the completion stage. That which is not experienced as completion is not known by anyone anywhere." Thus, this explains both that which is with a location and that which is free from a location. This concludes the explanation of the thirteenth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Next, regarding the passage beginning, "Furthermore, that which is to be explained," it means that the certainty of this is explained immediately following the sequence of empowerments. It is the internal joy, the phenomenon of dependence. Because the characteristic of the homa (fire offering) is connected to the self and is accomplished without effort, and because the absence of homa would distance one from the accomplishments (siddhi), this very practice is to be performed. The characteristic of the completion of the activities of the natural homa is expressed by the passage beginning, "The mouth is the homa pit," and so forth. Furthermore, in this homa of enjoying the offering substances such as the six tastes, during the context of the secret symbols of offering, "I" refers to the meaning of "great meat" and so forth. One should offer all the various foods, vegetables, and drinks such as water—in short, all the burnt offerings comprised of the six tastes of food and drink—to the deity who abides as one's own nature. Alternatively, first, one should bless one's own body as the maṇḍala of the deity.

110

དེའི་འོག་ཏུ་བདུད་རྩི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རིམ་པས་ཁ་ཟས་དག་པར་བྱས་ལ། དེ་ཡང་ཤ་ཆེན་དང་། ཤ་དང་། ཟན་དང་། ཚོད་མ་དང་། མར་དང་། མདོར་ན་བཟའ་བཏུང་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་སྦྱངས་ལ། དེ་ནས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་། སྔར་བདུད་རྩི་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩིར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རིམ་པས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་བྱས་ཏེ། བདག་རོལ་པས་ལྷ་རྣམས་དང་ཐ་མི་དད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། ལྟེ་བའི་མེ་ རླུང་གིས་བསྐྱོད་ཅིང་འབར་བས་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན། རྡོར་གསུམ་ཡེ་ཤེས་ས་བོན་གྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ། སྐུ་རྡོ་རྗེའི་གནས་སྤྱི་བོར། དེ་བཞིན་མགྲིན་པ་དང་། སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བའི་གནས་སོ། ། དགའ་བ་ནི་སྐུ། མཆོག་གི་དགའ་བ་དང་། ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་། རང་བཞིན་དགའ་བ་དང་། གསུང་དང་། ཐུགས་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། ། ས་བོན་ཡི་གེ་གསུམ་གྱི་དོན་གྱིས་འདིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ལས་ཀྱི་རླུང་གིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་འབར་བས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འབབ་པ་དང་། གནས་ཀྱི་བྱེ་ བྲག་གིས་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་ནི། སྐུ་རྡོ་རྗེའི་ས་བོན་ཨོཾ་དང་། ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་ས་བོན་ཧཱུཾ་དང་། གསུང་རྡོ་རྗེའི་ས་བོན་ཨཱཿདང་། འབར་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ནི། རྡོར་གསུམ་ཡེ་ཤེས་ས་བོན་གྱིས། ། འབར་བྱས་དཀར་བྱས་དགེ་བྱས་སོ། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། ཕྱི་ ནང་རྟག་ཏུ་རབ་ཚིམ་བྱས། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི། ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དག་བསྐྱེད་རིམ་རྫོགས་རིམ་གྱིས་ཕྱེ་བའི་ལྷ་ཉིད་བདུད་རྩིས་ཚིམ་པར་བྱས་ཏེ།

Following that, one should purify the food through the stages of blessing the amṛta. This involves purifying all food and drink—whether it be "great meat," meat, grain, vegetables, butter, or whatever else is to be consumed. Then, by means of the seed syllables of body, speech, and mind, and through the previously described stages of blessing the five nectars into the wisdom nectar (jñānāmṛta), one is perfectly purified. Through this play of the self, one becomes inseparable from the deities. The fire at the navel is stirred and ignited by the winds, which is the characteristic of the peaceful [deities] and so forth. Alternatively, regarding the passage beginning with "By the seed syllables of the wisdom of the three vajras," the locations of the body vajra are the crown, the throat, the heart, and the navel. Joy is the body; supreme joy, the joy of cessation, and natural joy are, respectively, speech, mind, and wisdom. Here, the meaning of the three seed syllables should be explained: as the fire of wisdom blazes through the karmic winds, the bodhicitta descends, and this is taught according to the distinctions of the locations: the seed syllable of the body vajra is OṂ, the seed syllable of the mind vajra is HŪṂ, and the seed syllable of the speech vajra is ĀḤ, following the sequence of blazing and so forth. This is explained as: "By the seed syllables of the wisdom of the three vajras, it is made to blaze, made white, and made virtuous." By the phrase "Always thoroughly satiating the outer and inner," one satisfies the deities of the body maṇḍala and the absorption maṇḍala—distinguished by the generation and completion stages—with the nectar.

111

རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསྲེག་ཅིང་ལྷ་རྣམས་ལ་དབུལ་ཞིང་སྦྱིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་སྦྱིན་ སྲེག་ལས་ཀྱིས་ནི། ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏེ་ཐུན་མོང་གི་དངོས་གྲུབ། ཡང་ན་མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་གསུངས་པ། ལྷ་ཡི་སྐུར་ནི་ངེས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དགའ་བ་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་སྦྱོར་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ལ། ། དགའ་བ་གཉིས་པ་ནི། མཆོག་གི་དགའ་བ་འཁོར་བའི་བདག་ཉིད་དང་། ཆད་པའི་དགའ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་དག་མཉམ་སྦྱོར་བ་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བ་མཐའ་གཉིས་ལ་མི་གནས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། མཆོག་གི་དགའ་བ་འཁོར་བར་བཤད། ། མྱ་ངན་ལས་ འདས་ཆད་པའི་དགའ། ། རང་བཞིན་དགའ་བ་ཉིད་དང་བྲལ། ། རང་རིག་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དུས་ནི་བཟང་བ་དང་། ངན་པ་དང་བྲལ་བ་བསམ་དུ་མེད་པའི་དུས་སོ། ། ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་དུ་མེད་པའི་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ། རྩའི་མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་དང་བཅས་པས་གང་བའོ། ། རྣལ་འབྱོར་དང་ལྡན་ཞིང་བརྩོན་པས་རྙེད་ཀྱི། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དབང་ངོ་། ། ཡང་ན་རང་བཞིན་དགའ་བ་བདག་དབང་མི་སྣང་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་གཞན་དབང་ངོ་། ། དེའི་དོན་ནི། ལྟེ་ སྙིང་བདེ་བའི་པདྨ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། ། རྒྱུའི་མིང་འབྲས་བུ་ལ་བཏགས་པ་ནི་སྐྱོན་མེད་དོ། ། འོན་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་བཤད་དོ། ། ད་ནི་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱིན་སྲེག་སྟོན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་སུ་ནི། །

Conceptual thoughts are incinerated and offered to the deities. Therefore, it is said: "By means of the fire offering of such actions." "Actions" refers to the four types of activities and so forth, which are the common accomplishments (sādhāraṇa-siddhi), or alternatively, the supreme accomplishment (anuttara-siddhi) is taught: "One will certainly become the body of the deity," and so forth. Regarding the phrase "the union of the two joys," the second joy is the joy of the supreme (paramānanda), which is the nature of saṃsāra, and the joy of cessation (viramānanda), which is the nature of nirvāṇa. Their union is the natural joy (sahajānanda) that does not abide in either of the two extremes. As it is said: "The supreme joy is explained as saṃsāra; the joy of cessation is nirvāṇa; the natural joy is free from both, an inexpressible self-awareness." "Time" refers to the inconceivable time that is free from good and bad. "By" (kya) signifies the agent of the inconceivable. The ḍākinīs of the channels are filled with the bliss of bodhicitta. It is attained through yoga and diligence; because it is not common to all sentient beings, it is the empowerment (adhiṣṭhāna). Alternatively, the natural joy is the self-empowerment of non-appearance, and the enjoyment is the other-empowerment. Its meaning is taught by the passage beginning: "Of the lotus of bliss at the navel and heart," and so forth. There is no fault in applying the name of the cause to the result. However, it is explained through the meaning of the light of wisdom and so forth. Now, the fire offering based on the action seal (karmamudrā) is shown: "In the form of conventional aspects," and so forth.

112

ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པས། ཧོམ་ཁུང་དང་། ཧོམ་ཤིང་དང་། མེ་ལྷ་དང་། སྲེག་རྫས་དང་། བླུགས་གཟར་དང་། དགང་གཟར་དང་། མར་དང་། དེ་བཞིན་སྣོད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡན་ཆད་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། རིགས་ནི་མཚན་མ་རྣམས་ལས་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་པ་དང་། དད་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིགས་ལྔའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བཤད་པར་ཤེས་ཏེ། དེ་ཡང་འདིར་རྡོ་རྗེ་རིགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ། རང་བཞིན་དགའ་བ་རྙེད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རིགས་ ཀྱི་མཚན་མའི་དོན་བསྟན་པ་བཞིན། རང་བཞིན་དགའ་བའི་དོན་འདི་ལ་ཡང་བླ་མའི་མན་ངག་ཐབས་ཀྱི་རྣམ་པའི་མཚན་མས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་ན། བླ་མའི་བཀའ་སྩལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་ནས། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཡེ་ ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནི། སྐྱབས་སྦྱིན་གྱི་ངོ་བོར་བཤད་དོ། ། དེའི་དུས་སུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེའི་ཕྱིས་བསྒོམས་པ་དེ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གོམས་པའི་དབང་གིས་ཡེ་ཤེས་ཚོར་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་དོ། ། ངེས་པར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཆད་པའི་དགའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བློ་དཔྱོད་ཅིང་ གོམས་པར་འགྱུར་བས། རང་བཞིན་དགའ་བ་གསལ་བར་འགྱུར་ན་ནི། དཔྱོད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐབས་སོ། ། དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་སུ་བདག་གིས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བརྟགས་ནས་ཡེ་ཤེས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་རྟེན་དང་བཅས་པ་ལ་དཔྱོད་ པས་རྟེན་མེད་པའི་རང་བཞིན་དགའ་བ་རྙེད་པར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་སོ། །

With the words "Thus it is said," and so forth, the explanation covers everything from the hearth, the fuel, the fire deity, the substances for burning, the pouring ladle, the filling ladle, the butter, and likewise the vessels and other such implements, up to the attainment of the result. Regarding the statement, "The family is known from the signs": this means that through qualities such as aspiration, faith, and compassion, one should understand that the Tathāgatas are the causes of the five families. Furthermore, in this context, they are subsumed within the Vajra family. Likewise, regarding the phrase, "For the sake of finding the joy of the nature": just as the meaning of the signs of the family was shown, the meaning of this joy of the nature is also to be understood through the signs of the methods of the guru’s oral instructions. Moreover, at the time of the empowerment of the wisdom of insight, by gaining conviction in the guru’s instructions and so forth, wisdom arises immediately; this is explained as the essence of the gesture of granting refuge. At that time, the experience is subsequently cultivated through the power of repeated familiarization. By analyzing and habituating the mind to the wisdom of joy that is definitively and repeatedly interrupted, if the joy of the nature becomes clear, that is the method of the nature of analysis. Regarding the statement, "That is explained by me as wisdom": having investigated, the Blessed One spoke of it as wisdom. The guru’s oral instruction states that by analyzing that which has a support, one will find the joy of the nature that is without support.

113

དེ་བཞིན་དུ་མུན་ནག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲ་མོའི་ཕྲ་མོ་ཡོད་པ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཡང་དང་ཡང་དུ་དཔེ་ཡིས་མཚོན་ནས་གསལ་བའི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱལ་ པོ་རྙེད་པར་འགྱུར་ཞིང་མཐོང་བར་བྱའོ། ། དེ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་རྣལ་འབྱོར་པས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅུ་བཞི་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་གཏོར་མ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལེའུ་བཅོ་ལྔ་པ་འདིས་གཏོར་མའི་ངེས་པའི་དོན་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྲུང་དོན་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཕྱིའི་དོན་གྱིས་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་ཡིན་ལ། འདིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ སེམས་ག་པུར་འབྱུང་བ་ནི་སེམས་ཅན། དེ་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཅན་འདི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འབྱུང་བ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་གཏོར་མ་སྦྱིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། ། དེར་ནི་གཏོར་མ་སྦྱིན་པར་བྱ། ། འབྱུང་བ་ག་པུར་དུ་ནི་གྲགས། ། ག་པུར་སེམས་ཅན་ འདིར་ནི་བསྟན། ། སེམས་ཅན་སྙིང་པོ་ཡེ་ཤེས་བདེ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་། འབྱུང་བ་བསྲུང་དོན་གཏོར་མ་གཏང་། ། དེ་ནི་སྲོག་ཆགས་བསད་པའོ། ། གཅད་པ་དེ་ནི་མཆོག་གནས་སུ། ། འགྲོ་བ་འགོག་པར་བྱེད་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དགའ་བ་གསུམ་གྱི་དོན་ཐབས་ དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འབད་ལ་བསྒྲུབ་པ་ནི། འབད་པ་ཡིས་ནི་ཞེས་བྱ་བའོ། ། བ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་བྷ་གར་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།

Likewise, regarding the passage beginning with "In the darkness, there is a subtle, minute jewel," and so forth: by means of repeated illustrations, one should find and behold the nature of the cause of clarity, the great joy, the king of wish-fulfilling jewels. This is the non-dual wisdom of the minds of all the Sugatas, which the yogi shall accomplish. This concludes the explanation of the fourteenth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Next, regarding the passage beginning with "The great bali offering," and so forth: the meaning is that this fifteenth chapter teaches the definitive meaning of the bali offering. Regarding the phrase "For the sake of protecting all sentient beings," and so forth: in terms of the external meaning, the "beings" are the six classes of transmigrating beings. Here, however, the "beings" are the camphor-like bodhicitta that arises. Furthermore, the bali is offered in order to protect this essence of wisdom from the arising of conceptual thoughts. As it is said: "In order to protect the elements, One should offer the bali there. The elements are renowned as camphor; Camphor is taught here as sentient beings. The essence of beings is the bliss of wisdom." And again: "To offer the bali for the sake of protecting the elements Is the killing of living beings. That cutting is the supreme state, Which brings about the cessation of transmigrating." Regarding the accomplishment through the exertion of method and insight for the sake of the three joys, it is said: "By means of exertion." Regarding the passage beginning with "The letter va is said to be the bhaga," and so forth:

114

བ་ལཾ་གི་སྒྲས་གཏོར་མ་སྟེ། དེ་ཡང་བྷ་གའི་ག་ཕྱིས་པས་བ་གྲུབ་བོ། ། དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ མའོ། ། ལིཾ་གི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་མཚན་མ། དེ་དག་སྦྱོར་བར་མཚོན་པ་ཅན། ། འོན་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་དག་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལས་དགའ་བ་གསུམ་པོའི་ དངོས་པོའི་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་བསྲུངས་པས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། ། མཚན་དང་བྷ་གར་མཉམ་སྦྱོར་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དུར་ཁྲོད་ཡང་ན་ཆུ་བོའི་ངོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། རྣལ་འབྱོར་པའི་ མཚན་ཉིད་གསུངས་པ། ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། བདག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཧེ་རུ་ཀའི་སྐུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱས་གཏོར་མ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་ཞིང་སྦྱིན་པ་དང་གཏང་བར་བྱའོ། ། དུར་ཁྲོད་དང་དབུགས་དབྱུང་གི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ལ། སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་དུམ་བུ་བརྒྱད་པར་བྱ། ། དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོའི་དབུས་སུ་འགྱེལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ས་བསྟན་ཏེ། གསང་བ་ནི་སྣོད་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མི་འགྱུར་བའོ། ། པདྨའི་བྱ་གདོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དུར་ཁྲོད་གསང་བའི་གནས་ཀྱི་སྣ་ལ་རྩ་བའི་ནང་ དུའོ། ། དེའི་དབུས་ནི་སྙིང་པོ་འབབ་པ་ལན་གསུམ་སྐྱེ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རོ་དབུགས་དང་བྲལ་བའི་གནས་རིན་པོ་ཆེ་གཙུག་ཏོར་ནང་ན། དེ་ཡང་མར་ངོའི་བརྒྱད་ཀྱི་དུས་སུའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།

The term balaṃ refers to the torma (offering cake); it is formed by the elision of the ga from bhaga. That very [term] is the Blessed Lady, the defining characteristic of the Perfection of Insight (prajñāpāramitā). Liṃ is likewise; it is the Blessed One, the nature of great bliss, the sign of the glorious jñānatilaka. These are characterized by their union. Nevertheless, when any one of the four mudrās is joined by the yogi, the very emergence of the three joys is protected, and thereby the Great Seal (mahāmudrā) itself is attained. It is said: "From the union of the name and the bhaga," and so forth. The locations are indicated by the passage: "In a charnel ground or on a riverbank," and so forth. Regarding the characteristics of the yogi, the passage beginning with "endowed with wisdom" means that one should empower the torma with the wisdom-mudrā of one's own body as the Blessed One, the glorious Heruka, and then offer and bestow it. Regarding the passage: "In a charnel ground or a place of relief," and so forth, the ground is indicated by: "The third birth should be made into eight parts; it falls in the center of the great charnel ground," and so forth. "Secret" means it does not become an object of experience for those who are not suitable vessels. "The lotus beak" refers to the interior of the channel at the tip of the secret location of the charnel ground. In its center is the essence, the place where the three-fold arising of the flavor of awakening flows, devoid of breath, within the precious uṣṇīṣa. Furthermore, the meaning of the time of the eighth day of the waning moon is as follows:

115

མར་ངོའི་སྒྲས་ནི་མཚན་མོ་ཉིད་རྟོག་མེད་མའོ། ། བརྒྱད་ནི་འདབ་མ་བརྒྱད་པའི་ པདྨའི་ལྟེ་བ་དང་གེ་སར་དུ་བཅས་པའི་དུས་ཀྱི་གནས་སུའོ། ། དེ་ཡི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ། ཤ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་པདྨ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྒྲའི་དབྱེ་བ་དང་། གཞུག་པ་ནི་ཤུདྡྷ་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འོ་ན་ཡང་སྔོན་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་པདྨའི་ལྟེ་བ་ དང་བཅས་པའི་དོན་གྱིས་འདབ་མ་བརྒྱད་པར་དུམ་བུ་བརྒྱད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ། དེ་བཞིན་ལན་གསུམ་འབབ་པ་གསུམ་པའི་དོན་དང་། དེའི་འོག་ཏུ་པདྨའི་སྣོད་དུམ་བུ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རོ་ཆེན་པོའི་བདུད་རྩིས་གང་ཞིང་རྒྱས་པའི་དོན་ནི། གཏོར་མ་སྦྱིན་པའི་གནས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། ། དེས་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་བྲལ་བ་རྙེད་པས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་ལ་ཆུའི་ངོགས་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། ། ཆུ་ཡི་ངོགས་ནི་རིན་ཆེན་ཁ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་འབབ་པའི་ངོགས་ཏེ། རྣམ་པར་ རྟོག་པ་བཟློག་པའི་དོན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཆུ་ངོགས་དགའ་བའི་རིམ་གྱིས་རིན་པོ་ཆེའི་གནས་སུ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་ཡང་བདེ་བ་ཆེན་པོར་གཤེགས་པ་ལ་ཆུ་བོའི་ངོགས་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་དེ་ནི་རྟོག་མེད་མ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་མི་འཆད་ པར་དུས་རྟག་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཡང་ཕྲ་བ་འབབ་པ་ལས། འོ་ན་ཡང་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པས་གཏོར་མ་སྦྱིན་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བསྲུང་བ་ཡི་དོན་དུ་ནི། །

The term "waning moon" refers to the night itself, which is non-conceptual. "Eight" refers to the location of time, including the center and the filaments of an eight-petaled lotus. Its meaning is as follows: regarding the phrase "the syllable śa and the lotus," and so forth, the classification of sounds and their insertion is understood as śuddhapadma (pure lotus), as explained previously. Here, by the meaning of the lotus center, it possesses the characteristics of eight sections within the eight petals. Likewise, the meaning of the third [descent] is the threefold flow; following that, the meaning of the single-section lotus vessel being filled and overflowing with the great nectar of rasa is that it possesses the locus for the offering of the bali. Through that, from the experience of natural joy, one finds that which is free from [ordinary] experience; thus it is explained as "Mahāmudrā." That very thing is also explained as the "riverbank." Regarding the phrase "the riverbank is the jewel-mouth": it is the bank where the great river of bodhicitta flows. Having experienced the jewel-locus through the stages of joy at the riverbank of great bliss—the meaning of which is the reversal of conceptualization—one proceeds to great bliss; thus it is called the "riverbank." Alternatively, "that is the non-conceptual" means that because the stream of the river of bliss-bodhicitta flows constantly, at all times, in a manner subtler than the subtle, those who lack the fortune will not realize it. Therefore, it is said that "one possessing wisdom should offer the bali." For the purpose of protecting that:

116

ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་དགའ་བ་ལ་གློ་ བུར་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འབྱུང་བའི་གདོན་གྱི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་རླུང་གི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ལ། རང་བཞིན་དགའ་བ་སྲོག་གི་རླུང་གིས་བསྲུང་བར་བྱ་སྟེ་སྦྱིན་པའི་དོན་ཏོ། ། གཏོར་མ་ཀུན་དུ་འབབ་སྦྱིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཏོར་མའི་རྒྱུ་དང་། གནས་དང་། རྣལ་འབྱོར་ པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་གྱིས་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ན་ལ་འབད་པར་བྱ། ནན་ཏན་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ། དེ་ཉིད་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་རོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་ འགྲེལ། གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅོ་ལྔ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཚན་ཉིད་ལས་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐྱེས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ ལས་སྟོང་པ་ཉིད་སྐྱེ་བའོ། ། དེ་རང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་མིན་ན་མི་མཐུན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཐབས་ཁྱད་པར་ཅན་ལས་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ན། དྲིས་པ་དང་མཐུན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་ བཞིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་སྙམ་པ་ལ། དེའི་དོན་ནི། རང་རིག་པ་ཡི་བདག་ཉིད་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ལས་འདས་པ་རྟག་ཏུ་ཤར་བའི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་ན་ཡང་། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ།

Regarding the phrase "thus it is said": the nature of bliss-wisdom is joy, and adventitious conceptual thoughts are the entities of graha (demons). Since these arise through the power of the winds, the joy of the nature should be protected by the life-sustaining wind (prāṇa-vāyu); this is the meaning of "giving." "One should give the torma (offering cake) everywhere" means that the causes of the torma, the location, the yogi, and so forth—all should strive for and diligently accomplish the King of Great Natural Joy alone. This should be applied extensively, as in: "That itself is the authentic wisdom of the minds of all the Buddhas of the ten directions." This concludes the explanation of the fifteenth chapter, titled "The Secret Suchness," from the Glorious Drop of Wisdom Commentary. Regarding the passage beginning with "The Blessed One said": "Born from characteristics" means that the characteristic of dharmatā (the nature of phenomena) is born from characteristics such as suchness; it is the arising of emptiness from emptiness. Because that is itself non-dual great bliss, it is called "suchness." If it were otherwise, it would be inconsistent. Regarding the phrase "if it were not so, it would be inconsistent": if the ultimate suchness did not arise from the sublime conventional means, it would not accord with the question, just as before. If one wonders why, the meaning is: "Because it is the nature of self-awareness." This means that although the wisdom of emptiness—which transcends words and letters—is the nature that constantly arises and pervades all things, it is also said to be "devoid of seeing and so forth."

117

བརྗོད་པས་ཐོག་ཏུ་མི་ ཕེབས་པའི་རང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་སོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཉིད་ལ་སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་སྐད་དུ། རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ཚིག་དང་བྲལ། ། སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་། ། བརྗོད་མེད་མ་སྐྱེས་མ་འགགས་པ། ། རང་རིག་པ་ཡི་བདག་ཉིད་དོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། འོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཐབས་ཀྱི་རིམ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདིའོ། ། དེ་ཁོའི་བདག་གསུམ་དེ་སྣང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་བཞིའི་རིམ་པ་དང་སྦྱར་ཏེ་བཤད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ ཚིག་གོ། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེ་དང་ནི་ཚུལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་ནས་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་དོན་དུ་བཤད་པ་ནི། དཔལ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏཱི་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དེ་ཉིད་བླ་མ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་བདག་ཀྱང་དེ་ལ་ བརྟེན་ཏེ་བཤད་པའོ། ། ཇི་སྐད་དུ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ལས་ལུང་བསྟན་པ་འོག་ནས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་མན་ངག་གིས་འདིའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲོན་མའི་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དང་འདི་ལ་དགོངས་ནས་མཛད་པ་ཡིན་པས་འདིར་དྲང་ བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པས། རྒྱུད་རྣམས་སུ་རྒྱས་བཏབ་ནས་བཞུགས་པ་ནི། བླ་མའི་བཀའ་ལ་བརྟེན་ཏེ། སྒྲུབ་ཐབས་དང་། འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པའི་མན་ངག་གིས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་དངོས་གྲུབ་རྙེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར།

The definition of the wisdom of self-knowing awareness (svasaṃvedana-jñāna) is that it cannot be reached by expression. Therefore, it is said, "it cannot be expressed," meaning that suchness itself is inexpressible by any signs of conceptual elaboration (prapañca). As it is said: "The natural wisdom is free from words; It is empty of phenomena such as sound. Inexpressible, unborn, and unceasing, It is the very nature of self-knowing awareness." Nevertheless, the definition of the stages of conventional means is as follows: the phrase "the appearance of the three natures of thatness" and so forth should be explained in connection with the sequence of the four wisdoms of appearance. The phrase "parts, drops, and modes" and so forth is explained as the meaning of the completion stage (niṣpannakrama) in connection with the cakras and so forth. This was taught by the great and glorious King Indrabhūti in his emanation body (nirmāṇakāya); since he is the great guru, I too have relied upon him in this explanation. As it is prophesied in the Śrī Jñānatilaka Tantra, which will appear below, one should understand the meaning of this through the pith instructions (upadeśa) composed by him. Furthermore, since this was composed with the intent of the Tattvapradīpa Tantra, it should be cited here. Thus, it is said that those [teachings] which remain sealed within the tantras are to be relied upon through the guru’s word; by means of the pith instructions such as the sādhanas and commentaries, one will attain accomplishment (siddhi) without doubt.

118

བདག་གིས་ཀྱང་བླ་མ་དམ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་མན་ ངག་གི་གཞུང་འདིར་བཙུད་ཅིང་བླ་མ་དམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། ། དངོས་པོ་རྟེན་ལ་སོགས་བྱེ་བྲག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་རང་བཞིན་དགའ་བ་འདི་ནི་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ཡང་། ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་འབྲས་བུའི་དོན་བཤད་དེ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གཟུང་འཛིན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཇི་སྙེད་པ་ལས་གྲོལ་བས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའོ། ། ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ཆུའི་ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་གཅིག་ཤར་བས་ཆུའི་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་རྣམས་སུ་སྣང་ཞིང་གསལ་བ་བཞིན་དུ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་ཀྱང་ གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་བདག་ཉིད་ནི། རང་རང་གི་བསམ་པ་དང་། མོས་པ་དང་། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསལ་ཞིང་མཐོང་ངོ་། ། འོན་ཀྱང་སྣོད་དང་ཆུ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པའི་ཟླ་བ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པའི་སྣོད་ཀྱང་སྐྱོན་མེད་ཅིང་དག་པར་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་རང་ བཞིན་སྣོད་སྐྱོན་དང་བྲལ་བའི་བདག་ཉིད་ལ་སྣང་ངོ་། ། འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་རི་བོང་ཅན་གྱི་གཟུགས། ། སྐྱོན་མེད་ཆུ་ལ་སྣང་བ་བཞིན། ། བདེ་ཆེན་རྣམ་རྟོག་བྲལ་བ་ཡང་། ། རང་སེམས་དག་ལ་སོ་སོར་སྣང་། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་། ཇི་ལྟར་ཟླ་བ་ཤར་གྱུར་པ། །

I too have incorporated this source text of pith instructions composed by the great holy guru and rely upon that holy guru. It is said: "The distinctions of the support of entities and so forth." Although this king of great bliss, the joy of the nature, is beyond expression, it is taught through the characteristics of inconceivable distinctions of method. Now, the meaning of the result is explained: "By means of the form of conventional aspects," and so forth. This refers to the Sambhogakāya and other bodies, which possess the characteristics of conventional truth. Because they are liberated from all conceptualizations of subject and object, they become the sphere of experience for bodhisattvas and others. "Seen like the moon in water" means that just as the single reflection of the moon in water appears and is clearly visible in various distinct water vessels, so too the nature of the Form Body (Rūpakāya) is clearly seen by the Vajradhara according to their respective intentions and inclinations. However, the moon is not like that when there are defects in the vessel or the water; likewise, the vessel of the yogi must also be made flawless and pure. That very nature of the Form Body appears to the self-nature of the vessel free from defects. As it is said: "Just as the form of the hare-marked one appears in flawless water, so too great bliss, free from conceptualization, appears individually to pure minds." And again: "Just as when the moon has risen..."

119

ཚད་མེད་གཟུགས་ བརྙན་སྣང་བ་རྣམས། ། དང་བའི་ཆུ་སྣོད་སྣང་འགྱུར་ཡང་། ། ཟླ་བའི་གཟུགས་ནི་གཉིས་འགྱུར་མེད། ། དེ་བཞིན་ཆགས་བྲལ་མཁྱེན་ལྡན་རྣམས། ། ཆགས་མེད་རྣམ་པར་འཚང་རྒྱ་བ། ། ཞིང་རྣམས་ཀུན་ལ་སོ་སོར་སྣང་། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་གཉིས་ཀྱང་མེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དོན་ དམ་པ་ཡི་རང་བཞིན་ནི། ། ཡང་དག་རྟོགས་པའི་གནས་མེད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་མི་གཟིགས་པ་དེ། དོན་དམ་པར་བསྟན་པ་ནི། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་སྙིང་པོ་གསང་བ་ལས་ཀྱང་ཆེས་གསང་བ། སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དོ། ། ད་ནི་དེ་ལ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་བཤད་དེ། ཐབས་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། ཐབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྔར་གོང་དུ་བཤད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདིར་ཡང་རྒྱུའི་དོན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་རྒྱུའི་རང་བཞིན། རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡིད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། མང་པོའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པའོ། ། ཡང་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི།

The reflections of immeasurable forms, though they appear in clear vessels of water, the form of the moon does not become two. Likewise, the Buddhas, free from attachment and endowed with wisdom, appear individually in all realms while awakening without attachment; yet in Buddhahood itself, there is no duality. Thus it is said. Regarding the statement, "The nature of the ultimate is a state where there is no place for correct conceptualization," this means that the characteristic of the dharmakāya, which is free from conceptual elaborations, is this very reality. Even all the Buddhas do not perceive it as "this is the ultimate," for it is not an existent thing. That very suchness is the secret of the secret, the heart mantra of the minds of all the Tathāgatas; it is unborn, unceasing, and the dharmatā of all phenomena. Now, the method for accomplishing that will be explained: "By the sequence of means and so forth," and so on. Furthermore, regarding the phrase, "The self of the three suchnesses," and so forth, this means that although the characteristics of cause, result, and means were previously explained above, here the meaning of the cause is to be explained. "The nature of the three suchnesses is the aspect of the ālayavijñāna" means that the nature of the cause is the identity of the three consciousnesses. The root consciousness is the ālayavijñāna; the specific nature of the mental consciousness and so forth is the characteristic of representation, which is consciousness. That which is the clear characteristic of the manifold is the aspect. Alternatively, the ālayavijñāna is...

120

ལུས་དང་ངག་ཡིད་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེའི་དོན་གྱིས་གཞན་དག་ཀྱང་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་གི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཐའི་ཚད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚོགས་ནི་མིག་ ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ནོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། གོང་དང་འོག་གི་ཁྱད་པར་གྱི་བདག་པོར་འགྱུར་ཏེ། ཤེས་ཤིང་རིག་པའོ། ། མཐའ་ནི་འཁོར་རྣམས་དང་གནས་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཚད་ནི་སྔར་བཤད་པ་རྣམས་དང་། ཕྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཚད་དོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། རང་གི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡིད་ཉིད་གཙོ་བོར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྒྲུབ་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་པོ་དང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་བྱེད་དོ། ། སྣང་བ་ནི་བདག་པོ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་ པོའི་ངོ་བོ་གྲུབ་པས་ཀུན་རྫོབ་དང་མཐུན་པར་སྣང་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། རང་གི་ངོ་བོ་ནི་དེ་རང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་ནི་རྒྱུ་ལ། གཞན་དག་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གནས་ཐབས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལས། འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་མཐུ་དང་ལྡན་པར་ཡོད་དོ། ། དེ་སྐད་དུ། དེ་ཉིད་གསུམ་དག་རྒྱུར་ནི་གྲགས། ། ཟླ་བ་ལ་སོགས་འབྲས་བདག་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་དང་། ཡང་དག་མཐའ་དང་རྣམ་པར་ཤེས། ། ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། སེམས་ཅན་སངས་རྒྱས་རང་ བཞིན་པས། ། འོན་ཀྱང་གློ་བུར་དྲི་མས་ཁྱབ། ། དེ་སངས་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད། །

This is the meaning of "endowed with the three: body, speech, and mind." By that same principle, others should also be explained. Regarding the phrase "the measure of the limit of consciousness of the assembly of the Moon Cakrasaṃvara": "assembly" refers to the consciousnesses of the eye and so forth. It is the nature of the cause of the bodhisattvas. "Consciousness" (vijñāna) becomes the sovereign of the distinctions between the higher and the lower; it is that which knows and perceives. "Limit" (anta) refers to the retinues together with their abodes. "Measure" (pramāṇa) is the measure that establishes what was previously explained and what will arise hereafter. Regarding "the Great Seal (mahāmudrā) is the mental consciousness, its own essence": this is taught to be the mind itself as the primary factor, for the practitioner, the practice, and all that is to be accomplished are performed through the miraculous display of the mind. "Appearance" is the wisdom that appears in accordance with the conventional, having established the essence of the sovereign Great Seal. "Its own essence" is established as the essence of all those very things. Among those, the universal ground (ālaya) is the cause, while the others are the results. As for the conventional mode of abiding, because it exists in sentient beings as the nature of the cause, it possesses the power for the results to arise. Thus it is said: "The three realities are renowned as the cause; The Moon and so forth are the nature of the result. The ultimate reality and consciousness Are seen like the moon in water." And: "Sentient beings are the nature of the Buddha, Yet they are pervaded by adventitious stains. When those are cleared away, they are the Buddha himself."

121

ངེས་པར་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་དེ་རང་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་དེ། དེའི་མཐའ་ལ་རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནམ་མཁའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་ བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དཔེ་ནམ་མཁས་ཀྱང་གཞལ་དུ་མེད་པ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཡང་ན་སྤྲུལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། སེམས་ཅན་ལ་རྩའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་ བཞིན་སྦྱར་བའི་དོན་ནི་དེར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་རྩ་བཞིའི་དོན་དུ། རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པ་སྟེ། འོ་ན་སྲོག་མ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པའོ། ། འཛིན་པ་ནི་ཟླ་བ་བདེ་མཆོག་གི་མཚན་ཉིད་དོ། ། རོ་མ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོའོ། ། རྟོག་མེད་མ་ནི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་མཐའ་རང་བཞིན་ནོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྩའི་འཁོར་ལོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། རྩ་བཞི་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུའི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་བཤད་པ་དང་། ལྷག་མ་ཡང་སྔོན་ བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅུ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་རང་བཞིན་དགའ་བ་མཆོག་གི་ནམ་མཁའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསུངས་པ། དེ་ནས་ལྷ་མོ་རབ་ཏུ་དགྱེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དུར་ཁྲོད་དང་། ཤིང་དང་། ལྷ་མོ་དང་།

"It is certain, without a doubt," so it was said. Now, the ultimate definition of that itself will be explained. Regarding the statement, "At its limit, the consciousness without aspects is space," this refers to the emptiness of intrinsic nature, which is immeasurable even by the example of space, and is the wisdom of emptiness free from conceptual elaboration. Alternatively, regarding the phrase "emanation and so forth," because the channel-wheels naturally abide within sentient beings, the meaning of applying the sequence of the three suchnesses and so on is explained therein. Alternatively, regarding the phrase "the aspects and so forth should be known for the sake of the four channels," this too abides by nature. In that regard, the prāṇā is the aspect of the identity of the three suchnesses. The ādhāra is the characteristic of the moon, Cakrasaṃvara. The rasanā is the essence of Mahāmudrā. The nirvikalpā is the nature of the limit free from aspects and so forth. Because sentient beings possess the channel-wheels, the consciousnesses, and the four channels, this is explained in the Śrī Jñānatilaka as the cause; the remainder should also be understood as before. This concludes the explanation of the sixteenth chapter of the Śrī Jñānatilaka-pañjikā Guhyatattva. The meaning of the nature of supreme joy as the identity of space through the six applications and so forth is taught: "Then the goddess was greatly delighted," and so forth. Regarding the meaning of "charnel grounds and so forth," this refers to the charnel grounds, the trees, the goddesses, and so on.

122

རྩ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལེ་ངེས་པར་ཞུ་བའི་དོན་ཏོ། ། མི་བཟད་འདིར་ནི་རྣམ་པར་ཁྱབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། རུས་པ་ལ་སོགས་རབ་བཀྲམ་ ཁྱབ། ། ཅེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཕྱིའི་དུར་ཁྲོད་དང་། ནང་གི་ཡང་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། གསང་བའི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་དུར་ཁྲོད་ནི། ག་བུར་གཞན་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་བཤད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དུར་ཁྲོད་ཀྱི་ དངོས་པོ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཡང་ཕྱིའི་དོན་རང་ལ་རྫོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བཤད་པ་ནི། ནང་དང་གསང་བའི་དུར་ཁྲོད་དེ། ། དེ་བཞིན་དུ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་འདིའི་དོན་བཤད་པས་སྒོམ་པ་པོ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ དབྱེར་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྒོམ་པ་པོ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ནི་མི་སྣང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཤད་པའོ། ། འོན་ཀྱང་འདིར་བཤད་པ། འདི་ལ་རྩ་བའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བར་སྲོག་རྩ་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྲོག་རྩའི་ནང་དུ་འགྲོ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འགྲོ་བ་གྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། འོད་ཀྱི་བདག་ ཉིད་གཏུམ་མོ་འཇུག་པར་བྱེད། གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བ་རྟོག་མེད་མ་གནས་པར་བྱེད། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་བྱ་གདོང་མ་འགྲོ་བར་བྱེད། ཡང་ན་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་རོ་ཅན་མ་འགྲོ་བར་བྱེད།

The meaning of the channels and so forth is to be requested of the Blessed One himself. Regarding the phrase, "Here, the unbearable is pervaded," the section ending with "the bones and so forth are spread out and pervaded" explains the external charnel grounds and the internal ones as well. The secret, definitive meaning of the charnel grounds is explained by the meaning of the passage beginning with, "Camphor is none other than..." This explanation of the nature of the charnel grounds is for the purpose of demonstrating that all world systems are selfless. Furthermore, explaining the external objects as being the nature of perfection within oneself refers to the internal and secret charnel grounds. Likewise, by explaining the meaning of this Śrī Jñānatilaka Tantra, the meditator, the meditation, and the object of meditation are, from the perspective of the ultimate, of an indivisible nature. Nevertheless, in terms of the conventional distinctions of method, the meditator, the meditation, and the object of meditation do not appear. Therefore, the Jñānatilaka and so forth are taught as the nature of the causal wisdom. Similarly, all things such as trees are also explained. However, regarding the explanation here: "At the center of the root wheel, together with the life-force channel," and so forth, the meaning is as follows: there are three ways the life-force enters into the life-force channel—entering, abiding, and departing. The inner heat (caṇḍālī), whose nature is light, causes it to enter. The non-conceptual state, free from subject and object, causes it to abide. Kākāsyā, whose nature is wisdom, causes it to depart; or alternatively, Rasāyanī on the right side causes it to depart.

123

གཡོན་གྱི་འཛིན་མ་འདུག་པར་བྱེད། དབུས་སུ་གནས་པའི་རྟོག་མེད་མ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གནས་ པར་བྱེད་དོ། ། དེས་ནི་དགའ་བ་བཞིའི་གནས་ཀྱང་བསྟན་ཏོ། ། དངོས་པོ་ནི། ཐོག་མའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་དབུས་དང་ཐ་མའི་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་སོ། ། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་རྟོག་མེད་མའི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་སྐད་ དུ། གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་གསུམ་བདག་ཉིད། ། ཐོག་མ་ཐ་མ་རྣམ་པར་འབྱེད། ། རྩ་དང་དགའ་བདག་ཉིད་སྐྱེ་མེད། ། དེའི་ཕྱིར་རྟོག་མེད་རང་བཞིན་དགའ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཞལ་བཟང་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ལ་བོས་ནས་ངེས་པའི་དོན་ལ་བསྟན་པའོ། ། དེར་ཤེས་ པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྩ་བཞི་པོའི་དོན་གྱིས། རྩ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ཤེས་པར་འགྱུར་བའོ། ། ཡང་ཁ་ཅིག་ཡང་དག་པའི་མན་ངག་དང་བྲལ་བས་དྲང་བའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། རྩའི་མན་ངག་གི་ཡེ་ཤེས་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་ གི་ཐུན་མོང་གི་མན་ངག་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན། མཁས་པ་རྣམས་ནི་དེ་དག་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རྟོག་པ་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། འདིར་ཡང་གསུངས་པ། ཤར་དང་ནུབ་པའི་དུས་སུ་རྩའི་འཁོར་ལོ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ སོ། ། ད་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་དོན་བཤད་དེ། ཡིད་དང་མཐུན་པའི་རང་གནས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ། རྣལ་འབྱོར་པའི་སྤྱོད་པ་དང་མཐུན་པའི་གནས་གང་ཡང་རུང་བ་དེར་སྒྲུབ་པ་པོ་ཡིད་འཇུག་པས་ནའོ། །

The left [channel] causes the apprehension [of objects] to abide. The non-conceptual bodhicitta abiding in the center causes [the realization] to abide. By this, the abodes of the four joys are also shown. As for the "entity" (vastu), it is the characteristic of the initial body; likewise, the speech and mind of the middle and the end are also wisdom (jñāna). As for the "differentiation" (vibhāga), it is the nature of the non-conceptual essence of the three, characterized by the joy of the natural state. Thus it is said: "The entity of the three is the nature of the three; The beginning and the end are differentiated. The channels and the joy-nature are unborn; Therefore, the non-conceptual is the natural joy." The address "O Fair-Faced One" is a call to the Blessed Lady (Bhagavatī) to teach the definitive meaning (nītārtha). Regarding the phrase "one should understand there," it means that through the meaning of these four channels, one will come to understand the meaning of all channels. Furthermore, some who are devoid of the authentic pith instructions (upadeśa) follow the provisional meaning (neyārtha) and thereby disparage the wisdom of the channel pith instructions. Why is that? Because they lack experiential realization based on mere common pith instructions, the wise will not place their trust in them. To dispel that misconception, it is said here: "At the time of the arising and setting of the east and west, the channel-wheels (cakras) emerge," and so forth. Now, the meaning of the "Lord of Yogins" (Yogeśvara) is explained: "In a place agreeable to the mind," and so forth. This means that in any location suitable for the conduct of a yogin, the practitioner should apply the mind.

124

གཞན་གྱི་གནས་ཏེ། ཕྱི་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ གནས་ནི་རང་གི་གནས་རང་ཁྱིམ་ཞེས་བརྡའི་དོན་ཏོ། ། སྐྱོན་ནི་འབྱུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་སྤང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་། མུ་སྟེགས་དང་། ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མེད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སྐྱོན་ཏེ། འདི་རྣམས་ཀྱིས་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་གནོད་པར་མི་འགྱུར་བ་ནི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཐང་ཆད་པར་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ནི་སྲ་བའོ། ། སྤངས་པ་ནི་གཉིད་ཀྱིས་སྤྱོད་པ་ལ་དབེན་པའི་ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་དེ་སྤངས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་སྐུའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ལུས་པོས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྦ་རླབས་གཡེང་བའི་ཕྱིར་ན་རླབས་སོ། ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་གསལ་བའི་སྤྱོད་པ་ནི་བདེ་བའོ། ། བདེ་བའི་སྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ རྒྱུ་ནི། སྟན་འཇམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པས། པདྨ་ལ་སོགས་པས་མཚོན་པ་ཡིན་པས་འདི་སྐད་དུ། འདིར་ནི་དགའ་བའི་གདན་བཤམས་ཏེ། སྣ་ཚོགས་པདྨ་རས་ཀྱིས་གཡོགས། ། སྟན་དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལ། ། ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་དུ་དགོད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ལྟེ་བའི་དབུས་ ན་ཡོད་པའི་ཚུལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བའི་གསུང་རྡོ་རྗེའི་ས་བོན། བདག་མེད་མའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཤེས་རབ་མའི་དོན་ཏོ། ། ལྟེ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། དེ་ཉིད་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་གཏུམ་མོའི་བདག་ཉིད་དོ། །

The "other place" refers to a location free from external [distractions] and the like; "one's own place" is a conventional term for one's own home. "Faults" refers to the meaning of abandoning obstructive entities such as bhūtas and the like. "All" means to eliminate kings, non-Buddhists, thieves, and so forth. Alternatively, "faults" are the characteristics of conceptualization (kalpa); being free from all such faults means that these do not cause harm to the yogi. "Solid" refers to the nature of that which becomes exhausted through conceptualization. "Abandoned" means to abandon that [exhaustion] through the specific methods of seclusion from the conduct of sleep. "With a body that abides as the nature of the wisdom-body (jñānakāya)" is the meaning. Because the waves of distorted conceptualization are agitated, they are called "waves." The conduct that clarifies the ocean of non-dual wisdom is "bliss." Regarding the phrase "blissful seat," since the causes for attaining great bliss are soft seats and the like, they are symbolized by the lotus and so forth; thus it is said: "Here, having prepared the seat of joy, covered with a multicolored lotus cloth, one should arrange all those seats exactly as they are situated." "In the manner of being in the center of the navel" refers to the seed-syllable of Vāgvajra at the center of the emanation wheel (nirmāṇacakra), which has the characteristic of being the cause of Nairātmyā, the meaning of the Wisdom Consort (prajñā). There are two types of "navels": that very [wheel] is the nature of the inner heat (caṇḍālī) in the emanation wheel.

125

ཧཱུཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་ནི། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ ལྟེ་བར་བཞུགས་པ། ཐུགས་རྡོ་རྗེའི་ས་བོན་ཐབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་བསྐྱོད་པའི་ལས་བགྱིད་པའི་ཕྱིར། དྲག་པོ་ཆེན་པོར་གྲགས་ཏེ། འདིར་ཡང་སྔར་བཞིན་དབྱེའོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་དང་། ཡུམ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་མོའི་རང་བཞིན་ལས་ཀྱི་ རླུང་གིས་དམ་ཚིག་གི་བདག་ཉིད་བསྐྱོད་པ་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ། ། བསྐལ་པའི་མེ་འོད་དང་མཉམ་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དབུས་ན་གང་ཞིག་འཁོར་ལོ་ཡོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་པདྨ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་ལྟེ་བར་ བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ས་བོན་དང་། སྐུ་དང་། གསུང་དང་། ཐུགས་དང་། དབྱེར་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་སོ། ། སྲོག་གི་རླུང་དང་། ཉེ་བའི་སྲོག་དང་ཚིམ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་དང་། དེ་གསུམ་དབྱེར་མེད་པར་གནས་པ་ནི། སྲོག་གི་རླུང་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཞེས་སོ། ། བདེ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ སེམས་འབབ་པ་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་སྙིང་གར་འོངས་ནས་སོ། ། མཚན་མའི་རྟགས་མ་བྱུང་བ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པ་དེ་ནི་གནས་སུའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འོ་ན་ཡང་བླ་མའི་ཞལ་ནས་ཞལ་དུ་བརྒྱུད་པའི་བཤད་པར། དེ་ནས་ཨོཾ་ ཡིག་རང་ངོར་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀུན་རྫོབ་དང་། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐུ་གསུམ་དབྱེར་མེད་པའི་རང་བཞིན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དང་བཅས་པའོ། ། དེས་ནི་འདི་སྐད་སྟོན་ཏེ། སྔགས་དང་དབྱིབས་དང་ཆོས་བདག་ཉིད། ། སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདོད། །

The syllable HŪṂ resides at the center of the dharma-cakra. It is the seed-syllable of the Mind Vajra, characterized by skillful means and performing the activity of movement; thus, it is renowned as the "Great Fierce One." Here, too, it is to be distinguished as before. Through the wind of the nature of the Mother Mahāmudrā and the Blessed One, the glorious Jñānatilaka, who are method and wisdom, the self of the samaya is moved. This is described as: "Free from conceptual construction, equal to the light of the fire at the end of an aeon," and so forth. Regarding the phrase "that which is the cakra in the center": at the center of the thirty-two-petaled lotus of the cakra of great bliss, it abides as the nature inseparable from the seed-syllable of the body of great bliss, as well as from body, speech, and mind. The life-sustaining wind, the near-life wind, and the satisfying wind—these three abiding inseparably—are what is called "the essential nature of the life-sustaining wind." The descent of the bodhicitta of bliss occurs at the heart through its qualities. Abiding for as long as the signs of the marks have not yet arisen is the "place." Therefore, it is said, "always," and so forth. Furthermore, according to the oral instructions transmitted from the mouth of the Guru to the mouth [of the disciple], the phrase "then the syllable OṂ is renowned in its own nature" refers to the nature of the inseparable three bodies of the conventional and ultimate bodhicitta, together with the body of great bliss. This teaches the following: "Mantra, form, and the nature of phenomena are asserted as the three types of yoga."

126

ཅེས་བྱ་བ་དང་། ཁ་དོག་དབྱིངས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ། ། སྔགས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ། ། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། ། དབྱེར་མེད་སྐུ་ནི་བདེ་ཆེན་པོའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། སྐུ་དེ་རྒྱལ་པོ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འདི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཡེ་ ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་འདི་ཡོད་པས་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐུ་རྒྱལ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སུ་ཐིམ་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་ པའི་ཡེ་ཤེས། ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བྱ་བ་ནན་ཏན་གྱི་ཡེ་ཤེས། དེ་རྣམས་ཀུན་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། བླ་མའི་ཞལ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན། དེ་ནི་སྐུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ སུ་གནས་ཀྱང་བསམ་གཏན་པ་ལས་དང་པོ་པས་ནམ་མཁའི་ཟླ་བ་བཞིན་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་དག་པའི་ཕྱིར། མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། སྲོག་དང་རྔུབ་པ་འགོག་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྲོག་ ནི་ཕྱིར་རྒྱུ་བའི་རླུང་དང་། ནང་དུ་རྒྱུ་བའི་རང་བཞིན་ནི་རྔུབ་པ། འགོག་པ་ནི་མཉམ་པར་གནས་པའི་དུས་བསམ་དུ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་དག་ནི་བཟང་པོའི་དུས་འོ་མའི་རྒྱུན་བཞིན་འབབ་པ་དང་། ངན་པའི་དུས་མེའི་གཟུགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་དང་།

Thus it is said: "The color is the nirmāṇakāya, the mantra is the saṃbhogakāya, the nature of phenomena is the dharmakāya, and the indivisible body is the great bliss." Because this king of bodies, the Great Bliss, exists as the vajra-holder himself—the wisdom of bodhicitta, the nature of consciousness, free from conceptual elaboration—consciousness is explained as the king of bodies itself. Alternatively, the ālayavijñāna (all-ground consciousness) dissolves into the mirror-like wisdom (ādarśajñāna). The afflicted mind (kliṣṭamanas) is the wisdom of equality (samatājñāna); the mental consciousness (manovijñāna) is the wisdom of discernment (pratyavekṣaṇājñāna); the five sense consciousnesses are the wisdom of all-accomplishing action (kṛtyānuṣṭhānajñāna); and all of these are the wisdom of the expanse of reality (dharmadhātujñāna). From the mouth of the Guru: "Consciousness is the nature of the five wisdoms. Although it abides as the non-dual wisdom of the two bodies of Great Bliss, which are the identity of the three kāyas, it will not be seen by a beginner practitioner, just like the moon in the sky. Why is that? Because one's own conceptual thoughts are impure; therefore, it is not seen," he declared. Regarding the phrase "By ceasing the out-breath and in-breath," and so forth: "Out-breath" is the wind that flows outward, and "in-breath" is the nature of that which flows inward. "Ceasing" refers to the state of meditative equipoise, the inconceivable reality. These [winds] flow like a stream of milk during the auspicious time, and move in the form of fire during the inauspicious time.

127

གཉི་ག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་ ཁོ་ན་ཉིད་བསམ་དུ་མེད་པར་མཉམ་པའི་དང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྲོག་དང་རྔུབ་པ་བཟའ་བ་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོ་སླའོ། ། དེ་རྣམས་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཤེས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་དོན་གྱིས་བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་བཤད་གཞུང་གི་མན་ངག་ བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་རིམ་པ་ཐོབ་པས་བཤད་ཅིང་ཤེས་པར་འགྱུར་གྱི། སྒྲ་ཚད་ལ་སོགས་པ་ལ་བློ་ཞེན་པས་འདིར་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་འབྲེལ་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མ་མཉེས་པར་བྱ། ། ཞེས་སོ། ། འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་ཉེར་འགྲོའི་བསམ་གཏན་ནི། ། དེ་ནི་ཟླ་བ་གྱེན་དུ་བྱེད། ། ཡང་ན་ ཚངས་བཞི་རྣམ་དབྱེ་བྱས། ། རྣམ་པར་ཤེས་ལ་གཤེགས་པར་གསོལ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞུང་གཉིས་སུ་བསྟན་ཅིང་བཤད་དོ། འདི་ལྟ་བུའི་འདུས་པའི་སའི་དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གནས་འདིར་མཁའ་འགྲོ་མ་ལ་སོགས་པ་དམ་ཚིག་ཅན་ཐམས་ཅད་འདུ་ཞིང་ ཉོན་མོངས་པའི་བགེགས་འབྱུང་པོ་རྣམས་རླག་པར་བྱེད་པ་བདག་དང་དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོ་མཚན་ཉིད་དོ། ། འཁོར་བའི་ཆོས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་ འབྱུང་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱའོ། ། གནས་ཁྱད་པར་ཅན་འདིའི་ཡོན་ཏན་གྱིས། གྲངས་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ བཅུ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། ། །

The meaning is that the suchness of wisdom, which is the absence of both, is the state of equality that is inconceivable. The passage beginning with "The inhalation and exhalation are the food to be consumed" is easy to understand. Regarding the passage beginning with "Having known those through the power of yoga," this is explained and understood by obtaining the stages of the oral instructions of the lineage, which are the source texts of the guru’s own explanation through the meaning of the completion stage; it is not the case here that one relies on the intellect through grammar, logic, and so forth—this is the connection. Therefore, it says, "One should please the guru." Regarding the explanation here: "That which is the meditative concentration of the near-approach, that makes the moon go upward. Alternatively, having made the four Brahmās distinct, one requests the consciousness to depart." Thus it is said. In that way, it is taught and explained in two source texts. This so-called "great charnel ground of the assembly stage" is the characteristic of the self and the great charnel ground, wherein all those possessing the samaya, such as the ḍākinīs, assemble in this place, and the bhūtas—the obstructing afflictions—are destroyed. Because it is a common locus for the emergence of all the phenomena of saṃsāra, such as the aggregates, and all the immeasurable qualities of the Tathāgatas, which are the phenomena of nirvāṇa, it is called "the source of phenomena." Through the qualities of this sublime place, it is stated literally that "innumerable yogins attain the accomplishment of Mahāmudrā," and so forth. This concludes the explanation of the seventeenth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*.

128

ཡང་བཅོམ་ལྡན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། སྲོག་གི་དབྱུག་པའི་གང་ཞིག་སྟེང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ནི་དབུས་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ནི་ཀུན་གྱི་སྟེང་གི་དངོས་པོ་ཀ་བའི་གཟུགས་སུ་གནས་ པའོ། ། མགྲིན་པའི་སྟེང་ནས་ཡང་ནི། རང་ཉིད་ཀྱི་སོར་གྱིས་གཞལ་ན་སོར་བཅུ་གཉིས་ཏེ། སྤྱི་བོའི་གཙུག་ནས་མགྲིན་པའི་སྟེང་གི་བར་དུ་ཆ་ཕྲ་བ་ཙམ་སྟེ། མདུད་པ་མེད་ཅེས་གྲགས་པས་ན། ། གང་ཞིག་སྟེང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འོག་གི་ཆ་ནི་བཅུ་གཉིས་ཕྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྤྲུལ་པའི་གནས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་ཚད་ནི་སོར་དྲུག་ཏུ་བཤད་དེ། འོན་ཀྱང་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚད་ནི་འདིར་མ་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མདུད་པ་དང་གྲངས་ཀྱི་རིམ་པ་བསྟན་པ་ལ་བསྙག་གོ། ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའི་མཚན་ཉིད་སྤྲུལ་པ་སྟེ། སྤྲུལ་པའི་གནས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། ། རྩ་བའི་པདྨ་ལ་གོས་པ་མེད་པའི་དོན་དང་ལྡན་པ་ནི། པདྨའི་འདབ་མའི་རིམ་པའི་གྲངས་སོ། ། དེ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་དང་ལྡན་པའོ། ། འདི་ནི་འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་བརྒྱད་དང་། གསུམ་པའི་དོན་ནི་ དྲུག་གི་ཕྱེད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་གནས་བགྱིད་པའི་ཕྱིར། སྤྱན་འདྲ་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ནི་འདབ་མ་གསུམ་པའི་ལྟེ་བ་དང་བཅས་པའི་བདག་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་སྙིང་པོར་བཤད་དོ། ། སྲོག་པ་རྩའི་སྙིང་པོ་འདི་རྩ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་དེ་དང་བཅས་པ་ནི། འཛིན་མ་དང་། རོ་མ་དང་། རྟོག་མེད་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ལྟེ་ནང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།

Furthermore, the Blessed One spoke the words beginning with "The Lady" and so forth. Regarding the phrase "That which is above the life-pillar," the life-pillar is the central life-channel that abides in the form of a pillar above all things. From the throat upward, if measured by one's own fingers, it is twelve finger-widths; from the crown of the head to the top of the throat, it is a very subtle portion. Because it is renowned as being "without knots," the words beginning with "That which is above" were spoken. Regarding the phrase "The lower portion is half of twelve," the dimensions of the vajra and lotus at the place of emanation, through method and wisdom, are explained as six finger-widths. However, the discordant measurements are not explained here. The phrase "In that same way" refers back to the teaching on the sequence of knots and numbers. The emanation is the characteristic of saṃsāra and nirvāṇa; it is the wheel of the place of emanation. That which possesses the meaning of being unstained by the root lotus is the number of the sequence of lotus petals. Furthermore, it is endowed with yoga. This refers to the sixty-four, the eight, and the third meaning, which is half of six. Because it acts as the very seat of that, it is called the "Lotus like an Eye." This is explained as the heart-mantra of the wisdom eye, together with the center of the third petal. This heart of the life-channel, together with the root of all channels, is the meaning of the terms dhāraṇī, rasanā, and nirvikalpā. Regarding the phrase "Within the navel":

129

འཁོར་ལོ་རྣམས་ཀྱི་ལྟེ་བའི་བདག་ཉིད་སྲོག་རྩ་དེའི་ནང་ན་གསུམ་པའོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྣང་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུས་རྩ་བ་ཉིད་དུས་རྟག་ཏུ་རྟོག་མེད་མ་དང་ལྡན་པའི་དོན་གྱིས་ཚངས་པའི་དབྱུག་ པར་བཤད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན། རྩ་བ་རྩ་ཡི་ནང་འོངས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། པདྨའི་འདབ་མ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོར་གནས་པའི་རེག་བྱ་དང་བྲལ་བའི་འདབ་མའོ། ། སྐེ་རུ་བཅར་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྩ་གསུམ་པོའི་འདབ་མའི་སྐེར་སྲོག་རྩ་བཅར་ ནས་གནས་པ་ནི། གནས་དང་གནས་པའི་ཚུལ་དུ་འཁྱུད་པའི་དངོས་པོར་གནས་པའོ། ། གུག་པའི་རྣམ་པའི་ངོ་བོར་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདབ་མ་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་འདབ་མ་གསུམ་པའོ། ། དེའི་ནང་ན་གནས་པའི་ལྟེ་བ་བྱ་གདོང་མ་དང་བཅས་པའི་གུག་པའི་ཞེས་ འཁྱུད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་བཞི་བྱེད་པའོ། ། བུ་ག་ཕྲ་མོས་ནང་ནས་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་མའི་བདག་ཉིད་རྩ་གསུམ་དང་བཅས་ནས། ལར་རྟོག་མེད་མ་ཤིན་ཏུ་ཆ་ཕྲ་བའི་སྡོང་བུ་དང་བཅས་པ་སའི་མྱུ་གུའི་རྣམ་པ་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུའི་དབྱེ་བས་སོ། ། དེ་ནི་སྲོག་ པ་རྩ་ནི་ཉིད། ། ཁམས་གསུམ་དུ་ནི་རྟེན་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་པ་རྩ་འདི་འདོད་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་འདི་རང་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲ་ནི། ལུས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་མ་དང་། རོ་མ་དང་། རྟོག་མེད་མའི་རྟེན། ཡང་ན་དགའ་བ་གསུམ་གྱི་རྟེན་ བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་མེད་ཀྱིས། །

Within the central life-channel (prāṇa-nāḍī), which is the essence of the centers of the cakras, is the third. All phenomena are explained as the Brahma-staff (brahma-daṇḍa) because they are the very root of the appearance of bodhicitta and great bliss, and because they are perpetually endowed with the non-conceptual mother. Its nature is described as: "Having entered into the interior of the root channels." The petals of the emanation wheel (nirmāṇa-cakra), such as the three petals and so forth, are petals devoid of tactile sensation. Regarding the phrase "abiding by pressing against the neck," it means that the life-channel abides by pressing against the neck of the petals of the three channels; it abides as an entity that embraces in the manner of a locus and that which is located. It is renowned as having the nature of a curved form. This refers to the third petal within the eight-petaled [wheel]. The navel situated within that, together with the "bird-face" (kākāsyā), performs the four functions characterized by embracing. Regarding the phrase "endowed within by a subtle aperture," it means that together with the three channels whose nature is the life-force, the non-conceptual mother is generally endowed with an extremely subtle stalk, appearing in the form of a sprout of the earth, distinguished by cause and effect. That is the life-channel itself; it is the support for the three realms. This means that this life-channel is the support for the nature of the desire realm and so forth. The term "three realms" refers to the support for the lalanā, rasanā, and avadhūtī within the body, or alternatively, it acts as the support for the three joys. Through the non-duality of cause and effect...

130

ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་འབྲས་སོ་སོར་བདེ་བའི་དོན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་དགའ་བས། རྩ་བ་འབྲས་བུ་རྒྱ་ཡིས་བཏབ། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་ རྒྱུ་རྩའི་དངོས་པོ་འབྲས་བུ་མཁའ་འགྲོ་མའི་མཚན་ཉིད་དེ་དག་རྣམས་དབྱེར་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོས་རྒྱས་བཏབ་པའོ། ། དྲུག་ཕྱེད་རྩ་བ་དང་ལྡན་ན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྩ་བཞི་པོའི་དབྱིབས་འདི་ལ་བརྟེན་པས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་འགྲུབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། རྩ་གསུམ་དབྱེ་ནི་འཁོར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་བསྐྱེད་རིམ་གྱི་སྐབས་སུ་རྩ་གསུམ་སྟེ། དེ་ནས་སྲོག་པ་རྩ་ཆགས། དེ་ནས་རྩ་གཞན་རིམ་གྱིས་སྐྱེ། ། ཞེས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུམ་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། གཞན་ན་རེ་རྩ་ནི་སྲོག་པ་རྩ་ཡིན། གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ནི་འདབ་མ་གསུམ་པའི་དེ་བཞིན་རྩ་གསུམ་དེ་རང་འབྲས་བུ་ཡིན་ཟེར་རོ། ། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བར་གཅིག་དང་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ནི་འཇུག་པའི་དང་ལྡན་པའི་རིམ་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་ བུ་མཐུན་པར་གསུམ་ནི། འབྲས་བུ་ཡང་དེ་བཞིན་ཡོད་དོ། ། རྩ་བའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྔོན་དུ་བསྟན་པའི་སོར་དྲུག་པའི་དངོས་ཀྱིས་གནས་བཤད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་འཇོམས་པའི་གནས་རྩུབ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཇམ་པའི་རྟོག་པ་ ཅན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་གཟུང་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཕྲ་བ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་མཐའ་ནས་གསང་བའི་རིན་པོ་ཆེའི་གནས་སུ་ཁྱབ་པས་ནི།

This refers to the fact that the causes and effects of cyclic existence (saṃsāra) and nirvāṇa are individually the two types of bliss, the nature of which is non-dual wisdom (jñāna) free from conceptual elaboration (niṣprapañca). Thus it is said: "The root and the fruit are sealed with the seal." Alternatively, the entities of the causal channels and the characteristics of the resultant ḍākinīs are all sealed by the great bliss of wisdom, the nature of which is inseparable and free from conceptual elaboration. Regarding the phrase "If one possesses the six and a half roots," and so forth: because one relies on the shape of these four roots, the Blessed One, the Glorious Jñānatilaka, is accomplished; it is as previously explained. As for the "division of the three channels," in the context of the generation stage of the nirmāṇakāya characterized by cyclic existence, there are three channels. Then it is said: "From that, the life-channel (prāṇa-nāḍī) is formed; from that, the other channels arise in succession." Thus the Blessed One spoke to the Mother. Others say that the "channel" is the life-channel, and the "division into three" refers to the three petals of the [cakra], asserting that those three channels are themselves the fruit. The explanation of the one and the three as being interconnected is the sequence of the causal and resultant [stages] of engagement. The three are the fruit, which likewise exists in that way. The "root fruit" and so forth are the explanation of the actual state of the six finger-widths previously taught. Because that very [state] is not a harsh place that destroys the characteristics of conceptualization, it is "smooth." Because it is not the domain of those with coarse conceptualization and is difficult to grasp, it is "subtle." Because it pervades from the edge of the wheel of great bliss (mahāsukha-cakra) to the secret jewel-place, it is...

131

རིན་ཆེན་ཁ་ནང་ཡན་ཆད་དེའོ། ། གཞན་ན་རེ་རྡོ་རྗེ་ལ་སོར་དྲུག་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོར་གཉིས། དེའི་ཕྱིར། རིན་ཆེན་ཁ་ནང་ཡན་ ཆད་དོ། ། ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེ་ནི་ཕྲ་བ་དང་འཇམ་པའི་གནས་སོ། ། འདི་སྐད་དུ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གི་གཞུང་ལས་ཕྲ་བ་དང་འཇམ་པའི། འདི་སྐད་དུ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་སེམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པས་ཕྲ་མོ་འཇམ་ཞེས་བཤད་པ་དང་། ཡང་ལྟེ་བའི་གནས་ཕྲ་ལ་འཇམ་ཞེས་པ་དང་། ཡང་བཞི་པའི་གནས་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་འཇམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡང་འཁོར་ལོ་ཀུན་གྱི་ཐོག་མའི་པདྨའི་ལྟེ་བའི་དབུས་ཕྲ་མོ་འཇམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡང་རྩ་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་ནི་ཕྲ་མོ་འཇམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སློབ་དཔོན་དཔལ་བཛྲ་པུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་དབུས་ཀྱི་རྩུབ་ ལ། ཐ་མའི་གནས་ནི་ཕྲ་མོ་འཇམ་པ་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ཉེ་བར་ལྟ་བ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཙམ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་སྐུད་ཡོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྩ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་འཁོར་ལོ་དྲུག་གི་ལྟེ་བའི་ནང་དུ་གནས་པ་ སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བར་བྱེད་པ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རང་གི་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་ཚད་དང་། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ དབྱེར་མེད་པའི་དོན་བཤད་དེ། ཤྲཱི་ནི་གཞན་མིན་འདིར་ནི་ཆ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི། ཤྲཱི་ཛྙཱ་ན་ཏི་ལ་ཀ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་གྱིས་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་དོན་ནི་ཆ་དང་། ཐིག་ལེ་དང་།

"Up to the opening of the jewel" means that some say the six finger-widths of the vajra are the two finger-widths of the jewel; therefore, it is said, "up to the opening of the jewel." This is the locus of the subtle and the smooth. As it is said in the treatises of certain masters: "The subtle and the smooth." Furthermore, it is explained that the wheel of dharma is the locus of the mind, and is thus called "subtle and smooth." Also, the locus of the navel is called "subtle and smooth." Also, the locus of the fourth itself is called "extremely subtle and smooth." Also, the center of the lotus at the beginning of all the wheels is called "subtle and smooth." Also, the locus of the nature of the sixfold union of the channels is called "subtle and smooth." The venerable master Śrī Vajrapuṭi stated: "The center is coarse, while the final locus is subtle and smooth; it is the observation of the locus of the wisdom of natural joy." "That much is the wisdom thread" means that it resides within the centers of the six wheels among the seventy-two thousand channels, illuminating the wisdom of the sixfold union and exercising mastery over one's own assembly wheel through non-dual wisdom. Therefore, the meaning of "the six consciousnesses" and so forth was taught. Now, the measure of the glorious Jñānatilaka and the meaning of the inseparability of the nature of the sixfold union are explained: "Śrī is not other; here it is the portion," and so forth. The meaning of the name Śrījñānatilaka is that the meaning of the sixfold union is the portion, the drop, and—

132

ཚུལ་དང་། ཚུལ་ཙམ་དང་། མཆོག་དང་། གཞན་མཆོག་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ བའི་མན་ངག་འདིར་བཤད་པ་ནི། གུག་པའི་རྣམ་པའི་ཁ་རུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མན་ངག་ནི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རིམ་པ་བར་མ་ཆད་པས་འདིར་བཤད་པ་ཁ་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཡང་དོན་ནི་འདིར་བཤད་པ་ཆའི་རང་བཞིན་མ་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཉིད་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དཔལ་དང་ཆའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན། ཛྙཱ་ནའི་སྒྲའི་བཤད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཡི་གེ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཐིག་ལེ་སྟེ། སྤྲོས་པའི་ མཚན་མས་སྟོང་པ་ཟླུམ་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡི་གེའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་ན་དང་། གཞན་རྣམ་པར་འགེགས་པའི་སྒྲའི་ནི་ནའི་ཡི་གེ་སྟེ། ཛྙཱ་ནའོ། ། དེ་ཉིད་གློ་བུར་བའི་སྤྲིན་གྱི་མཚན་མ་རྣམས་ཀྱིས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ནམ་མཁའི་ཚུལ་ལོ། ། དེ་ཉིད་ནི་ཏི་ལ་ཀའི་སྒྲའི་བཤད་པས་དེ་རང་དུ་བཤད་པར་བྱས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་ཙམ་མོ། ། དེ་ཉིད་ནི་གཞན་རྣམས་ཀུན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནི་མཆོག་གོ། ། དེ་ཉིད་ནི་གསང་བའི་གསང་བ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ རང་བཞིན་མཆོག་ཏུ་གསང་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ན་གཞན་མཆོག་ཏུ་གསུངས་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་འདི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་མཚན་ཉིད་ཀུན་སྤངས་པ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོར་གྲགས། །

The instructions for applying the modes, the mere mode, the supreme, and the supreme of the other, in their respective order, are explained here. Regarding the instruction beginning with "At the mouth of the curved form," these instructions should be understood from the oral tradition of the unbroken lineage of gurus. Furthermore, the meaning explained here is the nature of the partless, unborn essence, characterized by freedom from all conceptual elaborations, which is the very nature of great bliss—the non-dual wisdom of the two accumulations of merit and wisdom. This is the meaning of "Śrī" (Glorious). Because that very essence is the identity of the five wisdoms, it is the etymological explanation of "Jñāna" (Wisdom). Because that very essence is free from letters, it is the "Bindu" (Drop); it is the nature of a sphere empty of the marks of conceptual elaboration. Because that very essence is the nature of the letters of the dharmadhātu (expanse of phenomena), and because the letter "Na" is the term that excludes others, it is "Jñāna." Because that very essence is unstained by the adventitious marks of clouds, its nature is like space. Because that very essence is explained by the etymology of the term "Tilaka" (Drop), it is explained as such. That very essence is the mere mode of the non-duality of the two truths, conventional and ultimate. Because that very essence is not within the sphere of experience of others, it is "Supreme." Because that very essence is the nature of the most secret of secrets, the meaning of the most secret, it is called the "Supreme of the Other." The intention is that this nature of great bliss is the essence of all phenomena, having abandoned all characteristics. As it is said: "Renowned as the essence of great bliss."

133

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ ཐིག་ལེ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདིར་རྩའི་མཁའ་འགྲོ་མའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་གཙོ་བོ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ། དེ་ལས་ཀྱང་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་རབ་བོ། ། དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་ལྟེ་བ་དང་བཅས་པའི་རྩས་དབང་སྒྱུར་བ་ཡིས་ནི། འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་བཅོམ་ ལྡན་འདས་སུ་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མི་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་རྩའི་གནས་ཀྱི་དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། འཇུག་པ་གནས་པ་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི། གཡོན་གྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་འཛིན་མ། དེ་བཞིན་དུ་རྟོག་མེད་མ་དབུས་སུ་གནས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་དང་། གཡས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རོ་ཅན་མ་འགྲོ་བའི་བདག་ཉིད་དོ། ། ལོངས་སྤྱོད་མཆོག་གི་གནས་པའི་རང་བཞིན་མགྲིན་པའི་གནས་སུ། དབང་དང་མི་སྣང་བ་ཁའི་གནས་སུ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ཡང་སྦྱོར་བ་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་གནས་བགྱིད་པ་ནི། རང་བཞིན་དེ་ནི་མཆོག་ གཞན་མཆོག། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། བླ་མའི་ཡོན་ཏན་ཐ་མལ་དངོས་དང་བྲལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་ པའི་ཐ་མལ་པར་འཛིན་པ་དང་། གཟུང་བའི་སྐྱོན་སྤངས་ཏེ་གཉིས་པོས་དབེན་པ་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱན་ནས་གནས་པ་ཅན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཀྱི་དབང་རྣམས་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་དོན་ནི་མཆོག་གི་དབང་བསྐུར་བའི་སྐུ་ཡིན་ཏེ། ནང་གི་དོན་དང་བཅས་པ་བཞི་པ་ མཐར་ཐུག་པའོ། །

Thus it is said, and so forth. Regarding the passage beginning with "This glorious Jñānatilaka," and so on: here, of the seventy-two thousand characteristics of the channel-dakinis, one hundred and twenty-nine are the principal ones, and of those, thirty-two are the most excellent. By means of the channels that govern these, together with the navel, one will undoubtedly become the Bhagavan, the nature of the fruition. Therefore, the meaning of the locations of the channels is as follows: "Entering, abiding, and enjoying," and so forth. "Entering" refers to the Dharani on the left side; likewise, the Nirvikalpa abiding in the center is the agent of the self-nature; and the Rasavati on the right side is the nature of the moving [wind]. "Enjoying" is the nature of the supreme abiding at the location of the throat; "empowerment" and "invisibility" are taught to be at the location of the mouth. Furthermore, regarding the performance of the six yogas and so forth, it is said: "That nature is the supreme, the other supreme." This concludes the explanation of the eighteenth chapter of the Guhyatattvaprakāśa-nāma-jñānatilaka-pañjikā. Regarding the passage beginning with "The qualities of the Guru are free from ordinary entities," and so forth: having abandoned the faults of grasping at ordinary [afflictions] such as desire, hatred, and delusion, as well as the faults of the perceived, one abides adorned with the bodies and so forth of the qualities of great isolation from those two. Likewise, the meaning of possessing the attainment of the supreme empowerments is the body of the supreme empowerment, which is the fourth, the ultimate, together with the inner meaning.

134

ཐུགས་རྗེ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་འདིར་བཤད་པར་མ་ཟད་དེ། གཞན་ལས་ཀྱང་། དབང་བསྐུར་ཐོབ་དང་དེ་ཉིད་མཁྱེན། ། ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། ། རང་བཞིན་བཟང་དང་སེར་སྣ་མེད། ། ཡང་དག་རླབས་ཆེན་དཔའ་བོ་ དང་། ། སྐལ་ལྡན་མཚན་གྱིས་གང་བ་དང་། ། ཕྲག་དོག་ཡུལ་ནི་རྣམ་པར་བྲལ། ། རྟག་ཏུ་དགའ་བའི་ཡིད་ལྡན་པ། ། འདོད་ཆགས་ཆེན་པོ་གཅིག་པུའི་ཡིད། ། སྡོམ་པ་ལ་སོགས་མཁྱེན་པ་ཡིན། ། བླ་མ་དེ་ལྟ་བུས་ནི་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་ དང་བྲལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷའི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ལས་གྲུབ་པའི་ལུས་སུ་གནས་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ཡང་ནམ་མཁའ་ལ་འཇའ་ཚོན་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། སློབ་མ་ཁྲིམས་ལྡན་དུལ་བ་དད་པ་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ། བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པ་ དང་། རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ལས་ཀྱང་། རྒྱས་པར་བཤད་པས་ན་འདིའི་དོན་ནི་གོ་སླའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་བཅུ་དགུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་ཐོགས་ལ་འདི་གསུངས་པ། དེ་ནས་གཞན་ཉོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་གསུངས་སོ། ། ཇི་ལྟར་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་ནས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དགོངས་སོ། ། འོ་ན་ཡང་རྒྱུད་ནི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན་རྒྱུད་དོ། ། དེ་ཡང་རྒྱུའི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་ བུ་དང་། ཐབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འབྲེལ་བའོ། ། དེ་ཡང་།

The meaning of the phrase "endowed with compassion" and so forth is now explained. Furthermore, it is not only explained here, but also in other sources: "Having received empowerment and knowing suchness, possessing the two wisdoms and great compassion, of noble nature and free from avarice, a truly great and heroic being, filled with the marks of the fortunate, completely free from the objects of envy, possessing a mind of constant joy, with a mind of singular great passion, and knowing the vows and so forth—such is the guru who should act." Regarding the phrase "free from the aggregates, sense bases, and elements," this refers to the nature of abiding in a body formed from the deity’s form and wisdom, just as it is said, "like a rainbow in the sky," and so forth. As in the passage beginning, "The disciple is disciplined, tamed, and faithful," the meaning of this is easy to understand since it is explained in detail in the Fifty Verses on the Guru and other tantras. This concludes the explanation of the nineteenth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Immediately following the characteristics of the master and disciple, this was spoken: "Then listen to another," and so forth. Regarding the phrase "how the sequence of the tantra resides," the intention is that its sequence will be explained in detail below. Furthermore, it is called a "tantra" because it possesses a connection. That connection consists of the connection between the causal tantra, the result, and the result of the method. Furthermore:

135

རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་རབ་འབྲེལ་ཏེ། ། དེ་ཡང་རབ་འབྲེལ་རྣམ་གསུམ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། རིམ་པ་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་བྱུང་ཚུལ་འདི་དང་གཞན་རྣམས་སུ་གསུངས་པའི་རིམ་པས་སོ། ། གཞན་དག་ན་ རེ་དཔལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པའི་འབྱུང་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་བཞིན་ཟེར་རོ། ། འདིར་བདག་གི་བླ་མའི་གཞུང་ནི། འདིའི་རིམ་བཞིན་དུ་དཔལ་བདེ་མཆོག་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པར་ཡང་རིམ་པ་བཤད་པ་ཡོད་གསུངས་སོ། ། དེའི་ རིམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔལ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཆེན་རྒྱུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་འདི་ཉིད་ལས། དེ་ལྟར་རིམ་པ་ཐམས་ཅད་དུལ། ། ལྷ་མོ་དེ་ཁྲོས་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཞེས་དགོས་པའོ། ། ས་བོན་ལས་ནི་མྱུ་གུ་ བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བརྒྱད་ཀྱི་རིམ་པ་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་འབྱུང་བའི་དཔེ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ། དོན་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་བརྒྱད་པོའི་འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱི་རྒྱུད་དོ། ། དཔལ་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུད་ཀུན་ནོ། ། དཔེ་རྟེན་འབྲེལ་བརྒྱད་ཀྱི་རིམ་པ་བཤད་པས། རྒྱུད་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་རིམ་པས་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཡང་ན་ཡེ་ཤེས་འཁོར་རྒྱུད་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་གི་དོན་གྱིས་དགའ་བ་དང་། །

"Tantra" (tantra) means "continuous connection" (rab 'brel). Furthermore, it is said: "That continuous connection is of three types," and so forth. "Sequence" (rim pa) refers to the order in which the Root Tantra and the others arose, as taught in this and other sources. Others say it refers to the sequence of the arising of the Śrī-tattvasaṃgraha and so forth. Here, my Guru’s source text states: "In this sequence, the sequence is also explained in the Śrī-cakrasaṃvara and other tantras." The sequence is as follows: "The tantra of the great, glorious family," and so forth. As it is said in this very text: "Thus, in all sequences, one should know that the goddess is wrathful." This is the purpose. "Like a sprout from a seed" means that just as the sequence of the eight stages of external dependent origination (rten cing 'brel bar 'byung ba)—such as the seed and the sprout—is taught as an example, the meaning is the tantra of the manner in which the eight stages of the Root Tantra and so forth arise. The teachings on the tantras such as the Śrī-cakrasaṃvara are "all tantras." By explaining the sequence of the eight examples of dependent origination, the meaning is that all tantras are to be understood through this sequence; this is the intended sense. Alternatively, "wisdom is the tantra of the wheel" means that for the sake of which joy and... [the text continues].

terminologyའཁོར་ལོ་སྡོམ་པ → “Cakrasaṃvara”. Tantric deity; the name is a title ('wheel of the vow'), so keep the Sanskrit in translation. Old Tibetan འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ, occasionally འཁོར་ལོ་སྡོམ.

definitionའཁོར་ལོ་སྡོམ་པ “Cakrasaṃvara” — Cakrasaṃvara is a deity of the highest yoga tantras, especially popular among the new schools of Tibetan Buddhism.

definitionརྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ “dependent origination” — A key term for Buddhist philosophy that represents the basic Buddhist understanding of causal processes. In pratītya-samutpāda , a compound of two terms, samutpāda means “arisin” or “coming into existence ” and poses lit

adherencePinned rendering paraphrased here: suchness; self; action; Bon

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termརྒྱུད → tantra

termརྩ → channel

termདེ་ཁོ་ན་ཉིད → suchness

termབདག → self

termགཞུང → source text

termའཁོར་ལོ་སྡོམ་པ → Cakrasaṃvara

136

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རིམ་པ་ལ་ སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བསྣན་ཅིང་རྩ་བ་དང་བཤད་པའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་འདིར་ནི་གསལ་བར་སྟོན་པས་ན། ཡེ་ཤེས་འཁོར་རྒྱུད་དོ། ། ཡང་ན་དོན་གྱི་རྒྱུད་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཨའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོན་ཡིན་ ཏེ། འདིའི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པའི་དོན་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེ་ལ་སོགས་པར་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་དོ། ། ཡང་ན་ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཡང་འདི་རང་ནས་རྒྱས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བས་སོ། ། ཡང་ན་རིམ་པ་གཉིས་ནི་རྒྱུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། བསྐྱེད་རིམ་དང་རྫོགས་རིམ་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཡང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་མ་བརྟེན་པར་ནི། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་མི་རྙེད་དོ་ཞེས་འབྲེལ་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་དགོས་ པ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་པའི་དབང་གིས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྫོགས་པ་སྟེ། བསྐྱེད་པ་ནི་ཐབས་ཀྱི་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད། རྫོགས་པ་ནི། ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྒྱུད་དོ། ། གཞན་དག་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་ཟེར་རོ། ། ལྷ་མོ་གང་དུ་སྐལ་ལྡན་མོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པ་ལ། ཤེས་རབ་ནི། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་བསྟན་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་གཏུམ་མོ་གཟུགས་ཀྱི་འོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་པདྨ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ནི་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མགོན་པོ་དང་བཅས་པ་སྟེ།

Regarding the phrase "the sequence of wisdom" and so forth: because the defining characteristics of wisdom and the rest are repeatedly added and clearly revealed here in the Root Tantra, the Explanatory Tantra, and so on, it is called the Jñānacakra-tantra. Alternatively, it is called the Artha-tantra. This is because the meaning is the very nature of the unborn letter A, which is non-dual wisdom. It is a tantra because it is connected to the meaning, the words, and the letters that are perfectly established as the characteristics of its result. Alternatively, it is a connection because it is the relationship between the means and that which arises from the means. This is because it is taught extensively within this very text. Alternatively, "the two stages are the tantra" means the connection between the generation stage and the completion stage. The connection is that the completion stage cannot be found without relying upon the generation stage. Therefore, in the context of the Śrī-jñānatilaka-tantra, the generation stage must precede it. Due to the power of dependence, there are the generation and the completion. The generation is the nature of the entity of the means, and the completion is the nature that arises from the means; thus, it is a tantra. Others also say it is the nature of cause and result. Regarding the passage beginning with "Where is the fortunate goddess," insight is taught through the divisions of the action mudrā and so forth. The inner heat (caṇḍālī), which has the nature of the light of form and possesses the joy of cessation characterized by nirvāṇa, is called the "Lotus-like One" (Padminī). She is together with the Protector, who is the nature of the means.

137

དབྱེ་བས་རང་ལ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་དབྱེ་བའི་རིམ་པས་ནི་ཐབས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཆོག་གི་གཟུགས་ཀྱིས་གནས་སོ། ། ཕྲད་པའི་ས་ནི། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་དང་། པདྨ་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ པའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒོ་ནས་རང་བཞིན་དགའ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པ་རྟེན་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་རྟེན་དང་བྲལ་བའི་དོན་བཙལ་བར་བྱ་བ་འདི་ནི་རྒྱུད་ཅེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཤེས་རབ་ལས་བྱུང་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་ བཤད་དེ། ཏནྟྲའི་སྒྲས་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ་སྟེ། ཆད་པ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བའི་རིམ་པས་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དང་། ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལྔའི་རིམ་པས། ཤེས་རབ་དང་། ཐབས་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལས་མི་སྣང་བ་དང་། ལོངས་ སྤྱོད་དང་རང་གི་སྙིང་གའི་པདྨའི་ལྟེ་བའི་ནང་དུ་སྐུ་མདོག་དང་ཕྱག་མཚན་ལ་སོགས་པའི་ལྷའི་རྣམ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཡང་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏོ། ། དགའ་བ་བཞིའི་དོན་གྱིས་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་སྒྲར་གསུངས་པས་ནི། ཨཱ་ནནྟའི་སྒྲས་སོ། ། ཡང་ནི་སྒྲའི་དབྱི་གཞུག་ མི་དགོས་པ་ནི་སྔོན་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགའ་བ་ཆད་པའི་དགའ་བ་གསུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དངོས་པོ། དེ་ལས་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ངོ་བོ་རྫོགས་པའི་གཟུགས། སྐུ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་དངོས་པོའམ། ཡང་ན་སྐུ་གསུམ་ཉིད་མི་སྣང་བ་ དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་།

Through the division of method and insight within oneself, by the sequence of their differentiation, the method abides as the form of the Supreme Blessed One. As for the "meeting ground," it is by way of the meanings of insight and method, as well as vajra and lotus, the conventional and the ultimate, and so forth, that through the various doors of method and insight, one should seek the meaning of being free from a support—the non-dual nature of the two kings of natural great bliss. This is what is called "tantra" (tantra). Alternatively, the meaning of the word "tantra" is explained by the phrase "arisen from insight" and so forth; the term tantra has this very meaning. Wisdom is the joy of cessation. From cessation, through the sequence of the birth of sentient beings, by the sequence of the five awakenings (abhisambodhi) of the moon, the sun, the seed-syllable, and so forth, from the union of insight and method, there is the very emergence of the deity’s form—its color, hand-symbols, and so on—within the center of the lotus of one’s own heart, in the form of the unmanifest, the enjoyment, and the self. This is the meaning of the Sanskrit term and so forth. By way of the meaning of the four joys, it is spoken of as the "stainless" sound, thus by the term ānanda. Furthermore, there is no need for the elision or insertion of sounds, as previously explained. In that regard, the entity that is the nature of the wisdom of the three joys—the joy of cessation and so forth—is the perfected form of the essence of natural joy that arises from that. It is the entity that acts as the cause of the three bodies (kāya), or else it is the three bodies themselves: the unmanifest, the enjoyment, and...

138

དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་དོ། ། དེ་བས་ན། ཏ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་སྐུ་རུ་གྲགས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ན་ནི་དེ་ཉིད་དྲི་མ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བའི་འབྲས་བུ་དེ་རང་ཉིད་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་སྟེ། སྐུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་གསུམ་པོ་ སྤངས་པའི་སྐུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་དེ་ལ་རང་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་བསྟན་ཏེ། ཏ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་ཁུ་བ་ཡབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་རྣམས་ནི་འབྲེལ་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ རྒྱུད་དོ། ། ཡང་དེའི་དོན་བཤད་པ། ཏ་ཡིག་དང་ནི་ར་ཡིག་འབྲུ། ། ཚུལ་ཙམ་གྱིས་ནི་གཉིས་ཀ་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཨ་ཏའི་སྒྲས་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་དེ་ནས་ཀྱི་དོན་ལ་སྦྱོར་བར་བྱ་བ་བཤད་དེ། འོན་ཀྱང་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ། ཏའི་ཡིག་འབྲུ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་གཟུགས་རྩ་ འཛིན་མའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཆད་པའི་དགའ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། རའི་ཡིག་འབྲུ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ངོ་བོའི་གཟུགས་རོ་མའི་མཚན་ཉིད་ཅན་མཆོག་གི་དགའ་བ་སྲིད་པའི་བདག་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། ཚུལ་ཙམ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་འགེགས་པའི་ཕྱིར་ ཙམ་མོ། ། འོ་ན་ཡང་ལྡན་པའི་དོན་གྱིས་ནི་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀུན་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་སྟེ། འཛིན་མ་དང་རོ་མ་ལ་སོགས་པའི་དེ་རྣམས་དང་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོག་མེད་མའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་རྟེན་ཅན་དང་།

It is explained by way of the definition of empowerment. Therefore, it is said: "The syllable ta is renowned as the body." And: "As for na, it is that very [state] free of stains." This means that the fruit of natural joy is the body of great bliss (mahāsukha) itself; it is the meaning of the non-dual, inexpressible, and so forth, nature of the three bodies (kāya). This demonstrates the nature of the causal entity within that very [state], as it is said: "The syllable ta is the seminal fluid, the Father," and so forth. Because these possess the meaning of connection and so on, they are the tantra. Furthermore, to explain its meaning: "The syllable ta and the syllable ra, by way of their mere mode, possess both," and so forth. By the word ataḥ, it is explained that the meaning of "thereupon" (tataḥ) in the tantra is to be applied. However, to show it in brief: the syllable ta is the essence of insight (prajñā), characterized by the dhāraṇī channel, the aspect of cessation, joy, and nirvāṇa. The syllable ra is the essence of method (upāya), characterized by the rasanā channel, the aspect of supreme joy, existence, and the conventional. "Mere mode" (tshul tsam) refers to "mere" because it negates all characteristics of the two sides. Furthermore, by the meaning of "possessing," it demonstrates the nature of possessing the vast wisdom and all aspects of wisdom; it is the nature of the non-conceptual mother who possesses those [channels] such as dhāraṇī and rasanā, and who is the support for the joy of the nature.

139

བརྟེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་ པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡང་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་བསྟན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར། དེ་ནི་རབ་མཆོག་ཨ་ཡིག་འབྲུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། སྙིང་གི་དབུས་ན་མི་ཤེས་པ། ། གསལ་ ཞིང་མར་མེ་བཞིན་དུ་འབར། ། མི་འགྱུར་མཆོག་ཏུ་ཕྲ་བ་སྟེ། ། ཡིག་འབྲུ་དམ་པ་ཨར་ཞེས་བྱ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་། ཨ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག། དོན་ཆེན་ཡི་གེ་དམ་པ་སྟེ། ། ཁོང་ནས་འབྱུང་བ་སྐྱེ་བ་མེད། ། ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་སྤངས་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་གསུངས་པའི་དོན་གྱིས། རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཏའི་ཡིག་འབྲུ་དང་། ར་གཉིས་སྦྲེལ་བས། ཨའི་ཡིག་འབྲུར་གྱུར་པ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་དོན་སྣ་ཚོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་རྙེད་དོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་ དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་མོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཞུ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ན། འདིར་གསུངས་པ། བཅོམ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ལགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཞུས་པའི་ལན་གསུངས་པ་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྙེད་གསང་ བ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡེ་ཤེས་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོས་དེ་རྙེད་པར་འགྱུར་བའི་ཐབས་སོ། ། གསུང་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དྲུག་པའི་འོད་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པ་དང་།

The supported [nature] is non-dual great bliss, the supreme, which is also taught by the meaning of the phrase "not an object of the senses" and so forth. Therefore, it is said: "That is the supreme syllable A," and so on. As it is said: "In the center of the heart, the unknown, / Blazing clearly like a lamp, / Unchanging and supremely subtle, / The sacred syllable is called A." And likewise: "A is the supreme of all syllables, / The sacred letter of great significance, / Arising from within, unborn, / Beyond the expression of words," and so forth. By the meaning of these statements, the meaning of the tantra and so forth is shown. By joining the syllable ta and the two ras, it becomes the syllable A; thus, through the mere characteristic of various conventional meanings, the meaning of the unborn nature is found. This is the explanation of the twentieth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Then, furthermore, because the Blessed One wished to request the meaning of the Mother herself, it is said: "O Blessed One, the Jñānatilaka," and so forth. Regarding the response to the request, "The secret found by wisdom," and so forth: "wisdom" refers to the five [wisdoms] such as the mirror-like wisdom, which are the means by which it is found. "Secret" refers to the nature of the radiance of the sixth, non-dual wisdom, which cannot be expressed in words.

140

སྣོད་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་མི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསང་བའོ། ། ཡང་ན་འདིར་སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་མཆེད་པ་དང་། སྣང་བ་ཐོབ་པ་དང་། འོད་རབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྙེད་པའོ། ། སྣང་བའི་རིམ་པས་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ། སྣང་བ་དགའ་བར་བཤད་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ལྷ་མོ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཡུམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱི་འོད་རབ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཀུན་གྱི་གནས་སུ་འགྱུར་བའོ། ། འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ནི། གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་། བྲལ་བ་བརྗོད་དུ་མེད་པ། ཡི་གེ་དང་བྲལ་བ་དཔྱད་པས་ མི་རྙེད་པ། མི་ཟད་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའོ། ། དེ་བས་ན། སྐྱེ་བ་ནང་གི་འཕོ་མེད་རབ། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པས་ནི། གང་ནས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་མོའི་ངོ་བོ་བསྟན་པ། རང་གི་ངོ་བོ་ཡེ་ཤེས་འོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་ཡུམ་ཉིད་རང་འོད་ཀྱི་བདག་ཉིད། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རང་ཉིད་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་དབང་གིས་དྲང་བ་དང་ངེས་པའི་དོན་གྱིས་རང་ གི་ངོ་བོ་དབྱེ་བའོ། ། ད་ནི་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་སྟོན་ཏེ། གཞན་མིན་བདག་དང་ཁྱོད་མེད་ན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་འབྱུང་བ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་གདུལ་བྱའི་མོས་པའི་དབང་དང་།

It is "secret" because it is not to be shown to those who are not suitable vessels. Alternatively, it is attained here through the wisdom of appearance, the increase of appearance, the attainment of appearance, and the supreme light. It is explained as the essence of the joys through the stages of appearance; as it is said: "Appearance is explained as joy," and so forth. The Goddess is the Blessed One’s consort, the Perfection of Wisdom herself; she is the natural supreme light, the suchness that becomes the abode of all great bliss. As for "not arising," the nature of non-duality is free from birth and cessation, inexpressible, and devoid of syllables. Because it cannot be found through analysis, is inexhaustible, and is unstained by any phenomena, it is equal to space. Therefore, by the statement, "Birth is the supreme internal non-transference," and so forth, the meaning is that it is unborn from anywhere. Now, to show the essence of the Blessed Lady: "The essence of oneself is the light of wisdom," and so forth. The Blessed One, the Mother of the glorious Jñānatilaka, is the nature of self-light. Her own nature as the Great Seal (mahāmudrā) should be distinguished by the divisions of the body of great bliss and so forth. Why? Because her own essence is distinguished through the provisional and definitive meanings according to the inclinations of those to be trained. Now, the faults and qualities are shown: "If there were no other, no self, and no you," and so forth. Now, although there is no arising or birth, by the power of the inclinations of those to be trained, and...

141

ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་གཤེགས་པ་བསྟན་ཏེ། མཆོག་ནི་ནམ་མཁའི་ གནས་ནས་བྱོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུམ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། མཐའ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། དོན་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ ངོ་བོ་ལས་མ་འདས་པར། གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་སྐུ་བཞིར་སྣང་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་འདུལ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞུགས་སོ། ། འདི་སྐད་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཡིས། ། ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། མཆོག་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཚན་ ཉིད་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནམ་མཁའ་སྤྲིན་ལ་སོགས་པས་གནོད་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། ། ཀུན་གྱིས་བསྒྲུབ་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གནས་དེ་ཉིད་ལས་མ་གཡོས་བཞིན་དུ་དོན་མཛད་པས་ན་བྱོན་པའོ། ། དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་དངོས་པོའི་ཚུལ་དུ་ ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། སྐུ་གཉིས་ལྟ་བའི་དོན་སྤྱོད་པ་དང་འཆམ་པ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ལ་གཟིགས་ནས་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་ཆོས་སྟོན་དུ་གཤེགས་ཀྱང་། སྐུ་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལས་མི་གཡོས་པར་ བཞུགས་པ་ནི། མཆོག་ནི་ནམ་མཁའི་གནས་ནས་གཤེགས། ། ཞེས་བྱའོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་བདེ་བ་འཁོར་བ་ཇི་སྲིད་པར་གནས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པས་ན། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ དང་།

Through the blessing of compassion, the arrival is shown: "The Supreme One has come from the abode of space," and so forth. The Blessed One, the embodiment of all Tathāgatas, together with the Great Seal (mahāmudrā) Mother, possesses the two accumulations of merit and wisdom. Because he does not abide in the two extremes, he does not transcend the very essence of the ultimate nature itself. Nevertheless, by the power of those to be trained, he appears as the four bodies (kāya) and likewise remains in whatever form is necessary to subdue them. As it is said: "By the compassion of the Tathāgata, he appears in accordance with how beings are to be trained." The "Supreme One" is characterized by great bliss, the dharmadhātu untainted by defects, just as the sky is not harmed by clouds and the like. Because he is to be accomplished and attained by all, he acts for the benefit of others without ever wavering from that very abode; thus, he is said to have "come." Furthermore, in the manner of the form bodies (rūpakāya), he appears to those with pure intentions, such as the bodhisattvas of the ten stages. While he gazes upon ordinary beings and proceeds to teach the Dharma according to the needs of those to be trained—acting in harmony with the conduct and purpose of the two bodies—he himself remains unmoved from great bliss. This is expressed as: "The Supreme One has come from the abode of space." The body of great bliss is the nature of all bodies. Why is this? Because it possesses the specific qualities of the bliss of the Great Seal, which abides as long as saṃsāra exists, and so forth; thus, it is the dharmakāya.

142

ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ཏེ། སྐུ་དེ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པ་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་མཆོག་གི་ནམ་མཁའི་ངལ་སོ་ནས། མཆོག་གི་ནམ་མཁའི་རྟག་ཏུ་བཞུགས། ། ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ན་རེ་ཚིག་བཞི་པོ་ བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ལ་རིམ་པ་བཞིན་སྦྱར་རོ། ། ད་ནི་ངེས་པའི་དོན་དུ་བཤད་དེ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ནི་ཤུཀྵའི་རྣམ་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་བཞུགས་པའི་ གཟུགས་སོ། ། ཡུམ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་མོ་མཁའ་འགྲོ་མའི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྩའི་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་རྟོག་མེད་མའི་སྐུ་མ་ནོར་བ་ཐབས་ཉིད་ལ་འཁྱུད་པ་ནི། པདྨའི་སྐུད་པ་བཞིན་སྐུའོ། ། དེ་ཡང་དབུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྟོག་མེད་མ་ཉིད་གཡས་དང་གཡོན་དུ་རོ་མ་དང་། འཛིན་མ་དེ་དག་གི་ གནས་སྲོག་གི་དབྱུག་པའོ། ། གསང་བ་ནི་སྦ་བར་བྱ་བའི་ཐབས་ཀྱི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའི་དམ་ཚིག་མེད་པ་ལ་མི་བསྟན་པ་ནི། སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་ནི་སྣོད་པདྨ་འདབ་མ་བརྒྱད་པའི་གེ་སར་དང་ལྟེ་བར་བཅས་པའི་སྙིང་པོ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཆོག་གི་དགའ་བ་དང་། ཆད་པའི་དགའ་བའི་ གནས་མ་ཡིན་པའི་ལྟེ་བའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ། ། ལངས་ནས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གཟུགས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་ངོ་བོ་འདིའོ། ། བདེ་བའི་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གནས་རྟོག་མེད་མའི་ལམ་གྱི་གནས་ཀྱི་པདྨ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་དབྱེར་མེད་ པར་བཞུགས་པ་དང་། གཤེགས་པ་དང་བྱོན་པའི་གནས་སོ། །

It is the nature of all [the bodies], such as the saṃbhogakāya and the nirmāṇakāya, because those bodies possess an inseparable nature. Therefore, it is said: "From the supreme rest in space, he dwells eternally in supreme space." Others say these four lines are to be applied respectively to the four [cakras], such as the cakra of great bliss. Now, the definitive meaning is explained: regarding the phrase "by means of the form of conventional aspects" and so forth, the Blessed One, the glorious Jñānatilaka, is the form residing in the cakra of great bliss in the aspect of śukra. The consort, Mahāmudrā, in the form of a ḍākinī, is the non-conceptual body of the specific channel-entity, embracing the means itself without error; her body is like a lotus fiber. Furthermore, the central specific non-conceptual [channel] itself, along with the rasanā and lalanā to the right and left, is the life-pillar of those locations. "Secret" means that the secret vajra-samaya of the means, which is to be concealed, is not shown to those who lack [the commitment]. "The precious Buddha resides in the heart" refers to the essence together with the filaments and pericarp of the eight-petaled lotus vessel; this is the special navel location, which is not the location of supreme joy or the joy of cessation. "Having arisen" refers to this essence that has arisen in the form of the light rays of wisdom. "The lotus of bliss" refers to the lotus of the location of the path of the non-conceptual [consort], the abode of the Blessed One of great bliss; it is the place where method and insight dwell inseparably, and the place from which he departs and to which he returns.

143

ཐིག་ལེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྦྱོར་བའི་དོན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཀྱི་ཐིག་ལེའི་དོན་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་གཏུམ་མོའི་གྲོགས་ལྟེ་བའི་ཐིག་ ལེས་བྱས་པ་དང་། དབྱེར་མེད་པའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་གཤེགས་སོ། ། གཤེགས་ནས་བརྟེན་པ་ཀུན་ཀ་ཚིག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། གྱེན་ལ་གཤེགས་ཤིང་འོད་འབར་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས་རྩའི་ནང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དངོས་པོ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་སྦྱངས་ཤིང་ བསྲེགས། ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་དོན་ནི་མི་དམིགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་བྱས་པ་ལ་ནི་བསྲེགས་ཤིང་ཚིག་ཅེས་བྱའོ། ། རྒྱལ་བའི་ཐིག་ལེ་ཁྱེར་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བ་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ གཟུགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པར་བཞུགས་ནས། སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་དུ་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔར་གྱི་ལམ་ནས་ཡང་སྔོན་དང་མི་འདྲ་བར་ཞེས་བསྣན་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་མོ་ཉིད་དེ་སྔར་བསྟན་པ་དང་། ཕྱིས་འབྱུང་བ་དང་། ད་ལྟར་བཞུགས་པའི་གནས་དང་འབྲེལ་པའོ། ། འདིར་བྱོན་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྟེ་བའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་གནས་ནས་གཤེགས་ནས་ཡང་སླར་སྡུད་དེ་དེ་རང་དུ་བྱོན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། ། དེའི་གནས་ནི། ལྟེ་བའི་སྤྲུལ་པའི་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་བསྟན་ཏེ། དེ་ཉིད་དུ་གསལ་བའི་ཕྱིར། མ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །

Regarding the phrase, "In order to realize the drop (bindu)," this means that through the meaning of the union of method and insight, the nature of realizing the meaning of the drop of the light of wisdom is the non-conceptual caṇḍālī. This is brought about by the drop at the navel, and it becomes an inseparable form. Furthermore, it "goes." Regarding the phrase, "Having gone, it burns and consumes all that is supported," this means that by ascending and blazing with light, the light rays of wisdom purify and burn as many conceptual entities as exist within the channels. It does not mean that they are reduced to ashes. The meaning of that is: to make them into a nature of non-apprehension is what is called "burning and consuming." Regarding the phrase, "Having taken the drop of the Victorious One (jina)," this means that the one who is victorious over all misdeeds is the essence of all tathāgatas. By abiding in the form of that very Blessed One (bhagavān) endowed with the bodhicitta, the meaning is that it is made into a nature free from conceptual elaboration (prapañca). Regarding the word "again," it is a term added to indicate that it is not the same as before, but rather proceeds from the previous path. "You" refers to the Blessed Lady, Mahāmudrā herself, who is connected to the places previously taught, those that will arise later, and those currently abiding. Regarding the meaning of "coming here," it is the sense of the words: having gone from the place of joy, the nature of the navel, it returns and comes back to that very place. Its location is indicated by the phrase "the emanation lotus of the navel" and so forth; since that is already clear, it is not explained here.

144

དེ་ཡིས་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་གཏུམ་མོ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། དགའ་བའི་རིམ་པས་རང་བཞིན་དགའ་བ་དེ་ཉིད་ལས་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་རྙེད་ པའོ། ། ཁ་ཅིག་འཁོར་ལོ་བཞིའི་དབྱེ་བས་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པར་འདོད། ཁ་ཅིག་སྤྲོས་པ་ཡོད་རུང་མེད་རུང་། མཆོག་གི་ནམ་མཁའི་གནས་ནས་བྱོན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་བཅད་འདིར་རང་བཞིན་དགའ་བའི་གནས་གཉིས་ལ་སྦྱར་ཏེ། དེ་ཡང་བདེ་ཆེན་གྱི་གནས་དང་། སྤྲུལ་པ་ རུ་རང་བཞིན་དགའ་བ་སྐྱེ་བའི་དུས་ཀྱི་སྐབས་ཀྱི་གནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཁ་ཅིག་སྤྲུལ་པའི་གནས་ཁོ་ན་ཞེས་སྨྲའོ། ། དེ་བཞིན་ཁ་ཅིག་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཅིག་པུར་གནས་པ་དང་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཟེར་རོ། ། ཚངས་པའི་ཡུལ་ལས་བྱེ་བ་མཐར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱི་བོའི་འཁོར་ལོ་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུམ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱས་བཏབ་པའི་ ངེས་པའི་ཚིག་གསུངས་པ་ནི། དེའི་ཕྱིར་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་གྲགས་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་སྐད་དུ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུས་རྒྱས་བཏབ་ཅིང་། ། འབྲས་བུ་ལ་ཡང་རྒྱུས་རྒྱས་བཏབ། ། ཅེས་གསུངས་པ་དང་། སེམས་ནི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། ། སངས་རྒྱས་གཞན་དུ་མ་ཚོལ་ཅིག། ཅེས་གསུངས་ པ་དང་། ཡང་ན། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནི་གང་དུ་ཡང་། ། གཞན་ནས་སངས་རྒྱས་རྙེད་མི་འགྱུར། ། སེམས་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད། །

This refers to relying on the light of the wisdom of the inner heat (caṇḍālī) of the non-conceptual Mahāmudrā. Through the stages of joy, one finds the nature of Mahāmudrā, which is the non-conceptual nature of joy arising from that very natural joy. Some assert that it is conceptual due to the distinctions of the four wheels (cakra). Others say that whether it is conceptual or non-conceptual, the verses beginning with "Arriving from the supreme abode of space" apply to two locations of natural joy: the location of great bliss and the location of the time when natural joy arises in the emanation [wheel]. Still others say it is only the location of emanation. Likewise, some say it is abiding and departing in great bliss alone. Regarding the passage beginning with "At the end of ten million from the realm of Brahmā," because the bodhicitta, which is the nature of great bliss, abides in the crown wheel (uṣṇīṣa-cakra), and because all sentient beings possess the nature of a Buddha, the Blessed One Mother and Mahāmudrā are one in the nature of cause and effect. The definitive etymology spoken is: "Therefore, you are renowned as Mahāmudrā." As it is said: "The cause is sealed by the result, and the result is also sealed by the cause." And: "The mind is the cause from which wisdom arises; do not seek the Buddha elsewhere." Or again: "In any world system, a Buddha will not be found elsewhere. The mind itself is the perfect Buddha."

145

གཞན་ན་སངས་རྒྱས་བསྟན་དུ་མེད། ། ཅེས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ ཉི་ཤུ་གཅིག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། སྔགས་ཀྱི་དོན་ལ་སོམ་ཉིར་གྱུར་པས་འདིར་ཞུས་པ་ནི། གསང་བའི་པད་སྙིང་རྒྱས་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་སྒྲས་བཤད་པའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་པདྨ་འདབ་མ་དང་། ལྟེ་བར་བཅས་པའི་གསང་བའི་ ཐུགས་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་རྒྱས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར། གསང་བའི་པད་སྙིང་རྒྱས་བྱེད་པའོ། ། ཇི་ལྟ་བའི་ཉི་མ་ཤར་བའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་པདྨའི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་འབྲེལ་པའི་དཔེ་བརྗོད་པའི་དོན་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ། རེ་ཞིག་ནི་རིམ་གྱིས་པའི་ དོན་ཡིན་ཏེ། འོག་ནས་འབྱུང་བ་དང་འབྲེལ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་གསང་བ་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དེར་གནས་དང་གསང་བའི་དོན་བཤད་པ། འདིར་གསང་བའི་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱས་པ་དང་གནས་ཀྱི་དོན་ཞུས་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འཕོ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་རི་བོང་ཅན་གྱི་གཟུགས་ནི། ག་པུར་དངོས་པོ་ཕུར་དང་བྲལ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དེ་བཞིན་ཐབས་ལ་ཡང་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་གནས་ནི་སྐྱེ་གནས་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་དག་ལ་ བརྟེན་པ་བྱམས་པས་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུའི་དོན་འབྱུང་བ་བཅོམ་ལྡན་མོ་ལ་གསུངས་པ་ནི། དགའ་པ་སྦྱིན་པ་མོ་ཕྱག་རྒྱ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། །

"Elsewhere, the Buddha is not taught," so it is said. This concludes the explanation of the twenty-first chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Regarding the inquiry concerning the meaning of mantra: "That which causes the secret lotus-heart to expand," and so forth. By the terms vajra and padma, the lotus of method and wisdom, together with its petals and center, is opened and expanded by the secret mind of authentic wisdom; therefore, it is "that which causes the secret lotus-heart to expand." The meaning of the illustrative example—how the ripening of the lotus form occurs through the blessing of the rising sun—is likewise. "For a while" refers to the gradual meaning, which is the characteristic connected to what follows below. As for the question, "Why is the secret explained?" and so forth: it is the explanation of the secret meaning of that abode. Here, the extensive characteristics of the secret meaning and the meaning of the abode are requested. Regarding the words "The Blessed One replied," and so forth: the form of the "hare-marked one" (the moon), which is free from transmigration and destruction, is described as "the substance of camphor, free from the phur [piercing]." The abode is the source of birth, which is the nature of both wisdom and method. Based upon these, the Blessed Lady spoke of the arising of the results, such as joy through loving-kindness: "The mudrā who bestows joy."

146

དེ་ལ་གསང་བའི་དོན་ནི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་རབ་འབྲིང་དང་། ཐ་མའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་མོ་ཡུམ་གྱིས་ཐ་མལ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་འབྲས་བུ་དང་། ཐབས་དང་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་རབ་དང་། འབྲིང་དང་། ཐ་མའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་མོ་ཡུམ་གྱིས་ཐ་མལ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། གོས་ཀྱིས་དོགས་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ གསོལ་བའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་ག་པུར་གཟུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་གང་ཟག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕོ་དང་མོའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱིས་ཕྱེ་ནས། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ཀུན་བྱེད་ཅིང་གནས་ ཀྱང་མཚུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གང་ཟག་ཀུན་གྱི་གསང་བའི་དོན་ངེས་པ་ཁོ་ནར་ཤེས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་གྱིས་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་དང་དམ་ཚིག་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགོས་པར་འགྱུར་བས་ན་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་བྱའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོན་ཀྱང་ནི། མ་རངས་པའི་ཚིག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དྲང་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་གིས་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ག་པུར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དངོས་པོའི་གཟུགས་ལ་ཡང་ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གནས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། རྟེན་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་དག་ངེས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྟེན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གཟུགས་གནས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ག་པུར་དྲང་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་ལ་བརྟེན་ནས། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ངེས་པའི་དོན་ཡང་དག་པའི་ཚིག་དང་།

In this regard, the secret meaning is taught through the divisions of the three—the nature of the cause together with the result—into superior, middling, and inferior. The Blessed Mother taught the meaning of the superior, middling, and inferior through the divisions of ordinary desire, the result, and the method. Because the Blessed Mother feared [the disclosure of] ordinary desire and clothing, she made this request to the Blessed One. Regarding the passage, "Bodhicitta is the form of camphor," and so forth: because conventional bodhicitta exists in all ordinary individuals, and because it is the same for all persons in terms of the male and female birthplaces, the performance of all activities such as desire, and the abiding [of the mind], if everyone were to definitely know and realize the secret meaning, then since empowerment, samaya, hearing, and so forth would become unnecessary, what would be the point? The Blessed One replied, and so forth; however, this should be understood as a word of dissatisfaction. "Endowed with words of provisional meaning" means that even the conventional entity of the bodhicitta camphor possesses qualities, and the same should be applied to the location. Regarding "the meaning of the basis is the definitive meaning": based on the words of provisional meaning—the conventional form of the basis and the location, and the bodhicitta camphor—one realizes the words of the definitive meaning, the nature of ultimate bodhicitta.

147

རྟེན་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ སྤངས་པ། རྟེན་དང་རྟེན་ལས་རྙེད་པ་དེ་ནི། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྟེན་མེད་ན་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་རྙེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ལུས་ཀྱི་དངོས་མེད་ཇི་ལྟར་འདི་རུ་སེམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་ལུས་མེད་པར་སེམས་གནས་པའི་གཞི་མེད་པ་ བཞིན་ཁུ་བའི་གཟུགས་མེད་ན་བདེ་བའི་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་བདེ་བ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྐད་དུ། ལུས་ཀྱི་དངོས་མེད་ཅི་སྟེ་བདེ། ། བདེ་བ་བརྗོད་པར་ཡོང་མི་ནུས། ། ཁྱབ་བྱ་ཁྱབ་བྱེད་རང་བཞིན་དུ། ། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་བདེ་བས་ཁྱབ། ། ཇི་ལྟར་མེ་ཏོག་ལ་གནས་དྲི། ། མེ་ཏོག་དངོས་མེད་ཤེས་མི་འགྱུར། དེ་བཞིན་གཟུགས་སོགས་དངོས་མེད་ན། ། བདེ་བ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཉིད། ། ཅེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་། ཁུ་བ་མེད་ན་བདེ་མེད་འགྱུར། ། བདེ་དང་བྲལ་ནའང་དེ་མེད་འགྱུར། ། ལྟོས་བཅས་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ། ལྷ་ཡི་སྦྱོར་བས་བདེ་བའོ། ། ཞེས་ གསུངས་སོ། ། ཇི་ལྟར་དོན་མཐུན་གསང་ཚིག་དེ་ནི་གསང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་བདེ་བ་དཔེ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་འདིར་མཐུན་པར་བཤད་པའི་ཚིག་དང་འབྲེལ་བར་དོན་མཐུན་པ་འདི་ནི། རྟེན་གྱི་རྒྱུའི་གསང་བའོ། ། ད་ནི་འབྲས་བུའི་གསང་ བའི་དོན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དྲང་བའི་དོན་མིན་ངེས་པའི་དོན་ཡང་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་ཐབས་དང་བཅས་པའི་གསང་བའི་དོན་བཙལ་བར་བསྟན་ཏེ། ཡང་ན་མོས་པ་འབྲིང་གི་དོན་གྱིས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཆོག་གི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།

The Characteristics of the Support and so forth: Abandoning [the notion of] the support and that which is obtained from the support is the nature of cause and effect. Therefore, it is said: "If there is no support, how can the result be obtained?" and so forth. Regarding the line, "How can there be a mind here without a physical body?": just as there is no basis for the mind to abide without a body, likewise, if the form of the seminal essence (śukra) is absent, the nature of bliss is absent; this is the very reality of bliss. As it is said: "If there is no physical body, how can there be bliss? Bliss cannot be expressed at all. In the nature of the pervaded and the pervader, All beings are pervaded by bliss. Just as the fragrance residing in a flower Is not known when the flower is absent, Likewise, if form and so forth are absent, Bliss itself cannot be perceived." And again: "If the seminal essence is absent, bliss will be absent; If bliss is absent, that [essence] will also be absent. Because they lack power when dependent [on one another], Bliss arises through the union of the deities." Regarding the line, "How the meaningful secret words are secret": the examples of bliss shown through the body, flowers, and so forth, as well as the words explained here in a corresponding manner, constitute the secret of the causal support. Now, the meaning of the secret of the result will be explained: "It is neither of provisional meaning nor of definitive meaning," and so forth. Now, the search for the secret meaning together with the methods is shown: "Alternatively, for the sake of those of middling devotion," and so forth. Regarding the term "supreme joy" (paramānanda):

148

དགའ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བའི་ངོ་བོ་བཞི་པ་འདི་ཡིན་ནོ། ། སྦྱིན་པ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བའི་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བཞི་པའི་འབྲས་བུ་གཟུགས་སུ་སྟེར་བའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར། འབད་པས་ཆད་དགའ་སྲུང་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ལ་ཆད་པའི་དགའ་བའི་གནས་སུ་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་བབས་པ་དེ་རྡོ་རྗེའི་འཁོར་ལོར་མཆོག་གི་དགའ་བ་དེ་ལས་འཕོས་པ་ཉིད་འབད་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་འགུགས་པའི་སྲུང་བར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ཉིད་ལས་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཉམས་ སུ་མྱོང་བ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་འབྲས་བུ་ནི་གསང་བའི་དོན་ཏེ། བཞི་པའི་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཟག་པ་མེད་པ་བདེ་བ་དུས་ཐམས་ཅད་པར་རྒྱ་ཆེ་བ། སྤྲོས་པའི་མཚན་མ་མི་མངའ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། རབ་ཀྱི་གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འབྲས་བུའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ན་རེ་ཆད་པའི་དགའ་ བ་ནས་རང་བཞིན་དགའ་བར་འོག་ཏུ་འཕོ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་གོང་མ་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་འོག་མ་ཐུབ་པ་དེ་ལས་འབྲས་བུའི་དོན་རྙེད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ནོར་མདུད་སྙིང་ག་ཡི་ནི་གསང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རིན་པོ་ཆེའི་ནོར་བུའི་མདུད་པའི་དཀྱིལ་གྱི་ལྟེ་བའི་སྙིང་གའི་གནས་ནི་ གསང་བའི་གཞི་དང་བཅས་པའི་དོན་བསྟན་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་རང་བཞིན་དགའ་བ་དང་ལྡན་པར་བཞུགས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཐབས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དང་།

That which is the supreme among all joys is this fourth [joy], the essence of natural joy. Generosity is the meaning of bestowing the form of the result of the fourth [joy] by way of the characteristic of the cause of the joy of cessation. Therefore, it is said: "With effort, one protects the joy of cessation," and so forth. Through the application of insight and method at the site of the joy of cessation, the bodhicitta descends; its movement from the supreme joy within the vajra-chakra is "effort," which is the protection that summons the winds of primordial wisdom (jñāna-vāyu). From that very state, one will find the experience of natural joy. Its result is the secret meaning: the stainless vajra-body of the fourth [joy], vast and ever-present bliss, the primordial wisdom of a nature free from the marks of conceptual elaboration; this is the meaning of the result known as the "supreme secret." Others say that from the joy of cessation, one descends to natural joy; they claim that because the qualities of the higher [state] overcome the lower, one finds the meaning of the result, but it is not a [new] birth. Regarding the phrase "the secret of the jewel-knot at the heart": this teaches the meaning of the heart-center, the navel of the center of the knot of the precious jewel, together with the secret basis. "Endowed with bodhicitta" means that one abides in that distinguished place, possessing both the conventional and ultimate bodhicitta, as well as natural joy. "Abiding in the form of method" refers to the specific distinctions of the [meditative] abodes.

149

བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་རབ་མ་ལ་ཡང་གནས་པ་ནི། ཤེས་རབ་མ་ཡི་དེ་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། གསང་བའི་དོན་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ མཚན་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་རྗེས་སུ་བར་ཅིས་ཀྱང་མཆོད་པ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡང་ཞུ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔར་ཞུས་པ་དེ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་ཡང་ཞུ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། མགོན་པོ་ཐམས་ཅད་གཏན་ལ་ཕབ། ། ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱབས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་མགོན་བྱེད་པ་ཁྱོད་ཡིན་ཞེས་བོས་ནས། རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་དང་ནང་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་གསུངས་ཤིང་བཤད་དེ་གཏན་ལ་ཕབ་ན། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་བའི་དོན་རང་བཞིན་དགའ་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ པ། དབང་པོ་ལས་འདས་པ། ཟག་པ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་ཞུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཇི་ལྟ་བུའི་ཚིག་ཐོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཞུས་པའི་ཚིག་ལ་ལན་བཀའ་མ་སྩལ་པར་ཅང་མི་གསུང་བར་མཚན་མ་མེད་པའི་རང་ བཞིན་གྱིས་མི་སྣང་བའི་ངོ་བོ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་ལ་བཞུགས་པ་ཙམ་གྱིས་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པའི་དོན་ཏོ། ། འདིའི་དོན་ནི་འདི་རང་གི་འོག་ནས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་། རྟོག་གེ་མེད་པ་དང་། བཙལ་ དུ་མེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །

Abiding in the wisdom consort in the very same manner as the aspect of bodhicitta is expressed as: "It is the suchness of the wisdom consort." This concludes the explanation of the twenty-second chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Following the statement that the secret meaning is characterized by natural joy, the text says: "Then the Blessed Lady Mahāmudrā also makes a request." This should be understood as a request concerning the very meaning of what was previously requested. "O Protector, you have established all things; how is it that they are of such a nature?" This is a request made after addressing the Protector who acts as a refuge for those without refuge: "If you have taught, explained, and established all the phenomena of this very sequence of tantra, such as the outer and inner, then what is that supreme secret meaning of them all—the natural joy, which is beyond the senses, untainted, and the non-dual wisdom of great bliss?" Regarding the phrase "Having heard those words," and so forth: without having given a verbal reply to the request, he remains in silence, abiding in the meaning of non-dual great bliss—the essence of non-appearance through the nature of signlessness—which is not within the sphere of experience of others. The meaning of this will be explained extensively below. Why is that? Because it is said: "The nature is inexpressible, beyond logic, and unsearchable," and so forth.

150

འདི་ནི་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལིཙྪ་བཱི་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་སླར་དྲིས་པས། དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པ་ཅང་མི་གསུང་པའི་ ཚུལ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ་རྣམས་ནི་གོ་སླའོ། ། འདིའི་རྒྱུད་ལས་བདག་ལས་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རང་བཞིན་ གྱི་དོན་དང་དཔའ་བོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་གྱི་མཚན་བརྡར་བསྟན་པ་ཐ་དད་པ་རུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཔའ་བོ་རྣམས་དང་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལས་འདིའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་ བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་ལྟེ་བའི་གསང་བའི་པད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའི་དབྱི་གཞུག་གིས་སྔོན་བཞིན་ནོ། ། ན་མའི་དོན་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་པདྨ་དང་། ཐབས་ཀྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒྲས་ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་མཆོག་གི་དགའ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་སྦྱོར་བ་ལས་རང་བཞིན་ དགའ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་། དཔའ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསང་བའི་འབྲས་བུའི་དོན་དང་རང་བཞིན་དགའ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དུ་བསྡུས་པ་འདི་ ཡིན་ནོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། །

This is the manner in which the noble Mañjuśrī, having again questioned the bodhisattva mahāsattva Vimalakīrti regarding the meaning of non-duality, [elicited] the state of Vimalakīrti remaining silent. Then, the explanations beginning with "the Blessed Lady known as Mahāmudrā" and so forth are easy to understand. Regarding the passage in this tantra beginning with "other than the self," in this Jñānatilaka Tantra of the Blessed One, the meaning of the nature of the Blessed One and the meaning of the nature of the heroes are not presented as distinct signs; rather, they are one and the same. Why is this? Because, let alone the heroes, all these phenomena are taught by the Blessed One himself through the miraculous display of ṛddhi. This is according to the previous [explanation] regarding the elision and insertion of syllables in the phrase "the secret lotus of the navel" and so forth. By the meaning of namaḥ, there is the lotus of wisdom and the precious jewel of method; through the union of those causes of the joy of cessation and supreme joy, the king of natural joy is the meaning of the definition of the Blessed One, the glorious Jñānatilaka, and is also spoken of as the heroes. Therefore, this is the summary of the meaning of the secret fruit of all phenomena and the natural joy of the Blessed One. This concludes the explanation of the twenty-third chapter of the Secret Suchness commentary on the glorious Jñānatilaka.

definitionའཕགས་པ “ārya” — The Sanskrit ārya has the general meaning of a noble person, one of a higher class or caste. In Buddhist literature, depending on the context, it often means specifically one who has gained the realization of the path an

definitionའཇམ་དཔལ “Mañjuśrī” — Mañjuśrī is one of the “eight close sons of the Buddha” and a bodhisattva who embodies wisdom. He is a major figure in the Mahāyāna sūtras, appearing often as an interlocutor of the Buddha. In his most well-known iconogr

adherencePinned rendering paraphrased here: action; name

checkAutomatic check: bracketed gloss waived.

termའཕགས་པ → ārya

termའཇམ་དཔལ → Mañjuśrī

termབྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ → bodhisattva mahāsattva

termབཅོམ་ལྡན་འདས་མ → Blessed Lady

termཕྱག་རྒྱ → mudrā

termརྒྱུད → tantra

151

བཅོམ་ལྡན་འདས་མོས་གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཆུའི་དབང་དང་། གསང་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་བླ་མས་ཆོ་ག་གང་གིས་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱིན་ཞིང་། སློབ་མས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཞུ་ཞིང་བླང་ཞེས་ཞུས་པའོ། ། ཆུ་ལ་སོགས་པའི་དབང་དུས་སུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆུའི་དབང་དང་། དབུ་རྒྱན་དང་། རྡོ་རྗེ་ དང་དྲིལ་བུ་དང་། མིང་ལ་སོགས་པའི་དབང་བཅུ་གཅིག་པོ་རྣམས་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རྣམ་པ་ནི། རྡུལ་ཚོན་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སོགས་པའི་སྒྲས་ཐང་ཀའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། འབུར་དང་། ལུགས་མ་བཤད་པར་ཤེས་སོ། ། གསང་བའི་དབང་ བསྐུར་དུས་སུ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། པདྨ་དང་། ཀུ་མུ་ད་དང་། ཨུཏྤལ་དང་། མན་དཱ་ར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མེ་ཏོག་གི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་རུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བྱས་པ། གསང་བའི་དབང་བསྐུར་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་མེ་ཏོག་ནི། པདྨ་དང་། ཀུ་མུ་ད་ཡིས་ མཚོན་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་བར་བྱ། དགྲམ་པར་བྱ་ཞིང་གཟོར་བྱའོ། ། ཞེས་འདིའི་བརྡར་བསྟན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་རྡུལ་ཚོན་ལ་སོགས་པའི་ཡང་བཤད་པའོ། ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་དུས་སུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཙནྡན་དང་། གླ་རྩི་དང་། གུར་ཀུམ་ དང་། ག་པུར་དང་། ཨ་ཀ་རུ་ལ་སོགས་པ་དྲི་ཞིམ་པོ་སྣ་ཚོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བྱས་ལ་དབང་བསྐུར་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་གུར་ཀུམ་དང་། ག་པུར་གྱིས་དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་བར་བྱ་ཞེས་ནང་དུ་བསྟན་པའོ། ། ད་ནི་དབང་བསྐུར་བའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏེ།

Regarding the passage beginning with "The Blessed One requested," and so forth: this asks by what specific maṇḍala and by what ritual the vajra master, the guru, bestows the empowerments—such as the water empowerment, the secret empowerment, and the wisdom-gnosis empowerment—and how the disciple should request and receive them. "At the time of the water and so forth empowerments" refers to the eleven empowerments, such as the water, crown, vajra, bell, and name empowerments. At the time of bestowing these, the form of the maṇḍala is "colored powder and so forth." By the word "and so forth," it should be understood that paṭa maṇḍalas, relief carvings, and cast metal maṇḍalas are also included. "At the time of bestowing the secret empowerment," and so forth, means that one should bestow the secret empowerment upon a maṇḍala made of lotuses, kumuda, utpala, mandārava, or any other such special flowers. Alternatively, it is indicated here that one should draw, arrange, and display the maṇḍala using lotuses and kumuda as symbols. The same applies to the explanation of colored powder and so forth. "At the time of bestowing the wisdom-gnosis empowerment," and so forth, means that one should bestow the empowerment upon a maṇḍala made of various fragrant substances such as sandalwood, musk, saffron, camphor, and agarwood. Alternatively, it is taught internally that one should draw the maṇḍala with saffron and camphor. Now, the characteristics of the empowerment are shown:

152

ལས་དང་པོའི་དང་ པོ་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྦྱང་བ་མ་བྱས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ། ཆུ་དང་། དབུ་རྒྱན་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། དྲིལ་བུ་དང་། མིང་དང་། དམ་ཚིག་གསུམ་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་དང་། ལུང་བསྟན་པ་དང་། སྐྱབས་སྦྱིན་དེ་རྣམས་ངེས་པའི་དོན་དུ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། ཤེས་ རབ་ཅན་དྲང་བའི་དོན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྦྱང་བ་བྱས་པའི་ཤེས་རབ་ལྡན་པ་ལ་དྲང་བའི་དོན་དུ་དེ་རྣམས་སྦྱིན་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་པོ་རབ་ཀྱི་ཡང་རབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། བསོད་ནམས་ཆེན་པོས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ཇི་ལྟར་པདྨ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལས་ ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་རེག་པ་ཙམ་གྱིས་རྒྱས་པར་གྱུར་པའོ། ། པདྨ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་རྣམས་ནི། རྒྱས་པ་མ་ཡིན་ཡང་། འོན་ཀྱང་དུས་ཕྱིས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་ས་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཅིང་སྦྱང་བ་བྱས་པའི་དོན་ཏེ། མཆོག་གི་བླ་མ་དང་འཛོམ་པའོ། ། ད་ནི་ གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་བསྟན་ཏེ། ནོར་བུའི་མགྲིན་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། སློབ་མའི་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རྐེ་ཡི་དབུས་སུ་རྩ་གཉིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། མཐེ་བོ་མཐའ་ལྟག་གཉིས་ཀྱིས་མནན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བསམས་ཏེ། རྩ་བཙིར་བ་ལ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་འདི་ནི། གསང་བའི་དབང་གི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ་ནས་ཡེ་ཤེས་ འབྱུང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་དཔེ་ཡི་རང་བཞིན་ནི།

Regarding the phrase "for the beginner" and so forth: for sentient beings who have not undergone purification, the water, crown, vajra, bell, name, the three samayas, the conduct, the prophecy, and the refuge—these should be bestowed in the definitive sense. As for the phrase "for the wise, in the provisional sense": for those possessing wisdom who have undergone purification, these are bestowed in the provisional sense. Why is that? Because they are of the highest of the high faculties, characterized by being fully ripened by great merit. Just as a fully ripened lotus blossoms the moment it is touched by the light of the sun, those lotuses that are not fully ripened do not blossom [immediately], yet they will blossom later in time. Therefore, the meaning of having undergone purification is to attain the results of the bhūmis and so forth, and to meet with the supreme guru. Now, the secret empowerment is taught, as it is said: "The bodhicitta at the throat of the jewel," and so forth. At the time of bestowing the secret empowerment upon the disciple, the sequence for generating wisdom is as follows: "In the center of the neck, the two channels," and so forth, which is easy to understand. "Press with the thumb and the ring finger" means: having visualized the nature of the vajra and lotus of method and wisdom, the arising of non-conceptual wisdom through the squeezing of the channels is the meaning of the secret empowerment; then it is said, "wisdom will emerge." The nature of its analogy is:

153

བུ་མོས་རྙེད་པའི་བདེ་ཇི་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེས་པ་དང་ཕྲད་པའི་བུ་མོ་གཞོན་ནུ་མའི་བདེ་བ་དེ་གཞན་དག་ལས་བསྟན་ཞིང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། རྩ་མནན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་དོན་ དེ་ལྟར་རོ། ། གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་མ་ནིང་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་ཐབས་དང་། ཡེ་ཤེས་སུ་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། ། འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་གཞོན་པའི་ཆགས་དགའ་དང་། ། ཇི་ལྟར་ལྐུགས་པའི་རྨི་ལམ་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ ཁ་ཅིག་ན་རེ། རྐེ་ཡི་དབུས་སུ་རྩ་གཉིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྒད་པོ་དང་སྐྱེས་པ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྲལ་བའི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ། དུལ་བའི་མཐེ་བོང་དང་མཐའ་ལྟག་གི་རྩོལ་བ་ལས་སྐྱེ་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ད་ནི་ ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་སྟོན་ཏེ། རེག་བྱ་ཆེན་པོས་དགའ་བ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་གཞོན་ནུ་མ་ལ། རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་སྦྱོར་བ་ལས་ནང་གི་རེག་བྱ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་དགའ་བའི་དོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་། དེ་ལས་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལ་ སོགས་པའི་བདེ་བ་བདག་དང་ཤེས་རབ་མ་གཉིས་ཀས་མྱོང་བའི་དོན་རང་བཞིན་དགའ་བ་རྫོགས་པའི་རིམ་པས་དབང་རྫོགས་པར་བསྐུར་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དད་པ་སྐྱེད་པ་དང་། ཡང་སློབ་མ་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་བསྟན་ཅིང་། ཕན་འདོགས་ནུས་པའི་ཕྱིར། དགའ་བ་རྣམས་དང་། སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསྟན་ཅིང་དོན་དུ་ཡང་གཞུག་པ་ནི། དགའ་སོགས་བྱེ་བྲག་མགུ་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་མ་བཤད་པ་ནི། རྩ་བ་ནས་གསལ་བའི་དོན་གྱིས་སོ།

"Just as the bliss found by a girl" means that just as the bliss of a young girl who has met a man cannot be shown or described to others, the wisdom of pressing the channels is likewise. Others say that this refers to the method and the wisdom of the wisdom-knowledge empowerment (prajñājñānābhiṣeka) for eunuchs and the like. As it is said: "Just as the passion and joy of the young, and just as the dream of the mute." Furthermore, some say that the passage beginning with "In the center of the neck, the two channels..." refers to the experience of the joy of separation (viramānanda) in the wisdom of the wisdom-knowledge empowerment for the elderly and men, arising from the effort of the thumb and the back of the head. Now, the wisdom-knowledge empowerment is shown: "Great joy through the great touch," and so forth. This means that the Vajra Master, through the union of the vajra and lotus with a young girl, experiences the meaning of joy characterized by the great internal touch. From that, the bliss of supreme joy and so forth is experienced by both the self and the wisdom consort. By bestowing the complete empowerment through the completion stage of natural joy, faith in wisdom is generated. Furthermore, in order to teach such a meaning to the disciple and to be able to benefit them, the meaning of the joys and the moments is shown and they are introduced to the actual meaning: "The distinctions of joy and so forth should be made pleasing." This is the meaning. As for the other points not explained, they are clear from the root text.

154

། ད་ནི་སློབ་མ་དབང་བསྐུར་ཞིང་སྐྱབས་སྦྱིན་གྱི་ཆོ་ག་གཞན་དུ་སྟོན་ཏེ། དེ་ནས་ སློབ་མ་ལ་སྦྱིན་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དབང་བསྐུར་བའི་རིམ་པ་དེ་རྣམས་ནི་ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་ལ་སྦྱིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་སློབ་མ་ལ་ནི། བྱ་བ་དང་བྲལ་བའི་དབང་སྦྱིན་པ་ཡིན་ཏེ། ནང་ལ་སོགས་པ་བུམ་པ་དང་། གསང་བ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དང་ བཞི་པ་རྣམས་སོ། ། འོན་ཀྱང་རྒྱུད་ལས་ནི་འདི་སྐད་དུ། དང་པོའི་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ། ། ལས་དང་པོ་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ། ། གཉིས་པ་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ། ། སྣང་བ་གསུམ་ནི་ཐབས་ལ་སྦྱིན། ། གསུམ་པ་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ། ། ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་རྙེད་ངེས་པས་སོ། ། བཞི་པའི་དགའ་ བ་དང་ལྡན་པའི། ། ཀུན་དུ་འོད་རྙེད་ས་ལ་སྦྱིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་ལས་དང་པོ་པ་དེ་གཉིས་ནི་གཅིག་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་པ་དང་། སློབ་བཞིན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕྱིར་ནི་རྒྱུ་གཉིས་སུ་མིང་ཙམ་མཐུན་ ཡང་། དོན་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། ། དཔེར་ན་ལྷའི་བུ་ཚངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚངས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། མཐའ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་ཤེས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆད་པའི་དགའ་བའི་ཕོ་བྲང་ཡེ་ཤེས་བཅོ་ལྔའི་རྣམ་པ་ལ་འབྱེད་པ་ནི། རྣམ་པར་འབྱེད་ པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟེན་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། ། བཅོམ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་རྣམས་ཀུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཚན་མ་ཇི་སྙེད་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་ནི། རང་བཞིན་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །

Now, the ritual for conferring empowerment and granting refuge to the disciples is shown elsewhere. It is said: "Then, one should bestow [the empowerment] upon the disciples," and so forth. These stages of empowerment are bestowed upon beginners. For disciples who possess insight, however, the empowerment free from activity is bestowed; these are the vase empowerment, the secret empowerment, the wisdom-gnosis empowerment, and the fourth. Nevertheless, the Tantra states: "The first joy is bestowed upon the beginner. The second joy, associated with the three appearances, is bestowed upon the method. The third joy, associated with the certainty of attaining the Cloud of Dharma, is bestowed. The fourth joy is bestowed upon the stage of attaining Universal Radiance." The Venerable Guru has said that these two types of beginners are not the same. Why is that? Because of the distinction between a beginner on the first bodhisattva ground and one who is still training; although the names of the two causes are similar, the meaning is not so. For example, it is like the difference between the Brahmā who is a son of the gods and the Brahmā who is a Tathāgata. Regarding the phrase "one should know the differentiation of the limits": the differentiation of the fifteen aspects of gnosis within the palace of the joy of cessation is the distinction of the entities, together with their supports, within the gnosis of differentiation. Regarding the phrase "because of having destroyed": because all the signs of the conceptual afflictions of those [entities] have been destroyed, it becomes the characteristic of natural joy.

155

དེའི་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པར་རྫོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་མཐོང་བཞིན་རྙེད་པར་འགྱུར་བར་བཤད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་བཅོམ་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་དུ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་སྐུ་དང་བྲལ། ། གཉིས་སུ་མེད་པར་ནམ་མཁའ་བཞིན། ། ཞེས་ གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་བཞི་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། མངོན་སུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས། གཞན་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དོན་བསྟན་ པའམ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་དགོངས་པའི་དབང་གིས་གཞན་དག་ལ་རྟགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པའམ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ན་ནི། འགལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས། དཔེར་ན་འབྲས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་འབྲས་འབྱུང་བ་ནི་ རིགས་པ་ཡིན་པ་དང་། ས་བོན་ལས་འབྲས་བུ་སཱ་ལུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། ས་བོན་དང་འདྲ་འབྲས་བུའམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གསུངས་པ་ནི་དགོངས་པས་བཤད་པའོ། ། གསང་སྣ་པདྨའི་སྙིང་པོ་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཐབས་རྣལ་འབྱོར་པའི་ གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་རྩེ་མོར་རང་གི་གནས་ན་ཆུ་སྐྱེས་པདྨ་བརྒྱད་པའི་འོག་ན་གསུམ་པ་ལྟེ་བ་དང་བཅས་པའི་སྙིང་པོ་ནི་ཚིག་རྒྱས་པའི་གནས་ཡིན་ཏེ། ཕྱག་རྒྱ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་གིས་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལས། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་འབར་བར་འགྱུར་བ་དང་།

It is explained that through the specific support of that [empowerment], one will come to find the great wisdom of the perfected generation stage while it is being seen. Therefore, it is said: "The analysis is the destruction of extremes," and so forth. As it is said: "The great wisdom is free from the body; non-dual like space." This concludes the explanation of the twenty-fourth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Regarding "direct perception" (pratyakṣa): it refers to having personally experienced it directly and then teaching the meaning of the Tathāgata to others. Alternatively, "inference" (anumāna) refers to what is taught to others based on the characteristics of signs, by the power of the intention to experience [the truth]. If the cause and effect were not concordant, it would be contradictory. For example, it is logical that rice arises from a rice seed, whereas it is illogical for a śāli rice plant to grow from a [different] seed. Thus, the meaning of the passage beginning "The fruit is similar to the seed" is explained as an intentional (ābhiprāyika) teaching. Regarding the passage beginning "The secret lotus-heart of the nose": at the tip of the precious vajra of the yogin’s secret [organ], in its own place, beneath the eight-petaled lotus, the third [level] together with the navel is the "heart," which is the locus of the extensive words. Through the application of any one of the mudrās, the fire of wisdom will blaze forth.

156

ཡང་དབྱེར་མེད་པའི་རྡོ་རྗེ་བདེ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སླར་རང་གི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་གནས་སུ་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱས་པའི་དོན་ནི་རིམ་གྱིས་ཡེ་ཤེས་སྙིང་པོའི་བདག་ཉིད་རྒྱལ་པོའོ། ། ཡང་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་ཚིག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྙིང་པོ་ནི་གཟུང་བ་ དང་འཛིན་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དབྱེར་མི་ཕྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྡོ་རྗེ་བྱ་གདོང་ནི་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མའི་རྩ་དབྱིབས་ཁ་ཁྭ་མུ་ཁའི་རྩ་དབྱིབས་ནི་ཤེས་རབ་མའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། འདབ་མ་དང་ལྟེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་ བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐབས་ཀྱི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་གཉིས་ཁ་སྤྲད་པ་ལས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ལ་རྒྱུ་བྱེད་པའི་དངོས་པོའོ། ། ཕྱེ་བ་དེ་ནི་རྒྱས་པར་མཛོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྡོ་རྗེ་དང་ པདྨའི་དོན་གྱིས་སྙིང་པོ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བྱ་གདོང་མ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི། ཚིག་རྒྱས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཨེ་ཏ་བི་གལ་གཉིས་ཀྱི་དབུས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཡས་པ་ནི་གཡོན་པའི་རྩ་གཟུང་འཛིན་གྱི་དངོས་པོ་དང་བཅས་པས་རྟོག་པ་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་གཅིག་པ་མ་ ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དབུས་ན་གཉིས་དང་བྲལ་བ། གཉིས་པའི་བདག་ཉིད་བདེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རྟོག་མེད་མའོ། ། སོ་ཤོ་མ་ཡེ་ཤེས་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།

Furthermore, the meaning of the expansion is that the indivisible vajra bliss, the bodhicitta, returns to the state of joy, the nature of one’s own secret vajra; this is the king, the essence of primordial wisdom (jñāna). Alternatively, regarding the phrase "of all," and so forth: the "essence" is the non-dual primordial wisdom of bodhicitta, which has abandoned both the apprehended and the apprehender. The "vajra beak" (vajra-khagānanā), characterized by indivisibility, refers to the channel-shape of the Vajradhātvīśvarī, the khaṭvāṅga-mukha channel-shape, which is established in terms of the consort. The petals, the center, and so forth are as previously described. Regarding the phrase "by the vajra tip": it is the entity that acts as the cause for the nature of the form of non-dual primordial wisdom, arising from the union of the precious secret vajra of method and the precious Buddha. "Open that and expand it" means that through the meaning of the vajra and lotus, the realization of the beak of the bodhicitta of great bliss, the essence, is the meaning of the expanded words. Regarding the phrase "in the middle of the two etavi-gala": the right is not of the same nature as the left channel, which possesses the entities of apprehended and apprehender and is characterized by conceptualization; rather, it is free from duality in the middle, and because it possesses the nature of the second [joy] together with bliss, it is the non-conceptual mother. Regarding the phrase "the essence of the sośoma primordial wisdom":

157

ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཞུ་བ་མེད་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ནི་འབབ་པའི་རྒྱུ་ བ། གཟུང་འཛིན་སྤངས་པའི་རྩ་ཉིད་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ནི་མཚན་ཉིད་སྤངས་པའི་གཟུགས་སུ་གནས་ཞེས་བྱའོ། ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་གསུངས་པ། བསྲུབ་དང་བསྲུབ་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ལས་ཀྱི་ ཕྱག་རྒྱ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཚིག་རྒྱས་པའི་སྙིང་པོའི་དོན་བཤད་པ་ནི། ལྟེ་བའི་དབུས་ནས་སྨིན་འཁོར་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་བསྲུབ་པ་དང་བསྲུབ་པའི་རྒྱུས། ལྟེ་བའི་གནས་ནས་སྨིན་འཁོར་ལོ། ། ལ་སོགས་པ་ཡིན་ པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ད་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོའི་དོན་བཤད་ཚིག་རྒྱས་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་གསལ་བར་སྟོན་ཏེ། མ་ནི་བསྲུབ་དང་བསྲུབ་པ་སྟེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་གསུངས་པའི་དོན་ནི། ལེའུ་བཅུ་བཞི་པའི་སྒྲའི་དབྱི་གཞུག་ བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བྱའོ། ། བསྲུབ་པ་དང་བསྲུབ་པ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་སྟོན་པ་ནི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུའི་དོན་ནི་གོ་སླ་བས་མ་བཤད་དོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པའི་ བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྙིང་པོའི་དོན་སྟོན་པའི་ལེའུ་འབྱུང་བ་ལ་ནི། དེ་ནས་གཞན་ཉོན་བདག་གིས་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྡུད་པ་པོ་ལ་བོས་ནས་འདིའི་ཟབ་མོའི་དོན་ཉིད་དུ་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའོ། །

The uninterrupted flow of the extremely subtle primordial wisdom (jñāna), which is the melting of conventional and ultimate form, is the cause of descent. The synonyms for the very channels that have abandoned subject and object are said to abide as form that has abandoned characteristics. Regarding the teaching on the realization of the meaning of the primordial wisdom of method and insight, it is said: "By the union of churning and being churned," and so forth. The explanation of the essential meaning of the extensive words, without depending on the action seal (karmamudrā), is stated as: "From the center of the navel, the wheel of ripening," and so forth. Some say that by the cause of the churning and being churned of the action seal, [the sequence] from the navel location to the wheel of ripening and so forth occurs. Now, the meaning of the King of Great Bliss, the natural joy, is clearly shown by the term "extensive words." The meaning of the words "Ma is the churning and being churned," and so forth, should be understood according to the explanation of the phonetic insertion and elision in the fourteenth chapter. The meaning of the result, such as joy and so forth, which is shown by the churning and being churned based on method and insight, is not explained here as it is easy to understand. This concludes the explanation of the twenty-fifth chapter of the Secret Suchness commentary on the Glorious Drop of Primordial Wisdom. Regarding the emergence of the chapter that shows the essential meaning of suchness, it says: "Then listen to another, which I shall explain." This is the Blessed One calling to the compiler and speaking the profound meaning itself in summary.

158

ཡེ་ཤེས་རབ་མཆོག་ བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུད་འདི་དབུ་ནས་ཞབས་སུ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འདི་རྣམས་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། ཕྱི་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་དང་རང་རང་གི་ལེའུའི་སྐབས་སུ་གསལ་ལ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་ འདི་ནི། དཔལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲོན་མའི་རྒྱུད་དུ་གསལ་བར་གསུངས་པས་དེར་བལྟ་བར་བྱ་ཞིང་། ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་མང་པས་འཇིགས་པ་དང་འཕོ་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཕྱིར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་འདིའི་དོན་དེར་ཞིབ་ཏུ་བཤད་ པའི་དོན་གྱིས་མ་བྲིས་པ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་འདིར་དགའ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཐའ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་དགའ་བའི་མངའ་བདག་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་དོན་ལ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞི་བཅུའི་བདག་ཉིད་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ རྒྱལ་པོ་བདུད་རྩིའི་གཏེར་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་བསྟན་པའོ། ། དེ་བས་ན། དེ་ཉིད་བསྡུས་པའི་སྙིང་པོའི་དོན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཉིད་སུམ་ཅུ་དྲུག་བདག་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གང་ཡང་རུང་བའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་ཤིང་། བསྒོམ་པ་ལ་འབད་པའི་ སྟོབས་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བཞི་བཅུས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཡང་གཅིག་ཀྱང་ཀུན་གྱི་བདག་ཉིད་དང་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །

Supreme Insight Regarding the phrase "is explained": throughout this tantra, from beginning to end, non-dual wisdom and so forth are taught. Since these constitute the condensed essence of the tantra’s meaning, the subsequent sections and so on will be clarified in their respective chapters. As for the section on suchness (tattva), it is clearly taught in the Glorious Lamp of Suchness Tantra (Śrī-tattvapradīpa-tantra), so one should consult that; it is what is to be understood. Why is that? Because of the fear of prolixity here, and because it is subject to transition and arising, the Blessed One himself explained its meaning in detail there, and thus it has not been written here. However, the meaning of "joy" here is as follows: "That is the limit of great bliss" means that the nature of the wisdom of great bliss is the sovereign of joy, free from conceptual elaboration. It is the teaching of the authentic meaning of the King of Great Bliss, the treasury of nectar, which is the nature of the forty suchnesses. Therefore, it is said: "The meaning of the essence of that very [suchness]," and so forth. Regarding "the lord of the thirty-six suchnesses": by entering through any door of suchness and through the power of exerting oneself in meditation, one will attain the natural wisdom of great bliss itself. Likewise, one will attain that very [wisdom] through the forty as well. Furthermore, it should be understood that even a single [suchness] possesses the nature of all, and all are of that nature.

159

འདིར་སྦྱོར་ བ་དྲུག་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེར་གསུངས་པས། དེ་རང་བཞིན་བཅུ་པོ་སྤྱིར་བཞག་པའི་དོན་བསྟན་པ་ནི། ཆ་ཡི་ཡེ་ཤེས་ཚོར་བྱེད་དོ། ། ཞེས་སོ། ། སྦྱོར་བ་རྣམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྣམས་ནི་ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་ ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ། འདི་ནི་འབྲས་བུའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ཉིད་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། གཞན་དུ་སའི་རིམ་པ་དང་སྦྱར་ནས་ཡང་འདིར་བཤད་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཡེ་ ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཆོག་དགའ་ལ། ། ཀུན་དགའ་བ་ཡི་རྣམ་པའི་སྐུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགའ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་མཆོག་གི་དགའ་བ། རབ་ལས་རབ་མཆོག་ ཏུ་འགྱུར་བའི་དགའ་བ་དེ་ཉིད་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་ཀུན་དགའ་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དགའ་བར་མཛད་པའི་སྐུ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ནི་ཞལ་བརྒྱད་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཞི་བཅུ་དང་། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པ་དེའི་ཞལ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱི་དོན་འདྲི་བ་ནི།

Here, the six applications are taught in the Bhagavān Śrī Jñānatilaka. To demonstrate the meaning of the ten natures established in general, it says: "The wisdom of the parts is the perceiver." Thus, the applications and the suchnesses become the suchness of the Bhagavān Śrī Jñānatilaka by way of the nature of wisdom, which is the method and that which arises from the method. Because this is the meaning of the result, it says: "That very purity is supreme," and so forth. Otherwise, the explanation here in connection with the stages of the bhūmis is as before. This is the explanation of the twenty-sixth chapter of the Śrī Jñānatilaka-pañjikā Guhyatattva. "The Blessed One is supreme joy, the body in the form of universal joy," means that supreme joy is the essence of all joys. That very joy, which becomes the most excellent of the excellent, is "universal joy" because it is non-dual with the Blessed One. It is the very body of the Blessed One that brings joy to all Buddhas, Bodhisattvas, Hearers, Pratyekabuddhas, and all those included within the ranks of the Noble Ones, as well as to all wandering beings—a nature that one can never tire of beholding. "His very face is eightfold," means that the Blessed One himself, who is the essence of the forty suchnesses and the six applications, possesses eight faces. To inquire into the meaning of the characteristics of his pure nature:

160

རྣམ་པར་དག་པ་ཇི་ལྟར་ལགས། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཞལ་བརྒྱད་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་འདི་ནི། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོའོ། ། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གཉིས་པའོ། ། སྡུག་པ་ཉིད་དུ་མོས་པ་འདི་ནི་གསུམ་པའོ། ། དེའི་གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ་སྙམ་ནས་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་ བཞི་པའོ། ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ལས་འདས་ཏེ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་ལྔ་པའོ། ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདས་ཏེ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་དྲུག་པའོ། ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་ མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་བདུན་པའོ། ། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། འདུ་ཤེས་དང་། འགོག་པ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་པའོ། ། འདི་རྣམས་ རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཞལ་བརྒྱད་དོ། ། ནང་གི་སྟོང་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་པ་ནི། གསང་བའི་དོན་འོག་ནས་བཤད་པའི་ཞལ་འདི་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་དང་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དང་། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། སྔགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་། ལྷའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་བརྒྱད་རྣམ་པར་དག་པའི་ཞལ་བརྒྱད་པའོ། ། སྤྱན་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི། ས་དང་སྟོབས་དང་།

"How is it completely pure?" it is asked. Regarding the phrase "the eight faces are the eight liberations": the first liberation is the one who possesses form looking at forms. The second liberation is the one who, through the perception of being without internal form, looks at external forms. The third is the conviction in the beautiful. The fourth is the thought, "Form is obstructive," whereby one completely transcends the perception of form and thinks, "Space is infinite." The fifth is the thought, "Consciousness is infinite," having transcended the perception of space being infinite. The sixth is the attainment and abiding in the sense base of nothingness, having transcended the sense base of infinite consciousness. The seventh is the attainment and abiding in the sphere of neither perception nor non-perception, having completely transcended the sense base of nothingness. The eighth liberation is the attainment and abiding in the cessation of perception and feeling, having completely transcended the sense base of neither perception nor non-perception. These are the eight faces of complete purity. Regarding "the inner emptiness of suchness": this refers to the secret meaning of the faces explained below. The eight faces of complete purity are: emptiness, very emptiness, great emptiness, all-emptiness, the suchness of the self, the suchness of the mantra, the suchness of the maṇḍala, and the suchness of the deity. As for the twenty-four eyes, they are the [ten] bhūmis and the [ten] powers.

161

ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བཅུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ནས། ས་བཅུ་པའི་བར་ཏེ་སྟོབས་བཅུ་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་འབྲས་བུ་སྤྱན་རྣམས་སོ། ། ཕྱག་རྣམས་སྟོང་ཞིང་རྣམ་པར་དག། ཅེས་བྱ་བ་ནི། ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། དོར་བ་མེད་པ་ དང་། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་དང་། མཐའ་ལས་འདས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དེ་རྣམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཕྱག་བཅུ་དྲུག་པ་རྣམས་སོ། ། སྦྱངས་པའི་ ཡོན་ཏན་བདེན་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གོ་སླ་བས་མང་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འོན་ཀྱང་མདོར་བསྡུས་པ་ཙམ་བཤད་དེ། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཉིས། བདེན་པ་ནི་བཞིའོ། ། ཐོད་པ་ནི་ཕྱག་མཚན་རྣམས་ཏེ། བཅོམ་ ལྡན་འདས་ལ་ཡུམ་གྱིས་གནང་བའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་གཉིས་སྤངས་པ། འཇིགས་བྱེད་མ་ཆེན་པོ་བཅུ་དྲུག་ཁྲག་ཁ་ནས་འཛག་པ། ཐོད་པའི་སྣོད་བཀང་བའོ། ། གནས་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་གིས་ཀླུ་བརྒྱད་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་པདྨ་བརྒྱད་པའི་གདན་ནོ། ། ཐབས་ཀྱི་དངོས་པོར་འཛིན་པ་སྤངས་པ་ནི་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་རང་མེད་པ་ཡང་མེད་པ་ནི་མི་དམིགས་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །

Regarding the phrase "wisdom," this refers to the ten bhūmis of the bodhisattvas, from the first bhūmi up to the tenth, as well as the ten powers, the four wisdoms, and the eyes that are the fruit of complete purity. Regarding the phrase "the hands are empty and completely pure," this refers to the sixteen hands that are the complete purity of: internal emptiness, external emptiness, internal and external emptiness, great emptiness, ultimate emptiness, conditioned emptiness, unconditioned emptiness, non-repudiation emptiness, emptiness of that which is without beginning or end, emptiness beyond extremes, emptiness of nature, emptiness of specific characteristics, emptiness of all phenomena, emptiness of non-entities, and emptiness of the essence of non-entities. Regarding the phrase "possessing the ascetic qualities and the truths," and so forth, the intention is that these are easy to understand and are omitted for fear of being too wordy. Nevertheless, they are explained in brief: the twelve ascetic qualities, the four truths, and the skull-cups are the hand implements granted to the Bhagavān by the Mother. The sixteen great Bhairavas are those from whose mouths blood drips, filling the skull-vessels. The eight nāgas, purified by the power of the eight locations, are the eight-petaled variegated lotus seat. The abandonment of grasping at the entity of method is the characteristic of non-existence; the non-existence of even that non-existence is non-apprehension. Thus, the non-dual wisdom, the great non-abiding nirvāṇa, is the nature of formlessness, the identity of wisdom and method.

definitionསྟོབས་བཅུ “ten powers” — The classical list of the Buddha’s ten powers, which appears frequently throughout both Pāli and Sanskrit sources, refers to the following powers of knowing (Skt. jñānabala ): (1) Knowing what is possible and what is imp

definitionསྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན “ascetic practices” — An optional set of practices that monastics can adopt in order to cultivate greater detachment. The list of practices varies in different sources. When twelve practices are listed, they consist of (1) wearing rags ( pāṃś

terminologyཀླུ → “nāga”. Serpent-deities, not 'dragons'. The Old Tibetan spelling ཀླུ is stable.

definitionཀླུ “nāga” — A supernatural being usually depicted as having the top half of a human and the bottom half of a snake. However, the nāga has a myriad of associations within Buddhism and Indian traditions in general; the term may be ass

adherencePinned rendering paraphrased here: the ten grounds; name; buddha; empowerment; self

termཡེ་ཤེས → wisdom

termས་བཅུ → the ten grounds

termབྱང་ཆུབ་སེམས → bodhicitta

termསྟོབས་བཅུ → ten powers

termསྟོང་པ་ཉིད → emptiness

termདོན་དམ → ultimate

162

དཔལ་ ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེར་རྣམ་པར་དག་པའི་དོན་གྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་ནི་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་མོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ། སྡུད་པ་པོ་ཞུ་བ་བྱེད་པའི་དངོས་ཀྱིས་བསྟན་པའོ། ། མ་མཆུའི་བདུད་རྩིའི་རོ་ཕུལ་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཞལ་གྱི་ཚེམས་ཀྱིས་མཆུ་བཙིར་བ་དང་། གཞིབས་པས་བདེ་བའི་རོ་བསྟར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གསང་བའི་པདྨའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རོས་བདེ་བ་རྒྱས་ཤིང་མཉེས་པར་མཛད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གདུལ་བྱ་ལ་དགོངས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་ མའི་གཟུགས་ཀྱིས་སྒྱུ་མའི་བདེ་བས་སྒྱུ་མ་ཉིད་ལ་རོལ་ཅིང་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉི་མ་དང་ཟླ་བའི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མེ་ཏོག་པདྨ་དང་། ཀུ་མུ་དའི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་དེ་ཉིད་ག་པུར་དང་སིཧླ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མཉེས་པར་བྱས་ཏེ་ཞུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སེམས་ ཅན་ཀུན་གྱི་ལས་སུ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྦྱར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དུས་ཕྱིས་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་འདི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དུས་བཤད་ཅིང་སྟོན་པས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་མགོན་ པོས་བཤད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་གསང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཛོད་འཛིན་པ་ནི། དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་དེ་ཉིད་དང་མཚུངས་པ་དཔལ་རྒྱལ་པོ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏི་ཞེས་བྱ་བ།

The Explanation of the Twenty-Seventh Chapter of the Glorious Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Jñānatilaka*. Following the teaching on suchness (tattva) by way of its purified meaning, the phrase "Then" (atha) is used. "The Blessed One" (bhagavān) refers to the compiler who is the actual requester. "Having offered the taste of the nectar of the lips" means that by pressing the lips with the teeth and sucking them, the taste of bliss is presented; likewise, by the manner of expanding and pleasing the bliss of the wisdom (jñāna) of the secret lotus, he intends for the sake of those to be trained. This is because, through the illusory form of wisdom, he sports and engages in the very illusion of illusory bliss. "Having worshipped with the flowers of the sun and the moon" means that the very causes of the lotus and water-lily flowers—the sun and the moon—are pleased by camphor, sihlaka, and the joys, and then the request is made. This should be applied up to the phrase, "explained as the activity of all sentient beings." "The Blessed One spoke" means that later, the Teacher spoke and taught this Glorious Jñānatilaka Tantra to fortunate sentient beings. "The glorious protector Vajrapāṇi shall explain" means that he who holds the treasury of the secret wisdom of the minds of all Buddhas is the glorious Vajrapāṇi himself, or one equal to him, the glorious King Indrabhūti.

163

སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ཡང་དག་པར་གསང་བའི་རྒྱུད་འདི་ སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཤད་ཅིང་སྟོན་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་སྐད་དུ། མ་འོངས་དུས་ན་བྱང་ཕྱོགས་སུ། ། དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་གནས། ། ཨུ་རྒྱན་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་རུ། ། རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཡི། ། ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏི་ཞེས་བྱ་བས། ། ཤེས་པ་དང་ནི་ བཤད་པ་དང་། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གསལ་བྱེད་འགྱུར། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་གསང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་པའི་དོན་ནི། དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པ། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་མགོན་པོ་ཆེ། ། ཐམས་ཅད་རྡོར་འཛིན་ གྱི་བདག་པོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། མཐའ་ཡས་པ་ཡི་འཇིག་རྟེན་ཁམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུ་བ་དང་མི་རྒྱུ་བས་བསྡུས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཆགས་པས་བསྡུས་པའི་ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་ན་ཡང་དེའི་བྱེད་པ་ནི། བྱེ་བ་མཐའ་ཡས་བགྲང་བ་ལས་འདས་ པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དོ། ། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་སུ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་དང་། འཕོ་བ་དང་། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་། འཕོ་བ་དང་། འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཟུགས་དེ་རྣམས་མེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་གང་ཡང་མེད། རང་བྱུང་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་འདི་ སྐད་དུ།

That very nirmāṇakāya will, in the future, explain and teach this perfectly secret tantra to fortunate sentient beings. As it is said: "In the future, in the northern direction, in the glorious abode of the Vajra Holder, in the land known as Oḍḍiyāna, one born into a royal lineage named Indrabhūti will know, explain, and clarify it for sentient beings." The meaning of being the master of the secret wisdom of the hearts of all buddhas is the definition of the glorious Vajrapāṇi, as it is said: "The great protector Vajrapāṇi, the master of all Vajra Holders." Regarding the phrase "the infinite world-realms," although the world is comprised of the moving and the non-moving, and the three realms are comprised of the formed, its function is all the world-realms beyond counting, numbering in the tens of millions. Regarding the phrase "the cause of arising and destruction," the non-dual bodhicitta is without arising or cessation. However, through the power of the afflictions, there is arising, destruction, transmigration, and change, which are the characteristics of phenomena. The essence of the nature of purification is devoid of the characteristics of all phenomena such as arising, cessation, transmigration, and destruction. Therefore, it is said: "In that, there is no arising whatsoever; it is the self-arisen, supreme Īśvara." Furthermore, it is said:

164

སེམས་ཅན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ན། སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་སྣང་ངོ་། ། སེམས་ཅན་རྣམ་པར་བྱང་བས་ན་སེམས་རྣམ་པར་བྱང་བར་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་དོན་ལ་འདིར་གསུངས་པ། དེ་ཡི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་གང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲིས་པའོ། ། ལན་དུ། ཡེ་ཤེས་བཅུ་གཉིས་སྐྱེ་བ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་སྤྱན་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་སྣང་བ་སྟེ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་ནི། དབྱེར་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གདུལ་བྱའི་དབང་གིས་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ལ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་སོ་སོ་ནས་གསལ་བར་མཐོང་བའོ། ། རྟགས་ཀྱི་དོན་གསུངས་པ། ཐོག་མ་ཡི་ནི་ར་ལྔ་ ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཆོས་ཉིད་དབྱེར་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱིར་ན། རྡོ་རྗེ་འདི་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ལྔ་དང་ལྡན་ནས་བདག་ཉིད་གནས་པའམ། དེ་རང་གི་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ར་ལྔ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། འོན་ཀྱང་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འདུལ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་ལྔ་འབྱུང་ཞིང་། ཡང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་གཟུགས་སུ་ཀུན་བཞུགས་པའོ། ། མཐའ་ནས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལས་སྤྱན་མ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ན་ཆེན་པོ་སྟེ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་སྐུའི་མངའ་ བདག་ཆེན་པོའོ། ། དེ་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད་ཀྱང་མི་འགྱུར་བ་དང་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མི་མངའ་བར།

"Because sentient beings are thoroughly afflicted, the mind appears as thoroughly afflicted; because sentient beings are purified, the mind appears as purified," so it is said. Regarding the meaning of that, it is stated here: "That which is the Vajrapāṇi of that..." is the question. In response: "The twelve wisdoms are unborn," means that the five wisdoms, such as the mirror-like wisdom and so forth, appear in the form of the five Tathāgatas, such as Vairocana and so forth, and they appear in the form of the insight of the Buddhas, such as Buddhalocanā and so forth. This very unborn wisdom of the non-duality of method and insight is the indivisible wisdom free from conceptual elaboration, which appears clearly and distinctly to those fortunate disciples according to their respective capacities. The meaning of the signs is stated: "From the five ras of the beginning," and so forth. Because it is the indivisible wisdom of the dharmatā, this very vajra possesses the five wisdoms and abides as the self, or for the sake of its own differentiation, it is the nature of the five ras, both outer and inner. Nevertheless, for the sake of taming through method and insight, the five Tathāgatas arise, and they also abide entirely in the form of the Vajra Holder. "The five great elements arising from the end" means that because they arise from the non-dual nature as the essence of Locanā and so forth, they are "great"; they are the great sovereign of the body of great bliss. Although they act for the benefit of beings, they are free from conditions such as change or decline.

165

ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀུན་རྫོབ་པའི་ཕྱིར་ན། འགྲོ་བའི་དོན་དུ་སེམས་དཔས་ན་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའོ། ། དབུས་ནས་འགྲོ་བ་རིས་དྲུག་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་བཞིན་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བ་དེ་རབ་ཏུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་སྟོབས་ཆེན་པོ། ། ཐམས་ཅད་རྡོར་འཛིན་གྱི་བདག་པོ། ། མཐའ་ཡས་པ་ཡི་འཇིག་རྟེན་ཁམས། ། སྐྱེ་དང་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་གང་ཡང་མེད། ། རང་འབྱུང་མཆོག་ གི་དབང་ཕྱུག་གོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྣ་ཚོགས་པ་ཡི་གཟུགས་སུ་སྦྱོར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི། འདི་སྐད་དུ་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་བདེ་ཆེན་ཏེ། ། གནས་ནི་གང་དུ་བཞུགས་འགྱུར་བ། ། བརྟན་གཡོ་ཀུན་ལ་རོལ་མཛད་པ། ། བཅོམ་ལྡན་ལྷ་ཡིས་བཤད་ དུ་གསོལ། ། སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་འདི་སྐད་གསུངས། ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་རྣམ་འཕྲུལ་བ། ། ཤཱཀྱ་ཚུལ་བཞིན་པ་ཡིས་ཉོན། ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རྟག་བཞུགས་པ། ། སྔར་ནི་གང་ཞིག་བཤད་པ་ཉིད། ། སྒོ་དགུ་དང་ནི་ལྡན་པ་ཡིས། ། ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་མཆོག་ཡིན་ཏེ། ། དེ་ལ་ ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོ་ནི། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཅེས་བྱ་བར་གསུངས། ། རྡོ་རྗེ་ཅན་ནི་དེར་བཞུགས་པ། ། ལུས་ཅན་གྱི་ནི་ནང་ན་རོལ། ། ཆ་མེད་ཆ་ནི་རྣམ་པར་སྤངས། ། ལུས་ལས་འདས་ཤིང་གོས་པ་མེད། ། ལ་ལར་ལུས་དག་ཅན་དུ་ཞུགས། ། ལ་ལར་རྣ་བར་སྒྲ་དག་དང་། ། ལ་ལར་སྣ་ དང་དྲི་དག་དང་། ། ལ་ལར་དྲི་ཆེན་རྡོར་ཆུ་དང་། ། ལ་ལར་ཚོར་དང་བཅས་སེམས་སུ། ། བཀྲེས་དང་སྐོམ་པ་གང་ལ་ལར། ། ལ་ལར་བདེ་བ་རྣམ་པར་གཟིགས། ། ལ་ལར་ཞི་དང་ལ་ལར་ཁྲོས། །

Because all qualities and the wisdom of bliss are conventional, the Bodhisattva acts for the sake of beings and is thus Vajrasattva. Regarding the phrase, "From the center, the six classes of beings arise," this is explained just as the emergence of the forms of the gods and so forth. "Vajrapāṇi of great power, the lord of all Vajra-holders, is the cause of the arising and destruction of the infinite world-realms. In that, there is no birth whatsoever; he is the self-arisen, supreme Īśvara." From this point until, "He applies himself to various forms," the meaning is as follows: Thus it was said: "Bhagavān, please explain where Vajrasattva, the Great Bliss, resides, and how he sports within all that is stable and moving." The Ācārya himself spoke these words: "Listen, O Śākyamuni, to the emanations of Vajrasattva. He dwells eternally as the self-nature of all. That which was previously explained is the supreme maṇḍala of the body, endowed with nine gates. In that regard, the navel cakra is said to be the 'Omniscient One.' The Vajra-holder resides there, sporting within the bodies of embodied beings. Partless and free from parts, he transcends the body and is unstained. In some, he enters as the pure body; in some, as sounds in the ears; in some, as odors in the nose; in some, as the great excrement and vajra-fluids; in some, as the mind together with sensations; in some, as hunger and thirst; and in some, he perceives bliss. In some he is peaceful, and in some he is wrathful."

166

ལ་ལར་བུད་མེད་ཆགས་པ་དང་། ། ལ་ལར་འཇིགས་ཤིང་ལ་ལར་དགོད། ། ལ་ལར་ རོལ་མོ་མཛད་པ་དང་། ། ལ་ལར་རོལ་ཅིང་ལ་ལར་གསོད། ། ལ་ལར་མེ་ཏོག་འབྲས་བུར་གནས། ། ལ་ལར་སྲོག་ཏུ་རྣམ་པར་གནས། ། ས་ཆུ་མེ་རླུང་མཁའ་ལ་ལར། ། ལ་ལར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ། ། ལ་ལར་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས། ། བྲམ་ཟེ་དང་ནི་གདོལ་བ་དག། ལ་ལར་མ་དང་ལ་ལར་སྲིང་། ། ལ་ལར་ཆུང་མ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་བཞིན་ལ་ལར་བུ་མོའི་གཟུགས། ། ལ་ལར་ཚངས་པ་ལ་ལར་ནི། ། ཁྱབ་འཇུག་དབང་ལྡན་ཉི་མ་དང་། ། ཟླ་བ་སྐར་མ་དེ་བཞིན་ནོ། ། ལ་ལར་ཉིན་དང་མཚན་ལ་ལར། ། ལ་ལར་ཁམས་གསུམ་པ་རྣམས་ཀུན། ། ལ་ལར་ བྱེད་པ་པོ་དང་ནི། ། མི་བཟད་རྒྱལ་ནི་གང་ལ་ལར། ། ལ་ལར་ཤི་བའི་དབང་གིས་ཞུམ། ། མི་གསལ་སྟོན་པ་རྡོ་རྗེ་ཅན། ། ལ་ལར་རྒད་པོ་ལོ་མང་ངོ་། ། ལ་ལར་བྱིས་པའི་གཟུགས་རང་བཞིན། ། ལ་ལར་ནད་ཆེར་གདུངས་པ་དང་། ། ལ་ལར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་གཤེགས། ། བདུད་ ལས་རྒྱལ་བ་གང་ལ་ལར། ། ལ་ལར་རྒྱུ་དང་མི་རྒྱུ་ཉིད། ། ལ་ལར་དཀར་དང་ལ་ལར་སེར། ། ལ་ལར་སྔོ་དང་ལ་ལར་དམར། ། ལ་ལར་སངས་རྒྱས་རྣམ་སྣང་མཛད། ། ལ་ལར་སྒྲོལ་མ་ལ་ལར་སྤྱན། ། ལ་ལར་གོས་དཀར་མཱ་མ་ཀཱི། ། ལ་ལར་ཞི་བ་དཀའ་བཟློག་མ། ། མཁས་ནས་འདབ་ཆགས་ གང་ལ་ལར། ། ནམ་མཁའ་མཁའ་འགྲོ་གང་ལ་ལར། ། ལ་ལར་ཀླུ་དང་ལ་ལར་སྦྲུལ། ། ལ་ལར་སྨད་འཚོང་ལ་ལར་སྤྲེའུ། ། ལ་ལར་རྨི་ལམ་མཐོང་བ་དང་། ། ལ་ལར་གཉིད་ནི་ལོག་པ་དང་། ། ལ་ལར་རླུང་དང་ལ་ལར་མཁྲིས། ། ལ་ལར་པགས་པ་ལ་ལར་ཁྲག། ལ་ལར་སྲེག་བྱེད་མེ་ དག་དང་། ། ལ་ལར་མྱ་ངན་ངུ་བ་དང་། ། ལ་ལར་མཐོ་རིས་སྐྱེ་བ་དང་། །

In some places she is a lustful woman; in some, she is terrified; in some, she laughs. In some, she plays musical instruments; in some, she sports; in some, she kills. In some, she abides as flowers and fruits; in some, she abides as the life-force. In some, she is earth, water, fire, wind, and space; in some, she is the five great elements. In some, by way of the distinctions of family, she is a brahmin or an outcaste. In some, she is a mother; in some, a sister; in some, she is a wife. Likewise, in some, she is the form of a daughter. In some, she is Brahmā; in some, Viṣṇu, Īśvara, Āditya, the Moon, and the stars. In some, she is day; in some, night. In some, she is all the three realms. In some, she is the creator; in some, the fierce Victor. In some, she is dejected by the power of death. The Vajra-holder, the Teacher who is not manifest, in some is an old man of many years. In some, his nature is the form of a child. In some, he is tormented by great illness; in some, he has gone to great awakening. In some, he is the Victor over Māra. In some, he is the moving and the unmoving. In some, he is white; in some, yellow; in some, blue; in some, red. In some, he is the Buddha Vairocana; in some, Tārā; in some, Locanā; in some, Pāṇḍaravāsinī and Māmakī; in some, the peaceful Kurukullā. In some, he is a bird; in some, a sky-goer (ḍākinī); in some, a nāga; in some, a serpent. In some, she is a prostitute; in some, a monkey. In some, she is seen in a dream; in some, she is asleep. In some, she is wind; in some, bile. In some, she is skin; in some, blood. In some, she is the consuming fire. In some, she is weeping in sorrow; in some, she is born in the higher realms. In some, she is the one who is liberated. In some, she is the one who is bound. In some, she is the one who is liberated from the bonds. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some, she is the one who is liberated from the bonds of the three realms. In some,

167

ལ་ལར་འཕྲུལ་པ་འདི་ལྟ་བུ། ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཞུགས་འདི་ལ། ། ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིས་བཤད་པ་ཡིན། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ཅིང་བཞུགས་པའི་རང་བཞིན་ གྱིས། སྐུ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུས། འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་དོན་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། ། ལ་ལར་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་བརྒྱད་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། དེ་ནས་དེའི་དུས་སུ་འཁོར་ཐམས་ཅད་ལངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་དོན་དང་། བསྐྱེད་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་བཤད་ནས། བར་ཅིས་ཀྱང་མཆོད་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ནི། འཁོར་བྱེ་བ་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་ ཐམས་ཅད་ལངས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་བ་བྱེད་པ་ནི། ཁུ་བའི་གཟུགས་ལ་བསྐོར་བ་དང་། བསྟོད་པའི་དོན་གྱིས་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཐབས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་གཡས་པ་བཤད་དོ། ། བསྐོར་བ་ནི་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་བྱས་པའི་དོན་དེ་དུས་གསུམ་ པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལན་གསུམ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་གསུམ་དུ་བསྟན་པའོ། ། དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལ་མངའ་བ་བྱས་ནས་ཞེས་སོ། ། ཞབས་ལ་མགོ་བོས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། དྲང་བའི་དོན་གྱིས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཡང་ན་ཞབས་དང་མགོ་བོའི་ སྒྲ་ཡིས་བསྟན་ཏོ། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་དོན་ཡང་དོན་གཉིས་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་།

"In some [texts], such a manifestation is explained by Indrabhūti as the entry of the self into all [beings]." Thus it was said. By the meaning of those [words], the nature that pervades and dwells in all things is the body of great bliss endowed with the three kāyas. This is the third meaning of Vajrapāṇi, who pervades beings and so forth. This is because it is said, "In some [texts], he is the Vajra-holder himself," and so on. This concludes the explanation of the twenty-eighth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Then, at that time, "all the retinue arose" means that after the meaning of the glorious Vajrapāṇi, the generation stage, and the maṇḍala had been explained, immediately following that offering, all the retinue of seventy-two million arose and circumambulated the Blessed One. This circumambulation of the form of the seminal essence is explained as the aspect of the method of great bliss through the characteristics of the six yogas and the meaning of praise. As for the circumambulation, it is because the retinue performed circumambulation, and that is the nature of the three times. The "three times" are shown as three through the divisions of body, speech, and mind. Having thus made [the offering] to the Blessed One himself, it says, "bowing with their heads at his feet." This is the literal meaning according to the provisional sense. Alternatively, it is indicated by the terms "feet" and "head." Furthermore, the meaning of the six yogas is to be understood through two points: however, [they are] cause and result.

168

ཐབས་ཀྱི་རིམ་པའི་དབྱེ་བ་ནི་ལོས་ཀྱང་མོས། དེ་ཉིད་གསུངས་པ། མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་བདག་ཅག་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བལྟ་ བར་དཀའ་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡིད་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དངོས་པོ་དང་མཚན་མ་མ་སྤངས་པས་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤེས་པར་དཀའ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་དྲུག་པོ་ལ་སོགས་པའི་མན་ངག་འདི་ཀུན་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པས། ལས་འཕྲོ་དང་སྐལ་བར་ལྡན་ པ་འགའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཟུང་བར་དཀའ་བ་ནི། འོད་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་མཐའ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ན། དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ། གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བའི་འདི་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དམ་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན། གསང་བའི་ རང་བཞིན་གྱིས་གསང་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གསང་བའོ། ། གསང་བའི་མཆོག་ནི་དམ་ཚིག་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་རྣམས་ལ་གསང་བ་དང་། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི། ཐབས་ཁྱད་པར་ཅན་འདིའོ། ། མཆོག་རབ་རྙེད་པ་ནི། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་དམ་པ་འདི་ནི་ཀུན་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བར་འོས་པའི་འབྲས་བུའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། ། རབ་བོ། ། རྙེད་པའོ། ། ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་གྲངས་སུ་གསུངས་སོ། ། དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔའ་བོ་དབང་ཕྱུག་ཆོས་དབྱིངས་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཞིང་རྒྱ་ཆེར་བཤད་དོ། །

The divisions of the stages of method are indeed well-known. Regarding that, it is said: "O Protector, through your kindness, we..." and so forth. It is difficult to perceive because, for all wandering beings, the nature of the mind is not seen even by the intellect, as the characteristics of entities and signs have not been abandoned. It is difficult to understand because these instructions, such as the six applications, are not common to all, but are the domain of only those who possess the karmic continuity and fortunate lot. It is difficult to grasp because the essence of supreme light, the nature of the result, does not abide in the two extremes; thus, it transcends the objects of the senses and so forth. This very suchness, free from subject and object, is the supreme reality. Therefore, it is secret by its own secret nature, and it is secret to the worldly hearers and so forth. It is the supreme secret because it is secret to those who lack the samaya and to those of the Great Vehicle; and it is the most excellent because this extraordinary method is superior to those who practice the generation stage and so forth. It is the "supreme attainment" because this very supreme wisdom of the perfectly awakened buddhas is the result worthy of being attained by all. "Supreme," "attainment," and "obtained" are taught as synonyms. Therefore, it is said: "Homage to the Blessed One, the Hero, the Sovereign, the Expanse of Reality," and so forth. This should be applied in the same way and explained extensively.

169

དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་ཉི་ཤུ་ དགུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཁོར་ཐམས་ཅད་དང་བཅས་པའི་བཅོམ་ལྡན་མ་བོས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དག་པའི་དོན་ངེས་པར་སྟོན་པའི་རྒྱུད་འདི་ནན་ཏན་དང་བཅས་ནས་གཏད་པའི་ཆོ་ག་གསུངས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མ་ཞེས་བྱའོ། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་གྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། དཔལ་མཆོག་གི་བླ་མའི་ཞལ་ནས་འབད་པས་བཙལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ལས་བར་མ་ཆད་པའི་མན་ངག་ཐོབ་པ་དང་། དབང་བསྐུར་བ་ཡིན་ཞིང་གྲུབ་པ་བརྙེས་ པ་དང་ལྡན་ན། སྦྱོར་བ་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ཤེས་པས་དེ་ལྟ་བུ་ལ་བླངས་ལ། དམ་ཚིག་དང་ལྡན་པས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་ས་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པར་བྱ་ཞེས་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། ། ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུད་ འདི་ཡང་ནན་ཏན་དུ་བྱ་བ་དང་མཆོད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། རིམ་གྲོ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཆུ་དང་མེ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཆུད་མི་གསན་པར་སྦ་བ་དང་། མི་བཙོང་བ་དང་། བཅང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རབས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། བསམ་ གཏན་ལ་སོགས་པས་ཉམས་སུ་བླང་ཞིང་ཐ་ན་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་མཉམ་པར་གཞག་པས་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། བསྒོམས་ཤིང་བསྒྲུབས་པས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ནི། གཏན་ལ་ཕབ་པ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ལོག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །

This is the explanation of the twenty-ninth chapter of the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Jñānatilaka*. Furthermore, the Blessed One, having summoned the entire assembly including the Blessed Lady, spoke the ritual for entrusting this tantra—which definitively reveals the authentic meaning in all the kings of tantras—with earnestness; thus, she is called the Prajñāpāramitā. The passage beginning with "renowned as the six applications" is easy to understand. Regarding the phrase "having sought with effort from the mouth of the glorious supreme guru," this refers to receiving the uninterrupted oral instructions and empowerments from the great king, the glorious Indrabhūti, and thereby attaining accomplishment. If one possesses such knowledge of the tantras of the six applications and so forth, and takes them from such a person, one will achieve success by possessing the samaya. This is also established by the statement: "One should correctly attain the stages of meditative concentration and so forth." Likewise, this method tantra should be practiced with earnestness, and one should offer worship, honor, and service; it should be hidden without being wasted, like water or fire, and it should not be sold but should be maintained. This is the meaning of the explanation. Furthermore, future generations should also practice through meditative concentration and so forth, and by remaining in meditative equipoise for even a single moment, they will attain bliss. The attainment of the result through meditation and practice is the definitive conclusion; otherwise, it would be erroneous.

170

དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་དཀའ་འགྲེལ་ གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལེའུ་སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། གང་ཚེ་ཡང་དག་མཆོག་གི་ལུས་ལ་མ་བརྟེན་པར། ། དེ་ཙམ་ཐོས་དང་སྒྲ་སོགས་ཆོས་ནི་ཇི་སྙེད་ཀུན། ། རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ནི་ཇི་བཞིན་ཤེས་པར་ནུས་མ་ཡིན། ། དེ་བས་བདག་གིས་དཀའ་འགྲེལ་འདི་ནི་བྱས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་རྡོ་རྗེས་ཕུག་པའི་ནོར་བུ་ནི། ། སྲད་བུས་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་བདེ་བས་བསྟར། ། དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་མན་ངག་ལ། ། བདག་ཀྱང་དེ་བཞིན་འདིར་ནི་བརྟེན་པའོ། ། རྩོད་དང་བག་མེད་གྱུར་པ་ཡིས། ། གལ་ཏེ་འཁྲུལ་པར་འགྱུར་ན་ཡང་། ། འཕགས་པས་རང་གི་སྲས་བཞིན་ དུ། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བཟོད་པར་གསོལ། ། གང་དུ་བདག་གིས་མ་ཤེས་པ། ། དེར་ནི་བདག་ལ་ཡོད་མིན་ན། ། སངས་རྒྱས་སྲས་དང་བཅས་སོགས་རྣམས། ། ཀུན་གྱིས་བཟོད་པར་དེ་ལ་མཛོད། ། རྒྱལ་པོ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏི་ཡི། ། མན་ངག་ལ་བརྟེན་དཀའ་འགྲེལ་འདི། ། དམ་ཚིག་སྡོམ་པ་བསྲུང་བ་དང་། ། བླ་མ་ལ་གུས་བསྒོམ་ལ་བརྩོན། ། ཤེས་རབ་རྣམ་གསུམ་དང་ལྡན་པས། ། འདི་ཡི་དོན་ནི་འབད་ལ་གཟུང་། ། མན་ངག་འདི་ལ་རིམ་ཇི་ལྟར། ། གྲུབ་ཐོབ་པ་ནི་བདེ་བར་ངེས། ། དེ་བས་གཞུང་ནི་མ་ནོར་བར། ། དམ་པའི་དཔལ་ལྡན་བླ་མ་ལ། ། འབད་པས་བཙལ་ནས་རང་ཉིད་བསྒྲུབ། ། འོན་ཀྱང་ ཡིད་ཆེས་འཕྲལ་ལ་སྐྱེ། ། དེ་ལྟ་མིན་ཏེ་ལོག་པ་ནི། ། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་ནས་ལྷུང་བ་ཡིན། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་བཀའ་ཡིན་ཀྱང་ནི་འགྲེལ་སོགས་བྲལ། ། དོན་ནི་བྱིས་པས་མ་ནོར་ཤེས་པར་ནུས་པ་ཡིན། ། དེ་བས་འདི་བྱས་པ་ཡི་དགེ་བའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས། །

The Commentary on the Difficult Points of the Śrī-jñānatilaka This is the explanation of the thirtieth chapter, titled "The Suchness of the Secret." When one does not rely upon the supreme, authentic body, it is impossible to understand the meaning of the tantra exactly as it is, no matter how much one hears or how many phenomena, such as sounds and so forth, one knows. Therefore, I have composed this commentary. Just as a jewel pierced by a vajra is threaded with a string and set in place with ease, I too rely here upon the pith instructions spoken by the sublime ones. Even if I should fall into error through dispute or negligence, may the Noble Ones forgive all of it, just as they would their own children. Wherever I have not understood, that is not my fault; may the Buddhas and their sons, and all others, grant their forgiveness in that regard. This commentary, based on the pith instructions of King Indrabhūti, should be diligently grasped by those who possess the three types of insight, who guard their samaya vows, who are devoted to the guru, and who are diligent in meditation. By following the stages of these pith instructions, one will certainly attain accomplishment with ease. Therefore, having sought the source text without error from a glorious and sublime guru with great effort, one should practice it oneself. However, if one does not act thus, conviction will not arise immediately; instead, by falling into error and experiencing suffering, one will be cast down. Even if it is the word of the Vajra Holder, if it is devoid of commentaries and the like, the meaning cannot be understood without error by the unwise. Therefore, by the merit of the virtue of having composed this, may [all beings attain enlightenment].

171

འགྲོ་བ་མ་ལུས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་ པའི་གནས་ཐོབ་ཤོག། དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་གསང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཨཱ་ཙཱརྱ་ཛྙཱ་ན་བར་མ་ཡིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའོ། ། རྒྱུད་རྒྱལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེ་ལ། ། ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་མན་ངག་གིས། ། རིམ་གྱིས་བརྒྱུད་ནས་ལེགས་པར་བཤད། ། དམ་ཚིག་ཅན་གྱིས་རྟོགས་པར་ཤོག།

May all beings without exception attain the state of the Vajra Holder. This concludes the Secret Suchness: A Commentary on the Difficult Points of the Glorious Tantra of the Wisdom Drop, composed by the master Ācārya Jñānabarma. It was translated by the Tibetan translator, the monk Byang chub ’byung gnas. Regarding the King of Tantras, the Wisdom Drop, it has been well explained through the gradual lineage of the instructions of Indrabhūti. May those possessing the samaya realize it.

Terminology used in this text (40)

Term	Rendering	×	Note
ཡེ་ཤེས	wisdom	144	Distinguish from ཤེས་རབ (prajñā, 'insight'): ཡེ་ཤེས is the buddhas' non-dual wisdom, ཤེས་རབ the discriminating faculty o
བདག	self	124
ལས	action	121	84000 uses 'action' where the mechanics matter, 'karma' where it is a fixed term.
མཚན	name	94	མཚན་བརྗོད is recitation of names; in མཚན་ཉིད it is a 'definition' (lakṣaṇa) — same spelling, different word.
བཅོམ་ལྡན་འདས	the Blessed One	70	84000 harmonises on 'the Blessed One'. Do not alternate with 'Bhagavān' inside one text.
དེ་ཁོ་ན་ཉིད	suchness	67
དབང	empowerment	67	In compounds དབང་ཆེན is 'great power' (a deity epithet), not 'great empowerment'.
དགའ་བ	joy	64
ཤེས་རབ	insight	62
གཟུགས	form	60
རྡོ་རྗེ	vajra	59
རྩ	channel	51
ཆོས	dharma	50	In Abhidharma lists (སྐྱེ་མཆེད, ཁམས) ཆོས is 'phenomena', the objects of mind — not the Buddhist teaching. Same word, two
རྒྱུད	tantra	50
ཕྱག་རྒྱ	mudrā	43
སངས་རྒྱས	buddha	40	The title, not a name. In Old Tibetan the spelling is usually སངས་རྒྱས already; the plural sense ('the buddhas') is carr
འཁོར་ལོ	cakra	38
ཐིག་ལེ	drop	37
བྱང་ཆུབ་སེམས	bodhicitta	35
དཀྱིལ་འཁོར	maṇḍala	34
དབང་ཕྱུག	Īśvara	32
རྟོག་པ	kalpa	32
བྱང་ཆུབ	awakening	32
ལྷ	god	30	Standard 84000 rendering is 'god'; 'deity' where the text contrasts classes of beings.
ཀུན་རྫོབ	conventional	30
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས	bodhicitta	29	Keep the Sanskrit loan; 'mind of awakening' is a gloss, and mixing the two inside one text reads as inconsistency.
སྔགས	mantra	28	སྔགས་པ is a mantra-practitioner, not 'the mantric one'.
མེ	fire	27	In ritual and cosmological prose མེ is the element 'fire'; Agni is the deity only where he is named or invoked. Do not c
སྙིང་པོ	heart mantra	26
ཟླ་བ	moon; month	26	In calendrical and cosmological passages ཟླ་བ is 'month' (twelve months to a year) or 'moon', not the god Candra. Candra
དོན་དམ	ultimate	25
རིགས	family	24	The tantric 'family' (buddha-family); not 'lineage' (which is རྒྱུད་པ or བརྒྱུད་པ).
དམ་ཚིག	samaya	24
སྐྱེ་བ	birth	24
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ	bodhisattva	18
སློབ་དཔོན	ācārya	17
ཁམས	element	16	In ཁམས་གསུམ it is the three realms, not 'three elements'.
བླ་མ	guru	16
ཕུང་པོ	aggregate	15
རྒྱལ་པོ	king	15

Colophon

Source: tengyur vol. 008_རྒྱུད་འགྲེལ།_ཇ.txt. Derge Kangyur/Tengyur e-text, Esukhia/Barom edition — public domain (mechanical reproduction).

Translation status: 84000 catalogue + registry; grade no-translation-known; checked 2026-11-10.

Set in Newsreader and EB Garamond; Tibetan in Noto Serif Tibetan; Chinese in Noto Serif SC.

Anuvāda · NaxiAI