The Clear Secret Meaning called “The Utterly Marvelous”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཤྲཱི་གུ་ཧྱཱ་རྠ་པྲ་ཀཱེ་ས་མ་ཧཱ་ ཨཱདྦྷཱུ་ཏ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། དཔལ་ཟབ་མོའི་དོན་གསལ་བ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་མགོན། ། རང་རིག་པ་ཡི་མཚན་ཉིད་དངོས། ། སྤྲོས་པ་མེད་པ་སྐུ་དང་བྲལ། ། ཡེ་ཤེས་ནམ་མཁའ་རང་བཞིན་ འདུད། ། བྱ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་དང་། རྣལ་འབྱོར་བླ་མ་དང་། རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་མཆོག་གི་ནང་ནས། དེ་རང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལས། གང་ཞིག་དཔལ་བླ་མས་སློབ་མ་ལ་བཤད་པ་བདག་ལ་གནང་བ་དེ་རང་དོན། ཕྱི་ནས་རྣལ་འབྱོར་ མའི་ལུང་ལས་འདུན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ངག་གི་དབང་གིས་རྡོ་རྗེ་སྤུན་དང་ལྷན་ཅིག་འབྲེལ་གཏམ་བགྱིད་པའི་ཕྱིར་བདག་འདྲི་ཞེས་ཐོས་སོ། ། དེ་ནི་ཇི་ལྟར་བླ་མས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རིམ་པ་རྣམ་པར་དཔྱད་དེ། དང་པོ་རེ་ཞིག་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་བཤད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་ ཞེ་ན། དེས་ནི་རྒྱུད་ལ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་པར་བསྟན་པ་དང་། སོ་སོར་བསྟན་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་དོན་ཀུན་ཤེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་འདྲི་བ་ལེགས། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། འབྲེལ་པ་དང་། དགོས་པ་དང་། དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པའོ། ། དེ་རུ་ཆ་དང་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མན་ཆད་ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞི་འབྲི་བ་གང་ཞིག་དཔལ་ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོའི་མཚན་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཡན་ཆད་བརྗོད་པའོ། །

In the language of India: Śrī-guhyārtha-prakāśa-mahādbhūta-nāma. In the language of Tibet: Dpal zab mo’i don gsal ba rmad du byung ba chen po zhes bya ba (The Glorious, Profound Meaning, the Clarification of the Great Marvel). Homage to the glorious Vajrasattva! I bow to the Protector, the very nature of Mahāmudrā, the actual characteristic of self-awareness, free from conceptual elaboration and devoid of a [dualistic] body, whose nature is the space of primordial wisdom. From among the supreme tantras of Kriyā, Caryā, Yoga, Yogottara, and Anuttarayoga, this is from the Mahāmudrā-tilaka-tantra-rāja. Regarding that which the glorious Guru granted to me as an explanation for a disciple, I shall now inquire into it for my own sake. Subsequently, through the oral instructions of the Yoginīs and by the power of speech that is without characteristics, I shall engage in conversation with my vajra brothers; thus I ask. Having analyzed the stages as established by the Guru, I shall first explain the five [topics] beginning with the "expression" (vācya). Why is this? Because by means of these, one understands the concise presentation, the extensive presentation, the individual presentation, and all the meanings of primordial wisdom and that which arises from primordial wisdom. Therefore, it is appropriate to inquire into these five, beginning with the expression. In that regard, the sequence is as follows: the expression, the expressed, the connection, the purpose, and the ultimate purpose. Therein, the "expression" refers to everything from the nature of the parts and drops up to the end of the section titled Śrī-jñāna-ḍākinī-nāma, which describes the fifty-four [topics] including the six applications of consciousness.

དེ་ནི་དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་རྗེ་བཙུན་སྨྲ་བ་དེ་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་རྗོད་པ་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཉིས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས་འདུལ་བའི་དོན་གཟིགས་ནས་གང་ཞིག་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པ་ ཡང་བླང་བ་དེ་ནི་དགོས་པ། དབང་བསྐུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱི་ནས་གང་ཞིག་འབྲས་བུ་རྙེད་པ་དེ་ནི་དགོས་པའི་དགོས་པའོ། ། འབྲས་བུའི་སྒྲས་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད། ། ཡང་ན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། ། ད་ནི་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་ལྔ་ལ་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་འདྲི། གང་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་ ནི་རྒྱུད་ཀྱི་མདོར་བསྟན་པའོ། ། གང་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་རྒྱས་པར་བསྟན་པའོ། ། གང་ཞིག་འབྲེལ་པ་དེ་ནི་གསང་བའི་དབང་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བསྟན་པའོ། ། གང་ཞིག་དགོས་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། གང་ཞིག་དགོས་པའི་ དགོས་པ་དེ་ནི་བཞི་པའི་དོན་གྱི་མན་ངག་གི་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའོ། ། ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་ངོ་། ། སྡུད་པ་པོའི་གཞུང་གིས་འདི་རུ་བརྗོད་པ་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་རྒྱུད་དོ། ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་ པར་བསྟན་པའི་ཕྱག་དང་ཞལ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། འབྲེལ་པ་ནི་སོ་སོར་བསྟན་པའི་མཁའ་འགྲོ་མའི་འཁོར་རོ། ། དགོས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་འདུལ་བ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པས་ཐ་མལ་པའི་འདོད་ཆགས་འཇིག་པའོ། །

That is the Śrī Mahāmudrā-tilaka. The venerable speaker shall now express it. Because the expression and the expressed are non-dual in essence, having perceived the purpose of training through the suchness of the non-duality of insight and method, that which is the bestowing of the secret empowerment and so forth is the purpose. That which is the attainment of the result after having received the empowerment and so forth is the ultimate purpose. By the term "result," one means Buddhahood, or alternatively, the Vajra-holder. Now, the specific distinctions of the five—expression and so forth—are asked: that which is the expression is the concise presentation of the tantra. That which is the expressed is the detailed explanation of the meaning of the tantra. That which is the connection is the individual presentation of the secret empowerment and so forth. That which is the purpose is the wisdom of the empowerment of insight-wisdom (prajñājñāna). That which is the ultimate purpose is that which arises from the wisdom of the pith instructions on the meaning of the fourth [empowerment]. By the term "arising from wisdom," the meaning is the realization of all wisdom. That is the source text of the Master (ācārya). According to the source text of the Compiler, what is expressed here is the concise tantra. The expressed is that which possesses the hands, faces, and so forth, as presented in detail. The connection is the individual presentation of the circle of ḍākinīs. The wisdom of the purpose is the destruction of ordinary desire through the non-duality of insight and method for those to be trained by desire.

དགོས་པའི་དགོས་ པ་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བ་ནི་གྲངས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་ཡོད་པའི་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ནད་ཀྱིས་འཚེ་བ་ལ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་སླེབ་པའོ། ། དེ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སྡུད་པ་པོའི་གཞུང་བཤད་པའོ། ། ཞུ་བ་པོ་ཡང་དེ་རུ་འདི་སྐད་སྨྲའོ། ། རྒྱུད་ལ་འདི་སྐད་ བདག་གིས་ཐོས་པ་མེད་པས་སྡུད་པ་པོའི་གཞུང་ཇི་ལྟར་ཡིན། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འབུམ་ལྔའི་བདག་ཉིད། ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལ་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་གསུངས་སོ། ། དེའི་དུས་སུ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ་རྩ་བའི་དོན་ གྱི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་རྣལ་འབྱོར་མའི་གཞུང་གི་གསང་བ་ཆེན་པོའི་དོན་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རྒྱས་བཏབ་པའི་ཕྱིར། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ཕྱི་མའི་རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བའི་གསང་བའི་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་སོ། ། ཕྱི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ཕྱུང་བ་སྟེ། དཔལ་སངས་རྒྱས་མཉམ་ སྦྱོར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་དེ་སྐད་གསུངས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྡུད་པ་པོས་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་སྨོས་སོ། ། འོན་ཀྱང་རྩ་བ་དང་། བརྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུད་ཀུན་སྡུད་པ་པོའི་ཚིག་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་ལྷ་ དང་མི་ལ་སོགས་པས་རྙེད་པར་དཀའ་བ་དེའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་ནས་སྡུད་པ་པོས་ཉན་ཏེ། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་ལ་གསལ་བར་བྱས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྡུད་པ་པོ་རང་གིས་སྨྲས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། སྡུད་པ་པོ་ནི་འདིར་ཡང་།

The ultimate purpose arising from wisdom is to reach the state of great bliss when afflicted by the diseases of pleasure, pain, and so forth, which exist within countless world systems. This is the explanation of the source text by the compiler, as spoken from the presence of the Master. Regarding the requester, they also speak thus: "Since I did not hear this from the tantra, how can it be the source text of the compiler?" The Vajra Master replied: "In the Hevajra Root Tantra, which is the nature of the Five Hundred Thousand, the teaching beginning with 'Thus have I heard' was spoken. At that time, in the midst of the non-dual retinue, all the tantras of the root meaning were immediately sealed by the great secret meaning of the Yoginī source text. Therefore, it is taught in the Secret Ocean Tantra, known as the Subsequent Tantra of the Great Mudrā Drop. 'Subsequent' means that which was previously extracted; it was spoken thus from the Glorious Buddha-Samāyoga: Teaching Suchness. For that reason, the compiler did not mention 'Thus have I heard' and so forth. Nevertheless, the words of the compiler are present in all tantras, such as the Root and the Examination. Why is that? Because the Blessed One Vajrasattva is difficult for gods, humans, and others to find; therefore, the compiler heard it from the mouth of the Blessed One and made it clear to gods, humans, and others. Thus, it was not spoken by the compiler himself. As for the compiler here as well—"

རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྤྲུལ་པ་ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། ། བཅོམ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་ཞུ་བ་གསོན་ཞེས། དེ་སྐད་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ལ་འོག་ཏུ་འཆད་པའི་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དོན་ཞུ་བའི་ཕྱིར་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་ཅེས་ལུང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་གཞན་གྱི་གཞུང་གིས་འདི་རུ་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བྷ་ག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས། བྷ་གའི་སྒྲ་ནི་ཡང་དག་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོ་ཉི་མའོ། ། སློབ་ དཔོན་གཞན་གྱི་གཞུང་གིས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མཁའ་འགྲོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་ཡང་དོན། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། གློ་བུར་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་རང་གིས་ངོ་བོའི་སྐུ་རྒྱལ་བའོ། ། གསང་བའི་སྙིང་པད་རྒྱས་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། གསང་བ་ནི། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ཞེས་ལུང་ལས་བཤད་པའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་གསང་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ འབྱུང་གནས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས། འདབ་མ་གསུམ་པའི་རྣམ་པ་རེག་བྱའི་རྩའི་ཆུ་སྐྱེས་སོ། ། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་དམར་བའི་རང་བཞིན། རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བར་མཛད་པའོ། །

He is the emanation of the Vajra Holder, a lord of the ten bhūmis, a bodhisattva, a great being. Regarding the phrase "To the Blessed One, the Wisdom Ḍākinī," it means: "O Blessed One, please listen to my request." Thus, in order to request the meaning of the six yogas—consciousness and so forth—to be explained below, he requested that the Blessed One, the Great Glorious Vajra Holder, cause them to be understood; such is the scriptural authority. According to the system of other masters, the meaning here is as follows: he is the "Blessed One" (bhagavān) because he possesses the bhaga. The term bhaga refers to the wisdom of the authentic dharmadhātu; that in which the light rays of that wisdom reside is the Wisdom Ḍākinī, the Sun. According to the system of other masters, he is the "Blessed One" because he possesses the six qualities, such as sovereignty and so forth. He is explained as a "Ḍākinī" because she moves through space. Regarding the meaning of moving through space, the system of the venerable Śrī Indrabhūti explains it thus: the Victorious One is the Vajra Holder, the essence of the adventitious bodhicitta, the svābhāvikakāya. Regarding the phrase "He causes the secret heart-lotus to blossom": "Secret" is explained in the scriptures as the union of the āli and kāli. According to the system of other masters, "secret" refers to the source of phenomena (dharmodaya). According to the system of the Vajra Master, it is the lotus of the tactile channel in the form of a three-petaled [lotus]. "Heart" refers to the bodhicitta. "Lotus" refers to the nature of universal redness. "Causing to blossom" means making it manifest.

ཡང་ན་འབྱུང་བར་མཛད་ པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསང་བར་ལྟེ་བའི་ནང་ན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་བཛྲ་བོ་དྷིས་གསུངས་པའི་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྦྱོར་བ་མངོན་སུམ་དུ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའི་དངོས་པོ་དེ། འདི་རུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་ནང་དུ་བཞུགས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་ དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས། གསང་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ། པདྨ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ། ལྟེ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། དེ་ལྟ་བུའི་དགའ་བ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད། དགའ་བ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་གློ་བུར་བའི་རང་བཞིན་པདྨའི་འདབ་མར་ཆུ་བཞིན་དུ་བཞུགས་སོ། ། འདི་ལྟར། འདི་རུ་གསང་ བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས། ། མཆོག་དང་ཆད་པའི་དབུས་སུ་ནི། ། དེ་ཉིད་གསུམ་དག་མི་ཟད་པ། ། གསང་བའི་ཆུ་སྐྱེས་ལྟེ་ནང་བཞུགས། ། གསང་བ་པདྨ་རང་བཞིན་བདག། ཅེས་གསུངས་སོ། ། འབུམ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་རུ་དོན་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། འབུམ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ གང་ཞིག་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའི་རྒྱུད་དེ་ནི་བརྟག་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདི་ལྟར་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་བརྟག་པ། གཉིས་པ་ནི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་བརྟག་པ། གསུམ་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་གར་གྱི་བརྟག་པ། བཞི་པ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བརྟག་པ། ལྔ་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་བརྟག་པ། དྲུག་པ་ནི་སྟོབས་པོ་ཆེའི་བརྟག་པ། བདུན་པ་ནི་མི་གཡོ་བའི་བརྟག་པ། བརྒྱད་པ་ནི་གཟུངས་མའི་བརྟག་པ། དགུ་པ་ནི་ཀུ་རུ་ཀུལླེའི་བརྟག་པ། བཅུ་པ་ནི་དྲེགས་ཆེན་གྱི་བརྟག་པ། བཅུ་གཅིག་པ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་བརྟག་པ།

Alternatively, it means "to cause to arise." Regarding the phrase "secretly abiding within the navel," the master Vajrabodhi stated that the non-dual union of the āli and kāli is the actual reality of the Great Vajradhara, who dwells here within the celestial mansion of the source of phenomena (dharmodaya). According to the treatises of the Vajra Master: "The secret is supreme joy (paramānanda); the lotus is the joy of cessation (viramānanda); the navel is the natural joy (sahajānanda)." Thus, the essence of these three joys dwells like water upon the petals of the lotus, which is adventitious by nature, in the space between the two joys. As it is said: "From the secret ocean, Between the supreme and the cessation, The three inexhaustible realities Dwell within the secret lotus of the navel. The secret lotus is the nature of the self." Regarding the phrase "the nature of the Five Hundred Thousand," the meaning is explained as follows: the Hevajra Tantra, which is the nature of the Five Hundred Thousand, is characterized by thirty-two chapters (kalpa). These are: first, the chapter on the Manifest Awakening of Vajragarbha; second, the chapter on the Magical Net (māyājāla); third, the chapter on the Vajra Dance; fourth, the chapter on the Multiform; fifth, the chapter on the Vajra; sixth, the chapter on the Great Powerful One (mahābala); seventh, the chapter on the Immovable One (acala); eighth, the chapter on the Consort (dhāraṇī); ninth, the chapter on Kurukullā; tenth, the chapter on the Great Arrogant One; and eleventh, the chapter on Vairocana.

བཅུ་གཉིས་པ་ནི་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་བརྟག་པ། བཅུ་གསུམ་པ་ནི་སྒྲོལ་མའི་བརྟག་པ། བཅུ་བཞི་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་བརྟག་པ། བཅོ་ལྔ་པ་ནི་འོད་ཟེར་གྱི་བརྟག་པ། བཅུ་དྲུག་པ་ནི་བདག་མེད་མའི་བརྟག་པ། བཅུ་བདུན་པ་ནི་གཤིན་རྗེ་དགྲའི་བརྟག་པ། བཅོ་བརྒྱད་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ཧཱུཾ་མཛད་ཀྱི་བརྟག་པ། བཅུ་དགུ་པ་ནི་སོ་སོར་འབྲང་ མའི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་པ་ནི་སྦྱིན་སྲེག་གི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ནི་རབ་གནས་ཀྱི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་གཉིས་པ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་གསུམ་པ་ནི་གཏོར་མའི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་བཞི་པ་ནི་སྟ་གོན་གྱི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་ལྔ་པ་ནི་མངོན་ པར་བྱང་ཆུབ་པའི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་དྲུག་པ་ནི་རྒྱས་གདབ་པའི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་བདུན་པ་ནི་སྦྱོར་ཐབས་ཀྱི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་བརྒྱད་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་གླུའི་བརྟག་པ། ཉི་ཤུ་དགུ་པ་ནི་པདྨ་གར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་བརྟག་པ། སུམ་ཅུ་པ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་བརྟག་པ། སུམ་ཅུ་གཅིག་པ་ནི་མཁའ་ འགྲོ་མའི་བརྟག་པ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པ་ནི་མཁའ་འགྲོ་མའི་བརྟག་པ། དེ་ཀུན་གྱི་ནང་ནས་མཁའ་འགྲོ་དང་མཁའ་འགྲོ་མའི་ཡུལ་དུ་མ་བཞུགས་པ་ཞེས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རིམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་གོ། ། རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་མེད་ལྡན་པའི་བསྐྱེད་རིམ་ རྫོགས་རིམ་ལྡན་པའོ། ། ཀྱེའི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལས་རྫོགས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཡེ་ཤེས་འཚོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟབ་པ་དང་། གཟུང་བར་དཀའོ། ། གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བཤད་པའོ། ། སྦྱོར་དྲུག་རྣལ་འབྱོར་མ་ཡི་གཞུང་། །

The twelfth is the examination of accomplishments. The thirteenth is the examination of Tārā. The fourteenth is the examination of Vajravārāhī. The fifteenth is the examination of Raśmi. The sixteenth is the examination of Nairātmyā. The seventeenth is the examination of Yamāri. The eighteenth is the examination of Vajra-hūṃkāra. The nineteenth is the examination of Prajñāpāramitā. The twentieth is the examination of homa. The twenty-first is the examination of consecration. The twenty-second is the examination of the great maṇḍala. The twenty-third is the examination of the torma. The twenty-fourth is the examination of the preliminary rites. The twenty-fifth is the examination of manifest awakening. The twenty-sixth is the examination of sealing. The twenty-seventh is the examination of the methods of union. The twenty-eighth is the examination of the vajra song. The twenty-ninth is the examination of Padmanarteśvara. The thirtieth is the examination of Vajrapāṇi. The thirty-first is the examination of the ḍākinīs. The thirty-second is the examination of the ḍākinīs. Among all of these, the statement that they do not abide in the domain of the ḍākas and ḍākinīs is a word that has arisen through a sequence from one to the next. What is called "tantra" is the possession of the generation stage and completion stage, which are the non-duality of method and insight. What is called "Hevajra" is the life-force of the wisdom of great bliss, perfected from the non-duality of insight and method; it is profound and difficult to grasp. "Spoken" means explained according to the actual meaning. The source text of the six-fold yoga of the Yoginī.

ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འདི་ལྟར་གསུངས། རྣལ་འབྱོར་མའི་གཞུང་གི་སྒྲས་ནི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བརྟག་པའི་རྒྱལ་པོ་དེ་རུ་ལེའུ་དང་པོ་ལ་གང་ཞིག་སྦྱོར་བ་དྲུག་དང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོས་བཤད་པ་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་སྒྲ་ལ་བསྟན་པ། སྦྱོར་བ་ནི་མཉམ་ པར་འཁྱུད་པ། ཡང་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། དེའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ནི་བདག་པོའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། གཉིས་པ་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། གསུམ་པ་ནི་སྡུད་པ་པོའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། བཞི་པ་ནི་དུས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ལྔ་པ་ནི་འཁོར་གྱི་ཕུན་ སུམ་ཚོགས་པ། དྲུག་པ་ནི་གནས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། དེ་ལྟ་བུའི་སྦྱོར་བ་དྲུག་གིས་ཉམས་པར་སྦྱོར་བའི་དངོས་པོ་ཡང་དག་རྒྱ་ཆེ་བ་ཀུན་རྫོགས་ཀྱི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཤེས་ནས། མདོར་བསྡུས་པ་འདོད་པ་ཅན་གྱི་དོན་དུ། ཆ་དང་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བསྟན་པར་བྱས་ ནས། དོན་དམ་པའི་སྦྱོར་བ་དྲུག་གི་དོན། ལེགས་དགྱེས་ཆེན་པོའི་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྡོ་རྗེ་གླུའི་གུས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱས་ནས། གསང་བའི་སྒྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མས་འདི་སྐད་ཞུས་སོ། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེ་ཚུལ་དག་དང་། ། ཚུལ་ཙམ་ མཆོག་དང་མཆོག་ལས་གཞན། ། སྦྱོར་བ་དྲུག་དབྱེ་རྣམ་པར་ཤེས། ། གནས་ནི་གང་དུ་གནས་པ་ལགས། ། སྲོག་ནི་གང་ནས་བྱུང་བ་དང་། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་གང་དུ་ཐིམ། ། རྡོ་རྗེ་ཉིན་གང་མཚན་མོ་གང་། ། མཚམས་དང་ཤར་བ་གང་ཞིག་ལགས། ། གང་དུ་ནུབ་པའི་དུས་དང་རྩ། ། མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་དུ་ཙམ་མཆིས། །

Thus it is said: Regarding the term "Yoginī-tantra," in the first chapter of the King of Examinations of All Yoginīs, that which was explained by the Great Vajradhara through the six applications is presented according to the sequence of the Yoga Tantras. Therefore, the term "application" (yoga) is taught as follows: "Application" means equal embracing, or alternatively, excellence. Its sequence is as follows: first, the excellence of the Lord; second, the excellence of the Tantra; third, the excellence of the Compiler; fourth, the excellence of the Time; fifth, the excellence of the Retinue; and sixth, the excellence of the Place. Having understood the immeasurable and complete vastness of the reality of the application of these six applications, for the sake of those who desire a concise summary, the meaning of the parts, drops, and so forth, is taught. Then, having pleased the Blessed One with the offering of Great Joy and the devotion of the Vajra Song, the Blessed Lady asked the Blessed One in secret terms: "The parts, the drops, and the methods, The mere method, the supreme, and that which is other than the supreme— Knowing the distinctions of the six applications, In what place do they abide? From where does the life-force arise? Where does the Vajradhara dissolve? What is the Vajra day and what is the night? What are the junctions and the dawning? At what time do they set, and what are the channels? How many are the supreme lords?"

དུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ལགས་གསུངས། ། དེ་ཡི་དུས་ཀྱི་དགོས་པ་ཅི། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་བྱ་བ་དང་། ། མངའ་བདག་གང་ནས་བྱུང་བ་ལགས། ། རོ་ནི་བྱེ་བྲག་དུ་ཞིག་གནས། ། དགའ་བ་ཡང་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། ། གང་གི་དུས་སུ་དགའ་བ་རྣམས། ། རྡོ་རྗེ་ དབང་ཕྱུག་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད། ། རྡོ་རྗེ་ཡང་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། ། རེ་ཞིག་བདག་གི་སྒྲ་ནི་གང་། ། གསང་བ་ཞེས་བྱ་ཇི་ལྟར་ལགས། ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ཏེ། ། དགྱེས་པའི་དོན་ནི་གསལ་བར་བརྗོད། ། རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དུ་ཙམ་བསྟན། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་སྐྱེ་མཆེད་ ཅིང་། ། ཚངས་པ་དབང་ཕྱུག་དྲག་པོ་དང་། ། ཁྱབ་འཇུག་རྟག་ཏུ་ཞི་བ་དང་། ། གང་ནས་སྐྱེ་ཞིང་གང་དུ་གནས། ། ངོ་བོ་ཇི་ལྟར་ཆེན་པོའི་ཆེ། ། ཕྱག་རྒྱའི་བྱེ་བྲག་དུ་ཞིག་བསྟན། ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟར་ལགས། ། མགོན་པོ་མཆོད་པའི་བྱེ་བྲག་ཅི། ། དེ་རུ་མེ་ཏོག་ཇི་ལྟར་ལགས། ། མགོན་པོ་ཆེན་ པོ་སྲོག་གཅོད་ནི། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་འཚལ་བ་ལགས། ། དཀྱིལ་འཁོར་མཆོག་གི་དམ་པ་ཅན། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཇི་ལྟར་ལགས། ། དེ་རུ་ལྷ་མོ་ཇི་ལྟར་ལགས། ། ལྷ་མོ་ཞེས་བྱ་གང་ལ་བཤད། ། བཅོམ་ལྡན་དུར་ཁྲོད་དུ་ཞིག་མཆིས། ། དེ་རུ་ཤིང་ནི་ཇི་ལྟར་ལགས། ། དུར་ཁྲོད་དང་ནི་ ཤིང་རྣམས་ལས། ། རྒྱལ་བའི་དབང་ཕྱུག་གནས་བཀའ་སྩལ། ། མགོན་པོ་ནང་གི་སྦྱིན་སྲེག་དང་། ། བདུད་རྩི་ལྔ་ཡི་རིམ་པ་དང་། ། རྣལ་འབྱོར་མ་ཡི་འདུས་པ་དང་། ། དེ་རུ་སྐད་ནི་ཇི་ལྟར་ལགས། ། བདག་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོ་ནི། ། མགོན་པོ་ཆེན་པོས་བཀའ་སྩོལ་ཅིག། དེ་ལྟ་བུ་ཡི་ རིམ་པ་ལ། །

Please explain the characteristics of time. What is the purpose of that time? What are the āli and kāli? From where does the Sovereign arise? How many distinct flavors abide? And likewise, what are the joys? At what time do the joys arise, and how is the Vajra Īśvara born? How is the dharmadhātu explained? And what is the Vajra like? First, what is the meaning of the word "self"? How is it that it is called "secret"? How is it that it is called "supreme"? Please clearly express the meaning of "delight." How many distinct families are taught? Regarding the aggregates, the sense bases, and so forth, as well as Brahmā, Īśvara, Rudra, Viṣṇu, and the eternally peaceful one—from where are they born and where do they abide? What is the nature of the Great of the Great? How many distinct mudrās are taught? What is the Mahāmudrā like? Protector, what are the distinct offerings? What are the flowers there like? Protector, Great One, how should one understand the taking of life? What is the supreme, most excellent maṇḍala? O Blessed One, what is it like? What are the goddesses there like? To what is the term "goddess" explained? O Blessed One, how many charnel grounds are there? What are the trees there like? Regarding the charnel grounds and the trees, please command where the Lord of Victors abides. Protector, regarding the inner homa, the sequence of the five nectars, and the assembly of yoginīs—what is the language there like? O Great Protector, please explain the nature of one's own self. Regarding such a sequence—

བཞི་ལྷག་ལྔ་བཅུ་དྲིས་པ་ལ། ། གང་དུ་དེ་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས་རྒྱས་པར་བསྟན་པ། བདག་ཀྱང་དེ་རུ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་ངེས་པའི་དོན་དང་། དྲང་བའི་དོན་བྱེ་བྲག་གིས་འདྲི་ཞེས་པ་ནི་རིགས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ ཀྱང་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། རྒྱུད་ལ་རིམ་པས་དབང་གི་ཡན་ལག་ནི་གོང་དུ་ཡོད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱས་ནས། རྗེས་སུ་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གླེང་གཞི་དཔྱད་པར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་དབང་བསྐུར་བའི་སློབ་མ་ ལུས་ལ་སོགས་པ་ཟབ་པའི་མན་ངག་གིས་དོན་ལ་སྣོད་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་དབང་བསྐུར་བ་མེད་པར་རྒྱུད་དོན་གསལ་བར་བྱས་ན་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་རྩ་བ་ལ་ལྟུང་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས། ལེའུ་དང་པོའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལེའུ་གཉིས་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིག་རྣམས་བྲི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ལ་སོགས་པས་མཐའ་ཡན་ཆད་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བཤད། རིམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རིམ་པའི་སྒྲ་ནི་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་དགོད། ཡང་ན་སྐྱོར་བ་བཞི་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། དབང་བསྐུར་བ་ནི་ཆགས་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་དྲི་མ་དག་པར་བྱེད་པ། འབྲས་བུའི་དུས་སུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དཔྱད་པར་བྱའོ། ། སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་བྱ་བ་ལ། དོན་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་དེ་ཆུ་དང་།

Regarding the fifty-four questions asked: it is logical to ask about the definitive meaning and the provisional meaning through the source texts of the ācārya in the very place where the Supreme Lord has taught them extensively. Why is this? Because the Vajrācārya also taught the sequence of the tantra. In the tantra, the branches of empowerment are present in the preceding [sections]. Therefore, having clarified the meaning of the empowerment, one should subsequently analyze the introduction (nidāna) of all the tantras. Why is this? Because a disciple who has been correctly empowered becomes a vessel for the meaning through the profound instructions on the body and so forth. It is said that if the meaning of the tantra is clarified without empowerment, it constitutes a root downfall for both the ācārya and the disciple. This concludes the explanation of the first chapter of the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound words of the second chapter will be written. From "The Blessed One said" up to the end, the meaning is explained exactly as it is. Regarding the phrase "the sequence and so forth," the word "sequence" (krama) is applied like a sprout from a seed and so forth. Alternatively, the "four repetitions" is the meaning exactly as it is. Empowerment (abhiṣeka) purifies the stains of attachment and so forth; it is explained as being divided into three at the time of the result, which should be analyzed in the context of cause and effect. Regarding "the ācārya and so forth," the meaning is explained as follows: water and...

དབུ་རྒྱན་ལ་སོགས་ པས་དབང་བཅུ་གཅིག་གི་དབང་ཕྱུག་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། བཞི་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ། སློབ་དཔོན་བཅུ་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་ཞེས་བྱ་བའི་རིམ་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། ཆུ་དང་། དབུ་རྒྱན་དང་། རྡོ་རྗེ་དང་། དྲིལ་བུ་དང་། མིང་དང་། དམ་ཚིག་གསུམ་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་དང་། ལུང་བསྟན་པ་དང་། སྐྱབས་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བཅུ་གཉིས་པ་གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མྱང་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཅུ་གསུམ་པ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཤེས་ནས་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པ། དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ། དེ་ལྟར་དེ་ཉིད་བཅུ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་འཇུག་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན། ཡེ་ཤེས་ནི་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཉིད་གསང་བའི་དབང་པོ་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བཤད། ས་དང་འབྲས་བུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་རང་ རྩ་བ། འདི་རུ་རྩ་བའི་སྒྲ་ནི་འོད་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ། གང་ཞིག་བུམ་པའི་དབང་ལ་སོགས་པའི་དོན་དེ་ནི་སྐུ། གང་ཞིག་གསང་བའི་དབང་དེ་ནི་གསུང་།

The meaning of the "body of the Buddha Vajradhara, the sovereign of the eleven empowerments," is as follows: "Secret" refers to the saṃbhogakāya; "insight-wisdom" refers to the dharmakāya; and the fourth is the mahāsukhakāya. This is the sequence for the division into the eleven master empowerments: water, crown, vajra, bell, name, the three samayas, conduct, prophecy, and the granting of refuge. The twelfth, called "secret," refers to the experience of tasting the bodhicitta that is the non-duality of the conventional and ultimate, characterized by the saṃbhogakāya. The thirteenth, called "insight-wisdom," refers to the wisdom of the perfection of insight-power, which is non-dual and free from conceptual elaboration; it is the entry into that very wisdom. Thus, what is called the "fourteenth reality" is nothing other than the entry into that very wisdom. Wisdom is the nature of space, the mahāsukhakāya itself, which is explained as the sequence of the secret tantra. The others are explained according to their actual meaning. Regarding the division into the three levels and fruits, the meaning is this: that which is the cause is the root. Here, the term "root" refers to the nature of supreme light, which is said to be the dharmakāya. Furthermore, it is divided into the three of body, speech, and mind. That which is the meaning of the vase empowerment and so forth is the body; that which is the secret empowerment is the speech.

གང་ཞིག་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དེ་ནི་ཐུགས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གྲགས་པ་ཅན། བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྒྱལ་ལོ། ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བའི་དོན་ལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བཞི་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལ། འབྲས་བུ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་ གསུངས་སོ། ། དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་རྣམས་ལ་ཕྱིའི་རིམ་པས་དྲི་མ་མེད་པའི་ས་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ། ནང་གི་རིམ་པས་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུའོ། ། འཁོར་ལོ་རྣམས་ལ་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བུམ་པའི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། འཁྲིག་ པ་དང་འོ་ལས་སྐུའི་འཁོར་ལོར་དགའ་བ། བདུད་རྩི་མྱོང་བའི་དུས་སུ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རེག་བྱ་ཚོར་བ་ལས་གསང་བའི་དབང་ལས་གསུང་གི་འཁོར་ལོར་མཆོག་གི་དགའ་བ། ཤེས་རབ་ཐབས་མཉམ་པར་སྦྱར་བའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས་ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ཆད་པའི་ དགའ་བ། རང་དང་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་དྲན་པ་མེད་ཅིང་གང་ཞིག་དགའ་བ་སྤྲོས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ་ཞེས་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་གསུངས་སོ། ། ཡར་ངོའི་ཚེས་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྲམ་ཟེ་འདྲ་བུའི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་ བའི་དུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིག་ལེ་གསུམ་གཟུང་ངོ་། ། ཐབས་ཀྱི་ཞལ་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་བཤད་དོ། ། ལོ་བཅུ་གཉིས་མ་གསུང་བའི་དབང་གི་དུས་སུའོ། །

That which is the empowerment of the wisdom of insight is the Mind. Regarding the phrase "the result of those," it refers to the renowned mental factors, the Great Bliss, the Victor. Alternatively, regarding the meaning of the division into three results, it is as follows: because the fourth is the wisdom of the nature of space, it is the cause; and because it is the result of that, the glorious Vajradhara taught it to be the very essence of those three. Regarding the phrase "to be understood through the distinctions of joy," the results of the empowerments are the attainment of the stainless bhūmi and so forth through the outer sequence, and the results of joy and so forth through the inner sequence. Regarding the meaning of the cakras, it is as follows: at the time of conferring the vase empowerment, joy arises in the kāyacakra from sexual union and kissing. At the time of tasting the amṛta, supreme joy arises in the vākcakra from the feeling of supramundane touch resulting from the secret empowerment. From experiencing the bliss of the union of wisdom and method, the joy of cessation arises in the cittacakra. The joy of the nature of the jñānacakra, in which there is no recollection of the distinction between self and other and which is free from the elaborations of joy, is taught in the source text of Indrabhūti. Regarding the phrase "on the third day of the waxing moon" and so forth, according to the source text of the Brahmin Ādibuddha, the three drops of bodhicitta are to be held at the time of conferring the secret empowerment. The "face of the method" and so forth are explained according to the literal meaning. This refers to the time of the empowerment of the twelve-year-old girl.

གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན་པདྨ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་བསྲུང་ངོ་། ། ལོ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་ པ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གི་སྐབས་སུ། དགའ་བ་རབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་པ་བསྲུང་བ་དང་བྱུང་བ་གཉིས་ཀྱི་དོན་དུའོ། ། ལོ་ཉི་ཤུ་དང་ལྡན་པ། གསང་བ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་མི་རྙེད་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ཉི་ཤུ་ལོན་པ་ཡན་ཆད་ནི་ཕྱག་རྒྱའི་དངོས་གྲུབ་རིང་དུ་བགྱིད་པ་ ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་ལོ་ཉི་ཤུ་ལོན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་འཁྲུག་པར་བྱེད་འཁྲུག་པས་དགའ་བ་འབྱུང་བར་མི་འགྲུབ། རྣལ་འབྱོར་བླ་མའི་རྒྱུད་དུ་འདུས་པར་བྱས་སོ། ། སྲིང་མོ་ལ་སོགས་པ་མཚན་མ་རྙེད་པ་ལ། དབང་བསྐུར་བ་གསུམ་གྱི་ དུས་སུ་རིག་པར་གསུངས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་མ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ལ་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱུ་ཡོད་པས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་རྙེད་དོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་སྲིང་མོ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྡིག་པ་མེད་དོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་ པའི་རིམ་པའོ། ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རིམ་པས་ནང་གི་བུམ་པའི་དབང་གི་དུས་སུ་སྐད་ཅིག་བྱེ་བྲག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྲིང་མོ། ། གསང་བའི་དབང་གི་དུས་སུ་དགའ་བ་འཇོ་བའི་ཕྱིར་བུ་མོ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གི་དུས་སུ་རོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆུང་མ།

Why is this? Because she is not a "lotus-like" woman, the secret bodhicitta is to be guarded. At the time of the wisdom-knowledge empowerment (prajñājñānābhiṣeka), she should be sixteen years of age for the sake of both guarding and generating the wisdom of supreme joy. She should be twenty years of age; since the purpose of the two empowerments—the secret and the wisdom-knowledge—cannot be found [in others], she should be avoided. Thus, the Blessed Vajradhara has stated that those twenty years of age and older only distance one from the accomplishment of the mudrā. According to the source texts of the Vajra Master, a twenty-year-old agitates the bodhicitta, and through such agitation, the arising of joy is not accomplished. This is condensed in the Yoga Tantra. Regarding the attainment of signs such as a sister and so forth, it is taught that they should be recognized at the time of the three empowerments. Why is this? Because the signs are the cause of the five wisdoms. Since the cause exists, the result is attained without doubt. For the Lord of Yogins who has manifested the result of wisdom, there is no sin in [using] a sister and so forth. This is, for the time being, the sequence of the conventional truth. According to the sequence of the ultimate truth, she is a "sister" because she clarifies the specific moments at the time of the inner vase empowerment (kalaśābhiṣeka). She is a "daughter" because she bestows joy at the time of the secret empowerment. She is a "wife" because she makes all flavors manifest at the time of the wisdom-knowledge empowerment.

ཆུང་ མ་སློབ་དཔོན་ལ་དབུལ་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱིས་རྩ་བ་གསུངས་སོ། ། བླ་མའི་གཟུགས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་རྗེ་བཙུན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདག་མཆོད་པ་ལས་དངོས་གྲུབ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡེ་ཤེས་ ཆེན་པོ་ཐོབ་ཅེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དོན་འདི་ལྟར་བཤད་དེ་བླ་མ་རྗེ་བཙུན་ལ་ཡོན་ཕུལ་བ་དང་། མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིས་ནས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་སྟེར་བ། ཤེས་རབ་མ་མེ་ཏོག་དང་སྤོས་ལ་སོགས་པའི་རྫས་ཀྱིས་ཡང་དག་ པར་མཆོད་པར་བྱས་ནས་ལྷ་མོའི་གཟུགས་སུ་བསྒོམས་ཏེ། སློབ་མའི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དུ་རེག་པའི་དོན་དུ་བསྙེན་པར་བྱ་ཞིང་སྦྱིན་པར་བྱ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ནི་ནང་གི་བུམ་པའི་དབང་གི་ཕྱིར་ཡང་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་བུམ་པ་ལག་ཏུ་གཟུང་བར་བྱ། ། གསང་བའི་དབང་གི་དུས་སུ་སློབ་ མ་ལ་ཡེ་ཤེས་གོམས་པའི་ཕྱིར། དང་པོ་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྣ་ཚོགས་སྦྱོར་ཐབས་ཀྱིས་བསྙེན་པ་བྱའོ། ། བསྙེན་པ་སྦྱོར་བས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འབྱུང་བ་དེ་ནི་སློབ་མའི་ཁ་རུ་དབབ་པར་བྱ་གཞུག་པར་བྱ་ཞེས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ནོ། ། སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱིས་སློབ་མ་གཞན་ གྱི་དབང་གང་ཞིག་འབྱུང་བ་དེ་ནི་བདག་གི་གནས། སློབ་དཔོན་ནག་པོའི་གཞུང་གིས། བདག་ནི་གནས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙིང་པོ་གཞན་གྱི་གནས་ནི་པདྨ་རིན་ཆེན་གྱི་སྙིང་པོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རཱ་ཛའི་གཞུང་གིས། བདག་གི་གནས་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ།

Regarding the phrase "one should offer to the master" and so forth, the root text is spoken according to the literal meaning in the context of the conventional. As for "one's own self in the form of the guru," the meaning is that the venerable Vajrasattva himself is meant. Regarding "attaining accomplishment through the offering to oneself," the intention is that one attains great primordial wisdom (jñāna). Immediately following that, regarding the phrase "the great mudrā and so forth," the meaning is explained as follows: after offering the fee to the venerable guru and performing offerings and so forth, the accomplishment of the great mudrā is bestowed. Having perfectly worshipped the wisdom consort (prajñā) with substances such as flowers and incense, one should meditate on her in the form of a goddess and attend to her for the purpose of touching all the limbs of the disciple; this is the intention. Furthermore, for the sake of the inner vase empowerment, one should hold the victorious vase (vijaya-kalaśa) in the hand. At the time of the secret empowerment, in order for the disciple to familiarize themselves with primordial wisdom, the master should first perform the approach (sevā) through various methods of union. The literal meaning of the tantra is that the bodhicitta arising from that union of approach should be brought down and introduced into the disciple's mouth. Regarding the non-literal meaning, whatever other empowerment arises for the disciple, that is "my own place." According to the source text of the master Kṛṣṇācārya: "My own place is the essence of the vajra jewel; the place of another is the essence of the lotus jewel." According to the source text of the master Kukurāja: "My own place is supreme joy (paramānanda)."

གཞན་གྱི་གནས་ནི་ཆད་པའི་དགའ་ བ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་བདག་གི་གནས་ནི་བསྐྱེད་རིམ། གཞན་གྱི་གནས་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། བདག་གི་གནས་ནི་ཐབས་ལས་བྱུང་བ། གཞན་གྱི་གནས་ནི་ཐབས་སོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཡེ་ཤེས་བྱུང་བ་ ཞེས་དགོངས་པའོ། ། སྲིན་ལག་མཐེ་བོང་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱིའི་དོན་གྱི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་གྱི་སྙིང་པོའི་ནང་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སློབ་མའི་མགྲིན་པའི་ནང་ནས་བླུགས་ཏེ་མགྲིན་པའི་རྩ་གཉིས་བཙིར་བར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེས་ནི་ཕྱིས་ནས་ཇི་ལྟར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན་ ཤེས་ལ། རང་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་བཤད་དེ། དེ་རུ་དཔེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གཞོན་ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེགས་དགྱེས་བཞིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་ལང་ཚོ་ལ་བབ་པའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་འདོད་པའི་བདེ་བ་ནམ་ཡང་མ་མྱོང་བས་དང་པོའི་ སྐབས་སུ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ། འདོད་པའི་སྦྱོར་བས་གང་ཞིག་བྱེད་པའི་ལེགས་སྐྱེས་ཀྱི་བདེ་བ་དེ་ནི་དཔེ་མེད་བརྗོད་མེད་ཅེས་སློབ་དཔོན་གཞན་གྱི་གཞུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་ཇི་བཞིན། དང་པོའི་སྐབས་སུ་གཞོན་ནུ་མ་ལེགས་དགྱེས་ཀྱི་བདེ་བ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ ཅང་མི་ཚོར་ན། དེ་བཞིན་དུ་མགྲིན་པའི་རྩ་བཙིར་བ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་ཅང་མི་ཚོར་རོ། ། མཐེ་བོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན། སྲིན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་མེད་མ། སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པར་འཁྱུད་པའི་ལས་ཀྱིས་སོ། །

The abode of the other is the joy of cessation. According to the text of the glorious Indrabhūti, the abode of the self is the generation stage (utpattikrama), and the abode of the other is the completion stage (niṣpannakrama). From the presence of the master Ḍombipa: the abode of the self is that which arises from the method, and the abode of the other is the method. This is the intention of the master Jñānapāda and the arising of wisdom (jñāna). Regarding the phrase "the ring finger, the thumb, and so forth": from within the essence of the external vajra-jewel, the bodhicitta is poured into the disciple's throat, and the two channels of the throat should be pressed. Why is this? Because by that means, one subsequently knows it just as it is experienced, and the authentic arising characterized by self-awareness (svasaṃvedana) occurs. Thus, the meaning of the tantra is explained according to the literal sense. In this regard, the analogy is as follows: it is like the "Excellent Joy" (Sukhasiddhi) of a young maiden. Just as a king's daughter in the prime of her youth, who has never before experienced the bliss of desire, is at first extremely skillful, the bliss produced by the application of desire is "incomparable and inexpressible"—this is the tradition of other masters. According to the tradition of the Vajra Master, just as the bliss of the "Excellent Joy" of a young maiden at the first moment is not perceived in its various specific aspects, likewise, from the pressing of the throat channels, external objects are not perceived. "The thumb" refers to the vajra-jewel. "The ring finger" refers to the non-conceptual woman. "The application" refers to the action of embracing in union.

སློབ་དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་སྲིན་ ལག་ནི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས། མཐེ་བོང་ནི་རྡོ་རྗེ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཆེ་བའི་གཞུང་གིས་སྲིན་ལག་ནི་ལྟེ་བ། མཐེ་བོང་ནི་ས་བོན། སློབ་དཔོན་ཛཱ་ལནྡྷ་རའི་གཞུང་གིས། སྲིན་ལག་ནི་གསང་བའི་སྣ། མཐེ་བོང་ནི་གསང་བའི་རྩ། ལོངས་སྤྱོད་ནི་ནང་དུ་འཇུག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་དཔོན་ ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་ཕན་ཚུན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མེ་ཏོག་གི་སྦྲང་རྩི་ཡན་ལག་བཀབ་པས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས། རྡོ་རྗེའི་ས་བོན་མཆོག་གི་དགའ་བའི་གནས་སུ་སྟ་གོན་བྱ། ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་ཆད་པའི་དགའ་བའི་གནས་སུ་རབ་གནས་བྱ། དེ་ ནི་གསང་བའི་དབང་གི་རིམ་པའོ། ། ད་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བྲི། སྲོག་དང་གཏུབ་པ་མཉམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱིའི་དོན་གྱི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། ནང་གི་དོན་གྱི་སྲོག་ནི་འགྲོ་བའི་དུས། གཏུབ་པ་ནི་འོང་བའི་དུས་སུ། དུས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྐད་ཅིག་གོ། ། མཉམ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་བསྟན་པའི་རྡོ་རྗེ་གཞོན་ནུ་མ་ལ་ལེགས་དགྱེས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ཡང་མཆོད་པར་བྱའོ། ། ལེགས་དགྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁྲུག་པ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། ། ཤིན་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ དུས་རིང་པོའོ། ། ཧཱུཾ་ཕཊ་ཀྱི་སྔགས་རིན་ཆེན་ཁ་རུ་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ། པདྨ་དང་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱི་ལྟེ་བའི་ཁ་རུ་ཧཱུཾ་ཕཊ་བཀོད་ནས།

According to the text of the master of Oḍḍiyāna, the ring finger is the source of phenomena (dharmodaya) and the thumb is the vajra. According to the text of the master of Kashmir, the ring finger is the navel and the thumb is the seed. According to the text of the master Jālandhara, the ring finger is the secret nose and the thumb is the secret channel. Regarding the phrase "enjoyment should be made to enter within," according to the text of the master Avadhūti, it is because the limbs are covered by the flower-honey of the mutual bodhicitta. According to the text of the Vajrācārya, the vajra-seed should be prepared at the place of supreme joy. According to the text of Oḍḍiyāna, the consecration should be performed at the place of the joy of cessation. This is the sequence of the secret empowerment. Now, according to the text of the Vajrācārya, the wisdom-gnosis empowerment (prajñājñānābhiṣeka) is written: "Life and cutting should be made equal." Regarding this, the meaning of the external object is as it is. As for the internal meaning, "life" is the time of going out, and "cutting" is the time of coming in. By the word "time," it refers to the moment of experiencing supramundane bliss. "Should be made equal" means that having made them of one taste, one should offer excellent worship with great joy to the Vajrakumārī who has been revealed. "Excellent joy" (sukha) means the sense of being undisturbed. "Greatly" (su) means for a long time. Regarding the meaning of the mantra HŪṂ PHAṬ at the mouth of the jewel: having placed HŪṂ and PHAṬ at the mouths of the centers of both the lotus and the vajra, [one should proceed].

དེ་ལ་པདྨ་བསྐྱོད་པར་ཞེས་ཚོགས་ལ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་སློབ་མ་ལ་བཤད་པའི་དུས་སུ་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། སློབ་དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ གཞུང་གིས་ལྟེ་བ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཆེའི་གཞུང་གིས་བྱ་གདོང་མ། སློབ་དཔོན་ཛཱ་ལནྡྷ་རའི་གཞུང་གིས་རང་བྱུང་། སློབ་དཔོན་ཀ་མ་རུ་པའི་གཞུང་གིས་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་མཉམ་པར་འཁྱུད་པའོ། ། དེའི་དུས་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དབང་བསྐུར་ མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་དུས་སུ། ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་དང་དགའ་བ་སློབ་དཔོན་ལ་སྐྱེ་བ་དེ་ལྟར་རོ། ། བཅུ་དྲུག་མ་ལ་སྨྲ་བར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེས་ཡང་དག་པར་ཤེས་པས་སློབ་མ་ལ་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། ཤེས་རབ་མ་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་བརྡ་བགྱིད། ལེགས་པར་བརྡས་ ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་སེམས་གྲུབ་པ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཕྱིས་ནས་སློབ་མའི་སྦྱིན་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེའི་དོན་གྱིས་བཤད་པའོ། ། པདྨའི་སྙིང་པོའི་དབུས་སུ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། པདྨའི་སྙིང་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་ དབུས་ན་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རི་བོང་ཅན་འབབ་པའི་གནས་སུ་བཞུགས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་རང་དོན་བྲི་ན། རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མའི་རྩ། རྡོ་རྗེ་གསང་པད་ཁ་འབྱེད། རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཁམས་ས་བོན་བླུགས་པས་ཕྱུག་པར་བྱེད་པས་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ གྱིས་བསྟན་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་ཐབས་གཞན་པས་མ་ཡིན་ཞེས་གཞན་ཀུན་གྱི་མན་ངག་དང་། བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་དགག་པའི་ཚིག་གོ། །

Regarding that, in the context of the explanation of "the lotus is stirred," when it is explained to the disciple, the term "therein" refers to the bodhicitta. According to the source text of the master of Oḍḍiyāna, it is the navel; according to the source text of the master of Kashmir, it is the "bird-face" (kha-gdong-ma); according to the source text of the master Jālandhara, it is the "self-arisen"; and according to the source text of the master of Kāmarūpa, it is the union of wisdom and method. The meaning of "at that time" and so forth is explained as follows: at the time of the wisdom-gnosis (prajñājñāna) empowerment, when they are in union, just as the moments and joys arise for the master, so it is for the [disciple]. One should speak to the sixteen-year-old [consort]. Why? Because when the disciple is being empowered, the wisdom consort uses signs such as the moments. By means of these signs, the intention is that the mind is established without error regarding the wisdom-gnosis. Later, it is said, "it should be given to the disciple," and so forth; this is the explanation according to the literal meaning of the words. Regarding the phrase "abiding in the center of the lotus heart," the "lotus heart" is the precious vessel of the Buddha. "Abiding in the center" means residing in the place where the "hare-marked one" (the moon/semen) flows. Why is that? If one were to write it for one's own benefit: it is the channel of the Vajradhātvīśvarī; it opens the secret vajra-lotus; and by pouring the seed-syllable element into the jewel, it makes it rich. Thus, the master has taught it as "Vajradhātvīśvarī." The statement, "Buddhahood is not through any other method," is a phrase that negates all other pith instructions, meditations, and so forth.

གང་གི་ཚེ་དེ་ནི་མི་རྙེད་ཅེས་པ། འདི་སྐད་ཅེས་བཤད་དེ། གང་གི་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མའི་རྩ་དེ་ནི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ་དེའི་ ཕྱིར། ཕྲ་བས་ཕྲ་བ་ཉིད་ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་གང་ནས་རྙེད་ཅེས་རྟོག་པ་དང་། མི་རྙེད་པས་རྒྱུད་ཀྱི་མན་ངག་ནི་ཇི་ལྟར་འགྱུར། དེའི་དོན་ལ་ཐབས་འདི་ལྟར་བཤད། རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བས་ཀྱང་། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་བླ་མའི་མན་ ངག་ལས་དེ་ལ་རེག་བྱའི་སྣང་བ་ཙམ་ཚོར་ནས་རང་གི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སེམས་མི་བསྐྱོད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་རུ་དཔེ་ནི་འདི་ལྟར་གསུངས་སོ། ། མེ་ཏོག་ཀེ་ཏ་ཀའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་རླུང་། དབང་པོ་གསལ་བའི་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་ནས། གང་གི་ ཚེ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བསྣམས་པ་ཙམ་གྱིས་སྔར་མེད་པའི་དྲི་ཉམས་སུ་མྱོང་། དེ་ལྟར་རིག་པས་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་རེག་བྱ་ཙམ་གྱིས་ཅི་ཞིག་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་། རིམ་པའི་གོམས་པའི་སྤྱོད་པས་སངས་རྒྱས་ཉིད་འཐོབ་པོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ ལས་ལེའུ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལེའུ་གསུམ་པའི་ཟབ་པའི་དོན་བྲི། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གླེང་གཞི་དང་། དབང་བསྐུར་བའི་ལེའུ་གཉིས་པའི་འོག་ཏུ་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གླེང་གཞིའི་དོན། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་རྗེ་བཙུན་ཉིད་ རྒྱས་པར་བསྟན་པས་བཀའ་སྩལ་ཀྱང་། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་དང་པོའི་རེ་ཞིག་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏཱིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་ནི། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ།

Regarding the statement, "When that is not found," it is explained as follows: Because that channel of Vajradhātvīśvarī is devoid of form, the Blessed One said it is "subtler than the subtle." If one wonders, "From where is it found?" and "If it is not found, how can the pith instructions of the tantra be realized?" the method for its meaning is explained in this way: Although Vajradhātvīśvarī is devoid of substantiality, nevertheless, through the pith instructions of the Guru, by merely perceiving the appearance of touch, the mind of one's own experience becomes Akṣobhya. Regarding this, an analogy is taught as follows: In a grove of ketakī flowers, a wind that is formless is determined by one possessing the insight of clear faculties; at the very moment it is inhaled, a fragrance never before experienced is tasted. Likewise, through awareness, by the mere touch of Vajradhātvīśvarī, one experiences great joy. Through the conduct of gradual familiarization, Buddhahood itself is attained. This concludes the explanation of the second chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound meaning of the third chapter is written. The word "Then" refers to the introduction of all tantras. Following the second chapter on empowerment, the meaning of the introduction of all tantras is taught by the venerable Lord Śrī Vajrasattva himself. Nevertheless, for the time being, according to the tradition of the venerable Śrī Indrabhūti, regarding the word "Then":

དང་པོ་མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ཆ་ཡིན་ཡང་། ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་མཛད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉི་མའི་འོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐིག་ལེ་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ས་བོན་རྣམ་པ་ཅན་ཚུལ་གྱི་མེ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་པདྨའི་ས་བོན་གྲགས་པ་མཆོག་གི་དགའ་བ། རང་གི་ངོ་བོའི་ཚུལ་ཅན་མཆོག་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཆོག་གི་དགའ་བ་ལས་རབ་མཆོག་གི་མཆོག་ གོ། ། མཐར་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ནམ་མཁའ་ལྔ་རྣམ་པར་བརྒྱན་པ་ཅན། རང་བཞིན་དགའ་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ། ། དེ་ནི་སྦྱོར་དྲུག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྒྱུའི་མདོར་བསྟན་པ་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་འབྲས་བུའི་རྒྱས་པར་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་ལུས་པོ་ལ། ། ལེགས་ དགྱེས་དབང་པོ་འཁོར་ལོ་དྲུག། གང་དུ་བོད་པའི་ཚིག་གི་འཁོར་ལོ་བྱེ་བྲག་བརྡ་མཛད་དོ། ། དེ་རང་དོན་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ལྟེ་བའི་གནས། རྐང་པའི་མཐིལ་གྱི་གནས་ཡན་ཆད་ཚོགས་པ་ལ་བཤད་པའི་སྐབས་སོ། ། སློབ་མ་ལ་བཤད་ པའི་དུས་སུ་གསང་བའི་པདྨའི་ནང་དུའོ། ། མེའི་འཁོར་ལོ་ནི་དེའི་དཀྱིལ་མ་ཡིན་པའི་གྲུ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ། ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་ལྟེ་བའི་ཕྱི་རོལ་ལོ། ། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ནི་ལྟེ་བའི་གནས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་སྙིང་གའི་གནས། ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་མགྲིན་པའི་གནས། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ནི་སྤྱི་བོའི་གནས་སོ། ། ཟླ་བ་ཕྱེད་བཞིན་ཆའི་དངོས། ། རླུང་གི་འཁོར་ལོའི་རྣམ་པར་གསུམ། (དང་,དྲང་)བའི་དོན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས།

Although it is of the nature of the unborn from the very beginning, it is said to "cause all to arise." Regarding "the secret," it is explained as the drop (bindu) of the nature of the sun's light. "The vajra seed" refers to the fire in the form of the [seed-syllable] Hūṃ. "The supreme" refers to the renowned supreme joy (paramānanda) of the lotus seed. Regarding "the supreme other, which is the nature of its own essence," it is the "supreme of the supreme" beyond supreme joy. Regarding "the ultimate supreme," it is the king of great bliss, the nature of joy, adorned with the five spaces. This is the brief teaching on the cause from the consciousness of the six yogas. Now, the detailed explanation of the result follows: within the body of the five aggregates themselves, there are the six wheels of the Lord of Perfect Joy (Sugata). This is the specific symbolic terminology for the wheel of the invocation. Regarding that, the Vajra Master explained it for his own benefit as follows: the wind wheel is the region of the navel, explained as the assembly of locations from the soles of the feet upward. At the time of explaining it to the disciple, it is within the secret lotus. The fire wheel is the triangular shape in the center of that. According to the texts of Oḍḍiyāna, it is outside the navel. The emanation wheel (nirmāṇacakra) is the navel region; the dharma wheel (dharmacakra) is the heart region; the enjoyment wheel (saṃbhogacakra) is the throat region; and the great bliss wheel (mahāsukhacakra) is the crown region. "The actual nature of the four half-moons" refers to the three aspects of the wind wheel. This was spoken by the Blessed One for the sake of the provisional meaning. According to the texts of the Vajra Master:

བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བདག་མེད་མ། ། ཞེས་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཕྱེད་མིན་ རྒྱས་པ་ཡང་མིན་ཆུ་ཟླ་བཞིན་དུ་དཔེ་ཡིས་གཟུང་འཛིན་རྣམ་པར་སྤངས། རང་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱེ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོ་སྤྲོས་པ་མེད་ཀྱང་། ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པ་ལ་སྲོག་གི་ཆ་བཟུང་མ། ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་ཞི་བ། མཆོག་ གི་དགའ་བ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག། རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དགའ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གཞན་མ། རང་བཞིན་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་དུ་མེད་པ། སྲིད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ། སྲོག་གི་འཁོར་ལོ་ལ་སྲོག་གི་གྲགས་པ་ཅན་ཞེས་ འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་རླུང་གི་འཁོར་ལོ་སྐྱེད་བྱེད་མ་བདག། གང་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་གྱིས་རླུང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགོངས་པའོ། ། མེ་ཡི་འཁོར་ལོའི་ནང་དུ་ཐིམ། ། ཡི་གེ་མེད་པའི་འཁོར་ལོ་གཅིག། དྲང་བའི་དོན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་རིགས་སྐྱེ་བོ་རྡོ་རྗེར་གྲགས་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོའོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རི་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ངོ་བོ་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་མེད་པ། སྟོང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད། རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་གནས་པ། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོའི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་དང་། ཡང་ན་ནམ་མཁའ་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར།

The Blessed Lady Nairātmyā—this is the definitive meaning. She is neither partial nor extensive; like the moon in water, she is illustrated by example as having utterly abandoned subject and object. Although she herself is unborn, she causes all things to arise; thus, she is the Great Illusion. Though free from conceptual elaboration, she holds the life-force of the three realms without exception. Because her nature is space, she is peace. Because she bestows supreme joy, she is supreme. Because she realizes the marvelous joy, she is the other supreme. Because her essence is the joy of the nature, she is inconceivable. Because existence and nirvāṇa are non-dual, she is unborn. Regarding the life-force wheel, she is called the "Renowned Life-force." Thus it is said: "The self who generates the wind wheel of outer and inner nature." Why? Because the intention is that her nature is the essence of wind. "Dissolved within the fire wheel, the single wheel without letters"—this is the scriptural authority of the Blessed One in the provisional sense. According to the text of the Vajra Master, the Blessed One is the King of Great Bliss, renowned as the Vajra person of the Vajra family. According to the text of the master Kukuripa, because the essence of mirror-like wisdom is immovable, she is without letters. Because her nature is the great emptiness, she is all-aspected. Because she is mere consciousness without aspects, she abides in all. Because her essence is consciousness with aspects, she pervades all; or else, because her nature is space.

ཤེས་རབ་དང་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོའི་ཕྱིར་བདེ་བ་འབྱུང་བ། མཆོག་གི་དགའ་བའི་ རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་བདེ་བ་འཕེལ་བ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་བྲལ་བ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པ་རྒྱུ་བར་བྱེད་པ་པོ། ། ཚུལ་ནི་གློ་བུར་བའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དྲང་བའི་དོན་གྱི་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ངོ་། ། ངེས་པའི་དོན་གྱི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་དཔལ་རྡོ་རྗེ་གྲགས་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་དང་འཁྱུད་པའི་དུས་སུ་ཚུལ་གྱིས་འདུ་ཤེས་ཅན། རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དགའ་བ་སྤྲོ་བ། གང་གི་དགའ་བས་ཐོས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཙམ་གྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདེ་བ་རྙེད་པས། ཕྱིའི་བུད་མེད་ཀྱི་བདེ་བ་བསྙེན་པས་དགའ་བ་དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་བདེ་མཆོག་དབང་ཕྱུག་གིས་ཞེས་གསུངས་ སོ། ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུང་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་ཀླུའི་ལྕེའི་རྣམ་པ། ཇི་ལྟར་དཔའ་བོ་ཡིན་ཀྱང་སྦྲུལ་ཆེན་པོའི་ལྕེ་མཐོང་ན་འཇིགས་སོ། ། དེ་ལྟར་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ལ་དགའ་བ་འབྱུང་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་ཐེག། འོན་ཀྱང་ གཞན་མ་ལྷ་དང་མི་ཅི་སྨོས། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕྱིའི་དོན་གྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ནམ་མཁའི་སྒྲ་ནི་མཐོ་རིས། སོགས་པའི་སྒྲ་ནི་མི་ཡུལ་དང་ས་འོག། ནང་གི་དོན་གྱིས་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ།

Because it is the essence of the non-duality of insight and method, bliss arises. Because it is the nature of supreme joy, bliss increases. Because it is the nature of the mental consciousness, it is free from the letters of vowels and consonants. Because it is the very essence of great bliss, it is the mover of the three realms without exception. Regarding the phrase "the manner is the adventitious abode," this is the scriptural authority of the Blessed One in the provisional sense. According to the definitive sense, the source text of the Vajra Master [states]: "The King of Great Glorious Vajra, free from conceptual elaboration, is the one who possesses perception through the manner of the time of the embrace of insight and method. He radiates marvelous joy. By the mere hearing, recollection, or experience of his joy, even the Tathāgatas attain the bliss of great bliss; it is not like the joy found by resorting to the bliss of an external woman. Therefore, because it is not external, it is free from all aspects, as stated by the Lord of Cakrasaṃvara." Because it is difficult for Hearers, Solitary Buddhas, and others to grasp, it has the form of the tongue of a most terrifying nāga. Just as even a hero is terrified upon seeing the tongue of a great serpent, so too the joy that arises in the Vajra Holder is something that even the Buddhas cannot bear, let alone other gods and humans. Regarding the phrase "the creator of space and so forth," this is explained in terms of external objects: the word "space" refers to the higher realms, and the word "and so forth" refers to the human realm and the subterranean realm. In terms of internal objects, it refers to supreme joy and so forth.

སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་བའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་ གིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཅིག། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔའི་གཞུང་གིས། ཡེ་ཤེས་གཟུགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་མེད་པ། རེག་བྱ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཁམས་མེད་པ་ལ། རོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གུག་སྐྱེད་མེད་པ། སྒྲ་དང་ཐལ་བའི་ཕྱིར་ཐིག་ལེ་མེད་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ དཔག་ཏུ་མེད་པ། རང་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ། ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་མི་ཟད་པ། དོན་དམ་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། ལྟེ་བའི་གནས་སུ་ལ་སོགས་བྱ་བ་ལ། གོང་དུ་བྲིས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ལྟེ་བ་ནི་གཞན་མ་ཡིན། སྤྲུལ་པའི་ འཁོར་ལོ། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་བཟང་པོའི་གཞུང་གིས། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ལྔ། དཔལ་སྡོམ་པའི་རྒྱ་མཚོ་དང་། རིགས་ཆེན་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་དེ་དང་འདྲ། མདོར་ན་བསྡུས་པ་འདོད་པ་ལ་དོན་གྱི་ཕྱིར། བརྟག་ པ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པ་མ་ཡིན་བཀའ་སྩལ་པ། ཡང་ན་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པ་ཤེས་རབ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཚུལ་ཙམ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ནི། ། སྦྲུལ་གྱི་མིག་བཞིན་དྲི་མ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། དྲང་བའི་དོན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ངོ་། ། ངེས་པའི་དོན་གྱི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དང་པོའི་དགའ་བ་འབྱུང་བའི་ཚེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ས་ལ་གནས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དེའི་དགའ་བའི་འོད་ཟེར་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས།

According to the text of the master Ḍombipa, there are the moments of the "various" and so forth. According to the text of the glorious Indrabhūti: because it is free from form, it is without letters; because it is free from touch, it is without elements; because it is free from taste, it is without vowels and consonants; because it is free from sound, it is without drops; because it is stainless, it is immeasurable; because it is self-arisen, it is unborn; because it is the nature of space, it is inexhaustible. This is the view of the ultimate truth, according to the text of the glorious Indrabhūti. Regarding the phrase "at the location of the navel" and so forth, it was written above. According to the text of the master Kṛṣṇācārya, the navel is none other than the emanation wheel (nirmāṇacakra). According to the text of the master Śūrasena, in the context of the completion stage, there are five emanation wheels. This is similar to the Śrīsaṃvarodadhi, the Mahākulatattvodadhi-mahātantra, and so forth. In short, for the sake of those who desire a concise summary, it is taught in the Hevajra-tantra-rāja and other such texts that they are not extensive. Alternatively, the intention is that it is because those who practice the Dharma have little insight. Regarding the verse: "In the Dharma wheel, which is merely a manner, it is stainless like the eye of a snake," this is the scriptural authority of the Blessed One in terms of the interpretable meaning. According to the text of the Vajra Master in terms of the definitive meaning, it is as follows: when the first joy arises in the Blessed One, he abides on the level of the Vajra Holder; then, by the various rays of light of that joy, the Tathāgata...

ཡང་དག་པར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་རོ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་སྐྱེས་སོ། ། དེ་ གཟིགས་ནས་ཕྱིས་ནས་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས། གསང་བ་ཆེན་པོའི་མཆོག། ཚུལ་ཙམ་མཆོག་གི་དགའ་བ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་སྤྲོས་པ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ནི་ཙནྡན་གང་གིས་གོ་རིམ་གྱི་གནས་ཀྱིས་བསྟན་པའོ། ། སྦྲུལ་གྱི་མིག་བཞིན་དྲི་མ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་ ཉེ་བར་བརྟགས་པ་ཙམ། ། འོན་ཀྱང་དེས་ནི་ཤིན་ཏུ་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་ན་ངེས་པའི་དོན་གྱིས་སྦྲུལ་གྱི་སྒྲ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ། ཀྱེ་ལ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་སྣང་བ་མཆེད་པ། སློབ་དཔོན་བཛྲ་ནཾ་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་ཤར་ བ། ཀ་མཱ་ལ་བི་རཱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་ཐིག་ལེ་ཡེ་ཤེས་འབིགས་པ། རྒྱལ་མོ་ལག་སྨིའི་གཞུང་གིས་ས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ལྔ་དང་བྲལ་བ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་ཡང་དག་དྲི་མ་མེད་པ་གསུངས་སོ། ། ཆ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་མེད་པ་གཞན་མའི་གཞུང་ངོ་། ། དྲི་མ་ མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཚིག། དྲི་མ་མེད་པ་བཅོས་མ་མེད་པ་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ། རྣམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་མེད་པ། གནས་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡེ་ཤེས་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དཔེ་དང་ བྲལ་བ། དབུས་དང་དབུས་མ་ཡིན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལས་འདས་པ། ཚུལ་ཙམ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་ནི། ལྷའི་དབང་ཕྱུག་གིས་མི་ཤེས་ཁྱབ་འཇུག་དང་། ལྷ་ཆེན་དང་། ཚངས་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་།

The eight great marvelous flavors arose. Having seen that, the Supreme Lord subsequently taught the supreme secret, the supreme joy of mere method, the great wisdom of total manifestation, in the Dharma Wheel through the sequence of the locations of the sandalwood. Regarding the phrase "stainless like the eye of a snake," it is merely a metaphorical designation; nevertheless, it perfectly demonstrates the state of being utterly stainless. Alternatively, in the definitive sense, the word "snake" refers to the saṃbhogakāya. According to the tradition of the venerable Kālarī, it is the expansion of appearance; according to the tradition of the venerable Ācārya Vajranāga, it is the rising of the vajra sun; according to the tradition of the venerable Kamalavīrī, it is the piercing of the wisdom drop; and according to the tradition of Queen Lakṣmī, it is free from the five elements such as earth and so forth. Therefore, the Vajradhara himself spoke of it as being perfectly stainless. Because it is partless, it is the tradition of others that it is without conceptual elaboration. The phrase "because it is stainless" is a qualifying expression: stainless means uncontrived and free from aspects. Because it is without aspects, it is without a location; because it is without a location, it is the meaning of "immovable," the nature of the space of wisdom. Because the nature of wisdom is space, it is beyond examples. The phrase "neither middle nor non-middle" means it transcends existence and non-existence. The supreme wisdom of mere method is not known by the Lord of Gods, Viṣṇu, Maheśvara, Brahmā, or Śakra.

ཉེ་བའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ། ། མཆོག་གི་ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོར་གནས། ། མཆོག་གི་རྣམ་པའི་བདུད་རྩི་མཆོག། ཅེས་བྱ་བ་ལ། དྲང་བའི་དོན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་ངེས་པའི་དོན་གྱི་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཆོག་ གི་དགའ་བ་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་འབྱུང་བའི་ཚེ། གྲངས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འཆི་བ་མེད་པ་ལ་སྐུ་འབར་བ་དག་དང་། སྐམ་པར་འགྱུར་བ་སེམས་ཀྱི་ས་ལ་བརྒྱལ་བ་དེ་ལྟར་མི་ཐུབ་གཟིགས་ནས་རྡོ་རྗེ་ འཛིན་པ་ཆེན་པོས་རབ་གཏུམ་དགའ་བ་ལ་སྣང་བ་མེད་པར་མཛད་ནས། ཞི་བ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་མཆོག་གི་གྲགས་པ་ཅན་གྱིས་མཐའི་དགའ་བ་ཞེས་རྣམ་པར་སྤྲོས་སོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པས། མཆོག་གི་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་ དང་སྐད་ཅིག་དང་རོ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མཆོག་གི་བདུད་རྩི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔའི་གཞུང་གིས་མིག་མི་ཐུབ་པའི་སྐབས་སུ། དཔེ་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་མཆོག་གི་བདུད་རྩི། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔའི་གཞུང་ གིས་མི་བསྐྱོད་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གི་བདུད་རྩི། མཆོག་གི་དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་བཤད་དེ། མཆོག་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ངོ་བོའི་དགའ་བ་ལ། གང་ཞིག་འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་དེ་ནི་མཆོག་གི་དང་པོའོ། །

This means that even Upendra and the others do not know it. Regarding the passage: "Abiding in the wheel of supreme enjoyment, the supreme nectar of supreme form," this is the scriptural authority of the Blessed One in the provisional sense. According to the definitive meaning of the ācārya’s source text, it is as follows: when the great joy of supreme wisdom arises in the Blessed One, the Great Vajradhara, the Buddhas and Bodhisattvas residing in countless world-systems, as well as those with blazing bodies and those who have become parched and fainted on the level of the mind, are unable to endure it. Seeing this, the Great Vajradhara causes the fierce joy to become non-apparent and, through the supreme renown of the characteristic of great peace, he elaborates upon what is called "ultimate joy." Since the meaning of "complete enjoyment" was explained previously, it is called "supreme joy" because it is the expansion of all joys, moments, and flavors. It is called "supreme nectar" because it is the cause for the arising of all things. According to the source text of the venerable Śrī Indrabhūti, it is "supreme nectar" because one experiences incomparable bliss at the stage of "unconquerable." According to the source text of the venerable Ācārya Kukuripa, it is "supreme nectar" because it is immovable. Regarding the "supreme first," the venerable ācārya explained it thus: "In the joy of the nature of complete perfection, that which is the mass of light rays is the supreme first."

མཆོག་གི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོ་ག་འདི་སྐད་གསུངས་ ཏེ། ཡང་དག་དྲག་པོའི་མཆོག་ནི་དགའ་བ། གང་ཞིག་ཉེ་བར་ཞི་བ་དེ་ཉིད་དོ། ། དེ་ནི་མཆོག་གི་མཐའོ། ། དེ་རུ་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ། དེ་རུ་ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མཆོག་གྲགས་མཐའ་ནི་དགའ་བ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བྲི་བར་བྱའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་གྱི་གཞུང་གིས་མཆོག་ ནི་དང་པོའི་དགའ་བ། མཆོག་གི་མཐའ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ། དེ་རུ་བཞུགས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས། མཆོག་གི་དང་པོ་ནི་གཙོ་བོ་ཉིད། མཐའ་ནི་དེའི་མཇུག། བཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱོད་པ་མེད་པས་སོ། ། སློབ་ དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་(གྱི་,ཀྱི་)གཞུང་གིས་དེ་དང་འདྲའོ། ། ཇི་ལྟར་ཆང་གི་རོ་ནི་བཅུད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དཔེས་ནི་ཇི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་སྨིན་པའི་རྒུན་འབྲུམ་གྱི་རོ་ལ་དགའ་བ་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་ སུ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རོས་སྔར་མེད་པ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཞི་བའི་དགའ་བ་ཡོད་དོ། ། མཆོག་གི་མཐའ་ཡིས་དགའ་བ་ལ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་འགོག། དེའི་ཕྱིར། གཟུགས་དང་བྲལ་བའི་བདག་ཉིད་བཞུགས། ། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་དངོས་པོ་མེད། ། ཅེས་པ་ ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསུངས་སོ། ། མཆོག་གཞན་བདེ་ཆེན་འཁོར་ལོར་ནི། ། ཐམས་ཅད་མཐའ་ཡི་མཐའ་ན་བཞུགས། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་སོ། ། དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས། ། དོན་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ།

Regarding the term "the limit of the supreme," this ritual procedure is taught: "The supreme of the truly fierce is joy; that which is thoroughly pacified is that very thing. That is the limit of the supreme." As for the phrase "abiding therein," it means "arising therein." The limit of the supreme renown is that joy which should be written immediately. According to the system of other masters, the supreme is the first joy, the limit of the supreme is the joy of cessation, and abiding therein is the natural joy. According to the system of the venerable Śrī Indrabhūti, the supreme is the principal itself, the limit is its conclusion, and "abiding" refers to being unmoving. According to the system of the venerable master Kukuripa, it is the same. Regarding the phrase "the essence of the flavor of wine," the Vajra Master spoke as follows: "By means of an external example, just as there is joy in the flavor of a fully ripened grape, so too, through the flavor of the bodhicitta that is non-dual in both the conventional and the ultimate, there exists a marvelous, previously non-existent joy of peace." "Through the joy of the limit of the supreme, the aspects of form and so forth are ceased. Therefore, the self-nature devoid of form abides. All things are without self-nature"—this was spoken by the Supreme Lord (Parama-Īśvara). "In the wheel of supreme great bliss, all abide at the limit of the limit"—this was spoken by the Blessed One according to the literal sense. According to the system of the masters who have attained accomplishment, the meaning is explained as follows:

དཔལ་ རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་མཐའི་དགའ་བ། ཞི་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་བརྒྱལ་བ། ས་ལ་འགྱེལ་བ་དེ་ལྟར་གཟིགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱིས་ནས་ཀྱང་། མཆོག་སྦྱིན་གྱི་གྲགས་པ་ཅན་རྨད་ དུ་བྱུང་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་བར་མཛད་ཅིང་སྣང་བའོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་གསང་བའི་རིན་ཆེན་གྱི་སྙིང་པོའོ། ། ཀུན་གྱི་མཐའ་ཡི་མཐའ་ན་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་སྐད་ གསུངས་ཏེ། ཀུན་གྱི་མཐའི་སྒྲ་ནི་མཐའི་དགའ་བའོ། ། དེའི་མཐའ་ནི་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་སྲས་ཀྱི་གཞུང་གིས་ཀུན་གྱི་མཐའ་ནི་དགའ་བྲལ། མཐའ་ན་བཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། དེའི་ཕྱིར། བལྟ་བར་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་ དགའ། ། ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་མིན་དང་བྲལ། ། བརྗོད་མེད་མི་ཟད་ཞི་བ་སྟེ། ། རང་དགའ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དངོས་ཉིད་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་གསུངས་སོ། ། བླ་མའི་ཞབས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་བཤད་དོ། ། སྟེང་འོག་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ ཡི། ། ཁ་སྦྱར་གྱི་ནི་དབྱིངས་ཀྱི་གནས། ། ཞེས་འཁོར་ལོ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་མཚན་ཉིད་བཤད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་པདྨ་སྙིང་པོར་འོག་ན་རླུང་གི་འཁོར་ལོ། ། སྟེང་ན་མེའི་འཁོར་ལོ། འོག་ན་ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོ། སྟེང་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ། ། འོག་ན་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོ། །

Glorious Great Vajradhara, at the time of abiding in the nature of ultimate joy and great peace, all the Tathāgatas, out of fear of emptiness, fainted and fell to the ground. Having seen this, the Blessed One later manifested the great, marvelous joy of the renowned Bestower of Supreme Boons. This is the Cakrasaṃvara of Great Bliss, according to the source text of the master Kukkuripa: "The essence of the secret jewel, the locus of the sensation of great bliss, abides at the limit of all limits." Regarding this, it is said: "The term 'limit of all' refers to ultimate joy (paramānanda). Its limit is the discernment of non-existence; according to the source text of the son of the glorious Indrabhūti, the 'limit of all' is the joy beyond joy (viramānanda). 'Abiding at the limit' refers to natural joy (sahajānanda). Therefore, the characteristic of the joy to be beheld is joy. Free from all characteristics, inexpressible, inexhaustible, and peaceful—the very reality of the experience of self-joy is taught as Vajrasattva." Regarding the passage beginning with "By the grace of the Guru's feet," it is explained according to the literal meaning. "The locus of the expanse of the union of the upper and lower, joined together"—thus the characteristics of the cakras are explained. According to the source text of the master Ḍombipa, the secret lotus is the essence: below is the wind cakra, above is the fire cakra; below is the navel cakra, above is the dharma cakra; below is the enjoyment cakra.

སྟེང་ན་འོང་བ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ། ། སློབ་དཔོན་བི་ལས་བཛྲའི་གཞུང་གིས། འདབ་མ་ནི་གང་རུང་གསལ་བ། ལྟེ་བ་རྣམས་ནི་འདུས་པ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནང་གི་འདབ་མ་ནི་འདུས་པ། དེའི་ཕྱིར་ཁ་སྦྱོར་ གྱི་རྣམ་པ་ཡོད་པས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱེད་ལ་སོགས་པ་ལ་འཁོར་ལོ་རྣམས་ཀྱི་འདབ་མའི་གྲངས་ཀྱི་ཚད། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རླུང་གི་འཁོར་ལོའི་འདབ་མ་དྲུག། མེའི་འཁོར་ལོའི་འདབ་མ་གསུམ། ། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི། ཆོས་ཀྱི་ འཁོར་ལོའི་འདབ་མ་བརྒྱད། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་འདབ་མ་བཅུ་དྲུག། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ནི་འདབ་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་ནི་འདི་ལྟར་གསུངས་ ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་སྤྱི་བོ་དང་སྤྱི་གཙུག་ཡན་ཆད། སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་ནང་གི་རྩའི་དྲ་བས་ཁྱབ་བོ། ། དེའི་ནང་ནས་རབ་ནི་གསུམ། ། ཁ་ཅིག་ནི་གཉིས་ནི་ལེན་ཏེ། ཀུན་དགའ་ལ་དཔལ་རིགས་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་མིང་དང་མཚན་མ་གསུངས་སོ། ། འདི་རུ་འཁོར་ ལོ་དྲུག་གི་གྲངས་མདོར་བསྟན་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཞིག་འདབ་མ་དེ་རང་རྩའོ། ། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་མཚན་བསྟན་པ་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་ལྟར་རོ། ། ལྷ་མོ་རྩ་འབྱུང་མེད་པ་ཡིས། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་སྐུ་བདག་ ཉིད། ། སྐུ་ནི་གཞི་དང་འདྲ། དེ་ཡང་གཞི་རྩ་དཀའ་བས་མི་འཇིག་པར་འགྱུར།

Above is the wheel of great bliss (mahāsukha-cakra). According to the source text of the master Vilāsavajra, the petals are clearly manifest and the centers are gathered. According to the source text of other masters, the inner petals are gathered; therefore, it is taught that there is the form of a union (saṃpuṭa). Regarding the number of petals of the wheels, such as the half of twelve and so forth, the sequence is as follows: the wind wheel has six petals; the fire wheel has three petals; the emanation wheel (nirmāṇa-cakra) has sixty-four petals; the dharma wheel (dharma-cakra) has eight petals; the enjoyment wheel (saṃbhoga-cakra) has sixteen petals; and the wheel of great bliss has thirty-two petals. This is the explanation of the third chapter from the Śrīmahāmudrā-tilaka. Regarding the statement "seventy-two thousand," the meaning is explained as follows: from the crown of the head down to the top of the skull, the body, which is the nature of the five aggregates (skandha), is pervaded by a network of seventy-two thousand internal channels (nāḍī). Among those, the most excellent are three; some take them to be two. In the Śrīmahākulatantrarāja, the names and signs are taught. Here, the number of the six wheels is briefly shown. Why is that? Because those petals are the channels themselves. Furthermore, just as the names are taught, the characteristics (lakṣaṇa) are also like that. Regarding the question: "If the goddesses do not arise from the channels, how do the aggregates and so forth arise?" it is explained as follows: the body is the nature of the five aggregates. The body is like the foundation; furthermore, because the foundation is the root, it becomes indestructible.

མི་ཤིགས་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གཉིས་འགྲུབ། དེ་ལས་སངས་རྒྱས་ཉིད་སློབ་དཔོན་གཞན་གྱི་གཞུང་གིས། རྩ་ལ་ཕུང་པོ་བརྟེན། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གིས། ། ཕན་ཚུན་ མཉམ་པར་འབྲེལ་སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་བའི་ཞལ་སྔའི་གཞུང་གིས་ཕྱིའི་རྩ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟེན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་གཉིས་སོ། ། སློབ་དཔོན་བི་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་གིས་ཆུ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་བརྟེན་པའི་དོན་བྱེད་ དོ། ། དེ་ནས་རྩའི་མཚན་བསྟན་པ་རྒྱུད་ལས་གསལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བྲིས་སོ། ། ཕུང་པོ་མེད་པའི་ཡི་གེ་ཆེ། ། རྣལ་འབྱོར་པས་ནི་ཇི་ལྟར་རྙེད། ། ཅེས་ཇི་ལྟར་བཤད་དེ། རྩའི་ནི་རྟེན་ཡིན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་འབྱུང་། དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ། དེས་ནི་ ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་མིན་ན་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་བདག་ཉིད་སྐུ། ། མཁའ་འགྲོ་ལྔར་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་མཻ་ཏྲིའི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟར་ཡང་བཤད་དེ། གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་སངས་རྒྱས་མཁའ་འགྲོ། སངས་རྒྱས་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་རིན་ཆེན་མཁའ་འགྲོ། ། རིན་ཆེན་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན། འདུ་ཤེས་ཕུང་པོ་པདྨའི་མཁའ་འགྲོ། པདྨ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ལས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ། ། ལས་ནི་དོན་ཡོད་ གྲུབ་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོ། རྡོ་རྗེ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ།

Through the indestructible, the two accumulations of merit and wisdom are accomplished. From that, the state of Buddhahood itself is established according to the source texts of other masters. According to the source text of the master [regarding] the channels, the aggregates depend upon the channels. According to the source text of the master Kukuripa, they are mutually interconnected. According to the source text of the master Ḍombipa, the external channels and so forth serve as the support for the aggregates. According to the source text of the master Indrabhūti, there are two: the external and internal natures. According to the source text of the master Vilāsavajra, it performs the function of the supported, possessing water and so forth. Then, because the names of the channels are clear in the tantras, they are not written here. As it is said: "How does the yogi find the great syllable that is without aggregates?" Since the channels are the support, the bodhicitta arises. That is the attainment of the fruit of the empowerment of the wisdom of insight. Therefore, the meaning is "the state of the Great Wisdom Vajradhara." The intention is that if it were otherwise, the Great Wisdom would not be attained. Regarding the statement: "The body, the nature of the five aggregates, is renowned as the five ḍākinīs," the source text of the master Śākyamaitri explains it as follows: the aggregate of form is the Buddha-ḍākinī; Buddha is Vairocana. The aggregate of feeling is the Ratna-ḍākinī; Ratna is Ratnasambhava. The aggregate of perception is the Padma-ḍākinī; Padma is Amitābha. The aggregate of formations is the Karma-ḍākinī; Karma is Amoghasiddhi. The aggregate of consciousness is the Vajra-ḍākinī; Vajra is Akṣobhya.

ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་མཁའ་འགྲོ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ། ཞེས་རྟོག་ནས་སློབ་དཔོན་ལ་འདི་སྐད་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལ་ནི་རང་བཞིན་མཁའ་འགྲོ་ལྔ། འོན་ཀྱང་མིའི་སྐབས་སུ་གློ་བུར་བའི་དྲི་མས་ཁྱབ། ཇི་ལྟར་ཟླ་བ་ དང་ཉི་མ་སྤྲིན་དང་མུན་པ་དང་དུད་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་སོ། ། སངས་རྒྱས་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ལྟར་མེད། ། ཅེས་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་ངོ་། ། འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་དོན་གྱིས་བཤད་དེ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཉམ་པ་ ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་། སོ་སོར་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད། ཕུང་པོ་ལྔའི་གྲུབ་པའི་སྐུ། ། རྩའི་འབྱུང་བ་མེད་པས་མི་འགྲུབ། ། ཕུང་པོ་མེད་པས་རྣལ་འབྱོར་པས་ དངོས་གྲུབ་མི་རྙེད་པས་ལུང་ངོ་། ། གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་བཤད་དོ། ། ལྷ་མོའི་རྣམ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། རྩའི་དངོས་པོའི་ལུས་པོར་ཞེས་ལུང་གི་གོ་རིམ་གྱིས། སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གཞུང་གིས་བཤད། གང་ཞིག་སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་རྩའི་ དྲ་བ་དེ་ནི། རིགས་ཆེན་པོའི་རྩའི་རྒྱུད་ཀྱིས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ལྷ་མོའི་རྣམ་པར་དག་པས་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་འབུམ་ལྔའི་བདག་ཉིད་མཁའ་འགྲོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ། སློབ་དཔོན་བི་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་གིས་ མཁའ་འགྲོ་མའི་བརྟག་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་རྩའི་གྲངས་ལ་མདོར་བསྟན་པ་དང་།

"How do the five aggregates become ḍākinīs?" Having thus reflected, they spoke these words to the master: "The aggregates possess the nature of the five ḍākinīs; however, in the case of humans, they are pervaded by adventitious stains, just as the moon and sun are by clouds, darkness, smoke, and so forth. The maṇḍala of the Buddha does not exist [in that way]," according to the source text of the venerable Nāgārjunapāda. This is explained in terms of the five wisdoms (jñāna) which are the nature of the elements. The sequence therein is as follows: mirror-like wisdom, the wisdom of equality, the wisdom of individual discernment, the all-accomplishing wisdom, and the wisdom of the dharmadhātu. Thus, the nature of wisdom and so forth is the siddhakāya of the five aggregates. "Without the elements of the channels, it is not accomplished; without the aggregates, the yogin will not find accomplishment," according to the scripture. The others are explained according to the literal meaning. "In the form of the goddess, within the body of the channel-substance," according to the sequence of the scripture, this is explained by the source text of the master Jñānabodhi. As for the network of seventy-two thousand channels, in the context of the explanation of the Mahākulatantra, it is the maṇḍala of the retinue through the purity of the goddess-form. According to the source text of the master Kṛṣṇācārya, it is the maṇḍala of the ḍākinīs who are the nature of the Pañcalakṣa. According to the source text of the master Vilāsavajra, it is the maṇḍala of the Ḍākinī-vikalpa. According to the source text of the glorious Indrabhūti, it is a brief presentation of the number of channels.

ངེས་པའི་དོན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡང་ཡོད། ལྷ་མོའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་ཡོད། འོན་ཀྱང་དཀྱིལ་འཁོར་བའི་གོ་རིམ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་གསུངས་ སོ། ། དེ་སྐད་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཟུང་ནས་སློབ་དཔོན་ཀ་ར་བཱི་རས་འདི་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། ། རྩའི་འཁོར་ལོ་ལྷ་མོའི་གཟུགས་ཀུན་དུ་སྤྲུལ་པས་དམ་ཚིག་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་གཤེགས་པའི་དོན་དུ། སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་རྣལ་འབྱོར་མ་ཐམས་ ཅད་ལ་ལེགས་དགྱེས་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་བའི་ཕྱིར། ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་མཉམ་པར་འཁྱུད་པར་བཞུགས་སོ། ། སློབ་དཔོན་བོ་ངྷིའི་གཞུང་གིས་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་ལ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་འགྱུར་རོ། ། རེག་བྱའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་ བཤད་དེ། རེག་བྱའི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས། གསང་བའི་པདྨ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྒྱལ་མཚན་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའོ། ། སྦྱོར་བས་ནི་མཉམ་པར་འཁྱུད་པའོ། ། མེའི་འཁོར་ལོའི་ནང་དུ་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མེའི་འཁོར་ལོ་ནི་གྲུ་གསུམ་གྱི་གནས། ཆུ་སྐྱེས་ ནི་དེའི་ནང་དུ་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་མེའི་འཁོར་ལོའི་ནང་གི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱིས་གཉིས་ཀའི་བདེ་བ་མྱོང་བ་མཉམ་པར་རྒྱས་པ་ལས་རྡོ་རྗེ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། སློབ་དཔོན་ཨ་ནཾ་བྷ་ག་བཛྲའི་གཞུང་གིས། གསང་བའི་པདྨ་ནི་རླུང་གི་རང་ བཞིན་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ། ཉི་མའི་རང་བཞིན་དེ་དག་གིས། ། མེ་ཡི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པར་རྒྱས། ། གང་ཚེ་རྡོ་རྗེ་བསྐྱོད་པ་ནི། ། དེ་ཚེ་མེ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད། །

This is also found in the tantras of definitive meaning, and the purity of the goddesses is also present. However, the Blessed One did not teach it according to the sequence of the maṇḍala deities. Taking the intention of the venerable Indrabhūti, the master Karavīra explained it as follows: "In order to invite the maṇḍala of the great samaya by manifesting all the goddesses in the form of the channel-wheels, and in order for all the yoginīs to experience the bliss of perfect joy in a single instant, he remains in union, embracing the Great Vajradhara himself." According to the text of the master Bodhi, he becomes equal for the sake of the cause of birth for both the moving and the non-moving. Regarding the meaning of "the element of touch and so forth," it is explained as follows: the element of touch is the source of phenomena (dharmodaya), which is the meaning of the "secret lotus." The "banner" is the secret vajra. "Union" means embracing in equality. Regarding the meaning of the lotus within the fire-wheel: the fire-wheel is the triangular place, and the lotus is the precious vessel of the Buddha within it. According to the text of the master Śavaripa, through the lotus within the fire-wheel, the bliss of both is equally expanded, and the vajra is generated. According to the text of the master Anaṅgavajra: "The secret lotus is of the nature of wind, and the secret vajra is of the nature of the sun. By these, the fire-wheel is fully expanded. When the vajra is moved, at that time the fire is understood within."

ཅེས་རྒྱུད་ཀྱི་གོ་རིམ་ལས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ། རྡོ་རྗེ་ནི་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། མེ་ནི་རང་ལས་ བྱུང་བའི་མེ་ཏོག། སློབ་དཔོན་གཞན་གྱི་གཞུང་གིས་རྡོ་རྗེ་ནི་ཐབས་མེ་ནི་ཤེས་རབ་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་གྱི་གཞུང་གིས། རྡོ་རྗེ་ནི་ཨཱ་ལིའི་རང་བཞིན། མེ་ནི་ཀཱ་ལིའི་རང་བཞིན། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། མེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཀཱ་ལི། ཡེ་ཤེས་ལས་རྡོ་རྗེའི་བདག་ ཉིད། ཨཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གིས་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་གཉིས་ཀྱི་ཁ་སྦྱོར་བས་དུས་གཅིག་ཏུ་མེ་དང་རྡོ་རྗེ་དག་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། ། རྡོ་རྗེ་གསལ་གྱིས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། གང་གི་ཚེ་རྡོ་རྗེ་པདྨ་ གཉིས་ཀྱི་ཁ་འབྱེད་པ་དེའི་ཚེ། ལྟེ་བ་ལ་སོགས་གནས་ལ་ཡོད་པའི་འཁོར་ལོའི་ཆུ་སྐྱེས་རྒྱས་རྣམ་པར་རྒྱས་པས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྦྲང་རྩི་ལྟ་བུ་འཇོག་གོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས། འཁོར་ལོ་དྲུག་པར་མ་རྒྱས་པའི་ཕྱིས་ནས་རྩའི་འཛག་པ། སློབ་དཔོན་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ ཏིའི་གཞུང་གིས་འཁོར་ལོའི་པདྨ་དེ་རང་རྩའོ། ། དེ་ནི་རིགས་པས་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་མིན་ན་དངོས་པོ་སོ་སོའི་དོན་མི་འགྲུབ་པོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་། ཆག་པའི་སྣོད་ལ་ཆུ་བཞིན་དུ། ། ཞེས་དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དོན་གྱི་གསུངས་སོ། ། དེ་ནས་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་ གནས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས་རྒྱས་པར་བཤད། བདག་ནི་འདི་རུ་སློབ་དཔོན་འགའ་ཙམ་གྱི་གཞུང་བྲི།

Thus, according to the sequence of the tantra, the Vajra Master spoke these words: "Vajra" is the heart essence of bodhicitta; "Fire" is the flower arising from oneself. According to the treatise of another master, "Vajra" is method and "Fire" is insight. According to the treatise of the master Śākyamitra, "Vajra" is the nature of the vowels (āli) and "Fire" is the nature of the consonants (kāli). According to the treatise of the glorious Indrabhūti, the consonants are the identity of Fire, and from wisdom comes the identity of Vajra; thus, the vowels are thoroughly understood as wisdom. According to the treatise of the master Kukuri, through the union of the two—the vowels and consonants—one simultaneously understands Fire and Vajra. Vajraprabha and others explain it thus: when the two, the vajra and the lotus, are opened, the lotuses of the cakras located in the navel and other places fully blossom, and the bodhicitta is released like honey. According to the treatise of the master Ḍombipa, it is the dripping of the channels after the six cakras have not yet blossomed. According to the treatise of the master Indrabhūti, that lotus of the cakra is one's own channel. That is the logical source text; otherwise, the meaning of the individual entities would not be established. Accordingly, it is said: "Like water in a broken vessel," thus the Vajra Holder spoke of the meaning of non-duality. Then, regarding the phrase "the location of the emanation cakra and so forth," the Vajra Master explained it in detail. Here, I shall write the treatises of only a few masters.

དོན་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པར་བྱེད། རྩའི་ཡེ་ཤེས་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་བསྒོམ་པ་ཅན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲང་བའི་དོན་བཟུང་ནས། དེ་བཞིན་ གཞན་མ་སྒོམ་པར་བྱེད། ། དེ་རུ་ཡང་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཡིད་ཤེས་པར་མི་བྱེད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉེ་བར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར། དྲང་བའི་དོན་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པར་བྱེད། དེ་རང་དོན་སྐལ་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ངེས་པའི་དོན་གྱིས་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་གསལ་བར་བྱེད། དེ་བཞིན་དུ་བར་མ་ཆད་པའི་རིམ་པས་གང་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ན། རིགས་པས་ནི་གསུངས་སོ། ། དེ་རུ་སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་འབྱུང་བ་ལྔའི་རང་བཞིན་རྩ་ལྔ་སྤྲུལ་པའི་ འཁོར་ལོར་འདུས་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཤུ་ཀྲ་བྷ་ཧ་དང་། རཀྟ་བྷ་ཧ་དང་། ར་ས་བྷ་ཧ་དང་། མ་ངྷ་བྷ་ཧ་དང་། མུ་ཏྲ་བྷ་ཧའོ། ། རྩ་གཉིས་ཀའི་རྩེ་མོ་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། མེའི་འཁོར་ ལོའི་ནང་དུ་གསང་བའི་པདྨའི་ལྟེ་བའི་གཡས་གཡོན། སྦྲུལ་མོ་ཆུང་བ་བཞིན་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འཛག་གོ། ། ཟླ་བའི་སྒྲ་ནི་ཤུ་ཀྲ། ཉི་མའི་སྒྲ་ནི་རཀྟ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་མ་ད་ཞེས་བྱ་བ། རང་བྱུང་གི་མེ་ཏོག་གི་ནང་ནས་འཛག་གོ། ། མངལ་གྱི་དབུས་སུ་རྩ་གཉིས་ནི། ། ཐག་ པའི་དངོས་པོ་བཞིན་སྦྲུལ་མོ་ཆུང་བ་དང་འདྲ་བ། དཔེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བྲི་བར་བྱའོ། ། དེ་ནི་རྒྱུ་ནི་གཅིག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ། །

One establishes the meaning through definitive analysis. Those who possess a meditation that has not experienced the wisdom of the channels (nāḍī) grasp the provisional meaning (neyārtha) of the Blessed One and meditate on it accordingly, yet they do not understand the mental consciousness through mere cognition alone. Why is that? Because the Blessed One has closely examined it, one establishes it through the provisional meaning. For the sake of sentient beings who are fortunate enough to realize their own welfare, the masters who have attained accomplishment, such as the venerable Śrī Indrabhūti, clarify it through the definitive meaning (nītārtha). Likewise, that which is clarified through an uninterrupted sequence is what is taught by reasoning. In that regard, according to the source text of the venerable master Kukuripa, the five channels, which are the nature of the five elements, are gathered within the emanation wheel (nirmāṇacakra); this is the definitive meaning. Its sequence is as follows: śukrabhāga, raktabhāga, rasabhāga, madhubhāga, and mudrābhāga. Regarding the phrase "from the tips of both channels," the venerable Vajrācārya explained it thus: within the fire wheel, to the right and left of the center of the secret lotus, the sun and moon drip like two small female serpents. The term "moon" refers to śukra (semen); the term "sun" refers to rakta (blood). According to the source text of Śrī Indrabhūti, that which is called mada drips from within the self-arisen flower. The two channels in the center of the womb are like the substance of a rope, similar to two small female serpents; this should be drawn immediately by way of analogy. One should understand that the cause is a single entity.

ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བ། རྩ་བ་འདིར་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི། བདག་མེད་པའི་རང་བཞིན། དེ་རང་ཀུན་དངོས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གཉིས་སུ་ དབྱེ་བ་དང་། གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བཞི་རུ་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་རུ་དབྱེ་བ་དང་། དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བརྒྱད་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། བརྒྱད་བཞི་རུ་དབྱེ་བ་དང་། བརྒྱད་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བ་དང་། སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའོ། ། དེས་ནི་རྒྱུའི་རྩ་བ་ ལས་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཤད། གཡོན་དུ་ཤུ་ཀྲ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ། ངེས་པའི་དོན་དང་དྲང་བའི་དོན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག་པུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་ བཞི་རུ་དབྱེ་བ་དང་། ལྔ་རུ་དབྱེ་བའོ། ། དེ་ལ་དོན་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཚེ། བོ་ལ་དང་ཀཀྐོ་ལའི་རེག་བྱ་ཙམ་གྱིས་སྲ་བར་གྱུར་ཏོ། ། དགའ་བ་སྐྱེས་པས་ཞུ་བར་གྱུར་ཏོ། ། མཆོག་གི་དགའ་བ་སྐྱེས་པས་ཚ་བར་གྱུར་ཏོ། ། ཆད་པའི་དགའ་བ་འབྱུང་བས་གཡོ་བར་ གྱུར་ཏོ། ། རང་བཞིན་དགའ་བ་བྱུང་བས་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱིས་གཅིག་པུའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བཤད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ལ་ལར་གཡས་སུ་འབབ། ལ་ལར་གཡོན་དུ། ལ་ལར་དབུས་སུ། ལ་ལར་གྱེན་དུ། ལ་ལར་འོག་གི་ལམ་གྱིས། ལ་ལར་ཐམས་ཅད་དུའོ། །

Regarding this, it is said as follows: "Cause" refers to the root. This root is the avadhūtī, the nature of selflessness. That itself is divided into two, three, four, five, six, eight, sixteen, thirty-two, sixty-four, and seventy-two thousand in terms of its actual forms. By this, the perfection of the result is explained from the root of the cause. "The emergence of śukra on the left" is the scripture of the Blessed One in terms of both the definitive and provisional meanings. According to the source text of the Vajra Master, the single [entity] is divided into two by bodhicitta, into three, and into four, and into five. In that regard, when the moments of various meanings arise, it becomes solid by the mere touch of the bola and kakkola. Through the arising of joy, it becomes melted. Through the arising of supreme joy, it becomes hot. Through the arising of the joy of cessation, it becomes mobile. Through the arising of natural joy, it becomes the nature of space. Thus, the single bodhicitta of great bliss is explained by way of the nature of the five great elements. Therefore, in some cases it flows to the right, in some to the left, in some to the center, in some upward, in some by the lower path, and in some in all directions.

གང་གི་ཚེ་གཡས་སུ་ཉི་མ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉི་མའི་སྒྲ་ནི་སྲོག། སྲོག་གི་འབྱུང་བའི་ཚེ། ཤུ་ཀྲ་ཀུན་དུ་དམར་པོའི་ངོ་བོར་འགྱུར་རོ། ། ཟླ་བའི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བའི་སྲོག། ཉེ་བའི་སྲོག་ གི་འབྱུང་བའི་ཚེ། ཤུ་ཀྲ་ནི་དཀར་པོའི་ངོ་བོར་འགྱུར་རོ། ། མེའི་སྒྲས་ནི་བཅུད་ཤུ་ཀྲ་དང་། རཀྟ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ཐིམ། ཇི་ལྟར་སྒོ་ངའི་ནང་དུ་མི་སྣང་བའི་སྲོག། སློབ་དཔོན་བི་མ་ལ་བཛྲའི་གཞུང་གིས་རོ་ལ་དོན་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། མཆོག་གི་ དགའ་བའི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་དོན་འདི་ལྟར་བཤད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་རང་བཞིན་དགའ་བའི་བདག་ཉིད་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། དེའི་བཤད་པའི་ཕྱིས་ནས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་བསྐྱེད་པའི་གཞུང་གིས་འབྱུང་བའི་སྦྱོར་བ་བཤད་དེ། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རླུང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཁོར་བར་གནས་པ་ལྷ་དང་མི་ལ་ཁྱད་པར་གྱིས་ཤིག་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་སྔོན་གྱི་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་སྐབས་སུ། སྔོན་གྱི་ལས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་དོན་དུ་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་དུ་འབྱུང་། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས། ལས་ནི་སྐད་ཅིག་བཞིས་བསྐོར་བའི་ཡེ་ཤེས། སློབ་དཔོན་བི་ལས་བཛྲའི་གཞུང་གིས། དགའ་བའི་སྦྱོར་བ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྒྱས་པ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ ནས་འོད་རབ་ཀྱི་སྣང་བ།

Regarding the phrase "when on the right, the sun and so forth," according to the source text of the master Kṛṣṇācārya, it is as follows: the term "sun" refers to the life-force (prāṇa); at the time of the emergence of the life-force, the śukra (semen) takes on a red nature. The term "moon" refers to the near-life-force (upaprāṇa); at the time of the emergence of the near-life-force, the śukra takes on a white nature. The term "fire" refers to the dissolution of the essence, the śukra, and the rakta (blood) into one another, just as the life-force is unmanifest within an egg. This is how the meaning is explained regarding the corpse in the source text of the master Vimalavajra. According to the source text of the master Indrabhūti, this meaning is explained as the bodhicitta which is the nature of supreme joy (paramānanda). According to the venerable master Kukuri, it is explained as the nature of natural joy (sahajānanda). Following that explanation, the venerable Vajrācārya explains the application of emergence according to the generation stage source text: "by the winds of prior karma, consciousness and so forth." This refers to the distinction between gods and humans dwelling in saṃsāra. Regarding the causes of virtue and non-virtue, the prior karma of the Blessed One Vajradhara arises as the state of a tathāgata for the sake of benefiting all sentient beings. According to the source text of the master Ḍombipa, karma is the wisdom (jñāna) surrounded by the four moments. According to the source text of the master Vilāsavajra, it is the application of joy. According to the source text of the glorious Indrabhūti, it is the expansion of suchness (tattva). According to the venerable master Kukuri, it is the appearance of supreme light.

དེ་རང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱི་རླུང་ངོ་། ། འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐ་མལ་པའི་སྐབས་སུ་སྲིད་པ་ཐ་མལ་ལོ། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་སུ་རང་བཞིན་དགའ་བའི་འོད་ཟེར་སྤྲོ་ཞེས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་མན་ངག་གོ། ། གང་ གི་ཚེ་གང་གི་སྐབས་སུ་རང་བཞིན་དགའ་བ་སྲ་བར་འགྱུར། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་སུ་མ་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་ཡིད་ཕས་བསྒྱུར་ཞེས་ངེས་པའི་དོན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕའི་སྒྲས་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའོ། ། འདོད་ཆགས་ ཆེན་པོས་ཡིད་བསྒྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་བཞིན་དགའ་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལས་བཞེངས་ཏེ། ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་གྲགས་པ་ཅན། མཆོག་གི་དགའ་བ་ལ་གནས་མཛད་ནས། གྲངས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། རེ་ཏོའི་རྒྱུད་ དང་ལྡན་པའི་བྷ་ག་ཅན་ཤེས་རབ་རྣལ་འབྱོར་མ་བདག་མེད་མ་དང་ལྷན་ཅིག་མཉམ་པར་འཁྱུད་པར་མཛད་དོ། ། རེ་ཏོའི་སྒྲས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དུས་ཀུན་དུ་བཤད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་ཆད་པའི་དགའ་བའོ། ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཆེའི་གཞུང་གིས་འོད་ ཟེར་ཆེན་པོའི་དགའ་བའི་མཆོག་གོ། ། སློབ་དཔོན་བཾ་ག་ལའི་གཞུང་གིས་དང་པོའི་དགའ་བའོ། ། མེ་དང་ཉི་མ་གསལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ནི་ཨཱ་ལི་དང་ཀཱ་ལི་འབྱུང་བས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་མཆོག་དང་ཆད་པ་འབྱུང་བས་སོ། ། དེའི་ཚེ་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་ ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ནི།

Because it is the essence of the mental consciousness itself, it is the natural wind. Regarding the term "saṃsāra," in the ordinary state, it is ordinary becoming. In the state of the Great Vajradhara, it is the radiation of the light rays of natural joy; this is the oral instruction of the Vajra Master. At what time and in what state does natural joy become solid? At that time and at that moment, it is transformed by the mind of great non-attachment; this is the definitive scriptural authority of the Blessed One. The meaning of "Vajra Master" is as follows: by the word "father" is meant the Great Vajradhara. Regarding the phrase "transformed by great desire": having arisen from the great ocean of natural joy, the renowned one of great passion, abiding in supreme joy, for the sake of the purpose of the cause of birth in immeasurable world-systems, he performs the embrace in union with the wisdom yoginī Nairātmyā, who possesses the bhaga endowed with the reto (semen). The word reto is explained as the time that is transcendent of the world. According to the source text of the master Oḍḍiyāna, it is the joy of cessation. According to the source text of the master Kashmiri, it is the supreme joy of great light rays. According to the source text of the master Baṅgala, it is the initial joy. The meaning of the clear emergence of fire and the sun is the emergence of the vowels (āli) and consonants (kāli). According to the source text of the master Śavaripa, it is the emergence of the supreme and the cessation. At that time, the meaning of the phrase "the mind of great passion" is as follows:

འདི་ལྟར་བཤད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བདག་མེད་མས་བདག་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གཟིགས་ནས། སྒྱུ་འཕྲུལ་ཅན་ཤེས་རབ་ཅན་དང་སྐྱེ་བོ་རུ་སྦྱོར་བས། སྒྱུ་མའི་རྣམ་པ་ཅན་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བའི་དོན་དུ་མཁའ་ འགྲོའི་འཁྱུད་པ་བསྟན་པ་མཛད་དེ། རེག་བྱ་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེ་བའི་དོན་དུ་ཤེས་རབ་ཐབས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་ཐིམ། བོ་ལ་ཀཀྐོ་ལ་འཇུག་པར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གསང་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ཀཀྐོ་ལ་བོ་ལའི་གྲགས་པ་ཅན། རྡོ་རྗེ་རབ་ ཏུ་ཞུགས་ནས། ཆུའི་ནང་དུ་ཆུ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་སུ་གྱུར་ཏོ། ། ཁ་ཅིག་པདྨ་དང་རྡོ་རྗེ་གཉིས་གླེང་། ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས། ཆུ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་ཆུའི་ནང་དུ་ནི་པདྨ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་དུ་དམར་ བའི་རང་བཞིན་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ས་བོན་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུ་ཞེས་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། ། ས་བོན་ལས་གོང་བུར་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། གོང་བུའི་སྒྲས་ནི་སྐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་གོང་བུ་ ནུར་ནུར་པོའི་རྣམ་པའོ། ། དེ་ལས་དང་པོ་ནི་རྩ་སྐྱེའོ། ། ཕྱིས་ནས་གོར་གོར་དང་། རྐང་ལག་འགྱུ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ཞེས་གྱུར་ཏོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས། ། ལེའུ་བཞི་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལྔ་པ་ལ་ཟད་པའི་དོན་བྲི་ བར་བྱ། གསང་བའི་གཞང་ཁའི་ནང་ན་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ།

It is explained as follows: the Blessed Lady Nairātmyā, having perceived the world to be selfless, joins the illusory and the wise with ordinary beings. For the sake of taking birth within the three realms in the nature of great passion, she displays the embrace of the ḍākinī. Regarding the phrase "desiring touch," it means that for the sake of birth as gods or humans, one dissolves into the non-dual union of wisdom and method. As for the line "the bola enters the kaṅkāla," the meaning is as follows: the secret form known as the kaṅkāla is the bola; once the vajra has fully entered, it becomes the bodhicitta of the non-duality of the conventional and the ultimate, just as water is [mixed] within water. Some discuss the lotus and the vajra. According to the text of Indrabhūti: "The water is the seed arising from the vajra; within the water is the nature of the universal red arising from the lotus. Therefore, the Vajradhara himself has spoken of the cause arising from that seed." Regarding the phrase "born as a mass from the seed," the Tathāgata will emerge. The word "mass" refers to the body. According to the text of another master, the "mass" is the form of the kalala. From that, first the channels arise; subsequently, through the processes of the arbuda, the movement of limbs, and so forth, the aggregates and so on emerge. This concludes the explanation of the fourth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the meaning of the fifth [chapter], "exhaustion," shall be written: "Abiding within the secret anus," and so forth.

སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་གསང་བའི་པདྨའི་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་གིས་ནི། གཞན་གསང་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་སྙིང་པོ་བཤད་དོ། ། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་བཟང་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ སོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་བལྟ་བར་དཀའ་བའི་རེག་བྱའི་གནས་དེ་ནི་གཞང་ཁའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསང་བའི་སྐུ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། དེ་རུ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆ་ཆེན་པོའི་སྒྲས་ནི་རྣལ་འབྱོར་མ་བདག་མེད་མ། རྡོ་རྗེ་ སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། སློབ་དཔོན་བི་ལས་བཛྲའི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་གནས་སུ་པདྨ་གཞོན་ནུའི་སྐུད་པ་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་དོན་དམ་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཟླ་ཚེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་གིས་སྐྱེ་བོའི་སྒྲས་གསུངས་ སོ། ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བདག་མེད་མ་ཉིད་བཤད་དོ། ། ཡེ་ཤེས་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། གང་ཞིག་བདག་མེད་མ་ཉིད་དེ་རང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་དོ། ། བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་ངེས་པར་བསྟན། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ཡང་རྡོ་རྗེ་སློབ་ དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ་ངེས་པར་བསྟན་པ་གསུངས་པ། སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི། ཀུན་རྫོབ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བསྟན། ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། ། དེ་རུ་གནས་ནས་སྲོག་སྐྱེ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་བཤད་དེ།

According to the source text of the Guhyapadma Tantra, the ācārya explains that the "other secret" is the ratnagarbha (jewel-heart). According to the source text of the ācārya Śūra-bhadra, it is the source of phenomena (dharmodaya) that is not other. According to the source text of the pith instructions of the glorious Indrabhūti, that place of touch difficult to perceive is the anus. Therefore, the Vajradhara himself taught it as the "secret body." Regarding the phrase "the great part of non-arising," the ācārya stated that the term "great part" refers to the yoginī Nairātmyā. According to the source text of the ācārya Vilāsavajra, it is like the thread of a young lotus in the secret place. According to the source text of the glorious Indrabhūti, it is the crescent moon of the ultimate bodhicitta. Therefore, it is spoken of by the term "person" through the supreme empowerment. Furthermore, "devoid of consciousness" explains Nairātmyā herself. The "wisdom body" (jñānakāya) is explained as follows: that which is Nairātmyā herself is the very body of wisdom. "Selfless" (nairātmya) is definitively shown to be the essence of emptiness (śūnyatā). Regarding the term "emptiness," the ācārya explained and definitively taught it as follows: "emptiness" means non-conceptuality itself. The ārya Nāgārjuna, however, taught that conventional reality is emptiness, and emptiness is conventional reality. Regarding the phrase "life arises from abiding there," the ācārya explained it as follows:

རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་བདག་མེད་པའི་གནས་ནས། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྲོག་གི་རླུང་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་མཆོག་གི་སྲོག་གི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ། ། རྟག་ཏུ་བདག་ཉིད་པའི་སྲོག་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དོན་ནི་འདི་ལྟར་གསུངས། སྲིད་པ་བར་མ་དོ་ལ་རྟག་ཏུ་ཡོད་དོ། ། གནས་ལྔའི་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔའི་གནས་པ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཁ་ཅིག་ནི་འཁོར་ལྔའི་ལེན་ཏེ། འབྱུང་བ་ལྔ་ ཞེས་གྲགས་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། གང་ཞིག་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་དེ་རང་ནམ་མཁའ་དང་ལྔའོ། ། དེས་བརྒྱན་པ་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་ཞིག་ཅེ་ན་སྲོག་གི་རླུང་ངོ་། ། ནམ་མཁའ་ནམ་མཁར་ཐིམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ནམ་ མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། ནམ་མཁའ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔའིའོ། ། ཐིམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་བྱ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། ། སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་གཞུང་གིས་ནམ་མཁའ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། ནམ་མཁའ་ཐིམ་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པའོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི་ནམ་མཁའ་ནི་སྲོག། ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་ཕན་ཚུན་བསྟེན་ཞིང་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ཉིད་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་ནི། ། སྲོག་ལ་རྟེན་དུ་ཤེས་པར་བྱ། ། ཡང་ན་དེ་ལ་སྲོག་ནི་བརྟེན། ། ལེགས་དགྱེས་དབང་མོ་ཤེས་པར་བྱ། །

From the state of selflessness free from conceptualization, the life-wind of consciousness arises as the non-dual bodhicitta of the conventional and the ultimate. This is the meaning of what is called the "supreme life-force of sentient beings." Regarding the phrase "the great life-force that is eternally the self," the meaning is explained as follows: it exists eternally in the intermediate state (bardo). Regarding the phrase "abiding in the five locations," the intention is the abiding in the five great elements. Some take it to be the "taking of the five retinues," which are renowned as the five elements. This was spoken from the presence of the Vajra Master: "Those five great elements are space and the [other] four." The meaning of "adorned and pervasive" is as follows. If one asks what it is, it is the life-wind. Regarding the phrase "space dissolves into space," it is explained thus: "space" is bodhicitta; "space" is the five great elements. "Dissolves" means it causes the great tangible object to arise. According to the source text of the master Saroruha-vajra, "space" is consciousness, and "space dissolving" means abiding pervasively within the five great elements. According to the presence of the glorious Indrabhūti, "space" is the life-force; "space" is the mutual reliance and union of the five great elements. The glorious Vajradhara himself spoke thus: "The four great elements should be known as the support for the life-force; or rather, the life-force is supported by them—this should be known, O Subhagā."

དེ་རུ་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་དོན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རླུང་སྐྱེས། ། དེ་ལས་མེ་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། དེ་ལས་ཆུ་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ཆུ་ལས་ས་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། དེ་ ལས་ཕུང་པོ་ཡང་དག་འབྱུང་། ། ཕུང་པོ་ལས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། ། དེ་ལས་ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་ནི། ། བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་རིམ་པས་སོ། ། དེ་རུ་བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་གཉིས་གཉིས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ལ་ཚད་བསྟན་ཏེ། ། འབར་དང་འཁྲུག་དང་ཁྲོ་བ་དང་། ། ང་རྒྱལ་ཕྱོགས་ཀུན་ལྟ་བ་དང་། ། (ལྔིན་,ལྗིན་)པར་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ། འཛག་པ་རབ་ཏུ་རྒྱས་པ་དང་། ། སྒེག་པ་དྲེགས་དང་རོལ་པ་དང་། ། བསམ་པ་ནོར་ལ་ཆགས་པ་དང་། ། བུད་མེད་ལ་དཔྱད་ནོར་བའི་རྩི། ། སྐམ་པ་རྒྱལ་བ་གཉིད་སད་དང་། ། དབྱལ་དང་དགའ་བའི་མཆི་མ་འབབ། ། སེམས་ནི་གཡོ་བ་དང་ནི་རྒྱུག། མི་ རྟོག་ནད་དང་མི་སྣང་དང་། ། དགོད་པ་གླུ་དང་དགའ་བའི་ཡིད། ། བཅུ་གཉིས་བདུན་གྱིས་ལྷག་པའོ། ། ཐུན་ཚོད་གཉིས་ཀྱི་རེ་རེ་ནི། ། ཡེ་ཤེས་ཡན་ལག་ལ་རིམ་འབྱུང་། ། དེ་རུ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོའི་གཞུང་གིས། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། དེའི་ཡན་ལག་ནི་བསྐོར་བ། དེ་རང་ཉིད་བདག་མེད་མའི་རང་བཞིན། བདག་མེད་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཡང་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བྱེད་དོ། ། ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལ་རྟེན་བྱས་ནས། ཤིང་ཆེན་པོ་བསྐོར་བར་ བགྱིད་དོ། །

Therein, the supreme Īśvara clarifies the meaning of the great elements as they arise in the generation stage: From consciousness, wind is born; From that, fire comes into being; From that, water is produced; From water, earth arises. From that, the aggregates truly emerge; From the aggregates, the sense bases. From that, the nature of wisdom Arises in a sequence of one hundred and eight. Therein, from the presence of the Guru, the measure of the nature of wisdom is shown through the sequence of the dvayadvaya-tantra: Blazing, agitation, and wrath; Pride, and viewing in all directions; Shamelessness, and the full expansion of emission; Coquetry, arrogance, and playfulness; Attachment to wealth and thoughts; The fluid of mistaken analysis regarding women; Emaciation, the Victorious One, and awakening from sleep; The consort, and the falling of tears of joy; The mind is moving and rushing; Non-conceptual, illness, and invisibility; Laughter, song, and a joyful mind. These are the twelve plus seven. In each of the two sessions, The branches of wisdom arise in sequence. Therein, according to the source text of the noble Nāgārjunagarbha, the meaning from the presence of the Vajrācārya is explained as follows: Wisdom is the ālayavijñāna (all-ground consciousness). Its branches are the circling [energies]. That itself is the nature of Nairātmyā. Although it is the nature of Nairātmyā, by relying upon the body, it performs the functions of going and so forth. Just as, by relying upon the great ocean, a great tree is made to circle.

སློབ་དཔོན་ཨུཏྤ་ལའི་གཞུང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རླུང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོའོ། ། དཔལ་བཛྲ་པུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་རང་བཞིན་མན་ངག་གིས། ལས་ཀྱི་རླུང་གིས་བྱས། ཐུན་ཚོད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ། ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་གྱི་གནས་སུ་རན་པའི་དུས་སུ། ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཕྱེད་ ལས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་མྱོང་ནས། ཕྱིས་ནས་ཀྱང་འོག་གི་ལམ་ནས་དེའི་རིམ་པས་རབ་ཏུ་བསྐོར་རོ། ། དེ་ལྟར་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་བར་དུ། རང་བཞིན་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཐིམ་པ་དང་དབང་པོ་དེ་རུ་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པ་ལ་སོགས་པའི་མན་ངག་གི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་ ལས་ཀྱི་རླུང་ལ་ཞོན་ནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་ཚེ་སྤྱི་བོ་ན་གནས་བགྱིད་པའི་ཚེ། དབང་གྲགས་ལུས་པོ་ལ་འབར་བའི་རྟགས་སུ་གྱུར་ཏོ། ། གང་གི་ཚེ་སྤྱི་གཙུག་ན་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ལོངས་སྤྱོད་གང་ལ་འཁྲུལ་པའི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་རྣ་བ་གཡས་པ་ལ་ཤར་ ན། དེའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་རྒྱབ་ཀྱི་གླིང་བུ་ན་གནས་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཚེ་དབང་གི་ངོ་བོའི་སེམས་ལ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་རྣ་བ་གཡོན་ན་གནས་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་ཅན་ཕྱོགས་སུ་ལྟ་བའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་སྨིན་ མཚམས་སུ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་ལུས་པོ་ལ་གཅིན་གཏོང་བའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་མིག་ཏུ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། དབང་གི་རང་བཞིན་ངོ་ཚ་མེད་པའི་རྟགས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །

According to the text of the master Utpala, consciousness is of the nature of wind. According to the oral instructions on the nature of the glorious Vajrapuṭi, it is produced by the karmic wind. For a period of two watches, at the appropriate time in the twenty-seven locations, after experiencing the enjoyment of the karmic wind for half a ghaṭikā at a time, it subsequently revolves through its stages via the lower path. In this way, between night and day, one experiences the one hundred and eight natures, their dissolution, and the senses; this is the sequence of the oral instructions of the master Kṛṣṇācārya and others: When the ālayavijñāna (all-ground consciousness), mounted upon the karmic wind, abides at the crown of the head, it becomes a sign of blazing within the body. When it abides at the top of the head, it becomes a sign of delusion regarding enjoyments. When it arises in the right ear, it becomes a sign of invisibility. When it abides in the back of the neck, a sign of pride arises in the mind, which is the essence of power. When it abides in the left ear, a sign of looking toward the side of enjoyment arises. When it abides at the brow, a sign of urination arises in the body, which is the nature of invisibility. When it abides in the eyes, a sign of shamelessness arises, which is the nature of power.

གང་གི་ཚེ་ལག་ངར་གྱི་རྩ་བ་གཉིས་སུ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ རང་བཞིན་ཤུ་ཀྲ་འཛག་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་མཆན་ཁུང་གཉིས་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་སེམས་རྒྱས་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་ནུ་མ་གཉིས་སུ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། དབང་གི་གྲགས་པ་ཅན་ང་རྒྱལ་གྱི་རྟགས་འབྱུང་ ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་ལྟེ་བར་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དྲེགས་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་སྣའི་རྩེ་མོ་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ཐིམ་པའི་རང་བཞིན་ལས་རོལ་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་ཁ་རུ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། དབང་གྲགས་ ཤེས་རབ་བསམ་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་མགྲིན་པར་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། ནོར་ལ་ཆགས་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་སྙིང་གར་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་སྐོམ་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་མཚན་མའི་རྩ་བ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ དབང་གྲགས་ཅན་བརྒྱལ་བའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་མཚན་མར་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རང་བཞིན་གཉིད་སད་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་གཞང་ཁར་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་དབྱལ་གྱི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་བརླ་རུ་གནས་པ་ དེའི་ཚེ། དབང་གྲགས་ཅན་དགའ་བ་ལ་ཚིམ་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་རྗེ་ངར་གཉིས་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རང་བཞིན་སེམས་གཡོ་བའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། །

When it abides in the two roots of the forearms, the sign of the emission of śukra, the nature of enjoyment, arises. When it abides in the two armpits, the sign of the expansion of the mind, the nature of invisibility, arises. When it abides in the two breasts, the sign of pride, the renown of power, arises. When it abides at the navel, the sign of arrogance, the nature of enjoyment, arises. When it abides at the tip of the nose, the sign of play, the nature of dissolution, arises. When it abides in the mouth, the sign of the intention of insight, the renown of power, arises. When it abides in the throat, the sign of attachment to wealth arises. When it abides in the heart, the sign of thirst, the nature of invisibility, arises. When it abides at the root of the genitals, the sign of fainting, the renown of power, arises. When it abides in the genitals, the sign of awakening from sleep, the nature of enjoyment, arises. When it abides in the anus, the sign of the wife, the nature of invisibility, arises. When it abides in the thighs, the sign of satisfaction in joy, the renown of power, arises. When it abides in the two shanks, the sign of the movement of the mind, the nature of enjoyment, arises.

གང་གི་ཚེ་སོར་མོར་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་རྒྱུག་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་རྐང་མཐིལ་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་དབང་གྲགས་ཅན་མི་རྟོགས་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་མཐེ་བོང་ལ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནད་ཀྱི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་པུས་མོ་གཉིས་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་སེམས་ སྟོར་བའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་ཕྱི་ནས་ཡང་གྱེན་གྱི་རིམ་པས་ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་དབང་གྲགས་ཅན་རྒོད་པའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་གསུང་གི་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། ལོངས་སྤྱོད་ཅན་ཀླུའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་གི་ཚེ་ སྐུའི་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་པ་དེའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་རྟགས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་བུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་གྱི་གནས་ལ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྟེང་དང་། འོག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འབྱུང་བའི་དུས་སུ། མི་སྣང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་དབང་ལ། དཔལ་ཀ་ མ་ལ་ཤཱི་ལའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལ་གང་ཞིག་མི་གསལ་བ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དེ་ནི་མི་སྣང་ངོ་། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་ མྱོང་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་དོ། ། དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་བས་གང་ཞིག་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ་ནི་དབང་ངོ་། །

When it abides in the fingers, the sign of the nature of invisibility arises. When it abides in the soles of the feet, the sign of the renowned empowerment of non-conceptuality arises. When it abides in the big toes, the sign of the nature of enjoyment of illness arises. When it abides in the two knees, the sign of the nature of invisibility of the lost mind arises. When it subsequently ascends again in order and abides in the heart cakra, the sign of the renowned empowerment of laughter arises. When it abides in the speech cakra, the sign of the nāga of enjoyment arises. When it abides in the body cakra, the sign of the nature of invisibility of joy arises. In these twenty-seven locations, when the wisdom-nature arises from the movement of the ālaya-vijñāna above and below, there are the states of invisibility, enjoyment, and empowerment. According to the oral instructions of the glorious Kāmaśīla, the meaning of the Vajrācārya’s source text is as follows: that which is unclear or that which enters intensely into the experience of one’s own bliss is "invisibility." The experience of the great bliss of the non-duality of the conventional and the ultimate is "enjoyment." That which is unerring through the view of their wisdom is "empowerment."

རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པར་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་མཚན་མོའི་དོན་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་དེ་ལྟར་དཔྱད་དེ། མཚན་མོ་ཤེས་ རབ་ཅེས་སུ་གྲགས། ། ཤེས་རབ་མཚན་མོ་དགུང་ཉིད་འགྱུར། ། ཞེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོས་ངེས་པའི་དོན་དང་དྲང་བའི་དོན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གིས། གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ལ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལོན་པ། མི་གསལ་ བའི་པདྨ་ཅན་དེ་ནི་མཚན་མོའི་འདུ་ཤེས་ཤེས་རབ་སློབ་དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་མ་གྲགས་པའི་རང་བཞིན། རང་གི་རིགས་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཆེའི་གཞུང་གིས་ཡུལ་གྱི་གཡོ་བས་འཁྱར་བའི་ཁ་ཆེའི་སེམས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་མ་རཱུ་པའི་གཞུང་གིས་ནག་སྔོན་ཡན་ལག་ནས་ལོ་ བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་གཞུང་གིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཟླ་བ་རྒྱས་པའོ། ། ཤེས་རབ་མཚན་མོ་དགུང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་དོན་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ལང་ཚོ་ལ་བབ་པ། མཚན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ ཆེན་པོས་ལོང་བ། དགུང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁའི་ཅུང་ཟད་དབྱེ་བའོ། ། མཚན་མོའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནམ་མཁའི་ཆུ་སྐྱེས་ན་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཤིན་དུ་དཀར་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་ཟླ་བ། མཆོག་པས་མཆོག་དགའ་བ་སྦྱིན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་དགའ་བྲལ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །

In the Vajramālā Tantra and other sources, the practice is taught according to the literal meaning. Regarding the meaning of "night," one should analyze it as it was taught by the Vajra Master: "Night is renowned as insight; insight becomes the very midnight of night." Thus, the Blessed One’s word is expressed through both the definitive meaning, established by way of non-dual essence, and the interpretable meaning. According to the oral instructions of the master Śavaripa, she who possesses the most excellent marks and is twelve years of age, with a lotus that is not yet fully blossomed, is the "perception of night," the insight. According to the text of the master Oḍḍiyāna, her nature is not [merely] renowned; she is born from her own family. According to the text of the master Kha-che (Kashmiri), she is the Kashmiri mind wandering through the movements of the region. According to the text of the master Kumārupa, she is sixteen years of age from the time of her dark-blue limbs. According to the text of the master Kukuripa, she is the full moon of bodhicitta. Regarding the phrase "insight is the midnight of night," the Guru explained the meaning as follows: "Insight" refers to one who has reached the prime of youth. "Night" refers to being blinded by great passion. "Midnight" refers to the slight opening of the sky. Regarding the "aspect of night," because the bodhicitta residing in the lotus of the sky is extremely white, it is like the moon. Because it is supreme, it is the nature of nirvāṇa that bestows the supreme joy. According to the text of the master Kṛṣṇācārya, it is the nature of nirvāṇa because it bestows the joy beyond joy (viramānanda).

ཤེས་རབ་འདི་རུ་གཉིས་དབྱེ་ཞེས། ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དངོས་ཞེས་བྱ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། ། ཀུན་རྫོབ་ རེག་བྱ་སྐྱེ་མེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ལྷའི་རྣམ་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། རེག་བྱའི་པདྨ་ལ། བདུད་རྩི་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ལོ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། ། དཔལ་བཛྲ་པུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། ནང་གི་བདག་ཉིད་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི་བྱ་ གདོང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི་སྲོག་གི་རྩ་བའོ། ། དོན་དམ་པའི་རེག་བྱ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེད་བྱེད་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མའོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གིས་རྩ་རྟོག་མེད་པ། རེག་བྱ་དང་བྲལ་བ་ གང་ཞིག་བདེ་བ། བལྟ་བར་དཀའ་བའི་མཚན་ཉིད་དཀའ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་དོན་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། རང་བཞིན་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན། ། དེའི་མཚན་མོ་བདག་གིས་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་སྐབས་སུ་བརྡར་བྱས་སོ། ། ཉིན་ མོ་ཐབས་སུ་གྲགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཉིན་མོའི་སྒྲས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཅན་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་གང་ཟག་ཡང་ན་གྲངས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ས་ཐོབ་པའི་དོན་དུ་ཐབས་ཙམ་བསམ་ པའི་ཕྱིར་ཐབས་སོ། །

Regarding the statement, "This insight is divided into two," the Blessed One, in the presence of the Vajra Master, spoke according to the literal meaning: "The conventional and the ultimate entities." Regarding the phrase, "The conventional is the unborn touch," in the context of the generation stage (utpattikrama), one is blessed in the form of the deity. For the sake of tasting the nectar (amṛta) upon the lotus of touch, she is sixteen years of age. According to the source text of the glorious Vajrapuṭi, she is the internal action seal (karmamudrā). According to the presence of the master Ḍombipa, she is the crow-faced one. According to the presence of the master Kukuripa, she is the life-channel. Regarding the phrase, "The ultimate is the mother who is free from touch and unborn," according to the source text of the glorious Indrabhūti, she is the Blessed One Nairātmyā. According to the oral instructions of the master Kukuripa, she is the channel free from conceptualization and free from touch. Regarding the phrase, "That bliss which is difficult to see, its characteristic is difficult," because it is inexpressible, the literal meaning was taught. Regarding the phrase, "Its nature is the nature of selflessness; I have explained its night," this was established as a symbolic convention during the context of the completion stage (niṣpannakrama). Regarding the phrase, "Day is known as method (upāya)," the presence of the master explained it as follows: By the word "day," it refers to the liberation of the precious sun's rays. A person similar to that, or for the sake of attaining the stage of the Vajra Holder (Vajradhara) in countless world-systems, is the "method" because one contemplates the mere method.

ཐབས་ནི་ཉི་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ནི་ཐབས་དོན་གསལ་བར་བྱས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ནང་དུ་འབྱུང་བ་མཆོག་གི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། བྷ་ག་ལས་བྱུང་ཉི་མར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངེས་པའི་དོན་དང་དྲང་པའི་དོན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། བྷ་ག་ནི་ཤེས་རབ། ཉི་མ་ནི་ཐབས། འབྱུང་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། ཉི་མ་བྷ་གའི་བདག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤེས་རབ་མ་ལ་ཐབས་མགོན་པོ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་ན་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས། བྷ་ག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མངལ་གྱི་པདྨ་རྒྱས་པ། ཉི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བྱུང་གི་མེ་ཏོག། འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེ་བའོ། ། སློབ་དཔོན་བཛྲ་རཱ་གའི་གཞུང་གིས་བྷ་ག་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བའི་རང་བཞིན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ སེམས་ཉི་མ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་ངོ་བོ། ། བདག་པོའི་སྒྲ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དགའ་བ་ཉིད་དོ། ། སྲིད་པའི་རྣམ་པ་ཉི་མར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས། བརྟག་པ་གཉིས་པའི་རྒྱལ་པོའི་རིམ་པར་འདི་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མན་ངག་བསྒོམ་ ཞིང་རོ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའི་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོར་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཞིག་དགའ་བ་འབྱུང་བའོ། ། དེ་རང་ཉིད་ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་ཕྱིར་ཉི་མའོ། ། ཟླ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།

Regarding the statement, "The method becomes the sun," this clarifies the meaning of method. According to the system of the master Kṛṣṇācārya, it is the bodhicitta, the essence of supreme joy, which arises within the secret vajra jewel. Regarding the statement, "That which arises from the bhaga becomes the sun," this is the word of the Blessed One according to both the definitive and the interpretable meanings. According to the system of the glorious Indrabhūti, the bhaga is insight (prajñā), the sun is method (upāya), and the arising is the bodhicitta. Regarding the phrase "the sun is the lord of the bhaga," the protector of method is the consort of insight. Alternatively, it is that which brings about realization. According to the system of the master Śavaripa, the bhaga is the blossoming lotus of the womb of insight; "sun" refers to the self-arisen flower; and "arising" refers to its birth from that. According to the system of the master Vajrarāga, the bhaga is the nature of the joy of cessation; the bodhicitta is the sun, the essence of supreme joy; and the word "lord" is the joy of the nature itself. Regarding the statement, "The aspect of existence becomes the sun," the Vajra Master has explained this in the sequence of the Hevajra Tantra (the Two-Part King): while meditating on the pith instructions of the wisdom-gnosis (jñāna-prajñā) and experiencing the great flavor, there arises a joy that is an uninterrupted, non-discriminative essence within the state of great joy in the wheel of the secret vajra jewel. Because that itself is extremely luminous, it is the sun. Regarding the statement, "The moon is the essence of nirvāṇa":

ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགའ་བ་ལས་ཅི་ཞིག་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་ཕྱོགས་སུ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བའོ། ། སྲིད་པ་དེ་ནི་རིགས་སུ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ལ། དཔལ་པྲ་ཧ་སྟི་སྟ་བཛྲ་ཨུ་ཏའི་གཞུང་གིས་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་གྲུབ་པའི་སྐུ། ཟླ་བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་དོ་ལ། རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ལེན་པ། ཉི་མ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་ གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་འདུས་པའི་དྲན་པས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་བའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྲིད་པ་ནི་ཐབས། རིགས་ནི་ཤེས་རབ། སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་གཞུང་གིས་སྲིད་པ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་རང་བཞིན་ཤུ་ཀྲ། རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རཀྟ། ཟླ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་རིགས་སྐྱེ་བ། ཉི་མ་ ལ་རཀྟ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ས་བོན་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རཀྟའི་ངོ་བོར་གྱུར་ཏོ། ། གང་གི་ཚེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་ཅུང་ ཟད་སྟོབས་ཀྱིས་འཕོ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་སྐྱེ་པའི་གཟུགས་ཅན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། །

From the joy of the wisdom of insight (prajñājñāna), there is the absence of perception toward the direction of great joy (mahānanda). According to the text of the glorious Indrabhūti, it is the absence of conceptualization (niṣkalpa). According to the text of other masters, it is the joy of cessation (viramānanda). Regarding the statement, "That becoming (bhava) is explained as the family (kula)," and so forth, the text of the glorious Prahasitastavajra explains it as follows: "Becoming" refers to the universal ground consciousness (ālayavijñāna); "family" refers to the body established as the five aggregates (pañcaskandha); "in the moon" refers to the intermediate state (antarābhava); "family" refers to the taking of existence; and "from the sun" refers to the mindfulness of the gathering of previous aspirations. According to the venerable master Ḍombipa, "becoming" is method (upāya) and "family" is insight (prajñā). According to the text of the master Saroruha-vajra, "becoming" is the seminal fluid (śukra) whose nature is supreme joy; "family" is the blood (rakta); "in the moon" refers to the birth of the family in the bodhicitta; and "in the sun" refers to the meaning of the blood. According to the master’s text, because it is the nature of nirvāṇa and the seed of awakening is perfectly established, it becomes the essence of the blood. When it becomes its own characteristic, it becomes like a precious vajra. When it is slightly transferred by power, it becomes the form of birth. This is the direction of the generation stage (utpattikrama).

རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉི་མ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རིགས་ དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་ཆ་མེད་པ་དེ་ནི་རབ་དང་མཆོག་གོ། ། རབ་མཆོག་གི་ཕྱིར་ཕྲ་མོ། ཕྲ་མོའི་ཕྱིར་གང་ཡང་མིན། གང་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐུའོ། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐུའི་ཕྱིར་འོད་རབ་བོ། ། འོད་རབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཞི་ བ་ཆེན་པོའོ། ། ཞི་བ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་བཞུགས་སོ། ། དཔལ་པདྨ་ཤཱི་ཀ་རའི་གཞུང་གིས་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་དེ་ལྟར་འོད་རབ། གྲགས་པའི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ལ་བཞུགས་ཞེས་དགོངས་སོ། ། དེ་ནི་ཉིན་མོ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། མཚམས་གཉིས་ འདུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། མཚམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕོ་བ། གཉིས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཐབས། འདུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་སྦྱོར་རོ། ། རྡོ་རྗེ་དང་། པདྨ་དང་། ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཐབས་གཉིས་སུ་འབྲེལ་བས། གང་ཞིག་ཁ་སྦྱོར་བྱེད་པ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་ པདྨར་གྲགས་པའི་མཚན་མ་གཉིས་འདུས་པའོ། ། ཡང་ན་དེ་དག་ལས་བྱུང་བ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མའོ། ། ཟླ་བའི་སྒྲས་ནི་ཤུ་ཀྲ། ཉི་མའི་སྒྲས་ནི་རཀྟའོ། ། ལྟེ་བ་གཉིས་ཀྱི་ཕྲད་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀའོ། ། ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ཀྱི་མཚན་མ་གཉིས་ཀ་ལ་གང་ཞིག་སྙིང་པོའི་ གནས་དེ་ནི་ལྟེ་བ་གཉིས་སོ། ། ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དབང་བསྐུར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྐབས་སུ་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་གསང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་འདུས་པའོ། །

Regarding the completion stage, because it is free from conceptual elaboration, the phrase "the sun is established" means that the bodhicitta of supreme joy is free from the categories of conceptual thought. That which is non-conceptual and partless is the most excellent and supreme. Because it is supreme, it is subtle; because it is subtle, it is nothing whatsoever; because it is nothing whatsoever, it is the body of emptiness. Because it is the body of emptiness, it is the supreme light. Because it is the supreme light, it is great peace. Because it is great peace, it abides in all. According to the source text of the glorious Padmaśrīkara, just as space pervades all, so too does the supreme light; the intention is that it abides in all things of a renowned nature. The terms "day" and so forth are to be taken literally. Regarding the phrase "the union of the two junctions" and so on: "junction" refers to the transition; "two" refers to wisdom and method; "union" refers to the joining of the two. "Vajra, lotus, sun, and moon" refers to the connection of the two, wisdom and method; that which performs the union is the meeting of the two signs known as the vajra and the lotus. Alternatively, the moon and sun arise from those two. By the term "moon" is meant śukra (semen); by the term "sun" is meant rakta (blood). "The meeting of the two centers" and so forth refers to both. That which is the essential location of both the signs of wisdom and method is the "two centers." "Meeting" refers to the occasion of experiencing the empowerment of the wisdom of gnosis, when the secret jewel is joined according to the guru’s oral instructions.

ཕྲ་མོར་ལྟ་བའི་སྐད་ཅིག་གིས་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་ལྟ་བ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བ་ཆེན་པོ་རིན་པོ་ཆེ་རྩེ་མོ་གཉིས་འདུས་པ་ལས། གང་ཞིག་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་གྱི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིགས་པའི་སྣང་བའི་ཐིགས་པ་དེ་ནི་དོགས་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་རེག་བྱའི་ལྟ་བས་གཟིགས་པ་ཉིད་དོ། ། མཚམས་ནི་སྤྲོས་པ་ལས་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཞིག་སྔར་བསྟན་པའི་མཚམས་དེ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གང་ཞིག་འོག་ཏུ་བཤད་པ་དེ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ་དང་མཆོག་དང་མཆོག་ལས་མཆོག་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། ཕྲད་པ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་གནས་ལ་སོགས་པ་ལ། པྲ་ཧ་སྟི་སྟ་བཛྲ་ཨུ་ད་ཡའི་གཞུང་གིས་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཤེས་རབ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་སྤངས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་ པ་ལ་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ཙམ་གང་ངོ་། ། བྱུག་དང་སྣུམ་པ་རྣམ་པར་གྲོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བ་སྣུམ་པ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་དག་གིས་བྲལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་མཚམས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཤར་ལ་ སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་ལྷ་དང་མི་ཉིད་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་དམིགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་མངོན་དུ་གྱུར་པར་མཛད་པས།

The term "characteristic of the moment of subtle vision" means that the inner view is established. According to the source text of the glorious Indrabhūti, from the Great Secret Jewel: The Union of the Two Peaks, that drop of the appearance of bodhicitta which is the experience of the result of the wisdom-knowledge empowerment (prajñājñānābhiṣeka) is precisely what is seen by the view of touch in the center of the two orifices. Regarding the phrase "the boundary is beyond conceptual elaboration" and so forth, that boundary previously explained is characterized by conceptual elaboration, whereas that which is explained below is free from conceptual elaboration. Therefore, the Blessed One spoke of that which is free from aspects, the supreme, and the supreme of the supreme. Regarding the phrase "abiding in the center of the two unions" and so forth, according to the source text of Prahasitastavavajrodāya, it is the wisdom of the non-duality of the conventional and the ultimate. According to the source text of the glorious Indrabhūti, having abandoned the two positions of existence and non-existence, it is merely the lamp of wisdom for the sake of the yogi’s accomplishment of siddhi. Regarding the phrase "anointed and oily, completely liberated," "anointed" refers to saṃsāra and "oily" refers to nirvāṇa; the meaning is that one is free from both. That is the literal meaning of the term "boundary" and so forth. Regarding "east" and so forth, according to the source text of the master Śavaripa, because of the very birth of gods and humans, the Great Blessed One Vajradhara made manifest the compassion that takes sentient beings as its object.

བསྒྲུབ་པ་དང་སྒྲུབ་ཐབས་ཆེན་པོའི་ཐབས་ཀྱི་ངན་འགྲོའི་སེམས་ཅན་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་ལྕགས་ཀྱུས་ཞལ་དུ་ཞུགས་ཏེ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་ཟླ་བ་ཞུ་བའི་བདུད་རྩིའི་གཟུགས་ཀྱིས་བཞག་སྟེ། དེའི་སྐབས་སུ། གང་ཞིག་དགའ་བ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཤར་བའི་དང་པོ། ། གང་ཞིག་གཞན་མ་ཡིན་པའི་སྤྲོ་བ་དེའི་རྫོགས་པ་དེ་ནི་དགའ་བྲལ་ལོ། ། མདུད་པའི་རྩེ་མོ་ མཆོག་གི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྤྲོ་བའི་དུས་ནི་བབ་པའི་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལ་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་འཁོར་ལོར་བཞུགས་པའི་གནས་ནི་བཞི་པའོ། ། གནས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཤར་བར་བཤད་དོ། ། ཙ་ན་ཀ་ཡི་ཟུར་གཟུགས་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས། བསྐྱེད་པའི་ རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་དེ་ནི་རྫོགས་པར་གླེང་། དེ་རང་ཁོ་ན་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ལ་སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི། གང་གི་དགའ་བའི་ཐིག་ལེ་དེ་རང་ཆད་པའི་དགའ་བའི་ཐིག་ལེ་ཁ་འམ་སྒོའོ། ། ཡང་ན་ ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆད་པའི་དགའ་བ་ལ་ཡང་ཁ་ཆད་པའི་སྤྲོ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོའི་གཞུང་གིས་སྒོ་གཉིས་པ་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་ངེས་པར་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ གང་ཞིག་ཙ་ན་ཀའི་རུས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་འཁོར་ལོའི་མདུད་པའི་གནས་སོ། ། ཁ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་ལྷ་མོའི་སྒོ། གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒོ། དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས།

Through the method of the great sādhana and practice, sentient beings of the lower realms enter the mouth by means of the hook of primordial wisdom (jñāna). They are established in the state of great bliss (mahāsukha) in the form of the nectar of the melted moon. At that time: "That which is the first arising of great joy; that which is the completion of the non-dual enthusiasm is the joy-free (viramānanda)." Regarding the phrase "the supreme place at the tip of the knot," the time of enthusiasm is the supreme joy (paramānanda), and the place where the vajra-jewel resides in the wheel is the fourth. The word "place" is explained as "arising." Regarding the phrase "the form of the corner of the caṇaka," according to the instructional text of Jñānapāda, it is the drop of bodhicitta in the direction of the generation stage (utpattikrama). According to the texts of other masters, that is described as the completion. Regarding the phrase "one should know that very thing itself," according to the text of Ācārya Ḍombipa, the drop of joy of that which is the drop of joy of cessation is the "mouth" or "gate." Alternatively, it has the meaning of "path." Regarding the phrase "the mouth is the second," it means the path of the enthusiasm of cessation within the joy of cessation. According to the text of Ārya Nāgārjunagarbha, the two gates of permanence and cessation are definitively taught. According to the text of Śrī Indrabhūti, that drop of bodhicitta which has the form of the bone of the caṇaka is the place of the knot of the maṇḍala wheel. "Mouth" is the gate of the inner goddess; "second" is the outer gate. That is the direction of the generation stage.

རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ནི་གང་ཞིག་ཙ་ན་ཀའི་ རུས་པའི་གཟུགས་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ་འབྱུང་བ། དེ་རང་ཁ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒོ། གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བ་པདྨ་ལྟེ་བའི་སྒོ། པྲ་ཧ་སྟི་སྟ་བཛྲ་ཨུ་ད་ཡའི་གཞུང་གིས་ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ སེམས་ཀུན་སྣང་། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཤར་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ། ཨོཾ་ངྷའི་སྒྲས་ནི་མཚན་མོའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅན་ཆད་པའི་དགའ་བ། བདག་པོའི་སྒྲས་ནི་ཟླ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅན། མཚན་མོ་གྱེན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ། མཚན་མོ་ཐིག་ལེ་མཉམ་ པར་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོའོ། ། ཐིག་ལེ་བཞི་རུ་དབྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཕྱི་སྣང་བ་དང་། དབང་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐོག་མ་ཐ་མ་དབུས་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་ཐོག་མའི་སྐབས་སུ་ལོངས་སྤྱོད། དབུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དབང་། ཐ་མའི་སྐབས་སུ་མི་སྣང་བ་དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཐོག་མ་མི་སྣང་བ། དབུས་སུ་ལོངས་སྤྱོད། ཐ་མ་དབང་། བཞི་པ་ཉེ་བར་རྙེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དང་། རྫོགས་པའི་རིམ་པ་དང་བྲལ་བ། ། གང་ཕྱིར་རང་རིག་བདག་ཉིད་དོ། ། དེ་ཕྱིར་བརྗོད་པར་ནུས་མ་ཡིན། ། ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། །

Regarding the completion stage: when the bodhicitta, which has the form of the bones of Caṇaka, arises as supreme joy, that which is called "svaka" is the door of the precious vajra. The second, called "dvitīya," is the door of the secret lotus navel. According to the text of Prasphutavajrodaka, "arising" refers to the manifestation of the conventional and ultimate bodhicitta. According to the text of the glorious Indrabhūti, "arising" is supreme joy. By the sound of "oṃ dhā," there is the joy of cessation, which has the nature of the perception of night. By the word "lord" (pati), there is the nature of the perception of the moon. The upward movement of night is natural joy. "Night is renowned as the equal drop" refers to the bodhicitta, the king of the moon, which has the nature of the four joys. "Divided into four drops" means that from the perspective of the stages, there are the distinctions of outer appearance, empowerment, enjoyment, and wisdom. Regarding "beginning, middle, and end": at the beginning is enjoyment, in the middle is empowerment, and at the end is non-appearance; this is the perspective of the generation stage. From the perspective of the completion stage, the beginning is non-appearance, the middle is enjoyment, and the end is empowerment. "The fourth is not to be found" means that the wisdom which is free from both the generation and completion stages is the nature of self-awareness. Therefore, it cannot be expressed. Thus spoke the Blessed One, the Vajradhara himself.

དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ནི་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ནུབ་པའི་དོན་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་བཤད་པ། གང་ཚེ་གང་གི་དུས་སུ་དགའ་བ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་པའི་སེམས་ཤར་བའི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བླང་བར་ཐིམ་པ་དེའི་ཚེ། ནུབ་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དེ་ཡང་འོད་ཟེར་དལ་བས་ཞེས་དགོངས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནུས་པ་ནི་ཆད་པ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས། འགྲོ་མེད་པ་ལ་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཞུ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་ཞུ་བ་ཉིད་དོ། ། གང་གི་ཚེ་ཐོག་མ་ནས་ཐ་མར་འགྲོ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གི་ཚེའི་དུས་སུ་མཆོག་ གི་དགའ་བར་གནས་ནས། ཆད་པའི་དགའ་བའི་གནས་སུ་དེའི་ཚེ་ནུབ་བོ། ། བཱི་ར་བུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཐོག་མའི་དགའ་བ་ལས་དགའ་བྲལ་གྱི་གནས་སུ་ནུབ་པར་མཛོད། ཐ་མར་ནུབ་པར་རབ་ཏུ་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཐ་མ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ། ནུབ་པ་ ནི་ཆད་པ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ་ནི་དགའ་བ་ཀུན་ལ་དགའ་མེད་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་བཏང་སྙོམས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བརྟན་པའི་གནས་ལས་མི་བརྟན་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་ནུབ་པའི་ངེས་པའི་དོན་ཉིད་ངེས་པའི་མཆོག་གི་ དབང་ཕྱུག་གིས་རབ་ཏུ་གསལ་ལ་བརྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་བདེ་བ་ནི་མི་བརྟན་པའི་བདེ་བ་ལས་སོ་ཞེས་སྒྲ་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ལྔ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་དྲུག་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཤད་པ་བྲི། དུས་ནི་གནས་དབྱེ་ཞེས་སུ་བསྟན། །

Regarding the phrase "it is explained thus," and so forth, the terminology is as it stands. The meaning of "setting" is the explanation of the Vajra Master: at whatever time the mind, which is the nature of the three joys, arises and dissolves into the apprehension that is the nature of the increase of appearance—at that time, it should be known as "setting." This is intended to mean "by the slow radiance of light." According to the text of the master Ḍombipa, "power is severed." According to the text of the master Śavaripa: "One goes where there is no going," and "the melting itself occurs within the bodhicitta, which is of an unmelted nature." As for the progression from beginning to end: at the time when, having abided in the supreme joy, one reaches the state of the joy of cessation, at that time it sets. According to the text of Vīrabhūti, one should cause it to set from the initial joy into the state of the joy of separation; it is taught that it sets at the end. According to the text of the master Śavaripa, the "end" is the joy of cessation, and "setting" is that cessation. According to the text of the glorious Indrabhūti, the meaning is that the joy of cessation produces an equanimity that is devoid of joy toward all joys. Regarding the phrase "from a stable state to an unstable state," this is the definitive meaning of setting; it is clearly elucidated by the supreme Lord that the bliss of stability and so forth arises from unstable bliss, just as the words indicate. This concludes the explanation of the fifth chapter of the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the sixth [chapter] shall be written: "Time is taught as the division of states."

ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སློབ་དཔོན་ནག་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་རྩ་བའི་ཀུན་སྤྱོད་ལ་འཇུག་པ་དང་འདྲ་བའོ། ། སློབ་དཔོན་ས་ར་ཧའི་གཞུང་གིས་ནི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་བརྩོན་པ། གནས་སྐབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འབྱུང་བ། དུས་ ནི་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་གིས་བྲམ་ཟེ་མོ་བཛྲ་བ་ཏིའི་གཞུང་གིས་བསྐྱེད་པ་དང་རྫོགས་པའི་སྦྱོར་བའོ། ། བསམ་དུ་མེད་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས། རྩེ་རོ་མ་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་རླུང་གི་ངོ་བོ་ཙམ་དགའ་བ་ཆེན་པོ་རྒྱལ་མོ་དཔལ་ མོ་བཟང་མོའི་གཞུང་གིས་སྲོག་གི་རྩ་ལས་བྱུང་བའི་སྲོག་གི་རླུང་ལས་རང་བཞིན་ཆད་པའི་དགའ་བ། བཟང་པོའི་དུས་ནི་གནས་སྐབས་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་ནི་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་ལས་བྱུང་བའི་ཉེ་བའི་སྲོག་གི་རང་བཞིན་ རེག་བྱའི་དགའ་བ། བཟང་པོའི་དུས་ལྟ་ངན་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱལ་པོ་དཔལ་མོ་བཟང་མོའི་གཞུང་གིས་མཆོག་དང་ཆད་པ་ཞེས་བཤད། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཤིན་ཏུ་དགའ་བའི་ཕྱིར་ངན་དུས། ཤིན་ཏུ་བླ་མའི་ཕྱིར་བཟང་དུས་སོ། ། སྣ་ཡི་འཕར་མ་གཉིས་བུ་ག་ལས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་བཛྲ་ཀརྐ་ཏི་རིའི་གཞུང་གིས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་སུ་ཤུ་ཀྲ་དང་རཀྟ་འབབ་པའི་གང་ཞིག་སྒོའི་ལམ་དེ་ནི་སྣའི་འཕར་མ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

Regarding such passages, according to the treatise of the master Kṛṣṇācārya, it is similar to entering the fundamental conduct. According to the treatise of the master Saraha, "time" refers to the exertion in the sādhana of the inexpressible; "occasion" refers to the simultaneous arising of bodhicitta. According to the treatise of the brahmin lady Vajravatī, which speaks of the division of time into two, it is the application of the generation and completion stages. Regarding "the time of the inconceivable," according to the treatise of the princess Lakṣmī, it is the mere essence of the natural wind arising from the rasanā channel, the Great Joy, Queen Śrī-bhadrā. According to the treatise of Queen Śrī-bhadrā, it is the joy of the nature of the life-force wind arising from the life-force channel. Regarding "the good time is called the occasion," according to the treatise of the princess Lakṣmī, it is the joy of touch, the nature of the near-life-force arising from Vajradhātvīśvarī. Regarding "the bad time is the time of wrong views," according to the treatise of King Śrī-bhadrā, it is explained as the supreme and the severed. According to the treatise of the princess Lakṣmī, it is the "bad time" because of the extreme joy, and the "good time" because of the extreme guru. Regarding "from the two nostril openings," according to the treatise of King Vajrakarkaṭīra, the meaning of "nostril opening" is the path of the gate through which śukra and rakta flow into the place of experiencing great bliss.

དེའི་ལམ་གྱིས་གང་ཞིག་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་དུས་ཞེས་དཔལ་ཨིནྡྲ་ བྷཱུ་ཏི་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བ་དང་པོ་སྔོན་དུ་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པ་རྣལ་འབྱོར་མ་ལག་སྨིའི་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ཡང་ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་ཐབས་དང་མ་རེག་ཀྱང་ད་ལྟ་གསུངས་པའི་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་མི་ཏྲས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱིས་བསྟན་པས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་སོ། ། དེ་ནི་རེ་ ཞིག་རྣལ་འབྱོར་མ་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པའི་གཞུང་ངོ་། ། ད་ནི་རྣལ་འབྱོར་མ་དབང་ཕྱུག་པས་བསྟན་བཅོས་པའི་དོན་དཔྱད་དེ། འཇིགས་པ་དེ་ནི་དུས་ངན་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གྱི་སྐབས་སུ། སྣའི་འཕར་མ་གཉིས་ཀྱིས་གང་ཞིག་སྲོག་དང་ཉེ་བའི་སྲོག་གཉིས་ལ་འོང་བ་དང་ འགྲོ་བ་དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བཞིན་ནོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཇུག་པ་དེ་ནི། ཤིན་ཏུ་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་མན་ཆད་ནས། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་ཡན་ཆད། སྲོག་གི་རླུང་ལ་ཞོན་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འོང་བའོ། ། འགྲོ་བ་ངན་དུས་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་གནས་ གཞན་སླེབ་པ་ཞེས་ཛྙཱ་ན་མཱུ་རྟིའི་གཞུང་ངོ་། ། ངན་དུས་དགའ་བྲལ་ཤེས་པར་བྱ། ། བཟང་དུས་རབ་མཆོག་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསྟན་པའི་དོན་ལ་རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གསུངས་སོ། ། གཉིས་ཀྱི་བྲལ་བའི་དེ་ཁོ་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་དང་འབྱུང་བ་ དང་དེ་ཟད་པ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་དགའ་བ། པདྨ་ཤ་ཁའི་གཞུང་ངོ་། ། དེའི་ཕྱིར་ནི། དེ་ལྟར་དུས་ནི་སྔོན་མེད་ཉིད། ། ཅེས་དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །

Through that path, whoever experiences the great bliss free from conceptual elaboration is "Time." This is the source text of the yoginī Lakṣmī, who first attained accomplishment in a previous birth, according to the glorious Indrabhūti himself. Furthermore, even without contact with the means of the princess Lakṣmī, it was taught by the treatise composed by the present-day ācārya Śākyamitra, and thus it was spoken from the presence of the Vajrācārya. That is, for the time being, the source text of the yoginī who attained accomplishment. Now, having analyzed the meaning of the treatise by the yoginī Īśvarī: "That fear is taught as bad time." Regarding the context of external objects, whatever comes and goes in the two nostril-petals of the prāṇa and upāna-prāṇa is exactly as it is. As for the engagement of the internal nature, "extremely time" refers to the movement of the bodhicitta riding upon the prāṇa-wind from the great bliss cakra downward to the place where great bliss is felt. "Bad time is called going" means arriving at another location than that; this is the source text of Jñānamūrti. "Bad time should be known as the separation from joy; good time is endowed with the supreme," in the meaning of the teaching, the supreme Īśvara is clearly explained. "The reality free from the two" refers to the nature free from coming and going, and arising and ceasing; this is the source text of Padmaśekhara. Therefore: "Thus, time is indeed unprecedented," as the Blessed One himself has spoken.

བལྟ་བར་དགའ་བ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་བཞིན་རླུང་གི་ངོ་བོ་ཕྱིར། ། རྣམ་པ་ལ་སོགས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས། ། ཐར་པ་དཀའ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བྲལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་མི་རྙེད་མཚན་ངན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ནི་ཆད་པའི་སྐད་ཅིག་རང་གི་ཡན་ལག་གིས། རྣམ་པར་བྲལ་ཞེས་སློབ་དཔོན་བི་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་དུས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་ བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། དེ་དུས་ཡིད་ནི་གཞན་མར་མིན། ། རྣལ་འབྱོར་ནི་བྱེད་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔལ་མ་ཧཱ་སུ་ཁ་བཛྲའི་གཞུང་གིས། མཆོག་དང་ཆད་པ་འབྱུང་བའི་དུས་སུ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གནས་ནས། གང་ ཚེ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ན། ། དེའི་ཚེ་ངེས་པར་བསྐྱོད་མི་ཟད། ། རྡོ་རྗེ་འཛིན་དང་འདྲ་བར་འབྱུང་། ། ཞེས་དངོས་པོའོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི། མཆོག་དང་ཆད་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་དང་གནས་དང་། འཇུག་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་གང་གི་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་པས་སེམས་ཚོར་བ་དེའི་ཚེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་ཞེས་དགོངས་སོ། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་འབྱུང་ལ་སོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་པྲ་ཧ་སྟི་སྟ་བཛྲོ་ད་ཡའི་གཞུང་གིས་ནི་འདི་ལྟར་གསུངས་སོ། ། ཨཱ་ལི་སྒྲ་ནི་ཤེས་རབ། ཀཱ་ལི་སྒྲ་ནི་ཐབས་ཀྱི་ འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གང་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲུབ་པ་དང་། བསྲུབ་ཐབས་ཆེན་པོའི་སྦྱོར་བས་སོ། ། གཞན་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་གསང་བ་ཆེན་པོའི་དོན་གྱིས་རྫོགས་པའི་རིམ་པའོ། །

Regarding the phrase "delightful to behold, and so forth": "Because its nature is the essence of wind, it is free from characteristics such as form and the like, and from the characteristics of liberation that are difficult to attain." This means that it is free from all negative characteristics that cannot be found through meditation and so forth; this is the "moment of cessation" according to the master Vilāsavajra’s source text. Regarding the phrase "time and so forth," it was taught according to the literal meaning. "At that time, the mind is not other; if one practices yoga..." Regarding this, according to the source text of the glorious Mahāsukhavajra: "At the time when the supreme and the cessation arise, the yogi’s mental consciousness, possessing the bodhicitta, from the state of great bliss—when it moves, at that time it is certainly moved inexhaustibly, arising like the Vajra-holder." This is the literal meaning. According to the source text of the glorious Indrabhūti: "When the yogi is free from conceptualizations such as the arising and destruction of the supreme and the cessation, as well as abiding, entering, going, and coming, at that very moment he perceives the mind; at that time, he is the Vajra-holder"—this is the intended meaning. "From the arising of the vowels and consonants, and so forth." Regarding this, according to the source text of Prahasitavajrodāya, it is said: "The sound āli is insight (prajñā); the sound kāli is method (upāya)." "Arising" refers to the bodhicitta. "From what" refers to the application of the great churning and the method of churning. The rest is literal. That, for the time being, is the completion stage (niṣpannakrama) by way of the meaning of the great secret.

བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི། ། འོད་རབ་གནས་ནས་སྐྱེ་བ་ ཡི། ། སྣང་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཅན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་ཉི་མ། དཔེ་བྱད་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀའི་ཡིག་འབྲུ་ནས་ཧའི་ཡིག་འབྲུ་མན་ཆད་དོ། ། སྣང་བ་ཆེན་པོའི་ཉི་མ་ལས་སྣང་བ་བྲལ་བ། ཨཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཟླ་བའི་སྐུའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་དྲུག་ལྡན་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཨ་ནས་ཨའི་ཡིག་འབྲུ་ཡན་ཆད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི་རཀྟ་ཀཱ་ལི་ཡེ་ཤེས། ཤུ་ཀྲ་ཨཱ་ལི་ཡེ་ཤེས། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གི་ཁྱད་པར་གྱིས། ཀཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་རྗེ་བཙུན་གྱི་སྤྲུལ་པའི་ སྐུའོ། ། ཨཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མའི་སྐུའོ། ། དེ་དག་ཉིད་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་སྲུབ་པ་དང་བསྲུབ་ཐབས་ལས། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་ མེད་པའི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་གྱི་སེམས་དལ་བའི་རོ་ཆེན་པོ་འདུ་ཤེས་ཅན་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་ནི་དལ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན། སློབ་དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་ དལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རོ་ཆེན་པོ་འདུ་ཤེས་ཅན་སྐྱེ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུང་གིས་དལ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས།

Regarding the generation stage: "Arising from the abiding of light, having the nature of great appearance" means that the kāli is the wisdom sun, and the "thirty-two minor marks" refers to the syllables from ka to ha. From the sun of great appearance, the "absence of appearance" is the body of the āli wisdom moon, possessing the sixteen vowels from a to ā. According to the treatise of the master Ḍombipa, rakta is the kāli wisdom and śukra is the āli wisdom. According to the specific tradition of the master Kukkuripa, the essence of the kāli wisdom is the emanation body of the venerable Śrī Vajrasattva, and the essence of the āli wisdom is the body of the Blessed One Nairātmyā. Regarding the phrase "the union of those very two" and so forth, it means that from the churning and the method of churning—the union of supramundane method and wisdom—the bodhicitta, which is the nature of the non-duality of the conventional and the ultimate, arises as the perception of the great flavor of the mandala. According to the master’s treatise, the mandala is the bodhicitta whose nature is emptiness. "Great flavor" refers to the nature of compassion. According to the treatise of the master Oḍḍiyāna, "mandala" refers to the non-dual nature of the two joys of cessation; it means that the bodhicitta arises as the perception of the great flavor of the bodhisattva. According to the master’s treatise, the mandala is the bodhicitta whose nature is emptiness.

རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་རང་བཞིན། སློབ་ དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་དལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་རང་བཞིན། སློབ་དཔོན་ཁ་ཆེའི་གཞུང་ནི། དལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅན། རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན། སློབ་དཔོན་བྷཾ་ག་ལའི་གཞུང་གིས་ནི། དལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ངོ་བོ། རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་དལ་བ་ནི་མཐར་ཐུག་པ། རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐར་ཐུག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། སློབ་ དཔོན་བྷི་ར་པུ་ཏྲའི་གཞུང་གིས་ནི། དལ་བ་ནི་མིང་སྣང་བའི་ངོ་བོ། རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ། དེའི་ཕྱིར་མཆོག་གི་བདུད་རྩི་རོའི་དངོས་རིག་མའི་སྣ་རྩེ་དག་ལས་བྱུང་ཞེས་ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་ནི་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་རྩའི་སྙིང་གའི་གནས་ནས་ བྱུང་། འཁོར་ལོ་དྲུག་པར་རབ་གསལ་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲས་པའི་རོ་ཆེན་པོ་སྐུ་རྟེན་སྲོག་གི་དབྱུག་པའི་ཆུ་སྐྱེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨཱརྱ་དེ་བའི་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ལ་རེག་བྱ་རྙེད་བྱེད་མ། ། རོ་ཆེན་བརྒྱད་ནི་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཞལ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མའི་ཁ། རེག་པའི་བདེ་བའི་ལས་སོ། ། རོ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས། ཆེ་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་དུས་སུ་འདར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་སོ། །

Regarding the term "Great Taste" (mahārasa), it is the nature of compassion. According to the system of the master of Oḍḍiyāna, "the drop" (bindu) is the nature of the non-dual joy of cessation, which is bodhicitta. "Great Taste" is the nature of supreme joy. According to the system of the master of Kashmir, "the drop" is of a conventional nature, while "Great Taste" is the ultimate nature. According to the system of the master of Bhaṅgala, "the drop" is the nature of the generation stage (utpattikrama), and "Great Taste" is the completion stage (niṣpannakrama). According to the system of the glorious Indrabhūti, "the drop" is the ultimate, and "Great Taste" is that which is free from the ultimate. According to the system of the master Bhiraputra, "the drop" is the nature of the appearance of names, and "Great Taste" is the nature of enjoyment. Therefore, the system of the princess Lakṣmī states that the supreme nectar arises from the tips of the nose of the consort, the embodiment of taste. According to the system of the master Āryadeva, the phrase "making the sixth wheel clearly manifest" means that the previously mentioned Great Taste is realized within the lotus of the life-pillar of the body. Regarding the line, "In that, the one who finds the touch; the eight great tastes should be known," "in that" refers to the mouth of Vajradhātvīśvarī. "Touch" is the action of the bliss of contact. "The eight great tastes" refers to wisdom; they are the signs such as trembling that occur at the time of attaining the great fruit.

རེག་བྱའི་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་ལ་སོགས་གསལ་བའི་བྱེད་པ། རོ་འབྱུང་བ་ལ་ སོགས་པ་ལ། རོ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟགས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། ། དེའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནི་དགའ་བ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་བི་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་གིས་ནི། འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བའོ། ། ཡང་དག་བཟང་བ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་མལ་བ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། ། སློབ་ དཔོན་བི་མ་ལ་མུ་དྲའི་གཞུང་གིས། ཕྱི་རོལ་གྱི་དཔེ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་དང་། ཀུན་དུ་དགའ་བ་དང་། དགའ་བྲལ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་དགའ་བའོ། ། དགའ་བ་ཞེས་བྱ་སྣང་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། པྲ་ཧ་སྟི་སྟ་བཛྲོ་ད་ཡའི་གཞུང་གིས་ རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའི་སྲུབ་པ་དང་བསྲུབ་ཐབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དགའ་བ་འབྱུང་བའི་ཚེ། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དང་སྐར་མ་ལ་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་རང་བཞིན་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ། ། དེ་ལས་འཇིག་རྟེན་ལས་སྣང་བ་དེ་ནི་དགའ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་དོན་བྲི་བར་བྱ་སྲུབ་པ་ དང་བསྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ཆེན་པོའི་དུས་སུ་རྟེན་གྱི་ངོ་བོ་ཅན་དགའ་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བའི་ཚེ། མཐོ་རིས་ལ་གནས་པའི་འཆི་མེད་ལ། ཉི་མའི་བྱེ་བྲག་གི་འོད་ཟེར་གསལ་བ་དེ་ལས་གྲངས་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་སྣང་བ་མཆེད་པ་དེ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་དགའ་བྲལ་གྱི་དོན་ བྲི་བར་བྱ། ཆགས་པ་ཆེན་པོ་འབར་བའི་སྐབས་སུ། འོག་ན་གནས་པའི་ལྷ་མིན་ལ་མིའི་རང་བཞིན་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་གསལ་བ། དེ་ལས་འོག་བདུན་ཡན་ཆད་སྣང་བ་ཐོབ་པ། དེ་ནི་དགའ་བྲལ་གྱི་དོན་ཏོ། །

Regarding the phrase "the taste of touch," it refers to the manifestation of joy and so forth. As for the "arising of taste," it refers to the internal realization of the signs. Under that influence, the various joys arise. According to the text of the master Vilāsavajra, "arising" means manifestation. "Perfectly born" refers to a nature that is not ordinary. According to the text of the master Vimalamitra, it is free from external examples and the like. In this regard, the sequence is as follows: joy, supreme joy, the joy of separation, and innate joy. Regarding the statement, "Joy is called appearance," according to the text of Prahasitavajrodāya, at the time when the nature of phenomena arises as joy during the process of churning and the method of churning of the Great Vajra Holder, the nature of intense clarity appears as the moon, the sun, and the stars. The appearance of the world from that is the meaning of joy. To describe the meaning of supreme joy: at the time of the great churning and the method of churning, when the great joy characterized by the essence of the support arises, the light rays of the specific sun, which are clear to the immortals dwelling in the higher realms, spread as an appearance throughout the countless world-systems; that is the meaning of supreme joy. Now, the meaning of the joy of separation will be described. At the time when great passion blazes, the human nature of the asuras dwelling below is clear in all directions. From that, the appearance is attained as far as the seven lower realms; that is the meaning of the joy of separation.

ད་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་དོན་འདྲི། གང་ཞིག་རང་བཞིན་དགའ་བ་དེ་ ནི་འོད་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ། དེ་ལ་སྣང་བ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་གསལ་བ་དེ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི་དབང་བཞིའི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དུས་སུ། སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ལ་གང་ཞིག་དགའ་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡེ་ཤེས་ ཀྱི་རྟགས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་གཅིག་པུའི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མན་ངག་གི་རིམ་པ་བསྒོམ་པས་དགའ་བ་བཞིའོ། ། དགའ་བ་རེ་རེ་ལ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ། ། དེ་དུས་སྐད་ཅིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སོགས་མཚན་ཉིད། ། ཅེས་བྱ་ བ་ལ་འདི་ལྟར་བཤད་དེའི་སྒྲ་ནི་འོང་། རབ་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ། དེའི་གསལ་བའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དང་པོར་རེ་ཞིག་འོད་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་རྩ་བ་ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇོམས་པ་དང་། རྣམ་པར་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ནི་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྱུང་ བའོ། ། ཕྱི་ནས་འབྲས་བུ་ཅན་དགའ་བ་ཉིད་དོ། ། སྣང་བ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་བསྟན་པ་དེ་ནི་གཅིག་པུ་འོད་རབ། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཞན་མ་ཀུན་ལ་བཀག་པའོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བུའི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་ནི་འོད་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་དང་བྲལ་བའོ། ། ད་ནི་ དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བའི་དུས་བཤད་དེ། གང་ཚེ་མདུད་པའི་ནང་དུ་སེམས། ། དེ་ཚེ་དགའ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པའི་གོ་རིམ་གྱི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས།

Now, the meaning of "natural joy" is asked: that which is natural joy is the essence of supreme light. In that regard, the meaning is that the clarity of the arising of appearances, joy, and so forth, is what is referred to. According to the source text of the master Ḍombipa, at the time of experiencing the results of the four empowerments, whatever joys arise during meditation are the signs of the wisdoms, such as appearance and so forth. According to the source text of the master Kukuripa’s pith instructions, by meditating on the stages of the pith instructions for the wisdom of solitary insight, there are the four joys. Within each joy, the wisdoms of appearance and so forth arise. At that time, they arise in an instant. Regarding the statement, "The characteristics are the various aspects and so forth," it is explained as follows: the word "that" (de) refers to the coming; "supreme" (rab) refers to the cause. The meaning of its clarity is this: first, from the root cause of supreme light, the various aspects, the ripening, the destruction, and the freedom from characteristics arise as the causes of the joys. Subsequently, the joys themselves are the results. As for the phrase "appearance and so forth," that which is taught is the single supreme light; because it is the nature of both cause and result, all others are excluded. According to the source text of the master Virūpa’s pith instructions, it is free from the cause and result of supreme light. Now, the time of the arising of the joys is explained: "When the mind is within the knots, at that time joy is experienced." Thus, the sequence spoken by the Blessed One was taught by the presence of the Vajra Master.

རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་ལོ་འདུད་པའི་གནས་སུ་བཤད་དོ། ། སློབ་ དཔོན་བི་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་གིས་ནི་ལྟེ་བའི་གནས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་རྡོ་རྗེ་རྩ་བའི་གནས་སོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལུང་དང་འདྲའོ། ། ཤེས་རབ་མའི་སྐབས་སུ་དེ་དང་འདྲ་བར་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་ས་རིའི་ གཞུང་ངོ་། ། སེམས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་བུམ་པའི་དབང་ལས་རེག་བྱ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དུས་སུ་ནང་གི་ས་བོན་འབྱུང་བའོ། ། དེ་ཚེ་དེ་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱི་ཡི་དངོས་པོ་ཀུན་ལ་བཅོས་མ་ཡིན། ། ཞེས་གང་མགུ་བ་དེ་ནི་དགའ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་པ་པདྨ་ཤྲཱི་ཀའི་མན་ངག་གི་ གཞུང་ངོ་། ། མདུད་པ་ལས་ནི་ནས་གསུམ་ཙམ། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཚེ་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་ལོའི་གནས་ནས་འབབ་པ་དེའི་ཚེ་ཕྱི་རོལ་སྒྱུ་འཕྲུལ་གྱི་རང་བཞིན་གང་ཞིག་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ནི་མཆོག་གི་ དགའ་བ། གསུམ་པའི་གནས་ནས་གསུམ་པར་འགྲོ། ། ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། གསུམ་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བྱ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོ་ལས་སོར་གཅིག་ཙམ། གསུམ་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོར་གཅིག་ཙམ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི། རིན་པོ་ཆེའི་ཁའོ། ། གང་ གི་ཚེ་དེ་རུ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་གྱི་དོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བབས་པ་དེའི་ཚེ། རང་དང་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་དྲན་པ་མེད་པས་གང་ཞིག་ཅི་ཡང་མི་ཚོར་བ་ཉིད་དེ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ།

The vajra jewel is explained as the location of the cakra of bowing. According to the text of the master Vilāsavajra, it is the location of the navel. According to the text of the master Śavaripa, it is the location of the root of the vajra. According to the text of the glorious Indrabhūti, it is in accordance with the oral instructions of the Blessed One. Regarding the section on the consort, the text of the master Jñānasena states, "it is similar to that." As for the word "mind" (citta), it refers to the arising of the inner seed at the time of experiencing the tactile sensation through the vase empowerment of the inner self. Regarding the phrase "at that time," the instruction of Padmaśrīka states: "All external phenomena are artificial; whatever is pleasing arises from joy." Regarding the phrase "from the knot, about three finger-widths," the meaning is as follows: when the experience of the secret empowerment occurs and the bodhicitta flows from the location of the vajra jewel cakra, whatever is realized as the nature of the external illusion at that time is "supreme joy." Regarding the phrase "from the third location to the third," it is explained as follows: "the third location" refers to about one finger-width from the jewel cakra, and "to the third" refers to about one finger-width. According to the text of the master Śavaripa, it is the opening of the jewel. At that time, when the bodhicitta descends and one experiences the meaning of the wisdom-knowledge (prajñājñāna) empowerment, because there is no recollection of the distinction between self and other, that state of not perceiving anything at all is "cessation joy."

དགའ་བ་ལ་མི་སྣང་བ་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ སནྟ་ཀུ་རིའི་གཞུང་ངོ་། ། གསུམ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། འབྲུ་ནས་སོར་གཉིས་ཙམ་སྤངས་ཏེ་རང་བཞིན་དགའ་བ་ལ་འབྱུང་བའི་གནས་སོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འོག་གི་ཆ་ལས། དེ་ཀུན་སྟེང་གི་ཆར་ཏེ། གང་ཞིག་དབུས་ཀྱི་ ཆ་ལས་ཕྲ་མོའི་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དགའ་བའི་གནས་སོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་རྟེན་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། བརྟེན་པའི་ཕྱོགས་སུ་རང་རིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རེག་བྱ་ཆེན་པོའི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཙམ་གྱིས་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཤར་རོ། ། ད་ནི་གསང་བ་ཆེན་ པོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། གཞན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གྲགས་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུས་པ་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། ཆོས་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པ། དབྱིངས་ནི་སྤྲོས་པ་ཡོད་པ། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ རང་བཞིན། དེའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། ། ཁམས་ནི་ས་བོན་ཞེས་སུ་དྲན། ། ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་སོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ནང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་འགྲོ་བའི་འཇིག་རྟེན་བཞུགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཏན་ཚིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མ་ལུས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའོ། ། མཆོག་གི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན། ། ཇི་ལྟར་མར་ཁུ་ལ་སོགས་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་ཏེ། །

Regarding the statement, "In joy, there is no appearance of non-arising," this is the source text of the master Santakuri. The meaning of "free from the three" is explained as follows: having set aside a space of about two finger-widths from the grain, it is the place where natural joy arises. According to the source text of the glorious Indrabhūti, the "third" refers to the lower portion; all of that is in the upper portion. That which is in the middle portion, even as small as the tip of a fine hair, is the place of natural joy. This is, for the time being, the position of the support. In the position of the supported, by the mere experience of the great appearance of the great tangible object characterized by self-awareness, natural joy dawns. Now, the phrase "the great secret and so forth" is spoken according to the literal meaning. Furthermore, regarding the phrase "the renowned dharmadhātu and so forth," it is explained according to the sequence of the Mahāsaṃnipāta Tantra: "Dharma" is the absence of conceptual elaboration; "expanse" (dhātu) is the presence of conceptual elaboration; and "affliction" is the nature of emptiness. Therefore, the glorious Vajradhara stated that space itself is the dharmadhātu. "Element" (dhātu) is remembered as the seed; this refers to the conventional essence, bodhicitta. Regarding "all phenomena are within," it is explained as the world of beings residing therein. "Reasoning" refers to the cause for the arising of the entire world-system without exception. "Supreme place" refers to the nature of the Vajra Mind. "Just as one should prepare the clarified butter and so forth" is spoken according to the literal meaning.

དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། རྫོགས་ པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་བྷ་གར་གྲགས། ། བྷ་གའི་སྒྲ་ནི། སྲིད་པ་མཆོག་གི་དགའ་བ་འབྱུང་། ། སྐྱེ་བྱེད་བྷ་ག་རིན་ཆེན་སྣོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་རེག་བྱའི་རྩའི་བདག་ཉིད་པདྨའོ། ། བཱི་ར་བྷུ་ཏིའི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་རིན་པོ་ཆེ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་པདྨའོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རཀྟ། སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ག་བུར། སློབ་དཔོན་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་གཞུང་གིས་ནི། བྷ་གའི་སྒྲས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས། སྣོད་ཀྱི་སྒྲས་ནི་རང་འོད་ཤེས་རབ་མ། དེའི་ཕྱིར་ དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་ལྡན། དེ་ནི་བྷ་ག་རབ་ཏུ་གྲགས། ། ཞེས་རྒྱུད་ལས་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་བསྐྱེད་རིམ་རྫོགས་རིམ་ལ་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཚིག་བྲི་བར་བྱ། ཆོས་ནི་བྷ་ག་ཞེས་སུ་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་གང་ཞིག་ཆོས་ཀྱིས་གྲགས་པ་ཅན། བྷ་ག་དེ་ནི་སྤྲུལ་ པའི་འཁོར་ལོའོ། ། གང་ཞིག་ཁམས་ཀྱིས་གྲགས་པ་ཅན། ། སེམས་དེ་ནི་གསུང་གི་འཁོར་ལོའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ལས་ཁམས་ཀུན་ལ་བྱེ་བྲག་སྐྱེས་ཞེས་སོ། ། གང་ཞིག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་གྲགས་པ་ཅན་ཐུགས་དེ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། ། དེ་ཡང་ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་ནི་ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུའོ། ། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། །

That is the aspect of the generation stage. Regarding the aspect of the completion stage: "The dharmadhātu is renowned as the bhaga. The word 'bhaga' is that from which supreme joy arises. The generative bhaga is the vessel of jewels." According to the text of the glorious Indrabhūti, this refers to the lotus, which is the nature of the tactile channel. According to the instructional text of Virabhūti, "jewels" refers to bodhicitta, and "vessel" refers to the lotus, which is the nature of the three channels. According to the text of the master Ḍombipa, "jewels" refers to rakta, and "vessel" refers to camphor. According to the text of the master Avadhūtī, the word "bhaga" refers to the Blessed One, and the word "vessel" refers to the consort of self-radiant insight. Therefore, it is taught in the tantra: "Possessing the five qualities such as Īśvara, that is renowned as the bhaga." Now, I shall write the words that definitively explain the generation and completion stages: "Dharma is taught as the bhaga." Regarding this, that which is renowned as "dharma" is the nirmāṇacakra (emanation wheel). That which is renowned as "element" (dhātu) is the mind, which is the sambhogacakra (enjoyment wheel). Why is that? Because it is said: "From which all elements arise in their particularity." That which is renowned as the "single" is the mind, which is the dharmacakra (dharma wheel). Furthermore, the dharmacakra is the cause that generates the three realms without exception. "By means of the form of conventional aspects" is stated according to the literal meaning. This concludes the explanation of the sixth chapter from the glorious Mahāmudrā-tilaka.

ད་ནི་བདུན་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། གཞན་ ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། མི་ཤིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་བཛྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཆ་མེད་པ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བ། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ། ། ནམ་མཁའི་ ནང་དུ་ཐིམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ནང་དུའོ། ། ནམ་མཁའི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་ངོ་བོ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་པདྨའི་སྙིང་པོའི་དབུས་ན་གནས། ཐིག་ལེ་གཅིག་པུ་ཡི་གེ་མེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མཆོག་གི་དགའ་བའོ། ། རྩ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་པདྨའི་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་རྟག་ཏུ་ཤར་ཞེས་ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་ངོ་། ། གྲངས་མེད་པ་སྐྱེ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ། ། ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྤྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་ བྲལ་བ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའོ། ། ད་ནི་བདག་གིས་སྒྲ་བཤད་དེ། བདག་གིས་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ཨའི་ཡིག་འབྲུ་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་ནི་གསང་བའི་ཤེས་རབ། དཔལ་པདྨ་ཤཱི་ཁ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི། ཨ་ཡི་ཡིག་འབྲུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་དགའ་བ། ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཨའི་ཡིག་འབྲུ་སྲིད་པ། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གིས་ཨའི་ཡིག་འབྲུ་སེམས། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ།

Now, for the seventh [chapter], the profound verses shall be written. Regarding the phrase "furthermore" and so forth, it is to be taken literally. "Indestructible" refers, according to the source text of the master Vajrabhūti, to being partless; according to the source text of the master Śavaripa, to being free from birth. "The nature of the five wisdoms" refers to the essence of the mirror-like wisdom and so forth. "Dissolved within space" means within the five aggregates. "The nature of space" refers to the essence of the five Tathāgatas. For the time being, from the perspective of the ultimate, it abides in the center of the lotus heart. "The single drop, without syllables" refers to the supreme joy of the bodhicitta, which is non-dual in terms of both the conventional and the ultimate. "The nature of the three channels, always arising in the center of the lotus navel" is the source text of the princess Lakṣmī. Because it causes the birth of the innumerable, it is the essence of all aspects. Because it is by nature like space and is generally free from all aspects, it is the Vajra-holder, and thus "Vajra." Now, I shall explain the term "self" (ātman). Regarding the term "self" and so forth, it is taught as follows: the syllable A is the secret vajra; the syllable Haṃ is secret insight. According to the source text of the glorious Padmaśīkhari, the syllable A is the bodhicitta and the syllable Haṃ is joy. According to the source text of Indrabhūti, the syllable A is becoming and the syllable Haṃ is nirvāṇa. According to the source text of the master Kukuripa, the syllable A is the mind and the syllable Haṃ is the mental factors.

འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོའི་གཞུང་གིས་ཨའི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་ གྱི་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། དཔལ་དངོས་གྲུབ་ཀྱི་གཞུང་གིས་ཨའི་ཡིག་འབྲུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དབུགས་དབྱུང་བ། སློབ་དཔོན་ནག་པོའི་གཞུང་གིས་ཨའི་ཡིག་འབྲུ་སྤྲོ་བ། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་ལེན་པ། སློབ་དཔོན་བྷི་ར་པ་ཏྲའི་གཞུང་གིས་ ཨའི་ཡིག་འབྲུ་སྲོག། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་ཉེ་བའི་སྲོག། དེ་ལྟ་བུའི་སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་ནི་མང་པོ་ཡོད་དོ། ། ད་ནི་ཡི་གེ་གཉིས་ལས་སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི་གནས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྲི་བར་བྱ། ཨའི་ཡིག་འབྲུ་རིའི་རྩེ་མོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རི་རྩེ་ནི་རྡོ་རྗེ་ ཉི་མ་འབྱུང་བའི་གནས་སུ་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོ། ། རྩེ་མོ་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་གནས་སུ། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་མི་ཏྲའི་གཞུང་གིས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་གཙུག་ཏོར་རོ། ། ཧཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་སྤྱི་བོ་མཚམས་ཀྱི་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དོན་འདི་ཡིན་ཏེ། སྤྱི་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་པདྨའི་འཁོར་ལོའི་མཚམས་ཀྱི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་སྣའི་མཐའ། སླད་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བརྒྱད་པ་ལ་ཟབ་པའི་ ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་བྲི། གསང་བ་ཆེན་པོའི་དོན་ནི་རབ་བཤད་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔལ་པྲ་ཧ་སྟི་སྟའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བ་ཆེན་པོ་ནི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ། གསང་བ་ཆེན་པོ་དགའ་བ་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ།

According to the source text of the noble Nāgārjunagarbha, the letter A is the universal basis of consciousness, and the letter Haṃ is the mental consciousness. According to the source text of Śrī-Siddhi, the letter A is the consolation of the Tathāgata. According to the source text of the master Kṛṣṇa, the letter A is the emanation and the letter Haṃ is the taking up. According to the source text of the master Bhirapaṭra, the letter A is the life-force and the letter Haṃ is the near-life-force. There are many such source texts by other masters. Now, regarding these two letters, according to the source text of the master Ḍombipa, I shall write of the excellence of the location. Regarding the phrase "the letter A is on the mountain peak and so forth": the mountain peak is the vajra-jewel wheel at the place where the Vajra-Sun arises. The "peak" is at the place of the secret Vajra Essence. According to the source text of the master Śākyamitra, it is the uṣṇīṣa of the vajra-jewel. Regarding the phrase "the letter Haṃ is at the limit of the crown boundary": the meaning is this: "crown" refers to the place of experiencing great bliss, and "the boundary of the lotus wheel" refers to the limit of the secret nose. The remainder is spoken according to the literal meaning. This concludes the explanation of the seventh chapter from the Śrī-Mahāmudrā-tilaka. Now, for the eighth, I shall write the profound verses: "I shall thoroughly explain the meaning of the great secret." Regarding this, according to the source text of the glorious Prahasitā, the "great secret" is that which is free from entities and so forth. "The great secret is great joy." Regarding this:

གསང་བ་ཆེན་པོ་ནི་མན་ངག་ཉམས་སུ་ མྱོང་བ་དུས་སུ། གང་ཞིག་གློ་བུར་བའི་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་གསང་ཆེན་དགའ་བའོ། ། དེའི་དུས་སུ་གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་བདག་ཉིད་རེག་བྱ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་མཆོག། དེའི་ཕྱི་ནས་གང་ཞིག་དཔེ་མེད་རེག་ བྱའི་རོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་གསང་ཆེན་བདག་ཉིད་དགའ་བྲལ། དེའི་སྐབས་སུ་གང་ཞིག་ངོ་བོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཅན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་དེ་གསལ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དགའ་བའོ། ། རང་བཞིན་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་གང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ བྱའོ། ། དེ་ནི་གསང་བ་ཆེན་པོ་པས། ། གསང་བ་ཆེན་པོ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་སུའོ། ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་རཏྣ་གའུ་གཞུང་གིས་འདི་སྐད་གསུངས་སོ། ། གསང་བ་ཆེན་པོའི་ཤུ་ཀྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། ཤུ་ཀྲ་ སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རླུང་། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བདག་ཉིད་རླུང་སློབ་དཔོན་ཌོམྦིའི་གཞུང་གིས་ནི་སྲོག་རྟེན་བྱ་བ། ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་སྐུ། ། རྟེན་ནི་ས་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དཔལ་དམ་པ་ཤུ་ཀྲཱ་རིའི་གཞུང་ གིས་ནི་སྐུའི་རྟེན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། དེའི་དང་པོའི་དགའ་བ། ཡང་དག་སྲ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས། མཆོག་གི་དགའ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་གཤེར་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆུ། ཆུ་ནི་སྲོག་ལ་ཚ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།

Regarding the Great Secret: at the time of experiencing the pith instructions, that great appearance of the adventitious inner self is the joy of the Great Secret. At that time, the experience of the touch of the nature of supramundane great bliss is the supreme joy. Following that, the experience of the taste of the incomparable touch is the joy of separation, the nature of the Great Secret. At that stage, the clarity of the great appearance of wisdom, which is the essence of the essenceless, is the natural joy of the all-pervading self. At the stage of the inexhaustible nature, that which is inexpressible should be realized. That is the Great Secret; it is the experience of the great bliss of the Great Secret. That is, for the time being, from the perspective of the ultimate. From the perspective of the conventional, the Ratnaguhyatantra states: "The śukra of the Great Secret is the ālaya-vijñāna (all-ground consciousness). 'The śukra and so forth' refers to the wind of consciousness." According to the source text of the master Kṛṣṇācārya, it is the wind that is the nature of the great elements. According to the source text of the master Ḍombī, it is the support of the life-force. "The body is the nature of the five aggregates; the support should be known as earth itself," according to the source text of the glorious Śukrāri. According to that, the support of the body is the bodhicitta. Its first joy is earth because of its characteristic of perfect solidity. Supreme joy is water because of its characteristic of moisture. Regarding the statement "water is heat for the life-force":

དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདུད་ རྩི་ཞུ་བ་ཉིད་སྙིང་པོའོ། ། སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཁྱབ་པ་ཉིད། དགའ་བྲལ་འོད་བརྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆད་པའི་དགའ་བྲལ་ནང་གི་བདག་ཉིད། ཆགས་པ་ཆེན་པོས་མེའི་ནུས་པ་ཀུན་དུ་འོད་ཟེར་ཅན། འོད་ནི་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་བདེ་ ཆེན་གྲགས་པ་རང་བཞིན་དགའ་བའི་མཐའ་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་བཞིན་དགའ་བ་བསྐྱེད་རིམ་རྫོགས་རིམ་དང་བྲལ་བའོ། ། མཐར་ནི་འཕོ་བ་མི་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཆད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འཕོ་བ་དང་དངོས་པོ་མ་ཡིན་བརྟེན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོའི་ གཞུང་གིས་ནི་ཆད་པའོ། ། དངོས་པོ་མ་ཡིན་མཐར་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། དཔལ་པདྨ་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་མཐར་ཐུག་པའི་རང་བཞིན་དགའ་བ་རྟག་ཏུ་ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་མཐའ་ནི་ཕྲ་མོ་བས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཞེས་པ་ཉིད་རྒྱུད་ལས་གསུངས་སོ། ། རང་བཞིན་ གྲགས་པ་བདེ་ཆེན་ཕྱིར། ། ཡེ་ཤེས་རླུང་དུ་རབ་ཏུ་གྲགས། ། དེ་དང་ནམ་མཁའ་ཞེས་སུ་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཆེན་པོ། ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་ལུང་ངོ་། ། གཞན་མ་ནི། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་བཞུགས། ། ཞེས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ གྱིས་བཤད་དོ། ། ཡང་ན། ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣ་ཚོགས་པའི་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བས། དངོས་པོ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཞེས་མཚན་མཆོག་གི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་དེ་དང་འདྲའོ། ། ད་ནི་རིགས་ལྔའི་དོན་བཤད་དེ།

According to the treatise of the glorious Indrabhūti, the essence is the melting of the nectar of bodhicitta. According to the treatise of the master Kukuripa, it is pervasiveness. Regarding the phrase "the light of the separation from joy is the support," the separation from joy is the internal nature; through great passion, the power of fire is possessed of all radiating light. Regarding the phrase "the light is at the end," according to the treatise of the glorious Mahāsukha, it is the birthless state at the end of the joy of the nature of renowned great bliss. The joy of the nature is free from the generation and completion stages. Regarding the phrase "at the end, transference is not explained," this is not the definition of cessation. Regarding the phrase "transference and non-entity are the support," according to the treatise of Nāgārjunagarbha, it is cessation. Regarding the phrase "non-entity is said to be the end," according to the treatise of the glorious Padmaśavaripa, it means the ultimate joy of the nature is perpetually dawning. Therefore, the tantra states: "The end is subtler than the subtle." Regarding the passage: "Because the renowned nature is great bliss, it is known as the wind of wisdom; it is taught as space," this is the scripture stating that it is the great emptiness of all aspects because it is the nature of wisdom. As for the others, "The self of all dwells perpetually" is explained according to the literal meaning. Alternatively, "The self of all dwells perpetually" means that through the application of various conducts, it pervades all entities; this is taught in the Paramādya Tantra. It is the same as the treatise of the glorious Indrabhūti. Now, the meaning of the five families will be explained.

རིགས་ ནི་ཀ་པ་ལ་རུ་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་དྲང་བའི་དོན་ཏོ། ། ངེས་པའི་དོན་གྱིས་ཀ་པ་ལ་ནི་རུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨུ་ཏ་མ་ར་བཛྲའི་གཞུང་གིས་སོ། ། དཔལ་སརྦ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་གསལ་བའི་དོན་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔས་འདུལ་བའི་གང་ཟག་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་ བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྡོམ་པའི་དུས་སུ། རྡོ་རྗེ་ལྟེ་བ་ལས་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་བའོ། ། ཀ་པ་ལ་ནི་དང་པོ་ཀ་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་ནས་སྔོན་དུ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་སྡོམ་པའི་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱུད་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་ངོ་། ། ཀ་ནི་དང་པོ་རྩ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རིགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་རྡོ་རྗེའི་རིགས་ནི་ཡབ། ཡང་ན་རིགས་སུ་ཀུན་ལ་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེ་སློབ་དཔོན་བི་ལས་བཛྲའི་གཞུང་ངོ་། ། རྩ་བ་ལྔ་རུ་དབྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལས་གྲངས་མེད་པའི་རིགས་སོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་ལ་སོགས་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཐ་མལ་པ་དེ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་དབང་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་པོ་དེ་ཡང་ལྷའི་དངོས་པོ། ཇི་ལྟར་ཁྱབ་འཇུག་ནི་ས། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ནི་ཆུ། དྲག་པོ་ཆེན་པོ་ནི་མེ། ཚངས་པ་ནི་རླུང་། རྟག་ཏུ་ཞི་བ་ནི་ནམ་མཁའོ། ། དེ་ལ་ལྔ་ལ་གཅིག་ཁྱབ་པ་སྟེ། བདག་ནི་དོན་དམ་པའི་རྩ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འོད་རབ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན། དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོའོ། ། ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ ལྟར་གསུངས་ཏེ།

Regarding the term kula (family): the statement "it is called kapāla" is of provisional meaning. According to the source text of the master Utmaravajra, in the definitive sense, kapāla refers to the "vow of the bone." According to the source text of the glorious Sarvabhūti, the clear meaning is as follows: when the glorious Vajrasattva, out of attachment for those individuals to be tamed, [bestows] the vow of great bliss, the family arises from the center of the vajra. Regarding the phrase "first, ka is pronounced as kapāla," this is the instructional text of the Samvarasāgara-tantra. Regarding the phrase "the first, ka, is the root," among all families, the Vajra family is the father; or else, it is the master Vilasavajra’s source text that it is the cause for all families. Regarding the phrase "divided into five roots," this is the nature of the five Tathāgatas. From that, there are infinite families. Regarding the phrase "the five aggregates, which are the nature of the five Tathāgatas," and so forth, because they are the very nature of the vajra of emptiness, the ordinary and the Tathāgata are of the same essence. Why is that? Because it exercises mastery over the five great elements in all things. Those five great elements are also the entities of the deities: Viṣṇu is earth, Maheśvara is water, Mahārudra is fire, Brahmā is wind, and Śāśvataśānta is space. Among those five, one pervades them all; this is the "ultimate root of the self," the nature of great supreme light, the glorious Great Vajradhara. Regarding the phrase "pervading all," it is taught as follows:

འོད་རབ་ཏུ་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པའོ། ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་ན་ཡང་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་དེ་ལ་ཡང་འོད་རབ་ཆེན་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་གྱིས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའོ། ། སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་ཀ་རིའི་གཞུང་གིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲས་ནི་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔས། དེ་རྣམས་ཁྱབ་པ་སྣང་བ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ། འོད་རབ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འཕོ་བ་མེད་པ། ནམ་མཁའ་ལ་གཞན་གྱི་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་པ། མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་ དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ། གཞན་མ་ཐུགས་རྗེ་བཏུབ་པ་ལ་སོགས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བརྒྱད་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་དགུ་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི་བར་བྱ། ཕྱག་རྒྱ་སྒྲ་ནི་བདག་པོར་ བྱེད་རྒྱུད་སརྦ་བྷཱུ་ཏིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བརྟུལ་ཞུགས་ཆེན་པོ། དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དོན་རྒྱས་བཏབ་པ། གསང་བའི་ཕྱོགས་སུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ། བརྡ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་མན་ངག་ལས་དྲངས་པ། ཡང་ན་གསང་བའི་དམ་ཚིག་ལ་འདུས། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་ཐབས་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱ་གླེང་ངོ་། ། དཔལ་བཛྲཱ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཁམས་གསུམ་མ་ལུས་པ་ཕྱག་རྒྱ་བདག་ཉིད་དོ། ། གཞན་མ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། །

Because of its great radiance, it pervades all. Although it is true that the great elements pervade everything, it is specifically that which makes the great radiance manifest. Therefore, it pervades all by way of its distinction. According to the treatise of the master Candrakīrti, the word "all" refers to the five great elements; their pervasion is the arising of appearance, which is the meaning of "great radiance." It is emptiness utterly free from conceptual elaboration. Because it is free from arising and ceasing, it is without transition. Because it is not other than space, it does not come from elsewhere. Because it is not manifest and because it is without substantial entity, it is without birth. Other terms, such as "compassion" and so forth, are taught according to their literal meaning. This concludes the explanation of the eighth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the ninth chapter shall be written. Regarding the word "mudrā" (seal), it is taught in the Sarvabhūti-tantra-tattva-nirdeśa as that which acts as the sovereign. According to the treatise of the glorious Indrabhūti, in the conventional aspect it is the great ascetic conduct; in the ultimate aspect, it is the sealing of the meaning of primordial wisdom (jñāna); in the secret aspect, it is the union of method and insight (prajñā). The term "symbol" (saṃketa) is drawn from the secret pith instructions, or it is included within the secret samaya. According to the treatise of another master, the mudrā is discussed through the methods of joining the hands and so forth. According to the treatise of the glorious Vajrabhūti, the three realms without exception are the very nature of the mudrā. Others have explained it according to the literal meaning from the presence of the Vajra Master.

རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་གང་ཞིག་གཞོན་ནུ་མ་རིགས་ངན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་པ་དེ་ནི་རིགས་ཀུན་ལ་རང་བཞིན་གྱི་རིགས་མེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་རིགས་ དང་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཀུན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དག་པ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པས། གང་ཞིག་སྲིང་མོ་ལ་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་ དོན་དུ་ཞེས་ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་ངོ་། ། ཕྱི་ནས་ཀྱང་རྩའི་དོན་གྱིས་གང་ཞིག་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ཡང་མི་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ས་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་གང་ཞིག་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ནི་ཀུན་ལ་ཡོད་ཅེས་དགོངས་སོ། ། དེ་བས་སྲིང་མོ་ལ་སོགས་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་མི་བྱ་ཞེས་ རྣལ་འབྱོར་མ་བཛྲ་བི་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། རོ་དྲུག་ནི་དོན་གྱི་གང་ཞིག་སྲིང་མོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་དེ་ནི་སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཁམས་གསུམ་གསོ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་མྱོང་བར་བྱ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཀུན་འབད་པས་མཆོད་པར་བྱ། ། མྱུར་དུ་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་ འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས་དགའ་བར་བྱས་ཞེས་དགོངས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མྱུར་དུ་དངོས་གྲུབ་སྟེར་ཞེས་དགོངས་པའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་དགུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལེའུ་བཅུ་ པའི་ཟབ་མོའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། རྡོ་དང་ས་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ།

By way of the distinctions of family, that which the Vajradhara of the low caste spoke to the young maiden clearly demonstrates that there is no inherent family in any family. Why is that? Because for the Tathāgata, there is no family or birth. According to the source text of the master Virabhadra, because all are Tathāgatas, the pure distinctions of the Blessed One’s family are the purity of body, speech, and mind. That which was taught by the sister and so forth is for the purpose of the arising of non-conceptual wisdom; such is the source text of the princess Lakṣmī. Furthermore, by way of the meaning of the channels, that which is pure is also the meaning of "not experiencing." By way of the meaning of the elements such as earth and so forth, that which is pure exists in all; this is the intended meaning. Therefore, one should not make distinctions such as "sister" and so forth; such is the source text of the yoginī Vajravatī. Regarding the six tastes, that which is taught as the sister and so forth is for the purpose of nourishing the three realms; thus the master Virabhadra stated that they should be experienced. "One should worship all of them with effort; accomplishment will be swiftly attained." Regarding this, the intended meaning is that one should rejoice through the union of non-dual method and insight. Why is that? Because the intended meaning is that it bestows accomplishment swiftly. This concludes the explanation of the ninth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the tenth chapter are written: "Regarding caityas made of stone, earth, and so forth..."

དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པ་ཅན་གྱིས་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པ་དགག་ཅེས་རྒྱུད་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་ པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ངོ་བོ་ནི་ཤེས། དེའི་ཕྱིར་ས་ལ་སོགས་པ་ལྷའི་སྐུ་སྤངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་པོ་འབྱུང་བའི་བདུད་རྩིའི་རྫས་ཀྱིས་ཉིད་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ལ་བཞུགས་པའི་གནས་སྐུའི་རྒྱལ་པོ་མཆོད་པར་བྱ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། གཞན་ མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་བཤད། རིགས་ལྔའི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སྔར་བསྟན་པ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་སངས་རྒྱས་ཡིན་པའི་དགོངས་པས་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དགག་གོ། ། བཏུང་བ་དང་མི་བཏུང་བ་ནི་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ མེད་པ་ཉིད་ལ་བརྡའོ། ། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་གཅེས་པ་དང་མི་གཅེས་པའོ། ། དཔལ་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་མི་གནས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་བཏུང་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ། མི་བཏུང་བ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ། དེ་ཡང་མི་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ། ། བུད་མེད་སྐལ་ལྡན་མིན་མི་སྨྲ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། བུད་མེད་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་མི་འཐོབ་ཅེས་དཔལ་ཛྙཱ་ན་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གསུངས་སོ། ། ད་ནི་གནས་ལ་སོགས་པ་རྣལ་འབྱོར་མའི་རྒྱུད་ ལས་གསུངས་པའི་རིམ་པས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་རིམ་པ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ།

The ācārya has stated in the source text of the Princess Lakṣmī, according to the sequence of the tantra, that those who know suchness should negate the mudrā and so forth. Why is that? Because those who know suchness know the essence of the mind. Therefore, having abandoned the deity’s body as earth and so forth, one should worship the King of the Body, who dwells in the state of the Mind-Vajra, by means of the substances of the nectar that arise as the nature of the five tathāgatas. This is the intended meaning. The other [explanation] is explained according to the literal sense. Regarding the union of the five families and so forth, which were previously taught by the vajrācārya, likewise, through the intention that all are Buddha, the distinctions of the families are negated. Regarding the statement, "One should consume what is drinkable and what is undrinkable," this is a symbol for the very absence of conceptualization. By the word "and so forth," [it includes] the cherished and the uncherished. According to the source text of the glorious Virūpa, the non-abiding of the empowerment of insight and wisdom means that the "consumption of insight-wisdom" is supreme joy, and the "undrinkable" is the joy of cessation; the meaning is that one does not engage in those [dualities]. Regarding the statement, "One should not say a woman is without fortune," it is said that by disparaging women, one will not attain the accomplishment of Mahāmudrā; this is the source text of the glorious Jñānabhūti. The other [explanation] is spoken according to the literal sense. Now, according to the sequence taught in the Yoginītantras regarding the sacred sites and so forth, the vajrācārya has spoken this sequence as follows:

ལེགས་དགྱེས་ཆེན་མོ་འབྱུང་བའི་དུས་སུ་གནས། གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་བརྟེན་པ་དེ་ནི་གནས། བདེ་བའི་བདུད་རྩི་ལ་གང་ཞིག་འཕེལ་བ་དང་བརྟེན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བའི་གནས། བདེ་བ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་གང་ཞིག་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་ཞིང་། བདེ་བ་ལ་རང་གི་གནས་སུ་གང་ཞིག་རྒྱས་པ་དེ་ནི་ཉེ་བའི་ཞིང་། ཅི་འབྱུང་བ་བདེ་བའི་དངོས་པོ་ལ་བཟུང་བས་ཚནྡོ་ཧ། དེ་རིང་ཉེ་བའི་བྱེད་པས་ཉེ་བའི་ཚནྡོ་ཧ། བདེ་བའི་ཆོས་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་འདུས་པ། དེར་ཉེ་བའི་ ཕྱིར་ཉེ་བའི་འདུས་པ། ཉེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཤེལ་གྱི་དུམ་བུ་ལ་ཕྱིའི་རྩི་བཞིན་ནོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མར་གང་ཞིག་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་ནི་དུར་ཁྲོད། དངོས་པོ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གང་ཞིག་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི་ཉེ་བའི་དུར་ཁྲོད། བདེ་བ་ཉམས་སུ་ མྱོང་བ་དེ་ཡང་དག་པར་ཁྱབ་པར་འཕེལ་བའོ། ། དེ་དང་དྲན་པས་ཉེ་བར་འཕེལ་བའོ། ། དེ་ཀུན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད། ། བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལས། ། གནས་བརྟན་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་སོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་ནི་སྤྱི་བོ་དང་སྤྱི་གཙུག་གི་གནས་སོ། ། ཕྱིའི་ གནས་ནི་ཨུ་རྒྱན་ལ་སོགས་པའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་གནས་ལ་སོགས་པ་དོན་གྱིས་ཨ་རྣམས་ལ་བསྟན་པར་བྱས་སོ། ། མཆོད་པའི་དུས་སུ་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། མཆོད་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་བསྒྲུབ་པ་དང་ སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་སྦྱོར་བ།

One abides at the time of the arising of the Great Joy. That which relies upon the bodhicitta is the pīṭha (place). That which increases and relies upon the amṛta of bliss is the upapīṭha (near place). That in which bliss arises again and again is the kṣetra (field). That which expands in its own place within bliss is the upakṣetra (near field). Because one grasps the entity of bliss as it arises, it is caṇḍoha. Because of the near activity of that, it is upacaṇḍoha. Because it perfectly joins one to the dharma of bliss, it is melāpaka (assembly). Because it is near to that, it is upamelāpaka (near assembly). "Near" (upa) is like an external coating on a piece of crystal. That which is without entity at the beginning and end of great bliss is the śmaśāna (charnel ground). Because of the characteristic of non-entity, that which experiences bliss is the upaśmaśāna (near charnel ground). That experience of bliss is the perfect expansion. Through mindfulness of that, it is the near expansion. All of these are of the nature of the twelve. From the experience of bliss, the Elder [perceives] the place of feeling great bliss. The internal place is the crown of the head and the top of the skull. The external places are Oḍḍiyāna and so forth. According to the source texts of other masters, the pīṭha and so forth are taught to be the vowels (a) by implication. "One should make offerings at the time of offering"—thus it is said. "The time of offering" refers to the practice of the pride of the Vajra Holder and the application of the sādhana.

མཆོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོས་ལྷའི་རྣམ་པས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་དགའ་བར་བྱ། ། རི་བོང་ཅན་འོད་མེ་ཏོག་གི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། རི་བོང་ཅན་གྱི་སྒྲ་ནི་ཟླ་བ། ཟླ་བའི་སྒྲ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། འོད་ ཟེར་སྒྲས་ནི་ཐིག་ལེ་རྣམས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡིད་འཕྲོག་ཅན་གྱིས་སོ། ། ཡང་ན་དཀར་བས་སོ། ། མེ་ཏོག་ཉི་མ་དམར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རང་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་གོ། ། སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། སྲོག་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ལ་ གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་ལོ་གསུམ་གྱི་བྱུགས་པའི་ནང་གི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་སུ་དབང་དྲུག། ལོངས་སྤྱོད་དང་མི་སྣང་བའོ། ། ལྷ་བཤོས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་ཚིམ་པར་བྱེད་པ། དབུལ་བའི་སྒྲས་ནི་ཉམས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲས་པའི་ བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་གནས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦིའི་གཞུང་གིས་ནི་འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི། ཤེས་རབ་མའི་མངལ་གྱི་པདྨར། སྲོག་གཅོད་པར་བྱ་ཞེས་པ་རྒྱལ་མི་བཱི་ར་མ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཤེས་ རབ་མའི་པདྨར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པར་བྱའོ། ། མི་དགའ་མི་བྱ་ཞེས་པ་ལ་དཔལ་ནཱ་ག་བོ་ངྷིའི་གཞུང་གིས། རང་ལ་ཐབས་ཀྱི་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལས་གཞན་མི་གནས་རེག་པར་མི་བྱ། ཤེས་རབ་མ་ལ་མི་བརྩོན་པའི་སེམས་མི་བྱའོ་ཞེས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

Regarding the term "offering" (pūjā): through the essence of non-duality, one should delight in the sounds of the nature of method and insight in the form of the deity. Regarding the phrase "with the flower of the moon's light": according to the source text of the master Virabhadra, the word "moon" refers to the moon; the word "moon" refers to bodhicitta; and the word "light" refers to the drops (bindu). "With the flower" means with that which is captivating, or alternatively, with that which is white. Regarding the phrase "the flower of the sun, red": it is the flower arising from oneself. According to the source text of the master Jñānabhadra, it is explained as follows: "Life-force" (prāṇa) is the bodhicitta residing in the wheel of great bliss (mahāsukhacakra). Regarding the term "conduct" (caryā): it is the six empowerments, enjoyments, and invisibility within the state of experiencing the great bliss of the three smeared wheels. Regarding the term "divine food" (naivedya): it means to satisfy. Regarding the term "to offer": it means to experience; this refers to the location of the wheel of great bliss just mentioned. According to the source text of the master Ḍombi, it is the emanation wheel (nirmāṇacakra) possessing sixty-four petals. According to the source text of the master Virabhadra, it is in the lotus of the wisdom consort's womb. Regarding the phrase "one should take the life": according to the source text of the master Viramati, one should offer the flower of bodhicitta in the lotus of the wisdom consort. Regarding the phrase "one should not be unhappy": according to the source text of the glorious Nāgabodhi, one should not touch anything other than the supreme joy of method within oneself, and one should not have a mind that is not diligent toward the wisdom consort. Why is that?

མཆོད་པའི་སྐབས་སུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་དོན་གལ་ཆེའོ། ། དེའི་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཡང་དག་པའི་རབ་མཆོག་གི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྙེད་ཅེས་ལུང་གི་གོ་རིམ་གྱིས་དཔལ་པདྨ་ཤྲཱི་ཀ་རིའི་གཞུང་ངོ་། ། ད་ནི་གསང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྟན་པ། ཇི་ལྟར་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་ནས་བཤད་པ་དེ་ལ་འདི་རུ་གསལ་བར་བྲི་བར་བྱ། གྲུ་གསུམ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གྲུ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། དབང་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་གནས་སོ། ། དམར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན། རན་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་རན་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ། རིམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན། དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་པོའི་རང་བཞིན། ནང་གི་རིམ་པ་ལ་དཔལ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི། ནང་གི་རིམ་པ་ནི་ བརྟེན་པའི་གནས། དཔལ་གྱི་སྒྲས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེར་གྲགས་པ་ཅན་མགོན་པོ་ཧེ་རུ་ཀ། ཕྱི་ནས་བརྟེན་པའི་གནས་སོ། ། རིགས་གསུམ་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མ། ། ཞེས་ བྱ་བ་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅན། རོ་མ་དང་འཛིན་མ་དང་རྟོག་མེད་མའོ། ། སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་གཞུང་གིས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་འབབ་པ་དེ་ནི་ནང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། ད་ནི་ལྷ་མོ་དག་འདྲི་བར་བྱ། ལྷ་མོའི་སྒྲས་ནི་བདག་པོ་དེ་སརྦ་བྷཱུ་ཏིའི་དེ་ཁོ་ན་ ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་གཞུང་ངོ་། །

During the occasion of offering, the meaning of generosity and so forth is important. Regarding the statement that "from the act of taking life, one finds the fruit of merit in the nature of the most supreme, perfect joy," this is the sequence of the scriptures according to the source text of the glorious Padmaśrīkara. Now, the secret maṇḍala is taught. Just as it was explained from the mouth of the Vajra Master, it shall be clearly written here. Regarding the phrase "triangular and so forth," "triangular" refers to the place of experiencing enjoyment, invisibility, and power. "Red" refers to the nature of supreme light. "Moderate" refers to the essence of the wisdom of the dharmadhātu, which is perfectly moderate. "Two stages" refers to the characteristics of the support and the supported. "Maṇḍala" refers to the nature of the essence. Regarding the "inner stage" and the term "glorious" (śrī), according to the source text of the master Śavaripa, the inner stage is the place of the supported. The word "glorious" refers to the Blessed One Nairātmyā. The Blessed One, the mind of bodhicitta, is the protector Heruka, renowned as the drop of ultimate bodhicitta. This is the outer place of the supported. "The yoginīs of the three families" refers to those whose nature is body, speech, and mind: Rasanā, Dhāraṇī, and Avikalpā. According to the source text of the master Saroruha-vajra, the flow of body, speech, and mind is the purity of the inner maṇḍala. Now, the goddesses shall be described. The word "goddess" (devī) refers to the source text taught by the Lord Sarvabhūti-tattva.

དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཡན་ལག་ཉེ་བར་གསུངས་སོ། ། ལུས་པོ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུང་ལ་བརྟེན་པའི་གོ་རིམ་གྱི་རྩ་བའི་བསྟན་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒྲ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་དེ་ རང་བྷ་ག་བཤད་དོ། ། བྷ་ག་ལས་བྱུང་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རྗེ་བཙུན་ནོ། ། འབྱུང་བའི་སྒྲ་ནི་ཤར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱལ་བའི་ཟླ་བའོ། ། དུར་ཁྲོད་བརྒྱད་ཀྱི་དབུས་ན་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་སྐད་བཤད་དོ། ། ལྷ་མོའི་ཡན་ལག་དང་ལྡན་པའི་ གསང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཕྱི་དང་ནང་དང་གསང་བའི་དུར་ཁྲོད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའོ། ། ཕྱིའི་གཏུམ་དྲག་པ་ལ་སོགས་པ་མེའི་སྲེག་པའི་གནས། ནང་གི་སྒོ་དགུ་དང་ལྡན་པའི་སྐུ། གསང་བ་ནི་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་དབུགས་འབྱུང་བའི་མི་སྣང་བའི་གནས་སོ། ། དཔལ་ བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་དུར་ཁྲོད་བརྒྱད་ལ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། གསང་བའི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་དབུས་སུ་རེག་བྱའི་རྩ་བརྒྱད་འདབ་མ་ཅན་པདྨ་དམར་པོ་དེའི་དབུས་སུ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། ཤར་གྱི་འདབ་མར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གཟུགས་ ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་སྣང་བའི་ངོ་བོར་གྱུར་པས་ཚིག་པའི་མཚན་ཉིད་གཏུམ་དྲག། ལྷོ་རུ་ལོངས་སྤྱོད་ཉིད་གྱུར་པས་མི་འཚིག་པའི་མཚན་ཉིད་དབྱིབས་ཅན། ནུབ་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཚང་ཚིང་། བྱང་དུ་དབང་ཐོབ་པས་དུམ་བུར་མ་གྱུར་པའི་མཚན་ ཉིད་ཅན་འབར་བ།

The text of the glorious Indrabhūti explains the branches. Regarding the phrase "the body is the abode," this is the root teaching on the sequence based on the scriptures. Why is this so? Because "sound" is the maṇḍala. Because it is the nature of the dharmadhātu, it is explained as the bhaga. The Lord of bodhicitta arises from the bhaga. The word "arising" (bhūta) has the meaning of "east." Just as the moon of the Victorious One is in the sky, he dwells in the center of the eight charnel grounds. Regarding this, it is explained as follows: it is adorned with the outer, inner, and secret charnel grounds, which are the limbs of the goddess. The outer [charnel grounds] are the places of fiery cremation, such as Caṇḍogra and so forth. The inner is the body endowed with the nine gates. The secret is the invisible abode where the breath of the bodhicitta, the nature of bliss, arises. Regarding the eight charnel grounds, the glorious Mahāsukha text explains in the presence of the Master: in the center of the secret lotus, there is a red lotus with eight petals at the root of touch. In its center is the bodhicitta of the King of Great Bliss. On the eastern petal, the conventional form of bodhicitta becomes invisible in essence; thus, it is the charnel ground of Caṇḍogra, characterized by burning. In the south, because it has become enjoyment itself, it is the charnel ground of Śmaśāna, characterized by not burning. In the west, it has the characteristic of transcending enjoyment; thus, it is the charnel ground of Śālmalīvana. In the north, because empowerment has been attained, it has the characteristic of not being fragmented; thus, it is the charnel ground of Jvālāmukha.

མེའི་མཚམས་སུ་ཆད་པའི་དགའ་བར་གྱུར་པས་འཇིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དམྱལ་ཚོགས། ཆུའི་མཚམས་སུ་ཆད་པར་གྱུར་པ་མི་བཟད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་འཇིགས་པར་བྱེད་པ། རླུང་གི་མཚམས་སུ་ཆད་པའི་གནས་ནས་སྲོག་གི་རླུང་དང་ཕྲད་པས། ཕྱི་ནས་ཀྱང་ དགའ་བའི་གནས་སུ་སླེབ་པའི་ཕྱིར། མདུང་རྩེ་བསྐྱོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཧ་ཧར་དགོད་པ། དབང་གི་མཚམས་སུ་ཅུང་ཟད་གྱེན་དུ་འགྲོ་བས་མཆོག་གི་དགའ་བས་འགེགས་པའི་མཚན་ཉིད་གཡེར་ཁ་ཅན་ནོ། ། དེ་ལྟར་གསང་བ་ཆེན་པོའི་དུར་ཁྲོད་བརྒྱད་ཀྱི་རྩ་བའི་འདབ་མའི་གནས་ལས་ ཅུང་ཟད་གཡོ་བ་ནི་ཆད་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་གནས་བསྟན་ཏེ། དེ་རུ་རྩའི་འདབ་མ་ལ་རིམ་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། མཐུ་དྲག་མ་དང་། མཐུ་བྱེད་མ། རོ་མཆོག་མ་དང་། མཐུ་སྒྲ་མ། ནམ་མཁའ་མ་དང་། ཆུ་སྦྱིན་མ་དང་། རུལ་བ་མ་དང་། སེར་སྣ་མའོ། ། རྩའི་ཡན་ལག་དང་ཉེ་བའི་ ཡན་ལག་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིང་གི་སྒྲ་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསུངས་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་ངོ་། ། རྩའི་ཤིང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཞེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དོན་ཏོ། ། སོགས་པའི་རང་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག། མེ་ཏོག་གིས་མེད་ པར་ཇི་ལྟར་མཆོད། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རང་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་མེད་པར། ཤེས་རབ་མའི་ཕྱག་རྒྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ། མི་སྣང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་དབང་གི་གྲགས་པ་ཅན་མཆོད་པར་ མེད་ཅེས་དགོངས་སོ། ། སློབ་དཔོན་བི་ལ་བཛྲའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་མེད་པས།

At the fire boundary, through the cessation of joy, there is the terrifying characteristic of the assembly of hells. At the water boundary, through cessation, there is the terrifying one characterized by the unbearable. At the wind boundary, from the place of cessation, through meeting the life-force wind, and in order to reach the place of joy from the outside, there is the laughing "ha ha" characterized by the movement of the spear-tip. At the power boundary, by moving slightly upward, there is the tinkling one characterized by the obstruction of supreme joy. Thus, from the locations of the root petals of the eight great secret charnel grounds, the slight movement indicates the locations of cessation and so forth. There, the sequence of the channel petals is as follows: the Powerful One, the Power-Maker, the Supreme Taste, the Sound of Power, the Sky, the Water-Giver, the Putrid, and the Miserly. This is because there are many primary and secondary branches of the channels. The Master Śavaripa’s source text states that the word "tree" itself was spoken by the Supreme Īśvara. The meaning is that the "tree" refers to the channels, the "flower" and so forth refer to the tantra, and it is for the sake of the arising of bodhicitta. Regarding the phrase "without the flower arising from oneself, how can one offer?" and "it becomes upon the maṇḍala," it is explained thus: without the flower arising from oneself—the bodhicitta—there is no offering to the maṇḍala of the consort’s mudrā, nor to the renowned enjoyments and powers. According to the source text of the Master Vilavajra, because the secret flower and so forth are absent, [the offering is not made].

ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ལ་རྫོགས་པ་མེད་པ་རྣལ་འབྱོར་མའི་གཞུང་གིས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་དང་། དངོས་གྲུབ་མི་འགྲུབ་བོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ བཅུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། ཉོན་ཅིག་སྦྱིན་སྲེག་རབ་ཏུ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། ལྟེ་བའི་གནས་སུ་ཚུལ་གྱིས་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔལ་གསང་ཆེན་རྡོ་རྗེའི་ གཞུང་གིས་ནི། གསང་བའི་པདྨའི་སྙིང་པོ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི། འདབ་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ལྟེ་བའི་གནས་སོ། ། གསང་བའི་པདྨའི་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་རེག་བྱའི་རྩའི་འདབ་མར་བཤད་པའོ། ། དེའི་ལྟེ་བའི་གནས་སུ་ཚུལ་རིག་པར་བྱའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་ གྱི་མཐའ་མར་གསང་བའི་པདྨ་ཞེས་རྒྱུད་ལས་བཤད་དོ། ། ཚུལ་གྱི་སྒྲས་ནི་གློ་བུར་བའི་སྒྲའོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་སྒྲའོ། ། དེ་རུ་རང་དབང་གི་རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གིས་ནི་རེག་བྱའི་རྩ་བརྒྱད། འདབ་མའི་ལྟེ་བའི་དབུས་ སུ་གློ་བུར་བའི་ཚུལ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་རླུང་རྟག་ཏུ་ཤར་རོ། ། ཀུན་དུ་བསྐོར་ཏེ་མི་བསྐོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། ། ཀུན་དུ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་དུས་སུ། རང་བཞིན་གྱི་རླུང་ཀུན་ ལ་ཤར་ན་ཡང་ཁྱད་པར་གྱིས་གཡས་སྐོར་དུ་འབྱུང་། མི་བསྐོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོན་ལ་བསྐོར་བའོ། །

Without the completion of method and insight, the mudrā and the accomplishments (siddhi) will not be achieved according to the texts of the Yoginī. This is the explanation of the tenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the eleventh chapter shall be written: "Listen! The fire offering (homa) is thoroughly explained," and so forth, spoken according to the literal meaning. Regarding the phrase "abiding in the manner of the navel location," according to the Śrī Mahāguhyavajra source text, it is the heart of the secret lotus. According to the source text of the master Ḍombipa, it is the location of the center of the sixty-four petals. Regarding the "secret lotus," the oral tradition of the master explains it as the petals of the tactile channel. One should understand the manner of its central location. Therefore, the tantra explains that at the end of the manner is the "secret lotus." The word "manner" (tshul) is a term for the adventitious. According to the source text of the master Virūpa, it is the term for bodhicitta. Regarding the "wind of self-sovereignty" therein, according to the source text of the master of Oḍḍiyāna, it is the eight tactile channels. In the center of the petals of the center, the wind of non-dual nature always arises in the manner of the adventitious. Regarding the phrase "circulating everywhere but not circulating," the Vajra Master has explained it as follows: "Circulating everywhere" means that at the time of the union of method and insight, although the natural wind arises in all [directions], it specifically emerges in a clockwise rotation. "Not circulating" means rotating to the left.

དཔལ་བཛྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཀུན་དུ་བསྐོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་འབྱུང་བའོ། ། མི་བསྐོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐིམ་པར་གྱུར་པའོ། ། དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་བུད་ཤིང་སྦྱོར་བ་ལས། ། ཐབས་ དང་ཤེས་རབ་མཉམ་པར་འཁྱུད་པའི་བསྒྲུབ་པ་དང་། སྒྲུབ་ཐབས་ཆེན་པོའོ། ། རླུང་ལ་མེ་འབར་བྱ་བ་ལ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རླུང་གིས་བསྐུལ་བར་བྱ་བའི་གཏུམ་མོའི་ངོ་བོ་ཅན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་འབར་རོ། ། སྟེང་གི་འཁོར་ལོ་ལ་གནས་ པའི་མར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟེང་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ། མར་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། དེས་ནི་ཅི་སྨྲས་ན་རང་བཞིན་གྱི་རླུང་གིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་བའི་གཏུམ་མོའི་འོད་ཟེར་གྱིས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ན་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་མར་ཞུ་བར་འགྱུར་རོ། ། དཔལ་མ་ཧཱ་སུ་ ཁའི་གཞུང་གིས་ནི་སྟེང་གི་འཁོར་ལོ་ནི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ནས། ནང་དུ་གཞུག་པའི་འཁོར་ལོ་མཆོག། དེ་རང་སྣོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་པོའི་སྣོད་གསུངས་སོ། ། ཧ་ནི་རྣམ་པར་དགང་གཟར་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་རྩ་གསུམ་གྱི་ བདག་ཉིད་རེག་བྱའི་ས་བོན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཤེས་རབ་མའི་གསང་བའི་པདྨའི་ལྟེ་བའོ། ། བླུགས་གཟར་རྡོ་རྗེ་འདི་རུ་བསྟན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དབྱུག་པ་ཧོམ་ཁུང་བྷ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། དབང་པོ་ལྔ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཡར་ན་སྟོབས་ལྔའོ། ། མར་ངོ་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བས་ཆད་པའི་དགའ་བ། དེ་ནི་སློབ་དཔོན་དཔལ་ལྡན་གྱི་གཞུང་ངོ་། །

Regarding the source text of the glorious Vajrabhūti, "surrounded on all sides" refers to its instantaneous arising. "Not surrounded" refers to its dissolution. From the application of the fuel of the two organs, the practice of the union of method and wisdom is the great sādhana. Regarding the statement that fire blazes within the wind, the Blessed Lady Vajradhātveśvarī, whose essence is the caṇḍālī ignited by the aforementioned natural wind, blazes forth. Regarding the phrase "the butter residing in the upper cakra": the "upper" is the cakra of great bliss, and the "butter" is the bodhicitta. What is meant is that the light rays of the caṇḍālī, activated by the natural wind, cause the butter of the bodhicitta residing in the great bliss cakra to melt. According to the source text of the glorious Mahāsukha, the "upper cakra" is the supreme cakra of internal entry, from the nirmāṇa-cakra onwards. Regarding the phrase "its own vessel," this refers to the precious vessel of the Buddha. Regarding the phrase "HA is shown as the pouring ladle," according to the source text of the glorious Indrabhūti, this is the seed-syllable of touch, the nature of the three channels. According to the source text of the master Śavaripa, it is the center of the secret lotus of the wisdom consort. Regarding the phrase "the vajra is shown here as the pouring ladle," the "precious vajra staff" and the "fire pit bhaga" are to be understood literally. The five organs are also to be understood literally. The "upper" refers to the five powers. Regarding the phrase "from the waning moon," this refers to the joy of cessation; this is the source text of the master Śrīmati.

ཉ་གང་བ་ལ་གཤེགས་སུ་གསོལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་གནས་ཡན་ཆད། ཆད་པའི་དགའ་བའི་འཇུག་པའོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་ གིས་མར་ངོ་ཤེས་རབ་མ། ཡར་ངོ་ནི་ཐབས། གཤེགས་སུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་དབང་བསྐུར་བར་བྱའོ། ། ཧོམ་ཁུང་ཕྱི་རོལ་ཐིགས་ཕྱེད་ཙམ་ནི། བླུགས་གཟར་ནས། ། ཐིགས་ཕྱེད་ཙམ་ནི་དོར་མི་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧོམ་ཁུང་གི་ཕྱི་རོལ་ནི་གསང་བའི་པདྨའི་ཕྱི་རོལ་ལོ། ། བླུགས་གཟར་ནས་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའི་རིན་པོ་ཆེ་ནས། དེ་ལ་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མར་དགང་བླུགས་དབུལ་བའི་དུས་སུ། ཡོ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་གཏང་བར་མི་བྱའོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི། གང་ཞིག་ཧོམ་ཁུང་གི་ཕྱི་རོལ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཕྱི་རོལ། བླུགས་ གཟར་གྱི་སྒྲས་ནི་གསང་བ་རིན་པོའི་གནས། དེ་ལས་ཕྱིའི་གནས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་གཏང་བར་མི་བྱའོ། ། མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་ན་དགང་བླུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་དོན་གྱིས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ། ལྷ་དང་ལྷ་མོ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན། སྲིན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་མཆེད། ཕྱོགས་སྐྱོང་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རོ་བརྒྱད། བསྲེག་རྫས་ཀྱིས་ནི་ཚིམ་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་སྦྱོར་བས། ཕན་ཚུན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བདུད་རྩིས་དགྱེས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།

"Request the full moon to depart" refers to the transition from the stage of supreme joy up to the entry into the joy of cessation. According to the text of the master Kṛṣṇācārya, the waning moon is wisdom (prajñā) and the waxing moon is method (upāya). "Request to depart" means that the empowerment of wisdom should be conferred. Regarding the line: "From the outer edge of the hearth, about half a drop; from the pouring ladle, do not discard even half a drop," the "outer edge of the hearth" refers to the exterior of the secret lotus. "From the pouring ladle" refers to the precious secret vajra. The meaning is this: at the time of offering the ladle of melted butter of bodhicitta, one must not let it spill outside. According to the text of the master Ḍombīpa, that which is the "outer edge of the hearth" is the exterior of the vajra. The term "pouring ladle" refers to the secret precious place; from there, one must not let the bodhicitta go to an external location. Because it must not be done, it is not a [conventional] ladle-offering. Regarding the passage beginning with "The Buddhas and so forth," the Vajra Master has spoken thus in the secret sense: "Buddhas" refers to the mind and mental factors; "Bodhisattvas" refers to the five aggregates; "gods and goddesses" refers to the nature of the elements; "rākṣasas" refers to the sense bases; and "the eight guardians of the directions" refers to the eight flavors. "One should satisfy them with the burnt offerings" means that through the union of the non-duality of method and wisdom, one should please them with the nectar of mutual bodhicitta. Why is that?

དེས་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་ཞིག་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་མཆོད་པ་ནི། དགང་བླུགས་ཀྱིས་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ། ། ཞེས་སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་བྷཱུ་ཏིའི་ གཞུང་གིས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོའོ། ། དགང་བླུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྤྲོ་བའི་བདུད་རྩི་གང་ཞིག་རང་བཞིན་དགའ་བ་དེས་མཆོད་པར་བྱ། ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཧཱུྃ་ཕཊ་སྔགས་ཀྱིས་ལ་སོགས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་མཉམ་པར་སྦྱིན་པའི་སྦྱིན་སྲེག་གི་དུས་སུ་རྡོ་རྗེའི་རིན་པོ་ཆེའི་སྙིང་པོར་ལྟ་བའི་རྣམ་པར་དགོད་པར་བྱའོ། ། པདྨ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙིང་པོར་ཕའི་རྣམ་པ། དེས་ནི་མཁའ་འགྲོ་ཀུན་དགྱེས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཁའ་འགྲོ་མའི་སྒྲས་ནི་རྩ་དགྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཟད་གྱུར་ པའོ། ། གཞན་མ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་མ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རྩའོ། ། དངོས་གྲུབ་ཡང་སྟེར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ། རང་བཞིན་དགའ་བའི་གྲུབ་ཏུ་གྱུར། ། ཞེས་སློབ་དཔོན་བ་སནྟ་ཏི་ལ་ཀའི་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་བཤད་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། འདོད་པ་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་རྩ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པ་ཉིད་དོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅུ་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། བདུད་རྩི་ལྔ་ཡི་རིམ་པ་འདི་ལྟར་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདུད་རྩི་ལྔ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་དོན་གྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ལས་བྱུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྔ།

By this, the aggregates and so forth are taught. Regarding the statement, "One should offer to Vajrasattva with the ladle," the master Jñānabhūti’s source text says: "Vajrasattva" refers to the Glorious King of Great Bliss. "With the ladle" means one should offer with the nectar of non-emission, which is the joy of the natural state; the meaning is that one should experience it. Regarding the phrase "with the mantra HŪṂ PHAṬ and so forth," at the time of the secret equalizing homa offering, one should arrange the visualization in the form of the essence of the vajra-jewel. In the essence of the lotus-jewel is the form of the Father. By this, "all ḍākinīs are pleased"; the word "ḍākinī" refers to the channels, and "pleased" means they become inexhaustible. Furthermore, "the yoginīs and mātṛs" refers to the external channels. "Bestows accomplishments" means that the accomplishment of the natural joy is attained; this is the source text of the master Vasanta Tilaka. Such explanations and so forth are according to the literal meaning. "It accomplishes all desires" means, according to the source text of the master Jñānabhūti, that the channels and so forth are fully expanded. This concludes the explanation of the eleventh chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the twelfth chapter is written in verse. Regarding the phrase "the sequence of the five nectars and so forth," the "five nectars" refers to the five maṇḍalas arising from the internal ḍākinīs.

དེ་རུ་སྐུའི་འཁོར་ལོ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད། གསུང་གི་འཁོར་ལོ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས། ཐུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་མི་བསྐྱོད་པ། ཡོན་ཏན་གྱི་འཁོར་ལོ་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན། ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་དོན་ ཡོད་གྲུབ་པ། ཕྱིའི་དོན་གྱི་རྫས་ལྔའི་བདག་ཉིད་དོ། ། གསང་བའི་དོན་གྱིས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་དབུས་དང་བྲལ་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་པོའོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅུ་གསུམ་པ་ལ་ཟབ་པ་བྲི། ཨུ་རྒྱན་ལ་ སོགས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གནས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལྔར་བཤད་པར་བྱའོ། ། རྣལ་འབྱོར་མའི་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བའི་དུས་སུ་རྩ་ཕྲད་པའི་འཕོ་བ། དེ་རུ་སྐད་ནི་སྨྲ་བར་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ཕན་ཚུན་བྱང་ཆུབ་ སེམས་འདུས་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་གསང་བའི་སྒྲ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་རྒྱུད་ལས་གསུངས་སོ། ། གསང་བའི་སྒྲ་ནི་ལེགས་དགྱེས་ཀྱི་དགའ་བའི་རོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་པ་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་སྒྲས་ནི་རང་རང་གི་རིགས་ལ་འདུས་པའོ། ། སློབ་ དཔོན་རཏྣ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་སྐད་ནི་འདོར་བའི་བརྡའི་གནས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦིའི་གཞུང་གིས་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་མི་ལྡན་པ་བསྟན་པའི་རྒྱུའི་ཕྱིར། གསང་བའི་སྐད་སྨྲ་བའོ། ། གཞན་མ་ནི་ཆང་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅུ་བཞི་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི།

Therein, the wheel of body is Vairocana; the wheel of speech is Amitābha; the wheel of mind is Akṣobhya; the wheel of qualities is Ratnasambhava; and the wheel of action is Amoghasiddhi. These are the nature of the five external substantial objects. In terms of the secret meaning, they are the king of great bliss, free from beginning, end, and middle. This is the explanation of the twelfth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, for the thirteenth, the profound [chapter] is written. Regarding the phrase "the places such as Oḍḍiyāna," the five meanings of "place" and so forth shall be explained. As for the phrase "the assembly of yoginīs," it refers to the transfer of the meeting of the channels at the time of secret union. Regarding the phrase "there, the language is spoken," according to the source text of the master Śavaripa, it means that the bodhicitta is gathered together. That it possesses the secret sound is taught in the tantra. The master Palasavajra’s source text states that the secret sound is the flavor of the joy of "Excellent Delight." According to the source text of other masters, the secret sound is the gathering within one's own family. According to the master Ratnabhūti’s source text, the secret language is the location of the symbolic gestures. According to the master Ḍombi’s source text, the secret language is spoken for the purpose of indicating who is fortunate and who is not. Others state that it refers to beer and so forth according to the literal meaning. This is the explanation of the thirteenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, for the fourteenth, the profound verses are written.

ཡན་ལག་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། ཡན་ལག་གི་སྒྲས་ནི་ཐབས། ཕྱག་རྒྱའི་སྒྲས་ནི་ ཤེས་རབ། མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བར་སྦྱོར་བ། སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཡན་ལག་ནི་སྲིད་པ། ཕྱག་རྒྱ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་དག་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལས་ཕྱག་རྒྱའི་དངོས་གྲུབ་བོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ཡན་ལག་ནི་མཆོག་ གི་དགའ་བ། ཕྱག་རྒྱ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ། སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་གཞུང་གིས་ཕྱག་རྒྱའི་དངོས་གྲུབ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྟགས་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་མ་འདུས་པའོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་བཞི་པའི་ བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅོ་ལྔ་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་བྲི། གཟུགས་དང་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་ནི་ཀུན་དུ་དམར་བའི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་འབྱུང་ བའི་རྣམ་པའི་ངོ་བོ། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་གནས་སོ། ། དེ་ལ་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་རྣལ་འབྱོར་མ་རྟག་ཏུ་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་བདུད་རྩིའོ། ། གསང་བའི་པདྨའི་གནས་ནས་འཛག་པ་དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་དངོས་གྲུབ་ཆེན་པོ་སྟེར་བར་འོང་། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལིའི་ཡེ་ཤེས་ལས་ཁམས་ གསུམ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་ཉིད་ལས་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་མི་ལས་གཞན་པའི་ལྷའི་རིགས་སོ། །

Regarding the phrase "the characteristics of the limbs, mudrās, and so forth," the Vajrācārya has spoken as follows: by the word "limbs" is meant method; by the word "mudrā" is meant insight; and "characteristics" refers to the union of bliss. According to the treatise of Ācārya Jñānabhūti, the limbs are becoming (saṃsāra) and the mudrā is nirvāṇa; the accomplishment of the mudrā (mudrāsiddhi) arises from the thorough knowledge of these two. According to the treatise of Ācārya Kṛṣṇapāda, the limbs are supreme joy (paramānanda) and the mudrā is the joy of cessation (viramānanda). According to the treatise of Ācārya Saroruha-vajra, for the sake of the yogin who has manifested the accomplishment of the mudrā, the assembly of yoginīs is metaphorically designated. This is the explanation of the fourteenth chapter from the Śrī-mahāmudrā-tilaka. Now, the meaning of the profound verses of the fifteenth chapter shall be written. Regarding "form and characteristics," the Vajrācārya has spoken as follows: "form" is the bodhicitta whose nature is entirely red; "characteristics" refers to the essence of the outwardly manifesting aspect. By the word "and so forth" is meant the location. The meaning therein is this: that which is the yoginī, the nectar of the āli-kāli which constantly drips from the location of the secret lotus, will undoubtedly bestow the great accomplishment. This is because the three realms arise from the wisdom of the āli-kāli. That from which such wisdom constantly arises is the divine family (devakula) other than that of humans.

ལྷ་མོ་མ་ཡིན་པ་གཞན་མས་དངོས་གྲུབ་ཆེན་པོ་གྲུབ་པར་མི་ནུས་པ་མི་འོང་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅོ་ ལྔ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། ཉོན་ཅིག་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་དབང་པོ། ། ཞེས་ཤེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་མཁའ་འགྲོ་མ་རྡོ་རྗེ་གུར་གྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྒྲས་ནི་འཁོར་གྱི་སྙིང་ པོ། སྙིང་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། འཁོར་ནི་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོ། ། དེར་ནི་མིན་བདག་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཛྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ། བདག་ཉིད་དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ བྱང་ཆུབ་བོ། ། ཧཱུཾ་གི་དངོས་པོ་ལ་དངོས་པོ་ཞེས་འདིར་བཤད་དོ། ། ཧཱུཾ་གི་དངོས་པོ་ཞེས་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེའི་མཁའ་འགྲོ་ལས་སོ། ། དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུང་གི་རང་བཞིན། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ། གསུམ་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མཚན་དང་དཔེ་བྱད་དང་ལྡན་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་གདུལ་དཀའ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱིར། དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྤྲུལ་པའི་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའོ། ། དེ་རང་ལ་ཡེ་ཤེས་མཁའ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ གྱི་སྟེང་དུ་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མཆོག་གི་དགའ་བའི་གནས་ན་བཞུགས།

It is intended that no other goddess besides [this one] is capable of accomplishing the great siddhi. This concludes the explanation of the fifteenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the sixteenth [chapter] shall be written: "Listen, O Sovereign of the Maṇḍala!" Regarding this, the ācārya explains according to the source text of the Ḍākinī-vajrapañjara-upadeśa: the term "maṇḍala" refers to the essence of the retinue. That essence is the ultimate bodhicitta, the nature of the wisdom of emptiness; the "retinue" is the wisdom of activity. "I abide there" means, according to the text of Vajrabhūti, that the essence of the wisdom of emptiness is the self, the ultimate bodhicitta, the awakening of great bliss. Here, the "entity" of the syllable HŪṂ is explained as the "entity." The "entity of HŪṂ" is from the Ḍākinī of the Mind-Vajra. The "entity" is the nature of Speech, the essence of the bodhicitta that is non-dual in both the conventional and ultimate. The "entity of the third" is the saṃbhogakāya endowed with the major and minor marks. According to the source text of other ācāryas, for the sake of subduing those difficult to tame, it is the emanation of the glorious Great Vajradhara, Hevajra. That itself is the definition of the "Wisdom Ḍākinī." "Abiding upon the solar maṇḍala" means abiding in the place of supreme joy.

ཉི་མ་བྱེ་བའི་འོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་རང་བཞིན་དགའ་བའི་གྲགས་པ་ཅན་འོད་རབ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ། ཁྱེད་དང་ལྷན་ཅིག་མཉམ་པར་འཁྱུད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ལེགས་དགྱེས་ཆེན་མོའི་མཉམ་པར་གཉིས་སུ་མེད་ པའི་སྦྱོར་བས་བདག་མེད་མའི་ཁ་སྦྱར་གྱི་སྦྱོར་བའོ། ། ཆུ་སྐྱེས་སྔོན་པོའི་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ཡང་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཞལ་ལ་སྐད་ཅིག་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་དོ། ། ཁ་ཅིག་དགའ་བའི་རྣམ་པར་དག་པ་ ལེན། ཕྱག་ལ་སྣ་ཚོགས་ཐབས་གསལ་བའི་ཕྱིར། སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་དོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་བདག་པོ་རྫོགས་པའི་གཞུང་། འཁོར་རྫོགས་པའི་སྐབས་སུ་སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་མཱུརྟིའི་གཞུང་གིས་ནི། གང་ཞིག་བཅུ་གཉིས་པའི་བདག་ཉིད་ དེ་ནི་ཐབས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར། གང་ཞིག་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི་པ་དེ་ནི་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་གང་ཞིག་བསྒྲུབ་པ་དང་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱིས་རོའི་དགའ་བ་ལས་རྫོགས་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར། གང་ཞིག་སྐད་ཅིག་གི་ རྣམ་པར་རྫོགས་པ་དེ་ནི་འབྱུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་དང་པོ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་རྟེན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར། གང་ཞིག་ཕྱི་ནས་འབྱུང་བ་དེ་ནི་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར། གང་ཞིག་ཕྱག་ལ་ཉ་དང་ཆུ་སྲིན་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི། མཁའ་འགྲོ་མ་རྡོ་རྗེ་གུར་གྱི་ མན་ངག་གིས་ནད་ལ་སོགས་པ་འཇིག་པར་མཛད་པའོ། ། སློབ་དཔོན་སླད་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། གང་ཞིག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་གནས། ། དེ་ནི་ཚོགས་ལ་བཞུགས་པའི་ས།

Regarding the phrase, "The one called the Light of Ten Million Suns, whose nature is the renowned Joy of Innate Being, is embraced in union with you": this refers to the union of Nairātmyā through the non-dual union with Mahāsukhā. Regarding the phrase, "Having the form of a blue lotus": great wisdom is also of the nature of space. According to the text of the master Vīrabhūti, the purity of the faces is explained as being instantaneous. Some take this to be the purity of joy. Because the hands clarify various methods, the master’s own oral tradition explains the purity of the various [limbs]. That is, for the time being, the text of the Lord [of the Mandala] is the completion of the retinue. Regarding the occasion of the completion of the retinue, according to the text of the master Jñānamūrti: that which is of the nature of the twelve is the maṇḍala of method; that which is the forty-four is the maṇḍala arising from method. According to the text of the master Vīrabhūti: that which is perfected through the sādhanas and the joy of the flavor of the practice is the maṇḍala of wisdom; that which is perfected in an instant is the maṇḍala of the elements. According to the text of the master Śavaripa: that which first arises is the maṇḍala of the support; that which arises subsequently is the maṇḍala of the supported. As for the fish, crocodiles, and so forth on the hands, according to the pith instructions of the Ḍākinīvajrapañjara, these act to destroy diseases and the like. The subsequent masters [interpret] according to the literal meaning. That which abides in the twenty-four is the bhūmi of the assembly.

། ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཁོར་ལོ་བཞི་གནས་པའི་ལྷ་མོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ་གནས་དང་། ཉེ་བའི་གནས་ ལ་སོགས་པའི་བཞུགས་པའི་གནས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་ནང་གི་ལྷ་མོ་ལ་ནང་གི་གནས། ཕྱིའི་ལྷ་མོ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྒོ་ལ་སོགས་པ། དབུས་ནི་གནས་པ་ལ་རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་ལ་སོགས་པ་བཞུགས་པའི་ས་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་ངོ་། ། འདི་རུ་ལྷ་མོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ། གནས་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཇི་ལྟར་བཞུགས་པའི་ས་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པ་ལ་གང་ཞིག་སྦྱོར་བ་དང་། ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་བཞི་པོར་གསལ། དེས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཚང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་ལྷ་མོའི་གནས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཤད། ད་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་བྲི། དེ་ནས་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཡིས། ། རྩ་ཀུན་ལ་ནི་འབྱུང་བའི་ཚེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་མང་པོའི་གཞུང་གིས། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། དང་པོ་རེ་ཞིག་ བསྒྲུབ་དང་སྒྲུབ་ཐབས་ལས། ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གསང་བའི་རྩ་ལས་འབྱུང་བའི་ཚེ། དེ་ལས་ལྷ་མོའི་རྣམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་གནས་པའི་ ལྷ་མོའི་ཚོགས་ལ་གཟུང་འཛིན་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གང་ནས་སྐྱེ་བ་དེར་རང་ཞུགས་ལ་རྩའི་རྣམ་པར་དག་པའོ། ། འཛུམས་པ་དང་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྩའི་ལྷ་མོའི་མཆོད་པ་སྤྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན།

Regarding the phrase "thus it is said": the thirty-two goddesses residing in the four wheels are the locations of the pīṭhas, upapīṭhas, and so forth. As for the reason, the inner goddesses are the inner locations, while the outer goddesses are the outer gates and so on. Since the center has no support for its residence, the master Śavaripa’s source text states that these are the "grounds where the pīṭhas and so forth reside." In this context, as to how the twenty-eight pīṭhas serve as the grounds where the thirty-two goddesses reside, the master explains it as follows: in the twenty-eighth chapter, the four yogas and upayogas are clarified; by these, the thirty-two are made complete. That concludes, for the time being, the explanation of the excellence of the goddesses' locations. Now, the generation stage of purification shall be written. Regarding the line, "Then, by means of the generation stage, when [the winds] arise in all the channels," many masters’ source texts state that the Vajrācārya explains it thus: first, during the practice of the sādhana, when [the winds] arise from the secret channels of the outer and inner nature, the forms of the goddesses arise from that. This is the aspect of the generation stage. Regarding the aspect of the completion stage, because the assembly of goddesses residing in the maṇḍala of the outer and inner nature has abandoned subject and object, wherever they are born, they enter into themselves; this is the purity of the channels. Regarding the phrase "closing, opening, and so forth," it refers to the nature of emanating the offerings of the channel goddesses.

བདེ་བ་ཆེན་པོའི་དགའ་བ་འབྱུང་བ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཁོང་དུ་ ཆུད་པའོ། ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ནི་ཞི་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་སྤྲོས་པ་མེད་པ། བསྒྲུབ་དང་སྒྲུབ་ཐབས་ཆེན་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས། དེ་རང་གཏུམ་མོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་ལས་དྲག་པོ་མཛད་པའི་ཕྱིར་གཏུམ་མོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། མཆོག་གི་དགའ་ བ་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཏུམ་མོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི་འོད་ཟེར་རབ་ཏུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་གཏུམ་མོ། ། སློབ་དཔོན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་རྡོ་རྗེ་ལ་འཛུམས་པ། པདྨོ་ལ་དབྱེ་བ། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས། འཛུམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྱེན་ལ་འགུགས་པ། དབྱེ་བ་ནི་འོག་ ཏུ་གཤེགས་སུ་གསོལ་བ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། འཛུམས་པ་ནི་ཤུ་ཀྲ། དབྱེ་བ་ནི་རཀྟ། དེ་དག་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ་ནི་འདུས་པས་རྡོ་རྗེ་ཆེ། རྡོ་རྗེ་མེ་ལས་ཞི་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་སྤྲོས་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཡང་མཆོག་གི་དགའ་བའི་འོད་ཟེར་གྱིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་འབར་བ་དང་། སྲེག་ པར་བྱེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞུ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྩ་ལ་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བྱ་བའི་མཆོད་པ་མཛད་དོ། ། དེ་ལྟར་རྩ་ཆེན་པོ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་རང་བཞིན་ཅན། རྩ་ཐམས་ཅད་རྟེན་བྱས་ནས། ཤེས་རབ་དང་གཟུགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དོན་གྲུབ་པར་མཛད་ཅེས་བཤད་དོ། ། སྔར་བསྟན་པའི་གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དེ་རང་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཡེ་ཤེས་ནི། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ནི་རྣམ་པར་བཞུགས། །

The arising of the joy of great bliss is the internal realization of the wisdom mudrā (jñānamudrā). The wisdom mudrā is the nature of great peace, free from conceptual elaboration (niṣprapañca). Through the internal realization of the great accomplishment and the means of accomplishment, that is itself caṇḍālī. According to the source text of the master Śavaripa, caṇḍālī is so called because it performs fierce actions. According to the source text of the master Virūpa, caṇḍālī is so called because it causes the supreme joy (paramānanda) to expand. According to the source text of the master Ḍombipa, caṇḍālī is so called because its light rays are exceedingly great. According to the source text of the master Mahāsukha, it is the closing of the vajra and the opening of the lotus. According to the source text of the princess Lakṣmī, "closing" means drawing upward, and "opening" means requesting it to descend below. According to the source text of the glorious Indrabhūti, "closing" is the śukra (semen) and "opening" is the rakta (blood); their union is the "assembly" (melāpaka), which is the great vajra. Although it is not the nature of great peace free from elaboration, because it is pervaded by the light rays of supreme joy, it blazes, burns, melts the bodhicitta, satisfies the channels, and performs the offering of activity within the maṇḍala. Thus, it is explained that the great channel, which is the nature of the lamp of non-conceptual wisdom, serves as the support for all channels and accomplishes the purpose of the supramundane wisdom of insight (prajñājñāna) through insight and form. The other [explanations] previously taught are literal. That very wisdom of great bliss dwells within the maṇḍala.

ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་རྫོགས་པའི་རིམ་པས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་། དེ་ རང་བདེ་བ་ཆེན་པོ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་སྒྲ་ནི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་དགོས་པས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་ཕྱིའི་ཤེས་རབ་བསྒྲུབ་པ་དང་། སྒྲུབ་ཐབས་ཙམ་ལ་འདོད་ཅེས་སློབ་དཔོན་སནྟ་གུཔྟའི་གཞུང་ངོ་། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན་རྟག་ཏུ་མའི་ཤེས་རབ་བསྙེན་ པས། བསམ་གཏན་ལ་འགྲིབ་པ་འོང་བས། དེ་ལྟར་རྒྱུད་ཉིད་ལས་སྔར་འདི་ལྟར་བསྟན། བལྟ་བ་ཙམ་ནི་དགོས་པ་སྟེ། ། དེ་བཞིན་ཀུན་ལ་རྟག་ཏུ་མིན། ། ཕྱེ་ནས་རྣམ་རྟོག་སྐྱེ་བར་བྱེད། ། དེས་ནི་དངོས་གྲུབ་མི་ཐོབ་པ། ། དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ནི་རྣམ་པར་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྒྲས་ ནི་བདག་པོ་དེ་ལ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྟག་ཏུ་ཤར། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ཡང་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ། རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ལ་དབྱེར་མེད་པ་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། ཀུན་རྫོབ་དང་ནི་དམ་པའི་དོན། ། གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་བདེ་བ་ཆེན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ ཀྱི་གཟུགས་ཅན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ལས། ཐ་མལ་པ་མ་ཡིན་པའི་དགའ་བ་རྣམས་ལ་ཤར་བའི་དུས། དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། དོན་དམ་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་ལས་ འགྱུར་བ་དེ་རྣམས་སོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། སྣང་བ་རེག་བྱ་འདུས་པ་དང་། འགྲོ་བ་དེ་ནི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདག་ཉིད།

Regarding the phrase "thus it is said": for one who, through the completion stage, [attains] the initiation of the wisdom of primordial wisdom (prajñājñāna), that is itself great bliss. The term "generation stage" (utpattikrama) refers to the attainment of great bliss through the necessity of the sādhana. Regarding the aspect of the generation stage, Master Santigupta’s source text states that it is held to be the accomplishment of external wisdom and the sādhana alone. Why is this? Because by constantly relying on the wisdom of the mother, a decline in meditative concentration (dhyāna) occurs. Thus, the tantra itself previously taught: "Merely looking is the purpose; Likewise, it is not for all at all times. By distinguishing, conceptualization arises; Through that, accomplishment is not attained. One should abide within the maṇḍala." Regarding the phrase "within the maṇḍala," the word maṇḍala refers to the Lord in whom great bliss constantly dawns; this is the meaning. Furthermore, regarding the maṇḍala of great bliss, the glorious Indrabhūti’s source text states that the support and the supported are inseparable. "Conventional and ultimate— Great bliss is divided into these two." Regarding this, great bliss arises from the wisdom of primordial wisdom (prajñājñāna) which possesses a conventional form. Why is this? Because at the time when non-ordinary joys dawn from the wisdom of primordial wisdom, the consciousness of great bliss arises from joy and the other [joys]. "Ultimately" means that those transformations and so forth occur from oneself; this is the literal meaning. "The gathering of appearance and touch, and that movement is called the fourth" means that "appearance" is the conventional nature.

ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ་བདག་མེད་མའི་རང་བཞིན་ཤེས་རབ་མ་ལ་སྤྱན་གཟིགས་པར་ བྱེད་པའི་བྱིན་རླབས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་དགའ་བ་བཞི་པ། སྣང་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་རྩ་བར་གྱུར་པ། རྒྱུར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་སྣང་བ་ནི་ལམ། རེག་བྱ་ནི་བྱེད་པ་པོ། འདུས་པ་ནི་བྱ་བ། འགྲོ་བ་ནི་འབྲས་བུ། གཞན་མ་སྲིད་ པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་མཐའ་ཡན་ཆད་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་དེ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་དགའ་བ་བཞིའོ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་དགའ་བ་བཞི་ལ་བསྟན་པ་ཙམ། ད་ནི་དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་གི་བྱེ་བྲག་གིས། གང་ཞིག་དགའ་བ་བཞི་ལ་སྦྱོར་བ་དེ་ལ་དང་པོའི་དགའ་བ་རྣམས་ལ་རྒྱུད་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས། སློབ་ དཔོན་ཛྙཱ་ན་མཱུ་རྟིའི་གཞུང་གིས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་མ་ལ་སྤྱན་གཟིགས་པ་དང་། འཁྱུད་པས་དང་པོའི་སྦྱོར་བའི་དང་པོ་འདོད་པའི་དགའ་བ། གཉིས་པ་འདར་བའི་དགའ་བ། གསུམ་པ་འགྲོ་བའི་དགའ་བ། བཞི་པ་དགའ་བ་ཉིད། དེ་ནི་དང་པོའི་དགའ་བའོ། ། པདྨ་དང་རྡོ་རྗེ་ གཉིས་ཀྱི་འདུས་པའི་འདོད་པ་རྒྱས་པ་ལས། སྦྱོར་བ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་རྒྱས་པའི་དགའ་བ། གཉིས་པ་སྟོབས་ཀྱི་དགའ་བ། གསུམ་པ་འབྱུང་བའི་དགའ་བ། བཞི་པ་མཆོག་གི་དགའ་བ་ཉིད། དེ་ནི་སྦྱོར་བ་གཉིས་པའོ། ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འགྲོ་བའི་སྐབས་སུ་གསུམ་པའི་སྦྱོར་བའི་དང་པོ་ འབར་བའི་དགའ་བ། གཉིས་པ་ཐིག་ལེའི་དགའ་བ། གསུམ་པ་མྱོས་པའི་དགའ་བ། བཞི་པ་ཆད་པའི་དགའ་བ་ཉིད་དོ། ། སྦྱོར་བ་བཞི་པའི་དང་པོ། ཨུ་ཏའི་དགའ་བ། གཉིས་པ་ཚུལ་གྱི་དགའ་བ།

At the time of the wisdom-knowledge empowerment (prajñājñānābhiṣeka), the meaning is the blessing of beholding the wisdom consort, who is the nature of Nairātmyā. According to the source text of the master Śavaripa, it refers to the fourth joy, the four such as appearance and so forth, which have become the root and the cause. According to the source text of the glorious Indrabhūti, appearance is the path, touch is the agent, union is the action, and movement is the result; "other than that, free from existence" and so on, up to the end, are the four joys of the generation stage (utpattikrama) according to the literal meaning. That was merely a presentation of the four joys for the time being. Now, by way of the distinctions of the sixteen joys, regarding that which applies to the four joys, the master Jñānamitra’s source text explains them as follows: beholding the wisdom consort and embracing are the first joy of desire, the first of the first application; the second is the joy of trembling; the third is the joy of movement; and the fourth is joy itself—that is the first joy. From the expansion of the desire of the union of the two, the lotus and the vajra, the first of the two applications is the joy of expansion; the second is the joy of power; the third is the joy of emergence; and the fourth is supreme joy itself—that is the second application. At the time of the movement of the bodhicitta, the first of the third application is the joy of blazing; the second is the joy of the drop (bindu); the third is the joy of intoxication; and the fourth is the joy of cessation itself. The first of the fourth application is the joy of u; the second is the joy of tsul.

གསུམ་པ་གཉིད་ལོག་པའི་དགའ་བ། བཞི་པ་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཉིད། དེ་ལྟ་བུའི་སྦྱོར་བའི་ དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་རྩ་བས་ནི་དགའ་བ་བཞི། དེ་ལ་ཡང་ཤེས་རབ་མ་ལ་སྤྱན་གཟིགས་པའི་རྒྱུད་ལས་འབྱུང་ངོ་། ། གང་ཞིག་འདོད་པའི་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་དགའ་བ་རྣམས་ངེས་པར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད། གང་ཞིག་གཙོ་རབ་ཀྱི་དོན་དེ་ནི་ སོ་སོར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེ་ནི་ཨུ་ཏའི་དགུག་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཨུ་ཏའི་དགུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་སྦྱོར་བས་རྟེན་མེད་པའི་རང་བཞིན་བདེ་བ་གཉིས་སུ་མྱོང་བའོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཤེས་རབ་ལས་ སླར་བདེ་བ་དགུག་པར་བྱེད་པ། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཞུ་བ་པོ་རྣམས་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཚིག་གོ། ། ཐིགས་པ་གསུམ་གྱི་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གསུམ་གྱི་སྒྲ་ནི་དགའ་བ་གསུམ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ནི་བཞི་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། དེ་རུ་ཐིགས་པ་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆད་པ་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། རང་བཞིན་རིམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དགའ་བའི་སྦྱོར་བ་བཞི་ལ་རིམ་པས་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཀུན་ལ་ཤར་རོ། ། གཞན་མ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་གནས་ནི། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཙུར་ཏོར་ནས་ སྨིན་མཚམས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས་ཡན་ཆད་དྲང་བའི་དོན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའོ། ། དེས་དོན་གྱིས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ། གཙུར་ཏོར་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཚོར་བའི་གནས་སོ། །

Third is the joy of sleep; fourth is the natural joy. Such are the sixteen joys of the application. According to the source text of the master Virūpa, there are four joys; these also arise from the Tantra of Beholding the Wisdom Consort. That which is the joy of desire and so forth is the definition of the definitive teaching on the joys. That which is the meaning of the "principal" is the definition of the individual teaching. Regarding the phrase "the summoning of u and so forth," according to the source text of the glorious Indrabhūti, "the summoning of u" refers to the experience of the two non-dual natures of bliss through the application of the completion stage. According to the source text of the master Virūpa, it is the summoning of bliss back from the wisdom consort. The word "that which" is a term intended for the comprehension of the listeners. Regarding the phrase "at the end of the three drops," the word "three" refers to the three joys; their "end" is the natural joy of the fourth. The meaning of "at the end of the drops" there is that one should enter into the state of cessation. Regarding the phrase "the natural order should be known," the natural joy arises sequentially in all four applications of joy. As for the locus of experience for the other joys and so forth, the intentional meaning of the Blessed One’s word is that it is drawn from the crown of great bliss up to the center of the cakras between the eyebrows. By that meaning, the cakra of great bliss is the crown, which is the locus of the sensation of great bliss.

སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའི་རིན་པོ་ཆེའི་སྨིན་མཚམས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེའི་རིན་པོ་ཆེའི་གདུ་བུའི་གནས་སོ། ། དེ་རུ་དགའ་བའི་ཐིགས་པ་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་གནས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ཤར་བའི་དུས་སོ། ། སྨིན་མཚམས་སུ་འཁོར་ལོ་ནས་མགྲིན་པའི་གནས་སུ་ནི་ཅུང་ཟད་འོག་གི་ལམ་དེ་རུ་མཆོག་གི་གནས། སྙིང་གའི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་གྱི་གནས་དེ་རུ་ཆད་པའི་དགའ་བས་སོ། ། དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲས་པའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དབུས་གནས་སོ། ། མདོམས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་ དེའི་སྤྱི་བོའི་ས། དེ་རུ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་གནས་སོ། ། མདུད་པའི་རྩ་བར་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོ་ཉིད། དེ་རུ་མཆོག་གི་དགའ་བའི་གནས་སོ། ། རིན་པོ་ཆེ་ཁ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོའི་ནང་གི་སྒོ་དེ་རུ་ཆད་པའི་དགའ་བའི་གནས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ ཆེའི་ནང་གི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བླ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་གཞུང་མང་པོ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། རབ་ནི་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་མདུད་པའི་གནས། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་གསང་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་ཀྱི་དབུས་ནས། སློབ་དཔོན་བཛྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ ཆེ་རངས་པའོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་ཁའི་ཉེ་བར་རོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། །

According to the text of the master Kukuripa, the wheel at the brow of the secret vajra-jewel is the location of the secret vajra-jewel’s bracelet; it is the location where the drops of joy are experienced. According to the text of the master Śavaripa, it is the time of arising. From the wheel at the brow to the location of the throat, slightly below, is the supreme location; it is the location of the vajra-jewel at the heart, where the joy of cessation occurs. This is the perspective of the generation stage. Regarding the perspective of the completion stage, concerning the phrase "the navel wheel and so forth," the navel wheel is the central location of the vajra-jewel just mentioned. By the term "the secret place," it refers to the crown of that [wheel]; it is the location where the joys are experienced. At the root of the knot is the wheel of the vajra-jewel itself; it is the location of supreme joy. The "mouth of the jewel" is the location of the joy of cessation at the inner opening of the jewel wheel. Regarding the "inner location of the vajra-jewel," many sources have been taught by the presence of the Guru: the best is the location of the knot according to the instructional text of the glorious Indrabhūti; the location from the center of the secret jewel-vessel according to the text of the princess Lakṣmī; the opening of the vajra-jewel according to the text of the master Vajrabhūti; and the vicinity of the mouth of the jewel according to the text of the master Virabhūti. This is the explanation of the sixteenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka.

ད་ནི་བཅུ་བདུན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། ཐིག་ལེ་ཚུལ་དང་ཆ་ལ་སོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི་གཞུང་ གིས། ཆའི་གནས་ནི་སྣང་བའི་ངོ་བོ་ཅན་དགའ་བ། ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པའི་ངོ་བོ་མཆོག་གི་དགའ་བ། ཚུལ་གྱི་སྒྲ་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པའི་ངོ་བོ་ཅན་ཆད་པའི་དགའ་བ། དེ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་རབ་གྲགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་དགའ་བ་རྣམས་ལས་ནི་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད། སློབ་དཔོན་ཌོམྦིའི་གཞུང་གིས་ཡེ་ཤེས་ནི་དགའ་བ་རྣམས་ལས་རྙེད་པའི་གཞི། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་གནས་སོ། ། རྣམ་རྟོག་ལས་ནི་རྟོག་མེད་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མེ་ཏོག་ཀུནྡ་དང་མཚུངས་སོ། ། རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་བདེ་བ། ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོའི་གཞུང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་དངོས་པོ་ཅན། རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་དངོས་དང་བྲལ་ བ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་སྲིད་པ། རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ། དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ། རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་དགའ་བ་དང་བྲལ་བ། ལྟེ་བའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་ བོས་རང་བཞིན་དགའ་བ། གང་ཚེ་བདུད་རྩིའི་གནས་འགྲོ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྫོགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་བདུད་རྩིའི་གནས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས།

Now, the seventeenth verse is written: "The drop, the manner, the parts, and so forth." Regarding this, according to the text of Kamalaśīla: the "part" is the joy (ānanda) characterized by appearance; the "drop" (bindu) is the supreme joy (paramānanda) characterized by the increase of appearance; the word "manner" (naya) is the joy of cessation (viramānanda) characterized by the attainment of appearance; and the "wisdom" (jñāna) is the joy of the nature of the renowned light of wisdom, which is the fully established characteristic (pariniṣpanna-lakṣaṇa) of those joys. According to the text of Ācārya Ḍombī, wisdom is the basis from which the joys are found. According to the text of Ācārya Śavaripa, it is the state of experience. Regarding the phrase "from conceptualization, the non-conceptual," and so forth: "conceptualization" refers to the generation stage (utpattikrama), and "non-conceptual" refers to the completion stage (niṣpannakrama). According to the text of the glorious Indrabhūti: conceptualization is like the kunda flower; "non-conceptual" is the bliss of a nature free from form. According to the text of Nāgārjunapāda: conceptualization is that which possesses entities; non-conceptual is that which is free from entities. According to the text of another master: conceptualization is cyclic existence (saṃsāra); non-conceptual is nirvāṇa. According to the text of the glorious Mahāsukha: conceptualization is supreme joy; non-conceptual is the joy free from [the other joys]. The "navel place" is the natural joy through the essence of non-duality in those [states]. Regarding the phrase "when it goes to the place of nectar": in the context of the completion stage, the "place of nectar" is the place of nirvāṇa.

མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ནི་སློབ་མས་ཡེ་ཤེས་རྫོགས་པ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ སེམས་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། ། དེ་རྣམས་གནས་ནི་བཞི་རུ་སྟེ། ། དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་ཐལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་དེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་བཞི་རུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔྲལ་བ་དང་། མགྲིན་པ་དང་། སྙིང་ག་ དང་། ལྟེ་བའི་གནས་སོ། ། ཐལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སླེབ་པའོ། ། དེ་ལ་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དཔྲལ་བ་ལ་ཚོགས་པའི་གནས་སུ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིག་ལེ་བཞི་པ་སླེབ་པས་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཕྱི་ནས་ཡང་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་ལྟར་ བཤད་དེ། གང་གི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིག་ལེའི་དངོས་པོ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད། གང་གི་ཚེ་དགའ་བ་ཉིད། དེའི་ཚེ་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད། རྩ་ཡི་ཀུན་སྤྱོད་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའོ། ། དཔྲལ་བའི་སྟེང་གི་པདྨའི་གནས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔྲལ་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་འཁོར་ལོའི་ཐོག་མའི་གནས། སྟེང་དུ་པདྨ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་གནས་པ་ཅན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་པདྨ་ཉིད་དོ། ། དེའི་གཙུག་ཏོར་སྟེང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་ལོའི་རྣམ་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་སུ། གང་ཞིག་འཛུམས་པའི་པདྨའི་དངོས་པོ་ ཅན་རིན་པོ་ཆེ་དེ་ནི་གཙུག་ཏོར་རོ། ། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་དབུ་ལ།

The state of nirvāṇa is the perfection of wisdom by the disciple. Regarding the stage of generation, the Blessed One Vajradhara taught that the nature of bliss is bodhicitta itself. "Those [states] are in four locations; they are reached through the distinctions of joy," according to the source text of the master Kṛṣṇācārya. "Those" refers to the four drops of bodhicitta. "In four locations" refers to the locations of the forehead, the throat, the heart, and the navel. "Reached" means arrived there. The meaning of this is as follows: at the location of the assembly at the forehead of the secret precious vajra, the arrival of the fourth drop of bodhicitta is intended to be the essence of joy. Furthermore, the Vajra Master explained it in this way: "When the bodhicitta becomes the substance of the drop, at that time it is conceptualization itself; when it is joy itself, at that time it is non-conceptuality itself." "Through the application of the conduct of the channels" is the literal meaning. Regarding "the lotus location above the forehead and so forth," the "forehead" is the initial location of the secret precious vajra wheel. "Above, the lotus" refers to the lotus of great bliss itself, which resides in the location of the wheel of great bliss. "Like the uṣṇīṣa above that" means that in the location external to the form of the wheel, that precious jewel which has the nature of a closing lotus is the uṣṇīṣa. According to the source text of the master Kṛṣṇācārya, just as on the heads of all the Buddhas...

གཙུག་ཏོར་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་རོ། ། དེས་ན། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཀུ་ཀུ་རིའི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་རྩའི་གནས་བསྟན་པའོ། ། ལྟེ་བའི་འོག་མ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་སྒྲ་ཇི་བཞིན། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། ལྟེ་བའི་གནས་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དབུས། འོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྒོའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་སོ། ། གྲུ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཕྱིར། དེ་ རང་སུམ་མདོའི་གནས་སོ། ། དེའི་སྟེང་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། གྲུ་གསུམ་གྱི་སྟེང་ན། ལྟེ་བའི་སྒྲས་ནི་གསང་བ་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད། མདོམས་ཞེས་བྱ་བའི་གསང་བའི་སྣོད་ཀྱི་དབུས། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། དབུས་ཀྱི་གནས་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་མཛོད་ ཉིད་གྲུ་གསུམ་གྱི་འོག་ཏུ་ལྟེ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱི་ནས་ནི་དོན་གང་གིས་བཤད་ཅེས། སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འབབ་པའི་བདག་ཉིད་ལ་སོགས་རྣམས་ལ་གནས་ཀྱི་བདག་ཉིད་བསྟན་པའོ། ། ལ་ལ་ནཱ་ལ་སོགས་གོ་སླ་བར་ གསུངས་སོ། ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བའི་གནས། ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རུ་སྣང་བ་ཐོབ་པ། སུམ་མདོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་གནས། གསུང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ དེ་རུ་སྣང་བ་མཆེད་པ། ལྟེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་གི་གནས།

It is likewise for the uṣṇīṣa of the precious Buddha-vessel. Thus, it is the meaning of the phrase, "the place where great bliss is felt." This is the teaching on the location of the secret channel according to the source text of the glorious Kukuripa. Regarding the phrase "below the navel and so forth," in the context of the generation stage (utpattikrama), it is taken literally. In the context of the completion stage (niṣpannakrama), according to the source text of the master Jñānabhūti, the "navel location" is the center of the secret precious vajra. "Below" refers to the location outside the opening. Because it has the form of a triangle, that is the location of one's own triple-junction (trikoṇa). Its "above" is explained as follows: above the triangle, the term "navel" refers to the precious secret vessel. The "crotch" refers to the center of that secret vessel. According to the source text of the master Virabhūti, the central location is the treasury of great bliss, the precious wheel (ratnacakra). Regarding the statement that the navel-like form is below the triangle, as for what the meaning is explained to be from the outside, the master explained it as follows: it indicates the nature of the locations for the descent of bodhicitta and so forth. The lalanā and so forth are taught to be easy to understand. Regarding the phrase "the vajra tip and so forth," according to the source text of the master Śavaripa, "the vajra tip" is the location of appearance (āloka); "the vajra of mind" is the attainment of appearance there; "the triple-junction" is the location of increase (vṛddhi); "speech" is the increase of appearance there; and "the navel" is the location of empowerment (adhiṣṭhāna).

སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ། སྐུ་གསུམ་ལ་དེ་ལྟར་ངེས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དགའ་བ། གསུམ་ལ་རིན་པོ་ཆེའི་ཁའི་མཐའ་ནས་འབྱུང་བའི་བཞི་བསྟན་པའོ། ། ཕྱི་ནས་ཀྱང་དེ་རང་ལ་གྱེན་དུ་ལམ་གྱི་རིམ་ པས་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་དོན་བཤད་དེ། སྙིང་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོའི་གནས། ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་གི་གྲགས་པ་ཅན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། མགྲིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོ། ། གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་རུ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལོངས་སྤྱོད་ རྫོགས་སྐུ། དཔྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་ལོའི་གདན། སྐུའི་རྡོ་རྗེའི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྣང་བའི་གྲགས་པ་ཅན། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་མི་སྣང་བའི་སྒྲས་ནི་གནས་ནས་གནས་སུ་འཕོ་བ། སློབ་དཔོན་བཛྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་དང་པོའི་གནས་སུ་འགྲོ་བ། དཔལ་པདྨ་ཤ་བ་ རིའི་གཞུང་གིས་ནི་སྐྱེ་མེད་དུ་འགྲོ་བ། དེའི་དབུས་ན་ཡོད་པའི་སྲོག་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས། དེའི་སྒྲས་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲ་བའི་གྲགས་པ་ཅན་དགའ་བ་གསུམ་སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རང་བཞིན་དགའ་བ། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བསྐྱེད་པའི་ རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུའོ། ། ཉེ་བའི་སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བྲལ། སྙིང་གའི་གྱེན་ལས་སྲོག་གི་རླུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དཀྱིལ་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དགའ་བ་ཤར་བ། ཀུན་དུ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ལྟེ་བའི་འོག་ནས་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་ཁའི་གནས་ ནས།

"Body" (kāya) refers to appearance. "Thus ascertained in the three bodies" refers to the joy characterized by appearance and so forth. This teaches the four [joys] that arise from the edge of the precious opening. Furthermore, the meaning of the extensive teaching on the stages of the path ascending within that itself is explained: "The heart" is the place of the secret precious vajra. "The vajra of mind" is the renowned dharmakāya of empowerment. "The throat" is the wheel of the precious vajra. "The vajra of speech" is the sambhogakāya, the nature of enjoyment therein. "The forehead" is the seat of the precious vajra wheel. "The supreme vajra of body" is the renowned non-appearance. By the term "non-appearance," the nirmāṇakāya shifts from place to place. According to the source text of the master Vajrabhūti, it goes to the first place. According to the source text of the glorious Padmaśavarī, it goes to the unborn. Regarding "the life-force and so forth existing in the center of that," according to the source text of the glorious Mahāsukha, that term refers to the renowned joy of the three [joys] spoken of immediately thereafter. "Life-force" refers to the fourth, the natural joy. Furthermore, that belongs to the side of the generation stage of conventional bliss. "Near-life-force" refers to the joy beyond joy (viramānanda). "The life-force wind from the upward [movement] at the heart" means that from the center of the precious vajra, the natural joy, the essence of conventional bliss, arises; this is the meaning of "universal appearance." From below the navel, from the place of the opening of the precious vajra...

ཚིམ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་གི་སྒྲས་ནི་དགའ་བྲལ་ལ་ཤར་བའི་ཚེ། གང་གི་ཚེ་དགོངས་པས་དགའ་བྲལ་ནི་ཚིམ་བྱེད་རླུང་གི་མཚན་ཉིད་ཅན། དེ་རུ་སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས། ཐ་མལ་པའི་ཆགས་པའི་དགའ་བ་རྣམས་ལ། མགུ་བ་སྐྱེ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། གང་གི་ཚེ་རྐང་མཐིལ་ནས་ ཚིམ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་སྲོག་གི་རླུང་གྱེན་དུ་འགྲོ། རྐང་མཐིལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་སྒོ། དེ་ལས་སྲོག་གི་རླུང་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། རང་གི་སྟོབས་ནུས་ཀྱིས། ཚིམ་བྱེད་པའི་རླུང་ཡང་གྱེན་དུ་འགུགས་པར་མཛད། ཚིམ་བྱེད་པའི་རླུང་ནི་ལྟེ་བའི་གནས་སུ་གཞི་ བགྱིད་པར་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཝ་སནྟ་ཏི་ལ་ཀའི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི། རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ལྟེ་བའི་གནས་སུ་བཞུགས་པའི་གསང་བའི་པདྨའི། དེ་རུ་ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་རླུང་འགྲོ་བ་ཙམ་གྱིས་གསང་བ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོར་འགྱུར། རང་བཞིན་དགའ་བ་ཉིད་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། ། དེ་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོའི་གནས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི་གཙུག་ཏོར་གྱི་གནས་ནས་གང་གི་ཚེ། མེ་ཏོག་ཀུནྡ་དང་འདྲ་བ་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ་ཤར་བ་དེའི་ཚེ། དགའ་བྲལ་གྱི་ངོ་བོ་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན་གྱི་ ཁ་སྒོའི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ། ། དེའི་ཚེ་དེ་ནི་སྲོག་གི་རླུང་། ལྟེ་བའི་གནས་སུ་བརྟེན་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་གི་ཚེ་དགའ་བྲལ་འབྱུང་བ་དེའི་ཚེ། ཡང་དག་པ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་པས་ཐོབ་ན།

Regarding the term "the wind that satisfies": when the Joy Beyond Joy (viramānanda) arises, the intention is that the Joy Beyond Joy is characterized by the wind that satisfies. In this regard, the source text of the master Kṛṣṇācārya states: "For the sake of generating satisfaction in the joys of ordinary passion, when the wind that satisfies arises from the soles of the feet, at that time the life-sustaining wind (prāṇavāyu) moves upward. The 'soles of the feet' refers to the gate of the precious vajra. From there, the life-sustaining wind, through its own power, draws the wind that satisfies upward as well. The wind that satisfies is established at the site of the navel," according to the oral instructions of the master Vasanta Tilaka. The intention is that by the mere movement of the wind that satisfies into the secret lotus situated at the navel of the precious vajra, it becomes the essence of the great secret; this is the completion of the natural joy itself. This is the perspective of the completion stage (niṣpannakrama). Regarding the perspective of the generation stage (utpattikrama), it is explained as follows: when the natural joy, which is like a kunda flower, arises from the site of the crown protuberance (uṣṇīṣa) at the base of the wheel of the precious vajra, then the bodhicitta, which is the essence of the Joy Beyond Joy, descends to the site of the opening of the precious vajra. At that time, the life-sustaining wind becomes supported at the site of the navel. Regarding the statement, "When the Joy Beyond Joy arises, if the yogi attains the suchness of the empowerment of the wisdom of authentic insight (prajñājñāna)," [it refers to this].

དེའི་ཚེ་སྲོག་གི་རླུང་ལ་རེག་པར་བྱེད་པར་ནུས། དེ་ལས་དེའི་སྐད་ཅིག་གིས་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ལྟེ་བའི་གནས་སུ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅོ་བརྒྱད་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། ཁ་སྦྱོར་རྣམ་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྡོམ་པའི་རྒྱ་མཚོའི་གཞུང་གིས། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཁ་སྦྱོར་གྱི་སྒྲས་ནི་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ལ། སྤྲོས་མེད་མ་ལ། ཙནྡན་གོ་ཤིཪྵའི་ཤིང་གི་ནང་དུ་སྦྲུལ་མོ་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་འཁྱུད་པ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦིའི་གཞུང་གིས་ནི་བདུད་རྩི་མ་དང་། དེ་བཞིན་ བདུད་རྩི་འབབ་པ་མའི། ། སེམས་ལ་གང་གི་རིམ་པས་ནི། ། འོང་བ་དང་ནི་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རླུང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། སྲོག་གི་རླུང་ལ་ཞོན་ནས་ལེགས་དགྱེས་ཆགས་པ་ཆེན་པོ་འབྱུང་དུས་སུ། རྡོ་རྗེ་ དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མའི་སྙིང་གའི་ལམ་གྱིས་མི་སྣང་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་ལ་ཤར་བར་བྱེད་ཅེས་ལུང་ངོ་། ། ལེགས་དགྱེས་ཀྱི་ཆགས་པ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའོ། ། ལྟེ་བའི་རྩ་བར་སྲོག་གི་རླུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ལྟེ་བ་དེ་ནི་མཆོག་དང་། ཆད་པ་གཉིས་སུ་མེད་ པའི་གནས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་གནས་སོ། ། སྲོག་གི་རླུང་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཅན། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་རིན་པོ་ཆེ་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་ཙམ་ལ་གཏོར་བས།

At that time, one is able to touch the life-sustaining wind (prāṇavāyu). From that, in an instant, the natural joy (svabhāva-ānanda) is revealed at the location of the navel of the precious vajra. This is the explanation of the seventeenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, for the eighteenth, the profound verses shall be written: "By means of the union of the joined mouths," and so forth. Regarding this, the Saṃvarodadhi source text states that the Vajra Master explains it as follows: "By the term 'joined mouths' (kha-sbyor), [it refers to] the life-pillar (prāṇa-daṇḍa) embracing the Unelaborated Mother (niṣprapañca-mātṛ) within the gośīrṣa sandalwood tree, like a female serpent." According to the source text of the master Ḍombī, it is the Amṛtā and likewise the Amṛtāvarṣiṇī. As it is said: "By whatever sequence it comes and goes within the mind..." Thus it is explained: the bodhicitta, which is the nature of the consciousness-wind, mounts the life-sustaining wind. At the time when great passion and supreme delight arise, it is said in the scriptures that it causes the non-manifest, the enjoyment, and the power to arise through the path of the heart of Vajradhātvīśvarī. The term "great passion of supreme delight" refers to the supreme joy (paramānanda). "The life-sustaining wind at the root of the navel" means that the navel is the location of the non-dual supreme and cessation. According to the source text of the master Ḍombī, it is the location of joy, which is the conventional nature. The life-sustaining wind has the essence of the attainment of appearance; that jewel of great bliss is scattered in a mere instant.

ཉམས་སུ་མྱོས་བས་རེག་བྱའི་རྩའི་རང་བཞིན་ཅན། པདྨ་རྣམས་ ལ་གྱེན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནི་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་གནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྒྱས་པའི་རྣམ་པ་ཅན། རེག་བྱའི་པདྨ་ལ་ལྟེ་བའི་གནས་སུ། ལེགས་དགྱེས་ཆེན་པོའི་སྣང་བ་ཆེན་པོ་ཅན། བདེ་བའི་རིན་ཆེན་རྟག་ཏུ་ཤར། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་བཅུ་དགུ་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གང་ཞིག་ཁ་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་སློབ་དཔོན་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བའི་རིན་ཆེན་གྱི་ལྟེ་བ་གཉིས་ལས་འབྱུང་བའི་ ཤཱུ་ཀྲ་འབབ་པ་ལ་སོགས་པ་འདུས་པ་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ལས་འབྱུང་བ་པདྨའི་ནང་དུ་དབབ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། པདྨ་ནི་གཞོན་ནུ་མའི་ཀཱ་ལིའི་སྙིང་པོའི་བུམ་པ། དེ་རུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དབབ་པར་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུའི་བུམ་པའི་ དབང་བསྐུར་བས་སློབ་དཔོན་ཉིད་དུ་ཐོབ། སློབ་དཔོན་བི་ལ་ས་བཛྲའི་གཞུང་གིས་སློབ་དཔོན་ཉིད་དུ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ་ལ་དབང་། དབང་ལས་ཕྱི་ནས་གསང་བ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་རྙེད། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་མཆོག་ཅེས་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསུངས་སོ། ། དེ་ ལྟར་མིན་ན་པདྨའི་ཕྱི་རོལ་དུ་བབས་པས་གཅིག་པུའི་ཆད་པའོ། ། དེས་ཇི་ལྟར་དབང་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། ད་ནི་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་ལ་དོན་བྲི། གང་ཚེ་གསང་བའི་གནས་སུ་སེམས། །

Through the experience of tasting, it has the nature of the channels of touch; it is the meaning of "ascending and expanding" within the lotuses. Regarding the phrase "it abides in the center of the navel," it has the aspect of expansion. In the lotus of touch, at the location of the navel, the meaning is: "The great appearance of supreme delight, the jewel of bliss, always arises." This is the explanation of the eighteenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the nineteenth [chapter] are written. Regarding the phrase "whoever joins in union with a sixteen-year-old," according to the source text of the Ācārya Mahāsukha, it means the meeting and gathering of the śukra (semen) and so forth, which emerge from the two centers of the secret jewel. Regarding the phrase "the bodhicitta arising from that should be made to descend into the lotus," it is explained as follows: the "lotus" is the vase of the essence of the kāli (vowels) of the young maiden; therein, the bodhicitta should be made to descend. Why is that? Because by the empowerment of such a vase, one attains the status of an Ācārya. According to the source text of the Ācārya Vilāsavajra, the status of an Ācārya is mastery over the joy of cessation. From that empowerment, one subsequently attains the results such as the secret [empowerment] and so forth. Therefore, the Supreme Lord has stated that the Ācārya empowerment is the supreme [empowerment]. If it were otherwise, by descending outside the lotus, it would be a solitary cessation; how then could it become an empowerment? Now, the meaning of the secret empowerment is written: "When the mind is in the secret place..."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་རྟེན་མེད་པའི་བདག་ཉིད་པའི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ནི། ཡང་དག་གསང་བ་དེ་ནི་ རེ་ཞིག་དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་སུ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་གཞུང་གིས་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཀྱིས་གསང་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ནང་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གཟུང་བ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། གང་ཞིག་ཕྱི་རོལ་མ་ཡིན་སྤྲོས་པ་དེ་ནི་གསང་བ། དེའི་ཕྱིར། སེམས་ནི་པདྨའི་ནམ་མཁའ་མིན། ། ཞེས་རྒྱུད་ལས་གསུངས་སོ། ། ནམ་མཁའི་པདྨའི་སྒྲ་ནི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་བར་མ་བཤད་དོ། ། ད་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བྲི། ཤེས་རབ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཟླ་བ་རྒྱས་པའི་ཞལ། རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ། ཡེ་ཤེས་ནི་མེ་ཏོག་ ལ་དྲི་བཞིན་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའི་བདེ་བ། དབང་བསྐུར་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ། དེ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི། ཤེས་རབ་ནི་གསང་བའི་པདྨ་ལས་བབས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡེ་ཤེས་ནི་རྡོ་རྗེ་ལས་བྱུང་བ། དབང་བསྐུར་ནི་ཕན་ཚུན་འདུས་པ། རྒྱུད་ཀྱི་ མན་ངག་གི་གོ་རིམ་གྱི་མན་ངག་སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་གཞུང་འདི་ལྟ་སྟེ། དབང་བསྐུར་ནི་རྡོ་རྗེ་བུམ་པ་རིན་ཆེན་རྒྱུད་ལས་འབེབས་པ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་པདྨའི་ཡན་ལག་རབ་ལ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་དེའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐབས་ལས་དེ་མ་ཡིན་པ་ཉིད། དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ ཆེན་པོས་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་གསུངས་སོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ཤེས་རབ་མ་ལས།

This refers to the experience of bliss whose nature is without support. That is the authentic secret. For the time being, regarding the ultimate side, and regarding the conventional side, the glorious Mahāsukha-tantra states that the bodhicitta is held within the precious secret by means of both method and insight. According to the source text of the master Virūpa: "That which is not external and is free from conceptual elaboration is the secret." Therefore, the tantra says: "The mind is not the sky-lotus." The master does not explain the term "sky-lotus" as anything other than the vajra. Now, the empowerment of the wisdom-knowledge (prajñājñāna) will be written. "Wisdom" (prajñā) is the face of the full moon of bodhicitta, the Vajradhātvīśvarī. "Knowledge" (jñāna) is the bliss free from entities, like the fragrance of a flower. "Empowerment" (abhiṣeka) is the experience; that is the completion stage (niṣpannakrama). Regarding the generation stage (utpattikrama) side: "wisdom" is the bodhicitta descending from the secret lotus; "knowledge" is that which arises from the vajra; "empowerment" is their mutual union. Regarding the sequence of the tantra's pith instructions, the source text of the master Saroruha-vajra is as follows: "Empowerment is the descent from the precious vajra-vase tantra. Furthermore, when the limb of the wisdom-lotus is supreme, the mudrā is the portion of knowledge; therefore, it is not [the same] as in the context of knowledge." The glorious Great Vajradhara spoke the meaning of the empowerment. According to the source text of the master Virūpa, from the wisdom consort:

ཐབས་ལ་གང་ཞིག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གི་སྒྲས་ནི་བཅོས་པ་མེད་པའི་བདེ་བའི་དབང་། སླད་མ་སྔར་བསྟན་པ་དེ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ ནོ། ། དེའི་འགོག་པ་བཞི་པར་གྲགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་ཞིག་དགའ་བྲལ་གྱི་ཐིག་ལེ་འགོག་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་བཞི་པའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་ནི་དགའ་བྲལ་གྱི་ཐིག་ལེ་གང་ཞིག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་བཞི་པའོ། ། ཐིག་ལེའི་སྒྲ་ནི་ཡེ་ཤེས་ ཞབས་ཀྱི་གཞུང་གིས་ནི། ཕྲ་མོའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྟེན་བཤད་དོ། ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་སྣང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་དབང་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རིམ་པས་དབང་བསྐུར་ཏེ། རེ་རེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་བཞི། དབང་བསྐུར་བཞི་ལ་བཅུ་ དྲུག་གི་གྲངས་སོ། ། དེ་ཡང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལིའི་ངོ་བོ་ཅན། དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། དེ་ནི་རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་བཞི་པའི་རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐིགས་པ་དང་བྲལ་བ། དེ་རུ་དབང་བསྐུར་བ་གསུམ་གྱི་གྲངས་ཀྱིས། ཐིག་ ལེ་བཅུ་གཉིས་དེ་ཡང་། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཨཱ་ལིའི་རང་བཞིན། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འོད་དང་། སྟོབས་དང་། སྤྲིན་དང་། ཚུལ་དང་། དབུགས་དང་། ཨུཏྤལ་དང་། མགུ་དང་། ཡིད་དང་། སྙིང་དང་། ཟླ་བ་དང་། ཉི་མ་དང་། དྲག་པོ་དེ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བའི་ཐིག་ལེ་བཞི་ མེད་པའི་བཅུ་གཉིས། མཆོག་གི་དགའ་བའི་ཀཱ་ལི་ཐིག་ལེའོ། ། ཆད་པའི་དགའ་བ་ཤར་བའི་དུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འོད་དུ་ཞུ་བའི་ཕྱིར་གཞི་འཕེལ་བ།

That which is the conferral of the wisdom empowerment upon the method is the wisdom-gnosis empowerment (prajñājñānābhiṣeka). By the term "wisdom empowerment," the empowerment of uncontrived bliss is meant. The latter, which was previously explained, is the literal [meaning]. Regarding the statement, "Its cessation is renowned as the fourth": that which is the cessation of the drop (bindu) of the joy-free (viramānanda) is the fourth, characterized by natural joy (sahajānanda). According to the system of other masters, that which is the essence-less drop of the joy-free is the fourth. The term "drop" refers to gnosis. According to the system of the master Jñānapāda, the support for the subtle yoga is explained. According to the system of the master Śavaripa, one is empowered through the stages of appearance, increase, attainment, and gnosis; for each of these, there are four drops of bodhicitta, making a total of sixteen for the four empowerments. Furthermore, these possess the nature of the internal āli and kāli. This is the side of the generation stage (utpattikrama). In the side of the completion stage (niṣpannakrama), because it is the nature of the fourth gnosis, it is free from drops. There, by the number of the three empowerments, there are twelve drops. These also possess the nature of the internal āli. The sequence for that is as follows: Light, Strength, Cloud, Manner, Breath, Utpala, Delight, Mind, Heart, Moon, Sun, and Fierce. These are the twelve drops of natural joy, devoid of the four [joy-free drops]. The kāli drops are the supreme joy. At the time when the joy of cessation arises, because the bodhicitta melts into light, the ground increases.

འཕེལ་བས་ཟླ་བའི་ཕྱིར། དེ་དང་ཨཱ་ལིའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་མཚན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི། ཨཱ་ལི་ཡེ་ཤེས་ ལས་ནི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཨཱ་ལིའི་ཡེ་ཤེས་འབྲས་བུ་འཕེལ་བའོ། ། སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་གཞུང་གིས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྩ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཨཱ་ལིའི་ཡེ་ཤེས་དེ་རང་རྣམ་པར་སྨིན་པས་འབྲས་བུ་ཀཱ་ལིའི་ཡེ་ཤེས་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལིའི་ སྦྱོར་བའི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཚངས་པའི་སྒོ་ནས་མགྲིན་གནས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་ཚངས་པའི་སྒྲ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡན་ལག་རབ། དེ་ནས་ནི་དེའི་གནས་ནས་གསང་བའི་ལྟེ་བ་ཡན་ལག་ཡན་ཆད་ཚངས་པའི་དབྱུག་པའི་དབུས་ཀྱི་ལམ་ གྱིས་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལིའི་དགའ་བའི་ཐིག་ལེ་རྣམས་ལས། མི་སྣང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་དང་། ཡེ་ཤེས་སོ། ། ཡེ་ཤེས་ཐུབ་པ་མེད་པའི་རེ་རེའི་སྐབས་སུ་རེག་བྱའི་རོའི་ཉམས་གཉིས་གཉིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། འཁོར་ལོ་བཞིའི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འོག་ཏུ་བཤད་ པའི་དབང་བསྐུར་བ་བཞི། ཕྱིའི་ཤེས་རབ་མ་དགོས་པ་མེད་པས་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་དབང་བསྐུར་བའི་རིམ་པར་བྱ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨ་ཀྲ་པུ་ཏིའི་མན་ངག་གོ། ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་དགའ་བའི་ཐིག་ལེ་བཞི་སྤྲོས་པས་ བུམ་པའི་དབང་། ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོར་མཆོག་གི་དགའ་བ་ནི་ཐིག་ལེ་བཞི་སྤྲོས་པས་གསང་བའི་དབང་།

Because it increases, it is called the "moon"; thus, it is known by the name "the drop of the āli." According to the treatise of the master Virūpa, because it arises from the wisdom of the āli, the result is the increase of the wisdom of the āli. According to the treatise of the master Saroruha-vajra, because it is the root of the bodhicitta, the wisdom of the āli—which possesses the characteristic of the cause—ripens into the result, the wisdom of the kāli. According to the treatise of the glorious Indrabhūti, regarding the phrase "from the Brahma-gate, abiding in the throat and so forth," which is the non-dual nature of the union of āli and kāli: in the context of the generation stage, the word "Brahma" refers to the supreme limb of great bliss. Then, from that location, up to the secret navel, by way of the central path of the Brahma-staff, from the drops of joy of the āli and kāli, there arise the [four states of] invisibility, enjoyment, power, and wisdom. At each stage of the unassailable wisdom, two experiences of the taste of touch occur. Regarding the phrase "the sequence of the four wheels," the four empowerments explained below are to be performed in the sequence of empowerment together with the inner wisdom-mudrā, as there is no need for an external wisdom consort; this is the pith instruction of the master Akṣapūti. In that regard, the sequence is as follows: by radiating the four drops of joy in the wheel of great bliss, the vase empowerment is attained. By radiating the four drops of supreme joy in the wheel of enjoyment, the secret empowerment is attained.

ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་དགའ་བྲལ་ཐིག་ལེ་བཞི་སྤྲོས་པས་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཚོར་བའི་གནས་སུ། རང་བཞིན་དགའ་བའི་ཐིག་ ལེ་བཞི་སྤྲོས་པས། དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་བཞི་པའོ། ། དེ་ནི་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སོ། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་དབང་བསྐུར་གསུམ་ལ། རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ། དེའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བུམ་པའི་དབང་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ཁ་རུ། གསང་བའི་དབང་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་ལྟེ་བའི་དབུས་ སུ། དེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་ལོའི་དབུས་སུ། བཞི་པ་ནི་དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་བཤད་པར་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་ལ་འབྲས་བུའོ། ། ཚངས་པའི་ཞལ་དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ལྷའི་བུ་ཚངས་པ་དེ་ལ། ཞལ་བཞི། དེས་རྣམ་པ་དང་བྲལ་པའི་རོ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་རྣམས་སོ། ། དེ་ནི་ཨཱ་ལིའི་ཐིག་ལེ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གྲངས་ལ་བསྟན་པའོ། ། དཔལ་པྲ་ཧ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི། རོ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཧེ་རུ་ཀའི་ཞལ་ལོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། ཚངས་པའི་ཞལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མཆོག་གི་ཐིག་ ལེའོ། ། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་ནི་རོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐིག་ལེ་དང་བྲལ་བ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན་རང་བཞིན་དགའ་བ་འབྱུང་བའི་ཚད་མའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅུ་གཉིས་ཕྱེད་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་ ཐིག་ལེ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས། དབང་བསྐུར་དགའ་བ་རེ་རེ་ལ་གསུམ་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །

By radiating the four drops of the joy-free [joy] at the dharma-cakra, there is the wisdom-gnosis initiation. At the emanation-cakra, the locus of the sensation of great bliss, by radiating the four drops of natural joy, there is the fourth [initiation] in that same manner. This is the section on the generation stage. Regarding the section on the completion stage, there are three initiations: the vajra-jewel, and its sequence is as follows. The vase initiation is at the opening of the vajra-jewel; the secret initiation is in the center of the jewel’s navel; the gnosis initiation is in the center of the vajra-jewel cakra; and the fourth is likewise explained as the fruit of the wisdom-gnosis initiation. Regarding the phrase "separated from the face of Brahmā": the god Brahmā has four faces. The faces of the Blessed One are those which possess the great flavor that is free from such aspects. This is taught as the number of the twelve drops of the vowels (āli). According to the text of the glorious Praharī, the faces of Heruka are the nature of the eight great flavors. According to the text of the glorious Indrabhūti, the face of Brahmā is the supreme drop of bodhicitta. According to the text of the princess Lakṣmī, the "great flavor" is the essence of the gnosis of Brahmā, which is free from the drop of bodhicitta. Why? Because it is the valid cognition from which natural joy arises. Regarding the phrase "half of twelve and so forth," according to the text of the glorious Mahāsukha, one should understand that within the twelve drops, there are three joys for each initiation.

བཞི་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་ཐིག་ལེ་དང་། དགའ་བ་དང་བྲལ་ཞེས་སྔར་གདམས་སོ། ། གཞན་མ་ནི་གོང་མ་དང་འོག་མའི་དོན་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ ལེ་ལས་ལེའུ་བཅུ་དགུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་པ་ལ་ཟབ་པའི་དོན་བྲི། རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་བཏང་སྙོམས། སྤྱོད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ གསུམ་པའི་ཐུགས་རྗེའི་རྟེན་བྱེད་པ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས། ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་ཟིན་པ་གང་ཞིག། རིན་པོ་ཆེའི་གང་ཟག་དེ་ནི། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྱོད་པ་ནི་རང་གིས་སྤྱོད། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་ གིས་ནི་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ ཉི་ཤུ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། སྔར་བསྟན་པའི་དྲུག་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གསུངས་སོ། ། གཞན་མ་ནི་ཕྱིའི་དོན་གྱིས་སྔགས་ཀྱི་དོན་གྱི་ས་བོན་ཡི་གེ་བཏུ་བའི་དུས་སུ། ལེགས་པར་མཉམ་པའི་ས་ཆ་རུ། ། ཆང་ལ་ སོགས་པས་མཆོད་པར་བྱ། ། ཞེས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། གསང་བའི་དོན་གྱིས་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བའི་ངོ་བོ་ཅན་ཡིད།

Because it is the nature of the fourth, it was previously instructed as being "the drop and free from joy." As for the others, the meanings of the preceding and following sections are explained according to the literal sense. This concludes the explanation of the nineteenth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound meaning of the twentieth [chapter] will be written. Regarding the "conduct of the yogi," it is explained as follows: "Yoga" refers to the omniscient one, and "Īśvara" refers to partial equanimity. "Conduct" acts as the support for the compassion of the third [joy]. According to the source text of the master Virūpa, a precious individual who has already experienced the result of the empowerment of the wisdom of authentic insight practices the conduct of the Lord of Yogis himself. According to the source text of the glorious Indrabhūti, the Lord of Yogis is definitively shown to be the one who always abides as the self of all. According to the source text of other masters, the Lord of Yogis is shown to be one who has attained the siddhi of Mahāmudrā. The rest is literal. This concludes the explanation of the twentieth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the twenty-first [chapter] will be written. The six and so forth previously taught are explained according to the literal sense. As for the others, in terms of the external meaning, at the time of extracting the seed syllables for the meaning of the mantra: "In a well-levelled place, one should make offerings with wine and so forth"—this is literal. In terms of the secret meaning, the mind has the nature of supreme joy.

སའི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས། ལེགས་པར་མཉམ་པའི་སྒྲ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད། མཆོད་པའི་སྒྲ་ནི་བསྒྲུབ་དང་སྒྲུབ་ཐབས་མཛད་པ། དེའི་ཕྱིར། མཆོག་གི་དགའ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡི། ། རྩེ་གཅིག་པས་ནི་མཉེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཉིད་རྒྱུད་ལས་བསྟན་ཏོ། ། བསྙེན་པས་གང་ཞིག་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་ལས་བསྟན་པའོ། ། གསང་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཆོད་པའི་ངེས་པར་བསྟན་པའོ། ། གཞན་ མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་མཉམ་བྱས་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱིའི་དོན་གྱིས་མི་མཉམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཉུང་བ་མིན་པ་བྲི་བར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསང་བའི་དོན་གྱིས་ནི་མཆོག་དང་ཆད་པ། དེ་དག་མཉམ་པར་བྱ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་ཤ་ བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་དམར་པོ་འབྱུང་བའི་ནང་དུ་དཀར་པོའི་རོ་མཉམ་པར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐུབ་པ་བདུན་ནི་དྲང་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདབ་མ་བདུན་སྡེ་ཚན་དང་པོ་བྲི་བར་བྱས་ནས། ཕྱི་ནས་ཧའི་ཡིག་འབྲུ་ཡན་ཆད། ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གསལ་བར་བྱེད་པ་བྲི་བར་བྱའོ། ། དང་ པོར་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་བྲི། ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཨོཾ་གྱི་ཡིག་འབྲུ་ལྔ་པའི་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་མ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཧ། བཅུ་དྲུག་པ་ཡི་གཉིས་པར་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་པོ་སྦྱར་རོ། ། དང་པོའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀའོ། ། མེས་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་འོག་ཏུ་ཡི་གེ་ར་སྦྱར་བའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་གསུམ་པ་ནི་སྦྱར། །

The term "portion of the earth" refers to the source of phenomena (dharmodaya). The sound "well-balanced" (samyak) signifies the non-duality of method and insight (prajñā). The sound "offering" (pūjā) refers to the performance of the sādhana and the ritual of accomplishment. Therefore, it is taught in the Tantra itself: "One should please [the deity] with one-pointedness through the union of supreme joy." This is taught in the Puṣpikā [chapter] regarding what arises through the sevā [approach]. The term "secretly" (guhyam) is a definitive teaching on the outer and inner nature of the offering. The remainder is to be taken literally. Regarding the phrase "having made the āli and kāli equal": in the outer sense, it means that they are not unequal and are not to be written in fewer numbers. In the secret sense, it means that the supreme and the severed are to be made equal; this is the system of the master Indrabhūti. According to the system of the master Śavaripa, it means that the white taste is made equal within the arising of the red. Regarding the phrase "the seven sages are to be drawn": having first written the first group of seven petals, one should thereafter clearly write the twenty-six [syllables] up to the letter ha. First, "Vairocana is to be written" refers to the fifth of the five [vowels] of oṃ, which is the syllable ma. "The fourth of the uṣmaṇa" refers to the syllable ha. "Endowed with the second of the sixteenth" means it is joined with the long ā. "The first of the first" refers to the syllable ka. "Endowed with fire" means the letter ra is joined below. "The thirteenth vowel is joined" [refers to the long ī].

ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨོའི་ཡིག་འབྲུ་མགོ་བོར་བརྒྱན་པའོ། ། བཞི་པའི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ངྷའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་གཅིག་པ་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨེའི་ཡིག་འབྲུས་བརྒྱན་པའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཤའོ། ། ཨནྟསྠ་ཡི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཝའོ། ། མེ་ཡི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་རའོ། ། གཉིས་པའི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཛའོ། ། ཨནྟསྠའི་དང་པོ་ནི་ཡའོ། ། ཨནྟསྠའི་བཞི་པ་ནི་ཝའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གསུམ་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨིའི་ཡིག་འབྲུ་སྦྱར་བའོ། ། གཉིས་པའི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཛའོ། ། བརྒྱད་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་བ་དང་སྦྱར་བའོ། ། གསུམ་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་གོ། ། ལོག་ཡང་དེ་རང་སྦྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་པས་སོ། ། ཕྱི་ནས་ཡང་ནི་དེ་རང་སྦྱིན། ། ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་གཉིས་པར་བྲི་བར་བྱའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་པོ་དང་སྦྱར་བའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའོ། ། ལྔ་པའི་ལྔ་པ་ནི་མའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་བཞི་པ་ནི་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་ནི་ཨཱ་རིང་ བ་དང་སྦྱར་བའོ། ། དང་པོའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀའོ། ། ཨནྟསྠའི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལའོ། ། ལྔ་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་པའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་བའོ། ། དང་པོའི་གསུམ་པ་ནི་གའོ། ། ཉི་ཤུ་པ་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནའོ། །

The phrase "so-called" refers to the syllable o adorned at the head. "The fourth of the fourth" refers to the syllable dha. "Endowed with the eleventh vowel" means it is adorned with the syllable e. "The first of the ūṣman" refers to the syllable śa. "The fourth of the antastha" refers to the syllable va. "The seed-syllable of fire" refers to the syllable ra. "The third of the second" refers to ja. "The first of the antastha" is ya. "The fourth of the antastha" is va. "Endowed with the third vowel" means the syllable i is joined. "The third of the second" refers to ja. "The first of the eighth" refers to ya. "Endowed with the second vowel" means it is joined with the long ā. "The first of the third" refers to the retroflex ṭa. "The retroflex itself is joined" means by means of the retroflex ṭa. "Furthermore, that itself is given afterwards" means it should be written as a second retroflex ṭa. "The fourth of the ūṣman" refers to ha. "Endowed with the second vowel" means it is joined with the long ā. "The third of the ūṣman" refers to sa. "The fifth of the fifth" is ma. "The fourth of the ūṣman" is ha. "The second vowel" is joined with the long ā. "The first of the first" refers to ka. "The third of the antastha" refers to la. "The first of the fifth" refers to pa. "Endowed with the second vowel" means the long ā. "The third of the first" is ga. "The twentieth is joined" refers to na.

དབྱངས་ ཡིག་གསུམ་པ་དང་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨི་དང་སྦྱར་བའོ། ། ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ནི་ཆེ་བས་ཆེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རང་ལ་མཐུ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའོ། ། བཞི་པའི་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནའོ། ། འོག་ཏུ་དེ་དང་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ན་དང་ལྡན་པའོ། ། ལྔ་ པའི་བཞི་པ་ནི་བྷའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་པོ་དང་སྦྱར་བའོ། ། བརྒྱད་པའི་དང་པོ་ནི་ཡའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་བཞི་པ་ནི་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་དྲུག་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱུ་དང་སྦྱར་ཞེས་སོ། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེར་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླ་ཚེས་དང་ལྡན་པའི་ཐིག་ལེ་ མགོ་བོར་བྲི་བར་བྱའོ། ། ཕྱི་ནས་དེ་རང་སྦྱིན་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧཱུཾ་གི་ཡིག་འབྲུ་གཉིས་པ་བྲི་བར་བྱའོ། ། ལྔ་པའི་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕའོ། ། གསུམ་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་གོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་གསུམ་པ་ནི་སའོ། ། ཨནྟསྠའི་བཞི་པ་དང་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ཏུ་ཝ་དང་སྦྱར་བའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་བ་དང་སྦྱར་བའོ། ། ཡའི་སྡེ་ཚན་བརྒྱད་པ་ནི་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་བ་དང་སྦྱར་བའི་དོན་ཏོ། ། དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པར་བྱེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔགས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་སྟེར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཏོ། ། གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྔགས་བསྟན་པའོ། ། དང་པོ་གཟུགས་ཀྱི་བདག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་གྱི་རྣམ་པའོ། །

Regarding the phrase "joined with the third vowel," this means joined with i. "The form of the wrathful one is great" indicates that he possesses supreme power. "The third of the ūṣman" refers to ṣ. "The fifth of the fourth" refers to na. "Joined with that below" means it is endowed with na. "The fourth of the fifth" is bha. "Endowed with the second vowel" means joined with the long ā. "The first of the eighth" is ya. "The fourth of the ūṣman" is ha. "Endowed with the sixth vowel" means joined with ū. "Endowed with the crescent and the drop" means the crescent moon and the drop (bindu) should be written above the head. "Afterwards, that itself should be given" means the second syllable of hūṃ should be written. "The second of the fifth" is pha. "The first of the third" is the reversed ṭa. "The third of the ūṣman" is ṣ. "Endowed with the fourth of the antastha" means joined with va below. "Together with the second vowel" means joined with the long ā. "The eighth of the ya-class" is ha. "Endowed with the second vowel" means the sense of being joined with the long ā. "Accomplishing all aims" means it bestows the siddhi of mantra. According to other source texts, it accomplishes activities such as pacification (śānti). "By me" indicates the mantra of the Blessed One. "The first lord of form" refers to the form of oṃ.

ཨནྟསྠ་ཡི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཝའོ། ། གཉིས་པའི་གསུམ་པ་ནི་ཛའོ། ། མེའི་ས་བོན་གྱིས་བརྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ཏུ་རའི་ཡིག་འབྲུ་དང་ལྡན་པའོ། ། བཞི་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་གཅིག་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨེ་དང་སྦྱར་བའོ། ། གཉིས་པའི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཛའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་གསུམ་པ་དང་ལྡན་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་དང་ལྡན་པའོ། ། དང་པོའི་གསུམ་པ་ནི་གའོ། ། མེའི་ས་བོན་གྱིས་འོག་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ར་དང་སྦྱར་བའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧའོ། ། ཉི་མས་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་མའི་ཆའི་ཡིག་འབྲུ་ར་དང་ལྡན་པའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཞི་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧཱུཾ་ གི་རྣམ་པའོ། ། ལྔ་པའི་གཉིས་པ་ཕའོ། ། གསུམ་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་གོ། ། ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བའི་སྔགས་ཡན་ལག་གོ། ། དང་པོ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་གྱི་རྣམ་པའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའོ། ། དབྱངས་ཡིག་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཨུ་དང་ལྡན་པའོ། ། མེའི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རའོ། ། བཞི་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏའོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའོ། ། ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མའོ། ། རླུང་གི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཅུ་གཅིག་པ་དང་སྦྱར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨེ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཏོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤའོ། ། ཨནྟསྠའི་བཞི་པས་ལྡན་པ་ནི་ཝའོ། ། ཉི་མའི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨི་དང་ལྡན་པའོ། །

The fourth of the antaḥstha [semivowels] is va. The third of the second [row] is ja. "Adorned with the seed-syllable of fire" means it is joined with the syllable ra below. The first of the fourth [row] is ta. "Endowed with the eleventh vowel" means it is joined with e. The third of the second [row] is ja. "Endowed with the thirteenth vowel" means it is joined with oṃ. The third of the first [row] is ga. "Endowed with the seed-syllable of fire below" means it is joined with ra. The fourth of the ūṣman [aspirates] is ha. "Joined with the sun" means it is joined with the syllable ra in the lower portion. "Endowed with the fourth vowel" refers to the form of hūṃ. The second of the fifth [row] is pha. The first of the third [row] is the reversed ta. "The near-heart" refers to the branch of the root mantra. "First, Vairocana" refers to the form of oṃ. The third of the ūṣman is sa. "The fifth vowel" means it is joined with u. "The seed-syllable of fire" is ra. The first of the fourth [row] is ta. The third of the ūṣman is sa. "Twenty-five" is ma. "The seed-syllable of wind" is ya. "Joined with the eleventh vowel" means it is joined with e. The first of the ūṣman is śa. "Endowed with the fourth of the antaḥstha" is va. "The seed-syllable of the sun" is ra. "The third vowel" means it is joined with i.

ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨུ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེས་བརྒྱན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླ་ཚེས་དང་ལྡན་པའི་ཐིག་ལེས་བརྒྱན་པའོ། ། ཕྱི་ནས་དེ་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧཱུཾ་གི་རྣམ་པ་གཉིས་བྲི་བར་བྱའོ། ། གཞན་མ་ནི་སྔགས་འབིགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རང་ལ་ནུས་པའི་མཐུ་བསྟན་ཏོ། ། ལྔ་པའི་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕའོ། ། གསུམ་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་གོ། ། ཨུཥྨ་ཎ་ཡི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའོ། ། ཨནྟ་སྠའི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཝའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་བའོ། ། ཡའི་སྡེ་ཚན་བརྒྱད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཧའོ། ། དབྱངས་ཡིག་གཉིས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱ་རིང་བའོ། ། ཁྱེད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ ལྡན་འདས་མའི་སྙིང་པོ་བསྟན་པའོ། ། དང་པོ་ལྷའི་བདག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨོཾ་གྱི་རྣམ་པའོ། ། དང་པོའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀའོ། ། ས་ཡི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཞི་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱིའོ། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེས་བརྒྱན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་ པའོ། ། ཨནྟསྠའི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཝའོ། ། ས་ཡི་ས་བོན་འོག་ཏུ་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལ་ཡིས་སོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཞི་པ་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱི་ཡིས་སོ། ། ཆ་དང་ཐིག་ལེས་རྣམ་པར་བརྒྱན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། གཉིས་པའི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཛའོ། ། སའི་ས་བོན་འོག་ཏུ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལའོ། ། དབྱངས་ཡིག་བཞི་པ་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཨཱི་ཡིས་སོ། །

The "fourth of the uṣman letters" is ha. The "sixth vowel" is endowed with u. "Adorned with a crescent and a bindu" means adorned with a bindu together with a crescent moon. "After that, its own nature" means that two forms of hūṃ should be written. "The other is the mantra-piercer" indicates the power and capacity of that very [syllable]. The "second of the fifth" is pha. The "first of the third" is the reversed ta. The "third of the uṣman letters" is sa. The "fourth of the antaḥstha letters" is va. "Endowed with the second vowel" means the long ā. The "eighth of the ya-class" is ha. "Endowed with the second vowel" means the long ā. "Your" indicates the heart mantra of the Bhagavatī. "First, the Lord of Gods" is the form of oṃ. The "first of the first" is ka. "Endowed with the seed-syllable of sa" is la. "Endowed with the fourth vowel" is ī. "Adorned with a crescent and a bindu" is as previously explained. The "fourth of the antaḥstha letters" is va. "Endowed with the seed-syllable of sa below" means by means of la. "Endowed with the fourth vowel" means by means of ī. "Completely adorned with a crescent and a bindu" is as before. The "third of the second" is ja. "Endowed with the seed-syllable of sa below" is la. "Endowed with the fourth vowel" means by means of ī.

ཟླ་ཚེས་ཐིག་ལེས་བརྒྱན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། ལྔ་པའི་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕའོ། ། གསུམ་པའི་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏ་ལོག་ གོ། ། སྭཱ་ཧཱ་མཐར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། ཉེ་བའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མའི་རྩ་བའི་སྔགས་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཧྲི་དྷིཾ་ཁཾ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་སྔགས་ཀྱིས་བདུད་རྩི་ལྔ་བྲིམས་པར་བྱའོ། ། བྱིན་ གྱིས་རློབ་པའི་དོན་ཏོ། ། ཡ་ར་ལ་ཝ་ཡི་གེ་ས་བོན་གྱིས་གསོལ་བར་བྱ་བ་དགོངས་པའོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས། ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། སེམས་ཅན་ལ་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་ ཞེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་གསང་བའི་དོན་ལ་བཤད། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ནི་ཐ་མལ་པ་མ་ཡིན་པའི་བསྒྲུབ་པ་དང་སྒྲུབ་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྲུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་འཁོར་ལོར་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ། གཏོར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མཆོག་གི་དགའ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ། དོན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསྲེག་པའི་གནས་སུ། ཆུ་ངོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་འཕོ་བའི་གནས་སུ། སློབ་ དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་སྲོག་གི་རྩ་བའི་གནས་སུ། ། ཡུལ་གྱི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ་ལས་གནས་གཞན་དུ།

"Adorned with the crescent moon and the drop" is to be understood according to its literal meaning. "The second of the fifth" refers to the letter pha. "The first of the third" refers to the reversed ta. "At the end with svāhā" is to be understood according to its literal meaning. "The near-heart mantra" means the branch of the root mantra of the Blessed Lady. The rest is literal. Regarding hrīṃ dhīṃ khaṃ, one should sprinkle the five nectars (amṛta) with the seed-mantras of the body, speech, and mind; this is the meaning of "blessing." The intention is that one should partake [of the offering] with the seed-syllables ya ra la va. This concludes the explanation of the twenty-first chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, for the twenty-second, the profound verses are written. Regarding the phrase "protection for sentient beings and so forth," the master Śavaripa explains the secret meaning. "The welfare of sentient beings" refers to the protection of the bodhicitta arising from the non-ordinary practice and sādhana. "Holding perfectly" refers to the vajra-ratna-cakra. "The offering cake" (bali) is the experience of that very supreme joy (paramānanda). "For the sake of" means for the purpose of knowing that which transcends the world. "Cemeteries and so forth" refers to the places where the conceptualizations of desire are incinerated. "Riverbanks" refers to the places where the bodhicitta is transferred. According to the tradition of other masters, it refers to the location of the life-force channel. "The edge of the land" refers to a location other than that of supreme joy.

ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཡུལ་ན་གནས་པ་རྟག་ཏུ་མི་ཆེ་བས་དགའ་བ་མེད། འཚེ་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར། དགའ་བྲལ་མེད་པའི་གནས་སུ་གསང་བའི་གཏོར་མ་གཏང་ བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡང་ན་རི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་མཐོ་བའི་གནས་སུ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨ་ཀྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་སོ། ། ཤིང་གཅིག་གནས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲོས་པ་མེད་པ་རྟེན་གྱི་དབྱུག་པ་རུ། ཁང་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་རང་ བཞིན་དགའ་བའོ། ། གཞན་མ་མོ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིའི་དོན་གྱིས་ཀུན་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། གསང་བ་མཆོག་དང་དགྱེས་གནས་སུ། ། དེ་རུ་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར། ། ཞེས་པ་ལ། དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་འགེགས་པའི་གནས་སུ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པའི་གནས་སུ། དགྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་འགུགས་པའི་གནས་སུ། དེ་རུ་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར། ། ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བྱ་ཞེས་མདོར་བསྟན་པའོ། ། ཕྱི་ནས་ཀྱང་དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་ལ་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་དོན་བཤད་དེ། འདོད་ཆགས་འགེགས་པའི་གནས་སུ་ནི་གནང་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། སྲོག་གཅོད་པའི་གནས་སུ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། རྒྱལ་ པོ་དབང་བསྐུར་བའི་གནས་སུ་ནི་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་འགོག་པའི་དུས་སུ། ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་བྱའི་རྩ་འདུས་པ།

Why is this? Because those dwelling in [ordinary] places are not constant, there is no joy. For that reason, one should offer the secret torma in a place free from harm; this is the meaning. Alternatively, "on a mountain" refers to the high place of the precious Buddha, according to the source text of the master Akṣobhyapāda. "In the place of a solitary tree" refers to the staff of the support, free from conceptual elaboration. "In an empty house" refers to the naturally joyful state, free from all afflictions. As for "others, such as the mātṛs," this is the literal meaning according to external objects. This concludes the explanation of the twenty-second chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the twenty-third chapter are written: "In the supreme secret and the place of joy, there the wheel is thoroughly turned." Regarding this, according to the source text of the Śrī Mahāsukha: "Secret" refers to the place where desire is obstructed; "supreme" refers to the place where life is taken; "joy" refers to the place where the king is summoned. "There the wheel is thoroughly turned" is a brief teaching that one should perform the gaṇacakra. Furthermore, to explain the meaning of that statement in detail: "In the place where desire is obstructed" refers to the time of the permission empowerment (anujñā-abhiṣeka). "In the place where life is taken" refers to the time of the wisdom-gnosis empowerment (prajñājñāna-abhiṣeka). "In the place where the king is summoned" refers to the time of obstructing the wisdom-gnosis. "Gathering" (gaṇa) refers to the convergence of the channels of tactile sensation.

འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རྟེན་གྱི་གནས་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད། རབ་ཏུ་བསྐོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་སྤྱོད། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཚིམ་བྱེད་པའོ། ། དཔལ་ ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་གསང་བ་ཞེས་བྱ་བ། གསང་བ་པདྨ་ཨཱ་ལིའི་དགའ་བ་མི་སྣང་བའི་གནས་སུ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་པདྨའི་ལྟེ་བའི་དགའ་བ། ཀཱ་ལི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་སུ། དགྱེས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟེ་བའི་དབུས་སུ་དགའ་བ་རབ་ཀྱི་རབ། ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་དབང་གི་ གནས་སུ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་དང་རྩ་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། ། དེ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ། ཕྱིའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་ཕྱག་རྒྱའི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་མི་མཉམ་པ་མ་ཡིན་པའི་རྡོ་རྗེ་ཧེ་རུ་ཀའི་རྣམ་པས། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་སུ། སྣ་ཚོགས་གདན་གྱི་སྟེང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བར་བྱས་ནས། མཆོད་པའི་མཆོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཆོད་པར་བྱ་སྟེ། ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤང་བའི་དོན་དུ་གསང་བ་ ཚོགས་གསོལ་ནས། ཡེ་ཤེས་གྲུབ་པའི་དོན་དུ་ནི། རྡོ་རྗེ་གླུ་ཡིས་རྡོ་རྗེའི་གར་བྱའོ། ། མྱུར་དུ་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པའི་དོན་དུ་བརྩོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། སློབ་དཔོན་ལ་མཆོད་པའི་དུས་སུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་མའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར། མདུང་རྩེའི་མཚོན་ཆས་བསྐུམ་པའི་རོ་ གདན་དུ་དབུལ་བར་བྱའོ། ། གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། །

"Cakra" refers to the vessel of the precious Buddha, which is its supporting basis. "Thoroughly turning" refers to the conduct. According to the source text of the master Virabhūti, it is that which satisfies. According to the source text of the glorious Indrabhūti, "secret" refers to the joy of the āli in the secret lotus, the place of invisibility. "Supreme" refers to the joy at the center of the lotus. "In the place of enjoyment of the kāli" refers to the joy of the most excellent of the excellent at the very center of the navel. In the place of the empowerment of the non-duality of āli and kāli, "gaṇacakra" refers to the direct experience of the expansion of all joys and channels. That is for one's own side. For the external side, in order to accomplish the siddhi of the mudrā, one should request the Vajra Ācārya—who is the Lord of the Assembly and the form of Vajra Heruka, in which method and wisdom are not unequal—to sit upon a multicolored seat in the center of the maṇḍala of flowers and so forth. One should then worship him with offerings, sacrifices, and the like. Together with the assembly, for the sake of abandoning conceptual thought, the secret assembly is requested. For the sake of accomplishing primordial wisdom (jñāna), one should perform the vajra dance with vajra songs. In order to strive for the swift accomplishment of siddhi, at the time of making offerings to the Ācārya, because all phenomena are of the nature of Nairātmyā, one should offer a corpse as a seat, its limbs bound by the weapon of the spear-point. The rest is to be understood literally.

ལྟེ་བ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལྟེ་བའི་སྒྲ་ནི་རི་དྭགས་ཀྱི་བཅུད། རྡོ་རྗེ་ཆུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རི་བོང་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོད་དང་ལྡན་པ་རང་ལས་འབྱུང་བའོ། ། མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དྲི་ཆེན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ས་ལུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ས་བོན་གྱི་བཀོད་པ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ནང་གི་རོ་མ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ནང་གི་སྒྲས་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་པདྨ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱང་གསང་བ་ཡིན་ཞེས་བཤད་དོ། ། རོ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་གདོང་གི་རྣམ་པ་ཅན། ། རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མ་ཆེན་མོའི་རྩའོ། ། པདྨའི་འདབ་མར་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོ་ནི་པདྨའི་ནང་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲ་ བའི་པདྨ་གཉིས་རོ་མཉམ་པར་རབ་ཏུ་ཚིམ་པར་བྱ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འཁོར་ལོ་བཞིའི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་དུ་རྩ་བ་ལས་ཁ་སྦྱོར་བས་བྱ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དང་པོ་དཔའ་བོའི་རོ་ཚོར་མ་ལ་སོགས་པ། སློབ་དཔོན་ཛྙཱ་ན་མཱུརྟིའི་གཞུང་གིས་ ནི། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། བདུད་རྩིའི་བུམ་པས་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། རོ་ཚོར་མའི་སྐབས་སུ་གསང་བའི་སྣའི་སྒོ་རུ་འཇུག་པར་བྱའོ། ། དཔའ་བོའི་དཔའ་བོ་དབུས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ།

Regarding the phrase "the navel and so forth," the term "navel" (nābhi) refers to the essence of the deer, which is the meaning of "vajra water." "The one with the hare" (śaśin) refers to the moon, which is the meaning of "bodhicitta." "Joy" (ānanda) refers to that which arises from itself and is endowed with light. "Supreme" (parama) refers to Vairocana, which is the meaning of "great feces" (vimala). "Horse" (aśva) refers to the nature of Amoghasiddhi, which is the meaning of "rice" (śāli). The arrangement of the seed-syllables is to be taken literally. Regarding the phrase "the inner rasanā and so forth," according to the source text of the master Virūpa, the word "inner" refers to the internal lotus; it is explained that the internal nature is also the secret. "The rasanā" is that which has the form of a bird's beak; it is the channel of the Great Sovereign of the Vajra Expanse (Vajradhātveśvarī). "Arranged upon the lotus petals" means that one should meditate on the yoni within the lotus. Regarding the phrase "the outer and inner natures and so forth," it is said immediately thereafter: "The two lotuses should be thoroughly satisfied in equal flavor and expanded by bodhicitta." This is the meaning. "The distinction of the four wheels" (cakra) is intended to mean that it should be performed by joining the mouths at the root. First, regarding "the hero’s taste and so forth," according to the source text of the master Jñānamitra, "hero" (vīra) refers to natural joy. At the time of empowerment by the vase of nectar, during the occasion of the "taste," one should cause it to enter the secret nostril. "The hero of heroes in the center" refers to the hero, which is natural joy.

དཔའ་བོ་ཞེས་མཆོག་གི་ དགའ་བའི་བདུད་རྩིའི་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་དུས་སུ། གསང་བའི་སྣའི་དབུས་སུ་ཉམས་སུ་མྱང་བར་བྱའོ། ། དཔའ་བོའི་དབང་པོ་ཁ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། དགའ་བ་དང་དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བའི་རོ་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གི་དུས་སུ། གསང་བའི་སྣ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་མའི་རིན་པོ་ཆེའི་ཁ་རུ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ཆད་པས་དགའ་བའི་རོ་བདུད་རྩི་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པར་བྱའོ། ། རིམ་གྲོར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་ཡང་དག་པར་དབང་བསྐུར་ལྡན་པ་ལ་ འགྲོ་བའི་དབང་། ཡང་ན་དེའི་དུས་སུ་དབང་བསྐུར་མེད་པ་རྣམས་ལ་དབང་བསྐུར་སྦྱིན་པར་བྱ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨ་ཀྲ་པུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། ལྟེ་བ་གཉིས་དབུས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔའ་བོ་དགའ་བ་རྣམས་ལ། རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་གཉིས་ཀྱི་རིན་ཆེན་ལྟེ་བའི་གནས་སུ། བླ་མའི་མན་ངག་གིས་དབང་བསྐུར་ བའི་དོན་ཤེས་ནས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱའོ་ཞེས་གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། མ་དང་སྲིང་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུང་འཛིན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤང་བའི་དོན་དུ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་མཆོད་པར་བྱ་ཞེས་ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་ངོ་། ། གཞན་མ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་བཤད་དོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། དེ་ནས་གཞན་ཡང་བཤད་བྱ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ནས་སྒྲ་ནི་ཕྱི་ནས་བཤད་པ།

At the time of conferring the secret empowerment of the nectar of supreme joy, known as the "Hero," one should experience it in the center of the secret nose. Regarding the "Hero's Lord" (Vīrendra) called "Kha-la," this is natural joy. Regarding "Joy and Hero," this is the taste of the joy of cessation during the time of the wisdom-knowledge empowerment (prajñājñānābhiṣeka). In the jewel-mouth of the secret nose of the Blessed Lady Vajradhātvīśvarī, one should immediately offer the flower of the nectar of the taste of joy through the cessation of speech; this is the meaning of "to be honored." Why is this? Because for those who possess the perfect empowerment of the gaṇacakra, there is the power to proceed. Alternatively, the text of the master Akṣapūti states that at that time, empowerment should be granted to those who have not received it. Regarding "abiding in the center of the two navels," for the heroes and joys, one should experience the meaning of the empowerment through the guru’s oral instructions at the precious navel-site of both the vajra and the lotus; this is the literal meaning of the other [passage]. Regarding "mother and sister," the text of the princess Lakṣmī states that in order to abandon the conceptualizations of subject and object, one should offer the feast of method and wisdom; the other [passage] is explained literally. This is the explanation of the twenty-third chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, for the twenty-fourth, the profound verses are written: "Then, furthermore, that which is to be explained..." Regarding this, the word "then" refers to what was explained previously.

གསང་བའི་བདག་ཉིད་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ཕྱི་ནས་ལས་མཆོག་ བསྒྲུབ་པར་བྱ། ལས་མཆོག་གི་སྒྲས་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རོ་མཉམ་པའི་སྐབས་སུ། ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཐམས་ཅད་གསང་བར་བྱ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱ་ཞེས་པའི་དོན་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི། སྣང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱ། སྐྱེ་བ་བདུན་ལ་སོགས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་བདུན་གྱི་ངོ་བོ། ། གསང་བའི་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོས་ཐམས་ཅད་ཚིམ་པར་བྱ་ཞེས་སོ། ། དེ་ལ་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྦྱོར་བའི་རྟེན་དང་། དམ་ཚིག་གི་རྟེན་དང་། ཚུལ་གྱི་རྟེན་དང་། བསྐྱོད་པའི་རྟེན་དང་། དུས་ཀྱི་རྟེན་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྟེན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་ལ་ ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལམ་གསུམ་པ་འབྱུང་བའི་གང་ཞིག་སྣང་བ་གསུམ་གྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། དེས་གསང་བའི་བདག་ཉིད་ཚོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ལས་མཆོག་གོ། ། གཞན་མ་ནི་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། སྲོག་དང་བརྔུབ་པའི་མཉམ་སྦྱོར་བས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་དགའ་བའི་གནས་ནས། གཞན་མའི་གནས་སུ་སློབ་མའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་གི་ ངོ་བོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། བརྔུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་མའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་བཞིན་དགའ་བའི་གནས་སུ་གནས་པ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་ཉེ་བར་བརྟགས་ཏེ། མཆོག་དང་ཆད་པའི་དགའ་བ་ཉིད། ། སྲོག་དང་བརྔུབ་པ་བཟའ་བར་བྱ། །

The secret nature of the gaṇacakra is the supreme activity to be accomplished. Regarding the term "supreme activity," it means that at the time of the equal taste of the non-duality of method and insight, the entire gaṇacakra is to be kept secret and rendered without intrinsic nature. According to the source text of the glorious Indrabhūti, it is to be rendered without appearance. As for the phrase "seven births and so forth," this refers to the nature of the seven supports. It means that all are to be satisfied by the secret gaṇacakra. The sequence for this is as follows: the support of application, the support of samaya, the support of manner, the support of movement, the support of time, and the support of maturation. Regarding the "third birth," the term "assembly" (gaṇa) refers to the bodhicitta of the three appearances that arise on the third path. Because it satisfies the secret nature of the gaṇacakra, it is the supreme activity. The rest is easy to understand and is to be taken literally. This concludes the explanation of the twenty-fourth chapter from the glorious Mahāmudrā-tilaka. Now, for the twenty-fifth chapter, the profound verses are written: "By the union of the life-force and inhalation," and so forth. According to the source text of the master Śavaripa, from the place of joy, the mental consciousness of the disciple—the bodhicitta of its own nature—is moved to another place. Regarding the term "inhalation" (āpāna), it means having caused it to abide in the place of natural joy. This is to be understood through the oral instructions of the Guru: "The supreme and the cessation of joy itself; the life-force and inhalation are to be consumed."

ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་ཞེས་པའོ། ། དེ་ནི་ བསྐྱེད་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས། ། རྫོགས་པའི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི། ། མཆོག་དང་ཆད་པའི་བདག་ཉིད་པའི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བའི་བདེ་བ་འགོག་སྟེ། སྣང་བ་མེད་པར་བྱས་ཏེ། སྲོག་དང་བརྔུབ་པ་མཉམ་པར་བལྟ། ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གཟིགས་པར་བྱ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ནང་གི་ བདག་ཉིད་ཀྱིས་རིམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པའོ། ། ཕྱིའི་དོན་གྱིས་པདྨའི་ཁ་སྦྱོར་བའི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པར་བྱའོ། ། གསང་བའི་དོན་གྱིས་སྙིང་གའི་སྙིང་པོའི་ནམ་མཁའ་རུ། དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་ཡི་གེ་བཞིན་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ནས་བཟློག་པར་ བྱས་ནས། སྟེང་གི་འཁོར་ལོ་མན་ཆད་འདྲེན་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསང་བའི་དོན་གྱི་ནི་ཧའི་ཡིག་འབྲུ་བཏོན་ནས། བཟླས་པའི་རིམ་པ་བཤད་པ་དེ་ནི་དཔལ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་གཞུང་ངོ་། ། འཇམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ་འབྱུང་བའི་དུས་སུ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་རེག་བྱའི་ཚུལ་དུ་འདོན་ པར་བྱའོ། ། འདོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟླས་པ་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་དུའོ། ། མགྲིན་པ་ཡ་རྐན་འགུལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་གནས་པ་རྩ་མི་འགུལ་བས་སོ། ། སྙིང་ག་རུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་ནས། གཞན་མར་ནང་གི་རེག་བྱ་འཇམ་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཐབས་ ཀྱིས། གསང་བའི་བཟླས་པ་མི་བྱ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨ་ཀྲ་པུ་ཏིའི་མན་ངག་གོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པས་འགོག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དགོངས་པའོ། །

It is said, "one should experience." Regarding that: in the context of the generation stage, it is the completion stage. One ceases the bliss that is of the nature of the supreme and the void, and having rendered it non-apparent, one views the equality of the life-force and the inhalation. The meaning is that one should perceive the great emptiness itself with wisdom. This is explained through the two stages of the internal self. As for the external meaning, one should correctly engage in the method and wisdom of the union of the lotus. As for the secret meaning, within the space of the heart-essence, like a stainless crystal letter, the garland of bodhicitta is reversed from the emanation wheel and drawn up as far as the upper wheel; this is the meaning. Regarding the secret meaning, having extracted the syllable Ha, the explanation of the sequence of recitation is the source text of the glorious Avadhūti. "Gently" means that at the time when supreme joy arises, one should recite in the manner of an extremely subtle tactile sensation. "Recitation" is for the purpose of the conduct of mantra repetition. "Without moving the throat or the palate" means that the channels of the enjoyment wheel remain unmoving. "In the heart" means from the place where great bliss is felt; by the method of experiencing the internal gentle tactile sensation elsewhere, one should not perform the secret recitation—this is the pith instruction of the master Akṣapūti. Why is that? The intention is that the conventional nature of bliss is ceased by the ultimate.

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དོན་གྱིས་ཤེས་རབ་ནི་གཏུམ་མོའི་ངོ་བོ། ། ཐབས་ནི་གཏན་མེད་པའི་བདེ་བ་དེ་ནི་སློབ་ དཔོན་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་གྱི་གཞུང་ངོ་། ། རྡོ་རྗེ་སྐྱིལ་ཀྲུང་བྱས་ནས་སེམས་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་བཞིན་དུ་མི་ཤིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐུག་པ་མེད་པས་སྐྱེ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། ། སློབ་དཔོན་གཞན་མའི་གཞུང་གིས་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ལས་བྱུང་བ། གང་ཞིག་ཀུན་ རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ནི་འགོག་པའི་གཏན་ལས་གཡོ་བ་མེད་པར་བྱའོ། ། ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་དོན་གྱིས་དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གིས། གསང་བའི་བཟླས་པ་ནི་ཆ་དང་ཐིག་ལེ་དང་ཚུལ་དང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། སྣང་བ་ལ་སོགས་དང་བྲལ་ བའི་བདེ་བའི་རྒྱལ་པོ། ། བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཚོར་བའི་གནས་སུ་མྱོང་བར་བྱའོ། ། དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བའི་སོ་སོར་བསྟན་པའོ། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཐིག་ལེ་དང་། ཚུལ་དང་། ཆ་དང་བྲལ་བའི་སྣང་བ་གསུམ་གང་ཞིག་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་གཞན་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དགའ་བའོ། ། དེ་ནི་ ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ། ཐིག་ལེ་དང་ཚུལ་དང་ཆའི་བདག་ཉིད་པའི་གང་ཞིག་ལོངས་སྤྱོད་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། དབང་གི་གྲགས་པ་ཅན་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དགའ་བའོ། ། དེ་ནི་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུའོ། ། གསུམ་པ་ནི་ཐིག་ལེ་དང་། ཚུལ་ དང་ཆའི་ནང་ན་གནས་པའི་གང་ཞིག་དགའ་བ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་དག་པའི་རང་བཞིན་དགའ་བའོ། ། དེ་ནི་གསང་བའི་ཕྱོགས་སུའོ། །

By the meaning of primordial wisdom (jñāna), insight (prajñā) is the essence of caṇḍālī; method (upāya) is the bliss that is forever non-existent. This is the source text of the master Vimalamitra. Regarding the phrase "having assumed the vajra posture, the mind and so forth," because the vajra-like primordial wisdom is indestructible and without limit, its arising is called bodhicitta. According to the source text of another master, that bodhicitta which arises from both method and insight, and whose nature is the non-duality of the conventional and the ultimate, should be made to remain unmoving from the state of cessation. By the meaning of the arising of primordial wisdom, according to the source text of the glorious Mahāsukha, the secret recitation is that which is without parts, drops (bindu), or modes; it is the king of bliss, free from appearances and so forth, to be experienced in the state of feeling great bliss. This is the individual instruction arising from primordial wisdom. According to the source text of the glorious Indrabhūti, that primordial wisdom which is free from drops, modes, and parts, and which is the three appearances, is the joy of the non-dual nature. That is the internal aspect. That which is the nature of the drops, modes, and parts, and which is the enjoyment, the invisible, and the renowned empowerment—this primordial wisdom is also the joy of the nature of all aspects. That is the directional aspect. The third is that which dwells within the drops, modes, and parts, the nature of the three joys; that great primordial wisdom is the joy of the perfect nature. That is the secret aspect.

དེ་ནི་རྫོགས་པའི་འབྲས་བུའི་དོན་གྱིས། བཟླས་པའི་རིམ་པའི་བརྡ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཆའི་ནང་ན་སེམས་ལ་སོགས། ། ཞེས་ བྱ་བ་ནི། ཆའི་སྒྲ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ཆད་པའི་དགའ་བ། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ཡན་ལག་ལ་སླེབས་པ། སེམས་ཚུལ་གྱི་ནང་དུ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཐིག་ལེ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དགའ་བ། རང་བཞིན་ དགའ་བ་ལ་མཆོག་གི་དགའ་བའི་གྲགས་པ་ཅན། ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རང་བཞིན་དགའ་བ་གཅིག་པུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། དགའ་བ་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱི་བཀའོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་པ་ལ་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། དུས་ནི་ཆ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན། ། དེ་དག་སྦྱོར་བའི་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཞལ་སྔ་ ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ། ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཉིད། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས། ཆ་ནི་སྤྲོས་མེད་མ། དུས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། ། སློབ་དཔོན་ ནག་པོའི་གཞུང་གིས་ཆ་ནི་ཤེས་རབ། དུས་ནི་ཐབས། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས།

This is explained by way of the meaning of the result of completion; the symbolic explanation of the stage of recitation is as follows: "Within the cha, the mind and so forth." Regarding this, the word cha is the "joy of cessation" because it is extremely profound. "Mind" refers to the bodhicitta. "Within" means having arrived at its branches. Regarding the manner of the mind, it is explained thus: the bindu is the "supreme joy" (paramānanda); emptiness is the "natural joy" (sahajānanda). Within the natural joy, one should cause the primordial wisdom (jñāna) renowned as the supreme joy to enter. The meaning is that one should experience the single natural joy in all its aspects. Because it is free from the [other] three joys, it is taught as the "nature of emptiness"; this is the definitive meaning of the Bhagavān’s word. This concludes the explanation of the twenty-fifth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the twenty-sixth chapter are written: "Time is taught as the cha." Regarding the phrase "the intention of their union," it is explained in this way according to the source text of the oral instructions of the glorious Mahāsukha: "Time" is the experience of supramundane joy; "the cha" is Mahāmudrā itself. According to the source text of the oral instructions of the master Ḍombipa: "The cha is the non-elaborated (niṣprapañca); time is the bodhicitta." According to the source text of the master Kṛṣṇācārya: "The cha is insight (prajñā); time is method (upāya)." According to the source text of the princess Lakṣmī:

ཆ་དང་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ལ་ཤར་པ་དང་ནུབ་པ་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་ནི་ཇི་ལྟར་བརྒྱུད་ལ་རྒྱུད་པས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བཅོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ གང་ཞིག་ཟླ་བ་རྒྱས་པ་དེ་ནི་རྟེན་གྱི་ཆ། གང་ཞིག་དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཉི་མ་དེ་ནི་བརྟེན་པའི་དུས་དེ་དག་སྦྱོར་བ་ནི་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད། བཞི་དང་བཞི་རུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། བཅུ་དྲུག་པའི་བདག་ཉིད་གང་ཞིག་སྲོག་གི་དབྱུག་པའི་རྟེན་གྱི་ སྦྱོར་བ་བཞི། དེ་ཡང་བཞི་རུ་དབྱེ་བ་དེ་ལྟར། གྲངས་ཀྱི་རིམ་པ་བཅུ་དྲུག་པའི་བདག་ཉིད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡན་ལག་གཅིག་གི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། བཅུ་དྲུག་པའི་བདག་ཉིད་གང་ཞིག་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ མི་རྟོག་ཅེས་ལུང་ངོ་། ། དེ་ཡང་བཅོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་པ་ལ་འདི་ཉིད་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དགོངས་པའོ། ། བྱིས་པ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། ཕྱིའི་གྲངས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་མེད་དོ། ། ད་ནི་བཅུ་དྲུག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ། གནས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྲི། སྲོག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། དབྱུག་པ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་ནས། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ཡན་ཆད། བཀའི་དངོས་པོས་ཁྱབ་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་རྟེན་གྱིས་བསྟན་པའོ། ། སློབ་དཔོན་ཌོམྦི་པའི་གཞུང་གིས་ནི། སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། རྟེན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་རླུང་།

Regarding the terms "parts" and "time," the oral instructions of the glorious Indrabhūti explain how they are transmitted through the lineage. The meaning is as follows: that which is the full moon, consisting of fifteen [parts], is the "part" of the support; that which is the sun, consisting of the sixteenth joy, is the "time" of the supported. Their union is the state of becoming a single intention. As for the phrase "divided into four and four," it is explained thus: the sixteenfold nature, which is the support of the life-staff (prāṇa-daṇḍa), has four applications, and those are likewise divided into four; this is the meaning of the sequence of numbers known as the sixteenfold nature. As for the phrase "free from the aspect of a single limb," it is explained thus: because that sixteenfold nature which is the application is all-pervasive, it is "non-conceptual" because it is unborn; such is the scriptural authority. Furthermore, this is the intention of experiencing the very nature of the fifteenfold. For the sake of the understanding of the immature, there are no faults or virtues in the sixteenfold external numerical application. Now, regarding the sixteenfold primordial wisdom (jñāna), the excellence of the location is written: the "life" is the bodhicitta, and the "staff" is from the wheel of great bliss (mahāsukha-cakra) up to the wheel of emanation (nirmāṇa-cakra), pervaded by the reality of the Word. Therefore, it is taught by way of the support. According to the text of the master Ḍombipa, the "life-staff" is the bodhicitta, and the "support" is the wind of consciousness.

སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ནི་སྤྲོས་མེད་མའི་དངོས་པོ། ། རྟེན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། སློབ་དཔོན་ནག་པོ་པའི་གཞུང་གིས་ནི་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ནི་སྲོག་གི་རྩའི་དངོས་པོ། ། རྟེན་ནི་སྤྲོས་མེད་མ། སློབ་དཔོན་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི། དབྱུག་པ་ནི་ཨའི་ རྣམ་པ་དེ་རང་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་རུ་སྦྱོར་བའི་དོན་སྔར་བསྟན་པར་བྱས་པས། སྲོག་གི་དབྱུག་པ་དབུས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདུད་རྩི་མཆོག་གི་ལས་ནི་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ། ཕྱི་དང་ནང་དང་གསང་བའི་བདག་ཉིད་དོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ནི་དབུས་ཀྱི་གནས། གསང་བ་ནི་དེ་ཡི་ནང་དུ་ཕྱིའི་འདོད་པའི་གནས། འདོད་པའི་གནས་སུ་ཕྱིའི་རྩ་ལ་སོགས་པའི་མཉམ་པར་སྦྱོར་བ། དབུས་ཀྱི་གནས་སུ་རེག་བྱའི་རྩ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ། གསང་བའི་གནས་སུ་གསང་བའི་རྩ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་གསང་བ་དང་དབུ་མའི་གནས་གཉིས་ལ་མདུད་པའི་སྦྱོར་བ་མེད། འོན་ཀྱང་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་རོ་མ་ནི་མདུད་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་ལྡན། ནང་དུ་མིན་ཞེས་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། ། མདུད་པའི་སྒྲས་ནི་ཕྱི་དང་ནང་ གི་བདག་ཉིད་པ། རྩ་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་ཡན་ལག་བསྒྲིལ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨོ་ཀྲ་པུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། མདུད་པའི་ནང་དུ་སྦྱོར་བ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྷ་ལྕམ་ལཀྵྨཱིའི་གཞུང་གིས་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྩ་རྣམས་ལ། མདུད་མའི་སྤྱན་གྱིས་དབུས་སུ།

According to the system of the master Śavaripa, the life-staff (prāṇayaṣṭi) is the entity of the niṣprapañcā (the Unelaborated One), and the support is bodhicitta. According to the system of the master Kṛṣṇācārya, the life-staff is the entity of the life-channel (prāṇanāḍī), and the support is the niṣprapañcā. According to the system of the master Indrabhūti, the staff is the form of the letter A. Because that [letter A] accomplishes all things, the meaning of its application there was previously explained. Regarding the phrase "the life-staff in the center," the activity of the supreme nectar of bodhicitta is divided into three: the outer, the inner, and the secret nature. The inner nature is the central location. The secret is within that, the outer location of desire. In the location of desire, there is the union of the outer channels and so forth; in the central location, the union of the tactile channels and so forth; and in the secret location, the union of the secret channels and so forth—this is the system of the master Indrabhūti. According to the system of the glorious Indrabhūti, there is no application of knots in the two locations of the secret and the central channel. However, because they exist in the [stages of] joy and so forth, the rasanā possesses thirty-two knots. "Not within" was spoken by the Blessed One, Vajradhara. Regarding the term "knot," it refers to the mutual coiling of the limbs of the channels, both outer and inner; this is the system of the master Okrapūti. "The application is within the knots" means that, according to the system of the princess Lakṣmī, in the central [channel] of the outer and inner channels, by the eyes of the knotted one...

བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་ དགའ་བ་དེ་དག་ལ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཉིད་དེ་ནི་ཆ་རྣམས་དགོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་རྣམས་ཀྱི་ཕྲད་པའོ། ། ཆའི་སྦྱོར་བ་ནང་དུ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསང་བའི་གནས་སུ་ཕྲད་པ་དགག་པའོ། ། དེ་བས་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར། སྤྲོས་མེད་མ་ཞེས་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས་ གསུངས་སོ། ། གཡས་གཡོན་མདུད་པའི་ནང་དུ་ནི་ལ་ལ་ནཱ་དང་། ར་ས་ནཱ་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་ལ་གང་ཞིག་དབུས་ཀྱི་གནས། དེ་རུ་གཡས་གཡོན་ལ་ལ་ནཱ་དང་ར་ས་ནཱ་གཉིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ལ། གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ངོ་བོ། ། སྲོག་གི་ རྩ་ནི་སྐུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་བདག་མེད་མ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཉིད་སྐུ་གསུང་ཐུགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་དང་པོའི་རྒྱུད་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་ངོ་། ། མདུད་པ་གཉིས་དབུས་རེ་རེ་ནི། ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་བཅུ་དྲུག་དྲན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་ནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས། མདུད་པའི་ བདག་ཉིད། གང་ཞིག་སྲོག་གི་དབྱུག་པ་དེ་ལ་མདུད་པ་གཉིས་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ། རྩ་རེ་རེ་དང་དགའ་བ་རེ་རེ་འདུས་པས་མདུད་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་བཅུ་དྲུག་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཆའོ། ། དེ་བཞིན་དགའ་བ་བཅུ་དྲུག་པ་དེ་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས། སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མདུད་ པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་གཞུང་གི་གྲངས་ནི། དང་པོ་ནི་ཟུར་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་ཅན། གཉིས་པ་ནི་པུཎྜ་རཱི་ཀའི་སྤྱན་ཅན། གསུམ་པ་ནི་དྲག་པའི་སྤྱན་ཅན། བཞི་པ་ནི་ཛཱ་ཏིའི་མེ་ཏོག་བཞིན། ལྔ་པ་ནི་ཚངས་པའི་མིག་བཞིན།

Bodhicitta and those joys are non-dual; that is what is meant by "the meeting of the parts," which refers to the junction of the channels. "The union of the parts is not internal" means that the meeting at the secret place is prohibited. Therefore, because its nature is free from conceptual elaboration, the Supreme Lord has called her "the Unelaborated One" (Niṣprapañcā). Regarding the statement, "Lalanā and Rasanā reside within the knots of the right and left," this refers to the central life-pillar. In that central location, the two—the Lalanā and Rasanā of the right and left—reside within the Blessed Lady Nairātmyā, the Avadhūtī, who is the essence of speech and mind. The life-channel is the very body of the Blessed Lady Nairātmyā Avadhūtī, free from body, speech, and mind; this is the source text of the pith instructions of the Āditantra. "In the center of each of the two knots, thirty-two and sixteen are remembered" means that externally there are thirty-two knots. Within the nature of those knots, in the center of every pair of knots, a channel and a joy converge; thus, in the center of the thirty-two knots, there are sixteen aspects of the parts. Likewise, because those sixteen joys become of one taste, this is the meaning of "union." Regarding the nature of the thirty-two knots, the enumeration in the glorious Jñānatilaka Tantra is as follows: the first has the nature of a triangle; the second has the eyes of a puṇḍarīka lotus; the third has fierce eyes; the fourth is like a jāti flower; the fifth is like the eye of Brahmā.

དྲུག་པ་ནི་དུང་མིག་ བཞིན། བདུན་པ་ནི་རྣ་མིག་བཞིན། བརྒྱད་པ་ནི་བ་མིག་བཞིན། དགུ་པ་ནི་དུང་གི་ལྟེ་བ་བཞིན། བཅུ་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་ལྟེ་བ་བཞིན། བཅུ་གཅིག་པ་ནི་ཨུཏྤ་ལའི་ལྟེ་བ་བཞིན། བཅུ་གཉིས་པ་ནི་པདྨའི་ལྟེ་བ་བཞིན། བཅུ་གསུམ་པ་ནི་བུང་བའི་ཁ་བཞིན། བཅུ་བཞི་པ་ནི་རྨ་བྱའི་ཁ་བཞིན། བཅོ་ ལྔ་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཁ་བཞིན། བཅུ་དྲུག་པ་ནི་རྒྱས་པའི་ཏིལ་གྱི་མེ་ཏོག་འདྲ་བར་བྱའོ། ། གཞན་མ་ནི་མདུད་པ་བཅུ་དྲུག་དེའི་ནང་ན་གནས། དེ་ཡང་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རེག་བྱའི་རྩའི་རྣམ་པ་ལ་རྟེན་ཞེས་སློབ་དཔོན་བི་ལས་བཛྲའི་གཞུང་ངོ་། ། སོར་བཅུ་གཉིས་པའི་སྐུད་པའི་མདུད་པ་མེད་པ་གཅིག་ པུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོའི་མཐའ་ནས། མགྲིན་པའི་སྟེང་ཡན་ཆད་དེ་ཙམ་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྩ་རྣམས་ལ་སྦྱོར་བ་མེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བར་སྦྱོར་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨོ་ཀྲ་པུ་ཏིའི་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ལས་གཞན་མ་མདུད་པ་ དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། རླུང་གི་འཁོར་ལོ་ཡན་ཆད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། གསང་བའི་པདྨའི་ལྟེ་བའི་ནང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མགྲིན་པའི་ལྟེ་བ་ནས་རིན་ཆེན་རྐེ་ཡན་ཆད་དུ། དེ་ཙམ་སྦྱོར་བ་བཅུ་དྲུག་གི་གནས་བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་རྒྱུད་ལས་བསྟན་པའི་གོ་རིམ་གྱིས་སྦྱོར་བ་ བཅུ་དྲུག་བྲི། འདོད་པའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཤུལ་མའི་ཆའི་རྩ་ལས། རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་སྦྱོར་བ་དང་པོའོ། ། གཉིས་པ་ནི་འདས་པའི་དགའ་བ་དང་། སྟོབས་མ་ལ། གསུམ་པ་ནི་འགྲོ་བའི་དགའ་བ་དང་། བདུད་རྩི་མ་ལ།

The sixth is like a conch eye; the seventh is like an ear eye; the eighth is like a cow’s eye; the ninth is like the navel of a conch; the tenth is like the navel of an elephant; the eleventh is like the navel of an utpala lotus; the twelfth is like the navel of a lotus; the thirteenth is like the mouth of a bee; the fourteenth is like the mouth of a peacock; the fifteenth is like the mouth of a vajra; and the sixteenth should be made like a full sesame flower. As for the others, the sixteen knots reside within that. Furthermore, because they are not clearly visible, the master Vilasavajra’s source text states that they are supported by the aspect of the tactile channels. Regarding the single knotless cord of twelve finger-widths, from the edge of the wheel of great bliss up to the top of the throat, there is no connection to the channels of the outer and inner nature. Why is that? Because it does not even connect in an extremely subtle way; this is the source text of the master Okraputi. Other than that, the phrase "possessing knots" is to be taken literally. Regarding the phrase "up to the wheel of wind," the meaning is "within the navel of the secret lotus." From the navel of the throat up to the neck of the jewel, the locations of the sixteen connections are thus shown. Now, the sixteen connections shall be written according to the sequence taught in the tantra. The first connection is the joy of desire and the subsequent channel, becoming of one taste. The second is the joy of the past and the channel of power. The third is the joy of movement and the channel of nectar.

བཞི་པ་ནི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དཔལ་མོ་ལ་ལྔ་པ་ནི་ རྒྱས་པ་དང་། དེ་བཞིན་རྡུལ་མ་ལ། དྲུག་པ་ནི་སའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་མྱོས་པ་མོ་ལ། བདུན་པ་ནི་འབྱུང་བའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་མཚན་མོ་ལ། བརྒྱད་པ་ནི་མཆོག་གི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་རོ་མ་ལ། དགུ་པ་ནི་འབར་བའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཞི་བ་མ་ལ། བཅུ་པ་ནི་ཐིག་ ལེའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ནག་མོ་ལ། བཅུ་གཅིག་པ་ནི་མྱོས་པའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཟད་པ་མ་ལ། བཅུ་གཉིས་པ་ནི་ཆད་པའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་སྣུར་མ་ལ། བཅུ་གསུམ་པ་ནི་ཨུ་ཏིའི་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཡོ་མ་ལ། བཅུ་བཞི་པ་ནི་ཚུལ་གྱི་དགའ་བ་དང་། དེ་ བཞིན་རླུང་མ་ལ། བཅོ་ལྔ་པ་ནི་གཉིད་ལོག་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་མེ་ལྕེ་མ་ལ། བཅུ་དྲུག་པ་ནི་རང་བཞིན་དགའ་བ་དང་། དེ་བཞིན་བསྐྱེད་མ་ལ། རིན་ཆེན་མགྲིན་པར་སླེབ་པ་ཙམ། ། རྒྱས་པའི་ཟླ་བ་ཞེས་སུ་དྲན། ། ཞེས་སྔར་བསྟན་པའོ། ། དེ་རང་ཤར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོངས་ སུ་རྫོགས་པ་ཉིད། རབ་ཏུ་གསལ་བ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཨོ་ཀྲ་པུ་ཏིའི་མན་ངག་གོ། ། བཅུ་དང་ལྔ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ། ། བཅུ་དྲུག་པ་ལ་རྟོག་མེད་ཅེས་སྔར་བསྟན་པས་སོ། ། ཤར་བ་དང་ནུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་མེད་པ་ཞེས་ལུང་ལས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ད་ནི་རྩའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྩ་རྣམས་ལ་བསྐྱེད་ པའི་སྦྱོར་བ་བྲི། བཅུ་དྲུག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི། ཉིད་ལས་སྐྱེ་བའི་དཔལ་པདྨ་ཤཱི་ཀ་རིའི་གཞུང་གིས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ།

The fourth is joy (ānanda) and likewise Śrī; the fifth is expansion (prabodha) and likewise Rajasī; the sixth is the joy of the earth (bhūmānanda) and likewise Mattā; the seventh is the joy of the elements (bhūtānanda) and likewise Rātri; the eighth is supreme joy (paramānanda) and likewise Rasā; the ninth is the joy of blazing (jvālānanda) and likewise Śāntā; the tenth is the joy of the drop (bindvānanda) and likewise Kṛṣṇā; the eleventh is the joy of intoxication (mādānanda) and likewise Kṣayā; the twelfth is the joy of cessation (chedānanda) and likewise Mṛdvī; the thirteenth is the joy of uti and likewise Cañcalā; the fourteenth is the joy of method (nītyānanda) and likewise Vāyavī; the fifteenth is the joy of sleep (svapnānanda) and likewise Jvālāmukhī; the sixteenth is natural joy (svabhāvānanda) and likewise Jananī. As it was previously taught: "When the jewel reaches the throat, it is remembered as the Full Moon." Regarding the phrase "arising of itself" and so forth, it is the state of total perfection. "Utterly luminous" is the pith instruction of the master Okrapūti. The fifteen are the causes of arising; the sixteenth is non-conceptual, as previously taught. Because there is neither arising nor setting, the scripture states literally that there is "no application" (yoga) therein. Now, I shall write of the application of generation within the channels characterized by their specific natures. Regarding the sixteenth and "Suchness" (tathatā), the great king Indrabhūti, in the source text of Śrī Padmākara, explained it as follows:

བཅུ་དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཅན་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ། ། ཉི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དང་འདྲ་བ་སྟེ། འོན་ཀྱང་འོད་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རའི་དངོས་པོ། ། གང་དུ་གཉིས་ཀའི་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏའི་རྣམ་པ་དང་། རའི་རྣམ་པའོ། ། གང་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ་ཉིད་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏིའི་གྲགས་པ་ཅན་སྐྱེ་བ་མེད་ མའོ། ། རང་བཞིན་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ་ལ། དབྱེར་མེད་པའི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་དགའ་བའི་རྗེ་བཙུན། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེའི་རྒྱལ་པོའོ། ། བཅུ་དྲུག་པ་དང་དེ་བཞིན་ཉིད། ། ཆ་རྣམས་ཀྱི་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་བཤད་དོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་པ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། སྦས་པའི་སྔགས་ལ་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་དགེ་བ་བཅུ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་ལ་གསང་ བའི་སྔགས་སྦས་པ། ཡི་གེ་གྲགས་པ་ཅན་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། དགེ་བ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་དང་། ། དེ་བཞིན་གསང་བའི་ཚིག་བསྲུང་བ་ལ། ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱ། དེའི་ཕྱིར་དད་པ་ཅན་དང་། དད་པ་མེད་པ་ཉིད་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་གསུངས་སོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་ པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པ་ལས་ཟབ་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྲི། ཉོན་ཅིག་ལྷ་མོ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེ། ། མཆོག་གི་རྣམ་པ་བདེ་བའི་རབ། །

The sixteenth is the entity of bodhicitta, whose nature is the non-duality of the conventional and the ultimate. "Sun" refers to that which is similar to it; however, because its light is great, it is the entity of ra. "Where the union of both occurs" means that "both" refers to the forms of ta and ra. "Where the union occurs" refers to the Blessed Lady Nairātmyā herself, the renowned avadhūtī, the unborn. That nature is called the "characteristic"; regarding the Blessed Lady Nairātmyā, the Lord of the nature of inseparable essence and joy, the King of the Glorious Mahāmudrā-tilaka. "The sixteenth and suchness, the cause of the birth of the parts," and so forth, are explained according to the literal meaning because they are easy to understand. This is the explanation of the twenty-sixth chapter from the Glorious Mahāmudrā-tilaka. Now, the verses of the twenty-seventh chapter are written. Regarding "clarity in the hidden mantra": the secret mantra is hidden for individuals who commit the ten non-virtuous actions; the renowned syllables are likewise [hidden]. For individuals who perform virtuous deeds and likewise guard the secret words, everything should be made perfectly clear. Therefore, the Glorious Vajradhara spoke of both those with faith and those without faith. This is the explanation of the twenty-seventh chapter from the Glorious Mahāmudrā-tilaka. Now, the profound verses of the twenty-eighth chapter are written: "Listen, O Goddess Mahāmudrā, to the supreme form, the excellence of bliss."

ཅེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་དཔོན་ཤ་བ་རིའི་གཞུང་གིས་ནི། བདེ་བའི་རབ་ཀྱི་དོན་གྱིས་ནི་ཤིན་ཏུ་ བདེ་བ་ཆེན་པོ་སྣང་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། ། རྣལ་འབྱོར་མ་ལ་དེ་ཀ་མིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི། སློབ་དཔོན་བཱི་ར་པུ་ཏིའི་གཞུང་གིས་ནི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་དབང་བསྐུར་རྙེད་པའི་ཤེས་རབ་མ་ལ་བདེ་བ་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་ནང་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཅུང་ཟད་ཕྱག་རྒྱ་ ཆེན་པོ་ལས་མྱུར་དུ་དངོས་གྲུབ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་ཅུང་ཟད་དཀའ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་བསྐུར་རྙེད་ན་ཡང་། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་གནས། ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སློབ་པའི་ཐབས་ཀྱིས་རྙེད་ཅེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་ཞིག་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དོན་དེ་ནི་རྟེན་དང་བཅས་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ནམ་ཡང་མི་རྙེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐབས་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་མི་རྙེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དུས་སུ་རེག་བྱའི་བདེ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ ཐབས། གང་གི་ཚེ་མེད་པ་དེའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་ཀྱང་མི་རྙེད་དེ། འོན་ཀྱང་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་གང་ལས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་འདི་རུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པས་ཐབས་འདི་གསུངས་ཏེ། རླུང་གི་འཁོར་ལོའི་ཆའི་གནས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་ གྱི་རླུང་འབྱུང་བའི་གནས་སུའོ། ། རླུང་མ་གཉིད་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འབབ་པའོ། ། གཡས་དང་གཡོན་གྱི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ནི། ། ཆ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྐོར་བར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི།

Regarding this, according to the text of the master Śavaripa, the meaning of the "supreme bliss" is definitively shown to be the very manifestation of great bliss and great luminosity. As for the phrase "it is not so for the yoginī," according to the text of the master Virūpa, the term "yoginī" refers to the wisdom consort who has received the empowerment of method; because the nature of the arising of bliss exists within her, she is said to "swiftly bring about accomplishment from the Mahāmudrā" to a slight degree. As for the phrase "it is somewhat difficult for the yogin," although he has received the empowerment of wisdom, the meaning is that because the source from which bliss arises has become external to him, it is somewhat difficult. Regarding the phrase "found through the method of training" and so forth, the meaning is that the reality of Mahāmudrā, which is by nature free from conceptual elaboration, is never found through a method that relies on a support. It is also not found through what is not a method. Why is that? Because at the time of experience, the method for realizing the bliss of touch is absent; at that time, even an omniscient one would not find it. Nevertheless, from what does the yogin who brings about accomplishment [find it]? Thus, here the Blessed One Vajradhara taught this method: "In the location of the portion of the wind-wheel" means in the location where the natural winds arise. "The wind called 'sleepless'" refers to the flowing of the moon and the sun. "By way of the right and left sides, the portion should be thoroughly rotated" means:

ཆའི་སྒྲས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་མེད་མ། ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི། དེའི་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་ཁུ་བ་འབབ་ མ། གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཁྲག་འབབ་མ། དེ་དག་རབ་ཏུ་བསྐུལ་བས་གང་ཞིག་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྙེད་ཅེས་ཉིད་མཆོག་གི་དབང་ཕྱུག་གིས་གསུངས་སོ། ། ཆ་ཡི་དབུས་ནི་རྩ་བར་བཞུགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་བཤད་དེ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ གྲགས་པ་ཅན་ནོ། ། པདྨའི་གྲགས་ཅན་དབུས་གནས་སུ། སྐྲའི་རྩེ་མོ་བརྒྱ་སྟོང་གི་ཆའི་ཚད་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། ། རྩའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ལས། རྩའི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོ་དེ་ཙམ་ཁྱབ་པར་བཞུགས་ཞེས་སློབ་ དཔོན་ཚངས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་ངོ་། ། དེ་ལ་ཡང་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་པའི་ཕྱག་དང་ཞབས་ལ་སོགས་པ་དང་མཉམ་པར་ལྡན་པའི་འཁྱུད་པའི་སྦྱོར་བས་སོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཚངས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རེག་བྱ་མཆོག་གི་གྲགས་པ་ཅན་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅན་ནི་རེག་བྱ་དགའ་བ། ཡེ་ཤེས་སྣང་བའི་སྐད་ཅིག། ཐིག་ལེ་ཚུལ་མེ་ཆུ། རླུང་ནམ་མཁའ་ལ་ སོགས་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། གང་ཞིག་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་ཨིནྡྲ་བྷཱུ་ཏཱིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་གང་ཞིག་མི་ཤེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སངས་རྒྱས་ཡིན་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་མ་ཡིན།

By the word "part" (cha), the Blessed Lady Nairātmyā is meant. In the avadhūtī, the fluid flows to its left and the blood flows to its right. By thoroughly stimulating these, whatever bliss arises is the Mahāmudrā found through the method of the guru’s oral instructions; thus the Supreme Lord has spoken. "The center of the part resides in the channel" is explained as follows: it is the renowned avadhūtī. In the center of the renowned lotus, the Blessed Lady Mahāmudrā is the measure of a hundred-thousandth part of the tip of a hair. "The location of the channel" refers to the emanation wheel (nirmāṇacakra); "the location of the channel" refers to the wheel of great bliss (mahāsukhacakra), where she resides pervading just that much—this is the source text of the oral instructions from the presence of the master Brahmā. Furthermore, "and so forth" is to be taken literally. "Abiding as the nature of the outer and inner" means through the union of embracing, which is endowed with the hands, feet, and so forth of the outer [consort]. The "inner nature" is free from form and the like. According to the source text of the oral instructions from the presence of Brahmā, the outer renowned avadhūtī is the supreme tangible object; the inner nature is the essence of the joy of touch, the moment of the appearance of wisdom, the drop, the manner of fire and water, and is free from wind, space, and so forth. "Whoever does not know" and so forth: according to the presence of the glorious Indrabhūti, whoever does not know such Mahāmudrā is not a Great Yogin, even if they are the Blessed Buddha.

དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་རང་ངོ་བོ་མི་མཁྱེན་ ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་གྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་སྐད་ཐོས་ནས་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་སྐད་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་སྡུད་པ་པོས་བསྟན་པ་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ནོ། ། རྩ་བའི་རྒྱུད་དུ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཚངས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས། རིགས་ཆེན་པོའི་རྒྱུད། སློབ་དཔོན་ནག་པོའི་གཞུང་གིས་ནི་འབུམ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུད། དེ་རུ་གཞན་གྱི་གནས་དང་བདག་གི་གནས་ཀྱི་མདོར་བསྟན་པ་ཙམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ལ་གསུངས་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་ མོའི་ཞུ་བའི་ཚིག་གོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། གཞན་མའི་གནས་ནི་བྷ་གར་བསྟན། ནང་གི་གནས་ནི་ལྟེ་བའོ། ། དེ་རུ་དཔལ་ལྷ་མོ་ཡན་ལག་རབ་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་གིས། བྱང་ཆུབ་སྤྲོ་བ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། ། གཞན་མའི་གནས་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ མ། ལྟེ་བའི་ནང་ན་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་སོ། ། གཞན་མས་སྒོའི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨ་ཐབས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ་དང་འཁོར་ལོའི་གནས་ཞེས་རྣལ་འབྱོར་མ་བུང་བའི་མངལ་གྱི་མན་ངག་གོ། ། གཞན་མའི་གནས་ནི་སྦྱོར་བ་འམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདུས་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྒྱུད་ལས་བསྟན་ཏོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གནས་རྣལ་འབྱོར་མ་ཞེས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་ནི་སྦྱོར་བ་དང་། ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་བཞི་སྔར་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པའི་གནས་སོ། ། རྫོགས་པའི་དོན་དུ་མཐོ་རིས་དང་མི་ཡུལ་དང་།

The meaning is: "The glorious Great Vajrasattva does not know his own essence." The title The Drop of the Glorious Mahāmudrā is spoken according to the literal meaning for the sake of easy understanding. Regarding the passage beginning with "Having heard this," up to the words "Thus it was spoken," these are spoken literally for the sake of easy understanding by the compiler. As for the phrase "In the Root Tantra," according to the source text of the oral instructions of the venerable Brahmā, it is the Tantra of the Great Family. According to the source text of the master Kṛṣṇācārya, it is the Tantra consisting of the Five Hundred Thousand. In that [tantra], there is merely a brief presentation of the locations of others and the location of the self. "O Blessed One, please speak to me" are the words of the Goddess’s request. The Blessed One replied: "The location of others is taught as the bhaga; the internal location is the navel." In that regard, according to the source text of the oral instructions of the glorious Goddess of Supreme Limbs, for the sake of the pervasive emanation of awakening: "The location of others is the Sovereign of the Vajra Expanse (Vajradhātveśvarī); because she resides within the navel, it is the location of the self." "The exterior of the door of others" refers to the locations of the vajra and lotus, the jewel of method and the wheel; this is the oral instruction of the yoginī, the womb of the bee. "The location of others is the union," and so forth, is taught in the Guhyasamāja and other tantras. "The internal location of the self" is taught in the Mahāmudrā-tilaka-tantra and others. Furthermore, the four—union and near-union—are the twenty-eighth location as previously [stated]. For the sake of perfection, the higher realms and the human world...

ས་འོག་ དང་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་དེ་ནི་ནང་གི་བདག་ཉིད་དང་ཕྱི་རོལ་གྱིའོ། ། ནང་གི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བའི་སྙིང་ག་དང་། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་སྙིང་ག་དང་། གསང་བའི་སྣའི་སྙིང་གའོ། ། སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོའི་སྙིང་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེའི་ སྣོད་ཅེས་ཀི་ལ་རིའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མན་ངག་གི་གཞུང་ངོ་། ། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བའི་ཕྱིར་དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱིས་བཤད་དོ། ། དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པའི་བཤད་པའོ། ། ། ། འདི་ནི་དཔལ་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཐིག་ལེ་ལས་ཟབ་པའི་དོན་གསལ་བ་རྨད་ དུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ། ནང་དང་གསང་བ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ། ཨུ་རྒྱན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་པ། སློབ་དཔོན་ཟབ་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། པཎྜི་ཏ་ཤེས་རབ་གསང་བ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་གཡུང་དྲུང་སྙིང་པོས་བསྒྱུར་བའོ། ། ། །

The Subterranean and the Peak of Mount Meru are the internal and the external. What is called "internal" refers to the heart of the dharma-chakra, the heart of the navel, the heart of the emanation-chakra, and the heart of the secret nose. Regarding the "heart of the emanation-chakra," this is the source text of the oral instructions of the venerable Kīlarī, known as the "Vessel of the Precious Buddha." The remainder is explained according to the literal meaning for the sake of easy understanding. This is the explanation of the twenty-eighth chapter from the Śrī Mahāmudrā-tilaka. This concludes the Clarification of the Profound Meaning, a marvelous and extensive explanation of the internal and secret [teachings], from the Śrī Mahāmudrā-tilaka, composed by the master Gambhīravajra, who attained the siddhi of Mahāmudrā in Oḍḍiyāna. It was translated by the paṇḍita Prajñāguhya and the translator G.yung-drung-snying-po.