Commentary on “The Hundred and Fifty [Verse] Praise”

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཤ་ཏ་པཉྩ་ཤ་ཏི་ཀ་ནཱ་མ་སྱ་སྟོ་ཏྲ་ཊཱི་ཀ། བོད་སྐད་དུ། བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། སྤེལ་མར་བསྟོད་པ་ཕྱོགས་གླང་པོས། ། ཟབ་མོ་ཉེ་བར་བཤད་པ་ནི། ། བརྒྱ་ནི་ལྔ་བཅུ་པ་ཡི་དོན། ། རྨད་བྱུང་དེ་ལས་རྣམ་ཤེས་ནས། ། རྒྱལ་བ་ལ་ནི་གུས་པ་ཡི། ། དགའ་བྱེད་སྙན་པའི་དགེ་སློང་གིས། ། དེ་ཡི་ཕྱོགས་ལ་དད་པ་ཡིས། ། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་བྱ། ། དེ་ལ་འདིར་ བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པའི་བསྟོད་པ་རེ་ཞིག་དང་པོར་གླེང་བསླང་བ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་། སྨན་འདོགས་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་དང་། བཅུ་གསུམ་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གླེང་བསླང་བའི་བསྟོད་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་ རྒྱུ་ལ་བསྟོད་པའོ། ། འབྲས་བུ་ལ་བསྟོད་པ་ནི་དཔེ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དཔེ་མེད་པ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། སྐུ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྨན་འདོགས་པའི་བསྟོད་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། ཐུགས་རྗེ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། གསུང་ལ་བསྟོད་པ་དང་། བསྟན་པ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། སྨོན་ལམ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་འཇུག་པ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། དཀའ་བ་མཛད་པ་ལ་བསྟོད་པ་དང་། མཁས་པར་བསྟོད་པ་དང་། བུ་ལོན་མེད་པ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བསྡུས་ པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་ནི། གླེང་བསླང་བསྟོད་དང་རྒྱུ་ལ་ནི། ། རྣམ་དྲུག་འབྲས་བུ་དཔེ་མེད་དང་། ། རྨད་དུ་བྱུང་དང་དེ་བཞིན་སྐུ། །

In the language of India: Śatapañcāśatikā-nāma-stotra-ṭīkā. In the language of Tibet: The Commentary on the Praise Entitled the One Hundred and Fifty Verses. Homage to the Three Jewels! The Praise in Alternating Verses by Dignāga provides a profound explanation of the meaning of the One Hundred and Fifty Verses. Having understood that marvelous work, the monk Nandipriya, out of devotion to the Victorious One and with faith in this tradition, shall now provide a detailed analysis. In this regard, the Praise in One Hundred and Fifty Verses is first introduced by way of an introduction, the causes and results, and the benefits. It is presented in thirteen sections as follows: the introductory praise; the praise of the causes, which are treated as a single unit because the six perfections are their uncommon causes; and the praise of the results, which is threefold, consisting of the praise of the incomparable, the praise of the marvelous, and the praise of the body. The praise of the benefits is eightfold, consisting of the praise of compassion, the praise of the speech, the praise of the teaching, the praise of the aspiration, the praise of entering the path, the praise of performing difficult deeds, the praise of the learned, and the praise of being free from debt. The summary verses for these are: The introduction, the praise of the causes, Which are sixfold; the results: the incomparable, The marvelous, and likewise the body; The benefits, which are eightfold.

སྨན་འདོགས་རྣམ་བརྒྱད་དེ་ཡང་ནི། ། ཐུགས་རྗེ་གསུང་དང་བསྟན་པ་དང་། ། སྨོན་ལམ་དང་ནི་ལམ་འཇུག་དང་། ། དཀའ་མཛད་ཉིད་དང་མཁས་པ་དང་། ། བུ་ལོན་མེད་དང་བཅུ་གསུམ་མོ། ། བསྟོད་པ་བཅུ་གསུམ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རེ་རེའི་བཤད་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་ཕྱིས་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་གླེང་བསླང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོར་བརྩམ་པའོ། ། གླེང་བསླང་བ་དེར་དོན་གང་དང་གང་གིས་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་པ་དང་། རྒྱུ་ལ་བསྟོད་ པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གང་གིས་དོན་གང་བཤད་པ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། རེ་ཞིག་གླེང་བསླང་བའི་བསྟོད་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དང་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉེས་པ་མ་ལུས་པ་ཟད་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། ཡོན་ཏན་མ་ལུས་པ་མི་ཤེས་པས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཙམ་གྱིས་བསྟོད་པ་དང་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕྱོགས་ཙམ་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདིར་ཡང་བསྡུས་པའི་ཚིགས་ སུ་བཅད་པ་ནི། སྟོན་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་སོགས་མཆོད་འོས། ། ཉེས་པ་མེད་པ་རྗེས་སུ་དཔག། ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་ཀྱང་ནི་ཆས། ། བསྟོད་པ་འདིར་ནི་ཕྱག་འཚལ་ཕྱོགས། ། དེ་ལ་གང་ལའང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་བརྩམ་ པར་བྱ་སྟེ། གང་ཞིག་ལ་ནི་ཉེས་པ་ཀུན། ། གཏན་ནས་ཡོང་ཡེ་མི་མངའ་ཞིང་། ། གང་ལའང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་གནས་གྱུར་པ། ། གལ་ཏེ་སེམས་ཤིག་ཡོད་ན་ནི། ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་སྐྱབས་འགྲོ་ཞིང་། །

Furthermore, the eight ways of benefiting are: compassion, speech, the teaching, aspiration, entering the path, performing hardships, expertise, and being free of debt—these are the thirteen. The complete explanation of each of these thirteen praises will be given later. In this context, "introduction" refers to the initial undertaking. Within that introduction, the explanation of which specific points are taught, as well as the praises of the cause and so forth, and the specific verses by which those points are explained, shall also be thoroughly set forth. For the time being, the meaning of the words of the introduction's praise is as follows: the Tathāgata’s worthiness of refuge and so forth, the inference of the Tathāgata’s cause, the inference of the Tathāgata’s exhaustion of all faults without exception, and the praise and homage to the Blessed One by means of even a single portion of his qualities, despite the fact that his qualities are entirely unknown. Here, the summary verse is: Worthy of refuge and so forth, the Teacher; Faultless, as is inferred; Though his qualities are infinite, In this praise, homage is the portion. To explain in detail the phrase "in every respect" and so forth, two verses are composed: In whom all faults Are forever and entirely absent, And in whom all qualities Dwell in every respect— If one has a mind, One should go for refuge to that very one.

དེ་བསྟོད་དེ་ནི་བཀུར་བ་དང་། ། དེ་ ཡི་བསྟན་ལ་གནས་པའི་རིགས། ། གང་ཞིག་ལ་ནི་ཉེས་པ་ཀུན། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། དེ་ཉིད་ལ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐུན་མོང་གི་སྒྲ་ཡིན་ཡང་དོན་གྱིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་གོ། གང་གི་ཕྱིར་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་དང་ཡོན་ཏན་མ་ལུས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་གཞན་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ལ་ཡོན་ཏན་ཀུན། ། མངའ་ལ་དེ་ཡང་ཉམས་མི་མངའ། ། ཉེས་པ་བག་ཆགས་བཅས་དེ་ཡང་། ། སྐྱོབ་པ་གཅིག་པུ་ལ་མི་མངའ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཉེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཉེས་པ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉེས་པ་བྱེད་པ་ནི་སྣོད་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཉེས་པའོ། ། མི་མངའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མངའ་བ་སྟེ། སྐྱོན་དུ་གྱུར་པ་མ་བརྙེས་ པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོང་ཡེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ངོ་མཚར་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཡང་ན་ཚིག་ཁ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་ཕྲད་དོ། ། གང་ཞིག་ལ་ཉེས་པ་མི་མངའ་བ་དེ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཕྱི་ རོལ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། སློབ་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པས་ན། དེ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་བཤད་དེ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

Regarding the statement: "Praising and honoring him, the family that abides in his teaching, in whom all faults..." and so forth, this should be connected with the words "the family that takes refuge in him" and so on. Although the word "whom" (gang zhig) is a general term, in meaning it refers exclusively to the Buddha, the Blessed One. This is because there is no one else who has exhausted all faults and possesses every quality without exception; therefore, it is explained as follows: "The Omniscient One possesses all qualities, And he is never subject to decline. Even faults along with their habitual tendencies— These do not exist in the Sole Protector." "Faults" (nyes pa) refers to desire and so forth, because they cause one to commit faults. Alternatively, they are called "faults" because they cause the continuum of body, speech, and mind to become unfit vessels. "Does not exist" (mi mnga') means he does not possess them, because he has not encountered any defects. "Entirely" (yong ye) clarifies the wonder of the Blessed One’s perfect abandonment. Alternatively, it is a particle used to complete the verse. One in whom no faults exist is said to be worthy of worship through taking refuge and so forth. Since external non-attachment and those in training (śaikṣa) are also free of faults, it might follow that they too are worthy of worship through taking refuge and so forth. To exclude this, it is explained: "all" (thams cad) means "without exception."

གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་པ་མེད་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉེས་པ་ངེས་པར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དང་། སློབ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཇི་ལྟ་བར་སྦྱོར་བས་ཁམས་གསུམ་དང་། གཉིས་དང་གཅིག་གི་ཐོབ་པའི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགྲ་ བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉེས་པ་མེད་ན་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པས་ན་བཤད་པ། གཏན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་མེད་མོད་ཀྱི་གཏན་ནས་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་དུས་སུ་ཡོད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཡང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་ནས་མེད་པས་དེ་ལ་ ཡང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་མཆོད་འོས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་ཆགས་པ་ལ་སོགས་ པ་སྤངས་པར་མ་གྱུར་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་བག་ཆགས་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་མ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡང་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གཏན་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་མངའོ། །

Even if those who are free from external desire are without faults, they have not definitively abandoned the faults of the Peak of Existence (bhavāgra). Furthermore, as for those in training (śaikṣa), because they have not abandoned the factors to be abandoned through meditation (bhāvanā-heya) pertaining to the three, two, or one realm, as appropriate to their application, they are not without fault. If even the Arhats were without the faults of the three realms, it would follow that they too would be worthy of offerings such as taking refuge. Therefore, it is explained: "Completely" (atyantam) means "at all times." What is the meaning? Although the Arhats are indeed without all faults, they are not without them "completely," because those faults exist at the time of their total abandonment, and because they are of a nature that the Arhats have not yet completely abandoned. If that were so, then since Pratyekabuddhas also lack all faults completely, it would follow that they too would be worthy of offerings such as taking refuge. To distinguish them from those [Arhats], it is explained: "In every way" (sarvathā) means "by every aspect." Because they have not abandoned desire and so forth in every way, since they have not abandoned the latent predispositions (vāsanā), they are also not worthy of offerings such as taking refuge. The Blessed One (Bhagavān), however, is completely and in every way without any faults whatsoever.

དེའི་ཕྱིར་ན་ཉེས་པ་མ་ ལུས་པ་ཤིན་ཏུ་མི་མངའ་བའི་སླད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གང་ཞིག་ལ་ནི་ཉེས་པ་ཀུན་མི་མངའ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པའི་གོ་རིམ་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལྟར་གདོན་ན་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པས་ན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ན་གཏན་ནས་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམ་དུ་གདོན་པའོ། ། ཕྱི་རོལ་གྱི་རི་བོ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་གཏན་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉེས་པ་མེད་ན་དེ་རྣམས་ལ་ཡང་ སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པས་ན། དེ་དག་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཤད་པ་ཐམས་ཅད་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཡང་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་གང་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་ མོང་དུ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའོ། ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་འདྲེས་པ་དང་། སྟོབས་དང་། མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་བཤད་པ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱད་པར་འཕགས་པར་བགྱི་བ་ལ། ། ཁྱོད་ལ་ཐང་ལྷོད་འགའ་མ་བྱུང་། ། དེ་སླད་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས། ། ཐོག་དྲུང་རིམ་པ་དབྱེར་མ་མཆིས། ། ཞེས་པ་གང་ འཆད་པར་འགྱུར་བའོ། ། གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་དང་སྦྱར་རོ། །

Therefore, it is explained that the Blessed One alone is worthy of refuge, offerings, and so forth, because he is entirely free from every single fault. Regarding the phrase, "In whom no faults whatsoever exist," if one were to recite this verse according to the previously explained order, it would not be consistent. Thus, for the sake of conforming to the meter of the verse, the terms "entirely" (gtan nas) and "in every way" (rnam pa thams cad) are to be recited in that specific order. If external objects such as mountains were also entirely and in every way free from faults, it would follow that they too should be worthy of refuge and offerings. To refute this, the explanation "entirely and in every way" is to be connected with the phrase "all qualities" (yon tan thams cad). Furthermore, what are these "all qualities"? They include those shared with the hearers (śrāvaka), such as the absence of afflictions (kleśa) and the wisdom of aspiration (praṇidhijñāna). The unshared qualities include the unique [qualities], the powers (bala), the fearlessnesses (vaiśāradya), and so forth. These are not categorized merely by degrees such as small or middling; rather, because they abide in the state of greatness, it is explained that "in every way" means "by all distinctions." As it will be said: "In performing your sublime deeds, Not the slightest laxity occurred in you. Therefore, your distinctions Are without any sequence or gradation." The phrase "in whom" is, by implication, to be connected with the Blessed One alone.

འང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་རྒྱུ་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། ། ཉེས་པ་མ་ལུས་པ་ཟད་པར་གྱུར་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་ལུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་རིགས་ སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། གནས་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་གནས་པ་སྟེ། བཞེད་པ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ནུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་སྔར་བཤད་པ་སྟེ། ཉེས་པའི་གཉེན་པོར་བགྲང་ཞིང་གོམས་པར་བྱས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ ཡིན་ཏེ། ཉེས་པ་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོན་ཏན་མེད་པ་སྐྱབས་མི་ནུས་སོ། ། སྐྱབས་ཀྱི་དོན་ནི་སྐྱབས་ཀྱི་དོན་ཞེས་བྱ་སྟེ་གྲུབ་པའི་མཐའོ། ། རི་བོ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་མེད་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཉེས་པ་མི་མངའ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་བས་ན་དེ་ཉིད་ སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཡིན་གྱི་རི་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མང་པོ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ནི། རི་བོ་དག་དང་ནགས་ཚལ་དང་། ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་ཤིང་དྲུང་དང་། ། མི་རྣམས་འཇིགས་པས་བསྡིགས་པ་ཡི། ། སྐྱབས་འགྲོ་འདི་ནི་མཆོག་མ་ ཡིན། ། སྐྱབས་འགྲོ་འདི་ནི་དམ་པ་མིན། ། དེ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བས་ནི། ། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་གྲོལ་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའོ། །

The word "also" (yang) clarifies the specific cause. Because he has exhausted all faults without exception and possesses all qualities without exception, it is appropriate to take refuge in him alone; this is the detailed explanation. "Transformed" (gnas gyur) means perfectly established, because it is due to his mere intention and because it is a manifest capacity. "Qualities" are as previously explained, because it is said that if one counts and familiarizes oneself with them as the antidotes to faults. The explanation is as follows: one who lacks qualities cannot provide refuge merely by being free of faults. The established tenet is that the meaning of "refuge" is the meaning of "protection." Mountains and the like also lack qualities. The Blessed One, however, is free of faults and possesses qualities. Therefore, he alone is worthy of worship through taking refuge and so forth, whereas mountains and the like are not. For that very reason, many take refuge [in worldly things], as the Blessed One said: "Mountains and forests, Gardens and the foot of trees— For those terrified by fear, This refuge is not supreme; This refuge is not the best. By taking refuge in them, One will not be liberated from all suffering."

གལ་ཏེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོན་ཏན་གནས་པར་གྱུར་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་ པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྤངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་བསྟོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ན། གཏན་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཤད་དོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་མི་མངའ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཡང་ངོ་། ། ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའོ། ། ངེས་པར་གཟུང་བ་གང་ཡིན་པ་ན། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ལས་གཞན་པ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ ལ་སོགས་པའི་སྣོད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྐྱབས་འགྲོ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱབས་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱབས་ཀྱི་དོན་ནི་སྐྱབས་ཀྱི་དོན། ། ཞེས་སྔར་བཤད་དེ། དེས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ལ་སྤྲོ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་བསྟོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྟོད་པའོ། ། འགྲོ་བའི་རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་རོ། ། དེས་ནི་ངག་གི་ལས་ལ་སྤྲོ་བར་བྱེད་དོ། ། དེ་ནི་བཀུར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་ལ་སོགས་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱ་ཞེས་པར་དགོངས་པས་སོ། ། དེས་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སྤྲོ་བར་བྱེད་དོ། ། དེའི་བསྟན་ལ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དག་གིས་དེས་བཀག་པ་མི་སྤྱད་པ་དང་། རྗེས་སུ་གནང་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ནི་སྒྲུབ་པ་ལ་སྤྲོ་བར་བྱེད་དོ། །

If the Blessed One is worthy of honor through taking refuge and so forth because he is distinguished from the hearers and others by the fact that qualities abide in him in every respect, then the Blessed One should likewise be praised for his excellence in abandonment. To this end, it is explained by the verse beginning with "In every way, forever..." The term "he" refers to one who is free from all previously mentioned faults and endowed with all qualities. The term "himself" is used for the sake of emphasis. What is being emphasized? Taking refuge and so forth. This means that those who are otherwise are not suitable vessels for taking refuge and the like. "Taking refuge" means accepting him as a refuge. The meaning of "refuge" was explained previously; by this, one is inspired to engage in the mental action. "Praising him" means praising his authentic qualities. "The family of beings" is to be applied to all. By this, one is inspired to engage in the verbal action. "Honoring him" is intended to mean serving him through such acts as joining the palms. By this, one is inspired to engage in the physical action. "Abiding by his teaching" means not practicing what is prohibited and accomplishing what is permitted by him through body, speech, and mind. In this way, one comes to abide by the Blessed One's teaching, and thereby is inspired to engage in the practice.

རིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་ལས་མ་འདས་པ་སྟེ། རིགས་ པ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་སེམས་ཤིག་ཡོད་ན་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་ཕན་པའི་སེམས་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་ལ་ཕན་པར་སེམས་པས་ན་ཞེས་བྱའོ། ། གཞན་དུ་ན་ཕྱུགས་རྣམས་ལ་ཡང་སེམས་ཡོད་དེ། དེ་རྣམས་ ཀྱིས་ནི་ཉེས་པ་དང་ཡོན་ཏན་བརྟག་པའི་ནུས་པ་དམན་པས་བདག་ལ་ཕན་པར་མི་སེམས་པའོ། ། དེ་བས་ན་བདག་ལ་ཕན་པར་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་མི་མངའ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་བྱ་བ་དང་། དེའི་བསྟན་པ་ ལ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྟོན་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་བསྟན་ཏོ། ། དགོངས་པ་གང་གིས་སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་འདི་ལྟ་ བུས་གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་ཡང་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོས་ཞར་ལ་བསྟན་ཏོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་མི་ཤེས་པས་འདི་སྐད་ཟེར་ཏེ། དེ་རིང་གང་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆི། ། ཇི་སྲིད་བདག་ལ་སེམས་ཡོད་ ན། ། གང་གི་བསྟན་ལ་གནས་པ་དང་། ། གང་བསྟོད་གང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བགྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར། གཏན་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་དོ། །

"Reasonable" (yukti) means not deviating from reason; it means being in accordance with reason. Regarding the phrase "if there is a mind": one should understand this as the mind that seeks one's own welfare, because it is the primary [concern]. Thus, it is said, "because of the intention to benefit oneself." Otherwise, even animals possess minds, yet because their capacity to discern faults and virtues is inferior, they do not intend to benefit themselves. Therefore, it is taught that whoever intends to benefit themselves should take refuge in the one who is free from all faults and endowed with all virtues, and should abide by his teaching. Consequently, these two verses demonstrate the Teacher as an object of worship through taking refuge and so forth. One should explain the intention with which this very master [Dignāga] clarified such objects of worship as taking refuge and so forth. In this context, the master Dignāga also taught this incidentally. Some, not understanding the objects of worship such as taking refuge, say: "To whom shall I go for refuge today? As long as I possess a mind, in whose teaching shall I abide, whom shall I praise, and whom shall I honor?" It is for this reason that the master explained the passage beginning with "in every way, at all times."

འདིར་ཡང་འདི་ལྟར་འཆད་པར་འདོད་པས་གང་གི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ འཇིག་རྟེན་པས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་དེ་རྣམས་གང་ལ་འཇིགས་པ་གང་གིས་འདི་ཉིད་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ཉིད་སྤེལ་མའི་སྤེལ་མར་གནས་བརྟན་ཤཱཀྱ་བློས་བཤད་པ་ནི། འབར་ཞིང་ཚ་བའི་འདོད་ཆགས་སོགས། ། མེ་ཡིས་ལུས་ནི་ བསྲེགས་གྱུར་ཅིང་། ། སྐྱེ་མཆེད་ཀུན་ལ་གནོད་བྱེད་པའི། ། དམྱལ་བར་ཡིད་ནི་སྐྲག་གྱུར་པས། ། དེ་རིང་གང་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆི། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་མེས་ཡང་དག་པར་གདུངས་པའི་ལུས་དང་ལྡན་པ་དབང་པོ་ཀུན་ལ་ གནོད་པའི་དམྱལ་བ་ལས་ཡིད་སྐྲག་ནས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས། གཏན་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་དོ། ། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་དུ་མ་བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ལ་ཡོན་ཏན་ཀུན། ། མངའ་ལ་དེ་ཡང་ཉམས་མི་མངའ། ། ཉེས་པ་བག་ཆགས་བཅས་དེ་ཡང་། ། སྐྱོབ་པ་གཅིག་པུ་ལ་མི་མངའ། ། ཉེས་པ་བག་ཆགས་བཅས་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བག་ཆགས་དང་བཅས་ པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་བཅས་པ་སྟེ་ཉེས་པའོ། ། དེ་ལ་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལ་གསུང་རབ་ལ་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་ནི་ཇི་ལྟར་མེ་ཏོག་དང་བཅས་པའི་ཏིལ་རྣམས་ཀྱི་དྲི་དང་ལྡན་པའི་མེ་ཏོག་བསལ་ན་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བའི་དྲི་གཞན་འབྱུང་ཞེས་ཟེར་རོ། །

Here, wishing to explain it in this way, it is asked: "Why do those in the world, who are possessed of fear, seek out objects of refuge and the like worthy of worship? From what fear do they speak of this very thing?" Regarding this, the Elder Śākyabuddhi explained it in an alternating verse: "By the fire of blazing, hot desire and the like, The body is scorched; Terrified in mind by the hells That afflict all the sense bases, To whom shall I go for refuge today?" This is the extensive version. The explanation is as follows: with reference to those who, possessing bodies thoroughly tormented by the fire of desire and so forth, and being terrified in mind by the hells that afflict all the sense faculties, seek out objects of refuge and the like worthy of worship, it is explained extensively as: "In every way, at all times..." If one asks, "What is that object of refuge and the like worthy of worship which is similar to that?" and since it was not explicitly stated, it is explained here: "The Omniscient One possesses all qualities, And even those are never impaired. Faults, along with their habitual tendencies, Do not exist in the Sole Protector." Regarding the phrase "faults along with their habitual tendencies": "together with the habitual tendencies" refers to the faults. If one asks, "What is meant by 'habitual tendencies'?" some who are learned in the scriptures say that just as when sesame seeds are mixed with flowers, even if the flowers are removed, a similar scent still arises.

ཡང་ ན་ཇི་ལྟར་ལུ་གུ་རྒྱུད་དུ་སྦྲེལ་བ་ལས་གྲོལ་བའི་སྐྱེས་བུས་ཡུན་རིང་པོར་གོམས་པའི་དབང་གིས་སྔར་གྱི་འགྲོ་བ་དང་འདྲ་བར་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཉེས་པ་སྤངས་པར་གྱུར་ན་ཡང་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་པའི་བུད་ཤིང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མེ་མྱུར་བ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེང་ལྡེང་གི་བུད་ཤིང་གི་དམན་པའི་མེས་བསྲེགས་པའི་སོལ་བ་དང་འདྲ་བ་ཉེས་པ་དང་མཚུངས་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱད་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྒྱུད་ལ་ལྷག་མར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་ཤཱ་ རིའི་བུའི་ཆགས་པའི་བག་ཆགས་ཐོས་པ་ནི་གང་གི་ཚེ་གནས་བརྟན་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོའི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་བྲམ་ཟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དབྱིག་པའི་གཙུག་ཕུད་ཅན་གྱིས་དབྱུག་པས་བརྡེགས་ཤིང་བུ་རམ་གྱི་ཤིང་དང་འདྲ་བར་བརྡུངས་པ་དེའི་ཚེ་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲས་དེ་སྨན་པ་དག་ལ་ གཏད་དེ་ཞག་བདུན་གྱིས་འདི་སོས་པར་གྱིས་ཤིག། གཞན་དུ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་རྙེད་པ་ཀུན་དུ་དབྲལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ན། སློབ་དཔོན་དེ་ཡང་རྒན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤིན་ཏུ་བརྡེགས་པའི་ཕྱིར་གསོ་བར་མ་ནུས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་དོགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། དེའི་ཡང་ཡོངས་ སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འདོད་པའི་དགོངས་པ་ཤེས་ནས་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་བག་ཆགས་ཀྱི་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དགེ་སློང་ཁྲི་ཕྲག་བདུན་གྱི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྔ་དྲོ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ། །

Furthermore, just as a person who has been released from a continuous chain of shackles may still walk in a manner similar to their previous gait due to the power of long-standing habituation, so too, even though the faults have been abandoned, there remain in the continuum of the noble hearers (ārya-śrāvaka) certain neutral (avyākṛta) distinctions of mind and mental factors that are similar to faults. These are like the charcoal from burning acacia wood with a weak fire, remaining as a residue to demonstrate the fuel of the faults of the noble hearers and because the fire of the noble path is not swift. These are called "habitual tendencies" (vāsanā). For this reason, when the habitual tendency of attachment in the noble Śāriputra was heard of, at that time the elder Mahāmaudgalyāyana’s limbs and digits were struck with a staff by the brahmin ascetic Dhanika, who beat him like a sugarcane. Then King Ajātaśatru entrusted him to physicians, saying, "Cure him within seven days; otherwise, I shall strip you of all your gains." Because the master was elderly and had been beaten so severely, he was unable to recover, and thus he became apprehensive of passing into parinirvāṇa. Knowing his intention to pass into parinirvāṇa, the noble Śāriputra, who possessed the residue of habitual tendencies in a continuum from beginningless time, passed into parinirvāṇa in the morning together with a retinue of seventy thousand monks.

དེའི་འཆི་བ་བཟོད་མ་ནུས་པས་གནས་བརྟན་ མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ་དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཞེས་བྱའོ། ། ཆུ་བོ་གངྒཱས་ཀྱང་དེའི་ཉིན་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་ཁྱེར་བས་ན་གནས་བརྟན་པི་ལིནྡའི་བུས་གཟུགས་འཚོང་མ་རེངས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ཆུ་བོ་གངྒཱ་ལ་སྨྲས་སོ། ། དེ་ནི་ཚེ་ སྔ་མ་ལ་བྲམ་ཟེ་ཡིན་པས་ན་དེ་ནི་དེའི་ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ཆགས་སོ། ། དེ་བས་ན་སྐྱེ་བོའི་རྩོད་པས་ཆུ་བོ་གངྒཱ་ལ་དམོད་པ་དོར་རོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ན་དེ་དང་འདྲ་བའི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་བུད་ཤིང་དམན་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མེ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བའི་ཕྱིར་མར་དང་ཏིལ་མར་གྱི་རྣོ་བའི་མེས་བསྲེགས་པའི་དངོས་པོ་དང་འདྲ་བའི་སྐྱོན་ནི་མི་མངའ་སྟེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱོབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་དོ། ། ཇི་ལྟར་བདག་གི་རྒྱུད་ལ་དེ། ། བག་ཆགས་ལྷག་མའང་མ་ལུས་པ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཉེས་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བཅོམ། ། ཞེས་དེ་ལྟར་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞིག་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་མེད་པ་དང་། འདི་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་མངའ་བ་དེ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པ་ཐར་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁས་བླངས་སོ། ། དེ་ བཞིན་དུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་ཉེས་པ་མི་མངའ་བ་དང་ཡོན་ཏན་ཁོ་ན་མངའ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཉེས་པ་གཟུང་ངོ་། ། ཉེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏེ། མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ངོ་། །

Because he could not endure his death, it is said that the Elder Mahāmaudgalyāyana, together with seventy-six thousand monks, passed into parinirvāṇa. On that very day, the river Gaṅgā carried away the monastery; therefore, the Elder Pilindavatsa addressed the river Gaṅgā, saying, "May the courtesan be paralyzed!" This was because in a previous life he had been a brahmin, and thus it was the latent predisposition of his pride. Consequently, it is said that he cast a curse upon the river Gaṅgā due to the disputes of worldly beings; for that reason, he is said to be "possessed of similar latent predispositions." However, because the fuel of the afflictions is inferior and the fire of the Noble Path is extremely sharp, he is free from faults—like an object burned by a fire of butter or sesame oil—because they have been abandoned. If one asks to whom this belongs, it is explained as "the Protector." As it will be said: "Just as in my own continuum, not even a single remaining latent predisposition is left, so in every respect have you utterly destroyed all faults." Thus it is explained. Whoever is free from such faults and possesses such qualities is accepted by those seeking liberation as one worthy of offerings, such as taking refuge. Likewise, it is said that the Blessed One is free from the faults as described and possesses only qualities. The word "that" refers to the faults of the aforementioned type. The meaning of "faults" has already been explained, as has the meaning of "not possessing" them.

གཅིག་པུ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། ། གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཉིས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གཅིག་གང་ཞེ་ན། བཤད་པ། སྐྱོབ་པའི་དབང་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུ་ཆོས་རྣམས་ལ་སྐྱོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐྱོབ་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེ་ལྟར་གསུངས་པའོ། ། ཡང་ན་ཏ་སྤྲི་ཁམས་ནི་སྐྱོང་བའི་དོན་ཏེ་ངེས་པར་ཎི་ནིའི་རྐྱེན་ཅན་ནོ། ། དེས་ན་གདུལ་བྱའི་དུས་འདས་ནས་ངེས་པར་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན། སྐྱོབ་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཆུ་སྲིན་གྱི་གཞི་རྒྱ་མཚོས་ཀྱང་། ། དུས་ནི་ཤིན་ཏུ་འདའ་བྱེད་ལ། ། གདུལ་བྱའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནི། ། དུས་ལས་ སངས་རྒྱས་འདའ་མི་མཛད། ། ཅེས་དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་པའོ། ། ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་སྦྱར་རོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཅིང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་གྱུར་པས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། ཡང་ན་ཐམས་ ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ཏེ་སྐྱོབ་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ། ། ཉམས་མི་མངའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་འགྱུར་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནོ། ། དེས་ནི་སྟོན་པའི་ཆོས་ཉིད་མི་ཉམས་པ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་ན་ཉམས་པ་མི་མངའ་བ་ནི་ཉེས་པ་མི་མངའ་བ་སྐྱོབ་པ་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྟོད་པ་བརྗོད་པས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ན་ལ་བསྟོད་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་ཉེས་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པ་དང་།

"Single" (eka) means "definitively grasped." It is only one, and not a second. If one asks what that one is, it is explained: it is the meaning of "having attained the state of a Protector" (tāyin). The Blessed One alone is called the Protector of all phenomena; because there is no other protector, it is so stated. Alternatively, the root tṛ has the meaning of "to protect," and it is formed with the suffix ni. Thus, because he definitively protects those to be trained once the proper time has passed, he is explained as the "Protector." As it is said: "Even the ocean, the abode of sea-monsters, allows the time to pass; but for the sake of the sentient beings to be trained, the Buddha does not let the time pass." "Universal" (sarva) is to be connected with the qualities. "Omniscient" (sarvajña) means one who knows all and has become all-knowing; thus, "omniscient" is a distinction of qualities and primordial wisdom (jñāna). Alternatively, "omniscient" is a genitive construction to be connected with the Protector. Furthermore, "that" (sa) refers to the qualities. "Undecaying" (akṣaya) means having an unchanging nature. By this, the Teacher's nature of phenomena (dharmatā) is shown to be undecaying. Alternatively, "undecaying" means being without faults; he is called the Protector, the Omniscient One. By expressing praise for his qualities, it is connected as praise for the Blessed One alone. Therefore, he has abandoned all faults, including their latencies, without exception.

ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངའ་བ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་འོས་པའི་རྒྱུ་བཤད་དོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཉེས་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡང་མི་མངའ་བ་ཞེས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན་བཤད་པ། འདིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་དང་ནི། ། གསུང་དང་ ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ལ། ། ཞེ་འགྲས་གྱུར་པ་གང་གིས་ཀྱང་། ། ཆོས་དང་ལྡན་པར་གླགས་མི་རྙེད། ། ཞེ་འགྲས་གྱུར་པས་མི་རྙེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། མི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགག་པ་བཤད་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལ་གླགས་མི་རྙེད་ཅེས་བྱ་བ་དང་འདིར་སྦྱར་རོ། ། ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གང་གི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལའོ། ། གང་དུ་མི་རྙེད་ཅེ་ན་བཤད་པ། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་སོ། ། ཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་གིས་མི་རྙེད་ཅེ་ན་བཤད་པ། ཞེ་འགྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། རྟོག་པ་ཆུང་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་སྐྱོན་ཚོལ་བ་ལ་གཞོལ་བས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཆར་དུས་ཀྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་བར་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐད་དུ་འདུག་པ་ཕྱི་མའི་མིས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚང་བཙལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དཔྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་ཙམ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་དོན་ཏོ། ། འོ་ན་མཛེས་མ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པས་མུ་སྟེགས་པ་གཞན་གྱིས་གླགས་རྙེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ན། བཤད་པ།

The Blessed One, who possesses the perfection of all qualities, is explained as the object of refuge and other such worthy offerings. If one asks, "How is it understood that the Blessed One is free from faults, including their latent predispositions (vāsanā)?" it is explained: here, an inference shall be stated. Regarding the body, speech, and mind of the Blessed One, no one who harbors malice can find a legitimate opportunity to find fault. The phrase "no one who harbors malice" is an elaboration. The word "not" (mi) expresses a negation. This is to be connected with the phrase "cannot find an opportunity" regarding the Blessed One. The word "even" (kyang) has the sense of "anyone whatsoever." If one asks, "Where is it not found?" it is explained: "body, speech, and mind" refers to the body, speech, and mind; that is, the body, speech, and mind. The term "activity" (phrin las) is to be applied to each of these. If one asks, "By whom is it not found?" it is explained: "harboring malice" is an elaboration. This means not only those with little discernment, but also those intent on seeking out faults. The meaning of the sūtra is that even during the four months of the rainy season, when the latter man remained in the presence of the Blessed One in order to search for the hidden flaws of a Great Being and to investigate improper matters, he did not see even the slightest fault in the Blessed One, such as desire and so forth. If it is then asked, "But did not other non-Buddhists find an opportunity based on the ordination of Sundarī?" it is explained:

ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པའོ། ། དེས་ན་བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་དང་བཅས་པར་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་གླགས་མི་རྙེད་དོ། ། གང་གིས་བདེན་པ་སྤངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སྨོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་དགག་པ་ལྟ་སྨོས་ཅི་དགོས། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བལྟམས་པས་མུ་སྟེགས་པ་ དེ་རྣམས་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་མ་རྙེད་པས་མཛེས་མ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རང་གིས་བསད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མི་བསྔགས་པའི་གཏམ་བསྒྲགས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་འདི་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་བསད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ནས་མུ་སྟེགས་པ་ཁ་ཅིག་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་རྙེད་པས་ འཐབ་ཀྲོལ་མཁན་གྱི་མུ་སྟེགས་པ་གཞན་ལ་སྨྲས་པ། མཛེས་མ་ཁྱེད་ཅག་རང་གིས་བསད་ན་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མ་ལ་སྨོད་དམ་ཞེས་པ་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་ཐོས་ནས་ཡུལ་ནས་བསྐྲད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཙི་ཙ་དཀའ་ཐུབ་མའི་མི་བསྔགས་པའི་དཔེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། རྙེད་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འཐོབ་པའོ། ། གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེ་འགྲས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་མཆོད་པའི་ཚིག་གོ། ། གླགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱོན་ཚོལ་བ་དང་། ཉེས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། གལ་ཏེ་ཉེས་པ་ཡོད་ན་དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྐུ་ དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་སྤྱོད་པ་ཚོལ་ན་སུ་ཞིག་གིས་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཉེས་པ་མི་མངའོ། ། དེ་ལྟ་བུས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཟད་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་བསྟན་ནས།

Regarding the phrase "endowed with the Dharma," the word dharma here refers to truth. Therefore, the explanation is as follows: whoever acts in accordance with the truth finds no opportunity for harm. What need is there to mention the refutation of one who, having abandoned the truth, slanders the Blessed One? Similarly, when the Tathāgata was born, certain non-Buddhists, having failed to obtain gain and honor, killed the beautiful woman who had gone forth and spread slanderous talk against the Blessed One, saying, "The ascetic Gautama had her killed after making her perform services for him." Then, some non-Buddhists who had obtained gain and honor said to other quarrelsome non-Buddhists, "If you yourselves killed the beautiful woman, do you still slander the ascetic Gautama?" When King Prasenajit heard this, he banished them from the country. Likewise, the example of the slander of the ascetic woman Ciñcā should be cited. "Gain" means acquisition. "Whoever" is to be connected with "hostility." "The Blessed One" is a term of honor for the Tathāgata. "Opportunity" is a synonym for seeking faults and grasping at defects. If there were any defects, one might find conduct inconsistent with the manner of the Tathāgata’s physical, verbal, and mental activities; however, since no such thing exists, the Tathāgata is without fault. By this, the Blessed One’s exhaustion of faults has been demonstrated through inference.

བསྟོད་པ་བྱ་བའི་དགོས་པ་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པར་ལྕེ་གཅོད་པ་དང་། ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་མ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་བསླུས་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱ་མཚོར་གཉའ་ཤིང་བུ་ག་རུ། ། ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱ་ ཆེ་བས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱ་མཚོར་གཉའ་ཤིང་བུ་ག་རུ། ། རུས་སྦལ་མགྲིན་པ་ཚུད་པ་ལྟར། ། དམ་ཆོས་དགའ་སྟོན་ཆེར་བཅས་པའི། ། མི་ཉིད་བདག་གིས་ཐོབ་ནས་ནི། ། མི་རྟག་ཉིད་དང་རྗེས་འབྲེལ་ཞིང་། ། ལས་ཀྱི་གླགས་ལ་དོགས་བཅས་པ། ། བདག་ གི་ལྕེ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གོ། ། སྙིང་པོ་ཅི་ཕྱིར་བླང་མི་བྱ། ། བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བདག་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ། ཐོབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པའོ། ། མི་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བའོ། ། དམ་ཆོས་དགའ་སྟོན་ཆེར་བཅས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། དམ་པའི་ཆོས་ནི་དམ་པའི་ཆོས་སོ། ། ཡང་ན་མཛེས་པའི་ཆོས་ནི་དམ་པའི་ཆོས་སོ། ། གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་འདི་ནི་གསུང་རབ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་བརྗོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མདོ་ལས་ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། ཡོངས་ སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ། ། ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་དགའ་སྟོན་ཡང་ཡིན་པས་ན་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོ་སྟེ། མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པ་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དམ་ཆོས་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བ་ནི་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོའོ། །

The Purpose of Offering Praise This shall be explained: throughout beginningless saṃsāra, I have been deceived by failing to offer praise to the Blessed One, thereby incurring the severing of my tongue, rebirth in the lower realms, and the persistence of the afflictions. To explain this, two verses from the Ocean of the Yoke-Hole shall be cited: "Just as a turtle’s neck might enter the hole of a yoke in the ocean, Having obtained this human birth, which is a great festival of the sublime Dharma, Yet is followed by impermanence and fraught with the uncertainty of karmic opportunity— Why, with this very tongue of mine, do I not extract its essence?" The word "I" indicates the self. "Having obtained" means having attained. "Human birth" refers to the state of being born as a human. "A great festival of the sublime Dharma" is a qualification of that human birth. "Sublime Dharma" (saddharma) refers to the sacred Dharma. Alternatively, the "Dharma" that is beautiful is the sublime Dharma. Although the term "Dharma" applies to many things such as the scriptures and nirvāṇa, here it refers to the Buddha’s scriptures. Similarly, the Dharma taught in the sūtras is described as "peace" and "complete nirvāṇa," and so forth. It is a "great festival" because it is both great and a festival, as it is the cause of both higher rebirth and definitive excellence. That which is like a great festival of the sublime Dharma is a "great festival of the sublime Dharma."

དམ་ཆོས་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམ་ཆོས་དགའ་སྟོན་ཆེན་པོ་དང་བཅས་པ་སྟེ་མི་ཉིད་ཐོབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། རྒྱ་མཚོ་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་གཉའ་ཤིང་ནི་ཐོད་འཛིན་པའི་ཡོ་བྱད་དོ། ། དེའི་བུ་ག་ནི་བུ་གའོ། ། དེ་ལ་རུས་སྦལ་གྱི་མགྲིན་པ་ནི་ དེ་རུ་ཚུད་པའོ། ། རྒྱ་མཚོར་གཉའ་ཤིང་བུ་ག་རུ། ། རུས་སྦལ་མགྲིན་པ་ཚུད་པ་ལྟར་ནི་མི་ཉིད་དཔེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྒྱ་མཚོར་གཉའ་ཤིང་བུ་ག་རུ་རུས་སྦལ་མགྲིན་པ་ཚུད་པ་དང་འདྲ་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་འདིར་ས་ཆེན་པོ་ཆུ་བོ་ གཅིག་དང་། རྒྱ་མཚོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེ་བས་གླེང་གཞི་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་སྡེའོ། ། དེ་ལ་ཡན་ལག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ཞུགས་པ་རླུང་གིས་ཕན་ཚུན་ཤིན་ཏུ་གཡོ་བ་བུ་ག་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་གཉའ་ཤིང་གི་བུ་གར་ལོ་བརྒྱ་འདས་ ནས་ལན་ཅིག་ལྡང་བའི་རུས་སྦལ་གྱི་མགྲིན་པ་བྱ་རོག་དང་ཤིང་ཏ་ལའི་འབྲས་བུའི་རིགས་པས་དཀའ་བས་འཇུག་པ་དེ་བཞིན་དུ་ངན་སོང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ལྷུང་བའི་སྲོག་ཆགས་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཆེན་པོའི་རླུང་གིས་བདས་པས་མིའི་འགྲོ་བ་ལ་འཇུག་པ་རྙེད་པ་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་མི་ཉིད་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ཐོབ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མི་རྟག་ཉིད་དང་རྗེས་འབྲེལ་ཞིང་། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་པའི་རྒྱུའོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འཇིག་པ་ཁོ་ན་ཞེས་ཟེར་རོ། ། དེ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་མི་རྟག་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ།

That which is accompanied by the great festival of the sublime Dharma is "the great festival of the sublime Dharma," which is to be connected with the phrase "having attained human status." "Ocean" refers to the great ocean. In that context, "yoke" is the tool for holding the head. Its "hole" is the aperture. Therein, the "neck of the turtle" is that which enters into it. Just as the neck of a turtle enters the hole of a yoke in the ocean, so too is the human status to which this analogy applies similar to the turtle's neck entering the hole of a yoke in the ocean. The Blessed One has said: "Monks, here the great earth becomes a single river and a single ocean," which is a sūtra containing the introductory narrative in its extensive form. The meaning of the individual components is as follows: just as a turtle that surfaces once every hundred years finds it difficult to enter the hole of a single-holed yoke tossed about by winds in the great ocean, so too is it difficult for a sentient being fallen into the great ocean of the lower realms, driven by the winds of the great paths of non-virtuous action, to find entry into the human state. Therefore, having attained this difficult-to-find human status, what should one do? It is said: "Connected with impermanence itself." Regarding this, "impermanence" is the cause of destruction. Some say it is destruction alone. To be "connected" with that is to always follow after impermanence.

འདུས་བྱས་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མས་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདག་གི་ལྕེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་སྐལ་བ་དང་བཅས་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་བསྟན་ནས། འཚོ་བ་ཉིད་ཀྱི་བདག་གི་ལྕེའི་ཉེ་བར་འཚོ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ལས་ཀྱི་གླགས་ལ་དོགས་བཅས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱེད་པའི་མི་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལས་དགེ་བའི་ལས་ལས་བྱུང་བ་ནི་མི་ཉིད་དོ། ། དགེ་བའི་ལས་དེ་རྣམས་ཀྱི་མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ནི་གླགས་སོ། ། དེ་དང་དོགས་པ་ནི་སོམ་ཉི་དང་བཅས་པ་སྟེ། འཚོ་བ་ཉིད་ཀྱི་ལྕེ་གཅོད་པ་དང་། ནད་ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྙིང་པོ་བླང་བ་ནི་བླང་བའོ། ། ལྕེའི་སྙིང་པོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཡང་དག་པར་བསྟོད་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་བཤད་པ། དམ་ཆོས་ཚིག་གི་སྙིང་པོ་སྟེ། དེ་ལས་གཞན་པ་བྱ་རོག་སྒྲ། ། ཞེས་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྲིད་པ་ལའོ། ། ཡང་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་མི་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའོ། ། ལྕེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་སྟེ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྕེ་ཁོ་ན་ལ་ཚིག་ཅེས་བཤད་དོ། ། བསྟོད་པ་བརྗོད་པའི་སྙིང་པོ་བླང་བའི་དགོས་པ་བཤད་ནས། གཞན་གྱི་ཚིག་གི་གླགས་སློབ་དཔོན་གྱིས་རྟོགས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་མཐའ་ཤེས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བསྟོད་པའི་མཆོད་འོས་ཡིན་གྱི།

The meaning is that conditioned things perish moment by moment. As for the phrase "my tongue," it will be explained later. Therefore, having shown impermanence together with the lot of happiness, the sustenance of my own tongue in terms of livelihood shall be explained: "Those who are apprehensive regarding the opportunity of karma." This refers to those people who perform virtuous and non-virtuous actions; among them, that which arises from virtuous action is human birth. The non-virtuous actions of those virtuous actions are the "opportunity" (glags). Being apprehensive of that means being accompanied by doubt, because there is the cutting of the tongue of livelihood itself, and the overwhelming of [the tongue] by diseases and so forth. "Taking the heart mantra" means to take it up. If one asks what the heart mantra of the tongue is, it is the authentic praise of the qualities of the Tathāgata. Likewise, it is said: "The heart mantra of the words of the sublime Dharma; anything other than that is the cawing of a crow." As for "why," it refers to the impossible. Alternatively, "why" means in what manner it should not be done at all. "This" refers to that which exists within one's own continuum. "Tongue" refers to speech, because the cause is metaphorically designated as the effect. It is explained that the tongue itself is speech. Having explained the purpose of taking up the heart mantra of expressing praise, the Master perceives the opportunity of the words of others: one who knows the limits of qualities is worthy of offering praise to the Tathāgata.

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པས་ཅིའི་ཕྱིར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟོད་པ་ལ་རྩོལ་ཞེ་ན། བཤད་པ། དེ་ལྟར་ཐུབ་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི། ། ཡུལ་ལྟ་གྲངས་མེད་ཤེས་མོད་ཀྱི། ། རང་གི་དོན་ལ་གུས་པ་ཡིས། ། དེ་ཡི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྒྲིམས་ཏེ་བརྗོད། ། དེ་ལྟར་ཡུལ་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་ ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མི་ཉིད་རྙེད་དཀའ་བ་སངས་རྒྱས་བསྐྱེད་པས་བརྒྱན་པ་ཐོབ་ནས་ལྕེའི་སྙིང་པོ་ཅིའི་ཕྱིར་བླང་བར་མི་བྱ་ཞེས་རབ་ཏུ་དཔྱད་ནས་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཡང་ན་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་རྒྱུ་ལ་འཇུག་པའོ། ། དཔེར་ན་འདི་ལྟར་ཆར་འབབ་པ་དང་རྒྱུག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པས་བསྟོད་པ་མི་བྱེད་ན་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ཡང་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུ་དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཡུལ་ལྟ་གྲངས་མེད་ ཅེས་བྱ་བ་ལ། གྲངས་ནི་ཡོངས་སུ་བཅད་པར་མི་ནུས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་བགྲང་མི་ནུས་ཏེ། དེའི་ཡུལ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་དང་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡོན་ཏན་ཤེས་མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་ནས་ཀྱང་ངོ་། །

If one asks, "Since the limits of the Blessed One’s great qualities are unknown, why should one exert effort in praising the Blessed One?" it is explained: "Though the scope of the Sage’s qualities is thus known to be immeasurable, Out of devotion to my own purpose, I shall describe a single portion of them with diligence." Regarding the phrase "immeasurable scope": the word "thus" (de ltar) means "in this way." The underlying intention is: "Having obtained this human state, which is difficult to find and adorned by the birth of a Buddha, why should one not take up the essence of the tongue?" Having thus reflected, this is the thought. Alternatively, the term "thus" (de ltar) functions as a causal particle. For example, one might say, "In this way, the rain falls and flows." Therefore, in this context as well, the meaning is: "If one does not offer praise because the limits of the Tathāgata’s qualities are unknown, then even the noble Śāriputra, who is the foremost of the wise, would not offer praise to the Blessed One." This is the sense of the causal phrase. Regarding the phrase "immeasurable scope": "immeasurable" (grangs med) means that it cannot be fully delimited. The wisdom of the Tathāgata cannot be counted, because its scope is not within the domain of the wisdom of pratyekabuddhas or noble hearers (śrāvaka). The phrase "though the qualities are known" means "even after having known them."

དུས་གང་གི་ཚེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པར་མཛད་པའི་དུས་དེའི་ཚེ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་སེམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་ངོ་། ། ཡུལ་གྲངས་མེད་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེས་ན་བདག་གིས་བསྟོད་པར་མི་ནུས་སོ། ། ཡོན་ཏན་གྲངས་མེད་ཤེས་མོད་ཀྱི། ། ཞེས་བྱ་བ་དེའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། དེ་ཡི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྒྲིམས་ཏེ་བརྗོད། ། ཅེས་སྨོས་པ་ལ། ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་ཆ་སྟེ། དེའི་ བསྒྲིམས་པ་ནི་བསྟོད་པ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཅུང་ཟད་ཕན་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པ་ལ་བཤད་པ། རང་གི་དོན་ལ་གུས་པ་ནི་རང་དོན་ལ་བརྩོན་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བསྟོད་པ་དང་སྨད་པ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པོ་འདིས་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པས་ཀྱང་ཆ་ཙམ་གྱིས་རང་གི་དོན་ལ་རྩོལ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བརྩམས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་སྟོན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་སྔོན་དུ་ འགྲོ་བའི་བསྟོད་པ་ལ་འཇུག་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཡོན་ཏན་གྲངས་དག་དང་། ། མཐུ་ལ་ཐུག་པ་མ་མཆིས་ལ། ། རྨད་བྱུང་ཕྲིན་ལས་དཔག་མེད་ཅན། ། རང་བྱུང་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། །

At the time when the Buddha, the Blessed One, generated the supramundane resolve, at that very time even the hearers and pratyekabuddhas did not know the Blessed One’s mind; this is the scriptural authority. That which possesses an immeasurable object is called "immeasurable object" because it is all-pervasive. Therefore, I am unable to praise [him]. The meaning of the phrase, "Though I know his immeasurable qualities," has already been explained. Regarding the statement, "I shall express a portion of them with diligence," a "portion" of those qualities refers to a part; "diligence" means to exert effort in order to offer praise. To the question, "Will such [praise] be of any benefit to the Blessed One?" it is explained: "Devotion to one’s own purpose" means praising the Blessed One through diligence in one’s own welfare. This is because the Blessed One does not become attached or angry due to praise or blame. Thus, it is explained that although the limits of his qualities are unknown, these three verses were composed as a praise of the Blessed One by striving for one’s own purpose through even a mere fraction [of those qualities]. Now, the engagement in the praise preceded by homage to the Teacher shall be explained: "To you, the Self-Arisen One, whose qualities and powers are without end, And who possesses wondrous, immeasurable enlightened activities, I prostrate." This is the extensive version.

རང་བྱུང་ནི་གཞན་གྱིས་མ་བསྟན་པར་ཤེས་བྱ་ མ་ལུས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བྱུང་ངོ་། ། རང་བྱུང་དེ་ལ་ཕྱག་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། འཚལ་བ་ནི་འཚལ་ལོ་བའོ། ། རྨད་བྱུང་ཕྲིན་ལས་དཔག་མེད་ཅན། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། དཔག་མེད་ནི་ཚད་མེད་པ་ དང་། ཤིན་ཏུ་དཀོན་པ་དང་། ངོ་མཚར་བ་སྟེ། ཕྲིན་ལས་ནི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྨད་བྱུང་ཕྲིན་ལས་དཔག་མེད་ཅན་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བསྟོད་པ་བསྟན་པ་ནི་ཕྲིན་ལས་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཡང་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཡོན་ཏན་གྲངས་དག་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། དོན་གྱི་དབང་གིས་བྱེད་པའི་ཚིག་ཡོངས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཁྱོད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པའི་མཐའ་ཅན་འདིར་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ དུ་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཁྱོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གྲངས་ནི་གཅིག་ལ་སོགས་པའོ། ། མཐུ་ནི་གདུལ་བྱའི་བྱ་བ་ལ་ནུས་པའོ། ། གྲངས་དང་མཐུ་དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཐུག་པ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་མ་མཆིས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་ གི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མ་མཆིས་པ་དེའི་ཕྱིར། འདི་སྙེད་བགྱི་བའི་མཐའ་མེད་ན། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་པ། འདི་སྙེད་བགྱི་བའི་མཐའ་མེད་ན། ། འདི་ལྟ་ལགས་ཞེས་ཅི་ཞིག་སྨོས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སླད་དུ་བདག། བསོད་ནམས་སྙམ་ནས་སྤྱི་བརྟོལ་སྐྱེས། །

"Self-arisen" refers to one who has become omniscient, possessing the distinction of having realized all objects of knowledge without exception without being taught by another; thus, he is the Self-arisen. To pay homage to that Self-arisen is what is meant by "homage." "To pay" ('tshal ba) means "to pay" ('tshal lo). Regarding the phrase "possessing immeasurable, marvelous activities": "immeasurable" means limitless, extremely rare, and wondrous. "Activities" refers to those of body, speech, and mind. This is to be connected with the phrase "homage to that one possessing immeasurable, marvelous activities." The praise for the excellence of the cause is shown because activities are the cause. Now, the praise for the excellence of the result will also be explained. Regarding the phrase "whose qualities in number," it is to be connected with "whose." According to the principle that "the case ending changes according to the sense," the word "to you" (khyod la), which ends in the dative case, becomes here one ending in the genitive case; thus, the meaning is "whose [qualities] are yours." "Number" refers to one and so forth. "Power" refers to the capacity for the tasks of those to be trained. The qualities of those numbers and powers—such as the powers, the fearlessnesses, and so forth—are to be connected with the phrase "there is no definite limit." Because there is no limit, the verse "Since there is no end to these deeds, what can be said of them being thus?" is explained: "Since there is no end to these deeds, what can be said of them being thus? Thinking it to be merit for the sake of your qualities, I have summoned the audacity."

འདི་ སྙེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚད་འདི་དང་ལྡན་པ་སྟེ། བརྒྱའམ་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་མཐའ་ནི་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཏེ་མི་མངའ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུས་ནི་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། མཐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་པ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་ལགས་ ཞེས་ཅི་ཞིག་སྨོས་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། འདི་ལྟ་བུ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཅི་ཞིག་ནི་ཚིག་གི་སྐབས་ཁོ་ན་ཅི་ཞིག་སྨོས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དགོངས་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཇི་ལྟར་བསྟོད་པ་ལ་བརྩོན་ཞེས་པ་ལ་བཤད་པ། བསོད་ནམས་སྙམ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ ནམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་ན་བསོད་ནམས་སོ། ། ཡང་ན་ཡོན་ཏན་དག་མཛད་པས་ན་བསོད་ནམས་ཏེ་སྡིག་པ་འཇོམས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། སྙམ་གྱི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལའོ། ། ཡང་གི་སྒྲ་ནི་དོན་གཞན་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལའོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ ལ་གྲངས་དང་མཐུ་དག་གིས་ཐུག་པ་མ་མཆིས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་ཞེས་བདག་ངེས་པ་སྐྱེས་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་གྱི་སླད་དུ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་པས་སོ། ། བདག་སྤྱི་བརྟོལ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་འཚལ་ན་ཡང་བདག་ ཅག་རྣམས་ལ་སྤྱི་བརྟོལ་ཡོད་དེ། རང་གི་དོན་ལ་གུས་པས་ཡོན་ཏན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བསྟོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བསྟོད་པ་རབ་ཏུ་བརྩམས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །

"Such as this" (iyat) means possessing this measure; it refers to qualities that are not limited by such boundaries as "a hundred" or "a thousand," meaning they are not finite. In this way, the excellence of the result has been explained. As for the explanation of the teaching on the excellence of power: Regarding the question, "What is it that is said?"—the phrase "such as this" refers to your qualities which possess such power. "What" (kiṃ) is used in the context of the words themselves, meaning "what is being said?"—this is the intended meaning. Regarding the question, "How are you diligent in praise?"—the explanation is as follows: "Thinking it to be merit" (puṇyam iti) means it is merit because it is the very cause of merit. Alternatively, it is merit because it produces qualities; it is explained as "that which overcomes negativity." The word "thinking" (iti) is used for the sake of emphasis. The word "again" (api) is used when one wishes to express another point. The explanation is this: although your qualities are indeed inexhaustible in terms of number and power, nevertheless, the thought has arisen in me with certainty that "your qualities are merit." Therefore, "for the sake of your qualities" means by relying upon your qualities. "My audacity has arisen" means that even though I do not know the specific distinctions of your qualities, we possess audacity; it is taught that this is for the sake of praising a single portion of your qualities out of devotion to our own purpose. It is explained that with these two verses, the praise of the Blessed One’s excellence of cause and result has been thoroughly commenced.

བསྟོད་པ་ གླེང་བསླང་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་དང་པོའོ། ། ། ། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཕྲིན་ལས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པར་མཛད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སྤྱོད་དམ་མི་སྤྱོད་སྙམ་པ་ཡི། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་སྤངས་ནས། ། འགྲོ་བ་འདི་ནི་ཉམ་ཐག་ཅེས། ། ཁྱོད་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཞལ་གྱིས་བཞེས། ། སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པ་མཛད་པ་དང་། མི་སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པ་མི་མཛད་པའོ། ། དམ་གྱི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་སྤང་བ་ཐུགས་ཀྱིས་མ་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། བདག་ཉིད་ཅེས་ བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་དོ། ། མ་ཞུས་པ་ཉིད་ནི་ཐུགས་རྗེའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་དགོངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལམ་མི་མཁྱེན་ན་འགྲོ་བ་འཁོར་བ་ལས་བསྐྱབ་པར་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ན། སློང་བ་རྣམས་ལ་ལུས་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ནས་སྨོན་པ་ཞེས་ཏེ། གཏོང་བ་དང་ཤིན་ཏུ་གཏོང་བ་འདིས་ མ་འོངས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ་མེད་པ་ལས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ནས་སེམས་ཅན་མ་རྒལ་བ་རྣམས་བསྒྲལ་བར་བྱ་བ་དང་། མ་གྲོལ་བ་རྣམས་དགྲོལ་བར་བྱ་བ་དང་། དབུགས་མ་ཕྱུང་བ་རྣམས་དབུགས་དབྱུང་བར་བྱ་བ་དང་།

Praise This is the first chapter, the introductory explanation. Now, the manner in which the Blessed One generated the mind of awakening (bodhicitta) through his marvelous activities will be explained: "Having completely abandoned the conceptualization of whether to act or not to act, You yourself took it upon yourself, thinking: 'These beings are in distress.'" "Acting" refers to performing the conduct; "not acting" refers to not performing the conduct. The word "whether" (dam) refers to conceptualization. "Thinking" (snyam pa) means that he did not mentally abandon [the thought of acting]. "Conceptualization" (rnam par rtog pa) is the act of conceptualizing. "Himself" (bdag nyid) refers to the self. The phrase "without being requested" means that he was under the influence of compassion; this is the intended meaning. "Took it upon yourself" will be explained as "beings." He took it upon himself for the sake of providing complete protection; the intended meaning is "for the sake of generating the mind of awakening." Likewise, if the Blessed One, while a bodhisattva, had not known the path of the Tathāgatas, he would not have acted to protect beings from saṃsāra. Therefore, having given his body and so forth to those who requested them, he made this aspiration: "By this giving and supreme giving, may I become a Buddha in a future world when there is no leader, in order to cross over those beings who have not crossed, to liberate those who are not liberated, to give breath to those who have not found breath, and..."

ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མྱ་ ངན་ལས་བཟླ་བར་བྱ་བའོ་ཞེས་པ་ནི་ལུང་ངོ་། ། ཁྱོད་ཅེས་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་ནས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ཤེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་འདི་ནི་ཉམ་ཐག་ཅེས་སྨོས་པ་ལ། གང་ལ་ཉམ་ཐག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉམ་ཐག་པ་སྐྱོབ་པས་ན་མཆོད་འོས་པ་སྟེ། གཟིར་བར་སྨྲ་བའི་གནས་སོ། ། དེ་བས་ན་བཤད་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྐྱབས་མེད་པའི་འགྲོ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་ཐུགས་རྗེ་མཛད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་དང་མི་སྤྱོད་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་ནས། འགྲོ་བ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ། ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལའོ། ། འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ། ། དེ་བས་ན། ཁྱོད་ནི་མ་བཅོལ་ལེགས་མཛད་པ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ། ཁྱོད་ནི་མ་བཅོལ་ལེགས་མཛད་པ། ། ཁྱོད་ནི་རྒྱུ་མེད་བཞིན་དུ་བྱམས། ། ཁྱོད་ནི་མ་འདྲིས་མཛའ་བཤེས་ཏེ། ། འབྲེལ་པ་མེད་པའི་གཉེན་འདུན་ལགས། ། མ་བཅོལ་བ་ནི་མ་ཞུས་པའོ། ། ལེགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ལོ། ། སྙིང་རྗེ་དང་བྲལ་བའི་འཇིག་རྟེན་པ་སྡུག་བསྔལ་ལས་བསྐྱབ་པས་ལེགས་པའི་ངོ་བོ་ཞུས་པས་ཀྱང་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མ་ཞུས་པར་ཡང་གོང་དུ་བཤད་ པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་ཀྱིས་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ། ། ཁྱོད་ནི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཤད་དོ། ། རང་གི་བདེ་བའི་དོན་དུ་ཁ་ཅིག་ཁ་ཅིག་ཏུ་བྱམས་པ་ནི་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །

The scriptural authority is the statement: "Those who have not passed beyond suffering are to be led beyond suffering." The word "you" means "by you." If one asks why he accepted [this task] after abandoning such conceptual constructions, it is because of the statement: "This world is distressed." That which is called "distressed" refers to those who are in a state of misery and are worthy of honor because they are to be protected; it is a state of being oppressed. Therefore, the explanation is as follows: because he acts with bodhicitta and compassion for beings who are without refuge in the sufferings of saṃsāra, he abandoned the conceptual constructions of whether to act or not to act, and accepted [the task] in order to protect beings. The phrase "this" refers to the demonstration. "Beings" refers to the world of sentient beings. Thus, the verse: "You are the one who acts well without being asked; you are loving without cause; you are a friend to the unacquainted; you are a kinsman to those with no connection." "Without being asked" means without being petitioned. "Well" refers to the nature of the dharma. Even when asked, those in the world who lack compassion might or might not act to protect others from suffering. The Blessed One, however, even without being asked, is explained as "well" by the half-verse mentioned above. The word "you" refers to the Blessed One. Some are loving toward others for the sake of their own happiness, which is merely being endowed with affection.

ཁྱོད་ཀྱང་ཉིད་ཀྱི་བདེ་བའི་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཐུགས་རྗེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་རྒྱུ་ མེད་བཞིན་དུ་བྱམས་པའོ། ། དྲི་ནི་སླར་ཡང་འབྲེལ་པའི་དབང་གིས་བྱམས་པའོ། ། འདྲིས་པ་མེད་པ་ནི་མ་འདྲིས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཛའ་བཤེས་ནི་བཤེས་ཏེ་མ་འདྲིས་མཛའ་བཤེས་སོ། ། ཐུགས་རྗེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་མ་འདྲིས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་འདྲིས་པ་བཞིན་པས་ན་བཤེས་སོ། ། འབྲེལ་པ་ནི་གཉེན་འདུན་ཏེ་ཕ་དང་མའི་རིགས་དང་འབྲེལ་པའོ། ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་པའི་གཉེན་འདུན་ཞེས་བཤད་དོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་མེད་པའི་གཉེན་འདུན་ལགས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་མེད་ན་ཡང་གཉེན་འདུན་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པས་སེམས་ཅན་རྗེས་སུ་བཟུང་བ་བཤད་དོ། ། རྒྱུ་ནི་དབྱེ་བ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཏུ་བསྟན་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་མ་ བཅོལ་བར་ལེགས་པར་མཛད་པ་དང་རྒྱུ་མེད་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་བཤད་དོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐུགས་རངས་པ་དང་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྱིར། ། ཉིད་ཀྱི་ཤ་ཡང་སྩོལ་མཛད་ན། ། ཞེས་པ་ནི་ རྒྱས་པའོ། ། ཉིད་ཀྱི་ཤ་ཡང་སྩོལ་མཛད་ན། ། དངོས་པོ་གཞན་ལྟ་སྨོས་ཅི་འཚལ། ། ལེགས་མཛད་ཁྱོད་ཀྱིས་སྲོག་ཀྱང་ནི། ། སློང་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་བཏང་། །

Since you possess compassion, you do not depend on any other cause for your own happiness; thus, your love is without cause. "Love" is also [defined] by the power of a prior connection. "Unacquainted" means those with whom one has no prior familiarity. Their "friends" are those who are acquainted; thus, they are "acquainted friends." Because you possess compassion, even those who are unacquainted are treated as if they were acquainted, and are thus called "friends." "Connection" refers to kinsmen, those connected by the lineage of father and mother. That is explained as "worldly kin." The Blessed One, because he possesses compassion, is a kinsman even to those with whom he has no connection; even without a connection by lineage, he is called a "kinsman." With these two verses, the Blessed One’s care for sentient beings is explained through his generation of the mind of awakening (bodhicitta) preceded by compassion. The "causes" are taught as the sixfold division, namely the six perfections (ṣaṭpāramitā). In order to praise the Blessed One, it is explained how he acts excellently without being requested and how his love and so forth are without cause. How so? Because, in order to bring the perfection of generosity to completion, his heart is filled with joy and his hair stands on end; therefore, it is said: "If you even give your own flesh..." This is the detailed explanation. "If you even give your own flesh, what need is there to mention other things? O you who act excellently, you have surrendered even your life to those who beg."

དེ་ལྟར་བྱམས་པའི་སྟོབས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་དང་འདྲ་བ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བའི་ རལ་གྲིས་རང་གི་ཤ་བཅད་ཅིང་བཅད་ཅིང་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ལ་བཟའ་བའི་ཕྱིར་བཏང་ངོ་། ། ནོར་བུ་གཙུག་ཅན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པས་ཀྱང་སྲིན་པོ་རྣམས་ལ་བཏང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པའོ། ། དངོས་པོ་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་བུ་དང་གསེར་དང་དངུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ སོ། ། སྨོས་ཅི་འཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་སྨོས་ཅི་འཚལ་ཏེ། དོན་གྱིས་གོ་བས་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་སྦྱིན་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་རང་གི་ཤ་ཁོ་ན་བཏང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ། སྲོག་ཀྱང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། སྲོག་ནི་སྲོག་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ ངོ་། ། བཏང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་པར་གྱུར་པའོ། ། སློང་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་རྙེད་པ་འདོད་པས་འོངས་པའོ། ། དཔེར་ན་རི་བོང་དུ་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སློང་མོ་པའི་གཟུགས་ཅན་གཙོ་བའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པའི་བརྒྱ་བྱིན་འོངས་པ་དེས་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་མེའི་ཕུང་པོ་ལ་བཞག་ནས་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་རབས་སོ། ། ཁྱོད་ནི་མ་བཅོལ་ལེགས་མཛད་པ། ། ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ལེགས་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོད་པའོ། ། དེ་ལྟར་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་བཤད་ནས། ཡོངས་སུ་ སྐྱོབ་པའི་སྦྱིན་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དང་སྲོག་དག་གིས། ། ལུས་ཅན་གཤེད་མས་ཟིན་རྣམས་ཀྱི། ། ལུས་དང་སྲོག་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། ། ལན་བརྒྱ་ཕྲག་ཏུ་བླུ་བ་མཛད།

In this way, the Blessed One, when he was the bodhisattva Maitrībala, repeatedly cut his own flesh with an extremely sharp sword as blue as an utpala lotus and gave it to the yakṣas to eat. It is also said that when he was the bodhisattva Maṇicūḍa, he gave [his flesh] to the rākṣasas; such are the avadānas. "Other things" refers to jewels, gold, silver, and so forth. "What need is there to mention" means that since this has been mentioned, one will understand the giving of other things through the implication of the meaning; this is the intended sense. If one asks, "Was it only his own flesh that he gave?" the answer is no. It is explained: "Even his life," which is the detailed statement. "Life" refers to the vital breaths. "Gave" means he offered it as an object of worship. "Suppliants" are those who have come desiring gain. For example, in the Jātaka tale, when the Blessed One had become a rabbit, Śakra, who possessed the intention of a chief beggar, came in the form of a mendicant; [the rabbit] placed himself in a mass of fire for the sake of his enjoyment. Based on the statement, "You are one who performs good deeds without being asked," the term "performer of good deeds" is an address to the Blessed One. Having thus explained the giving for the enjoyment of sentient beings, the giving of complete protection will now be explained: "With your own body and life, For embodied beings seized by executioners, You have ransomed their bodies and lives Hundreds of times."

། ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ། ཉིད་ཀྱི་ནི་ཉིད་ཀྱིའོ། ། སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆ་ལ་ཚོགས་པ་ཉེ་བར་འདོགས་པས་ སྐུའི་ཆ་ནི་སྐུ་ཞེས་བཤད་དེ། སྲོག་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་མ་ལུས་པའི་ཚིག་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐུ་དེས་ཅི་ཞིག་བྱས་ཤེ་ན། ལན་བརྒྱ་ཕྲག་ཏུ་བླུ་བར་མཛད། ། ཅེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། བླུ་བ་ནི་ཉོས་པའོ། ། ལན་བརྒྱ་ཕྲག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་མང་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅི་ཞིག་བླུས་ཤེ་ ན། བཤད་པ། བླུས་པ་ནི་བདག་ལ་བདག་ཉིད་ཆགས་པ་སྤངས་ནས་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་གཞན་རྣམས་ལ་བདག་ལ་ཆགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཀྱི་ཆ་རྣམས་བླུ་བ་མཛད་དོ། ། ལུས་དེ་རྣམས་གང་གིས་ཡིན་ཞེ་ན། ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། གཤད་མས་ཟིན་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོད་པར་རྩོལ་བ་སྟེ་གཤེད་མ་རྣམས་སོ། ། ཟིན་པ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། དཔེར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོ་དཔལ་གྱི་སྡེར་གྱུར་པས་ཐམས་ཅད་གཏོང་བའི་བདག་ཉིད་དུ་ བསྒྲགས་པས་བྲམ་ཟེའི་ཆ་བྱད་འཛིན་པའི་བརྒྱ་བྱིན་ལ་ལུས་ཀྱི་ཕྱེད་བཅད་ནས་རབ་ཏུ་བཏང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པའོ། ། ལུས་བླུ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ། སྲོག་དག་གིས་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་སྲོག་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། སྲོག་གིས་ལུས་ཅན་གཤེད་ མས་ཟིན་རྣམས་ཀྱི། ། ལུས་དང་སྲོག་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། ། ལན་བརྒྱ་ཕྲག་ཏུ་བླུ་བ་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་(ན་,ནི་)ཐམས་ཅད་ལ་དེ་ལྟར་སྦྱར་རོ། །

Regarding the mention of "his own body": "his own" means belonging to him. As for the term "body" (kāya), it is a metaphorical designation for a collection of parts; thus, the parts of the body are explained as the "body." The phrase "by means of his lives" is used to include the entirety of his physical existence. If one asks what he did with that body, it will be explained as: "He ransomed [them] hundreds of times." "Ransomed" means purchased. "Hundreds of times" means many times. If one asks what was ransomed, it is explained: having abandoned attachment to himself, through the power of compassion and based on attachment to others, he ransomed the parts of the body. If one asks whose bodies those were, it is explained as "of embodied beings," meaning of living creatures. If one asks how that occurred, it is explained: "of those seized by executioners" refers to those who strive to kill, the executioners. "Seized" means those who have been captured by them. For example, when the Blessed One was King Śrīsena, having proclaimed himself one who gives everything, he cut off half his body and gave it to Śakra, who was disguised as a brahmin; this is the avadāna. If one asks whether he only ransomed the body, it is not so; thus it is explained: "by means of his lives." "Lives" refers to his own lives. "By means of his lives, for embodied beings seized by executioners, you ransomed even their bodies and lives hundreds of times"—this should be applied to all [cases] in that manner.

ལྟོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ནོན་པས་རང་གི་བུ་བཟའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོལ་བ་ལ། སྟག་མོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པས་གཟིགས་པས་དེ་ལ་བདག་ཉིད་ བྱིན་ནས་སྟག་ཕྲུག་རྣམས་རང་གི་སྲོག་གིས་བླུ་བ་མཛད་དོ། ། ཡང་རྒྱལ་པོ་ཞི་བར་གྱུར་པས་ཁྲའི་ཆ་ལུགས་འཛིན་པའི་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཉེ་བར་གཅེས་པའི་ཕུག་རོན་གཟིགས་པས་དགྲོལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རལ་གྲིས་ཉིད་ཀྱི་ཤ་བཅད་ཅིང་བཅད་ཅིང་རབ་ཏུ་བཏང་སྟེ་ཇི་སྲིད་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་མ་ལུས་ པ་སྲང་ལ་བསྒར་ནས་ཕུག་རོན་དེ་བླུ་བ་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་སྔོན་དཀའ་བ་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་རབས་དཔེར་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་ནས་སླར་ཡང་། ངན་ འགྲོས་བསྙེངས་སླད་མ་ལགས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱས་པས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ངན་འགྲོས་བསྙེངས་སླད་མ་ལགས་ལ། ། བཞེད་པའི་འགྲོ་བའང་སྒྲུབ་མ་ལགས། ། དགོངས་པ་དག་པ་འབའ་ཞིག་གིས། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་གོམས་ པར་མཛད། ། དེ་ལ་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་ནི་ངན་འགྲོ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་བཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་འཇིགས་པ་སྟེ་དེ་ལས་འཇིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ངན་འགྲོས་བསྙེངས་པ་དེའི་ཕྱིར་རོ། ། བདག་ལ་ཆགས་པར་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ སྲུང་བར་བྱེད་དོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་ངན་འགྲོའི་བསྙེངས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་གོམས་པར་མ་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའོ། །

When a tigress, overcome by the suffering of hunger, was about to devour her own cubs, the Bodhisattva, seeing her, gave himself to her and ransomed the tiger cubs with his own life. Furthermore, when King Śibi saw a pigeon being pursued by Śakra, who had assumed the guise of a hawk, he cut his own flesh again and again with a sword to release it, weighing his entire body on a scale until it equaled the weight of the pigeon. Thus, one should relate other examples of the Bodhisattva’s former deeds of austerity. Having praised the Blessed One’s perfection of generosity with these two verses, the perfection of discipline is now explained through the expansion beginning with: "Not out of fear of the lower realms..." "Not out of fear of the lower realms, Nor to achieve a desired rebirth, But solely through pure intention Did you cultivate the practice of discipline." In this context, the "lower realms" are the hells, the animal kingdom, and the hungry ghosts, because their karmic maturation is unbearable. These are "fearsome" because they are terrifying; thus, the phrase means "out of fear of the lower realms." Worldly beings observe discipline out of attachment to themselves, but it is said that you did not cultivate discipline out of fear of the lower realms. This is what is being explained.

ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བ་འདོད་པའི་སྐྱེ་བོས་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་བཞད་པའི་འགྲོ་བའང་སྒྲུབ་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ གོམས་པར་མ་མཛད་དོ། ། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པ། དགོངས་པ་དག་པ་འབའ་ཞིག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ལ་གོམས་པ་དང་། སྡིག་པ་ལས་གྲོལ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཡང་དེ་ ཡིན་ལ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་དེ་ཡིན་པས་ན་དགོངས་པ་འབའ་ཞིག་གོ། ། དགོངས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་སོ། ། དེའི་དག་པ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་བྱུང་བ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། ང་ཡིས་ དག་པ་བརྙེས་པ་ནི། ། གང་ཞིག་བྱང་ཆུབ་བླ་ན་མེད། ། ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་དོ། ། དེའི་སླད་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལ་གསུམ་པ་བསྒྲུབས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སློང་བས་ན་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སློང་བའི་རྒྱུ་ཞེས་པས་རྟོགས་ པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བསམ་པ་དག་པའི་རྒྱུ་ཡིས་ཞེས་བྱའོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་ལྡོག་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། ། གོམས་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་དུ་མཛད་པའོ། ། དེ་ལྟར་ན་དགོངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བཤད་ནས། སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་གྱ་གྱུ་རྣམ་སྤངས་ཤིང་། །

Beings who desire the happiness of gods and humans observe discipline. You, however, have not practiced discipline even for the sake of achieving the state of a laughing being. If one asks why, it is explained: "By the purity of intention alone." This means that by a mind naturally pure through habituation to virtue and liberation from non-virtue. Likewise, because of being free from attachment to a self, the intention is also that. Since it is both that and "alone," it is "intention alone." Intention is the collection of the mind and mental factors. Its purity is the unsurpassed awakening arising from stainless wisdom, for the sake of completely protecting all sentient beings without exception. The half-verse, "I have attained purity, which is unsurpassed awakening," refers to this. "For that" means for the sake of that cause. The term "purity" is established in the instrumental case to express the cause, just as "dwelling because of begging" is understood to mean "the cause of begging." Similarly, here it means "by the cause of pure intention." "Discipline" refers to correctly undertaking the turning away from what is not to be done. "Practiced" means made into one's very nature. Thus, having explained the perfection of the perfection of discipline through the excellence of intention, in order to demonstrate the perfection of the excellence of application, it says: "Always having abandoned deceit..."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྟག་ཏུ་གྱ་གྱུ་རྣམ་སྤངས་ཤིང་། ། དྲང་བརྟན་རྣམས་ ནི་རྟག་བསྟེན་པས། ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱིས། ། ཁྱོད་ནི་གཞི་རྟེན་གཅིག་པུར་གྱུར། ། གཡོ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་རྣམས་ནི་གྱ་གྱུའོ། ། དེ་དང་འབྲེལ་པས་གང་ཟག་ཀྱང་གྱ་གྱུ་བའོ། ། དེ་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྤངས་པ་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དྲང་བརྟན་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་སྦྱོར་བའི་གང་ཟག་ཀྱང་དྲང་བརྟན་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་རྟག་ཏུ་བསྟེན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྟེན་པ་ཡིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྒྱུ་དེ་དག་ལས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ལ། ལས་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་རྣམས་སོ། ། གཞི་རྟེན་གཅིག་པུར་གྱུར་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། གཞི་རྟེན་ནི་ལམ་མོ། ། གཅིག་པུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཅིག་པུའོ། ། གཞིའི་རྟེན་ཡིན་ པས་ན་དེའི་དངོས་པོ་ནི་གཞི་རྟེན་གཅིག་པུའོ། ། གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ཏེ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པ་ལས་འདྲེན་མ་ཅན་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ཀྱང་རྒྱུ་གཉིས་པོ་འདི་ཡིས་ལས་དཀར་པོ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་གཅིག་པུ་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་ བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྟོད་ནས། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྟོད་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ། སྡུག་བསྔལ་མང་པོས་གཟིར་བ་ན། །

The following verses beginning with these words shall be explained: "By always abandoning crookedness and constantly relying on the upright and steadfast, through completely pure actions, you have become the sole foundation." "Actions arising from deceit are 'crooked.' Because of that, the person is also crooked. The constant abandonment of these is intended to mean 'always completely abandoned.' 'The upright and steadfast' refers to virtuous actions. The person who applies themselves to those is also 'upright and steadfast.' Constantly relying on these means 'by relying upon them intensely.' If one asks what results from those causes, it is said: 'Through completely pure actions,' and so forth. The meaning of 'through actions' has already been explained. 'Completely pure' refers to virtuous ones. Regarding the statement 'you have become the sole foundation,' 'foundation' refers to the path. 'Sole' is to be connected with 'you,' meaning the Blessed One alone. Since he is the foundation of the path, his state is 'the sole foundation.' 'Become' means 'attained.' The meaning of this is: while worldly beings are mixed, you, through these two causes, have become the singular path for white (virtuous) actions." Having thus perfectly praised the perfection of discipline (śīla-pāramitā) with these two verses, in order to perfectly praise the perfection of patience (kṣānti-pāramitā), it is said: "When oppressed by many sufferings..."

ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་བའི་ཐུགས་ཀྱིས་ནི། ། ཉོན་མོངས་རྣམས་ལ་སྲན་བཙུགས་ནས། ། སྐྱེ་བོ་ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་བརྩེ། ། མང་པོས་གཟིར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། གཟིར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར། ཡན་ལག་བཅད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པས་སོ། ། མང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་མང་པོས་སོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་སོ། ། དགེ་བའི་ཐུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་སོ། ། ཅི་ཞིག་མཛད་ཅེ་ན། ཉོན་མོངས་རྣམས་ལ་སྲན་བཙུགས་ནས། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་རྣམས་ལ་སྲན་བཙུགས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་མཐུ་གསལ་བར་མཛད་པའོ། ། བདག་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ང་ཡིས་བཅོམ་པར་བྱ་ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འོ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གཤེད་མའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་བཟོད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ མཆོད་པའི་རིགས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་གཞོམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐུགས་འཁྲུགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་དགྲ་རྣམས་བདག་དང་འདྲ་བའི་སྣོད་ལ་གནོད་པ་བྱས་ན་ངེས་པར་སྡིག་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ན། དགྲ་བོ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་ ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐུགས་འཁྲུགས་སོ། ། དཔེར་ན་ཁ་ཅིག་ཕན་པར་འདོད་པས་གདོན་ལ་སྡིགས་པར་བྱེད་ཀྱི་གདོན་གྱིས་ཟིན་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཤད་པ། སྐྱེ་བོ་ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་བརྩེ། །

With a virtuous mind, you have endured the afflictions, And felt compassion for beings possessed by afflictions. "Afflicted by many" is the expanded explanation. "Afflicted" means for the sake of benefiting sentient beings, [enduring] the suffering of having limbs severed. "Many" means many times. "You" refers to the Blessed One. "With a virtuous mind" means with a mind completely purified through the power of compassion. If one asks what was done: "Having endured the afflictions," it is said. The "afflictions" are desire and so forth. "Enduring them" means making their power manifest. The meaning is that he formed the mental resolve: "I shall conquer the afflictions of those who cause me harm." One might ask: "If the afflictions of the executioners' continuum are the cause for the Bodhisattva's patience, then it would be appropriate to honor those afflictions; why then does he become agitated in mind to destroy them?" This is true; however, because enemies, under the power of afflictions, cause harm to a vessel such as himself, they will certainly become sinful. Therefore, out of the power of compassion for those enemies, he becomes agitated in mind in order to abandon those afflictions. For example, some who wish to benefit may threaten a graha (demon), but not the person possessed by the graha. For that very reason it is said: "He felt compassion for beings possessed by afflictions."

ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་བོ་ནི་སྤྱན་ལ་སོགས་པ་ཟ་བར་ བྱེད་པའི་བྱ་རྒོད་ལ་སོགས་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་གྱུར་པའོ། ། རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བརྩེ་བ་ནི་དགྲ་བོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཞོམ་པའི་སླད་དུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་ཡང་གཞན་གྱི་ སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་མཆོད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་གཞིར་གྱུར་པའི་སྐྱེ་བོ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཡང་འཁྲུག་པ་མི་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཤད་དོ། ། བཟོད་པའི་གནས་སྐབས་གཉིས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་གྱི་དོན་སླད་ དུ། ། སྐུ་སྲོག་བཏང་ནས་དགྱེས་གྱུར་གང་། ། དེ་འདྲ་སྲོག་ཆགས་འགུམས་པ་ལས། ། སོས་པ་རྣམས་ལའང་བྱུང་མ་གྱུར། ། གཞན་གྱི་དོན་གྱི་སླད་དུ་སྐུ་སྲོག་བཏང་ནས་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། གཞན་གྱི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་རོ། ། བཏང་བ་ནི་བཏང་བའོ། ། སྐུ་ སྲོག་ནི་སྲོག་གོ། ། དགྱེས་པ་ནི་ཁྱོད་ལ་ཐུགས་བདེ་བར་གང་གྱུར་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཀླུ་གཞོན་ནུ་དུང་གི་གཙུག་ཕུད་ཅན་རིམ་གྱིས་འོངས་ཤིང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གིས་ཟ་བར་གྱུར་པ་གཟིགས་ནས་དེ་བསྐྱབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་གཞོན་ནུ་སྤྲིན་ལ་ཞོན་ གྱིས་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལ་བདག་ཉིད་བཏང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོ་ཟླ་འོད་དུ་གྱུར་པས་ཀྱང་རང་གི་མགོ་བྱིན་ནས་བྲམ་ཟེ་དྲག་པོའི་མིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་མཆོད་དོ། ། དེ་འདྲར་མ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྱེས་པའོ། །

Regarding this: "beings" refers to vultures and the like that devour the eyes and so forth. "Afflicted" means those who have fallen under the power of the afflictions. For that very reason, "compassion" refers to the generation of the resolve to destroy the afflictions of those enemies. Although it is the cause of the perfection of acceptance, this verse explains that one practices acceptance because one does not give rise to agitation even when harmed by beings who are the basis of affliction and who cause suffering to others, and because one offers [oneself] to produce the suffering of others. The second stage of acceptance will now be explained: Whatever joy you felt in giving up your life for the sake of others, Even those who have recovered from the killing of such creatures have not experienced the like. Regarding the statement "giving up your life for the sake of others": "for the sake of others" means for the cause of benefiting others. "Giving up" means to relinquish. "Life" refers to the vital breath. "Joy" refers to whatever mental well-being you experienced. For example, when the young nāga Śaṅkhacūḍa was gradually approaching and about to be devoured by a garuḍa, the Bodhisattva, having become the youth Meghavāhana, gave himself up to the garuḍa in order to protect him. Likewise, when he was King Candraprabha, he gave his own head as an offering to the brahmin named Raudrākṣa. "The like of that has not occurred" refers to such joy.

འགུམས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་འགུམ་པ་ལས་ཕྱི་ནས་སོས་ པ་སྟེ། སྔ་མའི་དུས་ཕྱི་མའི་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ནི་འཇིག་པ་དང་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ། ། སྲོག་ལ་རེ་བ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ན་སྲོག་རྙེད་པ་ནི་འགུམས་པ་སོས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་དགྱེས་པ་མི་སྲིད་པ་ཇི་ལྟར་ གཞན་གྱི་དོན་གྱི་སླད་དུ་ཁྱོད་ཀྱི་སྲོག་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་ན་གནས་སྐབས་འདིར་གཤེད་མ་རྣམས་ཀྱི་སྡིག་པ་བསྐྱེད་པ་མ་སྤངས་པས། གཤེད་མ་པ་རྣམས་ནི་བཟོད་པ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ན། ཁྱོད་ནི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདོད་ པས་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་གིས་ཀྱང་མཆོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཤད་དོ། ། ཁྱོད་ནི་ལན་འགའ་མ་ལགས་པར། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བཟོད་པ་གསུམ་པའི་གནས་སྐབས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་ལན་འགའ་མ་ལགས་པར། ། གཏུབས་ཀྱང་ སྡུག་བསྔལ་མི་དགོངས་པར། ། གཤེད་མ་བགྱིད་པའི་སེམས་ཅན་ལའང་། ། གཙོ་བོ་ཐུགས་རྗེར་གྱུར་པ་གང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་ནི་རིན་པོ་ཆེ། ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ས་བོན་དེ། ། དཔའ་ཁྱོད་ཁོ་ནས་སྙིང་པོར་མཁྱེན། ། དེ་གཞན་སྐྱེ་བོས་འོལ་མི་མཆི། ། གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཞེས་ བཤད་པའོ། ། སྡུག་བསྔལ་མི་དགོངས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིད་ཀྱིས་གཟིར་བ་ཐུགས་ལ་མ་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཏུབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རལ་གྲི་ལ་སོགས་པས་ཞེས་དྲང་བར་བྱའོ། །

Regarding the phrase "those who have died and so forth," this refers to those who have recovered after previously dying; just as destruction and birth are subsumed by earlier and later times, respectively. For those who have no hope for life, the recovery of life is called "reviving from death." Just as it is impossible for living beings to feel joy when their lives have reached such a state, so too is it impossible for them to feel joy in this case. The summarized meaning is: "For the sake of others, you give up your life." Thus, in this situation, since the executioners have not abandoned the production of sin, the executioners are the cause for the production of patience. Therefore, because you desire the perfection of patience, you offer even your own life; this is explained by the following verse. The two verses beginning with "Not just once" explain the stage of the third patience: "Not just once, even when hacked, You do not consider the suffering; Even toward the beings who act as executioners, You have become a lord of compassion. That mind of yours is a precious jewel, The seed of perfect awakening; Only you, O Hero, know its essence, Which other beings cannot fathom." The word "that" refers to compassion. "Not considering the suffering" means not taking the torment of your own body to heart. "Hacked" should be understood as being cut by swords and the like.

ཇི་ལྟར་བཟོད་པ་སྨྲ་བར་གྱུར་པ་ནགས་ན་གནས་པའི་གནས་བལྟ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་ བཙུན་མོ་ཉེ་བར་འོངས་པ་ལ་ཆོས་བསྟན་པ་དང་། དེ་ལ་ཕྲག་དོག་གིས་ཁྲོས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྩོད་པ་འབྱིན་གྱིས་རྣ་བ་དང་ལག་པ་དང་རྐང་པ་རྣམས་རལ་གྲིས་བཅད་དོ། ། ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཏུབས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། མི་དགོངས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་སྲོག་ལ་ཞེས་དྲང་ བར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་རུས་སྦལ་དུ་གྱུར་པས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་གྲུ་ཞིག་པའི་ཚོང་པ་རྣམས་འགྲམ་དུ་བསྒྲལ་བའི་བློས་རྒྱབ་ལ་བསྐྱོན་ནས་འགྲམ་དུ་བསྒྲལ་ཏོ། ། དེ་དུབ་པས་ཤིན་ཏུ་གཉིད་ལོག་པར་གྱུར་པ་ལ་གྲོག་མས་ཀུན་དུ་ཟོས་པས་གཉིད་སྟུག་པོ་ལས་སད་ནས་གྲོག་མ་དེ་རྣམས་འཆི་ བའི་དོགས་པས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་གཡོས་པར་འགྲམ་དེ་ཉིད་དུ་འཆི་བའི་དུས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་གླང་པོ་ཆེ་མཆེ་བ་དྲུག་པའི་སྐྱེས་རབས་དཔེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། གཏུབས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུམ་བུར་བྱས་པའོ། ། ལན་འགའ་མ་ལགས་པ་ནི་ལན་མང་པོར་རོ། ། གཤེད་མ་བགྱིད་པའི་སེམས་ཅན་ལའང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨན་པར་དགོངས་པའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཉིད་ནི་ཐུགས་རྗེ་སྟེ་རིགས་བཞི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་(དོ,ཏོ)། ། གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོད་པའོ། ། གནས་སྐབས་གསུམ་པར་གསུངས་པ་དེ་ནི་བསྟོད་པ་མཛད་པ་འདིས་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་བར་སེམས་སོ། ། དེ་ལ་ངོ་མཚར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།

How is it that when he became a speaker of acceptance, the king’s queen approached him in the forest to see his dwelling, and he taught her the Dharma? Thereupon, the king, enraged by jealousy, provoked a dispute and cut off his ears, hands, and feet with a sword—or rather, he was hacked by suffering; this is how it should be connected. "Without regard" should be understood as "regarding his own life." Just as when he became a tortoise, with the intention of ferrying merchants whose ship had wrecked in the great ocean to the shore, he carried them on his back and brought them to the shore. When he became exhausted and fell into a deep sleep, he was bitten all over by ants; waking from that heavy sleep, and fearing for the ants, he did not move even slightly and passed away right there on the shore. In the same way, other examples such as the Jātaka of the six-tusked elephant should be cited. "Even though hacked" means "cut into pieces." "Not just once" means "many times." "Even toward sentient beings who act as executioners" means "toward those who kill." "Compassion" means "the intention to be a physician." Compassion itself is compassion, just as in the case of the four castes and so forth. "Became" has the sense of "became" (the particle to or o). "O Lord" is an address to the Blessed One (Bhagavān) because he is the sovereign of all qualities. That which was spoken in the third chapter is considered most wonderful by this author of the praise. If one asks, "What is so wonderful about that?"

གང་གི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་དང་པོ་ལ་ ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་བདག་ལ་གཟིར་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་བཟོད་པའོ། ། གཉིས་པ་ལ་ཡང་གཤེད་མ་དེ་དག་བདག་ལ་ཕན་པ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། ། གནས་སྐབས་གསུམ་པ་འདི་ལ་ལན་མང་པོར་གཏུབས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་པ་ལ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་འཁྲུགས་ ཤིང་བཟོད་པ་མཛད་པ་དང་། གཤེད་མ་རྣམས་ལའང་ང་ལ་གནོད་པ་བྱས་པས་མ་འོངས་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་བསྟེན་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བས་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་བདག་གིས་གཞོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པས་དེ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པར་མཛད་པས་དེ་ལྟར་ན་འདིར་ངོ་ མཚར་བ་བརྗོད་དོ། ། གང་རང་གི་སྡུག་བསྔལ་མི་དགོངས་པར་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བར་བྱའོ་ཞེས་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་བཤད་པ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ས་བོན་དེ། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྒྱུད་དེ་ ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། ། དེའི་ས་བོན་ནི་རྒྱུ་སྟེ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ས་བོན་དེའི་ཞེས་པའོ། ། རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐུགས་ནི་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཐུགས་ཉིད་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ། སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་སྐྱོབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ངེས་པར་ནོར་ གྱིས་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཤེད་མ་པ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེའི་དགོངས་པ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། ཁྱོད་ཁོ་ན་ནི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོད་པའོ། །

For this reason, in the first stage, the very fact of being under the power of afflictions (kleśa) and being tormented by them is what is called "acceptance" (kṣānti). In the second stage, even those executioners are said to be "benefiting me." In this third stage, not only was he not at all disturbed by being repeatedly hacked to pieces, but he practiced acceptance. Furthermore, he generated a mind of compassion (karuṇā) toward the executioners, thinking, "By inflicting harm upon me, may they not experience suffering in the future; I shall destroy their afflictions." Thus, it is described here as a marvel: that he engages in the thought, "Without considering my own suffering, I shall pacify the suffering of others." Therefore, it is said: "That seed of perfect awakening (samyak-saṃbodhi)," which is the detailed explanation. "Perfect awakening" is the continuum (tantra) of the Tathāgata, characterized by the wisdom of exhaustion and non-arising. Its "seed" is the cause; thus, it is "the seed of that perfect awakening." If one asks what its nature is, it is stated: "The mind is a jewel." The mind itself is a jewel because it protects all sentient beings without exception and because it is extremely rare, like a precious treasure. "That" refers to being endowed with the intention of compassion toward the executioners. "You" means yours alone; it is you and no one else. "Hero" (vīra) is an address to the Blessed One (bhagavān), as he possesses such power.

ཡང་ན་འགྲོ་བ མ་ལུས་པ་གདོན་པ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྙིང་པོར་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ས་བོན་ཐུགས་རྗེའི་ཐུགས་དེའི་སྙིང་པོ་སྟེ། ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་སྙིང་པོར་མཁྱེན་པ་སྟེ་ ཁྱོད་ཁོ་ན་དང་སྦྱར་རོ། ། འོལ་མི་མཆི་བ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་པོའོ། ། གཞན་སྐྱེ་བོ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞེས་བསྡུས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་ པོ་འདི་ཡིས་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྟོད་ནས། དཀའ་སྤྱད་ལས་ནི་མ་བགྱིས་པར། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་པ་ནི། དཀའ་སྤྱད་ལས་ནི་མ་བགྱིས་པར། ། གོ་འཕང་རྙེད་དཀའ་མི་འཐོབ་ཅེས། ། དེ་སླད་ཉིད་ལའང་མ་གཟིགས་པར། ། ཁྱོད་ཀྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ལེགས་པར་སྤེལ། ། མ་བགྱིས་པ་ནི་མ་བྱས་པ་ཁོ་ནའོ། ། དཀའ་སྤྱད་ལས་ནི་དཀའ་བས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། གོ་འཕང་རྙེད་དཀའ་མི་འཐོབ་ཅེས་པ་ནི་དཀའ་བས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཏོ། ། གོ་འཕང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གཞན་གྱི་དོན་མ་ལུས་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་དགོངས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཅི་ཞིག་མཛད་ཅེ་ན། བཤད་པ། དེ་སླད་ཉིད་ལའང་མ་གཟིགས་པར། །

Alternatively, it is because [the Buddha] possesses a distinction of diligence in delivering all beings without exception. "Knowing the heart essence" refers to the seed of perfectly complete awakening, the compassionate mind, which is the heart essence. It is the Tathāgata’s wisdom that is unimpeded regarding all objects of knowledge; that is what is meant by "knowing the heart essence." This is applied to you alone. "Beyond the reach" means it has not become an object of experience. "That" refers to the heart essence. "Other beings" refers to hearers (śrāvaka), solitary buddhas (pratyekabuddha), bodhisattvas, and so forth; it is summarized as meaning it is not the object of experience for hearers and the others. Having thus perfectly praised the perfection of patience (kṣānti-pāramitā) with these three verses, the praise of the Blessed One’s perfection of diligence (vīrya-pāramitā) is expressed by the verse beginning: "Without performing difficult austerities..." "Without performing difficult austerities, the state that is difficult to find will not be attained; therefore, without even regarding your own self, you thoroughly increased your diligence." "Without performing" means simply not having done it. "Difficult austerities" are those to be accomplished through hardship. If one asks what kind [of state], it is explained: "The state that is difficult to find will not be attained" means that it will be attained through hardship. "State" refers to the wisdom of the Tathāgata, because it is the basis for the welfare of all sentient beings without exception. Having generated such an intention, what did he do? It is explained: "Therefore, without even regarding your own self..."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིད་ ཀྱི་སྲོག་ལའང་མ་དགོངས་པ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ལ། ལེགས་པར་སྤེལ་བ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འདྲེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དགོངས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་རྔོན་པ་ལ་བརྩོན་པ་དཔུང་དང་བཅས་པའི་རྒྱལ་པོ་མཐོང་ ནས་རྒྱབ་ལ་ཁུར་ནས་ཆུ་བོ་དྲག་པོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་རི་དྭགས་རྒལ་བར་མཛད་དོ། ། རི་དྭགས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྨིག་པ་རྣོ་བས་ཁྲག་འཛག་པ་དང་ལུས་མ་ལུས་པར་སྣད་པར་གྱུར་ཅིང་ཚིགས་ཆད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་རི་དྭགས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་གཅིག་མ་བརྒལ་བ་བསྒྲལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་ བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་དཀའ་བ་སྤྱད་པ་ཡང་དཔེར་བྱའོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱད་པར་འཕགས་པར་བགྱི་བ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་འཕགས་པར་བགྱི་བ་ལ། ། ཁྱོད་ལ་ཐང་ལྷོད་འགའ་མ་བྱུང་། ། དེ་སླད་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས། ། ཐོག་དྲུང་ རིམ་པར་དབྱེར་མ་མཆིས། ། སྐྱོན་རྣམས་བསལ་བ་དང་ཡོན་ཏན་བསགས་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་འཕགས་པ་ནི་འཕགས་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལ་ཐང་ལྷོད་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ངེས་པ་སྟེ། ཁྱོད་ལ་འགའ་ ཡང་མ་བྱུང་བ་ནི་ངན་འགྲོར་སོང་བས་ཀྱང་གནས་སྐབས་འགའ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པས་ལུང་དུ་བསྟན་པ་རིག་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་བྱ་བ་བྱེད་པར་བསམ་ཞིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁྱོད་དེ་ལྟར་མ་མཛད་དོ། །

This refers to the fact that he did not even consider his own life. Diligence is characterized by enthusiasm for virtuous phenomena (dharma), and "thoroughly increasing" is the intended meaning of "leading to excellence." For example, having become the leader of a herd of deer, he saw a king with his army intent on hunting; carrying the herd on his back, he caused the deer to cross to the other side of a violent river. Although the deer’s hooves were sharp, causing blood to flow and his entire body to be wounded, he endured the suffering of broken joints and still caused a single fawn that had not yet crossed to cross. Such hardships are to be used as examples. Furthermore, regarding the line, "In order to achieve excellence," this is the detailed explanation: "In order to achieve excellence, / Not even a moment of laxity occurred in you. / Therefore, your excellences / Are without distinction from the beginning." Excellence refers to the elimination of faults, the accumulation of qualities, and the performance of the welfare of sentient beings. To be "exalted" by these is to have become sublime. In this context, "laxity" refers to the fluctuation of diligence; that "not even a moment" occurred in you means that even when you had gone to the lower realms, there was never a single occasion of it. For instance, when worldly beings, having recognized a prophecy, generate the first concentration (dhyāna), they think, "By this very act, I shall accomplish my purpose and become exalted," but you did not act in that way.

རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ན་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་ཤིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཁྱོད་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་དྲུང་མ་མཆིས་པ་ནི་ཆད་པ་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྣམ་པ་འདིས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཁོ་ན་ཞེས་ བཤད་དོ། ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་སུའོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བརྙེས་པ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་ནས། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐུགས་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། ། རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་སླད་དུ། ། ཏིང་འཛིན་འབྲས་བུར་བཅས་པ་ཡི། ། ཤིན་ཏུ་བདེ་ལའང་ཁྱོད་ མ་ཆགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། ཤིན་ཏུ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་བདེ་བ་ལ་ཡང་མ་ཆགས་པ་ནི་སྲིད་པར་ཁྱོད་མ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་ལ་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཏིང་འཛིན་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ། ། ཞེས་སྟོས་ པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་དག་གོ། ། འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ནི་འབྲས་བུར་བཅས་པ་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་དང་། འཐད་པ་བསྒྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་དེ་རྣམས་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པ། རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་འདྲེས་ སླད་དུ། །

For that reason, you who have attained awakening and are preeminent, the fact that your great compassion and so forth are without limit is the meaning of being "without cessation." In this manner, it is explained that all qualities are exclusively the ultimate pinnacle of excellence. Alternatively, it refers to the stage of a bodhisattva. For that reason, "preeminent" means having attained the excellence of generosity, discipline, and so forth; it means that you have brought the perfections to complete fulfillment. Having praised the perfection of diligence with these two verses, the praise of the perfection of concentration shall now be explained: "Because your mind is always conjoined with great compassion, You are not attached even to the supreme bliss That is the fruit of meditative absorption." Regarding this statement, "supreme bliss" is so called because it is free from suffering. "Not attached even to supreme bliss" is to be connected with the phrase "you did not remain in existence." To what is this not attached? It is explained: "the fruit of meditative absorption." Here, "meditative absorption" refers to the concentrations (dhyāna). "Together with the fruit" means accompanied by the result; it means that even toward those concentrations of meditative equipoise and those concentrations that establish logical proof, you are not attached. Why is this? It is explained: "because it is always conjoined."

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པའི་བྱ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རྟག་ཏུ་ཐུགས་དྲན་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པའི་གླགས་སྐབས་ཚོལ་བར་མི་མཛད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དེ་དང་རྟག་ཏུ་ཐུགས་རྗེས་འབྲེལ་པར་ གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བྱང་ཆུབ་མ་ཐོབ་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ཡུན་རིང་དུ་གོམས་པར་བྱས་ཞེས་བྱ་བས་ན་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ལ་ཆགས་པར་མ་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར། གཞན་དང་ཐུན་མོང་ མ་ལགས་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ལགས་པའི། ། བདེ་བ་གང་དེ་གྱ་ནོམ་ཡང་། ། དམ་པའི་སྤྱོད་ལྡན་ཁྱོད་འདྲ་ལ། ། གནོད་པར་བས་ཀྱི་སྨན་མ་མཆིས། ། ཁྱོད་འདྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་དང་འདྲ་བའོ། ། རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བར་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། གནོད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ནའོ། ། སྨན་མ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་པ་མི་བྱེད་པའོ། ། བདེ་བ་གང་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་དང་། འཐད་པ་བསྒྲུབ་པའི་བསམ་གཏན་དང་། དབེན་ པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། དེ་ནི་དམ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ། དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྨན་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་དང་། དུས་རིང་པོར་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མཆོག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དམ་པའི་སྤྱོད་ལྡན་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པའོ། །

Regarding the phrase "and so forth": because a bodhisattva, through great compassion, constantly keeps in mind the task of benefiting sentient beings, they do not seek any opportunity to become attached to the bliss of meditative concentration. Therefore, it is said that they are "always connected with that great compassion." As for the question of how a bodhisattva has long cultivated great compassion until awakening is attained, it is because they are thus distinguished from those who lack compassion. Regarding the reason why they do not become attached to the results, it is said: "That which is not shared with others..." This shall be explained in detail: "That bliss which is not shared with others, Though it be exquisite, For one like you who possesses the conduct of the sublime, It is more like a harm than a medicine." "One like you" means someone similar to you. Because it functions throughout the stages of the causal path, this is explained in reference to bodhisattvas. "Harm" means that which only causes injury. "Not a medicine" means that it does not provide benefit. "That bliss" refers to the bliss of the meditative absorptions of meditative equipoise, the bliss of the meditative absorptions of analytical realization, and that which is born of solitude. If one asks, "Is that not sublime?" it is said, "No." "Sublime" means that because it acts as an excellent medicine and persists for a long time, it is also "supreme"—this is the meaning. Regarding the expression "possessing the conduct of the sublime," "conduct" refers to the practice.

དེ་ནི་དེའི་ རྣམ་པ་འདིས་དམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བོད་པའོ། ། ཅིའི་སླད་དུ་བདེ་བ་དེ་ཁྱོད་དང་འདྲ་བ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ལ། བཤད་པ། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ལགས་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ལགས་པ་སྟེ་སྤྱི་མ་ཡིན་པའོ། ། གང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གཞན་དག་དང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲོག་ཆགས་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པར་མི་ནུས་པའི་རྒྱུ་དེས་ན་དེ་ལ་ཆགས་པ་མི་སྐྱེད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་རྒྱལ་བའི་ ཕྱིར་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོས་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་ནས། འདྲེས་པ་ལས་ནི་ལེགས་བཤད་པ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདྲེས་པ་ལས་ནི་ལེགས་བཤད་པ། ། སྙིང་པོ་སྐྱོན་མེད་ཉི་ཚེ་ཞིག། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀུན་བཞེས་ཐུགས་ལ་བཞག། ཉེས་བཤད་དུག་བཞིན་ཡོངས་སུ་སྤངས། ། འཇིག་རྟེན་ན་འཆད་པ་པོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལེགས་པར་བཤད་པ་ དང་། ཉེས་པར་བཤད་པ་དང་། འདྲེས་པའི་ཚིག་གི་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྣམས་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འདྲེས་པའི་ཚིག་ལས་སྙིང་པོ་ལེགས་པར་བཤད་པ་ཐུགས་ལ་བཞག་པ་ནི་བཟུང་བའོ། ། ཁ་ཅིག་ལ་ནི་དབྱངས་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཏའི་རྣམ་པར་ རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ནས། སྒྲ་ངན་པ་ཡི་འཇིགས་པ་ཡིས། །

This is addressed as "it is sublime in this manner." As for the question, "Why does that bliss cause harm to one such as you?" it is explained: "That which is not shared with others." This means that because it is not shared—that is, it is not common—to whom is it not shared? The meaning is "with others." The explanation is as follows: because that which arises from the absorption (samādhi) of the Blessed One cannot be cultivated by other living beings, for that reason, one does not generate attachment toward it. Because of experiencing that which possesses the absorption of victory, it is said that "the perfection of concentration (dhyānapāramitā) has been fully completed." Having thus praised the perfection of concentration with these two verses, the praise of the perfection of insight (prajñāpāramitā) is to be explained with the verse beginning, "From the mixed, the well-spoken..." "From the mixed, the well-spoken, The flawless essence, in its entirety, You have accepted and held in mind; You have completely abandoned ill-spoken words like poison." In the world, there are three types of speakers, distinguished by their words: those who speak well, those who speak poorly, and those who speak in a mixed manner. Among these, the Bodhisattva’s taking to heart the well-spoken essence from the mixed words is what is meant by "retaining." Some understand that the modification of the vowel is the proper form of the letter ta; thus, out of fear of bad sounds: [The passage continues:] ...out of fear of bad sounds.

སྙིང་པོ་ཁོ་ན་ཨཱ་ཏཾ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ལུང་མ་ཡིན་པའི་གདོན་པའོ། ། དེ་ལ་ལན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། ། དཔེར་ན་དུརྣ་ཡ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེས་ན་ཐུགས་ ལ་བཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་པ་མཛེས་པ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཞིག་ལེགས་པར་བཤད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་སྨྲ་བ་དེ་རྣམས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྐྱོན་མེད་ཉི་ཚེ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། ལེགས་པར་བཤད་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་བདུད་རྩི་དང་འདྲ་བ་ཐུགས་རངས་པས་བཞེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ཁ་ཅིག་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་འབའ་ཞིག་སྨྲ་བ་དེ་རྣམས་ལས་ཉེས་པར་བཤད་པའི་ཚིག་དུག་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་སྤངས་སོ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དག་པ་ བསྟན་ནས། དེ་ཉིད་འཕེལ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་མཁྱེན་ཁྱོད་ཀྱིས། ། ལེགས་བཤད་སྲོག་གིས་འཇལ་བ་ན། ། སྐྱེ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ། ། བྱང་ཆུབ་སླད་དུ་དཔའ་རྩལ་བསྟན། ། རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་མཁྱེན་ཁྱོད་ཀྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་འཇལ་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པ་ཁོ་ན་རྙེད་པར་དཀའ་བས་ན་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་པོ། ། དེ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བོད་པའོ། ། གང་གིས་འཇལ་བ་ཡིན་ཞེས་པ་ལ། བཤད་པ། དབྱིག་ དང་གསེར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབའ་ཞིག་གིས་ནི་མ་ཡིན་གྱི་སྲོག་དག་གིས་ཀྱང་ངོ་། ། གང་འཇལ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ།

The phrase "only the heart mantra" (snying po kho na) refers to the removal of what is not the scriptural transmission. To this, the response is as follows: this is not a prefix, but a particle similar to it. For example, it is like the term dūrṇaya; therefore, the Master’s explanation of "kept in mind" is elegant. For those who speak only of what is well-explained, the Bodhisattva’s statement "only the faultless" is to be applied in connection with what is well-explained. That which is unmixed with what is well-explained is the meaning of "accepted with a joyful mind, like nectar" (amṛta). Others, who speak only of what is blameworthy, completely avoid the words of poorly explained teachings as if they were poison. Having thus shown the purity of the Perfection of Insight (prajñāpāramitā) through these three aspects, its increase shall now be explained: "When you, O Knower of the Jewel Essence, Bartered well-explained teachings for your very life, In those various births, You displayed heroic valor for the sake of awakening." Regarding the phrase "O Knower of the Jewel Essence": it is to be connected with "you... bartered." "Knower of the Jewel Essence" refers to the fact that well-explained teachings alone are difficult to find and are thus like jewels; their "essence" is unsurpassed awakening. "Knower of that" is an address to the Knower of the Jewel Essence. As for what was used to barter, it is explained: it was not only wealth, gold, and so forth, but even one's own life. What was bartered? It is said:

ལེགས་པར་བཤད་པའོ། ། དཔེར་ན་ལེགས་པར་བཤད་པ་ཚོལ་བར་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མ་གསན་པས་ཐུགས་མུག་པར་གྱུར་པས་ གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཆ་ལུགས་འཛིན་པའི་བརྒྱ་བྱིན་ལས། ཆོས་སྤྱོད་པ་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད། ། སྤྱོད་ན་དེ་ནི་སྤྱད་མི་བྱ། ། འཇིག་རྟེན་འདི་དང་ཕ་རོལ་དུ། ། ཆོས་སྤྱོད་པ་ནི་བདེ་བར་ཉལ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་དེ་ལ་བཟའ་བའི་ཕྱིར་སྩལ་ནས་བླུས་པའོ། ། ཅི་ཞིག་མཛད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། དཔའ་རྩལ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་དམིགས་པ་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་སླད་དུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུར་རོ། ། སྐྱེ་བ་དང་དེ་དག་ནི་འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བས་སོ་ཞེས་བཤད་པའོ། ། འདིར་(དེམ་,དོམ་)དང་རི་དྭགས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་ལ་སོགས་པ་དཔེར་བྱའོ། ། དེ་སླད་གྲངས་མེད་གསུམ་དག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་རྒྱུ་ལ་བསྟོད་པ་ཉེ་བར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་པ། དེ་སླད་གྲངས་མེད་གསུམ་དག་ཏུ། ། ཁྱོད་ནི་དེ་ལྟར་བརྩོན་པ་ན། ། བརྩོན་འགྲུས་འབའ་ཞིག་གྲོགས་གྱུར་ པས། ། གོ་འཕང་བླ་ན་མེད་པ་བརྙེས། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནམ། ཡང་ན་རྣམ་པ་ལའོ། ། དེས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལས་གཞན་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་ཡང་གཟུང་ངོ་། ། གྲངས་མེད་གསུམ་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་ མེད་པ་གསུམ་གྱིས་སོ། ། དེ་ལྟར་བརྩོན་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་(བཀའ་,དཀའ་)བའི་སྤྱོད་པ་མཛད་པས་སོ། ། བརྩོན་འགྲུས་འབའ་ཞིག་གྲོགས་གྱུར་པས། །

This is well explained. For example, when the Blessed One, having sought well-spoken teachings, became despondent because he had not heard the Dharma, he ransomed himself by offering his own body to be eaten by Śakra, who was disguised as a yakṣa, in exchange for the following verse: "Practicing the Dharma is well practiced; If one practices it, one should not cease. In this world and the next, One who practices the Dharma sleeps in peace." What did he do? It is said: "Displaying valor" means he focused his diligence. Why was that? It is said: "For the sake of awakening" means for the cause of awakening. "Births" refers to being born throughout all the saṃsāra of the five classes of beings; this is what is explained. Here, the Jātaka tales of the bear and the deer, and so forth, should be used as examples. Therefore, the summary of the praise of the cause is explained in detail: "Therefore, throughout three countless eons, While you were thus diligent, With diligence alone as your companion, You attained the unsurpassed state." The word "thus" (de ltar) has the meaning of suchness, or it refers to the manner. Therefore, other virtues such as faith and so forth, besides the perfections, should also be included. "Throughout three countless eons" means by means of three great countless eons. "While you were thus diligent" means by performing the difficult conduct as it has been explained. "With diligence alone as your companion..."

ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྩོན་འགྲུས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཏེ། དེ་ཉིད་འབའ་ཞིག་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ བརྩོན་འགྲུས་འབའ་ཞིག་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། གླང་པོ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེས་ན་བརྩོན་འགྲུས་འབའ་ཞིག་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཅི་ཞིག་བྱ་བ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གོ་འཕང་བླ་ན་མེད་པ་བརྙེས་པ་སྟེ། མངོན་དུ་མཛད་ པའོ། ། གོ་འཕང་ནི་གནས་སོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། བླ་ན་མེད་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པར་ཁྱད་པར་གང་ལ་མེད་པ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་བསྟོད་ པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱའོ། ། རྒྱུ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་གཉིས་པའོ། ། ། ། ད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་འབྲས་བུ་ལ་བསྟོད་པ་ལས། རེ་ཞིག་དཔེ་མེད་པ་ལས་བསྟོད་པ་དེ་ལས་རྒྱུ་གང་གིས་དཔེ་མེད་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པ་གང་གིས་དང་། གང་དང་བཅས་པས་དཔེ་ མེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དབྱེ་བ་གསུམ་མོ། ། དེ་ལ་རྒྱུ་གང་གིས་དཔེ་མེད་པ་ཉིད་བརྙེས་པ་ནི། མཐོ་ལ་ཕྲག་དོག་མི་མཛད་ཅིང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་དེ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མཐོ་ལ་ཕྲག་དོག་མི་མཛད་ཅིང་། ། དམའ་ལ་རྔན་ཅན་མི་མཛད་ལ། ། མཉམ་ལ་འགྲན་པ་མི་མངའ་ བས། ། ཁྱོད་ནི་འཇིག་རྟེན་གཙོ་བོར་གྱུར། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཕལ་ཆེ་བ་ཐོས་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་སྐྱེ་སྟེ། གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་བཟོད་མི་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

Regarding the phrase "diligence": diligence is indeed diligence. That which possesses this alone as its companion is "one for whom diligence alone has become the companion." This refers to diligence alone, and not to elephants, horses, and the like. Therefore, it should be connected with the phrase "you, for whom diligence alone has become the companion." If one asks, "What is to be done?" it is said: "You have attained the unsurpassed state," meaning you have realized it. "State" refers to a condition. If one asks, "Of what kind is it?" it is explained: "Unsurpassed" means that which has no superior; it is the meaning of the "wisdom of the Tathāgata." Thus, this is explained as the praise of the causes of the Blessed One by means of the six perfections. This concludes the second chapter, the explanation of the praise of the causes. Now, regarding the praise of the result through three aspects, first is the praise from the perspective of being "without example." This involves three divisions: by what cause it is without example, by what aspect it is without example, and with what it is without example. Regarding the cause by which the state of being without example was attained, it shall be explained by the verse: "Not envying the high, Not disparaging the low, And having no rivalry with equals, You have become the Chief of the World." Most worldly people feel envy toward individuals who possess distinctions such as learning and discipline; the meaning is that they are unable to tolerate the virtues of others. You, however, do not feel envy toward those who are superior. You do not disparage those who are inferior. And you have no rivalry with those who are your equals. Because of this, you have become the Chief of the World. "The Chief of the World" means the supreme among all beings in the world. "Chief" means the most excellent. "Became" means that you have attained that state. This is the explanation of the cause by which the state of being without example was attained. This concludes the praise of the result through the first aspect, the cause.

དམའ་བ་རྣམས་ལ་རྔན་ཅན་ནི་རྔན་ཅན་གྱི་བློ་དང་། མཉམ་པ་དང་བཅས་པ་ལ་འགྲན་པ་ནི་ཕན་ཚུན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་སུ་མཐོ་བ་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་མི་མཛད་དེ། ཡོན་ཏན་ཀུན་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དམའ་བ་ལ་རྔན་ཅན་མི་མཛད་པ་ནི་དེ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོན་ཏན་ ཡང་དག་པར་སྩལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མཉམ་ལ་འགྲན་པ་མི་མངའ་བ་ནི་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་བརྟན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲན་པས་ནི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཅེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་གྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ནི། དཔེ་ མེད་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ཕྲག་དོག་ལ་སོགས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མེད་པ་ཉིད་བཤད་ནས། ཁྱོད་ནི་ཡོན་ཏན་རྒྱུ་རྣམས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱས་པས་རྒྱུ་གཞན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་ཡོན་ཏན་རྒྱུ་རྣམས་ལ། ། མངོན་དགྱེས་འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་མིན། ། ཡང་དག་སྒྲུབ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཕ་མཐར་ཕྱིན། ། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡིན་གྱི་དེའི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་ཅིང་སྲེད་པ་དང་བཅས་པར་གྱུར་པས་ཀྱང་འབྲས་ བུ་ལས་ཉུང་ཡང་རྒྱུ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་དེ་རྣམས་ཚོལ་བ་དང་དགོངས་པས་བགྱིས་སོ། ། གང་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཡོན་ཏན་ནི་བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

Toward those who are inferior, one is envious; toward those who are equal, one is competitive, which is to say, one seeks to outshine them. However, the Blessed One, while in the stage of a bodhisattva, did not feel envy toward those who were superior, because he fully embraced all virtues. He did not feel envy toward those who were inferior, because he perfectly bestowed virtues upon them. He did not feel competitiveness toward those who were equal, because he made the virtues he had acquired firm. Competitiveness, it is said, acts as an obstacle. By these three reasons, the phrase "you" refers to the Blessed One, who, having become the foremost in the world, attained the state of being peerless. Having thus explained his peerlessness by way of the absence of envy and so forth, the text will now explain another reason through the expansion of the verse: "You delight in the causes of virtue, not in the results." Through that very authentic practice, your virtues have reached the far shore. Worldly beings are attached to the results of virtues, but not to their causes. The Blessed One, even when he was a bodhisattva and possessed of craving, was more attached to the causes than to the results; he sought and contemplated them. What are these causes? It is explained: "Virtues" refers to the concentrations and meditative attainments.

མིན་ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་ ལ་ཞེ་ན། བཤད་པ། འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བདེ་བ་རྣམས་ལའོ། ། ཡང་ན་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་དེ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། ཁྱོད་ནི་ ཡོན་ཏན་ཕ་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དང་སྦྱར་རོ། ། རྣམ་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པ། ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་གྱིས་དང་། གཞན་ལ་ཕན་པའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའོ། ། མཐར་ཕྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཁྱད་པར་རོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཕྱིན་པ་ནི་ཐོབ་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་དང་པོ་ཕྲག་དོག་ལ་སོགས་པ་མ་མཛད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་ འབྲས་བུ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུས་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དཔེ་མེད་པ་འདིར་བཤད་དོ། ། གནས་སྐབས་བར་མར་དམན་པ་ལ་མོས་པ་བསལ་བ་བཤད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དམན་པ་ལ་མོས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ། ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་གནོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་གོ་འཕང་དཀའ་བས་སྒྲུབ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆོག་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བསལ་ནས་སེམས་ཅན་ལ་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཞབས་རྡུལ་ཡང་། ། བསོད་ནམས་ སྐྱེ་བ་མཆེད་འགྱུར་བ། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ལེགས་སྤྱད་པས། །

The word "not" is to be connected with "clinging." To what? It is explained: "Regarding the results" refers to the bliss of the concentrations and meditative absorptions, or alternatively, to the miraculous powers and so forth. "By that very [clinging]" means by those who cling to that cause and to the causes of the qualities. "You" refers to the Blessed One. "Reached the limit of qualities" is to be connected with "by that very [clinging]." In what manner? It is explained: "Perfectly accomplished" means by the authentic path, which is to say, by way of benefiting others. "You" refers to the Blessed One. "Reached the limit" is the distinction. "Qualities" refers to the concentrations and so forth; "reached" means attained. By these two verses, the incomparable nature of the Blessed One—who attained awakening without practicing envy and the like during the first stage of a bodhisattva, and without clinging to the causes of qualities or clinging to the results—is explained here. In the intermediate stage, the removal of interest in the inferior is explained; for this reason, bodhisattvas who are interested in the inferior say: "The afflictions are harmful, the state of the Lord of Sages is achieved with difficulty, and contentment is what leads to the attainment of Buddhahood." Having removed that [view], through the power of compassion for sentient beings, [it is said]: "Just as even the dust of your feet Becomes a source for the birth of merit, So too, by your excellent conduct..."

བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྐྲུན་པ་མཛད། ། དེ་ལྟར། བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྐྲུན་པ་མཛད། ། ཅེས་སྨོས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དེས་སོ། ། རབ་ཏུ་བསྐྲུན་པ་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ མཐའ་བརྙེས་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ། ། ལེགས་པར་སྤྱད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་དང་། གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་དགེ་བའི་ཕྲིན་ལས་གསུམ་གྱིས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་སོ། ། བསོད་ ནམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་འགྱུར་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་ནི་དགེ་བའི་ཕྲིན་ལས་རྣམས་ཏེ། སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། ། དེ་མཆེད་པ་ནི་རྒྱས་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་པ་སྟེ། དེར་འགྱུར་བའོ། ། ཡང་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་སྲིད་པ་ལའོ། ། ཞབས་རྡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞབས་དག་གི་རྡུལ་ལོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་རྣམས་ལ་ཡང་བཀུར་སྟི་བྱས་ན་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བསོད་ནམས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། གནས་སྐབས་བར་མའོ། ། གནས་སྐབས་ཕྱི་མའི་དཔེ་མེད་པའི་རྒྱུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཉེས་ པ་ཉམས་སྨད་རྩ་ནས་བཏོན། ། ཡོན་ཏན་སྤེལ་ནས་རྣམ་པར་སྦྱང་། ། གཞུང་ལུགས་བཟང་པོ་དེས་ན་ཁྱོད། ། གྲུབ་མཆོག་ལྷག་པར་བརྙེས་པ་ལགས། ། ཉམས་སྨད་རྩ་ནས་བཏོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཉམས་སྨད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་སྔ་མར་སྲབ་པར་མཛད་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ ལམ་གྱི་སེལ་བ་དང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

"You yourself have perfectly accomplished [it]." Regarding the statement, "You yourself have perfectly accomplished [it]": "in that way" refers to the manner of diligence and so forth. "Perfectly accomplished" means having reached the limit of qualities, because you have realized the wisdom of the Tathāgata. "By you" refers to the Blessed One. "By well-practiced conduct" means by the three types of virtuous activities of body, speech, and mind. "In what way" refers to by whatever manner. "Merit, birth, and expansion"—here, "merit" refers to virtuous activities, and "birth" refers to arising. "Expansion" means making them increase; thus, it is "merit, birth, and expansion." The nature of these is "merit, birth, and expansion," and you have become that. Furthermore, "also" refers to existence. "Dust of the feet" refers to the dust of the feet. The meaning is that if one honors even the dust of your feet, beings will obtain merit; this is the intermediate state. To explain the cause for the lack of comparison in the subsequent state: "You have uprooted faults and cast them down, Increased qualities and purified them; Therefore, by that excellent system, You have attained the supreme accomplishment." "Uprooted and cast down" is an elaboration. "Cast down" means they were made thin in previous lives, because they were removed and abandoned by the mundane path. "Increased" means they were made to grow. "Purified" means they were made stainless. "Therefore" means by that very reason. "Excellent system" means a noble tradition. "Supreme accomplishment" means the highest attainment. "Attained" means you have reached it. "Supreme" means unsurpassed. This is the subsequent state. The example for the subsequent state has been explained. Now, the cause for the lack of comparison in the ultimate state will be explained: "Having uprooted faults and cast them down, Increased qualities and purified them; Therefore, by that excellent system, You have attained the supreme accomplishment." "Uprooted and cast down" is an elaboration. "Cast down" means they were made thin in previous lives, because they were removed and abandoned by the mundane path. "Increased" means they were made to grow. "Purified" means they were made stainless. "Therefore" means by that very reason. "Excellent system" means a noble tradition. "Supreme accomplishment" means the highest attainment. "Attained" means you have reached it. "Supreme" means unsurpassed. This is the subsequent state. The example for the subsequent state has been explained. Now, the cause for the lack of comparison in the ultimate state will be explained: "Having uprooted faults and cast them down, Increased qualities and purified them; Therefore, by that excellent system, You have attained the supreme accomplishment." "Uprooted and cast down" is an elaboration. "Cast down" means they were made thin in previous lives, because they were removed and abandoned by the mundane path. "Increased" means they were made to grow. "Purified" means they were made stainless. "Therefore" means by that very reason. "Excellent system" means a noble tradition. "Supreme accomplishment" means the highest attainment. "Attained" means you have reached it. "Supreme" means unsurpassed. This is the subsequent state. The example for the subsequent state has been explained. Now, the cause for the lack of comparison in the ultimate state will be explained: "Having uprooted faults and cast them down, Increased qualities and purified them; Therefore, by that excellent system, You have attained the supreme accomplishment." "Uprooted and cast down" is an elaboration. "Cast down" means they were made thin in previous lives, because they were removed and abandoned by the mundane path. "Increased" means they were made to grow. "Purified" means they were made stainless. "Therefore" means by that very reason. "Excellent system" means a noble tradition. "Supreme accomplishment" means the highest attainment. "Attained" means you have reached it. "Supreme" means

རྩ་ནས་བཏོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ས་བོན་མེད་པར་མཛད་པའོ། ། དེ་དག་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཉེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། ། སྤེལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་སྔ་མར་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྩོན་ པས་ཁྱད་པར་དུ་འདྲེན་པའོ། ། རྣམ་པར་སྦྱངས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དག་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཡོན་ཏན་ནི་བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་ པའོ། ། གཞུང་ལུགས་བཟང་པོ་དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་ལུགས་བཟང་པོ་དེས་སོ། ། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་གྲུབ་མཆོག་ལྷག་པར་བརྙེས་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། གྲུབ་མཆོག་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། གཞན་གྱི་དོན་ཐམས་ཅད་གང་གིས་འགྲུབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ན། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་བརྙེས་པ་ལགས། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ད་ནི་སྐབས་ཕྱི་མའི་དཔེ་མེད་པའི་རྒྱུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བདག་གི་རྒྱུད་ལ་དེ། ། བག་ཆགས་ལྷག་མའང་མ་ལུས་པ། ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། ། ཉེས་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བཅོམ། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དེས་ སོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབད་རྩོལ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སོ། ། ཉེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། བཅོམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་བསྒོམས་པས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་དགག་པ་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱོན་རྣམས་ཀྱིའོ། ། བདག་གི་ རྒྱུད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་རྒྱུད་ལའོ། །

"Extracted from the channels" means that through the path of the noble ones in a future birth, the seeds are rendered non-existent. If one asks what those are, it is explained: the "faults" are desire and so forth. "Having cultivated" means that through diligence in a previous birth, one is led to excellence. "Completely purified" means that in a future birth, through uncontaminated insight, one abandons the obscurations of all meditative attainments. If one asks what those are, it is explained: the "qualities" are the concentrations, meditative attainments, and so forth. "By that excellent system" means by that very excellent system. If one asks what has become of it, it is said: regarding the phrase "having attained the supreme siddhi," "supreme siddhi" is unsurpassed awakening; because it is that by which all the welfare of others is accomplished, the meaning is: "That is what you have attained." Now, the cause for the lack of comparison in the subsequent section will be explained: "Just as in my own continuum, even the remaining latencies are left none at all, so in every respect, you have utterly destroyed the faults." "In that way" means by that manner. "In every respect" means by all efforts. "Faults" are desire and so forth. "Destroyed" means that by meditating on the side of the antidotes, you have acted to prevent them from arising again. "Just as" refers to the defects. "In my own continuum" means in my own mental continuum.

བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། འང་གི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་ལའོ། ། ཉེས་པ་མ་ལུས་པ་བཅོམ་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་དེ་རྣམས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱང་མ་ལུས་པ་སྟེ། མ་བཞག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་འདིས་ཉེས་པ་མ་ལུས་པའི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མ་ལུས་པ་བྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཉེས་པ་དང་བཅས་པའི་བག་ཆགས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དཔེ་མེད་པ་ཉིད་བཤད་ནས། ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕོངས་པས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་མི་ ནུས་ཞེས་བྱ་བས་ན་སླར་ཡང་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་དཔེ་མེད་པ་ཉིད། ཇི་ལྟར་གཞན་ལ་དེ་དག་དང་། ། ཞེས་བྱ་བས་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་གཞན་ལ་དེ་དག་དང་། ། འདྲ་བ་ཙམ་ཡང་མི་གདའ་བ། ། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་བསགས་བསགས་ནས། ། བདག་ཉིད་ལ་ནི་ཡོན་ ཏན་བསྒྲུབས། ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་དེས་སོ། ། བསགས་བསགས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུའི་དོན་ལ་ཀྭཱའི་རྐྱེན་ཅན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཟོས་ཤིང་ཟོས་ཤིང་འགྲོ་བ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའོ། ། བྱ་དྷྲི་ཉ་ནི་འཛིན་པ་དང་རྒྱས་པའི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་བསགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། བདག་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུད་ལའོ། ། བསྒྲུབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་གྱིས་མངོན་དུ་བཞག་པར་གྱུར་པའོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། འདྲ་བ་ཙམ་ ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲ་བ་ཙམ་ཡང་ངོ་། ། དེ་དག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིའོ། །

The definition of what is called "habitual tendencies" (vāsanā) has already been explained. The word "also" (api) indicates a distinction. It means not only that all faults without exception have been destroyed, but that their habitual tendencies (vāsanā) have also been left behind without exception; this is the meaning of "not remaining." By means of this verse, it is shown that Hearers (śrāvaka) and others, because they possess the habitual tendencies of all faults, are unable to accomplish the welfare of sentient beings without exception. Thus, having explained their incomparability in terms of having abandoned the habitual tendencies of faults, it is further explained that they are also unable to accomplish the welfare of sentient beings due to a lack of qualities. Therefore, their incomparability in terms of the perfection of qualities is explained in detail by the verse: "Just as in others, those [qualities]..." "Just as in others, those [qualities], Even a mere likeness of which is not found, So by you, having accumulated and accumulated, Qualities have been accomplished within yourself." The word "so" (tathā) refers to diligence and so forth. "Having accumulated and accumulated" (saṃcita-saṃcita) is a form with the suffix kvā used in the sense of repetition, just as in the expression "having eaten and eaten, he goes." The root dhṛ has the meanings of "holding" and "increasing"; having fully grasped these meanings, the sense is "thoroughly accumulated through diligence," which is the summarized meaning. "Within yourself" (ātmani) means within your own continuum (saṃtāna). "Accomplished" (sādhita) means that they have been made manifest by mere intention. "Qualities" (guṇa) refers to the fearlessnesses (vaiśāradya) and so forth. "Even a mere likeness" means even a mere resemblance. "Those" (teṣām) refers to the qualities.

ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་མི་གདའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གཞན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསེ་རུའི་རྭ་དང་འདྲ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡང་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་གང་གིས་དཔེ་མེད་པ་ཁོ་ན་བཤད་དོ། ། རྣམ་པ་གང་གིས་དཔེ་མེད་པ་ཉིད་ནི། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་དཔེ་དངོས་ཀུན། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་དཔེ་དངོས་ཀུན། ། གེགས་བགྱིད་པ་དང་སྒྲིབ་པ་ཅན། ། རེ་ཞིག་པ་དང་ཉི་ཚེ་བ། ། ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་སླ་བ་ལགས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བླ་མེད་ལ། ། གེགས་བགྱིད་མ་མཆིས་རྟོགས་མ་མཆིས། ། བརྟན་པ་དང་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པས། ། དཔེ་ལྟ་མཆིས་པར་ག་ལ་འགྱུར། ། དེ་ལ་གེགས་བགྱིད་པ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའོ། ། སྒྲིབ་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་སྟེ་དེ་དག་གང་ ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གེགས་བགྱིད་པ་དང་སྒྲིབ་པ་ཅན་ནོ། ། དཔེའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་རེ་ཞིག་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ལ་གེགས་བགྱིད་པ་ནི་སྒྲ་གཅན་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་སོ། ། སྒྲིབ་པ་ནི་ཁུག་རྣ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་སོ། ། རེ་ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིན་པར་ཉི་མ་དང་ མཚན་མོ་ཟླ་བའོ། ། དེས་ན་རེ་ཞིག་པ་དཔེའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཉི་ཚེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་དག་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །

"How" (ji ltar) means "in what manner," and it is to be connected with "do not exist" (mi gda' ba). "In others" (gzhan la) means that they do not exist even in the mental continuum (rgyud) of the pratyekabuddhas, who are like the rhinoceros horn. By those verses, the reason why [the Buddha] is truly without example is explained. The manner in which he is without example is to be explained by the two verses beginning: "All worldly examples of things, Are obstructed and obscured; They are temporary and partial, And are very easy to find. But for your unsurpassed qualities, There is no obstruction and no realization; Because they are stable and continuous, How could there be any example?" In this context, "obstructing" (gegs byed pa) means to overpower. "Obscured" (sgrib pa) means to be covered; that which possesses these is "obstructed and obscured." "Examples of things" (dpe'i dngos po) will be explained as follows: for instance, the sun and moon are temporarily obstructed by Rāhu and the like, and obscured by mist and the like. "Temporary" (re zhig pa) refers to the sun by day and the moon by night; thus, it should be understood that these are temporary examples. "Partial" (nyi tshe ba) means that when the sun and moon are present in Jambudvīpa, they are not present in Uttarakuru.

རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་སླ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་ སླ་བའི་ཁྱད་པར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་སླ་བའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། འཇིག་རྟེན་པའི་དཔེའི་དངོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གིས་དཔེར་བྱས་པ་དེ་ནི་དཔེ་སྟེ་དེ་ཉིད་དངོས་པོ་ནི་རྫས་ཏེ། དཔེའི་དངོས་པོ་ནི་ཉི་མ་ལ་སོགས་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ པ་ལ་གྲགས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་པདྨ་དང་། ཨུཏྤ་ལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། གེགས་བགྱིད་མ་མཆིས་པ་ནི་གེགས་བགྱིད་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་པའི་ རྨུགས་པ་ཤིན་ཏུ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྟོགས་མ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་རྒོལ་བའི་མུན་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མ་གྱུར་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་པ་ངས་ཆོས་ འདི་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་འདིར་ང་ལ་སུ་ཞིག་རྩོད་པར་བྱེད་དམ། དྲན་པ་ལ་འཇུག་གམ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་མཚན་མ་མཐོང་བ་ངས་བདེ་བ་ཐོབ་པ་དང་། བསྙེངས་པ་མི་མངའ་བ་ཐོབ་པ་དང་མི་འཇིགས་པ་ཐོབ་པ་ཡང་གནས་ནས་ཁྱུ་མཆོག་ རླབས་པོ་ཆེའི་གནས་སུ་དམ་བཅའ་བ་དང་། ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་སེང་གེའི་སྒྲ་ཡང་དག་པར་བསྒྲགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བརྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེ་ཞིག་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ།

For that reason, regarding the phrase "extremely easy to find" and so forth: that which possesses the quality of being extremely easy to find is "extremely easy to find." If one asks what that is, it is explained: "The actual things of worldly examples" refers to those things used as examples; the "actual things" are the substances, and the "actual things of the examples" are the sun and so forth. "Worldly" means renowned among worldly people. Likewise, this should be applied appropriately to the lotus, the utpala, and so on. "Your qualities" are the powers, the fearlessnesses, and so forth. "Without obstruction" means being free from hindrances; because there is no darkness of either afflictions or non-afflictions, the meaning is "free from discordant factors." "Without being overcome" means not being eclipsed by the darkness of the challenges of others. Likewise, the Blessed One has said: "I have realized these dharmas as a perfectly awakened buddha; who could dispute this with me? I see no reason for anyone to challenge my mindfulness." Not seeing such a reason, I have attained bliss, attained fearlessness, and attained the fearlessnesses. Abiding in that, I make the vow in the place of the great bull, turn the Brahma-wheel, and truly roar the lion's roar in the midst of the assembly. "Firm" means not merely temporary.

རྟག་ཏུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུན་ཆགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་གེགས་བགྱིད་པ་མ་མཆིས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་འདིས་བླ་ན་མེད་པའི་མཆོག་གཞན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་ལྟ་མཆིས་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ག་ལ་ནི་དཔེ་དང་སྦྱར་རོ། ། ལྟ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཞན་འཆད་པར་འདོད་པ་ལའོ། ། འགྱུར་ བ་ནི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་དཔེ་གཞན་དངོས་སུ་ན་དོན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་དགོངས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་ཉི་མ་ལ་གེགས་བགྱིད་པ་དང་ལྡན་ཞིང་གེགས་མ་མཆིས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་གྲངས་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་དཔེ་མེད་པར་བཤད་དོ། ། ད་ནི་གང་དང་ལྷན་ཅིག་དཔེ་མེད་དེ་ཁོ་ན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དགོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཆོས་གསུམ་སྟེ། ཟབ་པ་དང་། བརྟན་པ་དང་། གསལ་བ་ ཉིད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལ་ཟབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་དགོངས་པའི་དཀྱིལ། ། གཏིང་དང་ཕ་རོལ་མེད་བརྟགས་ན། ། རྒྱ་མཚོའི་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱང་ནི། ། བ་ལང་རྗེས་ལྟར་ས་ལེར་གདའ། ། བ་ལང་རྗེས་ལྟར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཉུང་བ་ཉིད་བཤད་དོ། ། རྒྱ་མཚོའི་ཟབ་པ་ ཉིད་ལ་ལྟོས་ན་བ་ལང་གི་རྗེས་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒྱ་མཚོའི་ཟབ་པ་ཉིད་ནི་བ་ལང་རྗེས་ལྟར་ས་ལེར་གདའ་བར་འགྱུར་རོ། ། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཟབ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཚེ་ཡིན་ཞེ་ན།

Because it follows perfectly and constantly. "By way of continuity" means that there is no obstruction regarding any object of knowledge. In this manner, the meaning is that there is no other unsurpassed excellence. Regarding the statement, "How could there be an example for you?", the word "how" (ga la) is used in connection with an example. "Look" (lta) is used when one intends to explain another point. "Become" ('gyur ba) has the sense of "becoming." "Your" (khyod kyi) means "belonging to you." The intention is that, in reality, there is no other worldly example that could become a different meaning; thus, by these two verses, the Tathāgata’s qualities are explained as being without example, according to the sequence of the aspects such as having obstructions or being without obstructions, like the sun. Now, that with which it is without example shall be explained. In that regard, first, the three qualities of the Tathāgata’s intention are: profundity, stability, and clarity. Among these, it shall be explained by way of profundity: "When the center of your intention, Devoid of bottom or limit, is examined, Even the profundity of the ocean Appears clearly like a cow’s footprint." By the phrase "like a cow’s footprint," its smallness is explained. In comparison to the profundity of the ocean, it becomes like a cow’s footprint. If one asks what it becomes: the profundity of the ocean appears clearly like a cow’s footprint. This is the meaning of "the profundity of the great ocean." When is this so? When...

བཤད་པ། གང་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་དགོངས་པའི་དཀྱིལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པ་ནི་གང་གི་ཚེ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་གི་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་དགོངས་པའི་དཀྱིལ་ནི་དགོངས་པའི་གཏིང་མེད་པ་བརྟགས་ན་དེའི་ཚེ་རྒྱ་མཚོའི་ཟབ་པ་ཉིད་ནི་བ་ལང་གི་རྗེས་ལྟར་ས་ལེར་གདའ་བར་འགྱུར་རོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་ཤེ་ན། གང་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་དགོངས་པའི་དཀྱིལ། ། གཏིང་ དང་ཕ་རོལ་མེད་པ་སྟེ། ། གཏིང་མེད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱ་མཚོའི་གཏིང་ནི་ལྷ་མ་ཡིན་གྱིས་ཀྱང་མ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པའི་དཀྱིལ་ཡང་ཕ་རོལ་མེད་པ་སྟེ། ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པ་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ ཕྱིར་དང་རྒྱ་མཚོ་ནི་ཚད་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་འདིས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཟབ་པ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཟབ་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཤད་དོ། ། ད་ནི་བརྟན་པའི་དཔེ་མེད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱིས་མི་བསྐྱོད་པ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བརྟན་ པ་མངོན་བསམས་ན། ། ས་ཡི་བརྟན་པ་ཉིད་ཀྱང་ནི། ། ཤིར་ཤའི་གེ་སར་རྩེ་ལྟར་ཆུང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིར་ཤའི་ཤིང་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་གི་འདབ་མའོ། ། འདབ་མ་དེའི་རྩེ་མོ་ནི་ཤིར་ཤའི་གེ་སར་གྱི་རྩེ་མོ་ལྟར་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ། ། བརྟན་པ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཉིད་དོ། ། སའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སའི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱིས་མི་བསྐྱོད་པ། །

The explanation: The passage beginning with "When the center of your intention..." is to be connected with the word "investigated." When the center of your intention—that is, the unfathomable depth of your intention—is investigated, then the very depth of the ocean will appear as clearly as a cow's footprint. Why is that? Because when the center of your intention is without depth and without a far shore—where "without depth" means it is not fully known even by the great hearers (śrāvaka) and so forth—and because the depth of the ocean is not found even by the asuras, and because the center of the Blessed One’s intention is also without a far shore, as it has become the domain of all objects of knowledge without exception, whereas the ocean is limited in its measure. In this manner, this verse explains that the Blessed One’s intention is deeper than the depth of the great ocean. Now, the example of his being without equal in stability will be explained: "When your stability, which is unmoved by any phenomena, is considered, even the stability of the earth is as small as the tip of a śirīṣa flower's filament." The "tip of a śirīṣa filament" refers to the petal-tip of a flower produced from the śirīṣa tree. The tip of that petal becomes as small as the tip of a śirīṣa filament. "Stability" means the state of being unmoving. "Of the earth" is the meaning of the term "earth." Why is that? The explanation is: "Unmoved by any phenomena."

ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་བརྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱིས་མི་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་ན་བྱས་པའི་བྱེད་པ་ལ་དྲུག་པའི་རྐྱེན་ཅན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱི་བརྟན་པ་མི་བསྐྱོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཐུགས་དོན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཡུལ་ཅན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་སྨྲ་བས་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་གསུངས་པ་ནི་དགེ་སློང་གང་ཞིག་འདི་ལྟར་སྨྲ་སྟེ། ང་ལ་དགེ་སྦྱོང་གཽ་ཏ་མས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་གིས་སྨད་ཅིང་བདག་ གིས་གཞན་ལ་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གནས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་མི་བསྐྱོད་པ་ཁོ་ནའོ། ། བརྟན་པ་མངོན་པར་བསམས་ན་ནི་བསམ་པར་བྱ་བ་བསམས་ན་སའི་བརྟན་པ་ཤིར་ཤའི་གེ་སར་རྩེ་ལྟར་ཆུང་བ་སྟེ། ལྷ་མོ་ཁ་ཅིག་གིས་ཀྱང་བསྐྱོད་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟར་གསུངས་ ཏེ། ལྷ་མོ་དགེ་སློང་མ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་མཐུ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ཀྱང་སའི་འདུ་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་བས་སར་བྱིན་གྱིས་རློབ་ཅིང་། ཚད་མེད་པའི་ཆུའི་འདུ་ཤེས་བསམས་ནས་གཡོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེས་སའི་བརྟན་པ་ལས་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་བརྟན་པའི་དཔེ་མེད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ། ། གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་མེད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐུབ་པ་ཁྱོད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི། ། སྣང་བས་མི་ཤེས་རབ་རིབ་དག། འཇོམས་པའི་ཐད་ན་ཉི་མ་ཡང་། ། མེ་ཁྱེར་ཙམ་དུའང་མི་སྤྱོད་དོ། ། མི་ཤེས་རབ་རིབ་དག་འཇོམས་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པའོ། ། དེ་ཉིད་རབ་རིབ་སྟེ།

Regarding the phrase "because of which," that which is your steadfast mind is called "unshakable by all phenomena"; here, the sixth case suffix is used in the sense of the agent of the action. If one asks how the Blessed One’s steadfastness is unshakable, it is because his mind, which takes the nature of reality as its object, cannot be moved by those who speak erroneously. Thus it is said: "It is impossible for any monk to say, 'Whatever has been spoken by the ascetic Gautama, I reject that and speak otherwise to others.'" Therefore, it is indeed unshakable. If one considers ordinary steadfastness, when one contemplates the object of thought, the steadfastness of the earth is as slight as the tip of a śirīṣa flower, for even some goddesses are able to shake it. As it is said: "Even a goddess who is a nun, possessing great miraculous power and great might, by means of a limited perception of earth, blesses the earth, and by contemplating the perception of immeasurable water, she causes it to move." By such a verse, the incomparable steadfastness of the Blessed One’s intention is shown in contrast to the steadfastness of the earth. Now, the incomparable clarity shall be explained: "O Sage, in the presence of the light of your wisdom, which destroys the cataracts of ignorance, even the sun does not function as even a mere firefly." Regarding the phrase "which destroys the cataracts of ignorance," ignorance is avidyā (unawareness). That itself is the cataract.

ཡང་དག་པའི་དོན་གྱི་ལྟ་བ་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མི་ཤེས་པའི་རབ་རིབ་འཇོམས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཐུགས་སོ། ། དེ་ཉིད་སྣང་བ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཡང་དག་པར་གསལ་བར་ མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བའི་ཡུལ་ལ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། ཐུབ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་ཐུབ་པའོ། ། མིའི་སྒྲ་ནི་སྤྱོད་པ་དག་གང་མེད་པ་སྟེ། མི་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གིས་མི་སྤྱོད་ཅེ་ན། ཉི་མ་ནི་ཉི་མ་ཡིས་སོ། ། གང་དུ་མི་སྤྱོད་ ཅེ་ན། བཤད་པ། ཡེ་ཤེས་མི་སྣང་བའི་ཡུལ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཅི་ཞིག་མི་སྤྱོད་ཅེ་ན། བཤད་པ། ཐད་ན་མེ་ཁྱེར་ཙམ་དུ་ཡང་། ། ཞེས་པ་ནི་མེ་ཁྱེར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེ་ཁྱེར་རོ། ། མེ་ཁྱེར་ནི་གསལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སྲིན་བུ་དེའི་ཐད་ན་གསལ་བ་སྟེ། དེའི་དེ་འཐད་པའི་ཡུལ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། ། སྣང་བ་དེ་ཙམ་ཡང་ཉི་མས་མི་ནུས་ཏེ། བདེན་པའི་ཡུལ་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་དཔེ་མེད་པ་ཉི་མའི་སྣང་བ་བས་གསལ་བ་ཉིད་བཤད་ནས། ཡོན་ཏན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དཔེ་མེད་པར་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ཐུགས་མཛད་སྤྱོད་རྣམས། ། དག་པའི་གན་ན་སྟོན་ཟླ་དང་། ། ཆུ་དང་ནམ་མཁའི་དག་པ་རྣམས། ། དྲི་མ་ཅན་ནི་ལྟ་བུར་གདའ། ། དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་དྲི་མ་ཅན་ཉིད་ལྟ་བུར་སྣང་སྟེ། དག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པ།

It is because the view of the authentic reality is obscured. What is it that overcomes the cataracts of ignorance? It is the light of primordial wisdom (jñāna). Primordial wisdom is the enlightened mind (citta). That itself is the light, because it perfectly illuminates the four truths of the noble ones (āryasatya). It will be explained later that this refers to the object of that light of primordial wisdom. "Your" means "belonging to you." Because he possesses the three silences, he is the Sage (muni). The word "human" (mānuṣa) refers to those who lack proper conduct; thus, it means "one who does not act." If one asks, "By what does he not act?" it is by means of the sun. If one asks, "Where does he not act?" it is explained: it is in relation to the object where primordial wisdom does not appear. If one asks, "What does he not act upon?" it is explained: "Even a mere firefly nearby." A firefly is that which is a firefly. A firefly is a luminous insect; "nearby" means in the vicinity of that luminosity. It is said that even such a light is not possible for the sun, because the object of truth has not yet been directly perceived. Having thus explained with that verse that the Blessed One’s enlightened mind is incomparable and more luminous than the light of the sun, the incomparability of his other qualities will also be explained: "Your speech, mind, and activities, In the presence of the pure, Appear like the autumn moon, Water, and the purity of the sky, As if they were stained." Even that which is stainless appears as if it were stained. "The pure ones" will be explained later. If one asks, "By what?" it is explained:

སྟོན་ཟླ་དང་ཆུ་དང་ནམ་མཁའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་མ་ཅན་དུ་འགྱུར་སྲིད་པའི་ཕྱིར་སྟོན་ཀའི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། ། སྟོན་ཀའི་ཟླ་བ་དང་ཆུ་དང་ནམ་མཁའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླས་དབྱེ་བའི་སྙིང་པོ་ཅན་བདུན་པ་དེ་ནི་སྐྱེས་བུའི་བསྡུ་བའོ། ། གང་ལ་ལྟོས་ནས་ཤེ་ན། བཤད་པ། དག་པའི་གན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དག་པ་ལ་ལྟོས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་གི་དག་པའི་གན་ན་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བའི་དག་པ་དང་། ཐུགས་ཀྱི་དག་པའི་གན་ན་སྟོན་ཀའི་ནམ་མཁའི་དག་པ་དང་། སྤྱོད་པ་ནི་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་ཏེ། དེའི་དག་པའི་གན་ན་སྟོན་ཀའི་ཆུའི་དག་པ་ དྲི་མ་ཅན་ཉིད་ལྟར་གདའ་བ་སྟེ། ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ལས་བྱུང་བ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེས་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔེ་མེད་པ་ཉིད་བཤད་ནས། དཔེ་མེད་པར་བསྟོད་པ་ཉེ་བར་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ལེགས་པ་གང་ཅིའང་རུང་། ། ཐམས་ཅད་བསྔོས་ནའང་དེར་བས་ཏེ། ། ཉོན་མོངས་འཇིག་རྟེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས། ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལ་ཁྱད་མི་ཁོར། ། ཐམས་ཅད་ བསྔོས་ནའང་དེར་བས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེར་བས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བ་ལང་རྗེས་ལྟར་ས་ལེར་གང་གདའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བཤད་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རྒྱ་མཚོའི་ཟབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་ཙམ་སྟེ།

Regarding the phrase "autumn moon, water, and sky," the term "autumn" is applied to each [item] because they might otherwise be subject to becoming defiled by clouds and the like. The expression "autumn moon, water, and sky" is a tatpuruṣa compound (a genitive compound) with a distributive sense (dvandva). If one asks in relation to what [they are compared], it is explained: "in the presence of purity" means "in relation to purity." In that regard, in the presence of the purity of the Blessed One’s speech, there is the purity of the autumn moon; in the presence of the purity of his mind, there is the purity of the autumn sky; and "conduct" refers to the activity of his body, in the presence of the purity of which there is the purity of autumn water. They appear as if they were defiled; for [the Blessed One] is free from the stains of all afflictions, along with their habitual tendencies, which arise from the impure actions of body, speech, and mind. Having thus explained through that verse that the Blessed One’s speech and so forth are beyond comparison with the autumn moon and the rest, the following is said to conclude the "Praise of the Incomparable": "Whatever excellence there is in the world, Even if all were gathered there, The worldly phenomena of affliction Cannot equal the qualities of a Buddha." Regarding the phrase "even if all were gathered there," the expression "gathered there" refers to everything previously explained, such as "clear as a cow’s footprint" and so forth. Whatever was just explained, such as the "depth of the ocean" and so on, is merely words.

གཞུང་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱིས་གོ་བས་ གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དཔེ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྡུས་ནས་བཤད་པའོ། ། ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། འཇིག་རྟེན་ལེགས་པ་གང་ཅིའང་རུང་། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ་གང་ཅིའང་རུང་བ་ནི་པདྨ་དང་། ཨུཏྤལ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ལེགས་པ་ནི་མཛེས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་གྲགས་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལ་ཁྱད་མི་ཁོར། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཁྱད་མི་ཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་མང་པོ་གེགས་མ་མཆིས་པ་ཞེས་སྔར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཅི་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལའོ། ། སངས་ རྒྱས་ཆོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་གྲགས་པའི་ཉི་མ་ལ་སོགས་པའོ། ། འདིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་དངོས་པོ་ཙམ་གྱི་ཚིག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གེགས་བགྱིད་པ་དང་ སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་བཤད་པས་འཇིག་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་འཇིག་རྟེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས། ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལ་ཁྱད་མི་ཁོར། ། དེའི་ཕྱིར་ན། འཇིག་རྟེན་ལེགས་པ་གང་ཅིའང་རུང་། ། ཐམས་ཅད་བསྔོས་ནའང་དེར་བས་ཏེ། ། ཞེས་ བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་དཔེ་ལས་དཔེ་མེད་པ་བཤད་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དཔེས་དཔེ་མེད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རིན་ཆེན་ཆོས་གང་བརྙེས་ནས་ཁྱོད། །

By understanding the meaning of this very text, it is explained in summary that all other things are also not examples. If one asks what "all" refers to, it is said: "Whatever excellence there is in the world." Regarding the phrase "whatever [there is]," this refers to lotuses, utpalas, and so forth. "Excellence" refers to whatever is beautiful and renowned among worldly people. The intention is that even these are not examples for you. If one asks for what reason, it is said: "The Buddha-dharmas are not surpassed." Regarding the phrase "not surpassed," this is because it was previously explained that "not surpassed" means being free from many obstacles. The word "what" has the sense of "for what reason." "Buddha-dharmas" refers to the powers, the fearlessnesses, and so forth. "Worldly things" refers to the sun and so forth, which are renowned among worldly people. Here, the word "dharma" should be understood as a term for a mere entity. "Afflictions" (kleśa) are those things that cause obstacles and obscurations, and so forth, as previously explained; they are characterized by destruction. The explanation is as follows: "Because the afflictions and worldly things do not surpass the Buddha-dharmas, therefore, even if one were to dedicate all whatever excellence there is in the world, it would not equal them." This means that even those things are not examples for you. Having thus explained, through these verses, that there are no examples from the worldly perspective, the Blessed One shall now explain the lack of examples by means of supramundane examples: "Having attained which precious dharma, you..."

མཆོག་ ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་དང་། ། ཁྱོད་དུ་བསྒྲུན་ཞིང་དེ་དང་ནི། ། ཁྱོད་དང་བསྒྲུན་ལྡོམ་ཁོ་ནར་བས། ། རིན་ཆེན་ཆོས་གང་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འདིར་རིན་ཆེན་ཆོས་སུ་འཐད་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ཐོབ་ པའི་ཕྱིར་རོ། ། བརྙེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་སོ། ། ཁྱོད་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་ཞིག་སེམས་ཅན་རྐང་མེད་དམ། རྐང་གཉིས་པའམ། རྐང་མང་ཞེས་བྱ་བ་གང་ ཡིན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་རྣམས་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིན་ཆེན་ཆོས་སོ། ། ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་གཞན་གྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཁོ་ནར་བས་པས་སྒྲ་ནི་ཡོངས་ སུ་དག་པར་བརྗོད་པའོ། ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་ལེགས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བོད་པའོ། ། སངས་རྒྱས་རིན་པོ་ཆེ་དག་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུན་པ་ལ་ནི་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་བཤད་པ། དེ་དང་ཁྱོད་ནི་ཞེས་སྨོས་པ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རིན་ཆེན་གྱིའོ། ། དང་གི་སྒྲ་ནི་བསྒྲུན་ལྡོམ་ཞེས་བྱ་བར་རྗེས་སུ་དྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་བསྒྲུན་པའི་ཕྱིར་རིན་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་དཔེ་དང་དེའི་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་མདོར་བསྡུས་པའོ། །

Supreme. Regarding the statement, "That very [jewel] and you are compared, and you alone are compared to it," the "precious dharma" mentioned here is appropriately the unsurpassed, perfectly complete awakening (anuttara-samyak-saṃbodhi), but it is not nirvāṇa, because even hearers (śrāvaka) and others attain that. "Having attained" means having correctly followed after or manifested it. "You are supreme" means you are the supreme among all sentient beings without exception. The scriptural passage states: "Of all sentient beings—whether footless, two-footed, or many-footed—the Tathāgata, the Arhat, the perfectly complete Buddha is supreme." "That" refers to the precious dharma. The particle "itself" (nyid) is for the sake of restriction, meaning "that very one and not another." The particle "alone" (kho na) expresses complete purity. Because it is completely pure, it is "excellent"; this is an address to the Blessed One (bhagavān). The intention is that there is no fault in comparing the precious Buddhas because they are completely pure. For that very reason, it is explained: "That and you." "That" refers to the precious dharma. The particle "and" (dang) is used to draw in the phrase "compared." "You" refers to the Blessed One; thus, the precious dharma is the example and "you" is the subject being compared, which is the summary.

སྤེལ་མ་ལས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོས་ཁྱད་པར་དུ་བསྟོད་དེ། ཡང་ན་དེ་ཡང་ཁྱོད་མཚུངས་ མིན། ། གང་ཕྱིར་གཉི་ག་མཉམ་པ་ཉིད། ། ཚད་མ་མཁན་གྱིས་བརྗོད་པར་ནུས། ། དེ་ནི་སུས་ཀྱང་རྟོགས་མི་འགྱུར། ། ཞེས་བཤད་དོ། ། དེའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གླང་དང་གླང་རྒོད་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་ན་ཡང་ཚད་མ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིའི་ཤེས་པས་དཔེར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གླང་ཇི་ལྟ་བ་ དེ་བཞིན་དུ་གླང་རྒོད་དོ། ། ཡང་ན་གླང་རྒོད་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གླང་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། རིན་ཆེན་ཆོས་དག་གི་ཚད་མ་ནི་གང་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་རིན་ཆེན་ཆོས་ནི་དཔེ་མ་ཡིན་གྱི། དེའི་ཡང་ཁྱོད་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱི་དཔེ་མེད་ན་གསུང་འདི་དག་ནི་ཟླ་བ་ལས་བདུད་རྩི་འཛག་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བས་དཔེར་ཇི་ལྟར་བྱས་ཤེ་ན། བཤད་པ། གང་ལ་སྤྱི་ཙམ་བསྟུན་ནས་ནི། ། ཅུང་ཟད་བརྗོད་པ་བགྱིད་པ་དེ། ། སྨྲ་བ་པོ་ཡི་རང་དགའ་དང་། ། ཐབས་དང་གཅམ་བུ་ཙམ་དུ་བས། ། རང་དགའ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་རང་གི་འདོད་པ་སྟེ་དེ་ནི་འགལ་བ་ཙམ་མོ། ། ཙམ་གྱི་སྒྲས་ནི་དཔེ་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། གང་ལ་སྤྱི་ཙམ་བསྟུན་ནས་ནི། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། སྤྱི་ནི་གང་གཞན་ལ་ཡང་ཡོད་པའོ། ། བསྟུན་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའོ། ། ཅུང་ཟད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཅུང་ ཟད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།

Also from the Miśrakastotra, the master Dignāga praises [the Buddha] in particular: "Or rather, even that is not your equal, Because the equality of both Can be expressed by a knower of valid cognition, But it will not be realized by anyone." The intended meaning of this is as follows: Even if there is a distinction between an ox and a wild ox, they are used as examples by a general cognition such as valid cognition, thinking, "The wild ox is just like the ox," or "The ox is just like the wild ox." Likewise, the measure of the Tathāgata and the precious Dharma is not known by anyone. Therefore, your precious Dharma is not an example [for the Buddha], nor is he an example for it. If one asks: "If the Blessed One is without an example, how is it that these words of his arise like nectar dripping from the moon?" It is explained: "When one expresses something By conforming to a mere generality, That is merely the speaker's own whim, A method, or a mere pretense." "Whim" (rang dga’) means one's own desire; it is merely a contradiction [to the lack of an example]. The word "merely" (tsam) explains that there is no example. If one asks why, it is explained: "When one expresses something by conforming to a mere generality." Here, "generality" (spyi) is that which exists in others as well. "Conforming" (bsnun pa) is the thorough examination of phenomena. "Something" (cung zad) means a small amount. The explanation is as follows:

ཆོས་གཞན་དང་སྤྱི་ཡིས་ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་ཡིད་ཀྱིས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རང་དགའ་བས་ན་འགལ་བ་ཙམ་ཡིན་ཏེ་དཔེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ལ་བསྟན་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་གང་ལ་སྤྱི་དང་ བསྟུན་ནས་དཔེ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་གིས་བརྗོད་པར་བགྱིད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གང་ཟག་སྨྲ་བ་པོ་གཅམ་བུ་ཙམ་དུ་བས་པ་སྟེ་ཤིན་ཏུ་གཅམ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔེ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དཔེ་མེད་པ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། ། དཔེ་མེད་པ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པ་སྟེ་ ལེའུ་གསུམ་པའོ། ། ། ། ད་ནི་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ་བསྟོད་པ། ཁྱོད་ནི་བདུད་ལས་རྣམ་རྒྱལ་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་བདུད་ལས་རྣམ་རྒྱལ་ཏེ། ། འགྲོ་ཀུན་དད་པར་མཛད་པ་ཡང་། ། བདག་གིས་ཆོས་ཉིད་རྗེས་བསམས་ན། ། ཆེན་པོ་ལྟར་ གང་མ་མཐོང་ངོ་། ། སྡང་བས་རྒོལ་བར་རྩོལ་བྱེད་པ། ། མང་པོའང་གཞོམ་པར་བྱ་བ་ནི། ། ཁྱད་པར་གནས་ལ་བརྟེན་པ་ཡི། ། བཟོད་པའི་ཚིགས་སུ་མཚར་མི་ཆེ། ། ཆེན་པོ་ལྟར་གང་མ་མཐོང་ངོ་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་པའི་མཐར་བཤད་ པར་འགྱུར་རོ། ། ཆེན་པོ་མ་མཐོང་བ་ནི་ཆུང་བའོ། ། ལྟར་གྱི་སྒྲ་ནི་དཔེར་རོ། ། གང་གི་སྒྲ་ནི་ཚིག་ཁ་སྐོང་བའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་གནས་བརྟན་ཉེར་སྦས་ཀྱང་བདུད་ལས་རྒྱལ་ལོ་ཞེས་ཐོས་ནས་ཁྱོད་ནི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བ་ནི་ཆེན་པོ་ལྟར་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །

Any example of yours that is constructed by the mind through other phenomena or through generalities is merely a contradiction due to being arbitrary; it is not a true example. Regarding the statement, "In relation to what..." and so forth: "In relation to what" refers to whatever entity is expressed by the words of an example in accordance with a generality. That which is spoken by a person who is merely a flatterer means that they are extremely sycophantic. Therefore, it is said, "The Blessed One is without example." This is the explanation of the praise for being without example. This concludes the third chapter, the explanation of the praise for being without example. Now, the praise for the marvelous shall be explained by the two verses beginning with, "You are victorious over Māra..." "You are victorious over Māra, and you also inspire faith in all beings; yet when I reflect upon the nature of phenomena, I do not see anything like the Great One." "To subdue even many who strive to oppose you out of malice is not a cause for wonder in one who abides in a state of excellence; I do not see anything like the Great One." This will be explained at the end of the third verse, which concludes with "I do not see anything like the Great One." "Not seeing the Great One" means seeing the small. The word "like" (lta) is used as an example. The word "what" (gang) is a syntactic filler. The intention is that even your elder hearer, Upagupta, is heard to have been victorious over Māra, yet you are victorious over Māra in a way that is not seen to be as marvelous or wonderful as the Great One.

ཆོས་ཉིད་རྗེས་བསམས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཉུང་ངུ་རྗེས་སུ་བསམས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྤྱང་ཀི་ལས་སེང་གེ་རྒྱལ་བ་ཞེས་མཁས་པ་རྣམས་ངོ་མཚར་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་ཀྱང་འགྲོ་ཀུན་དད་ པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། འགྲོ་ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་མཚར་དུ་གྱུར་པའོ། ། བདུད་ལས་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་བདུད་ལས་རྒྱལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། ། བདུད་ནི་འདོད་པའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལྷའི་བུ་འབྱུང་པོ་བྱེ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ གིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་མདའ་བོ་ཆེ་དང་། མདུང་ཐུང་བརྒྱ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྣུན་པར་བྱེད་ཅིང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་པས་བགེགས་ཕྲ་མོ་ཡང་བྱེད་མ་ནུས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཁྱོད་དེ་ལས་རྒྱལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྲོ་བས་ངོ་མཚར་དུ་བརྩི་སྟེ། བདག་ གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། ། རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པ། རྒོལ་བ་མང་པོའང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། མང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལུས་པ་སྟེ། མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྡང་བས་རྒོལ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མི་འགལ་བའི་བསམས་པས་སོ། ། གཞོམ་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྩོལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པའོ། ། བཟོད་པའི་ཚིགས་སུ་མཚར་མི་ཆེ། །

Regarding the phrase "if one reflects upon the nature of phenomena" (dharmatā): the nature of phenomena is the intrinsic nature of all things; it means if one reflects upon even a few of the Buddha's qualities. The wise would not be amazed if a lion were to defeat a wolf. Even by inferring from one's own capacity, all beings will have faith. Regarding the mention of "all beings will have faith" and so forth: "all beings" will be explained later. "Have faith" means to be filled with wonder. "Victorious over Māra" refers to being based on victory over Māra. Māra is the god of desire, a son of the gods (devaputra) surrounded by thirty-six million bhūtas, who, with great arrows and a hundred spears, struck the Blessed One and remained nearby to create obstacles to meditative absorption (samādhi). It means that even subtle obstacles could not be produced. That you were victorious over him is considered a wonder by the world, but it is not so for me; this is the intended meaning. If one asks for what reason, it is explained: "even many opponents" is the expanded sense. "Many" means without exception; it means those who possess power. The word "even" (api) has the sense of "because." "Opposing with hostility" means with a non-concordant intention. "To be destroyed" means for the sake of victory. "Exerting effort" means remaining nearby. "It is not a wonder of patience" is the concluding verse.

ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་ཡང་བཟོད་པས་གཞོམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཀའ་བ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱད་པར་གནས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་གནས་སོ། ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་བཟོད་པས་བདུད་ཀྱི་འཁོར་དང་མངག་གཞུག་པ་མི་སྡུག་པ་ རྣམས་ལས་རྒྱལ་བར་བྱ་བ་ཤིན་ཏུ་སླ་བའི་ཕྱིར་ན་དེ་ནི་ངོ་མཚར་མི་ཆེའོ། ། ད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྨད་དུ་བྱུང་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། གང་ཚེ་བདུད་རྣམས་མངོན་བཏུལ་བ། ། དེ་ཡི་ནུབ་མོ་ཁོ་ན་ལ། ། ཉོན་མོངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྤངས་པ། ། དེ་ཉིད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལགས། ། གང་ཚེ་ བདུད་རྣམས་མངོན་བཏུལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཁོ་ནའི་སྒྲ་ནི་དོན་གཞན་འཆད་པར་འདོད་པའོ། ། བདུད་རྣམས་མངོན་བཏུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོད་པའི་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བས་ན་བདུད་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་དོ། ། དེ་མངོན་བཏུལ་བ་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ། ། ཉོན་མོངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྤངས་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། སྤངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའོ། ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་པས་ཀྱང་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། བག་ཆགས་ཀྱང་སྤངས་པའི་ ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ནུབ་མོ་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ནུབ་མོ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདུད་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་ཉིད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་སྟེ།

This means that even in the stage of a hearer (śrāvaka), one does not perform such hardships for the sake of overcoming [afflictions] through patience. As for relying on the special state: the special state is the bodhisattva who possesses future births, for the sake of attaining stainless merit and wisdom over three incalculable eons (asaṃkhyeya-kalpa). Because it is extremely easy to triumph over the hosts and messengers of Māra who are unattractive through the patience that relies on that state, it is not a great wonder. Now, what is the marvelous [deed] of the Blessed One (bhagavān)? It is explained: "When the Māras were directly subdued, On that very same night, The great afflictions (kleśa) were abandoned; That itself is the marvelous [deed]." Regarding the phrase "when the Māras were directly subdued" and so forth, it will be explained. The word "only" (eva) is intended to exclude other meanings. "Directly subdued the Māras" refers to the application of the method of slaying; thus, "Māra" here is the Māra of the son of the gods (devaputra-māra). "Directly subdued" means immediately following that. Regarding "the great afflictions were abandoned": "afflictions" refers to desire (rāga) and so forth; "abandoned" means the abandonment of the afflictions. That is also accomplished by hearers. "Great" is a qualification, because even the latent predispositions (vāsanā) have been abandoned. "On that very same night" means the night on which Māra approached in order to cause the absorption (samādhi) to degenerate; that itself is the marvelous [deed].

རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ ནོ། ། འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་བསྟན་པས་འོད་སྲུངས་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་མུ་སྟེགས་པ་བཏུལ་བ་དེ་ཡང་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ན་དེ་ཉིད་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པ། འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་སྟོང་ལྡན་པའི། ། ཉི་མས་མུན་པ་བསལ་གང་ལགས། ། དཔའ་བོ་ ཁྱོད་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་ལས། ། རྒྱལ་བར་མཛད་པ་ཅི་ཞིག་མཚར། ། མུན་བསལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ་མུན་པ་བསལ་བ་ནི་མུན་ནག་བསལ་བའོ། ། ཉི་མ་ནི་ཉི་མ་ཞེས་བྱའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་སྟོང་ལྡན་པའི། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། འོད་ཟེར་ནི་འོད་ཟེར་ རྣམས་སོ། ། སྟོང་ཡང་ཡིན་ལ་འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་ཡང་ཡིན་པས་ན་འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་སྟོང་སྟེ། དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་སྟོང་ལྡན་པའོ། ། འོད་ཟེར་གྱི་ཕྲེང་བ་སྟོང་དང་ལྡན་པ་དེས་མུན་པ་བསལ་བ་ནི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་མི་རྟོག་པའི་གང་ཟག་ངོ་མཚར་བར་གྱུར་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་དེས་ངོ་མཚར་ཞེས་སེམས་སོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་ལས་རྒྱལ་བར་མཛད་པ་ནི་ངོ་མཚར་བ་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པའི་ཚིག་དང་རྒྱུ་ཡང་བསྟན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཆེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་བས་ན་ཁྱོད་ནི་དཔའ་བོའོ། །

Even if one encounters conditions for distraction, the very fact that one has abandoned the most intense afflictions is what is truly marvelous; it is not the victory over Māra. One might ask: "If the Blessed One’s subduing of the non-Buddhists, such as Pūraṇa Kāśyapa and others, by displaying the great miracles is also marvelous, why then do you hold only this to be so?" To explain: What is so marvelous about the sun, Possessing a garland of a thousand rays, Dispelling the darkness? O Hero, what is so wonderful About your victory over the non-Buddhists? Regarding the phrase "dispelling the darkness" and so forth: "dispelling the darkness" means clearing away the gloom. "The sun" refers to the sun itself. If one asks what it is like, it is explained: "possessing a garland of a thousand rays." "Rays" refers to the beams of light. Since it is both "thousand" and a "garland of rays," it is a "thousand-ray garland." That which possesses this is "possessing a garland of a thousand rays." That the sun, possessing a thousand garlands of rays, dispels the darkness is not marvelous. It is only those individuals who lack discernment who consider it marvelous. Your victory over the non-Buddhists should be connected to the term "marvelous." The word "Hero" is a term of address and also indicates the reason: because you possess the greatness of diligence, you are therefore a Hero.

མུ་སྟེགས་པ་དེ་རྣམས་ བརྩོན་འགྲུས་དམན་པའི་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཏུལ་བ་དེ་བས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལས་རྒྱལ་བར་མཛད་པ་ནི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིའི་ཕྱིར་ན་ཡང་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར། འདོད་ཆགས་བྲལ་བས་ཆགས་བཅས་དང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱས་པར་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་ཆགས་བྲལ་བས་ཆགས་བཅས་དང་། ། ཞེ་སྡང་བྲལ་བས་ཞེ་སྡང་ཅན། ། གཏི་མུག་བྲལ་བས་རྨོངས་པ་སྟེ། ། གསུམ་པོས་རྟག་ཏུ་གསུམ་དག་བཏུལ། ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་གསུམ་འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་དང་། གང་ཟག་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟག་ཏུ་བཏུལ་ལོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་མུ་སྟེགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི། ཁྱོད་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། ། དེ་བས་ན་ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་ལས་རྒྱལ་ བ་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ངོ་མཚར་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། དམ་ཆོས་རབ་ཏུ་བསྟོད་པ་དང་། ། དམ་ཆོས་མ་ལགས་སྨོད་མཛད་ཀྱང་། ། དམ་པ་དག་དང་ཐ་མ་ལ། ། ཁྱོད་ནི་ཆགས་དང་ཁྲོ་མི་མངའ། ། དམ་ཆོས་ རབ་ཏུ་བསྟོད་པ་དང་། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། བསྟོད་པ་ནི་བསྟོད་པའོ། ། དམ་ཆོས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དམ་ཆོས་མ་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྨོད་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྨོད་པར་ མཛད་པའོ། །

Those non-Buddhists were even subdued by the Hearers (śrāvaka), such as Śāradvatīputra, who possessed inferior diligence; therefore, your victory over them is not surprising. For this reason as well, it is not surprising, and for that cause, it shall be explained in detail: "By one free from desire, those with desire; By one free from hatred, those with hatred; By one free from delusion, the deluded— By these three, the three are always subdued." Three types of individuals—those possessed of desire, hatred, and delusion—are always subdued, respectively, by the three individuals who are free from desire, free from hatred, and free from delusion. Furthermore, those non-Buddhists are possessed of desire, whereas you are completely liberated. Therefore, the summary of the meaning is: "How could your victory over the non-Buddhists be surprising?" If one asks, "What then is the wonder of the Blessed One (bhagavān)?" it is explained: "Though you highly praise the sublime Dharma And disparage what is not the sublime Dharma, Toward the noble and the base alike, You possess neither attachment nor anger." Regarding the phrase "highly praise the sublime Dharma": "praise" means to laud. "Sublime Dharma" (saddharma) means the virtue of the side of complete purification. "What is not the sublime Dharma" means the afflictions of the side of thorough affliction. "Disparage" means to criticize.

ཆགས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པའོ། ། ཁྲོ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའོ། ། དེ་དག་ཁྱོད་ལ་མི་མངའ་བ། ། ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་ལ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དམ་པ་དག་དང་ཐ་མ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ཅན་དང་། མི་དགེ་བ་ཅན་དག་ལ་རིམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ ཆགས་པ་དང་ཁྲོ་བ་མི་མངའ་བའོ། ། འོན་ཀྱང་གཞན་ལ་སྨད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་བསྟོད་པ་མཛད་པའམ། སྨོད་པ་མཛད་པ་དེ་གཉི་ག་ཡང་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། འདི་ཡང་ངོ་མཚར་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་མུ་སྟེགས་ལ། ། རྗེས་སུ་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བར། ། ཁྱོད་ ཀྱི་ཐུགས་ནི་མི་འགྱུར་ན། ། ཁྱོད་ལ་བསྟོད་དུ་ཅི་ཞིག་མཆིས། ། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་མུ་སྟེགས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་ནི་མི་འགྱུར་ན། ། ཞེས་བྱ་བས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པར་གྱུར་པ་དག་ ལའོ། ། མུ་སྟེགས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། རྗེས་སུ་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བས་གང་གི་ཐུགས་ནི་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་ པའོ། ། འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་གང་གི་ཚེ་ཀུན་དགའ་བོ་དགོན་པ་བ། ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ། ཕུག་ལ་ཆགས་པས་འདོད་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་བལྟ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་པོར་བཞེད་པའི་ཐུགས་ལ་དགོངས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པས་ཡོངས་ སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཆགས་པས་ཐུགས་ནི་མི་འགྱུར་བ་སྟེ།

"Attachment" refers to craving. "Anger" refers to malice. The meaning is that these do not exist in you. To whom? It is said: "Toward the noble and the base." This means that toward those who are virtuous and those who are non-virtuous, you respectively possess neither attachment nor anger. However, the intention is that whether you offer praise or disparagement for the sake of censuring others, both are the same. This is also marvelous. Why? "Since your mind does not waver toward arhats or toward non-Buddhists, what praise is there for you?" Regarding the statement "toward arhats and toward non-Buddhists," it will be explained by the phrase "since your mind does not waver." "Arhats" refers to those who have abandoned all faults without exception. "Non-Buddhists" refers to those such as Pūraṇa Kāśyapa and others. "Toward attachment and anger" means that your mind does not waver through anger toward non-Buddhists who harm the nature of phenomena (dharmatā); the intention is that you do not become angry toward them. Regarding the arhats such as the noble Ānanda and others: when Ānanda was dwelling in the forest, wearing robes of rags from the dustheap, and was attached to his cave, you looked upon him without regard for his desires. Thus, your mind did not waver through attachment when he fulfilled your long-held intention by attaining arhatship. The intention is that your mind does not waver.

དེ་རྣམས་ལ་ཆགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། ། དེ་དང་འདྲ་བའི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ལ་བསྟོད་དུ་ཅི་ཞིག་མཆིས་པ་ནི་གཞན་དམ་པར་བསྟོད་པ་གང་གིས་ཏེ། བསྟོད་པ་དེ་ནི་མ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྨད་དུ་བྱུང་བ་གཞན་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ལའང་མ་ཆགས་ལ། ། ཡོན་ཏན་ཅན་ལའང་བཞེད་མི་མངའ། ། ཀྱེ་མའོ་ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་སྟོབས་ནི། ། རབ་དང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལགས། ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ལའང་མ་ཆགས་ལ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ནི་ སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡོན་ཏན་རྩྭ་དང་འདྲ་བར་མི་བརྩི་བ་དང་། དེ་རྣམས་ལ་ཡང་མ་ཆགས་པ་ནི་ཆགས་པར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་འཕེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ ཅན་རྣམས་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་མཛད་ཅེས་པས་ན་རྩོལ་བ་ལ་གནས་པར་རོ། ། དེ་རྣམས་ལ་བཞེད་པ་མི་མངའ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བཞེད་པ་མི་མངའ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་ཀྱེ་མའོ་རབ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀྱེ་མའོ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ངོ་མཚར་བའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། རབ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཆོ་གས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། ། ཐུགས་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་སོ། ། ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དབང་པོ་རྣམས་ནི་རབ་དང་བ། ། ཞེས་བྱ་ བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་འདི་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་རྣམས་ནི་རབ་དང་བ། ། དུས་རྣམས་རྟག་ཏུ་མི་ཉམས་པས། །

One does not become attached to those [qualities]. What praise could there be for you, who possess such marvelous qualities? It means that there is no other supreme praise whatsoever. Furthermore, another marvel shall be explained: "Unattached even to qualities, You have no desire even for the possessor of qualities. O, how your mental strength Is lucid and utterly pure!" Regarding the phrase "unattached even to qualities," "qualities" refers to the powers (bala), the fearlessnesses (vaiśāradya), and so forth. During the stage of a bodhisattva, one does not regard qualities as being like grass; to be "unattached" to them means not becoming attached to them, for the sake of increasing them. Because those qualities, acting as causes, make sentient beings possess qualities, one abides in effort. To have "no desire" for them means that even when one possesses qualities such as meditative concentration (dhyāna), there is no afflicted desire. Therefore, regarding "O, how lucid": "O" (kye ma) expresses wonder. "Your" (khyod kyi) refers to you. "Lucid" (rab dang) means free from the turbidity of desire and so forth, according to the method explained previously. "Mental strength" (thugs stobs) refers to the mind. "Utterly pure" (yongs su dag pa) means free from stains. This marvel shall also be explained by the verse: "The faculties are lucid, and the times are never impaired." The faculties are lucid, and because the times are never impaired, [the mind is pure].

ཁྱོད་ཐུགས་རྟག་ཏུ་དང་བ་དག། མངོན་སུམ་གྱུར་པ་བཞིན་དུ་གདའ། ། རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་ བརྟེན་པའི་དབང་པོ་དེ་རྣམས་རབ་དང་བ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་སྟེ། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་བཞིན་འགྱུར་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་གཙང་བའི་བྲམ་ཟེས་བཤད་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མའི་སྤྱན་ནི་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། ཞལ་གྱི་མདོག་དག་པ་དང་། སྐུ་མདོག་དཀར་བ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་དང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེར་ན་ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ཇི་ལྟར་ཆུ་བོ་འཛམ་བུའི་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གོང་བུ་གསེར་མགར་མཁས་པས་བདར་ནས་རས་དཀར་པོ་ལ་བཞག་ན་ཤིན་ཏུ་སྣང་བ་དང་། འདེས་པ་དང་། རྣམ་པར་གསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཽ་ཏ་མའི་དབང་པོ་དག་ རབ་ཏུ་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། དུས་རྣམས་རྟག་ཏུ་མི་ཉམས་པས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་མི་ཉམས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཏེ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཐུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་སོ། ། རྟག་ཏུ་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་དག་པའོ། ། མངོན་སུམ་གྱུར་པ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཐུགས་དང་བ་མེད་ན་དབང་པོ་རྣམས་དང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཁོང་སྟོང་གི་ནང་མེ་གནས་པའི། ། ཤིང་ལས་ལོ་མ་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། ཞེས་དེ་ལྟར་བཤད་པའོ། ། དེ་བས་ན་དབང་པོའི་དང་བ་ལས་ཐུགས་ཀྱི་དང་བ་མཚོན་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཐུགས་ཀྱི་དང་བ་གཞན་གྱི་སེམས་མི་ཤེས་པས་ མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་རོ། ། གཞན་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་དམ་པ་ལེགས་གསུངས་དང་། །

Your mind is always serene, appearing as if it were directly perceived. Regarding the metaphorical designation of the supported based on the support: the faculties that depend upon the eyes and so forth are "serene" in the sense of being stainless, because they are free from the facial distortions caused by anger and the like. As the Brahmin Jātiśuddhi explained regarding the Blessed One Gautama: "The eyes of the Blessed One Gautama are serene, the complexion of his face is pure, and his body is white; this is because his faculties are serene." For example, O Gautama, just as a lump of Jambu-river gold, when polished by a skilled goldsmith and placed upon a white cloth, becomes exceedingly radiant, bright, and clear, so too are the faculties of the Blessed One Gautama serene. The term "serene" is as explained before. "At all times, never failing" means having a nature that is never impaired at any time. "Mind" refers to the mind itself. "Always serene" means always pure. "As if directly perceived" means that if the mind were not serene, the faculties would not be serene. As it is said: "From a hollow tree in which fire dwells, leaves will not emerge." Therefore, the serenity of the mind is indicated by the serenity of the faculties. Since the serenity of his mind is not known by others and is not directly perceived, the word "as if" is used as a metaphor. Another marvelous quality shall be explained: "The excellent nature and the well-spoken [teachings]..."

མཛད་སྤྱོད་བཟང་པོས་བསྒྲགས་པས་ན། ། ཁྱོད་ཀྱི་བློ་གྲོས་དགོངས་པ་དག། རྣམ་དག་བྱིས་པའི་བར་ལ་གྲགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་ པའོ། ། བྱིས་པའི་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་བརྩམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གྲགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས་པའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བློ་གྲོས་དགོངས་པ་དག་ནི་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་གྲོས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ། ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་དག་གི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་བར་ལ་ཡང་གྲགས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། གང་གི་ཕྱིར་བསྒྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་ཤིང་གསལ་བར་གྱུར་པའོ། ། རང་ བཞིན་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་སོ། ། དེའི་བསྒྲགས་པ་ནི་རྟགས་སུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ལེགས་གསུངས་མཛད་སྤྱོད་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལེགས་གསུངས་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གསུང་གི་ཕྲིན་ ལས་སོ། ། མཛད་སྤྱོད་བཟང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྐུའི་ཕྲིན་ལས་སོ། ། བཞེད་པ་ཆུང་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྦས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་གིས་གསལ་བར་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གསང་བ་གསལ་བར་བྱས་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་བས་ན་དེ་རྣམས་བསྒྲགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་དག་ཀྱང་ཐུགས་དག་པ་མེད་ན་རྣམ་པར་དག་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཐུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། དེ་བས་ན་བྱིས་པའི་བར་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཟབ་མོ་རབ་ཏུ་གྲགས་སོ། །

"Proclaimed by your excellent conduct, your wisdom and intentions are renowned even among the childish." This is the extensive explanation. "Even among the childish" means starting from the level of ordinary beings. "Renowned" means widely celebrated. "Your" means belonging to you. If one asks what those are, they are "wisdom and intentions," which refers to the wisdom of the fearlessnesses and so forth, because they are of the nature of insight. The "intentions" are the three applications of mindfulness. Their "purity" is due to being free from the stains of the afflictions. If one asks how they are renowned even among the childish, it is said: "Proclaimed" means realized and made clear. The "nature" is the intention, which is the very collection of the mind and mental factors such as the fearlessnesses. "Proclaimed" means that these have become the signs [of that realization]. Regarding "well-spoken and excellent conduct," "well-spoken" refers to the activity of the completely pure speech, and "excellent conduct" refers to the activity of the completely pure body. The Blessed One, who has few desires, has made manifest even those hidden qualities through these [two], just as a secret is made clear. Therefore, they are "proclaimed." Furthermore, since these would not be pure if the mind were not pure, this clarifies the purity of the mind. Thus, the profound qualities of a Buddha are widely renowned even among the childish.

དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་ཟེར་ཏེ། རྣམ་པ་རྟགས་དང་འགྲོ་བ་དང་། ། སྤྱོད་ པ་དང་ནི་སྨྲ་བ་དང་། ། མིག་དང་གདོང་གི་རྣམ་པ་ཡིས། ། ནང་གི་ཡིད་ནི་ཤེས་པར་བྱ། ། ཞེས་བྱ་བས་རྨད་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པ་བཤད་དོ། ། རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་བཞི་པའོ། ། ། ། གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་པོའི་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་ཀྱིས་རེ་ཞིག་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་དོ། ། སྐུ་ལ་བསྟོད་པ་ལ། སྐུ་ནི་དད་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་དང་། ཚིམ་པར་མཛད་པ་ཉིད་དང་། རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། སྐུ་དང་ཡོན་ཏན་དག་གི་ཕན་ཚུན་རྟེན་དང་བརྟེན་པས་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་བཞིའོ། ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ དད་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཉེ་བར་ཞི་ལ་ཡིད་དུ་འོང་། ། འབར་ལ་གནོད་པ་མཛད་མི་མངའ། ། དུལ་ལ་རྔོམ་བརྗིད་ཆེ་བ་ཡི། ། སྐུ་འདིས་སུ་ཞིག་དད་མི་མཛད། ། ཉེ་བར་ཞི་ལ་ཡིད་དུ་འོང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། རྒོད་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ན་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྟེ་སྐུ་དེ་ ཞེས་བྱ་བས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དྲང་སྲོང་ཕྱི་རོལ་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་དཀའ་ཐུབ་བཟོད་པར་ནུས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་སྤྲས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དུ་འོང་བར་མཛད་ པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འོད་འདོམ་གང་བའི་འོད་ཀྱིས་གསལ་བའི་ཕྱིར་ན་འབར་བའོ། ། འབར་བའི་ཕྱིར་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བར་གནོད་པ་མཛད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ།

Thus, it is also said of the worldly: "By means of the aspects, signs, gait, conduct, speech, and the appearance of the eyes and face, the inner mind is to be known." With these words, the Praise of the Marvelous is explained. This concludes the fourth chapter, the explanation of the Praise of the Marvelous. Now, the praise of the Blessed One is explained by way of the very result of the nature of formless entities. Regarding the praise of the Body, there are four aspects: the body that generates faith, the body that brings satisfaction, the body that accords with the qualities of the support and the supported, and the body that is beautiful through the mutual support of the body and its qualities. First, the generation of faith shall be explained: "Who would not have faith in this body, Which is peaceful and lovely, Blazing yet without causing harm, Tamed yet of great majesty?" Regarding "peaceful and lovely," this is the detailed explanation. It is "peaceful" because it has abandoned agitation; this will be explained as follows: "That body..." One might ask: "Is the peace of non-Buddhist sages, who are capable of enduring suffering and asceticism, not also lovely?" It is said: "Lovely" means it is made lovely because it is adorned with the major and minor marks. It is "blazing" because it is radiant with a fathom-wide aura of light. One might ask: "Because it blazes, does it cause harm like the rays of the sun?" It is said: "No."

གནོད་པ་མཛད་མི་མངའ་ནི་གནོད་པ་མཛད་མི་མངའ་བའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་གནོད་ པ་མཛད་མི་མངའ་བ་སྟེ། མཐོང་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་མཐུན་པའི་སྤྱོད་ལམ་མངའ་བའི་ཕྱིར་ན་དུལ་བ་སྟེ། རྒོད་པ་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དུལ་བ་ཡིན་ན་ཡང་རྔོམ་བརྗིད་ཆེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་འགལ་བ་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། རྔོམ་བརྗིད་ ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྔོམ་བརྗིད་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་མདོག་དང་དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། ། སུ་ཞིག་དད་མི་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སུ་ཞིག་འདྲ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་སྡང་ཅན་ཡང་དད་པ་གཞོལ་བར་མི་མཛད་དམ་སྟེ། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་དད་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཞེས་དགོངས་ པའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཡུལ་ཐམས་ཅད་བསྙེན་ན་དང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་དེ་གང་གིས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་དེ་གང་གིས་ནི། ། ལན་བརྒྱར་མཐོང་དང་གང་ཞིག་གིས། ། དང་པོར་མཐོང་བ་དེ་གཉི་ག། འདྲ་བར་མིག་ ནི་མགུ་བར་མཛད། ། གང་གི་ཕྱིར་མཐོང་ཞིང་ལན་བརྒྱར་མཐོང་བ་ནི་ལན་མང་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བརྒྱའི་སྒྲས་ནི་མང་པོ་ཁོ་ན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་གིས་དང་པོར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་དེའི་སྐུ་དང་པོར་མཐོང་བ་སྟེ་སྐུའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། མགུ་ བར་མཛད་པ་ནི་རངས་པར་མཛད་པའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། མིག་ནི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །

"One who does not cause harm" means one who possesses the disposition of not causing harm; this is the meaning of being "conformable to what is seen." Because he possesses a deportment consistent with the life of one who has gone forth, he is "tamed," which means he is free from agitation. It is explained that it would be contradictory for one who is tamed not to possess great majesty; "great majesty" is the meaning of the term "great majesty." "Body" refers to the nature of the physical form and its shape. "Who would not have faith?" means: who, even if they were full of hatred, would not be inclined toward faith? The intention is that he inspires faith in all beings. If one asks how this is so: because no one fails to become clear-minded upon approaching his presence. This is to be explained by the verse beginning, "By whomsoever your body..." "By whomsoever your body, Seen a hundred times, and by whomsoever Seen for the first time—both of them Delight the eye equally." The meaning of "seen" and "seen a hundred times" is "seen many times." The word "hundred" is used here to indicate a great number. "By whomsoever seen for the first time" refers to any individual who sees his body for the first time; the characteristics of the body have already been explained. "Delight" means to gladden. "Your" means belonging to you. "The eye" refers to the visual consciousness that arises endowed with bliss.

འདྲ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚུངས་པར་རོ། ། དེ་གཉི་ག་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོར་མཐོང་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་གཉི་ག་ཡང་སྟེ་ལན་བརྒྱར་མཐོང་ བ་དང་། དང་པོར་མཐོང་བ་དག་གིའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་སྐུས་དད་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཉིད་བཤད་དོ། ། རྒྱུ་གང་གིས་སྐུ་དེས་དད་པ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི་མཛེས་པའི་ཕྱིར། ། བལྟ་བས་མི་ངོམས་རང་བཞིན་པས། ། མཐོང་ངོ་ཅོག་ནི་ཕྱི་ཕྱིར་ཞིང་། ། དགའ་བ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པ་ལགས། ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི་མཛེས་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཥི་ཙ་ནི་ཚིམ་པའི་ཁམས་སོ། ། ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་མཛེས་པའོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལུད་ཀྱི་རྐྱེན་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། མཛེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ པས་ན་མཛེས་པའོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་བལྟ་བས་ངོམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེས་ན་སྐུ་དེ་ནི་མཛེས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། འདི་ལྟར་ཐོས་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་ སྙིང་པོས་རི་བྲགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱལ་པོ་དྲག་པོའི་སྲས་ཀྱི་དད་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་རས་རིས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བྲིས་ནས་བསྐུར་བར་བརྩམས་སོ། །

"Similarly" means in a comparable manner. "Both of them" refers not only to the first time of seeing, but to both instances: seeing for the first time and seeing a hundred times. These two verses explain how the physical body generates faith. If one asks by what cause that body generates faith, it is said: Because your body is beautiful, By its nature, one never tires of beholding it; Every time it is seen, it further Brings forth joy. "Because your body is beautiful" is the expanded explanation. The root śī is the element of satisfaction. Because it satisfies, it is "beautiful" (śubha). It should be construed with the causal particle upādāna and the suffix ṇya. It is "beautiful" precisely because it is lovely. The explanation is this: the body of the Blessed One, adorned with the major and minor marks and so forth, is such that living beings never tire of beholding it; therefore, that body is described as "beautiful." This is heard in the following account: King Bimbisāra, in order to generate faith in the son of King Caṇḍa of the mountain village of Śiśumāragiri, began by having a painting of the Buddha’s body drawn and sending it to him.

དེ་ལ་རི་མོ་མཁན་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་མཐོང་བས་ཚིམ་པར་མ་གྱུར་པས་སྐུ་བྲི་བར་མ་ནུས་ སོ་ཞེས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེས་འཚལ་གྱིས་རི་མོ་མཁན་ངལ་བར་གྱུར་པས་གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་བལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པ་ཉིད་ཁོ་ནས་བྲིས་སྐུ་ལ་འོད་སྤྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲིས་སྐུ་ལ་འོད་སྤྲོ་བར་མཛད་དོ། ། རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་དེ་རི་བྲགས་ཀྱི་བདག་པོ་ལ་བསྐུར་ཏོ། ། དེ་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ཤིན་ཏུ་དད་པ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ནས་བྲིས་སྐུ་དེ་ཉིད་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་བྲིས་པ་བསྒོམས་པས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐད་དུ་ཕྱིན་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཕྱིར་གྱི་སྒྲ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མཛེས་པའི་རང་བཞིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བལྟ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྐུ་ནི་སྐུའོ། ། མཐོང་ངོ་ཅོག་ནི་ཕྱི་ཕྱིར་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་མཐོང་བར་གྱུར་པས་ དགའ་བའི་ཡིད་ལ་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་སྟེ། སྐྱེད་པར་མཛད་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཕྱི་ཕྱིར་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་ན་མེད་པའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་དགའ་བ་ཁོ་ན་མཛད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ལན་བརྒྱར་མཐོང་བ་དང་། གང་ཞིག་གིས་སྔར་བཤད་པ་རིགས་ པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་སྐུ་བལྟ་བས་མི་ངོམས་པ་བཤད་དོ། ། རྟེན་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྟེན་གྱི་ཡོན་ཏན་དག་དང་ནི། །

In that regard, because all the painters were not satisfied by seeing the Blessed One’s major and minor limbs, they were unable to paint his body. To this, the Blessed One said: "Great King, since the painters have become weary, and because the Tathāgata is such that one can never see enough of him, let the painted image radiate light." Then the Blessed One caused the painted image to radiate light. King Bimbisāra sent it to the lord of the mountain retreat. Upon seeing it, the king developed intense faith; by meditating on the dependent origination depicted on that very painted image, he perceived the Noble Truths, went into the presence of the Blessed One, was ordained, and attained the state of an arhat. The word "phyir" (for) has the meaning of "because." The phrase "by its beautiful nature" means that it is precisely in accordance with what is pleasing to behold. "Body" refers to the physical form. "As much as is seen" means that as one sees it again and again, it produces joy and mental bliss in the mind. The phrase "again and again" means that it produces a joy endowed with unprecedented excellence. Because it is seen a hundred times, and because it is the very logic explained previously, this verse explains that one can never tire of beholding the body. Now, the conformity to the basis shall be explained: "With the qualities of the basis..." and so forth.

བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཕན་ཚུན་དུ། ། འཚམ་པས་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་དང་ནི། ། ཡོན་ཏན་ཕུན་ཚོགས་མཆོག་དང་ལྡན། ། རྟེན་གྱི་ ཡོན་ཏན་དག་དང་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། རྟེན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ། དེའི་ཡོན་ཏན་ནི་བརྟན་པ་ཉིད་དེ། རྡོ་རྗེའི་སྐུ་གདུང་མཐོང་བར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དབྱིབས་ནི་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་སྟེ། ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཆུ་ཞེང་གབ་པ་དང་། སེང་གེའི་རོ་སྟོད་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ རོ། ། འབར་བ་ཉིད་ནི་འོད་འདོམ་གང་བ་དང་། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་འབར་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མདོག་གསེར་འདྲ་བ་དང་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་འདྲ་བ་རྟེན་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་སྐུ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཉིད་དེ་ལྡན་པ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། རྟེན་པའི་ ཡོན་ཏན་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། བརྟེན་པ་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་སོ། ། བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་ནི་དེ་རྣམས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདིར་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་གོ། ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་ དང་། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཉིད་དང་། ཟབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ཀྱི་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་དང་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །

Regarding the statement, "The qualities of the support are mutually compatible; your body and your supreme, perfect qualities are endowed [with them]," and so forth: the "support" is the form body (rūpakāya). Its qualities are its stability, because the vajra-body remains unperceived. Its shape is exceedingly beautiful, because it is proportioned like a nyagrodha tree and its upper torso is like that of a lion. Its radiance is due to the fathom-wide aura and the blazing of the major and minor marks. The body endowed with the qualities of the support—such as a golden complexion and a power equal to that of Viṣṇu—is the form body itself; this will be explained as "endowment." Regarding the mention of "qualities of the supported": the "supported" refers to the powers (bala), the fearlessnesses (vaiśāradya), and the unique qualities (āveṇika-dharma). The meaning of "qualities of the supported" is that these are distinguished. Here, the word "quality" (guṇa) is a term for distinction. The distinctions of quality are purity, unimpededness, overwhelming brilliance, profundity, and so forth. These qualities of the supported—those very qualities such as the fearlessnesses and so on—are endowed with a supreme perfection; this is an endowment with the perfection that serves as the cause for possessing the greatness of the self. This is to be connected with the phrase "your body and qualities."

ཕན་ཚུན་དུ་འཚམ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་རྟེན་ནོ། ། བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྟེན་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ པ་དང་ལྡན་པ་ནི་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་སྐུའི་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཁོ་ན་བཤད་དོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་འབར་བ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མཚན་ དང་དཔེ་བྱད་བཟང་འབར་བ། ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ལས་མ་གཏོགས་པ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་འདི། ། གཞན་གང་ཞིག་ལ་ལེགས་གནས་འགྱུར། ། ཁྱོད་སྐུ་བརྟེན་པ་ཡོན་ཏན་ལ། ། ང་དཔལ་ཆེ་ཞེས་གསུངས་གསུངས་ལྟར། ། དེ་ཡི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་སླར། ། ངེད་ལེགས་ བཀོད་ཅེས་གསུངས་པ་འདྲ། ། གཞན་གང་ཞིག་ནི་གཞན་གང་ཞིག་ལའོ། ། ལེགས་གནས་ནི་མཛེས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་དངོས་པོ་དེ་བཞིན་དུ་གཤེགས་པས་ན་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་སྔོན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཤེགས་པ་ནི་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་གཞན་ལ་སྨན་པའི་སླད་དུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པས་གཤེགས་པ་ཞེས་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །

Regarding the phrase "mutually appropriate": the basis is that which is in conformity with the qualities of the supported, which are the perfect qualities of the basis. The supported is that which possesses the perfect qualities of the supported in conformity with the qualities of the basis. This verse explains only the qualities of the supported of the Body. To clarify that very point, the two verses beginning with "Blazing with the major and minor marks" are explained: "Blazing with the major and minor marks, Apart from your body, In what other place Could these qualities of the Tathāgata Be well-established? Just as you said, 'My body, the supported, Is of great glory,' So too, it is as if you said, 'Those qualities are also Well-arranged in me.'" "In what other place" means in what other [place]. "Well-established" means to be beautifully situated. These are the [qualities] such as the fearlessnesses. Because he has gone (gata) to the reality of things exactly as they are, he is the Tathāgata. Just as the previous perfectly awakened Buddhas went—that is, entered—so too this one has gone by entering for the sake of benefiting others, and so forth; thus he is the Tathāgata.

ཡང་ན་སྔོན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སུ་ གཤེགས་པ་ནི་གཞན་དག་གི་ཚོགས་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། ། དེའི་ཡོན་ཏན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ ལས་མ་གཏོགས་པ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་འབར་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་བཟང་འབར་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་ པའོ། ། དེ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རྣམས་ནི་ཕྱག་དང་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་འཁོར་ལོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། འོད་གསལ་བ་དང་། སྨིན་མཚམས་སུ་མཛོད་སྤུས་རྣམ་པར་བརྒྱན་པ་དང་། དབུ་གཙུག་ཏོར་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ནི་མདོ་ལས་གཏོགས་པར་བྱའོ། ། དཔེ་ བྱད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སེན་མོ་ཧ་ཅང་མི་རིང་བ་དང་། མཐོ་བ་དང་། ཟངས་ཀྱི་མདོག་འདྲ་བ་དང་། སྣུམ་པ་ཉིད་དང་། སོར་མོ་ཟླུམ་པ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། བྱིན་གྱིས་ཕྲ་བ་དང་། རྩ་མི་མངོན་པ་དང་། རྩ་མདུད་པ་མེད་པ་དང་། ཆུང་བ་དང་། ཕྲ་བ་དང་། བརླ་ཆུ་ཤིང་གི་ སྡོང་པོ་དང་འདྲ་བར་རྒྱས་པ་དང་། གཤིབས་པ་དང་། མི་མཉམ་པ་མེད་པ་དང་། བྱིན་གྱིས་ཕྲ་ཞིང་མཛེས་པ་དང་། འོལ་མ་སེའི་མེ་ཏོག་དང་འདྲ་བར་དམར་བ་དང་། དང་བ་དང་། སྣུམ་པ་དང་། ཙནྡན་ལྟ་བུའི་དྲི་དང་ལྡན་པའི་ཁྲག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་བརྒྱད་ཅུའོ། ། གཞན་ཡང་།

Alternatively, just as in the past he went to become a perfectly awakened buddha (samyaksambuddha) in order to fully complete the accumulations, the dharmakāya, and so forth, and thus came to possess extraordinary wisdom, so too here he is called "one who has gone" (tathāgata); therefore, he is the Tathāgata. His qualities are the "qualities of the Tathāgata." Regarding the phrase "apart from your body," the meaning is that it is apart from whatever has been explained as your body. If one asks what is distinguished, it is "blazing with the major and minor marks." The intention is that it is apart from the blazing major and minor marks. In that regard, the major marks of a great being (mahāpuruṣa) should be understood from the sūtras as: having the palms of the hands and the soles of the feet marked with wheels, being radiant, being adorned with the ūrṇā hair-treasure between the eyebrows, having a crown protuberance (uṣṇīṣa) on the head, and so forth. The minor marks (anuvyañjana) shall be explained: the nails are not too long, are high, are copper-colored, are glossy, the fingers are rounded, are full, are tapered, the veins are not visible, the veins are without knots, the ankles are small, the calves are slender, the thighs are full like the trunk of a plantain tree, are well-proportioned, are without unevenness, are elegantly tapered, the blood is red like the olma-se flower, is clear, is glossy, and possesses a fragrance like sandalwood, and so forth—these are the eighty. Furthermore:

ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི་ང་དཔལ་ཆེ། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། དཔལ་ཆེ་བ་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། ང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུའོ། ། ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། སྐུའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། གསུངས་ཞེས་པ་ནི་གསུངས་པའོ། ། གསུངས་པ་ནི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལྟ་ཞེས་པ་ནི་དཔེའོ། ། བརྟེན་པ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་བརྟེན་པ་ལའོ། ། ངེད་ལེགས་བཀོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རྣམས་ངེད་ལེགས་བཀོད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། སླར་གསུང་པ་ནི་སླར་ཡང་གསུང་པའོ། ། འདྲ་བའི་སྒྲ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུའོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། བཤད་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐུ་ནི་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། གང་ང་དཔལ་ཆེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ང་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ནི་སླར་གསུངས་པ་དང་འདྲ་བའི་སྐུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་སྤྲས་པ་ཁྱོད་ལ་ ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྲིན་ལས་དག་གིས་ངེད་རྣམས་ལེགས་པར་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟར་སྐུ་དང་ཡོན་ཏན་དག་ཕན་ཚུན་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་བཤད་དེ་སྐུ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་དོ། ། སྐུ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་ལྔ་པའོ། ། ། ། སྨན་པ་མཛད་པ་ནི་ དབྱེ་བ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཐུགས་རྗེ་ལ་བསྟོད་པས་ནི་འཁོར་བའི་ཉེས་པ་མཁྱེན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཐུགས་རྗེས་ཡུན་རིང་པོར་བཞུགས་པ་དང་།

"Your body is my great glory," this is the extensive explanation. "Great glory" means possessing good fortune. "I" refers to the expression "I am." "Your" refers to yours. The characteristics of the body have already been explained. "Spoken" means that which was spoken. It is spoken because it is the domain of sentient beings; "look" is an example. "Dependent" refers to the dependence previously explained. "We are well-established" means that we are well-established. "Again spoken" means spoken once more. The word "similar" should be explained as before. "That" refers to the body. "Qualities" have already been explained. The meaning of the explanation is as follows: your body is like that which was spoken regarding the qualities of the dependent; by the statement "I am one who possesses great glory," it is said that I am one who depends upon unsurpassed qualities. Those qualities are yours, who are adorned with the major and minor marks of a body similar to what was again spoken. By means of completely pure activities, we are well-established. Thus, having explained the speech through the mutual relationship of support and supported between the body and the qualities, the praise of the body has been explained. This is the fifth chapter, the explanation of the "Praise of the Body." Regarding the act of acting as a physician, there are eight types. Among them, first, by praising compassion, it is shown that although the Blessed One knows the faults of cyclic existence, through compassion he remains for a long time.

སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་གནས་སུ་བཞུགས་པ་དང་དགོན་པར་ མི་བཞུགས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་སྤྱོད་པ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལེགས་པ་དང་། མི་ལེགས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཐུགས་རྗེ་མངའ་བ་སྟེ་ཚིག་གི་དོན་བཞིའོ། ། དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་ལ་བརྟེན་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱི་བར་དུ་བཀྲེས་པ་ དང་སྐོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་སྤྱོད་པ་དང་། འཁོར་བའི་སྐྱེ་བོ་གཞན་དང་འདྲ་བ་དང་། རྒྱུ་ལ་ཁྱད་པར་མི་མངའ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འགྲོ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི། ། ཁྱད་མེད་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱིས་བཅིང་། ། ཁྱོད་ནི་འགྲོ་བའི་ཉོན་མོངས་དག། དགྲོལ་སླད་ཡུན་རིང་ ཐུགས་རྗེས་བསྡམས། ། ཐམས་ཅད་ཁྱད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་མོ། ། ཁྱད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་རྣམས་ནས་དམྱལ་བའི་བར་དུའོ། ། ཁྱད་མེད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ངེས་པར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་ པའོ། ། འཁོར་བར་འགྲོ་བ་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་ཅེས་པས་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བ་ལས་མ་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོ་བ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདིའོ། ། དེ་ལྟར་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་ པས་འཁོར་བར་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ཁྱོད་ནི་འགྲོ་བའི་ཉོན་མོངས་དག་དགྲོལ་སླད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚོན་ཆས་འགྲོ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཞགས་པ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

At that time, in order to pacify the intense suffering of sentient beings, [the Blessed One] dwelt among the masses of people and did not dwell in solitary hermitages. There are four points regarding the meaning of the words: enduring the suffering of the present, and possessing a compassion that is impartial toward the conduct of women, whether it be good or bad. In that regard, it should be explained that by relying on his aspirations, the Blessed One endured the sufferings of hunger, thirst, and so forth until his final parinirvāṇa, and that he was similar to other beings in saṃsāra, without any distinction in his causal basis: "All these beings are bound Without distinction by the afflictions; You, for the sake of releasing The afflictions of beings, have long been bound by compassion." Regarding the phrase "all without distinction," "all" refers to the three realms. "Without distinction" refers to everyone from the gods down to the hell-beings. The intention is that because they are without distinction, they are bound by the afflictions, since they have not definitively abandoned [them] even at the peak of existence. They are called "afflictions" because they afflict beings within saṃsāra. They are "bound by them" because they have not transcended saṃsāra. "These beings" refers to this world of sentient beings. Thus, because worldly beings are bound by afflictions, they are afflicted within saṃsāra. "You, for the sake of releasing the afflictions of beings" means that with the weapon of insight, you cut the noose of the afflictions of beings.

ཡུན་རིང་ཐུགས་རྗེས་བསྡམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨོན་ལམ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་ཀྱི་བར་དུའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་ན། ། དང་པོར་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་བགྱི་འམ། ། འོན་ཏེ་གང་གིས་འཁོར་བར་ཁྱོད། ། སྐྱོན་མཁྱེན་ཡུན་རིང་དེ་ལྟ་བུར། ། བཞུགས་མཛད་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ལ་བགྱི། ། དང་པོར་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་བགྱི་འམ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། འམ་ཞེས་ བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དྲི་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་མོ། ། དང་པོ་ནི་དང་པོའོ། ། ཕྱག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་བགྱི་བའོ། ། ཁྱོད་ལ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཆེ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། འོན་ཏེ་ནི་ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་ལས་ཐེ་ཚོམ་འདི་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་ པས་ལོང་བ་ཉོན་མོངས་པའི་ཞགས་པས་བཅིངས་པས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ངོ་མཚར་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། གང་གིས་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཡང་དག་པར་གྱུར་ པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཁོར་བའི་སྐྱོན་མཁྱེན་པ་སྟེ། འཁོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་གོ། ། བཞུགས་པ་ནི་བཞུགས་པར་མཛད་པ་སྟེ། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཡུན་རིང་པོར་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར། ། དང་པོར་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་བགྱི་འམ། ། ཞེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ། ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་བསལ་བར་མ་གྱུར་ན་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་ཞེས་རྟོགས་ནས། ། དང་པོར་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་བགྱི་འམ། ། ཞེས་ཡོངས་སུ་གདོན་ཏོ། །

"Bound by compassion for a long time" refers to the period from the initial aspiration until the final parinirvāṇa. Because it is so, the text asks: "Shall I first prostrate to you? Or rather, to that great compassion by which you, knowing the faults of saṃsāra, have remained for so long?" Regarding the phrase "Shall I first prostrate to you?" and so forth, the word "or" ('am) indicates a question or a doubt. "First" (dang po) means the very beginning. "Prostrate" (phyag) means to perform an act of homage. "To you" refers to the Blessed One. The definition of "great compassion" has already been explained. "Or rather" ('on te) means "alternatively." If one asks from what this doubt arises: it is because it is not surprising that worldly beings, blinded by ignorance and bound by the noose of the afflictions (kleśa), experience the suffering of saṃsāra. However, regarding the phrase "by which" and so forth: "by which" refers to great compassion. "Such" (de lta bu) clarifies the insight that has become perfectly realized, which knows the faults of saṃsāra. "Saṃsāra" refers to the six classes of beings. "Remained" (bzhugs) means to abide; it is for the sake of pacifying the afflictions of wandering beings for a long time. Therefore, the conceptual analysis of the phrase "Shall I first prostrate to you?" is as follows. Having understood that if the doubt regarding his qualities were not dispelled, the application of the neuter gender would be used, one should recite: "Shall I first prostrate to you?" (dang po khyod la phyag bgyi 'am).

དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཁོར་བའི་སྐྱོན་མཁྱེན་ཀྱང་ཐུགས་རྗེས་ཡུན་རིང་པོར་ བཞུགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། དབེན་པའི་བདེ་བ་སྤངས་གྱུར་ཁྱོད། ། མང་པོའི་ནང་ན་བཞུགས་པ་གང་། ། དེ་ཁྱོད་ཐུགས་རྗེས་དུས་འདས་པ། ། གླགས་ཤིག་ཐོད་ནས་བགྱིད་པར་བས། ། དབེན་པའི་བདེ་བ་སྤངས་གྱུར་ཁྱོད། ། ཅེས་སྨོས་པ་ལ། དབེན་པ་ནི་འདུ་འཛི་སྤངས་ པའོ། ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བ་དབེན་པའི་བདེ་བའོ། ། དེ་གྱུར་པ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དབེན་པའི་བདེ་བ་སྤངས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ནི་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། འདས་པ་ནི་འདས་པའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དུས་ནི་མཚན་ མོ་དང་ཉིན་མོ་ལ་སོགས་པའོ། ། གླགས་ཤིག་ཐོད་པ་ནི་སྤྲོ་བ་ཐོབ་པའི་ཐུགས་རྗེས་དེ་མཛད་དོ། ། ཉིད་བཞེད་པའི་དབེན་པའི་བདེ་བ་སྤངས་ནས་རྒྱུ་མེད་པའི་ཐུགས་རྗེའི་གཞན་དབང་གིས་གཞན་ལ་སྨན་པ་ལ་རྩེ་གཅིག་པས་ཁྱོད་ཀྱི་དུས་འདས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། གང་ གི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེས་གླགས་སྐབས་རྙེད་ནས་འདི་མཛད་དམ་ཞེ་ན། བཤད་པ། རིག་པ་ཡིས་ནི་མཚོ་ནང་ནས། ། ཀླུ་བཞིན་ཁྱོད་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་ཡིས། ། དགོན་པ་ཞི་གནས་གྲོང་གི་མཐར། ། གདུལ་བའི་དོན་གྱི་སླད་དུ་དྲངས། ། དགོན་པ་ཞི་གནས་གྲོང་གི་མཐར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་སྨོས་པ་ལ། ཞི་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དགོན་པ་ནི་ཞི་བའོ། ། དེ་ལས་གྲོང་གི་མཐར་ནི་གྲོང་དང་ཉེ་བར་དྲངས་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཀྱང་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའོ།

With these two verses, it is explained that although [the Buddha] knew the faults of saṃsāra through insight, he remained for a long time through compassion. Furthermore: "You who have abandoned the bliss of solitude, Yet dwell in the midst of the many— That your time has passed through compassion Is something I consider a mere pretext." Regarding the phrase "you who have abandoned the bliss of solitude": "solitude" refers to the abandonment of bustle and distraction. The "bliss of solitude" is the happiness arising from that. One who possesses that which accords with it is "one who has abandoned the bliss of solitude," meaning one who is completely surrounded by a great multitude of disciples. "You" refers to you yourself. "Passed" means elapsed. If one asks what that is: "time" refers to night, day, and so forth. "Found a pretext" means that through compassion, having found an opportunity, he acted in that way. The summarized meaning is: having abandoned the bliss of solitude he himself desired, your time has passed because you are under the power of causeless compassion, being single-mindedly intent on benefiting others. If one asks, "Why did he act in this way, finding an opportunity through compassion?" it is explained: "Just as a nāga is drawn from the depths of a lake by knowledge, So too, by compassion, you were drawn From the forest of calm abiding to the edge of the village For the sake of those to be trained." Regarding the phrase "from the forest of calm abiding to the edge of the village": a "forest" that accords with peace is "calm." From that, "to the edge of the village" means drawn near to the village. "You" refers to the Blessed One. "Too" (kyaṅ) is used in the sense of "why."

། ཀླུ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་སྦྲུལ་གྱི་མཆེ་བས་བཏབ་པའི་དུག་གསོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ མཚོའི་ནང་དུ་གནས་པས་ཀླུ་རིག་པས་མཚོའི་ནང་ནས་དྲངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་སྦྲུལ་གྱིས་ཟོས་པའི་འགྲོ་བ་གསོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེའི་རིག་པས་དགོན་པ་ཞི་བ་ལ་དགྱེས་པར་གྱུར་པ་ཁྱོད་དགོན་པ་ནས་གྲོང་གི་མཐར་དྲངས་སོ། ། དེ་བས་ན་དབེན་པའི་བདེ་བ་སྤངས་གྱུར་ཁྱོད་ ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་ནི་རིགས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་མང་པོའི་ནང་ན་བཞུགས་པ་དང་། དབེན་པར་མི་བཞུགས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཉེར་ཞི་མཆོག་ལ་གནས་བཞིན་དུ། ། ཐུགས་རྗེ་གཙོ་དང་ལྡན་ པས་ན། ། རོལ་མོ་མཁན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཡང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞབས་ཀྱིས་འདོར་བར་མཛད། ། ཉེར་ཞི་མཆོག་ལ་གནས་བཞིན་དུ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཉེར་ཞི་མཆོག་ལ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེར་ཞི་མཆོག་ལ་གནས་པའོ། ། བཞིན་གྱི་སྒྲ་ནི་ངོ་མཚར་བའི་དོན་ལའོ། ། ཐུགས་རྗེ་གཙོ་དང་ལྡན་ པས་ན། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ། གཙོ་བོ་ནི་གཙོ་བོ་སྟེ། དྲང་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གཙོ་བོ་དང་ལྡན་པའོ། ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཐུགས་རྗེའི་གཙོ་བོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཐུགས་རྗེས་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་ཐུགས་རྗེ་གཙོ་བོ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ གཙོ་བོ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཞབས་ཀྱིས་འདོར་བར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཞབས་བསྐྱོད་པར་མཛད་པའོ། ། ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། རོལ་མོ་མཁན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཡང་།

Regarding the phrase "like a nāga" and so forth: just as a nāga residing in a lake is drawn out from the water by a nāga-sorcerer in order to cure the poison of one bitten by a snake's fang, so too, in order to heal beings consumed by the snake of the afflictions (kleśa), you—who delight in the peace of the forest—were drawn from the wilderness to the edge of the village by the sorcery of your compassion. Therefore, the meaning of the verse "You who have abandoned the bliss of solitude" is logical. Through these two verses, it is explained that by the power of compassion, you dwell among the many and do not remain in solitude. Furthermore: "While dwelling in supreme peace, Because you possess the foremost compassion, Even the artistry of a musician Was cast aside by your feet." Regarding the phrase "while dwelling in supreme peace": "dwelling in supreme peace" means to abide in the highest state of tranquility. The word "while" (bzhin) has the sense of wonder. Regarding the phrase "because you possess the foremost compassion": "foremost" (gtso bo) means the principal or the leader, explained as that which leads. That which possesses this is "possessing the foremost." Its essential nature is to possess the foremost compassion; it is through compassion and not through anything else. "Possessing the foremost compassion" means having become one who possesses the primary compassion. "Was cast aside by your feet" means that your feet moved. If one asks why: "even the artistry of a musician."

། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། རོལ་མོ་མཁན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་དག་གོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་བཟོའི་ གནས་དག་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱི་མཛད་པ་ལ་འཇུག་པར་མཛད་པའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། རོལ་མོ་མཁན་གྱི་ཆ་ལུགས་བཞེངས་ནས་ལྷའི་ཡུལ་དུ་གཤེགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུད་མང་བརྡུངས་པས་རྒྱུད་སྟོང་ཕྲག་ཆད་པར་གྱུར་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་སྒྲ་བསྒྲགས་ པས་ཤིན་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དྲི་ཟའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱུད་མང་བརྡུང་བའི་བཟོ་བོ་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པ་རོལ་མོ་མཁན་གྱི་ང་རྒྱལ་དེ་ལས་ཕྲལ་ནས་གདུལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཐོས་སོ། ། དེ་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་སྐྱེ་བོ་གདུལ་བྱའི་སྡུག་བསྔལ་གཟོད་མ་སྤྱོད་པའི་ ཐུགས་རྗེས་མཛད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་། རྫུ་འཕྲུལ་སེང་གེའི་སྒྲ་དང་ནི། ། ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་གང་། ། དེ་ནི་བཞེད་སྤྱོད་མི་མངའ་བ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེས་བསྟར་བ་ལགས། ། རྫུ་འཕྲུལ་སེང་གེའི་སྒྲ་དང་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་ དང་། འབར་བ་དང་། འབེབས་པ་དང་། ཆར་འབབ་པ་ལ་སོགས་པའིའོ། ། སེང་གེའི་སྒྲ་དང་འབྲུག་གི་སྒྲ་དང་འདྲ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་ནི་ང་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་ནི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་མེད་དེ། གང་གིས་འཁོར་གྱི་ཚོགས་འདི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སེང་གེའི་སྒྲ་ཡང་དག་པར་སྒྲོགས་པར་ བྱེད་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ཉིད་འཇིགས་པ་མེད་པའི་སེང་གེ་དང་འདྲ་བས་སྒྲ་སྒྲོགས་པས་ན་སེང་གེའི་སྒྲའོ། ། ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ནི་ཉིད་ལ་བསྟོད་པའོ། །

Regarding the statement, "the arts of musicians": these are the fields of craftsmanship. You engaged in those very arts as follows: having assumed the guise of a musician, you traveled to the realm of the gods. There, the Blessed One himself played the lute (vīṇā), and although the thousand strings snapped, a sound that completely filled the sky resounded. It is heard that by this, the Gandharva king named Atyanta-nandana—who was a proud artisan skilled in playing the lute—was divested of his pride as a musician and thereby tamed. Furthermore, this was performed out of compassion, not for the sake of conformity, but to endure the suffering of those to be trained. Moreover: "The miraculous lion’s roar and the proclamation of your own qualities— these, though you have no desire for them, are displayed through your compassion." The phrase "the miraculous lion’s roar" is explained in detail: "miraculous" refers to traveling through the sky, blazing, descending, causing rain to fall, and so forth. It is like the sound of a lion or a thundercloud. As it was said: "Outside of me, there is no ascetic or brahmin who can truly roar the lion’s roar amidst this assembly," and so on. Because he roars like a fearless lion, it is called the "lion’s roar." "Proclaiming your own qualities" refers to praising yourself.

ཇི་ལྟར་སྟོབས་བཅུ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་། སེང་གེའི་སྒྲ་དང་། ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱིས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་འདོད་པས་གཞན་ལ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ནི་བཞེད་སྤྱོད་མི་མངའ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། དེ་ལ་བཞེད་པ་ནི་འདོད་པ་དང་སྲེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་སྤྱོད་ པར་བྱེད་པས་ནི་སྤྱོད་པའོ། ། དེ་མི་མངའ་བ་ནི་གང་གིས་སྤངས་པ་དེ་ནི་བཞེད་སྤྱོད་མི་མངའ་བའོ། ། དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེས་བསྟར་བའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཐུགས་རྗེས་བསྟར་བ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་རྟགས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཀ་ཤིའི་རྡོ་ལ་གསེར་བཟང་བའམ་ངན་པར་ཡོངས་ སུ་བརྟག་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་པར་སྤྱོད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཡང་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པའི་ཀ་ཤིས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་སྟེ། བཞེད་པ་དང་སྤྱོད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་ བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་མི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ལེགས་པ་དང་མི་ལེགས་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་གྱི་དོན་དུ་རབ་བཟང་གི། ། ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ལ་བརྩེ་མེད་པས། ། མགོན་པོ་ཁྱོད་ཉིད་འབའ་ཞིག་ ལ། ། ཐུགས་རྗེས་ཐུགས་རྗེ་མཛད་མ་གྱུར། ། གཞན་གྱི་དོན་དུ་རབ་བཟང་གི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། །

It is as follows: "Possessing the ten powers," "the Tathāgata, the Arhat," and so forth. Whatever is described as miraculous power, the lion’s roar, and one’s own qualities is taught to others by the childish of the world out of desire. Regarding the statement, "He has no desire or conduct," and so on: in this context, "desire" refers to longing and craving. Because it causes one to engage with objects, it is called "conduct." One who is devoid of these is "one who has no desire or conduct," meaning one by whom they have been abandoned. "That is displayed through your compassion": "that" refers to the miraculous powers and so forth. "Displayed through compassion" is the sign of compassion. Just as one thoroughly examines whether the gold in Kāśī stone is good or bad, so too the compassion of the Blessed One—who endures the present suffering of sentient beings—should be inferred by means of the "Kāśī" of miraculous powers and so forth. The summarized meaning is: "Because he has no desire or conduct." Thus, by these two verses, it is explained that through the power of compassion, he does not engage in the endurance of present suffering. To explain this in a manner consistent with the conduct of women, both good and bad: "For the sake of others, O Excellent One, Because you lack affection for your own support, O Protector, you alone Have not acted with compassion toward compassion." "For the sake of others, O Excellent One" is the detailed explanation.

གཞན་གྱི་དོན་ནི་གཞན་ལ་སྨན་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རབ་ཏུ་བཟང་བ་ནི་མཁས་པའོ། ། གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་ལའོ། ། ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ལ་བརྩེ་མེད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ཏེ། དེ་ལ་བརྩེ་བ་མེད་པ་ནི་རྩུབ་པ་དང་གཟིར་བར་མཛད་པ་སྟེ། ཐུགས་རྗེ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཁྱོད་ཉིད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འབའ་ཞིག་ནི་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་བོད་པའོ། ། ཐུགས་རྗེས་ཐུགས་རྗེ་མཛད་མ་གྱུར། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཐུགས་རྗེས་མཛད་པ་དང་། རྗེས་སུ་བཟུང་བ་མཛད་ཅེས་པ་ནི་ཐུགས་རྗེའི་དོན་དང་མཐུན་པའི་མཚན་ནོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཐུགས་རྗེའི་དོན་དང་མཐུན་པའི་མཚན་དུ་མ་གྱུར་ཏོ། ། དེ་ ལྟ་བས་ན་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ལ་བརྩེ་བ་མི་མངའ་བ་དང་། གཞན་ལ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མི་ལེགས་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ལ་བརྩེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་རེས་འགའ་ བརྟན་པས་གང་། ། གཞན་དོན་བསྒྲུབ་པར་མཛད་སླད་དུ། ། ཁྱོད་ནི་ལན་བརྒྱར་ཕྱོགས་དག་ཏུ། ། གཏོར་མ་བཞིན་དུ་བཏང་བ་ལགས། ། འདི་ལྟར་ལན་བརྒྱར་ཕྱོགས་དག་ཏུ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་འདི་ནི་གཞན་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ལ་བརྩེ་ བ་མེད་པ་དེ་ལྟར་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

The welfare of others is for the sake of acting for the benefit of others. "Excellent" means wise. "Gi" (the particle) is used in the sense of an affirmation. Regarding the phrase "lacking affection for one's own support," this refers to the support of the Tathāgata himself; to lack affection for that is to act with harshness and to cause affliction, which will be explained as "compassion." "You yourself" refers to the Blessed One and not to anyone else. "Solely" means the sense of being a great being. "O Protector" is an address. Regarding the phrase "you did not act with compassion," it is taught in this way: "acting with compassion" and "acting to care for others" are names that accord with the meaning of compassion. Your object did not become a name that accords with the meaning of compassion. Therefore, that which is a lack of affection for one's own support and a nature of attachment to others explains improper female conduct. If one asks, "How is it to be understood that there is attachment to others and a lack of affection for one's own support?" it is said: "In this way, at times, for the sake of accomplishing the welfare of others, you were cast a hundred times in all directions like an offering cake." Regarding the mention of "in this way, a hundred times in all directions," "in this way" means that it shall be explained how there is attachment to others and a lack of affection for one's own support. "Gang" (the particle) has the sense of "for the sake of which."

ཡང་ན་འདི་ལྟར་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འདོད་པའི་དོན་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། ཁྱོད་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའོ། ། ལན་བརྒྱ་ནི་ལན་མང་པོར་རོ། ། བརྟན་པའི་ཕྱིར་ བརྟན་པ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཉིད་དུ་བརྗོད་དོ། ། རེས་འགའ་གཏོར་མ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་དག་གིས་ཕྱོགས་དུམ་བུར་བྱས་ནས་གཏོར་མར་བཏང་བ་སྟེ། གནོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་རྣམས་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཐུགས་རྗེས་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་ མི་མངའ་བ་དང་འདྲ་བར་ཁྱོད་ལན་བརྒྱར་བྱས་ནས་བཏང་བ་ལགས་སོ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཤད་པ། གཞན་དོན་སྒྲུབ་པར་མཛད་སླད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྟག་ཕྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བཟའ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་དོ། ། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ལ་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་སུ་བཏང་བ་ལགས་སོ། ། གང་ལ་ཞེ་ན། ཕྱོགས་དག་ཏུ་ནི་ལས་ཀྱི་བྱེད་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་ཏེ། ཕྱོགས་བཞིར་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དོན་རབ་ཏུ་བཟང་བ་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མི་ལེགས་པ་དང་འདྲ་བའི་སྤྱོད་པ་བཤད་ན། བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལེགས་པ་དེ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐ་མལ་པའི་སྐྱེ་བོས་ཀྱང་བུད་མེད་གཡོན་ཅན་དབང་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། འོན་ཀྱང་བརྟན་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ལ་གནོད་མཛད་ཀྱང་། ། ནོངས་པ་ཅན་དུ་མི་བརྩི་བས། །

Alternatively, it is as follows: the word "what" (yat) is a particle used to indicate the meaning that is about to be explained. "You" refers to the one who will explain. "A hundred times" means many times. For the sake of stability—stability is said to be compassion itself. "Sometimes like an offering cake" (bali) means that just as those who lack compassion cut things into pieces and cast them as offerings to please yakṣas and the like, so too, compassion, as if it were devoid of compassion, has cast you forth a hundred times; this is what will be explained. Why is that? It is said: "In order to accomplish the welfare of others." This means for the sake of providing food for the tiger cubs and so forth. "You" refers to you. You were cast forth during the stage of application as a bodhisattva. To whom? To the directions; this is the end of the verbal action, meaning "casting in the four directions." Because it has become so, the excellent accomplishment of the welfare of others is well-explained. Having explained the conduct that resembles the improper conduct of women through these two verses, the proper conduct of women will now be explained: even an ordinary person cannot be overcome by a deceitful woman, so what need is there to mention a bodhisattva who possesses the excellence of stability? Thus: "Even though you were harmed in such a way, you did not consider it a fault."

ཁྱོད་ཀྱི་བཞེད་པ་ཁོ་ན་དང་། ། མཐུན་འཇུག་པ་ནི་ལེགས་པར་གདའ། ། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ལ་གནོད་མཛད་ཀྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་སྲོག་པས་ཀྱང་གཞན་གྱི་སྲོག་ལ་ གཅེས་པར་དགོངས་པའོ། ། དེས་ན་ཐུགས་རྗེ་འདི་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་བཞེད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་ཁྱོད་ཀྱི་ཐུགས་དང་མི་འགལ་བར་འཇུག་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་སྨན་པའི་སླད་དུ་འཇུག་པའོ། ། ལེགས་པ་ནི་ཡིན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་འདི་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། བཤད་པ། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ལ་གནོད་ མཛད་ཀྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་བརྒྱར་བཅད་ནས་གཏོར་མར་བཏང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དེས་སོ། ། ཀྱང་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏོ། ། གནོད་མཛད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟིར་བར་ ཡང་མཛད་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། མི་བརྩི་བས་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་གྱི་གདུག་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ནོངས་པ་ཅན་དུ་མི་བརྩི་ཞེ་ན། བུད་མེད་གདུག་པ་ཅན་ནི་དོར་བའི་རིགས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེ་འདི་དོར་བར་མ་མཛད་པས་ ངེས་པར་འདི་ནི་ནོངས་པ་ཅན་དུ་མི་བརྩི་བས་ནོངས་པར་མི་མཛད་པས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་འདིར་དགོངས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེས་བུད་མེད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལེགས་པ་དང་འདྲ་བ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གསལ་བར་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཐུགས་རྗེ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་དྲུག་པའོ། ། ། ། གསུང་ལ་བསྟོད་པའི་དབྱེ་བ་བཅུ་གཅིག་སྟེ།

It is excellent that your conduct is in perfect harmony with your very own intention. Thus, even though they cause you harm, and so forth—this is the detailed explanation. You consider the lives of others to be more precious than your own life. Therefore, this compassion of yours acts in accordance with your intention and does not conflict with your mind; it acts for the sake of benefiting sentient beings. "Excellent" means that it is so. If one asks how this is to be understood, it is explained: "Even though they cause you harm," and so on. "Thus" should be explained as before. Alternatively, "thus" refers to the manner of cutting [the woman] a hundred times and casting her as an offering, and so forth. "Even" has the sense of "because." "Even though they cause harm" means even though they inflict torment. "You" refers to the Blessed One. The meaning is that it is excellent because you do not disregard her, and not because you are cruel. If one asks why she is not regarded as a transgressor, it is because a cruel woman is one who ought to be abandoned, yet you have not abandoned this compassion; therefore, the meaning is that she is certainly not regarded as a transgressor, and thus you do not treat her as a transgressor. In this way, because it accords with your intention, this verse clearly demonstrates that compassion is similar to the conduct of a woman. This is the explanation of the praise of compassion. This is the sixth chapter, the explanation of the "Praise of Compassion." There are eleven divisions of the praise of speech.

དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གང་གིས་ཚིག་གི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་བཤད་པ་དེ་ནི་ཕྱིས་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ ལ། ཚིག་བཟང་བ་དང་དོན་ཆེ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིག་བཟང་བ་དང་དོན་ཆེ་དང་། ། བདེན་པ་དང་ནི་སྙན་པ་དང་། ། ཟབ་གསལ་གཉི་གའི་དོན་ལྡན་དང་། ། བསྡུས་དང་སྤྲོས་པ་དང་ལྡན་པ། ། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ནི་དེ་ལྟ་བུ། ། ཁྱོད་ཀྱི་དགྲ་བོས་ཐོས་ན་ཡང་། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལགས་སོ་ཞེས། ། སུ་ཞིག་ངེས་པ་སྐྱེ་མི་འགྱུར། ། ཚིག་བཟང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཚིག་བཟང་བའི་གསུང་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚིག་བཟང་བ་སྟེ། ཚིག་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཚིག་གསལ་བ་ཡིན་ན་ཡང་སྒེག་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་ལ་སོགས་ པ་དང་འདྲ་བར་དོན་མི་ཆེ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དོན་ཆེ་བ་ནི་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དྲང་སྲོང་སེར་སྐྱ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཀྱང་དེ་ལྟར་གསལ་བ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དོན་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཁྱད་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བདེན་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདེན་པ་མ་ཡིན་པ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་སྙན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་དག་ནི་བདེ་བ་དང་སྙན་པ་དང་ཡང་ཡིན་ཏེ། མཉན་པའི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོའི་གདུལ་བྱའི་ངོ་ བོའི་ཕྱིར་ཟབ་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། གཉི་གའི་དོན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཟབ་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། གཉི་གའི་དོན་དང་ལྡན་པའོ། །

Regarding that, the explanation of the distinctions of the meaning of the words by means of the verses will be explained later. In this regard, there are two verses beginning with: "Your speech is well-phrased and of great significance..." "Your speech is well-phrased and of great significance, True, pleasant, and possessing both the profound and the clear; It is both concise and expansive. Even if your enemies were to hear such words, Who would not develop the certainty: 'The Omniscient One is indeed the Teacher'?" To explain the phrase "well-phrased": that speech which possesses well-phrased words is "well-phrased," meaning it is clear in expression. One might ask: "Even if it is clear in expression, is it not like the compositions of the śṛṅgāra (erotic) style and so forth, which lack great significance?" It is said: "It is of great significance because it clarifies the higher realms and liberation." The words of the sage Kapila and others are also clear in that way; however, because they clarify erroneous meanings, your speech is explained as being superior to theirs. "True" means that it is not erroneous. While most things that are not true are pleasant, these are both blissful and pleasant, meaning they are worthy of being heard. Because it is applied according to the nature of the disciples—whether of lesser, middling, or sharp faculties—it is profound, clear, and possesses the meaning of both. That which possesses these is "possessing the profound, the clear, and the meaning of both."

དེ་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཚིག་གི་དོན་དང་ལྡན་པ་ནི་ཟབ་པ་སྟེ། ཟབ་པའོ། ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བའི་དོན་དང་ ལྡན་པ་ནི་གསལ་བའི་དོན་ཏོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཚིག་གི་དོན་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉི་གའི་དོན་དང་ལྡན་པའོ། ། བསྡུས་པ་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དགེ་སློང་དག་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་སྤང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྤྲོས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་ གཟུགས་ནི་བདག་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་སློང་དག་གཟུགས་བདག་ཡིན་ན་གཟུགས་ནི་གནོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་གཉི་ག་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བསྡུས་པ་དང་སྤྲོས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། གདུལ་བྱ་བསྡུས་པ་དང་སྤྲོས་པ་ལ་དགའ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སུ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྲིད་པའི་ ཕྱིར་རོ། ། མི་འགྱུར་བ་ནི་མི་འགྱུར་བའོ། ། ཐོས་པ་ནི་ཐོས་ནས་སོ། ། གསུང་ནི་མདོའི་སྡེ་དང་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའོ། ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་འབྲིང་ འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་དགྲ་བོས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་གི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ངེས་པ་ནི་ངེས་པའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཁོ་ནར་གསལ་བ་ནི་ དབྱེ་བ་དང་པོའི་བཤད་པའོ། ། གཞན་ཡང་། མང་པོའི་རིལ་གྱིས་སྙན་མ་ལགས། ། བཅོས་པ་འགའ་ཙམ་སྙན་པར་བས། །

In that regard, that which possesses the meaning of the words of dependent origination is profound; it is profound. That which possesses the meaning of generosity and so forth is the meaning of clarity. That which possesses the meaning of the words of dependent origination and so forth possesses both meanings. "Concise" means summarized, such as: "O monks, the phenomenon called form is to be abandoned." "Detailed" means extensive, such as: "O monks, form is not the self. O monks, if form were the self, form would not lead to affliction and suffering." That which possesses both is concise and detailed, because it is intended for disciples who delight in both the concise and the detailed. "Who" is used because [a self] is impossible. "Unchanging" means not changing. "Having heard" means after hearing. "Speech" refers to the Sūtra class, the Geya class, and so forth. "Such as that" means possessing the manner in which it was explained. "Your" means yours. "Your" refers to the Blessed One. "Not only attachment and aversion, but also by an enemy" is the meaning of the word "also." "Omniscient" is so called because he knows everything. "Certainty" refers to the causal condition of certainty. Thus, by these two verses, the Blessed One’s speech is clarified as being exclusively omniscient; this is the explanation of the first division. Furthermore: "Not all that is much is melodious; some fabricated things are considered melodious."

ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་དོན་གྲུབ་པས་ཀྱང་། ། ཐམས་ཅད་ལེགས་གསུངས་ཁོ་ན་ལགས། ། མང་པོ་རིལ་གྱིས་སྙན་མ་ལགས། ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། མང་པོ་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་སྙན་པ་སྟེ། ཐོས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། ། གསུང་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། བཅོས་པ་འགའ་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་འདོད་པའི་བདེ་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཞེན་པ་དེ་ནི་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གསུང་གིས་འདུལ་བར་མི་ནུས་སོ། ། བཅོས་ པ་འགའ་ཙམ་གྱི་གསུང་ནི་སྙན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔེར་ན་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པའི་སྲིད་པ་ལས་འཇིགས་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། དེ་ལྟར་འབར་བར་གྱུར་པ་ལ། ། རངས་དང་དགའ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ། མུན་པའི་ནང་དུ་གནས་པ་ཡིས། ། སྒྲོན་མ་ཇི་ལྟར་ཚོལ་མི་བྱེད། ། ཅེས་བྱ་བའོ། ། གཞན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ་བཅོས་པའི་གསུང་ནི་སྙན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལྷ་སྦྱིན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྨོངས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་། མཽད་གལ་གྱི་བུ་ལ་ཡང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གཏོད་ པར་མི་བྱེད་ན་ཁྱོད་ལ་གཏོད་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། གང་གི་ཕྱིར་ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱི་བྲན་མོའི་བུ་ཨམ་བཥྚ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱེ་བོ་རོའི་མཆིལ་མ་ཟ་བར་ཁྱོད་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་བས་ན་མི་བཟོད་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པས་གནས་པར་འོས་པའི་གདུལ་བྱ་ལ་ཐུགས་རྗེར་དགོངས་ པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། ། དེའི་ཡང་མི་སྙན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྩུབ་མོ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཐུགས་ཉོན་མོངས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།

"Even though your speech accomplishes its purpose, it is entirely well-spoken; it is not merely pleasant to many," this is the detailed explanation. "Many" refers to the majority, which is pleasant—that is, agreeable to hear. "All speech" is what will be explained. "Some fabricated speech" refers to the fact that those who are attached to the enjoyments of sensual pleasure cannot be tamed by speech that conforms to that [attachment]. "Some fabricated speech is not pleasant" is the meaning. For example, in order to show the fear of becoming (bhava) for those attached to the pleasure of desire, it was said: "When it has become thus ablaze, what joy or delight is there? Why does one dwelling in the midst of darkness not seek a lamp?" Some others say this: fabricated speech is not pleasant; for example, the Blessed One said to Devadatta: "If you do not entrust the saṅgha of monks even to the deluded Śāriputra and Maudgalyāyana, what need is there to mention entrusting it to you? Because you are the son of a slave-girl of the Śākyas, you will become a person who eats the saliva of corpses." Therefore, the Blessed One, out of compassion for the disciples who were fit to be tamed but possessed an intolerant disposition, spoke those words. Yet even that was not unpleasant or harsh, because his mind was free from afflictions (kleśa). The meaning of "speech" has already been explained.

། དོན་གྲུབ་པ་ནི་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པའི་དོན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀྱང་གི་ སྒྲས་ནི་དོན་གཞན་སྟོན་པའོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྙན་པ་དང་མི་སྙན་པའོ། ། ལེགས་པར་གསུངས་པ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་སྙན་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་པ་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་ གསུང་ནི་རྣམ་བརྟགས་ན། ། གང་ཞིག་འཇམ་དང་རྩུབ་པ་དང་། ། གང་ཡང་དེ་གཉིས་ལྡན་པ་དང་། ། ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར། གང་ཞིག་འཇམ་པ་ནི་སྙན་པའི་གསུང་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་འདྲ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གཞི་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ནི་འདི་ནི་ ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་། འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འདི་ནི་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་། འདི་ནི་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འདི་ནི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གང་ཞིག་ རྩུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩུབ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་། འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འདི་ནི་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་། འདི་ནི་ངག་དང་ཡིད་ ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འདི་ནི་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གང་ཡང་དེ་གཉིས་དང་ལྡན་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་གསུང་དེ་གཉིས་ནི་འཇམ་པ་དང་རྩུབ་པ་དག་སྟེ།

"Accomplishing the purpose" means for the sake of achieving the goals of the higher realms and liberation. The word "also" (kyang) indicates another point. "All" refers to both the pleasant and the unpleasant. "Well-spoken" means it is indeed well-spoken. By means of this verse, the pleasant speech of the Śākyas is described; thus, the second classification is explained. That very point shall now be explained: "When your speech is analyzed, Whatever is gentle, whatever is harsh, And whatever possesses both of these, All become of a single flavor." That which is "gentle" is explained as pleasant speech. If one asks what it is like, it is as stated in the Sūtra Teaching the Bases: "This is physical virtuous conduct; this is the ripened fruit of physical virtuous conduct; this is verbal and mental virtuous conduct; this is the ripened fruit of verbal and mental virtuous conduct; and these are the gods and humans." That which is called "harsh" is that which accords with harshness. Just as it is stated in that same sūtra: "This is physical misconduct; this is the ripened fruit of physical misconduct; this is verbal and mental misconduct; this is the ripened fruit of verbal and mental misconduct; and these are the hell beings, animals, and hungry ghosts." Regarding the phrase "whatever possesses both of these," it refers to that speech which possesses both the gentle and the harsh.

ལྡན་པ་ནི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་ དུ་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་ཐར་པ་གཅིག་གི་མཐའ་ བརྟགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་སྟེ། འགྱུར་བ་ནི་འགྱུར་བའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་གསུང་ངོ་། ། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ནི་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུགས་རྗེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྤྱད་ན་ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པའི་ སྦྱོར་བས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་མཛད་པ་སྟེ། བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་གསུང་ཐར་པ་དང་རོ་གཅིག་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་གསུམ་པ་བཤད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་ངོ་མཚར་བར་ཡིད་ཀྱིས་བསྟོད་པར་བྱ་སྟེ། ཨེ་མའོ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་དག་པའི། ། ཕྲིན་ལས་རྣམས་ནི་རབ་ ཏུ་བཟོ། ། ང་ཡིས་རིན་ཆེན་གསུང་རྣམས་ཀྱི། ། སྣོད་འདི་འདྲ་བ་འདི་བགྱིས་སོ། ། ཨེ་མའོ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་དག་པའི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཀྱེ་མའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་མཚར་བའོ། ། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་དག་པའི་ཕྲིན་ལས་ནི་དཀར་པོ་འབའ་ཞིག་སྟེ། གྱ་གྱུ་རྟག་ཏུ་སྤངས་པའི་ ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། བཟོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཁས་པའོ། ། རབ་ཏུ་ནི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཕྲིན་ལས་དེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པའི་ཚིག་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་དང་སྦྱར་རོ། །

"Endowed" means to be possessed of. Likewise, from that very sūtra: "This is the proper conduct of the body," as before; and likewise, "This is the misconduct of the body," as before. "All" refers to the speech that is gentle, harsh, or both, which is of a single flavor. "Examination" means investigation; "change" means transformation. "Your" refers to your speech. Because your speech is free from attachment and aversion and is connected with compassion, when investigated, it all becomes of a single flavor. By means of the application of abiding in proper conduct, you cause the attainment of liberation; this is the summarized meaning. With such a verse, the third distinction is explained: that your speech is of a single flavor with liberation. Therefore, one should praise it with a mind of wonder: "O, how marvelous! Your activities are perfectly pure and most skillful. I have fashioned this vessel for your precious words." "O, how marvelous! Your activities are perfectly pure" is the extensive explanation. "O" expresses wonder. "Perfectly pure activities" are exclusively white (virtuous), because of the constant abandonment of crookedness, and so forth. "Skillful" means wise. "Most" means endowed with excellence. "By those activities" should be connected with the transformed verb of the agent.

འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་སྐྱེས་པས་མངོན་སུམ་དང་འདྲ་བར་སྲིད་པར་བྱེད་དེ། རིན་ ཆེན་གསུང་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་བཟང་བ་དང་དོན་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པའི་ཕྱིར་གསུང་རྣམས་ནི་རིན་ཆེན་ནོ། ། འདི་འདྲ་བ་ནི་རྣམ་པ་འདི་དང་འདྲ་བ་སྟེ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའོ། ། སྣོད་ནི་རྟེན་ནོ། ། བགྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པ་དང་ངེས་པར་ བསྒྲུབས་པ་སྟེ། རིན་ཆེན་གསུང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་དགོངས་སོ། ། གསུང་གི་རིན་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཁྱོད་ཞལ་བལྟ་ན་རབ་སྡུག་པ། ། དེ་ལས་མཉན་ན་སྙན་པ་ཡི། ། གསུང་འདི་དག་ནི་ཟླ་བ་ལས། ། བདུད་རྩི་འཛག་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་། ། ཁྱོད་ཞལ་བལྟ་ན་རབ་སྡུག་པ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཞལ་དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ན་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བལྟ་ན་སྡུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བལྟ་ན་སྡུག་པ་སྟེ་བལྟ་བར་འོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདི་ནི་གསུང་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་ འདྲ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། མཉན་ན་སྙན་པའོ། ། ཞལ་ནི་ཞལ་ལས་འཛག་པ་སྟེ། འཛག་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཟླ་བ་ལས་བདུད་རྩི་འཛག་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཟླ་བ་ནི་བདུད་རྩིའི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་ པའོ། ། ཇི་ལྟར་དེ་ལས་ཞུ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་བདུད་རྩི་འཛག་པ་དེ་བཞིན་དུ།

"This" refers to the fact that through the arising of faith, one makes [the teaching] manifest as if it were directly perceived. Regarding "of the precious speech": because it is extremely rare in terms of its excellent words, great meaning, and so forth, the speech is "precious." "Such as this" means of a similar nature, adorned with the major and minor marks. "Vessel" means a support. "Has been made" means generated and definitively accomplished; the intention is that it is in accordance with the precious speech. If one asks, "What is the vessel of the precious speech like?" it is explained: Your face is most beautiful to behold; From it, your speech, so pleasant to hear, Issues forth like nectar dripping From the moon. Regarding the phrase "Your face is most beautiful to behold," the words "from that face" will be explained later. "Na" has the sense of "because." "Beautiful to behold" means it is lovely to look upon, which is to say, worthy of being seen. This will be explained as "your speech." If one asks what it is like, it is "pleasant to hear." "From the face" means dripping from the face; it issues forth just as if it were dripping. The characteristics of your speech have already been explained. Regarding "issues forth like nectar dripping from the moon," it is well known in the world that the moon is of the nature of nectar. Just as nectar of a liquid nature drips from it, so too [does your speech].

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་གྱི་ཟླ་བ་ལས་དོན་དམ་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ན་གསུང་ཁོ་ན་བདུད་རྩི་འཛག་པ་བཞིན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ གསུང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྟེན་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་བཞི་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི། ། རྡུལ་རབ་ཞི་མཛད་ཆར་སྤྲིན་འདྲ། ། ཞེ་སྡང་སྦྲུལ་ནི་འདོན་པའི་ཕྱིར། ། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་འདྲ་བ་ལགས། ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྡུལ་རབ་ཞི་བར་མཛད་ཅེས་སྨོས་ པ་ལ། འདོད་ཆགས་ཁོ་ན་རྡུལ་ཏེ། སྔོ་བ་ཐི་བ་ལ་སོགས་པ་མི་སྡུག་པ་བསྟན་པས་དེ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་མཛད་པ་ནི་སེལ་བར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསུང་གི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། ཆར་སྤྲིན་འདྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆར་སྤྲིན་མ་ཡིན་པས་ཆར་སྤྲིན་དང་འདྲ་བར་སྤྱོད་པས་ན་ ཆར་སྤྲིན་དང་འདྲ་བའོ། ། བྲིཀྵ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལ་ཀའི་རྐྱེན་ཅན་ཏེ། དེ་ལྟར་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་འདྲ་བ་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ནམ་མཁའ་ལྡིང་ནི་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ངོ་། ། དེ་དང་འདྲ་བར་སྐྱོད་པ་སྟེ། བྱམས་པ་ལ་སོགས་ བསྟན་པས། ཞེ་སྡང་སྦྲུལ་ནི་གདོན་པའི་ཕྱིར། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཞེ་སྡང་ཉིད་སྦྲུལ་ཏེ། ཁྲོ་བའི་དུག་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གདོན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་མི་ཤེས་པའི། ། རབ་རིབ་འཇོམས་པས་གདུགས་དང་འདྲ། ། ང་ རྒྱལ་རི་བོ་མངོན་འཇོམས་པས། ། བརྒྱ་བྱིན་མཚོན་ཆ་འདྲ་བ་ལགས། །

It is taught that because the ultimate truth and nirvāṇa are attained from the moon of the Blessed One’s face, his speech alone emerges like the dripping of amṛta. By these two verses, the fourth division—the support that accords with the speech—is explained. Furthermore: Your speech is like a rain cloud, Which thoroughly pacifies the dust of desire. To extract the snake of hatred, It is like the garuḍa bird. Regarding the phrase "thoroughly pacifies the dust of desire," desire itself is the dust. By teaching the meditation on the unattractive, such as a blue jay and so forth, it is thoroughly pacified; this means it is eliminated. The meaning of "speech" has already been explained. "Your" refers to yours. "Like a rain cloud" means that because it acts like a rain cloud rather than being a rain cloud itself, it is "like a rain cloud." This is a formation with the suffix ka applied to words such as vṛkṣa; one should understand that this applies to the grammatical constructions to be explained later as well. Regarding the phrase "like the garuḍa bird," the garuḍa is the garuḍa bird. Acting like it, it is "like the garuḍa." By teaching loving-kindness and so forth, it is said: "To extract the snake of hatred." Hatred itself is the snake, because it emits the poison of anger. "To extract" means "by relying upon that." Furthermore: By repeatedly destroying the cataract of ignorance, It is like a parasol. By utterly crushing the mountain of pride, It is like the weapon of Śakra.

གདུགས་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། གདུགས་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པས་ན་གདུགས་དང་འདྲ་བའོ། ། ཡང་དང་ཡང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སླར་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བསྟན་པས་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མིའི་ མཐའ་དང་དབུས་ཀྱི་མཐའ་གསལ་བའི་ཕྱིར་ན་གདུགས་དང་འདྲ་བའི་གསུང་ཞེས་ཐམས་ཅད་ལ་དྲང་བར་བྱའོ། ། ཅི་ཞིག་མཛད་ཅེ་ན། བཤད་པ། མི་ཤེས་པའི་རབ་རིབ་འཇོམས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པར་གྲགས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ རབ་རིབ་དེ་རྣམ་པར་སེལ་བར་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བརྒྱ་བྱིན་གྱི་མཚོན་ཆ་ནི་རྡོ་རྗེ་སྟེ། དེ་དང་འདྲ་བར་སྤྱོད་པའོ། ། ང་རྒྱལ་ནི་མཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ན་རི་བོ་སྟེ་རི་བོའོ། ། དེ་འཇོམས་པས་ན་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་མཚོན་ཆ་དང་འདྲ་བ་སྟེ། ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་ཁོ་ ན་དང་། བདག་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་བསམས་པ་ན་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ལས་ལས་རིགས་དང་། གཟུགས་དང་། ལང་ཚོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། ། འདི་ནི་བདག་མེད་པ་དང་། འདུས་བྱས་པ་ཙམ་ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་ དབང་དུ་གྱུར་པའི་ལས་ལས་འབྱུང་བས་ན་རྣམ་པ་གང་གིས་སུ་ཞིག་ང་རྒྱལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ང་རྒྱལ་འཇོམས་པ་ནི་གསུང་ཡིན་པས་ན་དབྱེ་བ་ལྔ་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། དོན་ གཟིགས་པས་ན་མི་སླུ་བ། ། ནོངས་མི་མངའ་ཕྱིར་རྗེས་སུ་མཐུན། ། ལེགས་པར་སྦྱར་བས་གོ་སླ་སྟེ། ། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ནི་ལེགས་གསུམ་ལྡན། །

"Like an umbrella" means it is extensive. Because it functions like an umbrella, it is "like an umbrella." "Again and again" means that by repeatedly teaching dependent origination, the prior limit, the later limit, and the middle limit are clarified; thus, it should be understood that the speech is "like an umbrella" in all respects. What does it do? It is said: "By destroying the cataracts of ignorance." Ignorance is known as avidyā (unawareness); the meaning is that it completely dispels the cataracts that obscure right view. The weapon of Śakra is the vajra; it functions similarly to that. Because pride has the characteristic of being "high," it is like a mountain or a peak. Because it destroys that, it is "like the weapon of Śakra," for [pride] arises solely from the ownership of actions and from the absence of a self. When one contemplates the ownership of actions, it occurs thus: from action come lineage, form, youth, and so forth, as well as other things. Since these arise from actions that are selfless, merely conditioned, and under the power of afflictions, who could be proud and in what manner? With these two verses, the fifth classification is explained: the speech that destroys desire, hatred, delusion, and pride. Furthermore: "Because it perceives the meaning, it is non-deceptive; Because it is without fault, it is consistent; Because it is well-composed, it is easy to understand; Your speech possesses these three excellences."

དོན་གཟིགས་པས་ན་མི་སླུ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། དོན་གཟིགས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དོན་གཟིགས་པའོ། ། གསུམ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེའི་རང་བཞིན་ནི་དོན་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་ན་མི་སླུ་བ་སྟེ། བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་གི་དོན་ནི་མི་སླུ་བར་མཐོང་སྟེ། དེའི་གསུང་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེར་ན་ང་ཡོངས་ སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལོ་བརྒྱའི་འོག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་གཏུམ་པོ་མྱ་ངན་མེད་ཅེས་བྱ་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། དེས་ནི་ནུབ་གཅིག་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་མཆོད་རྟེན་བརྒྱད་ཁྲི་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ཁུ་ཏ་ཀ་ ཞེས་བྱ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་མགོ་བོ་ལ་གཉེར་མ་ལྷགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། བུ་མོ་གཞོན་ནུ་ལས་ཀྱང་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཡང་ན་དོན་གཟིགས་པའི་གསུང་གསུང་བ་ནི་མི་སླུ་བ་ཡིན་ནོ། ། མ་རིག་པ་ ལ་སོགས་པ་འཇོམས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གང་གིས་དོན་གཟིགས་པ་དེ་ནི་དོན་གཟིགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ནའོ། ། དེའི་གསུང་ནི་མི་སླུ་བ་སྟེ། དོན་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་དཀྲུགས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ནི་རྗེས་སུ་ མི་མཐུན་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ནི་ནོངས་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ན་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་སྟེ།

"Because he perceives the meaning, he is non-deceptive" is the expanded explanation. One who possesses the perception of the meaning is "one who perceives the meaning." The term "three" will be explained later. Because his nature is to perceive the meaning, he is non-deceptive; this is the meaning of "truth." The meaning of the Blessed One’s speech is seen to be non-deceptive, because those who follow his speech attain the higher realms and liberation. For example, the Blessed One said: "One hundred years after I have passed into parinirvāṇa, a king named Aśoka the Fierce will appear. In a single night, he will construct eighty thousand caityas of the Dharma King." Likewise, in the future, it will be observed that all such things as "wrinkles will not appear on the heads of people called Kautakas" and "sons will be born even to young girls" will come to pass. Alternatively, the speech of one who perceives the meaning is non-deceptive. One who perceives the meaning through the wisdom that destroys ignorance and so forth is "one who perceives the meaning," and that is the Blessed One alone. His speech is non-deceptive because he perceives the meaning. The words of those whose minds are disturbed by desire and so forth are inconsistent, but because the Blessed One is free from faults, his words are consistent.

དྲང་སྲོང་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་སྔ་ཕྱིར་མི་མཐུན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། གོ་སླ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོས་རྟོགས་པར་མཛད་པའོ། ། ལེགས་པར་སྦྱར་བ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ཇི་ལྟར་གདུལ་བྱས་ཕལ་པའི་ཚིག་དང་། ཆོས་སྐད་དང་། ཀླ་ཀློའི་ཚིག་གི་དབྱེ་བས་དོན་ཤེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་སྦྱར་བ་ཞེས་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དོན་གཟིགས་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། གོ་སླ་བ་སྟེ་ལེགས་པ་གསུམ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ལེགས་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ངོ་། ། ནིའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་གི་ཁ་བསྐང་བའོ། ། རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གསུང་དག་གིས་སྟོན་པ་ཉིད་དུ་གྲགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དབྱེ་བ་དྲུག་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་དང་པོར་ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་། ། ཉན་པ་རྣམས་ ཀྱི་ཡིད་འཕྲོག་མཛད། ། དེ་ནས་ཡིད་ལ་བསམ་བགྱིས་ན། ། རྡུལ་དང་མུན་པ་དག་ཀྱང་སེལ། ། ཉན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་འཕྲོག་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ནི་སེམས་དག་གོ། ། རེ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པའི་དོན་ཏོ། ། ཉན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་ གཞན་དུ་རྗེས་སུ་མི་འབྲང་བའི་ཕྱིར་ཡིད་(འཕྲོགག་,འཕྲོག་)པར་མཛད་པའོ། ། དང་པོར་ནི་དང་པོར་རོ། ། གསུང་ནི་གསུང་ངོ་། ། ཁྱོད་ཀྱི་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། ། ཉན་པ་ལས་ཕྱི་མའི་དུས་སུ་ཡིད་ལ་བསམ་བགྱིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་རིམ་པས་སོ། ། རྒྱུད་ལ་དྲི་མས་གནོད་པའི་ ཕྱིར་རྡུལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། མུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏི་མུག་གོ། །

The intention is that, unlike the sage Vyāsa and others, there is no inconsistency between the earlier and later parts. "Easy to understand" means that it is made comprehensible to those to be trained. "Well-composed" means that just as those to be trained understand the meaning through the distinctions of common speech, technical terminology, and the languages of barbarians, it is likewise explained as "well-composed." Therefore, that which possesses the three excellences—perceiving the meaning, being consistent, and being easy to understand—is "endowed with the three excellences," and that is your speech. The particle "ni" is used to complete the sentence. By means of these three aspects, this verse, which proclaims the Teacher through speech that is completely pure, explains the sixth distinction. Furthermore: "First, your speech captivates the minds of those who hear; then, when reflected upon in the mind, it also clears away dust and darkness." Regarding the phrase "captivates the minds of those who hear": "mind" refers to the consciousness. "First" indicates the sequence. "Of those who hear" means that because it does not follow after other [distractions], it captivates the mind through the fivefold melody. "First" means at the beginning. "Speech" means the words. "Your" means belonging to you. "When reflected upon in the mind after hearing" means through the stages of reflection and meditation. Because the continuum is afflicted by stains, "dust" refers to all afflictions. "Darkness" refers to delusion.

ཉོན་མོངས་པའི་རིགས་མ་ལུས་པ་ནི་གཏི་མུག་སྔོན་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་ལོག་པར་བཤད་དོ། ། འདོད་ཆགས་ནི་རྡུལ་གྱི་ཚིག་གིས་སྤོང་བ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ཏེ། འདིར་ནི་གསུང་གཅིག་ནས་གཅིག་ གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྩ་བ་དང་བཅས་པར་འཇོམས་པར་བཤད་དེ། དེས་ནི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་དབྱེ་བ་བདུན་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཕོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུགས་འབྱིན་ཅིང་། ། བག་མེད་རྣམས་ནི་སྐྲག་པར་མཛད། ། བདེ་བ་ཅན་དག་སྐྱོབ་མཛད་པས། ། ཁྱོད་གསུང་ ཀུན་དང་འཚམ་པར་འཇུག། ཕོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུགས་འབྱིན་ཅིང་། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། ཕོངས་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དེ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་བཤད་པས་དབུགས་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཕོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུགས་འབྱིན་པའོ། ། གསུང་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའོ། ། དཔེར་ན་ཉ་པ་དག་གིས་ཉ་རྒྱས་ཉ་དང་རིས་མཐུན་པའི་ཆུ་སྲིན་འགྲམ་དུ་དྲངས་པ་ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ལྡན་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཐུས་སྨྲས་པ་ནི་འདི་ནས་བདག་ཤི་འཕོས་ནས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ། ང་ནི་ཐུགས་རྗེ་ལྡན་རྒྱལ་ལ། ། སེམས་ནི་ལེགས་པར་དད་པར་གྱིས། ། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སྤངས་ནས་ནི། ། དེ་ནས་མཐོ་རིས་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དབུགས་དབྱུང་བར་མཛད་དོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སེམས་ རབ་ཏུ་དད་པས་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐད་དུ་ཕྱིན་པས་བདེན་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱའོ། །

Because all classes of afflictions (kleśa) are preceded by delusion (moha), delusion is explained [first] as the one to be reversed. As for desire (rāga), it is merely shown to be abandoned by the term "dust" (rajas); here, however, it is explained that through the single speech [of the Buddha], the afflictions are destroyed along with their roots. Thus, the seventh division, which captivates the mind, is explained. Furthermore: "Providing relief to the destitute, Causing the heedless to tremble, Protecting those in Sukhāvatī— Your speech engages in harmony with all." Regarding the phrase "providing relief to the destitute": the destitute are those who have acquired afflictions. Because it is explained that they will definitely emerge from those afflictions, it is called "providing relief," and thus it is "providing relief to the destitute." "Speech" refers to that which is about to be explained. For example, when fishermen with a net dragged a fish and a similar aquatic creature, a makara, to the shore, the latter, being in extreme suffering, spoke by the power of the Blessed One: "After I die and pass away from here, I shall be reborn in the hells." To that, the Blessed One spoke this verse to provide relief: "I am the compassionate King; Direct your mind with perfect faith. Having abandoned the animal realm, You shall then go to the higher realms (svarga)." Through this verse, he provided relief. By developing intense faith in the Blessed One, the creature was reborn among the gods, and by coming into the presence of the Blessed One, he came to see the truths (satya). Thus it is said.

དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པའི་སྦྲུལ་གདུག་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་དཔེར་བཤད་པར་བྱའོ། ། བག་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྐྲག་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་ བའི་བྱ་བ་ལ་རྩེ་གཅིག་པ་མེད་པའི་བག་མེད་པ་དག་ལ་སྡུག་བསྔལ་བསྟན་པས་འཇིགས་པ་བསལ་བར་མཛད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་ན། ། རྟག་ཏུ་ལྟུང་བའི་འཇིགས་དང་ལྡན། ། དེ་བཞིན་སྐྱེས་པའི་མི་རྣམས་ནི། ། རྟག་ཏུ་འཆི་བའི་འཇིགས་པ་ལྡན། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཉུང་ངུ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། ཡང་ན་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པར་བསྟན་པས་ཕལ་ཆེར་འདོད་པའི་བདེ་བས་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོ་བར་བགྱིད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པའོ། ། དཔེར་ན། ཉུང་དང་སྡུག་བསྔལ་མང་པོར་ལྡན། ། འདོད་པ་མཁས་པས་རྣམ་ཤེས་པས། ། ལྷ་ཡི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་། ། ལྷག་པར་དགའ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་མི་རྟག་སྟེ། ། སྐྱེ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཅན་པས། ། སྐྱེས་ནས་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་ན། ། དེ་རྣམས་མྱུར་དུ་ཞི་ན་བདེ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་དང་འཚམ་པ་ནི་འཚམ་པ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་ངང་ ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཀུན་དང་འཚམ་པར་འཇུག་པ་སྟེ་ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཁྱོད་གསུང་ཀུན་དང་འཚམ་པར་འཇུག་པའི་དབྱེ་བ་བརྒྱད་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་བསྐྱེད། ། བར་མ་རྣམས་ཀྱི་བློ་ཡང་སྤེལ། ། ཐ་མའི་རབ་རིབ་ རྣམ་འཇོམས་པས། ། གསུང་འདི་སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་སྨན། ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་བསྐྱེད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། །

In the same way, other examples such as venomous snakes that possess suffering should also be explained. Regarding the phrase "causing the heedless to be terrified": this means that by demonstrating suffering to those who are heedless—lacking one-pointedness in virtuous activities—one causes them to eliminate their fear [of the consequences]. As it is said: "Just as when fruit ripens, it is always accompanied by the fear of falling, so too for humans who are born, they are always accompanied by the fear of death." By teaching the enjoyment of only a little, or by demonstrating birth and destruction, one causes those who are mostly possessed of the pleasure of desire to become weary of it, thereby generating detachment. For example: "The wise, knowing that desires possess little and much suffering, will not take even the desires of the gods as a source of supreme joy. Conditioned things are impermanent; because they are phenomena characterized by birth, once born they will perish. Therefore, it is blissful when they are swiftly pacified." These are two verses. Therefore, that which possesses the disposition of engaging in a manner that is appropriate and concordant with all is "engaging in a manner appropriate to all," and this is your speech. Through such a verse, the eighth division of your speech—engaging in a manner appropriate to all—is explained. Furthermore: "Generating joy for the wise, Increasing the intellect of the mediocre, And utterly destroying the cataracts of the inferior, This speech is a medicine for all beings." The phrase "generating joy for the wise" is an elaboration.

མཁས་པ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་བསྐྱེད་པས་ན་དགའ་བ་བསྐྱེད་པ་སྟེ། བཏོན་པ་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གསུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་ པར་འགྱུར་བའོ། ། དཔེར་ན་སྔོན་ཆུ་སྲིན་ལས་ལྷའི་བུར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་མཐོང་ནས་ཚོང་པས་ཁེ་རྙེད་པ་དང་འདྲ་བར་ཡིད་བདེ་བ་ཐོབ་པས་འགྲོ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པའོ། ། བར་མ་རྣམས་ནི་དབང་པོ་བར་མ་རྣམས་ཀྱི་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་ལ་ སོགས་པའི་སྦྱོར་བས་བསྒོམ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་རབ་ཉེ་བར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་བློ་སྤེལ་བར་མཛད་པའོ། ། ཐ་མ་ནི་དབང་པོ་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པའི་རབ་རིབ་འཇོམས་པས་ན་རབ་རིབ་འཇོམས་པ་སྟེ། ལས་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པ་ངེས་པར་བསྐྱེད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ ན་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། བར་མ་དང་། ཐ་མའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སྨན་པས་ན་སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་སྨན་པ་སྟེ་གསུང་དེ་ཉིད་བཤད་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གསུང་ནི་སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་སྨན་པ་སྟེ་དབྱེ་བ་དགུ་པ་བཤད་དོ། ། སླར་ཡང་། ལྟ་བ་དག་ལས་དགར་མཛད་ཅིང་། ། མྱ་ངན་འདས་པ་ཉེ་བར་ འདྲེན། ། ཉེས་པ་སེལ་མཛད་ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་། ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཆར་ཡང་འབེབས། ། ལྟ་བ་དག་ལས་དགར་མཛད་ཅིང་། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། དགའ་བར་མཛད་པ་ནི་རིང་དུ་མཛད་པའོ། ། གསུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ལྟ་བ་དག་ནི་འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་ པ་དག་ལས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་མཛད་པ་བསྟན་པས་མཐོང་བའི་ལམ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

The "wise" refers to those of sharp faculties. "Joy" means that which generates mental happiness, for it is understood through mere recitation. "Speech" refers to what is to be explained. For example, it is taught in detail that just as a merchant gains profit upon seeing the true nature of a sea monster that had previously been a son of the gods, one attains mental happiness and proceeds. For those of middling faculties, it "increases the intellect" because it gathers the wisdom of the nature of meditation through the application of hearing, reflection, and so forth. For those of the lowest faculties, it "dispels the cataracts" because it overcomes the dimness of ignorance, thereby establishing the certainty of the relationship between actions and their results. Therefore, because it is beneficial for beings of sharp, middling, and low faculties, it is "beneficial for all beings"; this is the explanation of that very speech. Thus, by this verse, the ninth classification of speech—being beneficial for all beings—is explained. Furthermore: "Your speech draws one away from views, Leads to the proximity of nirvāṇa, Dispels faults, and rains down a shower of qualities." Regarding the phrase "draws one away from views": "drawing away" means to distance oneself from them. "Speech" will be explained below. "Views" refers to the view of the transitory collection, the view of holding to extremes, and so forth; this is because the path of seeing arises through the teaching that exhausts the afflictions.

མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཉེ་བར་འདྲེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་མཛད་པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒོམ་པའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པར་ཉེ་བར་འདྲེན་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཉེས་པ་སེལ་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མི་སློབ་པའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉེས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་མ་ལུས་པར་སེལ་བར་མཛད་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་སེལ་བར་མཛད་པ་ནི་རབ་ཏུ་སེལ་བར་མཛད་པའོ། ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཆར་ཡང་འབབས་ཏེ། དེ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གསུང་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། མི་སློབ་ པའི་ལམ་དང་མཐུན་པ་སྟེ་དབྱེ་བ་བཅུ་པ་བཤད་དོ། ། དྲན་པ་དང་བློ་དག་ཐོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ནི་རྫུན་པ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི། ཀུན་ལ་མ་ཐོགས་ཐུགས་མངའ་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཀུན་ལ་མ་ཐོགས་ཐུགས་མངའ་ ཞིང་། ། དགོངས་པའང་ཀུན་ནས་ཉེར་གནས་པས། ། དེ་སླད་ཁྱོད་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་ཀུན། ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སླུ་མི་མངའ། ། ཀུན་ནི་ཤེས་བྱ་རྣམས་ལ་སྟེ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བ་ནི་ཐོགས་པ་མི་མངའ་བའོ། ། ཐུགས་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉོན་ མོངས་པ་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །

Regarding the phrase "leading toward nirvāṇa," this means that by teaching the exhaustion of the afflictions (kleśa), one brings about the path of meditation (bhāvanāmārga), thereby leading toward nirvāṇa with remainder (sopadhiśeṣa-nirvāṇa). Regarding the phrase "dispelling faults," this is because by teaching the abandonment of the afflictions, one brings about the path of no-more-learning (aśaikṣamārga). "Faults" refers to the complete elimination of all [afflictions] of the three realms; "thoroughly dispelling" means to eliminate them completely. Because one brings about the attainment of arhatship, the rain of qualities such as the absence of affliction (araṇā) and the wisdom of aspiration (praṇidhijñāna) falls; this is because one teaches in order to generate those qualities. Thus, this verse explains the tenth division, which accords with the paths of seeing, meditation, and no-more-learning. Because their mindfulness and intelligence are unimpeded, the words of sages such as Vyāsa are false. The Blessed One, however, is described in detail as: "His mind is unimpeded regarding all things, and his intention is ever-present." Therefore: "All your prophecies are never deceptive regarding anything." "All" refers to all objects of knowledge (jñeya); "unimpeded" means he has no obstruction. "Mind" (citta) refers to insight (prajñā), because he has abandoned the obscurations of affliction (kleśāvaraṇa) and the ignorance that is neither afflictive nor non-afflictive. The phrase "by you" will be explained below.

ཀུན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་བྱ་ཉིད་ལ་སྟེ། ཉེ་བར་གནས་པ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པའོ། ། དགོངས་པ་ནི་ཡུལ་ལ་འདོད་པའོ། ། སླུ་བ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་པ་བཤད་པའོ། ། སླུ་བ་མི་མངའ་བ་ནི་མི་སླུ་བ་ སྟེ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། ། དེ་སླད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་ལ་ཐུགས་དང་དགོངས་པ་དག་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ་ཀུན་ནི་གདམས་ངག་སྟེ། སླུ་བ་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདིའི་ཕྱིར་ཡང་མི་སླུ་བ་སྟེ། གང་སླད་ ཡུལ་མིན་དུས་མིན་དང་། ། སྣོད་མིན་རྣམས་སུ་མི་འཇུག་པ། ། དེ་སླད་ཁྱོད་གསུང་དོན་མཆིས་ཏེ། ། བརྩོན་འགྲུས་ལེགས་པར་བརྩམས་པ་བཞིན། ། གང་སླད་ཡུལ་མིན་དུས་མིན་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། གང་སླད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རོ། ། ཡུལ་མིན་ནི་ཡུལ་ཁོ་ན་ལ་ རབ་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ། གདུལ་བྱའི་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟར་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་བཞེད་པས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནས་མཉན་ཡོད་དུ་གཤེགས་སོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དུས་མིན་པ་ནི་དུས་ཁོ་ན་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཡུན་རིང་པོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་མཛད་ པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་དྲིས་པས་ཞག་བདུན་འདས་པ་ན་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། དུས་དེ་ཙམ་གྱིས་གདུལ་བའི་རྒྱུད་དེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྣོད་མིན་ནི་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་སྣོད་མ་ཡིན་པའོ། ། སྣོད་ནི་ཐར་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པའི་ སྣོད་ཁོ་ན་འཇུག་པའོ། །

"Universal" (kun tu) refers to the objects of knowledge themselves. "Abiding" (nye bar gnas pa) means being in meditative equipoise. "Intention" (dgongs pa) is the desire for the object. "Deception" (slu ba) is an explanation that lacks a result. "Non-deceptive" (slu ba mi mnga' ba) means not being deceptive; the intended meaning is "possessing a result." "Therefore" (de sde) means because it is the cause. Because your mind and intention are in meditative equipoise regarding all things, all your prophecies are instructions; this is the meaning of "non-deceptive." For this reason also, it is non-deceptive: "Because you do not engage with those who are not the proper object, the improper time, or the unsuitable vessel, your speech is meaningful, just like diligence well-exerted." Regarding the statement "Because you do not engage with those who are not the proper object, the improper time, and so forth," "because" (gang sde) means "for what reason." "Not the proper object" (yul min) means engaging only with the proper object, for the sake of those to be trained. For example, wishing to display the great miracles, the Blessed One traveled from Rājagṛha to Śrāvastī. "Improper time" (dus min) means engaging only at the proper time. For instance, when King Prasenajit asked why the Blessed One had not displayed the great miracles for a long time, he replied, "After seven days have passed." This is because he perceived that the mental continuums of those to be trained would be fully ripened by that much time. "Unsuitable vessel" (snod min) refers to those who are not vessels, such as Pūraṇa and others. "Vessel" (snod) refers to engaging only with those who possess the seed of liberation.

དེ་སླད་ནི་རྒྱུ་དེས་དོན་མཆིས་པ་སྟེ་ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་ནི་དོན་དང་ལྡན་པའོ། ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་དོན་དང་བཅས་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བརྩོན་འགྲུས་ལེགས་པར་བརྩམས་པ་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། བྱིས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་ལེ་ལོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཤིན་ཏུ་བརྩམས་ཆེས་པས་ནི་རྒོད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་མཐའ་གཉིས་སྤངས་ནས་བར་མའི་ལམ་གྱིས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་ བརྩམས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་ངེས་པར་ཐར་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་དེ་ལས་གསུང་དེ་ནི་དོན་མཆིས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་གསུང་དོན་དང་ལྡན་པའི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ཏེ། དབྱེ་བ་བཅུ་གཅིག་པ་བཤད་པ་ནི་གསུང་ལ་ བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། ། གསུང་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ལེའུ་བདུན་པའོ། ། ། ། གསུང་གི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ན་གསུང་ལ་བསྟོད་པའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བགྲོད་པ་གཅིག་དང་ཐབས་བདེ་དང་། ། ལེགས་པར་ འབྲེལ་དང་ཉེས་པ་མེད། ། ཐོག་མ་བར་དང་མཐར་དགེ་བ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་འདྲ་གཞན་ལ་མེད། ། བགྲོད་པ་གཅིག་དང་ཐབས་བདེ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། གང་གིས་བགྲོད་པས་ན་བགྲོད་པ་སྟེ་བགྲོད་པ་ནི་ལམ་མོ། ། གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ལ་བགྲོད་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན་བགྲོད་པ་གཅིག་ སྟེ། བསྟན་པ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་བྱའི་ཕྱིར། །

Therefore, for that reason, it is meaningful; your speech is endowed with purpose. The Buddhas, the Blessed Ones, are said to teach the Dharma that possesses a meaningful result. If one asks how so, it is said: "Just as diligence is well-initiated." This was spoken by the Blessed One: through the diligence of a fool, laziness arises; through excessive diligence, agitation arises. Thus, having abandoned the two extremes, one should initiate diligence via the middle way. In that way, diligence that is correctly initiated becomes meaningful and leads to definitive liberation; likewise, for that reason, that speech is said to be meaningful. Through these two verses, the nature of the result of speech being meaningful is explained; this is the explanation of the eleventh division, the praise of speech. This concludes the seventh chapter, the explanation of the praise of speech. Since the meaning of speech is the teaching, following the praise of speech, the praise of the teaching shall be explained: "A single path, an easy method, well-connected and faultless, virtuous in the beginning, middle, and end—nothing like your teaching exists elsewhere." Regarding the statement "A single path, an easy method," and so forth: that by which one travels is a "path" (vartman), and "path" means the way. Because it is both "single" and a "path," it is a "single path," which will be explained as the "teaching." For the sake of purifying views...

ལམ་འདི་ལས་ནི་གཞན་པ་མེད། ། ཅེས་མདོ་ལས་བཤད་པའོ། ། ལམ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། ཡང་ན་ཐར་པ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ བགྲོད་པ་ནི་བགྲོད་པ་གཅིག་པའོ། ། གཅིག་གིས་བགྲོད་པ་ཞེས་པ་ནི་དྲུག་པའི་བསྡུ་བའོ། ། ཤིང་ཤ་བའི་ལོ་མ་དང་འདྲ་བའི་མདོ་ལས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་ནི་ཆོས་གང་ཞིག་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་འཇུག་ པ་དེ་རྣམས་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་ཅིང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཐབས་བདེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐབས་ནི་སྦྱར་བའོ། ། གདུངས་པ་ལ་སོགས་པའི་དཀའ་བའི་དཀའ་ཐུབ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཐབས་བདེ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཐབས་བདེ་བ་སྟེ། བདེ་བ་དང་ལྡན་པས་ སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོའི་ཚིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྲིད་ཐར་པ་མ་ཐོབ་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལེགས་པར་འབྲེལ་བའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་འབྲེལ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཉེས་པ་ནི་སྐྱོན་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་ པའི་ཉེས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་ཉེས་པ་མེད་པའོ། ། ཐོག་མ་ནི་ཐོས་པའི་དུས་དང་། བར་མ་ནི་བསམ་པའི་དུས་དང་། ཐ་མ་ནི་བསྒོམ་པའི་དུས་སུ་དགེ་བ་སྟེ། མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་། ངེས་པར་ལེགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའོ། ། དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་བར་དང་མཐར་དགེ་ བ་ནི་བསྟན་པའོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་འདྲ་བ་གཞན་ལ་མེད་པ་ནི་དྲང་སྲོང་སེར་སྐྱ་དང་། པེ་ལུ་ཀ་དང་། གཅེར་བུ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པའོ། །

"There is no other path than this," as it is explained in the sūtras. The path is indeed singular; for example, it is described as "the teaching of the Tathāgata." Alternatively, it is the "single journey" for the sake of attaining liberation alone. "The journey of one" is a genitive compound. As it is taught in the Śiṃśapā-patra-sūtra: "Whatever phenomena [the Buddha] has known, perfectly awakened to, and taught for the sake of clairvoyance, perfect awakening, and nirvāṇa—having himself known and perfectly awakened to them." Regarding the phrase "easy method," "method" refers to the application. In order to refute the ascetic practices of hardship such as self-mortification, that which possesses an easy method is "easy method"; for it is a scriptural statement that "by being endowed with ease, the mind becomes concentrated." As long as liberation has not been attained, that which possesses a nature of being well-connected to the results of gods and humans is "well-connected." "Fault" refers to defects; because it is devoid of faults such as desire and so forth, it is "faultless." It is virtuous in the beginning at the time of hearing, in the middle at the time of reflection, and in the end at the time of meditation; it is endowed with the characteristics of higher rebirth and definite excellence. Because it is the cause of that, it is "virtuous in the beginning, middle, and end." That which is unlike yours does not exist in the teachings of the sages Kapila, Pīluka, the Nirgranthas, and others.

འདི་ལ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བསྟེན་པའི་རིགས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དེ་ལྟ་བུ། ། གཅིག་ཏུ་ཕངས་ལ་ཆགས་ ལྟ་བས། ། བྱིས་པ་གལ་ཏེ་སྨོད་བགྱིད་ན། ། ལྟ་དང་འདྲ་བའི་དགྲ་མ་མཆིས། ། གཅིག་ཏུ་ཕངས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་བགྲོད་པ་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་གས་སོ། ། གཅིག་ཏུ་ཕངས་པ་ནི་འདོད་པར་བྱ་བའོ། ། གཅིག་ཏུ་ཕངས་པ་ཁྱོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་ རོ། ། མུ་སྟེགས་པ་ངན་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པ་ནི་ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེས་སོ། ། བྱིས་པ་ནི་བྱིས་པ་ཁོ་ནའོ། ། གཞུང་ལུགས་ནི་བསྟན་པའོ། ། གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའི་ཚིག་གོ། ། སྨོད་པ་ནི་སྨོད་པར་བགྱིད་པའོ། ། མ་མཆིས་པ་ནི་མ་མཆིས་པའོ། ། ལྟ་བ་དང་འདྲ་བ་ནི་ལྟ་བ་དང་འདྲ་བའི་དགྲ་སྟེ། ལྟ་བ་ཁོ་ནའོ། ། དེ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་དགྲའི་མཆོག་སྟེ། གང་གིས་ཁྱོད་ཀྱི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་བསྟན་པ་ལ་བྱིས་པ་དེ་རྣམས་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའོ། ། གཞན་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་སླད་དུ། ། སྡུག་བསྔལ་མང་བསྟར་གང་ལགས་ པ། ། དེ་བསམས་ཁྱོད་བསྟན་ངན་ན་ཡང་། ། གནས་པར་བགྱི་བ་ལ་ཐུག་ན། ། བསྟར་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟར་བ་ལགས། ། ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟར་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྡུག་བསྔལ་གང་ཞེས་ བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། དོན་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་ཡིའོ། །

In this regard, it is appropriate to rely [on this] in every way. Likewise: If the foolish should revile Your system, which is so precious, And to which they are so attached, There is no enemy like such a view. "Which is so precious" means extensive. It is by means of rituals such as the "single path" and so forth. "So precious" means that which is to be desired. It will be explained as "your system, which is so precious." Attachment to the views of evil non-Buddhists is "attachment to views"; it is by means of that which serves as the cause for attachment to views. "The foolish" refers to those who are merely childish. "System" refers to the teaching. "Should" is a word of possibility. "Revile" means to disparage. "There is no" means non-existent. "Like a view" refers to an enemy like a view; it is the view itself. These are the supreme enemies, for by them those fools disparage your virtuous teaching; this is the summary. Furthermore: Whatever suffering you have endured For the sake of others, Considering that, even if your teaching Is flawed, you must remain. "Endured" means that you have experienced it. "Whatever you have endured" is the meaning of the expression "you have endured." It should be connected with the phrase "whatever suffering." "For the sake of" means for that reason. If one asks for whose sake, it is for the sake of "beings."

སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དང་། དམྱལ་བ་དང་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་རྣམ་པ་དུ་མའི་སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ བའོ། ། བསམ་པ་ནི་དྲན་པ་ཡིས་སོ། ། ངན་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཛེས་པ་ལ་ཡང་ངོ་། ། ཡང་གི་སྒྲ་ནི་མི་སྲིད་པ་ཡང་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བར་ཞི་བ་བསྟན་ཏོ། ། གནས་པར་བགྱི་བ་ལ་ཐུག་ན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་པར་བྱ་བའི་རིགས་སོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ ཆོ་ག་ལའོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྨན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ངན་ན་ཡང་བྱས་པ་གཟོ་བས་གནས་པའི་རིགས་སོ། ། ཕན་པ་གསུང་ཞིང་ཕན་མཛད་པ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ཅི་སྨོས་ཏེ། ། མགོ་ལ་ཞུགས་ནི་འབར་བས་ཀྱང་། ། ཅི་ཡི་སླད་དུ་སྒྲུབ་མི་བགྱིད། ། ཕན་ པ་མཛད་པ་ཅི་སྨོས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། ཅི་སྨོས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་བསྟན་ཏེ། ཕན་པ་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གསལ་བ་དང་། གཞན་གྱི་ཆ་ལུགས་འཛིན་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ཕན་པ་མཛད་པའོ། ། ཕན་པ་གསུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་པ་བསྟན་པའི་ངང་ ཚུལ་དང་ལྡན་པའོ། ། བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཅིའི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྣམ་པ་གཞན་མི་སྲིད་ཅིང་རྣམ་པ་གང་ཞིག་གིས་སྒྲུབ་པར་མི་བགྱིད་པ་ཡིན་པའོ། ། མགོ་ལ་ཞུགས་ནི་འབར་བས་ཀྱང་། །

What is called "suffering" refers to the many various forms of suffering, from the initial generation of the mind of awakening (bodhicitta) until the attainment of nirvāṇa, as well as the manifold sufferings of those in the hells and the animal realm. "By means of mindfulness" refers to the mental state of recollection. "Even if it is bad" refers even to that which is unattractive. The word "even" (yang) indicates that which is impossible, thereby demonstrating the state of utter peace. "When it comes to abiding" means that it is appropriate to abide. "Your teaching" refers to the ritual procedures (vidhi) spoken by you. The explanation is as follows: because it acts as a remedy, it is appropriate to abide by your teaching even if it is bad, out of gratitude for what has been done. "Speaking of benefit and acting for benefit—what need is there to mention your teaching? Even if a fire were blazing upon one's head, why would one not practice it?" Regarding the phrase "what need is there to mention acting for benefit," the expression "what need is there to mention" (ci smos te) demonstrates the absence of doubt. "Acting for benefit" refers to acting for the welfare of others through the manifestation of miraculous powers (ṛddhi) and by employing skillful means (upāya) such as assuming the guise of others. "Speaking of benefit" refers to possessing the disposition of teaching what is beneficial. The definition of "teaching" has already been explained. "Why" (ci'i slad du) is used because it is impossible [not to do so]; there is no other possibility, and there is no way in which one would not practice it. "Even if a fire were blazing upon one's head" means even if a fire were burning on the crown of the head.

ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོ་བོ་ཞུགས་ཀྱིས་འབར་ བར་གྱུར་ན་ཡང་མགོ་བོ་ཚིག་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་བྱས་པས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བས་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དགེ་སློང་དག་མགོ་བོ་འབར་བར་གྱུར་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་ སུ་བྱས་ནས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུན་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོས་ཇི་སྲིད་སྦྱོར་བའི་བར་དུ་བྱ་བའི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུ་གང་གིས་བསྟན་པ་ལ་འཇུག་པ་དེའི་རྒྱུ་བཤད་ནས། ། བསྟན་པ་ལ་ འཇུག་པའི་ཕན་ཡོན་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པས་རང་དབང་དང་། བྱང་ཆུབ་བདེ་དང་ཞི་བ་དང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསྔགས་པ་དང་། ། ལེགས་པ་བཞི་པོ་འདི་ཀུན་ཐོབ། ། རང་དབང་དང་བྱང་ཆུབ་བདེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། རང་དབང་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ། དེ་ཐོབ་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། རང་དབང་ནི་རང་དབང་ཁོ་ན་སྟེ། གཞན་གྱི་དབང་དུ་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲེད་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བྲན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། སྲེད་པ་ནི་བྲན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། སྲེད་པ་རྩ་ནས་བཅད་པ་ན། ། དངོས་གྲུབ་ལག་མཐིལ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། དེ་ལ་གླགས་སྐབས་མེད་པ་ན། ། བྲན་ཉིད་མགོ་ལ་གནས་པར་འགྱུར། ། ཞེས་དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཁོ་ན་བདེ་བའོ། ། བསྔགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་པའོ། །

This means that even if one’s head were to burst into flames, by maintaining equanimity toward the burning of the head, one perceives the four truths of the noble ones (āryasatya). The intention is: "I shall make your teaching bear fruit." Thus the Blessed One (bhagavān) declared: "Monks, having maintained equanimity toward a head that is burning, you should apply yourselves with the greatest of diligence and aspiration until the four truths of the noble ones, which have not yet been realized, are realized." Having explained the cause for entering the teaching through those verses, the benefits of entering the teaching shall now be explained: "Through your teaching, one attains independence, the bliss of awakening, peace, and the praise of your qualities—these four excellences are all obtained." Regarding "independence and the bliss of awakening," this is an elaboration. "Independence" is the nature of phenomena (dharmatā). What is called "attaining that" will be explained later. Independence means being independent alone; it means not being under the power of another. By relying on the teaching, one abandons craving (tṛṣṇā) and thus does not become a servant, for craving is the cause of servitude. As it is said: "When craving is severed at the root, Accomplishment (siddhi) is obtained in the palm of one's hand. When there is no opportunity for it, Servitude itself remains upon the head." Regarding "awakening," because all suffering without exception is destroyed, awakening alone is bliss. "Praise" means veneration.

ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྔགས་པ་བྱས་པས་ནི་ཁྱོད་ ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྔགས་པའོ། ། ངའི་ཉན་ཐོས་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་ནང་ན་ཤཱ་རིའི་བུ་ནི་ལྷའི་མིག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་མཆོག་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི་དགེ་སློང་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་བསྟོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ། ཐོབ་པ་ནི་ཐོབ་པའོ། ། ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ལེགས་པ་བཞི་པོ་འདི་ཀུན་ཏེ། རང་དབང་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པ་བཞི་པོ་འདི་ཀུན་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། ། གང་ལས་ཤེ་ན། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་འདིས་བསྟན་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕན་ཡོན་བཤད་ནས། བསྟན་པས་བདུད་བཞི་ལས་རྒྱལ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དཔའ་བོ་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི། ། མུ་སྟེགས་ཐམས་ཅད་སྐྲག་མཛད་ལ། ། བདུད་ནི་སེམས་ཁོང་ཆུད་མཛད་ཅིང་། ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་དབུགས་ཀྱང་འབྱིན། ། མུ་ སྟེགས་ཐམས་ཅད་སྐྲག་མཛད་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྐྲག་པར་མཛད་ཅེས་པ་ནི་སྐྲག་པའོ། ། བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། ངེས་པར་ལེགས་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་ནི་མུ་དང་འདྲ་བས་ན་མུའོ། ། དེ་ལེགས་པར་ བརྗོད་པས་ན་མུ་སྟེགས་ནི་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་མཛད་པ་ནི་བདག་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་མུ་སྟེགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྟོང་པར་མི་འདོད་པ་དེའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀུན་བདག་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། །

By praising your qualities, you are indeed praised. Among my hearers (śrāvaka) endowed with insight, Śāriputra is the foremost, having become the divine eye; and the foremost among those endowed with miraculous power (ṛddhi) is the monk named Maudgalyāyana. For the sake of extolling such qualities, it is said: "Peace" (śānti) is nirvāṇa. "Attainment" is the act of attaining. What is it? It is all these four excellences; one will attain all these four excellences, such as autonomy and so forth. From what? The meaning is: "From your teaching." Having explained the benefits of entering the teaching with this verse, the victory over the four māras through the teaching will now be explained: "O Hero, this teaching of yours Terrifies all non-Buddhists (tīrthika), Casts the māras into despair, And provides relief to gods and humans." Regarding the phrase "terrifies all non-Buddhists" and so forth: "terrifies" means to cause fear. "Teaching" will be explained [later]. Because it is like a boat (mūla) for entering into the realization of the ultimate good, it is called a "boat" (mūla). Because they are well-expressed, the "non-Buddhists" (tīrthika) are Pūraṇa Kāśyapa and the others. Terrifying them all is for the purpose of demonstrating selflessness (anātman). Because those non-Buddhists do not accept that the view of a self is empty, [it is said]: "All phenomena are without self."

ཞེས་བྱ་བའི་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པས་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ། ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་བསྟན་པས་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་མ་ལུས་པ་ལས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། བདུད་ནི་ལྷའི་བུའི་ བདུད་དོ། ། དེའི་སེམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་པ་ནི་དེའི་ཡུལ་ལས་འདས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལྷའི་བུའི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བ་ཉིད་བཤད་དོ། ། བདེན་པ་བསྟན་པས་ངན་འགྲོའི་འཇིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་སོ། ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་དབུགས་ཀྱང་འབྱིན། ། ཞེས་པ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ ཚེ་སྦྱིན་པའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་བདུད་ལས་བསྟན་པ་རྒྱལ་བ་ཉིད་བཤད་དོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པའོ། ། དཔའ་བོ་ནི་བོད་པའོ། ། འཆི་བདག་གི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འཆི་བདག་བསྟན་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི། ། ས་ཆེན་དག་ལ་ སྤྱོད་བགྱིད་པ། ། མི་ཐོགས་བཟློག་པ་མ་མཆིས་པའང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པས་ཟིལ་གྱིས་མནན། ། ཁམས་གསུམ་གྱི་ས་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་མོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ས་ཆེན་པོ་ནི་ཡུལ་ཆེན་པོའོ། ། དེ་ལ་སྤྱོད་ བགྱིད་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ས་ཆེན་པོ་གང་ལ་སྤྱོད་བགྱིད་པའོ། ། འཆི་བདག་གི་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་མི་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་པ་དང་གསོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཟློག་ པ་མ་མཆིས་པ་ནི་ལྕགས་ཀྱུ་མེད་པ་སྟེ།

Thus, they will be terrified by the teaching of the Tathāgata. Because all afflictions arise from the grasping at a self, it is explained that by teaching selflessness, the teaching has become victorious over the Māra of afflictions without exception. "Māra" here refers to the Māra of the son of a god (devaputra-māra). To demonstrate that his mind has been brought under control and that he has transcended his domain, it is explained that he has conquered the Māra of the son of a god. This is because the fear of the lower realms is not [overcome] merely by teaching the truths. "Gods and humans are also comforted" means that because it is the method for granting life even to humans, it is explained that the teaching has conquered the Māra of the aggregates (skandha-māra). "This of yours" refers to what has been explained. "O Hero" is an address. The victory over the Māra of the Lord of Death (mṛtyu-māra) shall now be explained: "The teaching of the Lord of Death, which roams Upon the great earth of the three realms, Is unimpeded and cannot be turned back; Yet it is overwhelmed by your teaching." Regarding "the great earth of the three realms" and so forth: the three realms are the desire realm, the form realm, and the formless realm. The "great earth" of those very realms is the vast domain. "Roaming upon" it means wandering throughout that great earth of the three realms. "The teaching of the Lord of Death" will be explained below. "Unimpeded even for those endowed with qualities" means that because it is unobstructed, it is not exceptional and has the sense of being a slayer. "Cannot be turned back" means it is without a hook.

བཟློག་མ་ནུས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པའི་ལམ་གྱིས་སོ། ། ཟིལ་གྱིས་མནན་པ་ནི་མཐུ་དང་བྲལ་བར་མཛད་པའོ། ། འཆི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཆི་བདག་གིའོ། ། བསྟན་པ་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་གང་ལས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པའི་ལུགས་འཚལ་བ། ། དགའ་ན་བསྐལ་པར་ཡང་གནས་ལ། ། གང་དུ་བདུད་ཀྱིས་མི་བརྫི་བ། ། དེར་ཡང་དགའ་མགུར་རབ་ཏུ་མཆི། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པའི་ལུགས་འཚལ་བ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་ པའི་ཚུལ་ཤེས་པས་ན་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པའི་ལུགས་འཚལ་བ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བསྒོམས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ན་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བསྐལ་པར་ཡང་གནས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་མང་པོ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཡིན་གྱི། བསྐལ་པར་ཡང་གནས་ཏེ་དེ་ནི་ཡང་ དག་པར་སྲིད་ཅེས་དགོངས་པའོ། ། གང་ཞིག་ཁ་ཅིག་གིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ཀུན་དུ་བསྙེན་པ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། ཕུ་དུད་བྱེད་འདོད་པ་དེ་ནི་བསྐལ་པར་གནས་པའམ་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག་གོ། ། རབ་ཏུ་མཆི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བའོ། ། དེར་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་རོ། ། ཡང་གི་སྒྲ་ནི་ཡང་གི་དོན་ཏེ། དེར་ཡང་རབ་ཏུ་མཆི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དེར་རབ་ཏུ་མཆི་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉོན་མོངས་པས་བཅིངས་པ་ལས་གྲོལ་བའི་དགའ་མགུ་ནི་རང་དབང་ངོ་། ། གང་དུ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་ པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ནར་རོ། །

This is the meaning of "unable to turn back." "By your teaching" means by the path of your teaching. "Overpowered" means rendered devoid of power. "Lord of Death" refers to the Lord of Death himself. "Teaching" has the sense of "entering into." If one asks, "From what is this understood?" it is explained: "Those who understand the system of your teaching, If they so desire, may remain even for an eon; Wherever they are not oppressed by Māra, There they go with joy and delight." "Those who understand the system of your teaching" means those who know the method of your teaching; the meaning is that they possess the power of having cultivated the bases of miraculous power. "If" has the sense of "for the sake of." "May remain even for an eon" means not only for many years, but they may remain for an eon; the intention is that they truly exist [there]. The words of the Sūtra state that whoever wishes to fully approach, cultivate, and honor the four bases of miraculous power will remain for an eon or even longer than an eon. "Go" means to travel. "There" refers to the nirvāṇa without remainder of the aggregates. The word "also" has the sense of "furthermore"; the meaning is "they also go there." If one asks, "Why do they go there?" it is because the joy and delight of being liberated from the bonds of the afflictions is autonomy. Where? Only in the nirvāṇa without remainder of the aggregates.

བདུད་ཀྱིས་མི་བརྫི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་ས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྔར་ས་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་རིགས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་རྣམས་ ཀྱིས་བདུད་བཞི་ལས་བསྟན་པ་རྒྱལ་བར་མཛད་པ་ཁོ་ན་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ལུང་གི་དོན་ནི་བསམ་པ་དང་། ། བསྒོམ་དང་གུས་པར་མཉན་པ་ཡི། ། དུས་གསུམ་ཆ་དབྱེ་ཁྱོད་ཀྱི་ནི། ། བསྟན་ལས་གཞན་ལ་མཆིས་མ་ལགས། ། ལུང་གི་དོན་ནི་བསམ་པ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ རྒྱས་པའོ། ། ལུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ལས་ཐོས་པའོ། ། དོན་བསམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་ལ་དམིགས་པའོ། ། བསྒོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བཤད་དོ། ། གུས་པར་མཉན་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་སྟེ། བསྒོམ་པ་དང་གུས་པར་མཉན་པ་དེ་ཡིའོ། ། དང་གི་སྒྲ་ནི་ལུང་དང་ དོན་བསམ་པ་ཡང་ངོ་། ། དུས་གསུམ་ཆ་དབྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེ་ཞིག་དང་པོར་ལུང་གི་དུས་དང་། དེ་ནས་དེའི་དོན་བསམ་པའི་དུས་དང་། དེ་ནས་བསྒོམ་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་ཆ་དབྱེ་བའོ། ། གཞན་ལ་མ་མཆིས་པ་ནི་གང་དུ་གཞན་ལས་ཤེ་ན། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ ལས་སོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ལ་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཤེས་རབ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡོད་དེ། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་བཤད་དོ། ། བསྟན་པ་རྗེས་སུ་མི་བསྒྲུབ་པའི་སྡུག་བསྔལ་གང་ཡིན་ པ་དེ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དྲང་སྲོང་སྐྱེས་མཆོག་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན། ། དེ་ལྟར་ལེགས་པར་ཁྱབ་འདི་ལ། །

"Unassailable by Māra" means that it is not an object [for him]. Because it is so, the meaning of the previous verse concerning the "great ground of the three realms" should be understood. Through such verses, it is explained that the Teaching alone has triumphed over the four Māras. Furthermore: "The meaning of the scriptures, through reflection, Meditation, and listening with devotion— The division of these three times exists in your Teaching, And nowhere else." Regarding the phrase "the meaning of the scriptures, through reflection": "scriptures" refers to what is heard from others. "Reflecting on the meaning" refers to focusing on reasoning. "Meditation" is explained as absorption (samādhi). "Listening with devotion" refers to application; it belongs to both meditation and listening with devotion. The word "and" (dang) includes both the scriptures and the reflection on their meaning. "The division of these three times" refers to first the time of the scriptures, then the time of reflecting on their meaning, and then the time of application to meditation; this is the division of the three times. "Nowhere else" means: from where else? From your Teaching. Only in the Buddha's Teaching is there the Teaching of the insights whose nature is hearing, reflection, and meditation; it is not found elsewhere. Such is what is explained by this verse. The suffering of not practicing the Teaching will now be explained: "In this Teaching of yours, the Supreme Sage, Which is thus so excellently pervasive..."

མི་གུས་གང་ལགས་དེ་ལས་ནི། ། སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་འང་ཅི་ཞིག་མཆིས། ། དེ་ལྟར་ལེགས་པར་ཁྱབ་འདི་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ དབང་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྡུས་པའོ། ། ལེགས་པར་ཁྱབ་པ་ནི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྟན་པ་ལེགས་པར་ཁྱབ་པ་ནི་ངེས་པར་ལེགས་པར་ཡང་དག་པར་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་དེ་དང་སྦྱར་རོ། ། དྲང་སྲོང་ནི་དགྲ་བཅོམ་ པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེས་མཆོག་ནི་འདྲེན་པ་དང་གཙོ་བོ་ཞེས་བོད་པའོ། ། བསྟན་པ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། མི་གུས་པ་ནི་དད་པར་མི་བྱེད་པའོ། ། གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་དོན་ལ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པའོ། ། ཅི་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པར་བརྗོད་པའོ། ། སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོའང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཤིན་ཏུ་རང་དོན་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གུས་པ་ལས་སོ། ། བཤད་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་ལེགས་པར་ཁྱབ་པའི་རྒྱུད་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་མི་གུས་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་དུ་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་དོན་ཆེན་པོ་ཉམས་པ་འདི་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བསྟན་པ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། ། བསྟན་པ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་བརྒྱད་པའོ། ། ། ། སྨོན་ལམ་ལ་བསྟོད་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་སྨོན་ལམ་བཞེས་པ་སྟེ། མཐོང་ངམ་ཐོས་སམ་དྲན་པར་གྱུར་པའམ། ། རེག་གམ་བརྗོད་པའི་ཚིག་གི་ཉེར་འགྲོ་ཡང་། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་འགྲོ་ལ་ཕན་པ་ནི། ། བདེ་དང་ལྡན་པ་ཤིན་ཏུ་བྱེད་པར་ཤོག། ཅེས་བྱ་བའོ། །

Regarding the statement, "What greater suffering could there be than disrespect?" and so forth: the word "thus" refers to what is summarized in the verse beginning with "autonomy" and so on. "Thoroughly pervasive" means it is the cause of the collection of benefits. "The teaching is thoroughly pervasive" means it is definitively and perfectly pervasive; this should be applied to your teaching. "Sage" refers to an Arhat. "Supreme among them" is an address meaning the leader and the chief. "Teaching" has already been explained. "Disrespect" means not having faith. "Whatever" refers to the object of experience. "What" is an expression of possibility. "Even great suffering" means the complete ruin of one's own welfare. "Than that" means than disrespect. The explained meaning is this: because they are disrespectful toward your teaching, the tantra that is thoroughly pervasive, the ruin of their own great welfare is precisely this for the outsiders, and nothing else. This is the explanation of the praise of the teaching. This is the eighth chapter, the explanation of the praise of the teaching. The praise of the aspiration is the aspiration the Blessed One made in the past: "Whether seen, heard, or remembered, or even touched, or by the approach of the words spoken—may I bring about the welfare of all beings in every way, and may they possess happiness." Thus it is said.

དེའི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཐོས་པས་ནི་སྤྲོ་བ་སྐྱེ། ། མཐོང་བས་དད་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཁྱོད་གསུང་ཐོས་པས་དགའ་འགྱུར་ཏེ། ། བསྟན་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་ བགྱིད། ། ཁྱོད་ཐོས་པས་ནི་སྤྲོ་བ་སྐྱེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ་ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་དབྱངས་འདིའོ། ། སྤྲོ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་མཐོང་བ་ལས་མོས་པ་བསྐྱེད་པར་མཛད་དེ། དཔེར་ན་ཁྱིམ་བདག་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་ བའི་སྒྲ་སྔོན་མ་ཐོས་པ་ཐོས་པས་དགའ་ཞིང་བ་སྤུ་ལྡང་བས་བསྟན་པ་ལ་མོས་པར་གྱུར་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་དེར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྨོན་ལམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་བསྟན་ཏོ། ། ཉེ་བར་ཕོངས་པའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཚིམ་པར་མཛད་པ་ལ་སོགས་ པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དད་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནི་དད་པ་སྐྱེ་བར་མཛད་པ་སྟེ། མཐོང་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། ། དེ་ལྟར་མཐོང་བས་ཕན་པར་མཛད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཆོས་བསྟན་པའི་གསུང་གིས་དགའ་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཉན་པ་པོ་དགའ་བ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ཆོས་མཉན་པས་དགའ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། སེམས་ཁུགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་མདོའི་ཚིག་གོ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བགྱིད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཞགས་པ་ དག་ལས་སོ། ། བསྟན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། ། གཞན་ཡང་། ཆོས་བསྟན་པ་ནི་མེད་ན་ཡང་། ། ཁྱོད་ཀྱི་སྲས་ཀྱིས་མགུ་བར་འགྱུར། །

The result of this shall be taught: "By hearing you, enthusiasm arises; by seeing you, faith is born. By hearing your speech, joy is produced; by your teaching, one is brought to liberation." Regarding the statement "By hearing you, enthusiasm arises," "hearing" refers to the sound of the name "Buddha." "Enthusiasm arises" means that through seeing, one generates devotion. For example, when the householder Anāthapiṇḍada heard the sound of the name "Buddha," which he had never heard before, he was filled with joy, his hair stood on end, and he became devoted to the teaching. Therefore, the Blessed One’s aspiration, "May it be so through mere hearing," is shown along with its result. Because his nature is to satisfy sentient beings who are in distress and so forth, "faith is born" means he causes faith to arise. "Seeing" means to perceive directly. Thus, it means that through seeing, one is benefited. "By hearing your speech, joy is produced" means that he causes the listeners to experience joy. Thus, the words of the sūtra are: "In this way, through correctly hearing the Dharma, the noble hearers (ārya-śrāvaka) will experience joy, their minds will be captivated, and they will be oriented toward nirvāṇa." "Brings to liberation" means from the snares of the afflictions (kleśa). "By your teaching" refers to the noble path. Furthermore: "Even if the Dharma is not taught, your son will be pleased."

འཕེལ་བས་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ཀྱང་དགའ། ། གཤེགས་པ་ན་ནི་ཕན་འདོགས་མཛད། ། ལྡོག་པ་ན་ནི་རྒུད་པར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ཀྱི་ སྲས་ཀྱིས་མགུ་བར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། སྲས་ནི་ལྷུམས་ནས་བལྟམས་པ་སྟེ། དེས་མགུ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བས་བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མགུ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ནི་སྲས་ཏེ། དེས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མཐར་བདེ་བ་གྲུབ་པར་མཛད་པས་ན་མགུ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འཆི་བ་མེད་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མགུ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འཕེལ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་པ་མང་པོ་སྟེ། དེས་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ ཀྱང་དགའ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དགེ་སློང་དག་ཉན་ཐོས་གསར་བུ་དག་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པ་ན་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ཕན་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མང་པོ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའོ། ། གཤེགས་པ་ནི་བཅོམ་ ལྡན་འདས་གཤེགས་པ་སྟེ། དེས་ཕན་འདོགས་མཛད་པ་ནི་ཕན་པ་ཐམས་ཅད་མཛད་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གྲོང་དུ་གཤེགས་པ་ན་སྒང་མཐོ་བ་དམའ་བར་འགྱུར་བ་དང་། དམའ་མོ་མཐོན་པོར་འགྱུར་བ་དང་། ལོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་མིག་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། འོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣ་བ་དང་། ལྐུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚིག་རྙེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་ངོ་། ། ལྡོག་པ་ན་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་འདས་པ་ན་སྟེ།

"Through his growth, the multitudes rejoice; when he departs, he brings benefit; when he returns, there is decline. Your son brings delight"—this is the detailed explanation. "Son" refers to his birth from the womb; that he "brings delight" means that by the birth of the bodhisattva, Śakra and the others are inspired with joy. Alternatively, "son" refers to the attainment of awakening; since he likewise ultimately accomplishes happiness, "brings delight" means that by the bodhisattva’s realization of the deathless, Śakra and the others are filled with joy. "Growth" refers to the many hearers (śrāvaka); that "the multitudes rejoice" means that he brings excellence to worldly beings. This is as it was taught: "Monks, when new hearers engage in their sphere of activity, it is for the benefit of many beings and for the happiness of many beings," and so forth. "Departs" refers to the Blessed One (bhagavān) departing; that he "brings benefit" means he performs every kind of benefit. The scriptural authority for this is: "When the Blessed One departs for a village within his sphere of activity, the high ground becomes low and the low ground becomes high; the blind regain their sight, the deaf their hearing, and the mute find the power of speech." "When he returns" refers to when the Blessed One has passed into parinirvāṇa.

དེ་རྒུད་པར་གྱུར་པ་ནི་སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་དོན་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་། བསྒྲགས་པས་སྡིག་པ་འཕྲོག་ པར་མཛད། ། ཁྱོད་དྲན་པས་ནི་རངས་པར་འགྱུར། ། བཙལ་བས་བློ་གྲོས་སྐྱེ་འགྱུར་ཏེ། ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རྣམ་པར་དག། བསྒྲགས་པས་སྡིག་པ་འཕྲོག་པར་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། བསྒྲགས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྟོད་པ་སྟེ། དེས་སྡིག་པ་འཕྲོག་པས་ན་ སྡིག་པ་འཕྲོག་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་པས་ན་བརྗོད་པ་ནི་ཞར་ལ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གཏམ་ལ་སྦྱོར་བ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཕན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའོ། ། དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་དོ། ། རངས་པ་ནི་རངས་པར་མཛད་པའོ། ། དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པ་དྲན་པའི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་པས་དོན་མྱུར་བར་ཐོབ་པ་དང་། ཆོས་མྱུར་དུ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་དང་ལྡན་པའི་རངས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག་གོ། ། དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་དྲན་པ་རྟོགས་པས་ཕན་པ་མཛད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བས་འགྲོ་བ་ལ་ཕན་པ་མཛད་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་སྦྱར་རོ། ། བཙལ་ བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོན་པ་ཁོ་ན་ལ་བཙལ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་འཕར་བ་ཡིས་བྲམ་ཟེ་རིགས་གཙང་མ་ལ་སྨྲས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།

That he has fallen into decline is because the welfare of living beings has been impaired. Furthermore: "By proclaiming [your name], sins are removed; By remembering you, one becomes joyful; By seeking you, intelligence arises; By fully knowing you, one is purified." Regarding the statement "By proclaiming, sins are removed," "proclaiming" refers to praising your qualities. Because that [praise] removes sins, it is said to "remove sins." Since the Blessed One possesses such qualities, this is mentioned as a secondary description. To apply such discourse is to act for the benefit of others; this is what is seen. "Remembering" refers to the Blessed One, the Tathāgata, the Arhat, the perfectly awakened Buddha. "You" refers to you. "Joyful" means to make one joyful. Thus, the words of the Sūtra are: "By remembering the aspects of the Tathāgata, the noble hearers will swiftly attain the goal, swiftly attain the Dharma, and attain the joy associated with the Tathāgata." In this way, it is explained that he acts for the benefit of others through the realization of such recollection. Furthermore, by applying [this practice] appropriately in all circumstances, he acts for the benefit of the world; this is to be connected with the Blessed One. "By seeking" means seeking the Teacher alone. For example, as the one who had gone forth spoke to a brahmin of pure lineage:

གླང་པོའི་ནགས་སུ་འགྲོ་བའི་སྐྱེས་བུས་གླང་པོའི་ནགས་སུ་ཞུགས་པ་ན་ནགས་ཚལ་ཆེན་པོ་དེ་རུ་གླང་པོའི་རྐང་རྗེས་མཐོང་ནས་ཀྱེ་མའོ་གླང་པོ་ཆེ་གང་གི་འདི་ལྟ་ བུའི་རྐང་རྗེས་ཞེས་ངེས་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཀྱེ་མིའི་ཆ་ལུགས་དང་ལྡན་པ་ལ་རྐང་པ་བཞི་མེད་དེ། གང་གི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཽ་ཏ་མ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྲམ་ཟེའི་ ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་མདོ་ལས་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་བཙལ་ནས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་དག་གིས་སྟོན་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བཤད་དོ། ། ཤེས་ནས་དད་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་འཕྲོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ལ་བསུ་བས་དཔལ་དུ་བྱེད། ། བསྟེན་པས་བློ་གྲོས་མཆོག་ཏུ་འགྱུར། ། བསྟེན་ན་འཇིགས་པ་མེད་པར་མཛད། ། བསྙེན་བཀུར་བགྱིས་པས་བདེ་བར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ལ་བསུ་བས་དཔལ་དུ་བྱེད། ། ཅེས་པ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཛད་པའི་ ཕྱིར་ན་དཔལ་དུ་བྱེད་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ལའོ། ། བསུ་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་དྲུང་དུ་འགྲོ་བའོ། ། ཉེ་བར་ཕྱིན་ནས་ཆོས་ཐོས་པའི་སྦྱོར་བས་བསྟེན་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བློ་གྲོས་སུ་གྱུར་པས་ན་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་པར་མཛད་པ་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མཆོག་ནི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའོ། ། ཆོས་ཐོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་སྦྱོར་བས་བརྟེན་པ་ནི་གུས་པའོ། །

Just as a person entering an elephant forest, upon seeing the footprints of an elephant in that great forest, would certainly realize, "Aha! This must be the footprint of some elephant," so too, although a human being possesses the appearance of a man, they do not have four feet. That which is thus is the Blessed One, the Tathāgata Gautama, the Arhat, the Perfectly Awakened Buddha, and so forth; this is taught in the Sūtra of the Brahmin’s Particle. Likewise, by searching and following through the methods of positive and negative concomitance, one becomes certain that he is the Teacher alone; this is explained as "thorough knowledge." This is because, having known him, one finds faith. "Purity" is because it removes the stains of the afflictions. Furthermore: "By welcoming you, one is made glorious; By attending you, one’s intelligence becomes supreme; By attending you, one is made fearless; By serving you, one becomes happy." "By welcoming you, one is made glorious" is the detailed explanation. Because he brings about the excellence of gods and humans, he is "one who makes glorious." "You" refers to you yourself. "Welcoming" is approaching your presence. "Attending" is the application of hearing the Dharma upon having approached; because one’s intelligence becomes supreme through the thorough knowledge of what is faulty and what is faultless, the meaning is that he causes the generation of insight (prajñā). "Supreme" means possessing excellence. "Serving" is the application of taking refuge in the Blessed One and the Dharma after hearing the Dharma; this is "reverence."

འཇིགས་པ་མེད་པར་མཛད་པ་ནི་ངན་སོང་གི་འཇིགས་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་སངས་ རྒྱས་སྐྱབས་འགྲོ་བ། ། དེ་ནི་ངན་འགྲོར་མི་འགྲོ་སྟེ། ། ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཚིག་གོ། ། སྐྱབས་སུ་སོང་བས་འཕགས་པའི་ལམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་བསྙེན་བཀུར་བགྱིས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཀུན་དུ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་བསྟན་པ་ བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་དེས་བདེ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བདེ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། བདེ་བ་ནི་བདེ་བར་བཤད་དོ། ། དེ་ཡང་འདིར་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདོད་པ་སྟེ། བདེ་བ་དམ་པ་མྱ་ངན་འདས། ། ཞེས་གསུངས་ པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་མཛད་པའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བདེ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་མཛད་ཅེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་མེས་གདུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གདུང་བ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མཚོན་ནུས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྡིག་པས་ཉེ་ བར་གདུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱོད་བསོད་ནམས་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་མཚོ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་དག། བསམ་གཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་དང་། ། ཤེས་རབ་ཕུན་ཚོགས་མི་འཁྲུགས་པས། ། ཁྱོད་ནི་བསོད་ནམས་མཚོ་ཆེན་ ལགས། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་དག། ཅེས་སྨོས་པ་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། དེའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེས་དག་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དྲི་མ་མེད་པའི་མཚོ་ཆེན་པོ་བཞིན་ནོ། །

Making [beings] fearless is because [he] has transcended the fear of the lower realms. As the verse says: "Whoever goes for refuge to the Buddha will not go to the lower realms." By going for refuge, one realizes the noble path; this is what is meant by "rendering service." In this way, one has rendered service to the Tathāgata, because one has practiced his teaching. Through rendering service, one becomes "happy," which means "to be in a state of well-being." Here, "well-being" is explained as the state of nirvāṇa, characterized by the complete pacification of all suffering. As it is said: "The supreme well-being is nirvāṇa." Thus, one who possesses the disposition to bring about that [state] is "one who makes [beings] happy"; the intended meaning is that he causes the attainment of nirvāṇa. Furthermore, just as one who is capable of quenching the heat of those tormented by fire becomes a source of relief, so too, for those tormented by sin, how are you like a great lake of the nature of great merit? It is explained: "Pure through the perfection of discipline, Clear through the perfection of concentration, Unshakeable through the perfection of insight— You are a great lake of merit." Regarding the phrase "pure through the perfection of discipline," discipline has already been explained. Its "perfection" refers to its excellence. Being "pure" through that perfection of discipline means being free from the stains of misconduct, like a great lake free of impurities.

བསམ་ གཏན་ནི་དགེ་བ་སྟེ། ཐུགས་རྩེ་གཅིག་པའོ། ། དེའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་དང་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྦྱོར་བས་དང་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་འདམ་གྱིས་མ་གོས་པས་ན་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བའི་མཚོ་ཆེན་པོ་བཞིན་ནོ། ། ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། ། དེའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། དེས་མི་བསྐྱོད་པས་ན་མི་འཁྲུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ་སོར་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོའི་ཚིག་སྟེ། མི་འཁྲུགས་པའི་མཚོ་ཆེན་པོ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་མཚོ་ཆེན་པོ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་མཚོ་ ཆེན་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། བསོད་ནམས་མང་བའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་ཤིང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཤིང་རྟ་བཞིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་སྐུ་བལྟར་འོས་རིན་ཆེན་ཏེ། ། ལེགས་གསུངས་མཉན་འོས་རིན་ཆེན་ལགས། ། ཆོས་ནི་སྤྱད་འོས་རིན་ཆེན་པས། ། ཁྱོད་ནི་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་ལགས། ། ཁྱོད་སྐུ་བལྟར་འོས་རིན་ཆེན་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྐུ་ནི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པའོ། ། བལྟར་འོས་པ་ནི་བལྟར་འོས་པའི་ནང་ན་རིན་ཆེན་ཏེ། མཚན་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ན་དད་པར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕན་པར་མཛད་པའོ། ། མཉན་འོས་ནི་མཉན་པར་འོས་པའོ། ། མཉན་འོས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་རིན་ཆེ་བས་ན་མཉན་འོས་རིན་ཆེན་ཏེ། ལེགས་པར་གསུངས་པ་ནི་ཕན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆོས་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་སྟེ། དེའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། དེ་ཡང་དབང་པོ་དང་སྟོབས་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ནི་སྤྱད་འོས་རིན་ ཆེན་ཏེ། །

Meditative concentration is virtue; it is one-pointedness of mind. Its excellence is clarity through the application of a specific distinction; because it is unstained by the mud of desire and so forth, it is like a great lake free from turbidity. Insight is the discernment of phenomena. Its excellence is the specific distinction. Because it is unshakable by that, it has the meaning of being "Akṣobhya" (the Unshakeable). This is a passage from the Tathāgatajñānadarśanānantyaviṣayāvatāranirdeśa Sūtra (The Sūtra on the Entrance into the Infinite Range of the Tathāgata’s Wisdom and Vision), which says it is like the great lake Akṣobhya. Thus, because of the common characteristics with the great lake, the "Great Ocean of Merit" is of the nature of merit; because of its great abundance of merit, it is like a chariot made of the nature of wood. Furthermore: Your body is a jewel worthy to be seen; Your well-spoken words are a jewel worthy to be heard; Since the Dharma is a jewel worthy to be practiced, You are a source of jewels. Regarding the phrase "Your body is a jewel worthy to be seen": "body" refers to the color and so forth. "Worthy to be seen" means it is a jewel among those worthy to be seen; because it is endowed with the excellence of the marks and so forth, it benefits others by being worthy of faith. "Worthy to be heard" means it is fit to be heard. Because it is the most precious among those worthy to be heard, it is a "jewel worthy to be heard." "Well-spoken" means it is beneficial. The Dharma is that which is well-spoken, and its meaning has already been explained. Furthermore, it consists of the faculties, the powers, the branches of awakening, and so forth. That is a "jewel worthy to be practiced."

སྤྱད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་སྤྱད་ན་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཕན་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཡོན་ཏན་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་ལེགས་ཏེ། ཡོན་ཏན་ནི་སྐུ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནི་རིན་ཆེན་དེ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཏེ། བསྐྱེད་པའི་གནས་ཡིན་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ནི་ཆུ་བོས་བདས་པའི་གླིང་། ། སྨས་པའི་བདག་ཉིད་སྐྱོབ་པ་སྟེ། ། སྲིད་པའི་འཇིགས་པས་ཉེན་པའི་སྐྱབས། ། ཐར་འཆལ་རྣམས་ཀྱི་འདྲེན་པ་ལགས། ། ཁྱོད་ནི་ཆུ་བོས་བདས་པའི་གླིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཆུ་བོ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། ། བདས་པ་ནི་ཐར་པའི་ལམ་ལས་རིང་དུ་བདས་པ་སྟེ། ལྟེང་རྒྱས་འོད་སྲུངས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མེ་ལ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་ཅིང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བའི་ཆུ་བོས་བདས་པ་ནི་ཆུ་བོས་བདས་པའི་ གླིང་དང་འདྲ་བས་ན་གླིང་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བཀོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐྱོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱོབ་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སྨས་པའི་བདག་ཉིད་ནི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྨས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྨས་པའི་བདག་ཉིད་དེ། སྡིག་པ་བྱས་པའོ། ། དེ་ རྣམས་ཀྱི་སྨས་པའི་བདག་ཉིད་ནི་སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པས་སྲོག་ཆགས་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མ་གསོད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་བཀོད་པའི་ཕྱིར་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོབ་པའོ། །

As for "practice," when one practices the nature of phenomena, it is a jewel, because it performs great benefit. For that reason, you are well a source of the jewels of qualities. "Qualities" refers to the body and so forth; you are the source of those jewels, the place of their production. You are you. Furthermore: You are an island for those swept away by the river, A protector for those whose nature is wounded, A refuge for those oppressed by the fears of existence, And a guide for those who have strayed from liberation. "You are an island for those swept away by the river" is the detailed explanation. You are the Blessed One. The "river" refers to the afflictions and secondary afflictions. "Swept away" means driven far from the path to liberation; those such as Uruvilvā-Kāśyapa and others, who were swept away by the river of the view of holding discipline and ascetic observances as supreme while practicing fire-worship, are "those swept away by the river." Because you are like an island for them, you are an "island," for you establish them in nirvāṇa. "Protector" means one who acts as a protector. "Those whose nature is wounded" refers to those whose mental nature is wounded, meaning those who have committed sins. Among them, "those whose nature is wounded" refers to those such as Aṅgulimāla who killed many hundreds of thousands of living beings; because you taught them the Dharma and established them as arhats, you are the protector of those who would otherwise go to the lower realms.

སྐྱབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་སྟོན་པ་མེད་ན་ཡང་ཁས་བླངས་པ་ཙམ་ གྱིས་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པའི་འཇིགས་པས་འཇིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་སྲིད་པའི་འཇིགས་པ་རྣམས་ལས་བསྐྱབ་པའོ། ། དེ་ལྟར་ཡང་ལྷའི་བུ་གཞན་ཁ་ཅིག་གིས་ཕག་མོའི་མངལ་དུ་ཞག་བདུན་ན་བདག་སྐྱེ་བར་ཤེས་ནས་ཤིན་ཏུ་ངུས་པས་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་བསྐུལ་བས་ སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བས་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་ལས་ལོག་ཅིང་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པའོ། ། ཐར་འཚལ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་བཙོན་ར་ལས་བདག་ཉིད་གྲོལ་བར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། འདྲེན་པ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་འདྲེན་པ་སྟེ་ཁྱོད་ཉིད་ནི་ ལམ་མོ། གཞན་ཡང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དག་ཕྱིར་སྣོད་ཀྱི་མཆོག། ཞིང་གཤིན་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ། སྲོག་ཆགས་ཀུན་ལ་ཕན་མཛད་ཕྱིར། ། གྲོགས་ཀྱི་ཕུལ་ཡང་ཁྱོད་ལགས་སོ། ། ཞིང་གཤིན་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། སྣོད་ཀྱི་མཆོག་ནི་ སྲོག་ཆགས་ཀུན། ། ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པ་སྟེ་དེའི་དངོས་པོའོ། ། ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པ་དེའི་རྒྱུས་ཤིན་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་བའི་སྣོད་ཀྱི་མཆོག་གོ། ། ཞིང་གཤིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞིང་བཟང་པོའོ། ། འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཁྱོད་ལ་བྱེ་མ་ཕུལ་བ་ཡང་རྒྱལ་པོ་གཏུམ་པོ་མྱ་ངན་མེད་པའི་འབྲས་བུའི་ས་བོན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། གྲོགས་ཀྱི་ཕུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲོགས་བཟང་པོའོ། ། ཕན་མཛད་ཕྱིར་ནི་ཕན་པར་མཛད་པ་སྟེ།

What is called "refuge" is the protection from the fears of existence, such as the hells and so forth, for those who are terrified by the fears of existence, even if there is no one to teach the Dharma, by the mere act of taking it. Thus, it is a narrative of realization that says: when certain other sons of the gods knew they were to be born in the womb of a sow in seven days, they wept bitterly; then, being exhorted by Śakra, they went for refuge to the Buddha, turned back from the animal realm, and were born among the gods. "Of those who seek liberation" means those who desire to free themselves from the prison of saṃsāra. "Guide" means you are the guide for them; you yourself are the path. Furthermore: Because of pure discipline, you are the supreme vessel; Like a fertile field with an abundance of fruit, Because you act for the benefit of all living beings, You are also the most excellent of friends. "Like a fertile field with an abundance of fruit" is an elaboration. "Supreme vessel" refers to all living beings, as will be explained. "Pure discipline" refers to the state of one who possesses pure discipline; it is the essence of that. Because of that pure discipline, you are the supreme vessel for receiving prostrations. "Fertile field" means a good field. "Abundance of fruit" means the sense of an abundant harvest. For example, even the offering of a handful of sand to you became the seed for the fruit of King Aśoka the Fierce. "Most excellent of friends" means a good friend. "Because you act for the benefit" means you perform what is beneficial.

ཐར་པའི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། ། སྲོག་ཆགས་ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་དོ། ། གང་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལམ་ལ་མ་ཞུགས་པ་དེ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕན་པར་མཛད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པར་མཛད་པ་ནི་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཡང་། ཕན་འདོགས་མཛད་པས་མཛའ་བཤེས་ཏེ། ། འགྲོགས་ན་བདེ་ཕྱིར་སྙིང་དུ་སྡུག། ཞི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་། ། ཡོན་ཏན་ཀུན་མངའ་མཆོད་འོས་ཁྱོད། ། མཛའ་བཤེས་ཁྱོད་ནི་སྲོག་ཆགས་ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། ། ཕན་འདོགས་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་ བསྔལ་ཐུགས་ལ་དགོངས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་བརྙེས་ཤིང་ཐར་པའི་ལམ་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོགས་ན་བདེ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁྲུགས་ན་ཡང་གཞན་གྱི་གནོད་པ་བཟོད་པ་ཙམ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་ལ་བཟོད་པར་གྲགས་སོ། ། འགྲོགས་ན་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ ན་འགྲོགས་ན་བདེ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་དེ། འོན་ཀྱང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་བཟོད་པ་བསྟར་བ་དང་། སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་ཡང་ཕན་པ་སྩོལ་བ་སྟེ། བདེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྲོགས་ན་བདེ་བའོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་སྙིང་དུ་སྡུག་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ སྙིང་དུ་སྡུག་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་རྟག་ཏུ་འཕྲོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་སྙིང་དུ་སྡུག་པའོ། ། མཚན་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་བལྟ་བར་འོས་པ་སྟེ། ཞི་བའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་ན་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིན་ནོ། ། གཅིག་ཏུ་ཞི་བའི་ དངོས་པོ་ནི་ཞི་བ་སྟེ་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་རོ།

You are the one who shows the path to liberation. "To all living beings" means to all embodied beings. "You" refers to you yourself. Even for those who have not entered the path of the Tathāgata, the Tathāgata acts for their benefit; acting for the benefit of all is because you act as a teacher. Furthermore: You are a friend who acts for the benefit of others; You are beloved because you are pleasant to associate with; You are uniquely charming because you are peaceful; You are worthy of worship, possessing all virtuous qualities. The phrase "you are a friend to all living beings" follows [the previous verse]. "Acting for the benefit of others" means that, having taken the sufferings of saṃsāra to heart, you attained the state of Buddhahood and show the path to liberation. "Because you are pleasant to associate with" means that even when provoked, you merely endure the harm of others; this is what is renowned as "acceptance" among worldly people. Because you possess the quality of being pleasant to associate with, you are not only pleasant to associate with, but you also extend acceptance toward all who cause harm and bestow benefit upon living beings. That which is to abide in happiness is what is meant by "pleasant to associate with." For that reason, you are "beloved." The "beloved" sphere of the Buddha is so called because it constantly captivates the minds of beings. Because you are adorned with the [major and minor] marks and so forth, you are "uniquely charming," meaning you are worthy of being beheld. Because you are peaceful, you are in harmony with the view, like the orb of the moon. The state of being uniquely peaceful is "peace," and it is for that reason [you are so described].

། ཡོན་ཏན་ཀུན་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་སོ། ། མངའ་བས་མཆོད་འོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ། མངའ་བའི་སྒྲ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་རོ། ། མཆོད་འོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་པར་འོས་པ་སྟེ། སྲོག་ཆགས་ཀུན་གྱིས་མཆོད་པར་འོས་པའོ། ། གཞན་ ཡང་། སྡིག་པ་མེད་པས་ཡིད་དང་འཐད། ། སྐུ་གསུང་བཟང་བས་དགའ་བར་མཛད། ། དོན་ཀུན་འགྲུབ་ཕྱིར་དཔལ་ཡངས་ཏེ། ། ཡོན་ཏན་ལེགས་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་ལགས། ། སྡིག་པ་མེད་པས་ཡིད་དང་འཐད། ། ཅེས་སྨོས་པ་ལ། ཡིད་དང་འཐད་པ་ནི་ཡིད་དང་འཐད་པའོ། ། ལེགས་པ་ནི་ལེགས་པའོ། ། སྲོག་ཆགས་ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའོ། ། སྡིག་པ་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་པས་སྨད་པའི་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ལས་མི་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགའ་བ་ནི་དགའ་བའོ། ། སྐུ་དང་གསུང་བཟང་བ་ནི་དག་པའོ། ། ངེས་པའི་ ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་གསུང་བཟང་བ་དང་མཚན་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་སྐུ་བཟང་བ་སྟེ། ཐོས་པ་དང་ལྟ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དཔལ་ཡངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུར་བཤད་དོ། ། དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཁོ་ན་ལ་དཔལ་ཡངས་སོ། ། དོན་ཀུན་འགྲུབ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ། དོན་ཀུན་ནི་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ལས་འགྲུབ་པ་དེ་ནི་དོན་ཀུན་འགྲུབ་པའོ། ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་དོན་ཀུན་འགྲུབ་པ་སྟེ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ན་དཔལ་ཡངས་སོ། ། ཡང་ན་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་གཏེར་ལྔ་བརྒྱ་གཟིགས་པར་གྱུར་ པ་དང་། རྒྱལ་པོ་གཞན་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་དེའི་ཡབ་ཟས་གཙང་མའི་སྐུ་སྐྱེས་ཀྱི་རྒྱུ་མང་དུ་བསྐུར་བར་གྱུར་ཏོ། །

All qualities are so called because they serve as the causes as previously explained. Regarding the phrase "worthy of veneration because of possessing [them]," the word "possessing" is a specific action. "Worthy of veneration" means one who is worthy of being honored; one who is worthy of being honored by all living beings. Furthermore: Free from sin, he is pleasing to the mind; With excellent body and speech, he brings joy. For the sake of accomplishing all aims, his glory is vast; As the excellent support of qualities, he is auspicious. Regarding the statement, "Free from sin, he is pleasing to the mind": "pleasing to the mind" means he is agreeable to the intellect. "Excellent" means he is sublime. This follows the phrase "for all living beings." "Free from sin" means that he does not perform actions of body and so forth that are censured by the noble ones. "Joy" means delight. "Excellent body and speech" means they are pure. Because he has reached the culmination of the analytical knowledge of definitive language, his speech is excellent; and because he is adorned with the major and minor marks and so forth, his body is excellent. This means that he is in harmony with what is heard and what is seen. "Vast glory" is explained as the cause of excellence. Therefore, the Blessed One alone possesses vast glory. Regarding the phrase "for the sake of accomplishing all aims": "all aims" refers to the higher realms, liberation, and so forth, from which [these] are accomplished. The state of that is "the accomplishment of all aims." For that reason, his glory is vast. Alternatively, by merely looking, he beheld five hundred treasures, and all other kings also sent many gifts of birth-tribute to his father, Śuddhodana.

དེས་ན་དེའི་ཡབ་ཀྱིས་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ཞེས་མཚན་བཏགས་པ་དེ་བས་ན་དཔལ་ཡངས་སོ། ། བཀྲ་ཤིས་ལ་ལེགས་པ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པ་སྟེ། སྡིག་པ་འཇོམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་ལས་ཤེ་ན། བཤད་པ། ཡོན་ཏན་ལེགས་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དང་། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྨོན་ལམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་ དོ། ། སྨོན་ལམ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་དགུ་པའོ། ། ། ། ལམ་ལ་འཇུག་པ་ལ་བསྟོད་པ་ནི་དབྱེ་བ་བདུན་ཏེ། དེ་ཡང་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བསྟན་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ། ཁྱོད་ནི་རྔན་ཐེན་བགྱིད་ལ་སྐུལ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ ནི་རྔན་ཐེན་བགྱིད་ལ་སྐུལ། ། ཆོམ་རྐུན་བགྱིད་པ་ཚར་ཡང་གཅོད། ། གྱ་གྱུ་ཅན་རྣམས་རྣལ་དུ་འགོད། ། དལ་བུས་བགྱིད་ལ་བཞེན་བསྐུལ་འདེབས། ། དུལ་བ་རྣམས་ནི་ལམ་ལ་སྦྱོར། ། དམུ་རྒོད་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་མཛད། ། དེ་སླད་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བ་ཡི། ། ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་མེད་ མཆོག། ཁྱོད་ནི་རྔན་ཐེན་བགྱིད་ལ་སྐུལ་བ་ནི། ། ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བླ་མེད་མཆོག། ཅེས་བྱ་བས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དཔེར་ན་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བའི་མཆོག་གིས་ཤིང་རྟའི་རྟ་དག་རྔན་ཐེན་ནི་གོམ་པ་གཅིག་ཀྱང་མི་འགྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ལ་ལྕག་དབྱུག་གིས་རྡེག་པས་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བ་ལེ་ལོའི་དབང་གིས་འཁོར་བར་གནས་པ་ལ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་།

Therefore, because his father gave him the name Sarvārthasiddha, he is "Glorious and Vast." "Auspicious and excellent" means auspiciousness, which signifies the destruction of negativity. If one asks why, it is explained: because he has become the locus of all qualities and the basis of all excellence. In this way, the praise of the Blessed One’s aspirations—complete in all aspects, in all circumstances, and including the fruits of aspirations such as seeing and hearing—has been explained. This concludes the ninth chapter, the "Explanation of the Praise of Aspirations." The praise of entering the path has seven divisions, which will be shown during the explanation. Regarding that, the two verses beginning with "You urge on those who are lazy" shall be explained: You urge on those who are lazy, You also suppress those who act as thieves, You set the crooked back in their natural state, You encourage those who act slowly, You engage the disciplined in the path, And you maintain equanimity toward the unruly. Therefore, you are the unsurpassed Supreme Charioteer of those to be tamed. "Urge on those who are lazy" is explained by the phrase "the unsurpassed supreme Charioteer." For example, just as a supreme charioteer urges on the horses of a chariot that are lazy and have the disposition not to move even a single step by striking them with a whip, so too do you urge on those to be tamed who remain in cyclic existence under the power of laziness, [showing them] the sufferings of cyclic existence and—

མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པ་དང་ཞི་གནས་སྐྱེད་པའི་སྦྱོར་བས་ཡོངས་སུ་བསྐུལ་བ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལ་འཛུད་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ ལྟར་ལམ་ལས་ལམ་གཞན་དུ་ཤིང་རྟ་འདྲེན་པའི་རྟ་རྣམས་སྲབ་ཀྱིས་བླན་ནས་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བས་ཚར་གཅོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱང་ལམ་ངན་པར་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཆོས་བསྟན་པའི་སྲབ་ཀྱིས་ཚར་གཅོད་པ་ནི་ལམ་བཟང་པོ་ལ་འཛུད་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བར་དགོངས་ པའོ། ། ཇི་ལྟར་གྱ་གྱུ་ཅན་རྣམས་ནི་རྟ་འཁྱོག་པར་འགྲོ་བ་རྣམས་ཤིང་རྟའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བས་རྣལ་དུ་འགོད་ཅིང་ལམ་དྲང་པོ་ལ་འགོད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱང་གཡོ་སྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོ་གདུལ་བྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་རྣལ་དུ་འགོད་པ་ནི་ལམ་དྲང་པོ་ལ་འགོད་པར་མཛད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ དལ་བུས་བགྱིད་པའི་རྟ་རྣམས་ལ་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བས་བཞེན་བསྐུལ་འདེབས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འབད་རྩོལ་དམན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལ། བརྩོན་འགྲུས་བསྟན་པས་ཁྱོད་བཞེན་བསྐུལ་འདེབས་སོ། ། ཀུན་དགའ་བོ་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་ནས་རྟ་བཟང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བས་ ལམ་དུ་ཁྱད་པར་གྱི་ཁུར་ཁྱེར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གང་གདུལ་བྱ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་གདུལ་བྱའི་དགོས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ལམ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་།

This refers to being thoroughly exhorted through the application of teaching the qualities of nirvāṇa and generating calm abiding (śamatha), which is to say, leading others onto the path to nirvāṇa. Just as a charioteer restrains and controls horses that pull a chariot onto a wrong path by means of the reins, so too, you restrain those disciples who abide on evil paths by means of the reins of the Dharma teaching, thereby leading them onto the excellent path; this is the intended meaning. Just as a charioteer settles horses that wander into crooked paths and sets them upon a straight path, so too, you settle those disciples who possess deceit and guile, thereby setting them upon the straight path. Just as a charioteer urges on horses that move slowly, so too, you urge on those who have little effort by teaching them diligence (vīrya). Ānanda, just as a charioteer applies the horses that are excellent through diligence to the path in order to carry the special burden of the journey, so too, you apply disciples such as Śāradvatīputra and others to the path characterized by the specific requirements of those to be trained.

དེ་བཞིན་དུ་ཤཱ་རིའི་བུ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་གནས་ན་གནས་པའི་སྐྱེ་ བོའི་ཚོགས་ལ་དགོངས་སུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་བཀས་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་གྱི་གནས་སུ་མུ་སྟེགས་པ་མདུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་མཉན་ཡོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་བདེན་པ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པར་རབ་ཏུ་བཀོད་དོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་རྐང་པ་གཅིག་ དང་བཅས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཞི་གནས་བསྐྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་འཛུད་པ་སྟེ། དང་པོའི་དབྱེ་བ་བཤད་དོ། ། ཇི་ལྟར་དམུ་རྒོད་ནི་རྟ་མི་སྲུན་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་ལ་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ས་བོན་ མ་བླངས་པའི་དམུ་རྒོད་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་མཛད་པ་ནི་ལམ་ལ་འཛུད་པར་མི་མཛད་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་གདུལ་བའི་སྐབས་ལ་མ་བབ་པ་སྟེ། ཐུགས་རྗེ་མི་མངའ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཐར་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པའི། ། སེམས་ཅན་ལ་སྟོན་ཕྱག་བྱིན་པས། ། ངན་སོང་དག་དང་སྲིད་ པ་ལས། ། རྗེས་སུ་བརྩེ་བས་སྒྲོལ་བར་མཛད། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ས་བོན་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་དུས་དེ་སྲིད་དུ་བཏང་སྙོམས་མཛད་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ནི་ཉམ་ཐག་རྣམས་ལ་བརྩེ། ། བདེ་བར་གནས་ལ་ཕན་པར་དགྱེས། ། ཕོངས་པར་གནས་ལ་ཐུགས་རྗེ་བས། ། ཀུན་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པ་ལགས། ། ཁྱོད་ནི་ཉམ་ཐག་རྣམས་ལ་བརྩེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཉམ་ཐག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པར་གྱུར་ཅིང་ཉེས་པའི་སྤྱོད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་བརྩེ་བ་སྟེ།

Similarly, Śāriputra, regarding the request "Please consider the multitude of people dwelling in Śrāvastī," by that command, the noble Śāriputra, while in the Jeta Grove, led the non-Buddhist opponents before him and established the multitude of people in Śrāvastī in the vision of the truths and so forth; this is what was said. Thus, with this verse and its single line, one is introduced to the noble path preceded by the generation of calm abiding (śamatha); this explains the first classification. Just as one might practice equanimity toward unruly, wild horses, so too you practice equanimity toward those wild ones who have not taken up the seed of awakening (bodhicitta); this means you do not lead them onto the path. This is because the time to discipline them has not yet arrived, and it is not because you lack compassion. "To those sentient beings who possess the seed of liberation, By bestowing the Teacher’s hand, Out of compassion, you deliver them From the lower realms and cyclic existence." With this verse, you practice equanimity toward those who lack the seed for that long; this is the explanation of the second classification. Furthermore: "You are compassionate toward the wretched, You delight in benefiting those who dwell in happiness, And out of compassion for those in poverty, You desire to benefit all." The phrase "You are compassionate toward the wretched" is an elaboration. "Wretched" refers to those whose roots of virtue (kuśalamūla) have been severed and who engage in harmful conduct; toward them, you are compassionate.

ཉེས་པའི་སྤྱོད་པ་དེ་ལས་གདོན་པར་དགོངས་ པའོ། ། བདེ་བར་གནས་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འཕེལ་བ་རྣམས་ལ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕན་པར་དགྱེས་པ་སྟེ། སྙིང་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕན་པའི་སྒྲས་ཐར་པ་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་དགྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞེད་པ་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་ནི་ཕན་པར་དགྱེས་པ་སྟེ། ཐར་པ་ལ་དགོད་པར་ རྩོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དགེ་སློང་དག་སོམས་ཤིག། བག་མེད་པར་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། ཕོངས་པར་གནས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བས་ཕོངས་པ་སྟེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པར་གྱུར་པའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ནི་ཕན་པ་ལ་དམིགས་པ་ཙམ་སྟེ། སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོན་ པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཀུན་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པ་ནི་ལྷ་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་འགལ་བ་དང་། མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པ་སྟེ། མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ཕན་པ་དང་། ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་དང་། ཀུན་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་གསུམ་པའི་བཤད་པའོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ནི་དགྲ་བོ་རྣམས་ལའང་བྱམས། ། ཉམས་པར་གྱུར་ལ་ཕན་འདོགས་མཛད། ། གཏུམ་པོ་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བས། ། ཁྱོད་ ནི་ཡ་རབས་རྨད་ཅིག་ལགས། ། ཁྱོད་ནི་དགྲ་བོ་རྣམས་ལའང་བྱམས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། དགྲ་བོ་རྣམས་ནི་གནོད་པ་བྱེད་པ་སྟེ། ལྷ་སྦྱིན་ལ་སོགས་པའོ། ། དགྲ་བོ་དེ་རྣམས་ལ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱམས་པ་ནི་ཐུགས་བརྩེ་བའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལས་ ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པའོ། །

It is the intention to deliver them from such misconduct. "Abiding in bliss" refers to being fortunate in the increase of the roots of virtue; thus, it is a delight in benefit. Because it is the very essence, the term "benefit" explains liberation. In this context, "delight" means to desire; its nature is to delight in benefit, which has the meaning of striving to establish others in liberation. "Monks, reflect! Do not be heedless!" is the instruction. "Abiding in destitution" refers to being destitute of view, meaning that the roots of virtue have been completely severed. Compassion is merely the apprehension of benefit; it is not an exertion in delivering those who lack the fortune. "Desiring the benefit of all" means desiring the benefit of everyone, including those who are antagonistic, such as Devadatta, and those who are objects of affection, such as Anāthapiṇḍada, with the intention that they attain the higher realms and liberation. This verse explains the threefold distinction: benefit, non-benefit, and the desire for the benefit of all. Furthermore: You are loving even toward your enemies; You provide aid to those who have fallen; Out of compassion for the fierce, You are a most wonderful noble being. Regarding the statement, "You are loving even toward your enemies," "enemies" refers to those who cause harm, such as Devadatta and others. Even toward those enemies, the Blessed One is loving because, out of compassion, he completely protects them from suffering.

དེ་བས་ན་གདུང་བའི་རིམས་ཀྱིས་ནོན་པར་གྱུར་པའི་ལྷས་བྱིན་གྱི་གདུང་བའི་རིམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བདེན་པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བསལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་ངོ་། ། ཕན་འདོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་པའོ། ། འདི་ནི་བསྟན་པ་ལ་འཛུད་ པའོ། ། ཉམས་པར་གྱུར་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལའོ། ། ཉམས་པར་གྱུར་པ་ནི་སྨད་པར་བྱ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འགལ་བའི་ལས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཞོན་ནུ་ངེས་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་སྦྱངས་པས་འཚོ་བར་གྱུར་ པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་ནས་རབ་ཏུ་དབྱུང་བར་མཛད་དོ་ཞེས་ཐོས་ནས་མཉན་ཡོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མ་དད་པར་གྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ཡང་རབ་ཏུ་འབྱིན་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འགྱོད་ པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་དུ་ཕྱིན་པར་གྱུར་ཏོ། ། འཕགས་པ་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཡང་རྡོ་ལེབ་གང་ཡང་རུང་བའི་སྟེང་དུ་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གོས་འདྲུབ་ཅིང་གནས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཁང་པའི་ཡང་ཐོག་གི་སྒོ་བཅད་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། རྒྱལ་ པོས་ཀྱང་འཕགས་པ་ངེས་པར་གནས་པ་ངོ་མ་ཤེས་པས་སྨྲས་པ། འཕགས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བདག་མཆིས་སོ་ཞེས་ཞུ་བ་མཛོད་ཅིག་ཅེས་སྨྲས་སོ། །

Therefore, the scriptural authority states: "The fever of Devadatta, who was overcome by the fever of torment, was dispelled by the Blessed One’s blessing of truth." "Benefiting" refers to the Blessed One’s arrival. This is the introduction to the teaching. "Having become impaired" refers to the cause of impairment. "Impaired" means to be censured, because of engaging in conduct that contradicts the world. For example, there was a youth named Niyatasthita who lived by scavenging in the refuse heaps of the city of Śrāvastī. When he heard that the Blessed One had arrived and was going to grant him ordination, the multitude of people in Śrāvastī became extremely faithless toward the Buddha’s teaching, saying, "He is even ordaining such a base person as this!" Then, King Prasenajit went to the Jetavana Grove in order to cause the Blessed One to feel regret. The noble Niyatasthita was staying there, sewing a rag-robe on a flat stone. The Blessed One, having closed the door to his upper chamber, entered into meditative absorption. The king, not recognizing the noble Niyatasthita, said, "Noble one, please inform the Blessed One that I am here."

འཕགས་པ་དེ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་རྒྱལ་པོའི་སེམས་ཤེས་ནས་རྡོ་ལེབ་དེ་ལ་ཆུ་ ལ་བྱེའུ་བཞིན་འཛུལ་བར་བྱས་ཤིང་གཤེགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་མཛད་དོ། ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་སྤྱི་བོས་གཏུགས་ཤིང་ཕྱག་བྱས་ནས་དང་པོར་དེ་ལྟ་བུའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་ གང་ཡིན་ཞེས་ཞུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་འགྱོད་པ་བསྐྱེད་པའི་སླད་དུ་འོངས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རྒྱལ་པོས་ཐོས་ནས་ཤིན་ཏུ་དད་ཅིང་ཡི་རངས་པར་གྱུར་ཏོ། ། སླར་ཡང་དེ་ལ་དད་པ་བསྐྱེད་པའི་སླད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ། བཤད་པ་མཁྲེགས་དང་འཇམ་པ་ནི། ། སྨན་པ་ཡིས་ནི་ཡོངས་རྟོགས་ནས། ། ཁྲུས་ཀྱི་སྨན་ནི་སྟེར་བ་སྟེ། ། རིགས་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོག་མི་བྱེད། ། དེ་བཞིན་རྒྱུད་ནི་འཇམ་པ་དང་། ། རྩུབ་པ་ཡང་ནི་ཡོངས་རྟོགས་ནས། ། ཉོན་མོངས་བཀྲུ་ཕྱིར་སྨན་སྦྱིན་པ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་རིགས་མི་ལྟོས། ། གཏུམ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་ཆགས་དུ་མ་གསོད་པར་བྱེད་པ་སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་དང་དཔལ་སྦས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། ཐུགས་བརྩེ་བ་ནི་ཐུགས་བརྩེ་བས་གཞན་དབང་དུ་འགྱུར་བའོ། ། རྨད་ཅིག་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་མི་ཤེས་པ་ཉིད་སྟོན་པའོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ནི་འགལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བ་ལ་སོགས་པས་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཡ་རབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་ཉིད་དོ། །

That noble one was an arhat endowed with miraculous powers and the knowledge of others' minds. Having known the king's mind, he caused the Blessed One to emerge from absorption by diving into the stone slab like a small bird and departing. Then the king entered, touched the Blessed One’s feet with his head, and prostrated, asking, "Who is the monk who possesses such great miraculous power?" The Blessed One replied, "He has come for the purpose of generating remorse." Upon hearing this, the king became deeply faithful and joyful. Furthermore, to generate faith in him, the Blessed One spoke: "Just as a physician, having fully understood Whether a patient is hard or soft, Administers a medicinal bath, Without considering their lineage; Likewise, having fully understood Whether a continuum is soft or harsh, The Buddha provides the medicine To wash away afflictions, Without regard for the lineage." Regarding "the fierce," this refers to those such as Aṅgulimāla and Śrīgupta who kill many living beings. "Compassion" means being under the influence of compassion for others. "It is marvelous" indicates the teaching of the very state of non-knowing, because it transcends worldly phenomena. This is because worldly people do not engage in compassion and so forth toward those who are hostile and the like. "Noble" refers to the state of being an ārya.

དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དགྲ་བོ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕན་པར་བཞེད་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་བཞི་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཕན་འདོགས་བགྱིད་སླད་ཕ་མ་དག། གལ་ཏེ་བླ་མར་འཚལ་ན་གོ། ། ཁྱོད་ནི་ལྷག་པར་ཕན་འདོགས་པས། ། བླ་མ་ཉིད་འགྱུར་སྨོས་ཅི་འཚལ། ། ཕན་འདོགས་བགྱིད་སླད་ཕ་མ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཕ་མ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་ཉིད་དང་སྦྱར་རོ། ། ཕན་འདོགས་བགྱིད་སླད་ ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེད་པ་དང་གསོ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། གལ་ཏེ་འཚལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་མ་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། སྨོས་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ནི་འགྱུར་བ་ལ་སྨོས་ཅི་འཚལ་བའོ། ། བླ་མ་ནི་བླ་མའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ལའོ། ། ལྷག་པར་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཐར་པའི་གྲོང་ ཁྱེར་ཐོབ་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕན་འདོགས་པ་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕ་དང་མ་དག་ཉེ་བས་ན་བླ་མ་ཉིད་དེ། ཁྱོད་ཀྱང་དེ་ལྟར་ལྷག་པར་ཕན་འདོགས་པར་མཛད་ཅེས་བྱ་བས་ན་བླ་མ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་མི་ ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གཞན་ཡང་། རང་གི་དོན་ལ་མི་ལྟ་བས། ། ཉིད་ཀྱི་དགྲ་བོ་ལྟར་གྱུར་ཅིང་། ། གཡང་སའི་མུ་ན་གནས་རྣམས་ལ། ། ར་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའང་ཁྱོད། ། རང་གི་དོན་ལ་མི་ལྟ་བས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། རང་གི་དོན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་མི་ལྟ་བ་ནི་སྡིག་པ་ལ་ཆགས་པའོ། ། ཉིད་ཀྱི་དགྲ་བོ་ལྟར་གྱུར་ཅིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བོ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

With this verse, the intention to benefit even enemies is expressed; thus, the fourth distinction is explained. Furthermore: If even parents, for the sake of providing benefit, Are recognized as gurus, Then you, who provide even greater benefit, Need hardly be mentioned as the very guru. Regarding the phrase "parents, for the sake of providing benefit": this is the detailed explanation. "Parents" is to be connected with "the very guru." "For the sake of providing benefit" refers to such acts as giving birth and nurturing. "If recognized" is to be connected with "as a guru." "Need hardly be mentioned" means that it goes without saying that they [the parents] become [gurus]. "Guru" means a spiritual teacher. "You" refers to you [the Buddha]. "Providing even greater benefit" means acting as a complete benefactor in order to lead [beings] to the city of liberation, free from afflictions. The explanation is as follows: because parents are close to one in providing benefit for a single lifetime, they are indeed gurus. However, since you provide even greater benefit in that manner, it is impossible not to describe you as the very guru. Furthermore: Disregarding your own interests, You have become like an enemy to yourself, And for those standing on the edge of a precipice, You have become like a protective wall. Regarding the statement "disregarding your own interests" and so forth: "one's own interests" refers to roots of virtue and the like; "disregarding" them means being attached to non-virtue. "You have become like an enemy to yourself" means being similar to an enemy.

རང་གི་དོན་ལ་མི་ལྟ་བས་ཉིད་ཀྱི་དགྲ་བོ་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་རྣམས་ལ་ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། གཡང་སའི་མུ་ན་གནས་རྣམས་ལ། ། ཞེས་པ་ལ། གཡང་ས་ནི་ངན་ འགྲོར་འགྲོ་བའོ། ། གཡང་ས་དེའི་མུ་ནི་མདུན་ན་གནས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་སོ། ། དེ་ལ་གནས་པ་ནི་སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་དང་དཔལ་སྦས་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཡང་སའི་མུ་ན་གནས་པ་སྟེ། ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ལས་བྱེད་པའོ། ། དེ་རྣམས་ལ་ར་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་ལ་ གཡང་སའི་མུ་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ར་བས་འཛིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱང་དེ་རྣམས་ལ་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ར་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། གཞན་ཡང་། འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀར་སྨན་གདགས་དང་། ། འཇིག་རྟེན་ལས་ནི་འདའ་ སླད་དུ། ། མུན་པར་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་རབ་སྣང་བར་མཛད། ། འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀར་སྨན་གདགས་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒྲ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ། ། འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀ་ནི་འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀ་སྟེ། གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་མོ། ། དེས་སྨན་གདགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀར་སྨན་གདགས་དང་ངོ་། ། གང་ལ་སྨན་གདགས་པར་མཛད་ཅེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱའོ། ། ཡང་ན་འཕགས་པའི་ ལམ་གྱིས་བདེན་པ་མཐོང་བས་ངན་སོང་གི་འཇིགས་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་སྨན་གདགས་པར་མཛད་པའོ། ། ཤེས་རབ་སྣང་བར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །

You are the Blessed One to those who, having no regard for their own welfare, have become like your own enemies. Regarding the phrase "to those standing on the edge of a precipice": a precipice is the descent into the lower realms. The "edge of that precipice" refers to the sinful actions present before them. Those who dwell there are individuals such as Aṅgulimāla and Śrīgupta; they are "standing on the edge of a precipice," meaning they are performing actions that lead to the lower realms. To be like a fence for them means that just as a fence is capable of holding back those who have reached the edge of a precipice, so too are you like a fence for them in order to ward off what is improper to do. Furthermore: To provide medicine for both worlds, And for the sake of transcending the world, You have made the light of insight shine Upon the world that has become darkness. Regarding the phrase "to provide medicine for both worlds," this is an elaboration. The term "world" (loka) refers to contaminated things. "Both worlds" refers to the two worlds: the realms of form and formlessness, the meditative attainments, and the mundane path. To provide medicine for those is "to provide medicine for both worlds." If one asks for whom this medicine is provided, it should be understood as being for those whose roots of virtue are fully ripened. Alternatively, it is to provide medicine for gods and humans, because by seeing the truths through the noble path, they transcend the fear of the lower realms. The phrase "made the light of insight shine" will be explained later.

འཇིག་རྟེན་ལས་ནི་འདའ་སླད་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདའ་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདའ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དེས་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་ཀྱང་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་སླད་དུ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་སྟེ། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། དང་གི་སྒྲ་ ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་རབ་སྣང་བར་མཛད། ། ཅེས་པ་སྟེ་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྣང་བ་དེ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་བྱས་སམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མུན་པར་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། མུན་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་མངའ་བའི་ཕྱིར་མུན་པར་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་སོ། ། དཔེར་ན་ལོང་བའི་འཇིག་རྟེན་པ་ལས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་སོ། ། མུན་པར་གྱུར་པ་དེ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པར་གྱུར་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྣང་བར་མཛད་པ་ནི་སྐྱེད་པ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དག་ལ་བཀོད་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་ལྔ་པའི་དོན་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ ལམ་དག་ལ་བཀོད་ནས། ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ན། ། ལྷ་མིའི་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་ཀྱི། ། ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཐུན་མོང་བས། ། ཁྱོད་ལ་དབྱེ་བ་མི་མངའོ། ། ལྷ་(མའི་,མིའི་)སྤྱོད་པ་ཐ་དད་ཀྱི། །

"In order to transcend the world" means that which is the transcendence of the world. This is because that supramundane path transcends even the peak of existence. For that purpose, it is the supramundane path for the sake of transcending the world; the intention is that those who are fortunate enter it. The word "and" refers to the summarized meaning: "You have made the light of insight." If one asks, "Was that light of insight also created by another?" it is said: "For the world that has become darkness." Here, "darkness" is ignorance; because they possess that, they are the worldly ones who have become darkness. For example, just as you, who became a bodhisattva, made the aspiration, "May I become a buddha for the sake of the world of the blind," you have likewise accomplished that. In order to eliminate the state of being truly dark for those who have become dark, you made the light of insight; this is the production of the realization of unsurpassed wisdom—such is the meaning. By this verse, those whose roots of virtue are fully ripened are established in the supramundane paths; thus, the meaning of the fifth division is explained. Having thus established them in the mundane and supramundane paths, [it is said]: "When enjoying the objects, Though the conduct of gods and humans is distinct, Through the common enjoyment of the Dharma, You have no differentiation." "Though the conduct of gods and humans is distinct..." [The text continues:] ...the conduct of gods and humans is distinct.

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། ཐ་དད་པ་ནི་དངོས་པོ་གཅིག་མ་ཡིན་པའོ། ། ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཐ་དད་ཅེ་ན། ལྷ་རྣམས་ནི་ལྷའི་བདུད་རྩི་ལ་ཟ་བའི་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། གཉིས་གཉིས་དང་། འཁྱུད་པ་དང་། ལག་པ་བཅངས་པ་དང་། དགོད་པ་དང་། བལྟ་བས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་པའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། མི་རྣམས་ནི་དམན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་ཐ་དད་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བ་དང་ཞི་བའི་གནས་དབེན་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེའི་ཐུན་མོང་ ནི་འདྲ་བ་ཁོ་ན་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཐུན་མོང་བའི་རྒྱུ་དེ་ལས་སོ། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའོ། ། དབྱེ་བ་མི་མངའོ་ནི་འདྲ་བ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། ཁྱོད་ལ་བརྟེན་པས་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་འདྲ་ བའི་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལམ་ལ་འཇུག་པར་འདྲ་བ་ཁོ་ན་སྟེ། དབྱེ་བ་དྲུག་པའི་བཤད་པའོ། ། ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ འདྲ་བ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་དང་། ན་ཚོད་རིགས་དང་ཡུལ་དང་ནི། །

Regarding the statement beginning with "Thus it is said," "distinct" means that they are not a single entity. "When enjoying" means "enjoying objects." "Enjoyment" refers to the act of enjoying. If one asks how they are distinct: the gods possess the enjoyment of consuming divine amṛta, as well as the enjoyments of the two-fold union, embracing, holding hands, laughing, and gazing. Humans, on the other hand, possess the enjoyment of inferior resources. Thus, the enjoyments of the gods and humans are distinct. Regarding the mention of "enjoyment of the dharma," the enjoyment of the dharma consists of seeing the truths, dwelling in peace, and so forth. Their "commonality" is precisely their similarity, arising from that common cause of the enjoyment of the dharma. "You" refers to the Blessed One. "There is no distinction" means that you have attained similarity, which should be applied to the enjoyment of objects. In brief, because they rely on you, gods and humans possess enjoyments similar to the enjoyment of the dharma, and thus they come to possess enjoyments of similar objects. Such is the summary of this verse. Through this verse, gods and humans are shown to be exactly alike in entering the path; this is the explanation of the sixth distinction. If one asks how it is known that gods and humans are similar because the enjoyment of the dharma is common to them, it is said: "The Blessed One [regarding] birth, age, family, and place..."

དུས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས། ། འདི་དག་ཀུན་ལ་སྨན་ཡོན་བཏགས། ། སྐྱེ་བ་དང་། ན་ཚོད་དང་རིགས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། སྐྱེ་བ་དང་ ན་ཚོད་དང་། རིགས་དང་། ཡུལ་དང་། དུས་ཏེ་ཟླས་དབྱེ་བའི་བསྡུ་བའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པ་དང་རེ་རེར་སྦྱར་རོ། ། ཕལ་ཆེ་བའི་གཏོང་བ་ནི་སྐྱོན་ཏེ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའོ། ། ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་གང་ལ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་སྐྱོན་མེད་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སྨན་ཡོན་བཏགས་ ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། སྐྱོན་མེད་པ་ནི་ཁྱད་པར་ལ་མི་ལྟོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། སྐྱེ་བ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཆོས་ལ་གཟུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྨན་ཡོན་བཏགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། ། ན་ཚོད་ལ་ སྐྱོན་མེད་པ་ནི་རྒན་པོ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་དང་། གཞོན་ནུ་དང་། ལང་ཚོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སོ། ། རིགས་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་རིགས་དང་། རྗེའུ་རིགས་དང་། དམངས་རིགས་རྣམས་སོ། ། ཡུལ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་ཇི་ ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། ། དུས་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཉའམ་གནམ་སྟོང་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཚེས་གཅིག་གོ། ། དང་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏེ། ཀུན་ལ་སྨན་ཡོན་བཏགས་པའོ། ། སྨན་ཡོན་བཏགས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དབྱེ་བས་གཏོང་བའོ། ། ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སྨན་ཡོན་བཏགས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཡོན་བཏགས་པའོ། །

By means of the dharmas that are free from the defects of time, these [beings] are all designated with the benefit of the medicine. Regarding the mention of "birth, age, family, and so forth," this is a collective compound (dvandva) consisting of birth, age, family, place, and time. These are to be applied individually to the term "free from defects." "Defect" refers to the total relinquishment [of the dharma] due to the majority [of circumstances]. That which lacks such total relinquishment is "free from defects." This is to be connected with the phrase "designated with the benefit of the medicine by the dharmas." "Free from defects" means not depending on specific distinctions. "Free from defects regarding birth" means that just as those born among the gods are designated with the medicinal benefit of the dharma in order to lead them to the dharma, so too are those born among humans. "Free from defects regarding age" means that just as it is for the elderly, so it is for children, youths, and those in the prime of life. "Free from defects regarding family" means that just as it is for brahmins, so it is for kṣatriyas, vaiśyas, and śūdras. "Free from defects regarding place" means that just as it is for the people of the central land, so it is for the people of the borderlands. "Free from defects regarding time" means that just as it is on the new moon or the full moon, so it is on the first day of the lunar month. The word "and" (dang) has the sense of "for the purpose of," meaning that they are designated with the benefit of the medicine for all. "Designated with the benefit of the medicine" means giving through a correct classification. "Designated with the benefit of the medicine by the dharmas" means that the dharmas have applied the benefit.

འདི་དག་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་མཛད་པའོ། ། ཁྱད་པར་ལ་མི་ལྟོས་པས་ཆོས་ཀྱིས་ཀུན་ལ་ཕན་ཡོན་བཏགས་པ་སྟེ། གང་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་ནི་མི་མཛད་དེ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པས། དམངས་ རིགས་ལ་ནི་དགོངས་མི་བཤད། ། ལྷག་མ་མིན་ཞིང་སྤངས་པ་ཡང་། ། མིན་ལ་ཆོས་མིན་བསྟན་པ་དང་། ། དེ་ལ་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱང་མི་སྦྱིན། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་ནི་རིགས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་ སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པའི་མིར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་སྲིད་བྲལ་ཞིང་། ། ཡ་མཚན་འཛིན་པ་མེད་རྣམས་ལའང་། ། ལྷ་རྣམས་ཐལ་སྦྱར་སྨན་བགྱིད་ཅིང་། ། ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ལྟ་བུར་མཆོད། ། ཡ་མཚན་འཛིན་པ་མེད་རྣམས་ལའང་། ། ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ལྟ་བུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་ པའོ། ། ཡ་མཚན་ནི་ངོ་མཚར་བ་སྟེ། དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཡ་མཚན་འཛིན་པའོ། ། ཡ་མཚན་འཛིན་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་སྦྱར་རོ། ། ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ལྟ་བུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་ནི་ཡ་མཚན་ཆེ་བ་ལྟ་བུའོ། ། ལྷ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། མི་ རྣམས་སུ་གྱུར་པ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཞེས་པས་ལྷ་རྣམས་དེ་ལྟར་ངོ་མཚར་སྐྱེས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་གསུང་རབ་འདི་ནི་གྲུབ་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་ངོ་མཚར་སྐྱེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་པ་ལ་མཆོད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྨོན་བགྱིད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ།

These are explained as they have been taught. Because they do not depend on distinctions, the Dharma is beneficial to all, and nothing whatsoever is ever to be rejected. As it is said in the world: "One does not explain the intended meaning to the common class; One does not teach the Dharma to those who are not the remainder, nor to those who have abandoned it; Nor does one bestow the ascetic vows upon them." Therefore, the meaning of the verse "the distinction between gods and humans" refers to their lineage. Thus, even for those who have become humans possessing the enjoyment of the Dharma: "Even to your Hearers who are free from existence, And who are without the grasping for wonders, The gods join their palms in homage, And worship them as if they were great wonders." The phrase "even to those without the grasping for wonders" is an elaboration. "Wonders" (āścarya) means marvelous; those who possess them are "those who grasp at wonders." "Those without the grasping for wonders" refers to the Hearers. Regarding the phrase "as if they were great wonders": "as if they were great wonders" means like those who are great wonders. "The gods" will be explained later. Since even those who have become humans possess such great miraculous powers, the gods were struck with wonder. Because this scripture of the Lord of Sages possesses the essence of accomplishment and does not depend on birth and so forth, the meaning of the summary is that those who have been struck with wonder worship the Hearers. The phrase "joining their palms in homage" refers to the gods.

ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཁོ་བོ་ཅག་འདི་ལྟར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། སྲེད་བྲལ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བ་བྱས་པ་དང་། མོས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ལ་མཆོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྙེན་པའོ། ། མཆོད་པའི་བྱ་བ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྨོན་བགྱིད་ཀྱི་བྱ་བ་གཙོ་བོར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་སྲེད་བྲལ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་དང་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ན་ལས་ཀྱི་ཚིག་སྟེ། ལྔ་པའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཐལ་སྦྱར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐལ་མོ་སྦྱར་བའོ། ། དཔེར་ན་རིགས་ངན་པར་ སྐྱེས་པ་འཕགས་པ་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཉིད་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གོས་འདྲུབ་པ་ལ་ཚངས་རིགས་ཀྱི་ལྷ་མོ་བདུན་བརྒྱ་ཚངས་རིས་ནས་འོངས་ནས་གུས་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་ཅིང་བལྟས་ནས་ལྷ་མོ་གཞན་ཁ་ཅིག་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་བརྗོད་དེ། རྒྱ་ཆེ་བ་ཡི་ལྷ་མོ་ བདུན་བརྒྱ་ཡིས། ། ཚངས་རིས་ནས་ནི་འོངས་ནས་གུས་པ་ཡིས། ། ཅང་ཤེས་སྐྱེས་པའི་མཐའ་ནི་གཟིགས་པ་སྟེ། ། ངེས་གནས་སྲིད་མཐར་སོན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་འབའ་ཞིག་ལ་མ་ཟད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འང་གི་སྒྲའི་ དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་གནས་ལས་སྐྱེས་པས་མཆོད་པ་སྟེ། དབྱེ་བ་བདུན་པའི་བཤད་པའོ། ། དེ་ལྟར་རྟོགས་པས་ངོ་མཚར་བའི་ཡིད་ཀྱིས་བསྟོད་པ་བྱེད་པས་བཤད་པ་ནི། ཨེ་མའོ་སངས་རྒྱས་འཁོར་ བ་ཡི། ། ཉིང་ཁུར་གྱུར་པ་བྱུང་བ་བརྗིད། ། དེ་ནི་མི་ཡང་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས། ། སྨོན་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར།

"Even among the hearers (śrāvaka), we have become like this," it is said. "Free from craving" (vītarāga) refers to the hearers who have completed their task and are free from aspiration. "Offering" (pūjā) refers to veneration. Because the act of offering is primary, and the act of aspiring is not primary, it says "to the hearers free from craving." Since it is connected to the primary action, it is an ablative construction (karmavibhakti) and not a fifth-case [genitive] construction. "With palms joined" (añjali) means the hands are pressed together. For example, when the noble one (ārya) who was born into a low caste was dwelling in a state of certainty, sewing a robe of rags upon a stone slab, seven hundred goddesses of the Brahmakāyika realm came from the Brahma world and venerated him with respect. Observing this, some other goddesses spoke this verse: "By seven hundred vast goddesses, Having come from the Brahma realm with devotion, The limit of the birth of the thoroughbred [horse] was seen; Homage to the one dwelling in certainty who has reached the end of existence." Thus it is said. The word "hearers" (śrāvaka) means not only you, but also the hearers; this is the meaning of the particle "also" (api). Through these two verses, the offering is made to those in whom the noble path has arisen, arising from a state of excellence. This is the explanation of the seventh division. Having thus realized this, the praise is performed with a mind of wonder: "Aho! The Buddha has appeared, The essence of cyclic existence, majestic. He has become an object of aspiration For both humans and gods."

། ཨེ་མའོ་སངས་རྒྱས་འཁོར་བ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཨེ་མའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་མཚར་བ་སྟེ་བརྗིད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། འཁོར་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། ། དེའི་ཉིང་ཁུར་གྱུར་པ་ནི་སྙིང་པོར་བཤད་དེ། མར་གྱི་སྙིང་པོ་བཞིན་དུ་འཁོར་བ་དེའི་ཉིང་ཁུར་རོ། ། གང་གིས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་བྱུང་བ་ནི་གཞན་གྱིས་བསྟན་མི་དགོས་ཏེ། ཉིད་ཀྱིས་མི་ཤེས་པའི་གཉིད་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བཤད་དོ། ། སད་པའི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་ ནོ། ། དེའི་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེའི་བརྗིད་པ་ནི་འོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། ། དེ་ཇི་ལྟར་ངོ་མཚར་ཆེ་ཞེ་ན། བཤད་པ། དེ་ནི་མི་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མི་ནི་མིའི་སྐྱེ་བ་སྟེ་སྐྱེ་བ་དམན་པ་ཡིན་པས་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་སུ་བྱུང་བར་གྱུར་པའོ། ། ལྷ་རྣམས་ནི་ བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨོན་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏེ། སྨོན་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལྟར་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་སྨོན་པ་ནི་ཀྱེ་མའོ་བདག་གནས་འདི་ནས་འཕོས་ནས། མི་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པར་སྐྱེས་ནས་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ནས་ཇི་སྲིད་སྲིད་པ་འདི་ལས་ གཞན་དུ་མི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ནི་མདོའི་ཚིག་གོ། ། ལམ་ལ་འཇུག་པའི་བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། ། ལམ་ལ་འཇུག་པར་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་བཅུ་པའོ། ། ། ། དཀའ་བ་མཛད་པ་ལ་བསྟོད་པ་ནི་དཀའ་བ་མཛད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དང་། གང་ཞིག་དཀའ་བ་ མཛད་པའི་བྱ་བའི་རྟེན་དང་། ཇི་ལྟར་རང་དབང་མ་ཡིན་པ་དང་།

"O, the Buddha of saṃsāra!"—this is the extensive explanation. "O" (emaho) expresses wonder and is to be connected with "majestic" (brjid). "Saṃsāra" refers to the five appropriated aggregates (upādāna-skandha). That which has become the essence of that is explained as the "heart mantra" (hṛdaya); just as butter is the essence of milk, it is the essence of that saṃsāra. If one asks by what means, it is said: the "arising of a Buddha" does not require instruction by another; because he has conquered the sleep of ignorance himself, he is called "Buddha." He is like a person who has awakened. His "arising" is birth, and his "majesty" is a distinction of light. If one asks how that is so wonderful, it is explained: regarding the phrase "even a human" and so forth, "human" refers to a human birth, which is an inferior birth. "There" (de na) refers to whoever has arisen as a Buddha. The "gods" (deva) are Śakra and the others, who have become objects of aspiration; that is, they have become those to be aspired to. Thus, Śakra’s aspiration is as stated in the sūtra: "Alas! Having passed away from this state, may I be born with the fortune of humans, shave my hair and beard, and so on, until: 'may I not take up another existence in this world.'" This is the explanation of the praise for entering the path. This is the tenth chapter, the explanation of the "Praise for Entering the Path." The praise for performing hardships consists of: the cause for performing hardships, the basis for the activity of performing hardships, and how it is not [performed] independently.

རྣམ་པ་གང་གིས་དཀའ་བ་མཛད་པའི་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དབྱེ་བ་བཞིའོ། ། དེ་ལ། མཉེལ་དང་ཞི་བདེ་ཉམས་གྱུར་དང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མཉེལ་དང་ཞི་བདེ་ཉམས་གྱུར་དང་། ། སྐྱེ་བོ་ ངན་དང་འགྲོགས་པ་དང་། ། མི་མཐུན་པ་དང་མང་པོ་དང་། ། སྐྱོན་ཡང་ཡོན་ཏན་བཞིན་དགོངས་ཤིང་། ། འགྲོ་བའི་དོན་སླད་མ་ཆགས་པའི། ། ཐུགས་ཀྱིས་བརྩོན་པ་མཛད་པ་གང་། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི། ། ཆོས་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་དེ་རྨད་དོ། ། མཉེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཉེལ་ བ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དགོངས་པའོ། ། འདི་ལྟར་ང་ལ་གཟིར་བ་མི་བཟད་པ་བྱུང་བ་དང་། ནད་སྟུག་པོས་འཆི་བའི་མཐར་གྱུར་པ་དང་། འཁོར་རྣམ་བཞི་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་མཉེལ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ཞི་བའི་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བའོ། ། དེ་ཉམས་པར་ གྱུར་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་བའོ། ། སྐྱེ་བོ་ངན་དང་འགྲོགས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་དང་། སྐར་བཟང་དང་། ཀུན་ཁྲོ་དང་། བ་ར་དྭ་ཛ་ལ་སོགས་པ་དང་འགྲོགས་པའོ། ། མི་མཐུན་པ་ནི་གྲང་བ་དང་། རླུང་དང་། ཚ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། མང་པོ་ནི་ཞི་བའི་བདེ་བ་དང་བྲལ་བའི་གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོས་ ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་དང་། དབང་ཉིད་ཐོབ་པས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་བཞིན་ཏེ་ཡོན་ཏན་བཞིན་དུ་དགོངས་པའོ། ། བརྩོན་པ་མཛད་པ་ནི་འཇུག་པའོ། ། ཅི་རང་གི་དོན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཞེས་ བཤད་པ། འགྲོ་བའི་དོན་སླད་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུའོ། །

This is the section concerning the activities through which hardships were performed; there are four divisions. Regarding this, the two verses beginning with "Fatigue and the loss of peaceful bliss" shall be explained: "Fatigue and the loss of peaceful bliss, Association with base beings, Many discordant factors, And regarding faults as if they were qualities— For the sake of the world, with a mind Free from attachment, he exerted himself. This is the nature of the Buddhas, The Blessed One; how marvelous!" What is "fatigue" is weariness, which is the contemplation of suffering. Thus, it is taught: "I have experienced unbearable torment, I have reached the end of death through severe illness, and I am weary from teaching the Dharma to the fourfold assembly." "Peaceful bliss" is the bliss arising from meditative concentration (dhyāna). "The loss of that" is its complete relinquishment. "Association with base beings" is associating with Devadatta, Sunakṣatra, Aṅgulimāla, Vairaṭīputra, and so forth. "Discordant factors" are cold, wind, heat, and the like. "Many" refers to being surrounded by a multitude of disciples who lack peaceful bliss. Regarding such faults, because he has attained nirvāṇa without remainder and has attained mastery, he regards them as if they were qualities. "Exerting himself" means engaging in activity. If one asks, "Is this for his own sake?" it is explained: "No; it is for the sake of the world," which is the cause for the benefit of sentient beings.

གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཚིག་གི་ཕྲད་དེ། བརྩོན་པའི་རྒྱུ་གང་གིས་བརྩོན་པར་མཛད་པའོ། ། དེ་རྨད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སོ། ། ཅི་འཇིག་རྟེན་པ་བཞིན་དུ་སྲེད་པས་ དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བཤད་པ། མ་ཆགས་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲེད་པ་མི་མངའ་བའི་ཐུགས་ཀྱིས་ཏེ། སྲེད་པ་རྩ་བ་ནས་བཏོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་རྨད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་ཁོ་བོ་ཅག་འདྲ་བས་བསམ་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། བཅོམ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་པའི་ཚིག་གོ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པའོ། ། ཆོས་ཉིད་ནི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་པོ་འདིས་མཉེལ་བ་ལ་སོགས་པ་བཟོད་སྤྱོད་པའི་དཀའ་བ་མཛད་པའི་རྒྱུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཤད་ནས། རྟེན་གང་གིས་མཉེལ་བ་སྐུ་ཉམས་སུ་བསྟར་བ་དེ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཤོས་ཀྱང་ཕལ་པ་གསོལ་མཛད་ཅིང་། ། རེས་ འགའ་སྨྱུང་བ་དག་ཀྱང་མཛད། ། ཉམ་ངའི་ཤུལ་དུའང་གཤེགས་མཛད་ཅིང་། ། རད་རོད་ཅན་དུའང་མནལ་བ་མཛད། ། བཤོས་ཀྱང་ཕལ་པ་གསོལ་མཛད་ཅིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། ཟས་ངན་པ་ནི་བཤོས་ཕལ་པའོ། ། གསོལ་མཛད་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་བཞེས་བྱ་བས་ འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །

The word "which" (gang) is a particle used in the sense of "by which," meaning by which cause of diligence he acts with diligence. "That is marvelous" refers to the perfectly awakened Buddha (samyaksambuddha). If one asks, "Does he act with diligence in the same way as worldly beings do through craving?" it is explained: "With a mind free from attachment" means with a mind that possesses no craving, because craving has been uprooted from its very foundation. "That is marvelous" means that he does not become an object of perception; the intention is that he cannot be conceived by those like us, because he is utterly marvelous to worldly beings. "Bhagavān" is a term of veneration. "Of the Buddhas" means of the Tathāgatas. "Buddha" is a vocative. "The nature of phenomena" (dharmatā) is the intrinsic nature of phenomena; the intention is that it is called "great compassion" (mahākaruṇā). Having explained great compassion as the cause for performing the hardships of ascetic practice, such as enduring fatigue and so forth, by means of these two verses, the support upon which he experienced fatigue will now be explained: "He partook of ordinary food, And at times he also practiced fasting. He traveled along perilous paths, And he slept in rugged places." Regarding the statement "He partook of ordinary food" and so forth: "ordinary food" refers to poor-quality food. "Partook" (gsol mdzad) will be explained as "you accepted" (khyod kyis bzhes).

དཔེར་ན་གྲོང་ཁྱེར་སྲུང་བྱེད་ཅེས་བྱ་བར་བྲམ་ཟེའི་རྒྱལ་པོ་མེས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཟླ་བ་གསུམ་མགྲོན་དུ་གཉེར་བ་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཡུལ་ནས་མི་མངོན་པའི་གནས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། དེ་ལ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་ནས་ཚོང་པ་འོང་བ་དེ་དག་ལས་རྟ་ཆས་བརྙེས་ནས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པའོ། ། རེས་འགའ་སྨྱུང་བ་དག་ཀྱང་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་ས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་བྲམ་ཟེའི་གྲོང་གི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བདུད་ཀྱིས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་བསོད་སྙོམས་གཅིག་ཀྱང་རྙེད་པར་མ་གྱུར་ཏོ། ། ཉམ་ངའི་ཤུལ་དུའང་གཤེགས་མཛད་ ཅིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་བྲམ་ཟེ་ཚོང་དཔོན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བལྟ་བའི་ཕྱིར་མཉན་ཡོད་དུ་ཕྱིན་པར་གྱུར་ཏོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་ལྡན་པར་མ་གཟིགས་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་ཞབས་གཤེགས་སོ། ། ཚོང་དཔོན་ཡང་ རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་སོང་ངོ་། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཙམ་པར་གཤེགས་པ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་གནས་བཅས་དང་། བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་དང་ཡངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་དྲུག་ཏུ་གཤེགས་སོ། ། དེ་ནས་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་ཚོང་དཔོན་གྱིས་བདེན་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ། ། རད་རོད་ཅན་དུའང་མནལ་བ་ མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ལ་མནལ་བ་ནི་ཁྱོད་ཅེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། རང་བཞིན་གྱི་དོན་ལ་ཀ་ཏའི་རྐྱེན་ཅན་ནོ། ། བ་ལང་གི་རྗེས་བཏོད་པས་ན་རད་རོད་ཅན་ནོ། ། བ་ལང་གི་རྨིག་པས་བརྫིས་པའི་འདམ་སྐམས་པ་དང་རད་རོད་ཅན་དང་འདྲ་བར་གྱུར་ཏེ། རད་རོད་ཅན་དེ་རྣམས་སུ་མནལ་བ་མཛད་ དོ། །

For example, in the city called Pālakī, the brahmin king Agnidatta invited the Blessed One to stay as a guest for three months. While the Blessed One had entered an invisible state from the brahmin country, merchants traveling along the northern route arrived and obtained horse fodder from him. The phrase "the Blessed One ate" is a narrative account. "Sometimes he also practiced fasting" refers, for instance, to the people of the brahmin village called Sālā; because they were possessed by Māra, they did not obtain even a single portion of alms. "He also traveled along perilous paths" refers, for instance, to a brahmin merchant from Rājagṛha who went to Śrāvastī to see the Blessed One. The Blessed One, seeing that the merchant’s mental continuum was not yet fully ripened, traveled to Rājagṛha. The merchant also went to Rājagṛha. After the Blessed One traveled to Campā, he likewise traveled to the six great cities: Sāketa, Vārāṇasī, and Vaiśālī. Then, as soon as he saw him, the merchant perceived the truths. "He also slept on uneven ground" means that "slept" will be explained later. The suffix ka is used in the sense of the natural state. Because it is marked by the hoofprints of cattle, it is "uneven" (radda-roda). Just as dried mud trampled by cow hooves becomes uneven, he slept on such uneven ground.

ཇི་ལྟར་ཀཽ་ཤཱམྦཱིའི་འབྲོག་པའི་བུ་མོ་ཞིག་གི་གྲོང་ཁྱེར་སྔོ་བསངས་སུ་རང་འདོད་པའི་ལག་ཅན་དགོན་པ་པ་ཁྱོར་འདོད་པས་ཕས་གཉེན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་དང་བཅས་པ་ལག་ཅན་གྱི་གན་དུ་དགོན་པར་བཏང་ངོ་། ། དགོངས་ཀའི་དུས་སུ་དགོན་པའི་སྒོ་བཅད་པས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ ཕྱི་རོལ་དུ་གནས་སོ། ། ལག་ཅན་གྱིས་གྲོང་ཁྱེར་སྔོ་བསངས་མཐོང་བས་བདེན་པ་མཐོང་བར་བྱ་བའི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པར་མཁྱེན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དགོན་པ་དང་ཉེ་བར་གཤེགས་ཏེ་རད་རོད་ཅན་གྱི་སར་(རྩའི་,རྩྭའི་)མལ་སྟན་ལ་མནལ་བ་མཛད་དོ། ། བ་ལང་རྫི་དག་གིས་ཀྱང་ལག་ཅན་ དགོན་པ་པ་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། གང་ཞིག་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་ཁྱོད་སྲིན་པོ་ལས་གྲོལ་བར་མཛད་པ་དེ་ཉིད་རད་རོད་ཅན་དུ་མནལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་ལག་ཅན་གྱིས་ཐོས་ནས་གྲོང་ཁྱེར་སྔོ་བསངས་མ་བལྟས་པར་བྱས་པ་གཟོ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐད་དུ་ཕྱིན་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ ཞུས་པ། ཡུལ་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་རླུང་གཡོས་པ་ལ་རད་རོད་ཅན་དུ་རྩྭའི་གདན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མནལ་བ་མཛད་དམ་ཞེས་ཞུས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ལག་ཅན་གཞན་འཇིག་རྟེན་པ་ཁ་ཅིག་བདེ་བའི་སླད་དུ་ཉལ་བར་བྱེད་དེ། ང་ནི་དེ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་གདུང་བ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་ལྡན་པས་འཇམ་པའི་སྟན་ལ་ཉལ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཉིད་ལོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟར་དེ་ལ་ཆོས་བསྟན་པས་ཁྱིམ་བདག་ལག་ཅན་གྱིས་ཇི་ ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །

Just as the daughter of a forest-dweller from Kauśāmbī was sent by her father, surrounded by a circle of kinsmen, to the forest-dweller Laghula in the city of Śyāmāka because he desired her; at the time of evening, the gate of the forest was closed, and she remained outside the city. When Laghula saw the city of Śyāmāka, the Blessed One, knowing that he lacked the fortune to see the truths, also went near the forest and lay down to sleep on a bed of rough grass. Cowherds said to the forest-dweller Laghula, "The one who, having gone forth, has liberated you from the rākṣasa is himself sleeping on the rough grass." When Laghula heard this, out of gratitude for not having looked upon the city of Śyāmāka, he went into the presence of the Tathāgata, prostrated, and asked: "Does the Blessed One sleep on a bed of grass on the rough ground because a wind has stirred within the country?" The Blessed One replied, "Laghula, some other worldly people sleep for the sake of pleasure, but I am different from them. Because I am free from the torment of desire, hatred, and delusion, whereas those possessed by the torment of desire and so forth sleep in suffering even on a soft couch." Thus, through that teaching of the Dharma, the householder Laghula saw the truths exactly as they are.

མགོན་ཁྱོད་གཙོ་བོར་གྱུར་ལགས་ཀྱང་། ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་བྱམས་སླད་དུ། ། སྐུ་ངས་རྡོ་དང་གཅམ་ཚུལ་དང་། ། སྐད་དང་ཆ་ལུགས་བསྒྱུར་བའང་མཛད། ། སྐུ་ངས་རྡོ་དང་གཅམ་ཚུལ་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐུ་ངས་ནི་བསྙེན་ བཀུར་མ་ཡིན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་དགོན་པ་པའི་ཁྱིམ་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པ་དང་། དགོན་པ་པ་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་འོངས་ནས་དགེ་སྦྱོང་སོང་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་ཏེ། གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དགེ་སློང་ ཞུགས་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞུགས་ཏེ། དྲེགས་པ་དང་ང་རྒྱལ་མི་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་སྐུ་ལ་བརྟེན་ནས་མཉེལ་བ་བཤད་དོ། ། སྐད་དང་ཆ་ལུགས་བསྒྱུར་བའང་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སྤངས་ ནས་ཆ་ལུགས་གཞན་པ་ནི་དཔེར་ན་ལེགས་པར་འདོད་པའི་དོན་དུ་རྒྱུད་མང་བརྡུང་བའི་ཆ་ལུགས་དང་། རྫ་མཁན་རྒན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ལུགས་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའོ། ། འཕགས་པའི་གསུང་སྤངས་ནས་ཀླ་ཀློའི་སྐད་ཤེས་པའི་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་པར་ མཛད་པའི་ཕྱིར་དབ་ཕི་དབ་ཕི་ཞེས་བྱ་བའི་སྐད་གཞན་ནོ། ། གསུང་ལ་བརྟེན་ནས་མཉེལ་བ་ནི་གསུང་རྟེན་མཉེལ་བའོ། ། དེ་ལྟར་ཕན་འདོགས་མཛད་པའི་ཕྱིར་མགོན་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པའོ། ། གདུལ་བྱ་ཁོ་ན་ནི་གདུལ་བྱའོ། ། དེ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡིས་ཏེ། དེའི་སླད་དུ་ ནི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་བྱམས་པའོ། ། དེ་ལྟར་འདིར་དཀའ་བ་མཛད་པའི་བྱ་བའི་རྒྱུ་བཤད་དོ། །

Although you, O Protector, are the supreme lord, for the sake of loving those to be trained, you even underwent physical exhaustion, assumed the guise of a commoner, and changed your language and appearance. Regarding the phrase "physical exhaustion and the guise of a commoner": "physical exhaustion" refers to a lack of honor. For example, when the Blessed One stayed in the house of a forest-dweller and the forest-dweller came out, he said, "Shramana, go away!" and the Blessed One departed, because the place was already occupied by another. When the monk said, "Enter," the Blessed One entered, because he was free from pride and arrogance. In this way, his fatigue is explained in relation to sentient beings and his body. Regarding "he even changed his language and appearance": this means that having set aside the appearance of a Buddha, he adopted other appearances, such as the appearance of one playing the lute for the sake of a desired goal, or the appearance of an old potter, and so forth. Having set aside the speech of the Noble Ones, he taught the Dharma to the worldly guardians who understood the language of the barbarians, using the other language known as "Eva-phi eva-phi." Fatigue in relation to speech is "fatigue based on speech." Thus, "O Protector" is an address for the sake of benefiting others. "Those to be trained" refers to those who are to be disciplined. "Loving them" is through great compassion; for that reason, it is "loving those to be trained." In this way, the cause for performing such difficult deeds is explained here.

གཙོ་བོར་གྱུར་ལགས་ཀྱང་ཞེས་པ་ནི་ཞི་བ་དང་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་འཇུག་པའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་ཀྱང་ངོ་། ། བཤོས་ཀྱང་ཕལ་པ་གསོལ་མཛད་ཅིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དཀའ་བ་མཛད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། ཀུན་གྱིས་དགའ་མགུར་རང་དོན་ཕྱིར། ། བྲན་བཞིན་བསྐོར་བར་བསྒྲིམས་པ་ལ། ། མགོན་ཁྱོད་རྟག་ཏུ་བདག་ཉིད་ལ། ། མངའ་མཆིས་པ་ཡང་མ་ལགས་སོ། ། ཞེས་སྨོས་པ་ལ། མངའ་མཆིས་པ་ ནི་རང་དབང་ཉིད་དོ། ། མགོན་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པར་ཏེ་མཆིས་པ་ཡང་མ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། བདག་ཉིད་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བྲན་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། ཚིག་གི་མཆོད་འོས་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་བྲན་ཏེ་གཞན་དབང་དུ་བཤད་དོ། ། བཞིན་ནི་དཔེའོ། ། ཀུན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། འང་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏོ། ། དགའ་མགུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་འདོད་པའོ། ། རང་དོན་ནི་རང་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ། ། བསྐོར་བ་ནི་བསྐོར་བ་སྟེ། སྐྱབས་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་གང་ཞིག་བྲན་གང་ཡིན་པ་དེས་རང་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་འདོད་པས་བསྐོར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱང་ཀུན་གྱིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པས་རང་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་བསྐོར་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར། མགོན་ཁྱོད་རྟག་ཏུ་བདག་ཉིད་ལ། ། མངའ་མཆིས་པ་ཡང་མ་ལགས་སོ། ། ཀུན་ གྱིས་དགའ་མགུར་རང་དོན་ཕྱིར། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཁྱོད་ལ་གང་དང་གང་དུ་ཡང་། །

Regarding the phrase "even though he has become the principal": this means that although he has become the principal for entering the city of peace and the nirvāṇa without remainder of the aggregates. As for the passage beginning, "Even when eating, he partook of ordinary food," it is not only that he performed such austerities; however, it is said: "Though everyone, for their own sake, Strives to attend upon you like a servant, O Protector, you never possess Mastery over yourself." In this context, "mastery" means independence. The meaning of "O Protector" has already been explained. "Always" means constantly; it is to be connected with the phrase "never possess." If one asks how "self" refers to his own body, it is said: regarding the mention of "like a servant," the term "worthy of honor" refers to a servant, explained as being under the power of another. "Like" is an example. "By everyone" means by sentient beings. "Even" has the sense of "for the sake of." "As they please" means according to their desires. "For their own sake" means for the sake of their own benefit. "Attend upon" means to attend, for the purpose of seeking refuge. The explanation is as follows: just as a servant who is a servant attends upon someone as they please for their own sake, so too are you attended upon by everyone as they please for their own sake. Therefore: "O Protector, you never possess Mastery over yourself." If one asks how it is to be understood that "by everyone, as they please, for their own sake," it is said: "In whatever place and in whatever way, regarding you..."

ཇི་སྐད་བསྐུལ་ཡང་མི་སྤོང་སྟེ། ། ཉིད་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་བཟང་པོ་ལ། ། འདའ་བར་གྱུར་པ་མ་མཆིས་སོ། ། ཁྱོད་ལ་གང་དང་གང་དུ་ཡང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཇི་སྐད་ ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྲམ་ཟེའམ་སྨེ་ཤ་ཅན་ནམ་དབུལ་པོའམ་ཕྱུག་པོའམ་བདེ་བའམ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པས་སོ། ། གང་དང་གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ། ངན་སོང་ལས་གདོན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་འགྲོ་ལ་དགོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་དང་བྲལ་ བས་སོ། ། བསྐུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུས་པས་སོ། ། ཉིད་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྒྲུབ་པའོ། ། གང་གི་དགེ་བའི་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། གཞན་གྱི་གཟིར་བ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དཔེར་ན་དམྱལ་བར་འགྲོ་བའི་དོགས་པ་དང་ལྡན་པས་སྔོན་བདེ་འབྱུང་ལས་ཕྱིས་ ལྷའི་བུ་ལས་གསུངས་པ། ཐུགས་རྗེ་ལྡན་པས་རྒྱལ་དག་ལ། ། སེམས་ནི་ལེགས་པར་དད་པར་གྱིས། ། དེ་ལྟར་གཞན་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་རོ། ། གནས་པ་ལ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་བཟང་པོ་སྟེ། དེ་ལས་འདའ་བར་གྱུར་པ་མ་མཆིས་པ་ནི་འདའ་བར་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་ བུ་འདིས་ནི་རང་དབང་དུ་མ་གྱུར་པ་བཤད་དོ། ། ད་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་དཀའ་བ་མཛད་པ་དེ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ནི་གནོད་བགྱིད་ལ། ། ཕན་པ་ལྷུར་མཛད་དེ་ལྟ་བུར། ། སྐྱེ་བོ་དག་ནི་ཕན་བགྱིད་ལའང་། ། ཕན་པ་དེ་ལྟར་ལྷུར་མི་བགྱིད། ། ཕན་པ་ལྷུར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །

No matter how much they entreat, you do not abandon them; you never deviate from your own excellent practice. "In whatever way and wherever" is the extensive explanation. "In whatever way" refers to whether they are Brahmins, outcasts, the poor, the wealthy, or those experiencing happiness or suffering. "Wherever" refers to the seventh case indicating the reason: for the sake of extracting them from the lower realms and establishing them in the higher realms. "In whatever way" means without attachment. "Entreat" means having requested. "Your own practice" refers to your own spiritual discipline. It is to engage in whatever virtuous activity is appropriate, such as removing the afflictions of others. For example, as previously stated by the god Śambhu to one who feared falling into hell: "O Compassionate One, direct your mind with excellent faith toward the Victors." This should be applied similarly to others as appropriate. Because it is singular in its abiding, it is an "excellent practice"; to not deviate from that is what is meant by "not deviating." By this, you are explained as being without independent [self-interest]. Now, the manner in which you perform difficult deeds will be explained: "Just as you strive for the benefit of those who harm you, ordinary beings do not strive for the benefit of those who help them in such a way." The phrase "strive for the benefit" has already been explained.

གནོད་བགྱིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟས་གཙང་ལ་སོགས་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཕན་པར་མཛད་པར་མ་ཟད་ཀྱི་གནོད་པར་བགྱིད་པ་ལ་གཞོལ་བ་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ངོ་། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཕན་པ་ལྷུར་མཛད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕན་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སྐྱེ་བོ་མ་ཡིན་ ནོ། ། ཇི་ལྟར་ལྷས་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཆེད་ཟླ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་གནོད་པར་བགྱིད་པའི་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་དང་། རྟག་ཏུ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་སྩོལ་བའོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རྟག་ཏུ་ཕན་པར་མཛད་པ་དང་། ། ཕན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཙུག་ལག་གོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ ནི་གནོད་བགྱིད་དགྲ་བོ་ལ། ། ཕན་པ་མཛད་པའི་བཤེས་ལགས་ཏེ། ། རྟག་ཏུ་སྐྱོན་དག་ཚོལ་བ་ལ། ། ཡོན་ཏན་འབའ་ཞིག་ཚོལ་བ་ལགས། ། ཁྱོད་ནི་གནོད་བགྱིད་དགྲ་བོ་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་(སྣོས་,སྨོས་)པ་ལ། གནོད་པ་ནི་གནོད་པ་བགྱིད་པའོ། ། གནོད་པ་བགྱིད་པའི་དགྲ་བོ་ནི་རྫོགས་བྱེད་ ལ་སོགས་པའི་མུ་སྟེགས་པའི་ཚོགས་དེ་དག་གོ། ། ཁྱོད་ཕན་པ་མཛད་པ་ནི་དགེ་བ་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་བཤེས་སོ། ། རྟག་ཏུ་སྐྱོན་དག་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་སྐྱོན་དག་ཚོལ་བའོ། ། རྟག་ཏུ་སྐྱོན་དག་ཚོལ་བ་ནི་མི་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། ཡོན་ཏན་འབའ་ཞིག་ཚོལ་བ་ ནི་དགེ་བ་ཚོལ་བ་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་གནོད་པ་བགྱིད་པ་ལ་ཕན་པ་ལྷུར་མཛད་པ་དང་། ཕན་པ་ལྷུར་མི་བགྱིད་པ་ཚོལ་བ་ལ་ཕན་པ་ལྷུར་མཛད་པ་ཚོལ་བ་དང་།

Regarding the phrase "to those who cause harm": it is not only those such as Śuddhodana whom you benefit, but also those such as Devadatta who are intent on causing harm. You are the Blessed One. Just as you are devoted to benefiting others, you do not act as a non-person toward a person who benefits you. As for the one called Devadatta, he was a kinsman of the Blessed One, yet in another life he made an aspiration to cause harm and constantly bestows what is not beneficial. The Blessed One, however, always acts for the benefit of others. "Benefit" refers to the sacred Dharma. Furthermore: To those who cause harm, you are an enemy; To those who cause harm, you are a friend. To those who always seek out faults, You are one who seeks only virtues. Regarding the verse beginning "To those who cause harm, you are an enemy," "harm" means to inflict injury. Those enemies who inflict harm are the hosts of non-Buddhists, such as Pūraṇa and others. Your acting for their benefit means performing virtuous deeds; that itself is being a friend. "Those who always seek out faults" refers to those who are constantly searching for defects. Those who always seek out faults are the likes of the "Supreme Man" (the Buddha's opponents), whereas "seeking only virtues" means possessing the search for what is wholesome. Through this verse, it is shown that you are devoted to benefiting those who cause harm, and that you seek to benefit those who do not seek benefit, while they seek only to find fault.

སྐྱོན་ཚོལ་བ་དག་ལ་ཡོན་ཏན་འབའ་ཞིག་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་དཀའ་བ་ མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ནི་གང་ན་དུག་བཅས་ཤིང་། ། ཞུགས་དང་བཅས་པར་སྤྱན་དྲངས་པ། ། དེར་ནི་བརྩེར་བཅས་གཤེགས་པ་དང་། ། ཁྱོད་ལ་བདུད་རྩི་ཅན་དུ་གྱུར། ། ཁྱོད་ནི་གང་ན་དུག་བཅས་ཤིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། གཅེར་ བུ་པ་ཕལ་ལ་དད་པ་ཁྱིམ་བདག་དཔལ་སྦས་ཀྱིས་དུག་དང་བཅས་པའི་བཤོས་མདུན་དུ་བཞག་ནས་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་མེའི་འོབས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྩྭ་གཅལ་དུ་བཀྲམ་པའི་སྟེང་དུ་སོང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མེར་ལྷུང་ཞིང་དུག་དང་བཅས་པའི་ཟས་ཀྱིས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པས་སྤྱན་ དྲངས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་དེ་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་དེའི་ཁྱིམ་དུ་གཤེགས་ནས་ཞབས་བཀོད་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མེའི་འོབས་དེ་ལས་པདྨ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་དང་། བཤོས་ཀྱང་དུག་དང་བྲལ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་འཕགས་པའི་ དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བཞེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དཔལ་སྦས་ཆུང་མ་དང་བཅས་པ་དད་པར་གྱུར་ནས་ཆོས་བསྟན་པས་བདེན་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྡེའོ། ། དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ། གང་ན་སྤྱན་དྲངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། གང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔལ་སྦས་གནས་སོ། ། སྤྱན་དྲངས་པ་ནི་གདུགས་ཚོད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞུས་པར་གྱུར་པའོ། ། དུག་དང་བཅས་པ་ནི་དུག་དང་བཅས་པ་སྟེ་སྤྱན་དྲངས་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཞུགས་དང་བཅས་པའོ། །

Those who seek out faults are described as performing a difficult task by seeking only virtues. Furthermore: "Wherever you were invited with poison and fire, You went there with compassion, And for you, it became nectar." The phrase "wherever you were invited with poison" is explained in detail: The householder Śrīgupta, who had faith in the Nirgranthas, invited the Blessed One with the intention that if he entered the house and stepped upon a bed of straw spread over a pit of fire, the Blessed One would fall into the fire and die from the poisoned food. The Blessed One, out of compassion for him, went to his house surrounded by the assembly of the saṅgha of monks. As soon as he set foot there, a lotus grew up from the pit of fire, and the food became free of poison. The Blessed One and the assembly of the noble saṅgha partook of it. Śrīgupta and his wife were inspired with faith, and through the teaching of the Dharma, they perceived the truths. This is a section of the Avadāna (Accounts of Realization). Based on that very account, it is said: "Wherever you were invited," and so forth. "Wherever" refers to the place where Śrīgupta resided. "Invited" means he was requested for the midday meal. "With poison" means that he was invited with poison. Likewise, it was "with fire."

དེར་ནི་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ་དཔལ་སྦས་ཀྱི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་བདག་གི་མངོན་དུ་ཡང་དག་པར་གཤེགས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་བཤད་པ། བརྩེར་བཅས་ནི་ཐུགས་རྗེ་དང་བཅས་པའོ། ། བདུད་རྩི་ཅན་ནི་བདུད་རྩི་ཅན་དུ་གྱུར་པའོ། ། བདུད་རྩི་ནི་འདིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ལམ་སྟེ། མི་འཆི་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་མེའི་གཉེན་པོར་བརྩེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཆུ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་གཤེགས་པ་དང་། དུག་གི་གཉེན་པོར་བདུད་རྩི་དང་ལྡན་པ་ཡང་དག་པའི་ལམ་གྱིས་གཤེགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཏེ། གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་གཉིས་དང་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་འདིས་འགལ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་རྟག་ཏུ་ཕན་པ་བསྐྱེད་པས་དཀའ་བ་མཛད་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། བཟོད་པས་མི་སྙན་བརྗོད་པ་དང་། ། འཁུ་བ་དག་ནི་བདེ་ལེགས་ཀྱིས། ། མི་སྙན་སྨྲ་ལ་བདེན་པས་ཏེ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྡང་བ་བྱམས་པས་བཏུལ། ། བཟོད་པས་མི་སྙན་བརྗོད་པ་དང་། ། ཞེས་ བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། མི་སྙན་པ་བརྗོད་པ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་བཟོད་པས་བཏུལ་བའོ། ། ཇི་ལྟར་མི་སྙན་པ་བརྗོད་པའི་བྲམ་ཟེ་བྷ་ར་དྭ་ཛས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པ་ལ་མང་དུ་མི་སྙན་པ་བརྗོད་ནས་དབུ་ལ་རྡུལ་གྱིས་གཏོར་བ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མ་ཕྱིན་པར་ བྲམ་ཟེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མགོ་ལ་བབས་པར་གྱུར་ཏོ། ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པ། དག་པ་དང་ནི་སྐྱོན་རྣམས་མེད་པ་དང་། ། སྡང་མེད་མི་ལ་ཉེས་གང་བྱེད་པ་ནི། །

In this context, "for that reason" means for the sake of Śrīgupta. "Gone" (gata) means having truly approached the presence of the benefactor. How so? It is explained: "endowed with compassion" means possessing compassion. "Possessing nectar" means having become nectar. Here, "nectar" refers to the path for attaining nirvāṇa, because it is the cause of immortality. In this regard, it should be connected as follows: he "went" by manifesting water endowed with compassion as the antidote to fire, and he "went" by means of the authentic path endowed with nectar as the antidote to poison; this is because the term "gone" is applied to both of these applications. Through such a verse, the performance of difficult deeds is explained, as it constantly produces benefit even for those who act in contradiction. Furthermore: "By patience, you subdued those who spoke unpleasantly; By well-being, those who were hostile; By truth, those who spoke untruth; You tamed the hateful with love." Regarding the statement, "By patience, you subdued those who spoke unpleasantly": "speaking unpleasantly" refers to those possessing harsh words, and these were subdued by patience. For example, when the Blessed One was going for alms in Śrāvastī, the brahmin Bharadvāja spoke many unpleasant words and threw dust upon his head. Before the dust reached the Blessed One, it fell back onto the head of that very brahmin. Then the Blessed One spoke this verse: "To those who are pure and free from faults, Who are without malice, whatever harm one does to such people..."

ཕྱིས་དེ་ཉིད་ལ་སྡིག་པ་ལྡོག་པར་འགྱུར། ། ཇི་ལྟར་ཕྲ་མོའི་རྡུལ་གཏོར་མགོ་ལ་བཞིན། ། ཞེས་བྱ་ བའོ། ། འཁུ་བ་དག་ནི་གནོད་པ་བྱེད་པའི་བསམ་པ་ཅན་ལ་བདེ་ལེགས་ཀྱིས་བཏུལ་ལོ། ། དང་གི་སྒྲས་ནི་བཟོད་པས་ཀྱང་ངོ་། ། འཁུ་བ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ཚིག་མང་པོར་ཟེར་བའོ། ། ལེགས་པའི་སྒྲས་དོན་དམ་པའི་དགེ་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ འཕགས་པའི་ལམ་མོ། ། དེ་ནས་བདེ་ལེགས་ཀྱིས་ནི་དཔལ་སྦས་ལ་སོགས་པ་བདེན་པ་མཐོང་བས་བཏུལ་བ་དང་བཟོད་པས་ཀྱང་ངོ་། ། འོ་ན་སྡང་བ་བྱམས་པས་བཏུལ། ། ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་ན། སྡང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འཁུ་བ་སྟེ་སྡང་བའི་དོན་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཁམས་གདོན་པར་བརྗོད་ པའི་ཕྱིར་ཟློས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དཀའ་བ་མཛད་པའི་བྱ་བའི་རྣམ་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་གནས་གཅིག་ཏུ་བདེ་ལེགས་དང་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པས་སྡང་བ་བཏུལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། གནས་གཞན་དུ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དཀའ་བ་མཛད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་འདི་ནི་ སྨྲ་བ་མི་རིགས་སོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། ཁྲོ་བ་དག་ནི་བདེ་ལེགས་ཀྱིས། ། ཞེས་བརྗོད་པས་ན་དེ་དག་གིས་ཟློས་པའི་སྐྱོན་ཤིན་ཏུ་བསལ་ཏོ། ། ཁྲོ་བ་ནི་སོར་ཕྲེང་ཅན་ལ་སོགས་པའོ། ། མི་སྙན་སྨྲ་ལ་བདེན་པས་ཏེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་སྙན་པ་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མཛེས་མ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ མུ་སྟེགས་པ་མི་སྙན་པ་སྨྲ་བའོ། ། དེ་རྣམས་ཁྱོད་ཀྱིས་བདེན་པས་བཏུལ་བ་དང་། དང་གི་སྒྲས་ནི་བཟོད་པས་ཀྱང་ངོ་། ། བྱམས་པས་ནི་ཕན་པའི་ཐུགས་ཀྱིས་སོ། ། སྡང་བ་ནི་གསོད་པ་ལ་བརྩོན་པ་སྟེ།

"Later, that very [person] will turn away from evil, just as fine dust scattered upon the head [is removed]." Thus it is said. Those who are hostile are those with the intention to cause harm; they were subdued by "well-being" (kṣema). The word "and" (dang) implies also by "acceptance" (kṣānti). "Those who are hostile" is said by some to be a plural expression. By the word "well-being," it is explained that ultimate virtue and nirvāṇa are appropriate. For that very reason, it is the Noble Path. Then, by "well-being," Śrīgupta and others were subdued through the vision of the truths, and also by acceptance. If one asks: "If it will be explained later that 'the hateful are subdued by love,' then since 'the hateful' (dveṣin) is the same as 'the hostile' (pratigha), which has the meaning of hatred, would this not result in the fault of redundancy (paunaruktya) when referring to the elements (dhātu) and the grahas?" It is not so. This is because the manner of performing difficult deeds is being demonstrated; in one instance, it is taught that the hateful were subdued by well-being, acceptance, and so forth, while in another instance, it is taught that this was done during the occasion of performing difficult deeds through love and so forth. Therefore, such a statement is not illogical. Some say: "By stating 'the angry ones (krodhin) by well-being,' the fault of redundancy is completely eliminated. 'The angry ones' refers to Aṅgulimāla and others." Regarding the phrase "those who speak unpleasantly by truth," if one asks who are those who speak unpleasantly: it refers to the non-Buddhists (tīrthika) who spoke unpleasantly regarding the ordination of Sundarī. They were subdued by you through truth, and the word "and" implies also by acceptance. "By love" means by a mind of benefit. "The hateful" refers to those intent on killing.

བདུད་ཀྱི་བྲན་དང་མངག་གཞུག་པའོ། ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མདའ་དང་མདུང་ ཐུང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཕངས་པ་ལ་བྱམས་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་གི་ཆར་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་བྱམས་པ་དང་བདེ་ལེགས་དང་བཟོད་པའི་རྣམ་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དཀའ་བ་མཛད་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཐོག་མ་མེད་དུས་གོམས་པ་ཡི། ། མི་ཡི་ རང་བཞིན་མང་པོ་ཡང་། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངན་སོང་རྣམས་བཟློག་ནས། ། སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར། ། ཐོག་མ་མེད་དུས་གོམས་པ་ཡི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། ཐོག་མ་མེད་དུས་གོམས་པ་ནི་ཞུགས་པ་ཉིད་དེ། ཐོག་མ་མེད་དུས་གོམས་པའོ། ། མང་པོ་ནི་རྣམ་པ་ མང་པོ་ཅན་ནོ། ། རང་བཞིན་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངན་སོང་རྣམས་བཟློག་ནས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ངན་སོང་ནི་ངན་འགྲོ་སྟེ། རྣམ་པར་བཟློག་པ་ནི་གང་གིས་བཟློག་པ་དེ་ངན་སོང་རྣམས་བཟློག་པའོ། ། སྐད་ ཅིག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཉུང་ངུས་སོ། ། ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་ནི་གཞན་དུ་བསྒྱུར་བའོ། ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་ཐུལ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། དཔེར་ན་འཕགས་པ་དགའ་བོའི་དབང་པོ་ཐུལ་བ་བཞིན་ནོ། ། ཞེ་སྡང་གི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱམས་པ་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སོར་ཕྲེང་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་འདིར་ཡུན་རིང་པོར་འཇུག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དུས་ཉུང་བས་བཟློག་པས་དཀའ་བ་མཛད་པ་བཤད་པ་སྟེ། དཀའ་བ་མཛད་པ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། །

They are the servants and messengers of Māra. Regarding the statement that the arrows and javelins they hurled at the Blessed One became a rain of flowers because of his application of loving-kindness (maitrī), this is the scriptural authority. Therefore, the difficult deeds performed here through those aspects of loving-kindness, well-being, and patience are explained. Furthermore: "The many human natures, Habituated since beginningless time, You averted from the lower realms And completely transformed in a single instant." Regarding the phrase "habituated since beginningless time" and so forth: "habituated since beginningless time" means having entered [into that state] from time without beginning. "Many" refers to those possessing many aspects. "Nature" refers to the essence of sentient beings, which consists of desire, hatred, and delusion. "By you, the lower realms were averted" means that the "lower realms" are the miserable destinies (durgati), and "averted" refers to that by which they were turned back. "In a single instant" means in a short duration of time. "Completely transformed" means changed into something else. Those who were characterized by the conduct of desire became those with subdued senses, just as, for example, the noble Nanda subdued his senses. Those who were characterized by the conduct of hatred came to abide in loving-kindness, just as, for example, Aṅgulimāla did. Thus, the explanation of the difficult deeds performed here is the explanation of the praise for performing difficult deeds, in that the afflictions (kleśa) which have persisted for a long time were averted in a short time.

དཀའ་བ་མཛད་པ་ལ་ བསྟོད་པའི་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པའོ། ། ། ། མཁས་པ་ལ་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མཁས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཅན་དང་གཞོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཚིམ་པ་སྐྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། དོན་དང་བཅས་ པའི་གསུང་ལ་མཁས་པ་དང་། རིམ་པར་སྟོན་པ་ལ་མཁས་པ་དང་འདོན་པའི་ཐབས་མཁས་པ་སྟེ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དབྱེ་བ་ལྔའོ། ། གང་གི་ཕྱིར། རྩུབ་པ་ངང་འཇམ་བགྱིས་པ་དང་། ། འཇུངས་པ་རྣམས་ནི་གཏོང་ཕོད་དང་། ། གཏུམ་པོ་ངེས་པར་བགྱིས་པ་གང་། ། དེ་ནི་ཁྱོད་ ཀྱི་ཐབས་མཁས་ལགས། ། ངང་འཇམ་བགྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇམ་པའི་རང་བཞིན་ནི་འཇམ་པ་སྟེ་བདེ་བའོ། ། བགྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པའོ། ། རྩུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བ་ཅན་ནོ། ། ཇི་ལྟར་ཁྱིམ་བདག་དྲག་པོ་གཏུམ་པོར་གྱུར་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཏུལ་བས་ངང་འཇམ་པར་གྱུར་པ་ དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། འཇུངས་པ་རྣམས་ནི་སེར་སྣ་ཅན་ནོ། ། དང་གི་སྒྲས་བགྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། གཏོང་ཕོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། དཔེར་ན་ཁྱིམ་བདག་དཔའ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་སེར་སྣ་དང་ལྡན་པས་སློང་མོ་ ཡང་མི་སྟེར་བ་དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྦྱིན་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། ཁྱིམ་བདག་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་པོ་འདིས་ཞེས་བྱའོ། ། སྦྱིན་པ་གཅིག་ཀྱང་ང་ལ་དཀའ་ན་ཆེན་པོ་ལྔ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་དཔའ་བོས་བསམས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།

This is the eleventh chapter, titled "The Explanation of the Praise for Performing Difficult Deeds." Now, the "Praise of the Wise" will be explained. In this context, "wise" means those who possess insight and are dedicated. Regarding this, there are five divisions: being wise in birth, wise in generating satisfaction, wise in speech that possesses meaning, wise in sequential teaching, and wise in the methods of recitation, which are said to be "along with their causes." For it is said: "Those who were harsh were made gentle; The stingy were made generous; Those who were fierce were made certain— This is your skill in means." Regarding the phrase "made gentle," "gentle" refers to a gentle nature, which is to say, blissful. "Made" means attained. "Harsh" refers to those who are wrathful. For example, the Blessed One tamed the householder Drakpo (Ugra), who had become fierce, and thereby made him gentle. Likewise, this applies to King Ajātaśatru and others. "Stingy" refers to those who are miserly. The word "and" (dang) implies the sense of "made," which is the summarized meaning. "Generous" means the very act of giving. For instance, the householder named Pawo (Śūra), who was possessed of miserliness and would not give even to a beggar, was taught the Dharma of generosity by the Blessed One, beginning with the words: "Householder, by means of these five great gifts..." Śūra thought, "If even a single gift is difficult for me, what need is there to mention five great ones?" Then the Blessed One spoke:

སྲོག་གཅོད་ པ་ལས་ལྡོག་པ་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། ཇི་སྲིད་འབྲུའི་ཆང་དང་། བཅོས་པའི་ཆང་མྱོས་པའི་ཁུ་བ་བག་མེད་པའི་གནས་ལས་ལྡོག་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དཔའ་བོས་ཡང་དག་པར་བསམས་ཏེ་སྦྱིན་པ་འདི་ནི་སྦྱིན་པ་ཡིན་ཏེ། བང་མཛོད་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་ བས་ན་བཀུར་སྟི་བྱས་ནས་ཐོས་པ་བརྩམས་ཏེ་མངོན་པར་དད་པར་གྱུར་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ན་བཟའ་ཟུང་ཅིག་དབུལ་བར་བསམས་ནས་ཁྱིམ་དུ་ཞུགས་ཏེ་གོས་ཀྱི་སྒྲོམ་ཕྱེ་ནས་ན་བཟའ་ཟུང་ཅིག་དབུལ་ལམ་འདི་དབུལ་ལམ་གཞན་དབུལ་ཞེས་སེམས་པ་དེའི་སེམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ མཁྱེན་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་པ། སྦྱིན་པ་དང་ནི་རྩོད་པས་མཉམ་པར་བཤད། ། ཡོན་ཏན་དེ་དག་སྐྱེ་ངན་ལ་མི་གནས། ། གཡུལ་འགྱེད་དུས་ཉིད་སྦྱིན་པའི་དུས་ཡིན་ཏེ། ། རྒྱུ་བསྡུས་པས་ནི་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བའི་གསུང་ཐོས་ནས་དད་པ་མང་དུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པས་མང་ པོ་རི་བའི་ན་བཟའ་ཟུང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕུལ་ནས་ཆོས་ཉན་པས་བདེན་པ་མཐོང་བ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བས་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། ། གཏུམ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་དང་ལྡན་པའོ། ། དེས་པ་ནི་རྒྱུད་འཇམ་པར་བགྱིས་པའོ། ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ དང་སྦྱར་རོ། ། ཐབས་མཁས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་། དགའ་བོ་དབང་པོ་ཉེར་ཞི་དང་། ། ང་རྒྱལ་ཁེངས་པ་འདུད་པ་དང་། ། སོར་མོའི་ཕྲེང་བའང་ཞི་བགྱིས་ན། ། སུ་ཞིག་ངོ་མཚར་སྐྱེད་མི་བགྱིད། ། དབང་པོ་ཉེར་ཞི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ།

Abstaining from taking life is a great gift, as is abstaining from taking what is not given and abstaining from fermented and distilled intoxicants that cause heedlessness; this is called a "great gift." The Hero, having reflected correctly, said: "This gift is a gift because it results in an inexhaustible treasury." Having thus paid homage and begun to listen, he became filled with faith. Thinking to offer a pair of robes to the Blessed One, he entered his home and opened his wardrobe. As he wondered, "Shall I offer this pair of robes, or this one, or perhaps another?" the Blessed One, knowing his thoughts, spoke this verse: "Generosity and combat are said to be equal; those qualities do not reside in the base-born. The time of battle is itself the time of generosity; through the gathering of causes, they become identical." Upon hearing these words, great faith arose in him. He offered a pair of robes worth many thousands to the Blessed One. By listening to the Dharma, he perceived the truths, and through going forth, he became an Arhat. "Cruel" refers to one who possesses deceit and guile. "Gentle" refers to one who has made their continuum soft. The word "that" should be connected with the word "done." "Skillful in means" means being skillful in application. Furthermore: "Nanda, whose senses were stilled; the one who humbled pride and arrogance; and even Angulimala, who was made peaceful—if these were tamed, who would not be struck with wonder?" Regarding the mention of "whose senses were stilled":

དབང་ པོ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། ཉེར་ཞི་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་མི་འཇུག་པའོ། ། དེ་ལ་དགའ་བོ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མཆེད་ཟླ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཏུལ་བས་དབང་པོ་དུལ་བའི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། ། སུ་ཞིག་ངོ་མཚར་སྐྱེད་ མི་བགྱིད། ། ཅེས་བྱ་བ་དང་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་རོ། ། ང་རྒྱལ་ཁེངས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ང་རྒྱལ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོ་ཕ་དང་མ་དག་ལ་ཡང་ཕྱག་འཚལ་བར་མི་བྱེད་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་བཀོད་དོ། ། འདུད་པ་ནི་དམ་པ་དང་རིགས་ཀྱིས་རྒན་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ རྒན་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་འདུད་པར་གྱུར་ཏོ། ། སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སོར་མོའི་ཕྲེང་བའོ། ། དེ་ཉིད་རྐུན་པོ་མིའི་སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་འཛིན་པས་སྲོག་ཆགས་སྟོང་ཕྲག་གསོད་པར་བྱེད་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཏུལ་ལོ། ། སོར་མོའི་ཕྲེང་བ་ཞི་བ་དེ་ལ་སུ་ཞིག་ངོ་མཚར་ སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དད་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་མཚར་སྐྱེད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་རྩུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཅན་དང་འཇམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རོས་ཚིམ་པས། ། གསེར་ལས་བགྱིས་པའི་མལ་སྤངས་ནས། ། རན་མང་བཏིང་བའི་གནས་མལ་དུ། ། བརྟན་རྣམས་བསོད་ཉམས་ཉལ་བར་བགྱིད། ། རན་མང་བཏིང་བའི་གནས་མལ་དུ། ། ཞེས་བྱ་བ་ ནི་རྒྱས་པའོ། །

The faculties (indriya) are the eye and so forth. "Tranquility" (upaśama) is the non-engagement with objects such as desire. In this regard, Nanda was the Blessed One’s cousin; because the Blessed One tamed his excessive desire, he became the foremost among those with disciplined faculties. To whom would this not produce wonder? This should be applied to all [the following cases]. As for "arrogance and pride," the Blessed One caused a person who was so full of pride that he would not even prostrate to his own father and mother to go forth and establish him as an arhat. As for "bowing," he came to bow properly even to the noble, those senior by birth, and those senior by having gone forth. "Aṅgulimāla" refers to one who possesses a garland of fingers. The Blessed One tamed that very thief who, holding a garland of human fingers, was killing thousands of living beings. To whom would the pacification of Aṅgulimāla not produce wonder? The intention is that he produces wonder in everyone—both those who possess faith in the Buddha’s teaching and those who do not. Thus, with these two verses beginning with "Those of a harsh nature..." and "Those of a gentle nature...", the Blessed One’s skill regarding birth is explained. Furthermore: "Satiated by the flavor of your Dharma, Having abandoned beds made of gold, The steadfast sleep in a state of austerity Upon bedding spread with many layers." The phrase "upon bedding spread with many layers" is an elaboration.

མང་བ་ནི་ལུས་ཅན་གྱིས་ཏེ། རན་མང་བཏིང་བའི་གནས་མལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གསེར་ལས་བགྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གསེར་ནི་གསེར་དུ་བཤད་དོ། ། དེ་ལས་བགྱིས་པའི་མལ་ནི་གསེར་ལས་བགྱིས་པའི་མལ་སྟེ། གསེར་གྱིས་རྣམ་པར་སྤྲས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཉལ་བར་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉལ་བའོ། ། བསོད་ཉམས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བརྟན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་བཟང་ལྡན་དང་། འོད་སྲུངས་དང་། དགའ་བོ་དང་། ཀུན་ དགའ་བོ་དང་། བྲེ་བོ་ཟས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ང་རྒྱལ་སྤངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་དེ་རྣམས་རྩྭ་མང་པོ་བཏིང་བའི་གནས་མལ་ལ་བསོད་ཉམས་ཀྱིས་ཉལ་བར་བགྱིད་ཅེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རོས་ཚིམ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ཐོབ་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཚིམ་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་རོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རོའོ། ། དེ་ཡིས་ཚིམ་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ཚིམ་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བྱེད་པ་ཚིག་དྲུག་པའོ། ། ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། བཟང་ལྡན་ལ་སོགས་པ་ མང་པོ་ཆོས་ཀྱི་རོས་ཚིམ་པས་བསོད་ཉམས་ཀྱིས་ཉལ་བར་བྱེད་དེ། ཞི་བ་ཐོབ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི། ། ཉེ་བར་ཞི་བས་བདེ་བར་ཉལ། ། ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཚིམ་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་མཁས་པར་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱིས་དུས་དང་བསམ་མཁྱེན་པས། ། རེས་ འགའ་ཞུས་ནའང་མི་གསུང་ལ། །

"Many" refers to embodied beings; this should be connected with the phrase "a bed and seat spread with much grass." Regarding the phrase "made of gold," "gold" is explained as gold itself. A bed made from that is a "bed made of gold," which means it is adorned with gold. "Lies down" means to sleep. "In comfort" is because there is no torment of desire and so forth. "The steadfast" refers to those endowed with insight, because they have generated the noble path. In this way, Bhadrika, Kāśyapa, Nanda, Ānanda, Droṇodana, and others, having abandoned pride, went forth in the teaching of the Blessed One and became arhats. If one asks, "How did they lie down in comfort on a bed and seat spread with much grass?" it is because of the phrase "satisfied by the taste of the Dharma." This refers to the fact that the taste of the Dharma—the meaning of the Dharma—produces satisfaction for the noble ones who have attained nirvāṇa and the ultimate noble path. They have become satisfied by that; the sixth case is used in the sense of the agent of satisfaction. "Your" means "yours." Many, such as Bhadrika and the others, being satisfied by the taste of the Dharma, lie down in comfort. As the verse says: "With a mind that has attained peace, one sleeps happily through tranquility." Likewise, in this context, it is explained as being skilled in producing satisfaction. Furthermore: "Because you know the time and the intention, sometimes even when requested, you do not speak."

སྤྲོས་གྱུར་གཞན་ལ་བསྟན་པ་དང་། ། དྲུང་དུ་གཤེགས་ནས་བཤད་པའང་མཛད། ། རེས་འགའ་ཞུས་ན་མི་གསུང་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞོན་ནུའི་བུ་དང་རིགས་མཐུན་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཅི་གཽ་ཏ་མ་བདག་ཡོད་དམ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་ཤིང་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་ཀྱང་མ་གསུངས་སོ། ། རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུས་དང་བསམ་པ་མཁྱེན་པས་ཞེས་བྱ་བས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་དུས་ནི་གཞོན་ནུའི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མ་དགོངས་པས་བདག་མེད་པ་བཤད་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ དགོངས་པས་མ་གསུངས་སོ། ། དྲུང་དུ་གཤེགས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཞུས་པར་ཡང་བཤད་པ་མཛད་པ་ནི་ཆོས་སྟོན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་ངན་སྤོང་གི་བུའི་རྫ་མཁན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་བཞུགས་པ་ནས་དྲུང་དུ་གཤེགས་ཏེ། དགེ་སློང་པདྨའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལ་ཐོག་མར་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བསྟན་ཏོ། ། དེའི་ཚེ་པདྨའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པ་དེས་སོ། ། སྤྲོས་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུང་བ་བསྐྱེད་ནས་སོ། ། གཞན་ལ་ནི་གཞན་འདུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་འོད་སྲུངས་ཀྱིས་ཞུས་པས་གསུངས་པ་ནི་འོན་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱི་དྲི་བ་བསལ་བའི་ དུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ནས་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཞུས་ཤིང་མང་དུ་ཞུས་པའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་སྲུངས་དེ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནས་དུས་གཞན་གྱི་ཚེ་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་ཐུགས་ཀྱིས་མཁྱེན་ནས་དྲིས་པ་དེ་ལ་ལན་ཀླན་པར་མཛད་དོ། ། ཐོས་ནས་དུས་གཞན་གྱི་ཚེ་བདེན་ པ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་དོན་ཏོ། ། དུས་དང་བསམ་པ་མཁྱེན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ།

"He taught others through elaboration, and also spoke when approached. Sometimes, even when requested, he did not speak." This refers to when the youth Māṇava, who was of a similar family, went forth and asked the Blessed One, "Gautama, does the self exist?" Although he asked the Blessed One, the Blessed One did not speak. Why was that? It will be explained by the phrase "because he knew the time and the intention." In that regard, "time" refers to the fact that the Blessed One did not consider the youth’s intention to be fully matured; thinking, "This one is not yet fit for the explanation of selflessness," he did not speak. "When approached" means that he taught the Dharma even without being requested. For example, while staying at the house of the potter Kumbhakāra, the son of Pañcaśikha, he approached and first taught the Dharma beginning with "Virtuous in the beginning" to the monk Padmānusārin. At that time, he did so because he fully knew Padmānusārin’s intention. "Through elaboration" means having generated enthusiasm. "To others" means for the sake of training others. For example, when Kāśyapa requested it, he said, "However, this is not the time to clear away your question." Then, through the power of that, when he requested and asked many questions, the Blessed One, having generated enthusiasm in Kāśyapa and knowing with his mind that at another time his intention would be fully matured, gave an answer to what was asked. "Having heard it, at another time he came to see the truths"—this is the meaning of the sūtra. Regarding the phrase "because he knew the time and the intention":

དུས་དང་བསམ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་སྟེ། དེ་མཁྱེན་པས་ན་དུས་དང་བསམ་པ་མཁྱེན་པའོ། ། དེ་ན་དུས་དང་བསམ་པ་མཁྱེན་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་སོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་དོན་དང་ལྡན་པ་ལ་སྟོན་མཁས་ པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། གཞན་ཡང་། དྲི་མེད་གོས་ལ་ཚོན་བཞིན་དུ། ། ཐོག་མར་སྦྱིན་སོགས་གཏམ་དག་གིས། ། སེམས་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནས་ནི། ། ཕྱི་ནས་ཆོས་ནི་བསྟན་པ་མཛད། ། ཐོག་མར་སྦྱིན་སོགས་གཏམ་དག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ། ཐོག་མར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་ པོར་རོ། ། སྦྱིན་སོགས་གཏམ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སོགས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། སེམས་ལ་སྤྲོ་བ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དེ། འཕགས་པའི་བདེན་པའི་གཏམ་གྱིས་དོན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དུས་ནི་དུས་ཕྱི་མའོ། ། ཆོས་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། དྲི་མ་མེད་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དྲི་མེད་གོས་ཏེ་དེ་ལའོ། ། ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚོན་ནོ། ། བཞིན་དུ་ནི་དཔེར་རོ། ། ཇི་ལྟར་ཚོན་གྱི་ལས་ལ་མཁས་པས་ཐལ་བ་ལ་སོགས་པས་དྲི་མ་དག་པར་གྱུར་པའི་གོས་ལ་ཚོན་གྱིས་ བཙོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྦྱིན་པའི་གཏམ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ལ་སྤྲོས་པ་བསྐྱེད་ཅིང་གོ་རིམ་གྱི་གཏམ་ལ་མཁས་པས་ཆོས་བསྟན་པ་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལུས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མདོ་ལས། གང་དེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཆོས་ཀྱི་ གཏམ་མཛད་དེ། དཔེར་ན་སྦྱིན་པའི་གཏམ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་གཏམ་གྱི་བར་དུའོ། །

Time and intention are what constitute full ripening; because he knows these, he is "one who knows the time and the intention." Therefore, it is said that you are "skilled in teaching" those who possess the meaningful purpose. Furthermore: "Just as dye is applied to a stainless cloth, First, through discourses on generosity and the like, You inspire enthusiasm in the mind, And afterwards, you teach the Dharma." Regarding the verse "First, through discourses on generosity and the like": "first" means initially. In the phrase "through discourses on generosity and the like," the word "and the like" (sogs) should be understood to include discourses on discipline and so forth. "Enthusiasm in the mind" refers to the mind's serviceability; the meaning is that it possesses the capacity to fully understand the meaning through discourses on the Noble Truths. "Time" refers to a later time. "Dharma" is intended to mean the Noble Path. That which possesses no stain is a "stainless cloth," and it is to that [cloth] [the dye is applied]. "Dharma" refers to the dye. "Just as" (bzhin du) means by way of an example. Just as one skilled in the work of dyeing applies dye to a cloth that has been purified of stains by means of ash and the like, so too, you inspire enthusiasm in the mind through discourses on generosity and so forth, and being skilled in the sequence of instruction, you teach the Dharma. This is the complete meaning. Likewise, in the Sūtra: "At the initial time, the Buddha, the Blessed One, gave discourses on the Dharma, such as discourses on generosity, discourses on discipline, and so on, up to discourses on the higher realms."

དཔེར་ན་གོས་དག་པ་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་ཚོན་གྱིས་བཙོས་ན་ཡང་དག་པར་ཚོན་ལེན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། གནས་འཇོག་དང་རིས་མཐུན་པའི་བྲམ་ཟེ་མོ་སྟན་དེ་ལ་གནས་ནས་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དངོས་སུ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་རིམ་པས་སྟོན་པ་ལ་མཁས་པར་བཤད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མཛད་པ་དེའི་ཕྱིར། འཁོར་བ་མི་བཟད་གཏིང་ནས་ ནི། ། འགྲོ་བ་ཉོན་མོངས་དྲང་སླད་དུ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་གིས་མ་བཙལ་བའི། ། ཐབས་དང་སྤྱོད་པ་དེ་མ་མཆིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཐབས་ནི་སྦྱོར་བ་སྟེ། སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པ་དྲང་བའི་ཕྱིར་ཐབས་མཛད་པའི་སྤྱོད་པ་མི་ནུས་སམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དང་གི་ སྒྲ་ནི་དང་གི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། ། ཐབས་གང་གིས་མི་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མི་མངའོ། ། གང་གིས་སེམས་མི་བརྩལ་བ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་རྩོལ་བ་མ་མཛད་པའོ། ། དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཐབས་དང་སྤྱོད་པ་རྣམས་བརྩལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཁོར་བ་མི་བཟད་ གཏིང་ནས་ནི། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ན་འཁོར་བ་མི་བཟད་པའོ། ། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པས་ན་གཏིང་རིང་བའོ། ། དེ་ལས་དྲང་བའི་སླད་དུ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ པ་ཐམས་ཅད་དོ། །

For example, just as a clean, stainless cloth will properly take dye when boiled in it, so too, while staying on that seat, the brahmin woman of the same lineage as Vasiṣṭha directly realized the four truths of the noble ones—namely, suffering, origin, cessation, and the path. Therefore, it is explained here that he was skilled in teaching the stages. Regarding the verse: "For the sake of leading beings Out of the unbearable depths of saṃsāra, There is no method or conduct That you have not sought," this is the detailed explanation. "Method" refers to the application. If one asks, "Is it not possible to employ a method of conduct to lead those who lack the fortune?" it is said: "Conduct" is the meaning of the word "and" (dang). There is no method by which you do not act. "That which you have not sought" means that you have not failed to exert effort. The meaning is this: you have sought out all methods and conducts. Why is this? Because of the phrase "out of the unbearable depths of saṃsāra" and so forth: it is "unbearable saṃsāra" because it is based on aging, sickness, and death. It is "deep" because it is profound, having existed since beginningless time. "For the sake of leading" means for the sake of leading them to nirvāṇa. "Beings" refers to all worldly beings.

གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱི་འཁོར་བ་ལས་འགྲོ་བ་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འཆད་པ་པོས་དབྱེ་བ་འཆད་པར་འདོད་པས་འཁོར་བ་ལས་འགྲོ་བ་དྲང་བའི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བས་བཤད་པ་གྲུབ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ནགས་འདི་ན་སེང་ལྡེང་དང་། ཤིང་པཱ་ལ་ཤ་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་ བའོ། ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩོལ་བ་མཛད་ཅེས་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ་གང་གི་ཕྱིར། སྐུ་ཡི་ཆ་ལུགས་རྣམ་མང་དང་། ། གསུང་གིས་སོ་སོའི་སྐད་བཞིན་དུ། ། འདུལ་བའི་བསམ་པ་ཐ་དད་པ། ། དེ་དང་དེར་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མཛད། ། སྐུའི་ཆ་ལུགས་རྣམ་མང་ཞེས་སྨོས་ པ་ལ་རྣམ་མང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་མང་པོའོ། ། སྐུའི་ཆ་ལུགས་རྣམས་ནི་དབྱེ་བ་དུ་མའོ། ། གསུང་ནི་གསུང་གིས་སོ། ། མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཆ་ལུགས་རྣམས་ནི་གཞན་པའི་ཆ་ལུགས་དེ་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཞིང་མཛད་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འདུལ་བའི་བསམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ཐ་དད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའོ། ། དེར་ནི་འདུལ་བའི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་རྒྱུ་ཡིས་སོ། ། དེ་ལ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་རེ་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱི་གསུང་རྣམ་པ་མང་བ་སྟེ་དཔེར་ན་དབ་ཕེ་དབ་ཕེ་ཞེས་བྱ་བ་ འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བའི་བསམ་པ་ཐ་དད་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ལ་འཕགས་པའི་གསུང་གིས་སོ། ། ཆ་ལུགས་རྣམས་ཀྱང་མང་དུ་མཛད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དྲི་ཟ་ཤིན་ཏུ་སྙན་པའི་ང་རྒྱལ་བསམ་པ་ཅན་དུ་མཁྱེན་པས་རོལ་མོ་མཁན་གྱི་ཆ་ལུགས་དང་།

Although it is not the case that beings are not turned back from saṃsāra, which is the nature of the five aggregates, nevertheless, because the speaker wishes to explain the distinctions, the explanation is established by the phrase "in order to lead beings out of saṃsāra." For example: "In this forest there are acacia trees and pālaśa trees." If one asks, "How is it known that he exerts effort for all?" it is said: "In manifold ways of physical appearance, And with speech according to each individual's language, You act in those various ways For those with diverse intentions to be tamed." Regarding the phrase "manifold ways of physical appearance," "manifold" means very many. The "ways of physical appearance" are numerous distinctions. "Speech" refers to the voice. "Act" (mdzad) refers to what will be explained, meaning "spoken." The "ways of appearance" are to be connected with the phrase "acting in other ways," and thus the meaning is "acting." "Intentions to be tamed" refers to the underlying dispositions. Their "diversity" refers to desire, hatred, and so forth. "In those" means by way of the causes of those diverse intentions to be tamed. In that regard, for instance, in the city of Śrāvastī, your speech was manifold; for example, "Eva-peva-pe," which was according to the diverse intentions of the world-protectors, and for others, it was through the noble speech. You also acted in many ways of appearance; for example, knowing the gandharva to have the prideful intention of being extremely melodious, you assumed the appearance of a musician.

ཇི་ལྟར་གཞན་པ་རྫ་མཁན་ ཁ་ཅིག་གིས་རྫ་སའི་རྫ་མ་འཁོར་ལོ་ལས་ཕབ་མ་ཐག་ཏུ་སྐམས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་ང་དང་འདྲ་བ་རྫ་མཁན་གྱི་བཟོའི་སློབ་དཔོན་མེད་དོ་ཞེས་ང་རྒྱལ་སྐྱེས་པ་དེའི་བསམ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་པས་རྫ་མཁན་གྱི་ཆ་ལུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་འཁོར་ལོ་ཁོ་ན་ལས་སོ་བཏང་བ་ དབབ་པ་མཛད་དོ། ། སླར་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སུ་མཛད་ནས་ང་རྒྱལ་དང་བྲལ་བ་དེ་འདུལ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཐ་མལ་པའི་སྐད་དང་ཆ་ལུགས་གཞན་པ་དེ་རྣམས་ཁ་ཅིག་སྨོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་དག་པ་དང་། མི་འགལ་བ་ དང་མཆོད་འོས་དང་། བརྗིད་དང་ལྷ་མི་རྣམས་ལ་ནི། ། སྨན་འདོགས་བཀུར་བ་ཤ་སྟག་ལགས། ། དག་པ་མི་འགལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་ན་དག་པའོ། ། གཞན་ལ་ཕན་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་མི་འགལ་བའོ། ། གཞན་ ལ་སྨན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་མཆོད་འོས་ཏེ། རབ་ཏུ་བསྔགས་པར་འོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་གདོན་པ་ལ་གཡེར་བའི་ཕྱིར་ན་བརྗིད་པ་དང་ལྡན་པའོ། ། ཀུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུའི་ཆ་ལུགས་རྣམ་པ་མང་བ་དང་། གསུང་གི་ཆ་ལུགས་རྣམ་པ་མང་བའོ། ། ལྷ་དང་མི་ རྣམས་ལ་སྨན་འདོགས་པ་ནི་ཕན་པར་མཛད་པ་སྟེ་བདེན་པ་མཐོང་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཤ་སྟག་ནི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་བྱ་བར་འོས་པའོ། ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་ཚིག་དྲུག་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་ ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྨྲ་དང་བགྱིད་པ་ཕལ་ཆེར་ནི། །

Just as a certain other potter, having just removed an earthenware pot from the wheel, saw it dry up immediately; because of this, he developed the pride of thinking, "There is no potter or master of the craft who is my equal." The Blessed One, knowing his intention, manifested in the guise of a potter and applied the finishing touches to the wheel itself. Then, manifesting again in the guise of a Buddha, he tamed him by freeing him from pride. If one asks, "Are those other ordinary languages and guises not objects of derision?" it is said: "All of them are pure, non-contradictory, worthy of worship, and majestic; they are exclusively beneficial and honored for gods and humans." Regarding "pure and non-contradictory" and so forth: they are "pure" because they do not produce the roots of non-virtue. They are "non-contradictory" because they are applied for the benefit of others. They are "worthy of worship" because they benefit others, meaning they are worthy of high praise. They are "majestic" because they are alert in dispelling the cataracts of ignorance. "All" refers to the many varieties of physical appearance and the many varieties of vocal expression. "Beneficial for gods and humans" means acting for their welfare by causing them to see the truth. "Exclusively" means they are worthy of being prostrated to by gods and humans. The phrase "in the present time" is to be connected with the sixth case (the genitive). If one asks, "How is it known that they possess qualities such as purity and so forth?" it is said: "Most speech and actions..." (The passage continues:) ...are for the most part [beneficial].

ལེགས་པར་རྔོ་ཐོགས་མ་ལགས་ཀྱི། ། བདེན་པར་གསུང་བ་ཁྱོད་ལ་ནི། ། དེ་གཉིས་གཞན་དུ་གདའ་བ་ལགས། ། སྨྲ་དང་བགྱིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། དང་གི་སྒྲ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཕལ་ཆེ་བ་དང་ལེགས་པ་ནི་ལེགས་ པ་སྟེ། རྔོ་མི་ཐོགས་པ་དང་། ཕལ་ཆེ་བ་དང་། ལེགས་པར་སྨྲ་བ་ཡང་རྔོ་མི་ཐོགས་པའོ། ། གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ཁ་ཅིག་ལེགས་པར་བྱེད་པའམ་ལེགས་པར་སྨྲ་བ་སྟེ། ཁྱོད་ལ་གཞན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆ་ལུགས་རྣམ་པ་མང་པོ་དང་། གསུང་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་སོགས་པས་སྔར་ བཤད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གདའ་བ་ལགས་སོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་གསུང་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པ་གསུང་བ་ཞེས་བོད་པའོ། ། གདའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདའ་བའོ། ། དེ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའོ། ། ཕལ་ཆེ་བ་དང་ལེགས་པ་ནི་བགྱིད་པ་ དང་གསུང་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་སྐུའི་ཆ་ལུགས་རྣམ་མང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་ལེགས་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་དག་པའི་སྐུ་དང་གསུང་གི་སྒྲུབ་པས་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དྲང་བའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཉིད་བཤད་དོ། ། དེ་ནི་བྱ་བ་མེད་ན་ཡང་སེམས་ཅན་དྲང་བ་ལ་ མཁས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བདག་ཉིད་དག་པ་འབའ་ཞིག་གིས། ། ཁྱོད་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་དཔལ་ཞིང་མཛད། ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་འདི་འདྲ་ཞིང་། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ན་མཆིས་མ་ལགས། ། ཐོག་མེད་སྲིད་པ་ཉམ་ང་བར། ། སྔ་ནས་གཅིག་ཏུ་ཉམས་པ་ཡི། ། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ སྨན་སླད་དུ། ། ཁྱོད་ནི་དེ་ལྟར་བརྩོན་པ་ལགས། ། བདག་ཉིད་དག་པ་འབའ་ཞིག་གིས། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཏེ།

It is not that you are incapable; for you, who speak the truth, those two appear otherwise. The terms "speaking" and "acting" are explained in detail. The word "and" (dang) has the sense of "because." Because the majority and the excellence are excellent, both the inability to act and the majority and excellence of speaking are also incapable [of being otherwise]. Furthermore, some worldly beings act well or speak well; for you, "otherwise" refers to the many modes of physical appearance, the many modes of speech, and so forth, through which the previously explained applications and so on appear excellent. Because you possess no erroneous speech, you are addressed as "one who speaks the truth." "Appearing" (gda' ba) means to be present. "Those two" refers to what was explained previously: the majority and the excellence of acting and speaking. Therefore, the "many modes of physical appearance" were previously explained well. Through such verses, the skill in means together with its causes is explained by means of the accomplishment of the pure body and speech. Even if there is no [external] activity, the skill in leading sentient beings shall be explained: "By your own purity alone, you have made the world a field of glory. Such a form as this does not exist within the three worlds. For the sake of healing all sentient beings who have long been singularly impaired in the perilous existence that is beginningless, you are thus diligent." These two verses, "By your own purity alone," and so forth, [conclude the section].

བྱ་བ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་འབའ་ཞིག་ནི་ཐུགས་ཀྱི་དག་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་དྲི་མ་མ་ལུས་ པ་སྤངས་པས་ན་བདག་ཉིད་དག་པ་འབའ་ཞིག་ངེས་སོ། ། ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལའོ། ། དཔལ་ཞིང་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དག་བྱེད་དུ་མཛད་པ་སྟེ། མཐོ་རིས་ཀྱི་ལམ་ལ་འགོད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའི་ དོན་ལ་ལིང་གི་རྐྱེན་དང་སྦྱར་རོ། ། གང་ལས་དེ་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་འདི་འདྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། ། འདི་ལྟར་ནི་རྣམ་པ་འདི་འདྲ་སྟེ། སྐྱོན་ཐམས་ཅད་མི་མངའ་བ་དང་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཡང་སྔར་བཤད་དོ། ། ཞིང་ནི་འདིར་མཐོ་རིས་དང་ ཐར་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་གནས་སོ། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་དག་ནའོ། ། མཆིས་པ་ནི་མ་ལགས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་བསྟོད་པ་དང་ཕྱག་འཚལ་བ་བྱེད་པས་འགྲོ་བའི་དཔལ་ཞིང་དུ་མཛད་པའོ། ། ཐོག་མེད་སྲིད་པ་ཉམ་ང་བར། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ སྨོས་པ་ལ། ཐོག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁས་བླངས་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། ། གཅིག་ཏུ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུད་གཟིར་བའོ། ། སྐྱེ་བ་ཐོག་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མེད་སྲིད་པ་ཉམ་ང་བར་རོ། ། སྲིད་པ་ནི་འཁོར་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉམ་ང་བའོ། ། སྨན་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Because he is without activity, he is the purity of the mind itself; since he has abandoned all afflictions (kleśa) along with their latencies without exception, he is certainly the purity of the self itself. The term "itself" (nyid) is used for the sake of definitive emphasis. "Glory-field" (śrīkṣetra) means he acts as a purifier, because he establishes beings on the path to the higher realms (svarga). The definition of "beings" has already been explained. "Acts" (mdzad) is applied to the sense of "becoming" (bhava) with the optative suffix. If one asks why it is so, it is said: regarding the phrase "in this way, of such a kind," "in this way" refers to such a manner; that he is free from all faults and endowed with all qualities has also been explained previously. "Field" (kṣetra) here is the place where the fruits of the higher realms and liberation are attained. "In the three worlds" refers to the three realms (dhātu). "Exists" is to be connected with "not." Therefore, by performing praise and prostration, he acts as the glory-field for beings. Regarding the phrase "In the perilous, beginningless becoming," and so forth: "beginningless" is a particle of assertion. "Entirely impaired" means the continuum is tormented by birth, aging, sickness, death, and so on. Because birth has no beginning, it is "perilous, beginningless becoming." "Becoming" is saṃsāra; because it possesses birth, aging, sickness, and death, it is "perilous." "For the sake of medicine" means for the sake of abandoning all suffering.

སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་མ་རྟོགས་པའི་ལུས་ཅན་རྣམས་ལའོ། ། སྔར་བཤད་པའི་ཆ་ལུགས་དང་གསུང་ གཞན་ལ་སོགས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པའོ། ། དེས་ན་ཤིན་ཏུ་དྲང་བའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཁས་པ་ལ་བསྟོད་པའི་བཤད་པའོ། ། མཁས་པ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པའོ། ། ། ། བུ་ལོན་མེད་ པར་བསྟོད་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བུ་ལོན་ནི་ངེས་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བུ་ལོན་མེད་པ་སྟེ། དེའི་རང་བཞིན་ནི་བུ་ལོན་མེད་པའོ། ། དེ་ལ་བདུད་ལས་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ལ་བཀོད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་སྐུའི་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བུ་ལོན་ མེད་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་འདིར་རེ་ཞིག་འདིར་གླེང་བསླང་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གིས་ཁྱོད་དྲིན་ལན་ལོན་པའི། ། སྒྲུབ་དེ་མཆིས་སྙམ་མི་བགྱིད་དེ། ། སྐྱེ་བོའང་གང་དག་མྱ་ངན་འདས། ། དེ་དག་གིས་ཀྱང་ལན་མ་ལོན། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས་ལ་གནས་དེ་དག། རང་དོན་ཁོ་ ན་བགྱིད་པར་བས། ། དེའི་སླད་དུ་འོ་བརྒྱལ་གང་། ། དེ་ལ་ལན་གོ་ཅི་ཞིག་ལོན། ། སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ། དེ་མཆིས་སྙམ་མི་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟོད་པ་མཁན་གྱིས་སྨྲས་པའོ། ། ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་སྒྲུབ་ཅེས་བྱ་བའོ། ། དྲིན་ནི་ཕན་པ་ཞེས་བྱ་ བར་དགོངས་པའོ། ། འོ་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་བསྐྱངས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དྲིན་ལ་ལན་གློན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྐྱེ་བོའང་གང་དག་མྱ་ངན་འདས། །

"To all sentient beings" refers to all embodied beings without exception. Through the previously explained attire, speech, and so forth, you, the Blessed One, have correctly entered [the path]. Therefore, you are called "highly skilled in the methods of guidance." This is the explanation of the praise of the skillful one. This concludes the twelfth chapter, the explanation of the "Praise of the Skillful One." Now, the "Praise of the Debt-Free" will be explained. "Debt" refers to that which is to be accomplished; to fulfill that is to be "debt-free," and its nature is that of being debt-free. In this regard, one should explain how sentient beings are debt-free because of [the Buddha's] victory over Māra, because of establishing them in the sublime Dharma, and because of the distinctions of the form bodies (rūpakāya). First, the introduction to this section will be explained: "I do not think there is any practice By which one could repay your kindness. Even those beings who have attained nirvāṇa Have not repaid your kindness. Those who abide in your Dharma Are thought to act only for their own sake. Therefore, whatever hardship they endure, What repayment could they possibly offer?" "Practice" means the act of accomplishing. "I do not think there is any" means it is not seen; this is what the author of the praise says. "How could it be accomplished?" refers to the act of practice. "Kindness" is intended to mean benefit. One might ask: "Is it not the case that those who have attained nirvāṇa by upholding the speech of the Sugata are repaying the kindness of the Blessed One?" To this it is said: "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [The verse continues:] "Even those beings who have attained nirvāṇa..." [

ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། འང་གི་སྒྲ་ནི་བདག་ ཉིད་ཀྱི་ཆེ་བ་བསྟན་ཏེ། གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་སོགས་པའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་སྐྱེ་བ་ཟད་པར་བྱེད་པའོ། ། དེ་དག་གིས་ཀྱང་ལན་མ་ལོན་པ་ནི་དེ་དག་བུ་ལོན་ཆགས་པ་ཡིན་ཏེ། ལན་མ་ལོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས་ལ་གནས་དེ་དག། ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་གནས་པ་ཡང་རང་དོན་ཁོ་ནར་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་དོན་མི་བྱེད་དོ། ། འོ་བརྒྱལ་གང་ནི་ཆོས་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འོ་བརྒྱལ་བའོ། ། དེའི་ སླད་དུ་ནི་གདུལ་བྱ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུའོ། ། དེ་ལ་ལན་གོ་ཅི་ཞིག་ལོན་པ་ནི་ལན་གོ་ཅི་ཞིག་ལོན་པ་སྟེ། ལན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་རེ་ཞིག་ཁྱོད་ལ་དེ་རྣམས་ལ་ལན་མི་ལྡོན་པ་དེ་རྣམས་ལ་ཁྱོད་ཇི་ལྟར་སླར་སྨན་པ་མཛད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཁྱོད་ནི་སེམས་ཅན་གཉིད་ལོག་ པའི། ། རྒྱུད་ལ་གཟིགས་པའི་ཞུགས་ཙེ་བ། ། བག་མེད་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི། ། གྲོགས་བཟང་བག་དང་བཅས་པ་ལགས། ། ཁྱོད་ནི་སེམས་ཅན་གཉིད་ལོག་པའི། ། ཞུགས་ཙེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། ནི་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རོ། ། ཞུགས་ཙེ་བ་ནི་མི་ཤེས་པའི་གཉིད་ལས་སངས་པ་སྟེ། གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པར་རྩོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། སེམས་ཅན་གཉིད་ལོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། རྨུགས་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་བཀག་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་གཉིད་ལོག་པའོ། །

Regarding the statement beginning with these words, the particle "also" ('ang) indicates the greatness of the self. "Those who" refers to Śāradvatīputra and others. "Nirvāṇa" is the exhaustion of afflictions and birth. That they have not repaid [you] means they are in your debt, because they have not repaid it. Why is that? It is explained: "Those who abide in your Dharma," and so forth. If those who abide in your Dharma—that is, in your teaching—exhaust their afflictions solely for their own sake and likewise do not act for the sake of others, then what is the point of your undergoing the hardship of teaching the Dharma and so forth? "For their sake" means for the sake of those disciples. In that regard, what kind of repayment have they received? The intended meaning is that they have received no repayment. Therefore, if for the time being you do not receive repayment from them, how is it that you act as their physician? It is said: "You are the torch for the continuum of sentient beings who are asleep, the good friend of those who have become heedless." "You are the torch for the continuum of sentient beings who are asleep" is an elaboration. "You" refers to the Blessed One. "Is" (ni) means "because." "Torch" (zhugs tse ba) means awakened from the sleep of ignorance; the meaning is to exert effort in accomplishing the benefit of others. "Sentient beings who are asleep" will be explained later. Because the eye of wisdom is blocked by the sleep of dullness, sentient beings are asleep.

རྒྱུད་ནི་སེམས་ ཅན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གཟིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་ལ་གཟིགས་པའི་ཞུགས་ཙེ་བའོ། ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསུངས་པ་ནི་ཉིན་ལན་གསུམ་དང་མཚན་ལན་གསུམ་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་གང་འགྲིབ་པ་དང་། གང་འཕེལ་བ་དང་། གང་ཉོན་མོངས་པ་ཉམ་ང་བའི་གནོད་པ་དང་ ལྡན་པ་ལ་བདག་གིས་གང་སྡུག་བསྔལ་ཉམ་ང་བའི་གནོད་པ་དང་ལྡན་པ་དགྲོལ་བར་བྱ་ཞེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། བག་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དུས་ལས་མ་འདས་པའོ། ། བག་ མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ལ་མི་གནས་པའོ། ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ནི་གྲོགས་བཟང་བས་ན་གྲོགས་ཏེ་མཆོག་ཏུ་སྨན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། འདི་ལས་ཀྱང་སྨན་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར། ཁྱོད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་གཞོམ་པ་བཤད། ། ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་གཉིས་བཤད་པ་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་གཞོམ་པ་བཤད། ། བདུད་ཀྱི་གཡོ་དག་བསྟན་པ་མཛད། ། འཁོར་བའི་རང་བཞིན་མི་བཟད་བརྗོད། ། འཇིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་བསྟན། ། ཕན་དགོངས་ཐུགས་རྗེ་ཅན་གྱིས་ནི། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བགྱི་འཚལ་བ། ། གང་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་མཛད་པ། ། གཞན་གོ་ཅི་ཞིག་མཆིས་ལགས་ཀྱི། ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། གཞོམ་པ་ནི་གཉེན་པོར་བཤད་དོ། ། དགེ་སློང་དག་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ནད་ཆེན་པོའི་མི་སྡུག་པའི་སྨན་ཆེན་པོ་དང་། ཡང་ན་མི་སྡུག་པ་བསྒོམ་པའོ། ། ཞེ་སྡང་གི་བྱམས་པ་དང་། ཡང་ན་བྱམས་པ་བསྒོམ་པའོ། །

The term "tantra" (continuum) is to be connected with "sentient beings." "Beholding" refers to the act of looking upon each [being] individually. "Speaking exactly as it is" means that three times by day and three times by night, with the Buddha-eye, [the Buddha] beholds the world, thinking: "Who is declining? Who is flourishing? Who is possessed by the harm of the perilous afflictions? And who is possessed by the harm of the perilous suffering? I shall liberate them." This is the detailed explanation. "Vigilant" means not having passed the time for the complete ripening of the roots of virtue. "Sentient beings who are heedless" means those who do not abide in virtue. For that reason, because you are a good friend, you are a "friend," which is a term meaning "supremely beneficial." Furthermore, you are a physician because of the two verses that explain: "You have taught the destruction of the afflictions," and so forth. "You have taught the destruction of the afflictions, You have demonstrated the deceptions of Māra, You have described the unbearable nature of saṃsāra, And you have shown the direction of fearlessness. What else is there to be done for sentient beings By you, the compassionate one who intends their benefit, That you have not already performed? The "afflictions" are desire and so forth. "Destruction" is explained as the antidote. For example: "Monks, the great medicine for the great disease of desire is the great medicine of ugliness, or the meditation on ugliness. For hatred, it is loving-kindness, or the meditation on loving-kindness."* Note: The Tibetan text provided here is a commentary on the Sūtra of the Buddha's Last Instruction (or a similar work), specifically the section on the Buddha's three daily surveys of the world. The "two verses" cited are from the Sūtra of the Buddha's Last Instruction (or Sūtra of the Buddha's Final Teaching), where the Buddha reflects on his own deeds for the benefit of sentient beings. The specific medical metaphors for the afflictions are drawn from the Sūtra of the Buddha's Last Instruction as well, where he teaches the antidotes for the three poisons.

དགེ་སློང་དག་གཏི་མུག་གི་ནད་ཆེན་པོའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྨན་ཆེན་པོ་དང་། ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་སོ་སོར་རྟོག་པ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག་གོ། ། ཡང་ན་ཅི་རིགས་པར་ཉོན་ མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་ཞེས་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བ་བཤད་ནས། བདུད་ཀྱི་གཡོ་དག་བསྟན་པ་མཛད། ། ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ལྷའི་བུའི་བདུད་ཀྱི་གཡོ་བསྟན་པས་བུ་ལོན་མེད་པ་བཤད་དོ། ། བདུད་ ཀྱི་གཡོ་ནི་སྙན་པ་དང་མི་སྙན་པའི་ཡུལ་བསྡུས་པ་དེ་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་པ་མཛད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི་དགེ་སློང་རྣམས་འདིར་བདུད་གླགས་སྐབས་ལྟ་བ་དང་། གླགས་ཚོལ་བ་དང་། གླགས་སྐབས་ལ་འཇུག་པས་མིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་གཟུགས་ སྡུག་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཆགས་པས་བལྟས་ནས་དྲུང་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་། སྣས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དྲི་དང་། ལྕེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རོ་དང་། ལུས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རེག་བྱ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཏེ། དྲུག་པོ་རྟག་པར་གནས་པ་ལ་ཉེ་བར་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་བསྲུང་བར་བྱའོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་མཐོང་བ་ན་ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཤེས་བཞིན་གྱིས་བཏང་སྙོམས་ལ་ གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །

"Monks, the dependent origination of the great disease of delusion is the great medicine of individual analysis; or rather, the cultivation of the analysis of dependent origination—this is the wording of the sūtra. Alternatively, it is explained that the antidote to all afflictions is the path of seeing and the path of meditation. Having thus explained victory over the Māra of afflictions, the text says, 'He demonstrated the deceptions of Māra,' which, by demonstrating the deceptions of the Māra of the son of the gods, explains the absence of debt. The deceptions of Māra consist of the collection of pleasant and unpleasant objects; to demonstrate these is the meaning of the phrase 'he demonstrated.' As it is said in the sūtra: 'Monks, here Māra watches for an opening, seeks an opening, and enters an opening. By means of the eye, he draws near those forms to be known by the eye that are beautiful, joyful, attractive, desirable, and associated with passion, and having looked at them with attachment, he leads them close. Likewise, he draws near the sounds to be known by the ear, the odors to be known by the nose, the tastes to be known by the tongue, the tangibles to be known by the body, and the phenomena to be known by the mind—these six that are constantly present. Therefore, one must guard the mind with mindfulness and situational awareness. When seeing such forms, one should not become mentally elated or depressed, but should abide in equanimity with situational awareness," and so forth.

དཔེར་ན་གནས་བརྟན་ལེགས་སད་སྒོམ་པ་པོ་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་དྲུང་དུ་བདུད་འོངས་པས་དེ་འཇིགས་པས་དེ་ལྟ་བུའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་སོ། ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སྡིག་པ་ཅན་གྱི་ བདུད་དེ་སོང་བས་དོགས་པ་མེད་པར་བསམ་གཏན་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའོ། ། སླར་ཡང་དེ་ནགས་སུ་ཕྱིན་ནས་སྒོམ་པ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་སླར་ཡང་བདུད་དེར་འོངས་སོ། ། གནས་བརྟན་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ང་ལ་བསླུ་བར་མི་ནུས་ སོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་གཡོ་ནི་བསལ་བས་ན། ། ང་ཡི་གན་དུ་ཁྱོད་ནི་ཉམས། ། ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་བདུད་ཀྱི་གཡོ་དག་བསྟན་པ་མཛད་པའོ། ། འཁོར་བའི་རང་བཞིན་མི་བཟད་བརྗོད། ། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དོན་དང་མི་ལྡན་པའི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། དགེ་སློང་དག་འཁོར་བ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ལ་ཁྱེད་ཅག་དག་གི་ཡུན་རིང་པོར་མི་བཟད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་། མའི་མངལ་དུ་ཁྲག་གི་ཐིག་ལེ་ཉེ་བར་བླང་བ་དང་། ལན་མང་པོར་དམྱལ་བ་དང་། ལན་མང་པོར་དུད་འགྲོ་ དང་། ལན་མང་པོར་ཡི་དྭགས་ཏེ་ལན་མང་པོར་ངན་འགྲོར་ལྷུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག་གོ། ། འཁོར་བའི་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། ཞི་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་གོ་ཅི་ཞིག་མ་མཛད་པ། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །

For example, when the Māra approached the elder Subhūti, who was a practitioner, the elder was terrified. Out of fear, he requested the Blessed One regarding such a situation. The Blessed One replied: "Since that sinful Māra has departed, practice concentration without hesitation." Later, when he went into the forest to meditate, the Māra came there again. The elder spoke these verses: "Just as you cannot deceive me with whatever form you desire, your guile has been dispelled; you are defeated in my presence." Thus, he demonstrated the deceptions of the Māra. Regarding the phrase "the unbearable nature of saṃsāra is described," it refers to the source of everything that is devoid of purpose. The sūtra states: "Monks, saṃsāra is without beginning or end. For a long time, you have experienced unbearable, pleasant, and unpleasant suffering; you have taken up the drop of blood in a mother's womb; and many times you have fallen into the lower realms—into the hells, many times into the animal realm, and many times into the realm of hungry ghosts." Because it is unstained by the defects of saṃsāra, it is called the "direction of fearlessness," which is nirvāṇa. This is because the sūtra speaks of "the peace of nirvāṇa." The phrase "that was taught" means it was demonstrated. This should be connected with the phrase "what else did he not do?"

ལྷག་མ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། ཕན་དགོངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་པ་དགོངས་པ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་ཕན་དགོངས་ཏེ་གཞན་ལ་ཕན་པའི་དགོངས་པ་ཡིན་ཞེས་དགོངས་པའོ། ། ཐུགས་རྗེ་ཅན་ནི་ཐུགས་རྗེས་མཛད་པའོ། ། བགྱི་འཚལ་བ་ནི་བགྱི་འཚལ་བའོ། ། གང་ཞིག་བགྱི་འཚལ་བ་མ་མཛད་པ་ནི་མཛད་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་གཞན་ལ་ཕན་པ་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། འོ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དགེ་བ་ཚད་མེད་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དགེ་བ་མ་ཡིན་པ་ལྷས་ བྱིན་ལ་སོགས་པ་དང་། དགེ་བ་ཉམ་ཆུང་བ་ཁོ་བོ་ཅག་དང་འདྲ་བ་ལ་ཉིད་ཀྱི་དགེ་བ་སྩལ་ནས་ཕན་དགོངས་མ་མཛད་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་པ་དེའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ཆོས་ནི་འདི་དག་དང་། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས་སོ། ། གལ་ཏེ་ཆོས་ནི་འདི་དག་དང་། ། སྤོ་ བ་ཞིག་ཏུ་བཏུབ་ན་ནི། ། གདོན་མི་འཚལ་བར་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། ། ལྷས་བྱིན་ལ་བརྟེན་ཀུན་ལ་སྩལ། ། དེ་སླད་འགྲོ་ལ་བརྡ་སྤྲོད་པ། ། འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། ། འདི་ལ་ཕན་ཚུན་བྱེད་པ་པོ། ། མེད་པ་སྐད་དུ་ངེས་པར་གསུངས། ། སྤོ་བ་ཞིག་ཏུ་བཏུབ་ན་ནི། ། ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པས་ གལ་ཏེའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་རོ། ། སྤོ་བ་ཞིག་ཏུ་བཏུབ་ན་ནི་རྒྱུད་གཞན་ལ་སྙེགས་པའོ། ། ཆོས་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། བཏུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འགྱུར་བའོ། ། འདི་དག་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཆོས་སོ། ། གདོན་མི་འཚལ་བར་ནི་ངེས་པར་རོ། ། ལྷས་བྱིན་ནི་ཤིན་ཏུ་གནོད་ པ་བྱེད་པའོ། ། བརྟེན་ནི་བརྩམས་ནས་སོ། ། ཀུན་ལ་སྩལ་བ་ནི་བཀོད་པར་གྱུར་པའོ། །

"Without remainder" is the intended meaning. "Beneficial intention" refers to one who possesses the intention for benefit; it is the intention to benefit others—this is the intended meaning. "Compassionate" means acting out of compassion. "Should be done" means that which ought to be performed. That which is not done should be done; the meaning is that everything should be performed for the benefit of others. Now, if the Blessed One is skilled in immeasurable virtue, why did he not grant his own virtue to Devadatta and others who are non-virtuous, or to those like us whose virtue is weak, and thus not act with beneficial intention? To address this, the Master spoke these two verses: "If these qualities could be transferred, Without a doubt, you would have bestowed them Upon Devadatta and all others. Therefore, O Protector of the World, You have surely taught that There is no such thing as a mutual agent." The word "if" is connected to the phrase "if they could be transferred." "Transferred" means shifting to another continuum. "Qualities" refers to the powers, the fearlessnesses, and so forth. "Could be" means they would change. "These" refers to the qualities explained previously. "Without a doubt" means certainly. "Devadatta" refers to one who causes great harm. "Upon" means starting from. "Bestowed upon all" means they were established [in them].

གང་གི་ཕྱིར་སྤོ་བ་ཞིག་ཏུ་མི་བཏུབ་པ་དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་ཕན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པའོ། ། འདི་ན་ འཁོར་བར་གང་ཟག་གཞན་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་ཏེ་རང་ཁོ་ནའི་ལས་འདི་ནི་བྱེད་ཅེས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་སོ། ། ངེས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོགས་པ་མེད་པའོ། ། འགྲོ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་དོ། ། བརྡ་སྤྲོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་སུ་ཚིག་གིས་བརྡ་སྤྲོད་པ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ སྤོ་བ་ཞིག་ཏུ་མི་བཏུབ་པས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་གོ་བའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ན་ཕན་ཚུན་བྱེད་པ་པོ་མེད་པ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ངས་ཁྱེད་ཅག་ལ་རང་གི་ཆོས་སྤོ་བ་ཞིག་ཏུ་བཏུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་སྨན་པ་མཛད་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྟོད་པར་བསྟན་ཏོ། ། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས་བཞུགས་པར་མཛད་པའི་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྔར་བཤད་དོ། ། མ་འོངས་པའི་སེམས་ཅན་ལ་རྗེས་སུ་བརྩེ་བས་ཀྱང་། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་ཐུགས་ བརྩེ་བས། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་བཤད་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བས། ། ཡུན་རིང་ས་སྟེང་དམ་ཆོས་བཤད། ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཕན་འདོགས་ནུས་པའི། ། སློབ་མ་དམ་པའང་མང་དུ་བསྐྲུན། ། མངོན་དུ་གདུལ་བྱའི་ཚོགས་ཀྱང་ནི། ། མཛེས་བཟང་ ཡན་ཆད་བཏུལ་ལགས་པས། ། ཡུན་རིང་ཞེས་སྨོས་ལ། ཡུན་རིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་དོན་ཏོ། །

Because it is impossible to transfer [the results of actions] to another, it is said, "Protector of the World," and so forth; that is the reason. Thus, "Protector of the World" is an address because of his acting for the benefit [of others]. In this regard, it is taught that in saṃsāra, no other person is the agent, but rather one performs these actions oneself. "Certainly" means without doubt. "The world" refers to all worldly beings. "Communicating" means communicating directly through words; however, since it is impossible to transfer [the results of actions] into the mental continuums of others, it is the understanding of the actual meaning of phenomena. Why is this so? Because here there is no mutual agency; otherwise, it would be as if I could transfer my own dharma to you. This is the summarized meaning. During the stage of a bodhisattva, the Blessed One’s acting for the benefit of sentient beings is shown as a praise of the perfections. The activity of remaining after attaining the state of a Sugata has already been explained. Furthermore, out of compassion for future sentient beings, the two verses beginning with "Out of compassion for the worlds" are explained: Out of compassion for the worlds, He taught the sublime Dharma for a long time upon the earth. He also produced many sublime disciples Capable of benefiting the three worlds. Since he has already tamed the assembly of those to be trained, Up to the point of being beautiful and excellent, He spoke of "for a long time"; "for a long time" is the meaning of the particle.

ས་སྟེང་ནི་མིའི་འཇིག་རྟེན་པའོ། ། དམ་ཆོས་ནི་ལུང་གི་བདག་ཉིད་དེ་ཡུན་རིང་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གཞན་དང་གཞན་དུ་ཡུན་རིང་པོར་བཞག་ནས་དེ་ཉིད་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ བཟུང་བ་ངའི་བསྟན་པ་ནི་ལོ་ལྔ་སྟོང་གི་བར་དུ་མི་ནུབ་པར་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིད་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་སྨན་པ་མཛད་པར་བཞེད་པ་ཡིས་སོ། ། སློབ་མ་ མང་པོ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སློབ་མ་མང་པོ་དེ་རྣམས་བསྐྲུན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་སླར་ཡང་དེ་རྣམས་བསྐྲུན་པར་མཛད་ཅེ་ན། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཉིད་ལ་འཕགས་པའི་ཁམས་བསྐྲུན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་ཁམས་རྣམས་ནི་དོན་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་མང་དུ་བསྐྲུན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སློབ་མ་དམ་པ་དང་ངེས་པར་སྦྱར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བ་ནི་བསྟན་པ་ལ་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ཕན་འདོགས་ནུས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ་སྟེ། ཕན་འདོགས་པ་ ནི་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་ཡང་། མངོན་དུ་གདུལ་བྱའི་ཚོགས་ཀྱང་ནི། ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། མངོན་དུ་བཏུལ་བའི་ཚོགས་ནི་མངོན་དུ་བཏུལ་བའི་ཚོགས་སོ། ། བཏུལ་བ་ལ་གཉིས་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བཏུལ་ བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཏུལ་བའོ། ། དེ་ལ་གང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་བཏུལ་བ་དེ་ནི་མངོན་དུ་བཏུལ་བའི་ཚོགས་སོ། །

The "ground" refers to the human world. "The sublime Dharma" refers to the nature of the scriptural transmission, which is to be connected with the phrase "taught for a long time." This is because it is said elsewhere that, having been established for a long duration, "my teaching, which is to be upheld by gods and humans, shall remain without declining for five thousand years." Regarding the phrase "out of compassion for the worlds," this is not for his own sake; rather, it is because he intends to act as a benefactor to future generations. "Many disciples" refers to the Blessed One’s [disciples] such as the Elder Mahākāśyapa and others; it means he produced those many disciples. If one asks how he produced them again, it is because he produced the noble elements within their very continuums. Alternatively, since "elements" (dhātu) do not have a [fixed] meaning, it is said he "produced many," which should be connected with "excellent disciples." "Compassion for the worlds" is for the sake of causing them to abide in the teaching. If one asks what that is like, it is the capacity to benefit the three worlds. The "three worlds" are the three realms, and "benefiting" means the capacity characterized by the attainment of higher realms and liberation. Furthermore, regarding the mention of "the assembly of those to be tamed in person" and so forth: the "assembly of those tamed in person" refers to the group tamed in person. There are two types of taming: taming by hearers and taming by the Buddha. Among these, those whom the Blessed One himself tamed constitute the "assembly of those tamed in person."

དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བཏུལ་བའི་ཚོགས་དེ་ནི་འཕགས་པ་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ལ་སོགས་པ་ནས་མཛེས་བཟང་ཡན་ཆད་ཅེས་བྱ་བའོ། ། མཛེས་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེ། ཀུན་གྱི་མཐར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དུ་གཞག་གོ། ། དེ་གང་གི་མཐའ་ན་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཛེས་བཟང་ཡན་ཆད་དེ། དེ་བཏུལ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་རབ་ཏུ་ བཀོད་པའོ། ། ད་གོ་ཁྱོད་ལ་སེམས་ཅན་གྱི། ། བུ་ལོན་ལྷག་མ་ཅི་མཆིས་ན། ། འདི་ལྟར་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། སྐུ་གདུང་ཏིལ་འབྲུ་བཞིན་བླགས་ནས། ། བུ་ལོན་ལྷག་མ་ཅི་མཆིས་ན། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། སེམས་ ཅན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བུ་ལོན་ལྷག་མ་ཅི་མཆིས་དང་། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་འདིར་སེམས་ཅན་རྣམས་དམ་པའི་ཆོས་ལ་བཀོད་པའི་ཕྱིར་བུ་ལོན་མེད་པ་བཤད་དོ། ། གཟུགས་སྐུའི་དབྱེ་བས་བུ་ལོན་མེད་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྡོ་རྗེའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་ཡལ་བར་མ་བོར་རོ། ། ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། སྐུ་མ་ལུས་པ་ཕྱེ་མར་བླགས་པའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་རྡོ་རྗེ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་དེ་ཡིས་སོ། ། ཏིལ་འབྲུ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིལ་འབྲུའི་ཆ་དང་ལྡན་པའི་དབྱེ་བས་སོ། ། སྐུ་ གདུང་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལས་བྱུང་བའོ། ། བླགས་པ་ནི་མཚན་དང་རྒྱུའི་བྱ་བ་ལ་ཤ་དྲེ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །

In that regard, the assembly directly subdued by the Blessed One consists of those beginning with the noble Ājñātakauṇḍinya and ending with Sundara. "Sundara" refers to one who has gone forth; he was established in the state of an arhat at the very end, at the time of the Blessed One’s parinirvāṇa. "Ending with Sundara" means those who are at the conclusion of that list. Their subduing was the act of establishing them in the fruits, such as arhatship. "Now, what debt of sentient beings remains to you? Having ground your relics like sesame seeds with the vajra absorption—" The phrase "what debt of sentient beings remains" is a distinction; the intended meaning is that "not even the slightest bit remains." "Of sentient beings" means for the sake of sentient beings, and it is to be connected with the phrase "what debt remains." In this context, it is explained that there is no debt because sentient beings have been established in the sublime Dharma. The explanation of being free from debt is made by way of the distinction of the form body (rūpakāya), as in the passage beginning "with the vajra absorption," which is to be connected with the phrase "you did not abandon them." Because the entire body was ground into powder, the absorption itself is the vajra; it is by means of that vajra. "Like sesame seeds" refers to the division into portions the size of sesame seeds. "Relics" are those produced from your own body. "Ground" (vḷakṣa) is a term that becomes śade in the context of the action of marking or dividing.

སྐུ་གདུང་བླགས་པས་ནི་དཀའ་སྤྱད་ཡལ་བར་མ་བོར་བ་མཚོན་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྩིས་མཁན་གནས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མཇུག་ཏུའང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ནི། ། དཀའ་སྤྱད་ ཡལ་བར་མ་བོར་རོ། ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཆོས་འདི་དག། གཞན་དོན་ཁོ་ནར་མཛད་དོ་ཞེས། ། དཀའ་སྤྱད་ཡལ་བར་མ་བོར་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞན་ལ་ཕན་པ་མཛད་པའི་བྱ་བའོ། ། མཇུག་ཏུའང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨོན་ལམ་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པར་མ་ཟད་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ སྔ་རོལ་དུའོ། ། ཡལ་བར་མ་བོར་བ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་སུ་ཡང་ཡལ་བར་མ་བོར་བའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་པས་སྐུ་གདུང་ལས་གཟུགས་བརྙན་བྱས་ནས་ང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་ཡང་མཐོ་རིས་དང་ཐར་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་གདུང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བླགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་ངོ་། ། ཡང་ན་དམ་པའི་ཆོས་བཞག་པ་དང་། སྐུ་གདུང་བླགས་པས་བུ་ལོན་མེད་པ་བླགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཆོས་འདི་དག། གཞན་དོན་ཁོ་ནར་མཛད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། གཞན་དོན་ནི་གཞན་གྱི་དགོས་པ་དག་གོ། ། ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། ། ཆོས་ནི་གསུང་རབ་བོ། ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ལྟར་ན། འཇིག་རྟེན་ཡིད་ཆེས་དཀའ་འདི་ལ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་མྱ་ངན་འདས་པ་བསྟན། ། དེ་སླད་ ཆོས་སྐུ་མ་ལུས་པ། ། སྲས་ཀྱི་མཆོག་ལ་གཏད་མཛད་དེ། ། ཡིད་ཆེས་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་མེད་པའོ། །

The depositing of the relics signifies that the hardships [of his practice] were not abandoned; it is just as the astrologer is called the "Teacher of the Abode." Furthermore, at the end [it says]: "You did not abandon the hardships at all." These form bodies and the Dharma were performed solely for the sake of others. Thus, "not abandoning the hardships" refers to the activity of performing what is extremely beneficial for others. "At the end" means not only relying on the mere aspiration, but also prior to the time of parinirvāṇa. "Not abandoned" means that even at the time of parinirvāṇa, they were not abandoned. Therefore, at the time of parinirvāṇa, worldly beings made images from the relics, thinking, "Even though I have passed into parinirvāṇa, [by this] one will attain the higher realms and liberation." Thus, the scriptural authority is that the Blessed One himself deposited his relics through the power of meditative absorption. Alternatively, by establishing the sublime Dharma and depositing the relics, he did not leave a debt unpaid. Regarding the statement, "These form bodies and the Dharma were performed solely for the sake of others," and so forth: "the sake of others" refers to the needs of others. "Solely" (kho na) is a term of restriction. "Dharma" refers to the scriptures. "Form body" refers to the body. Thus: "In this world where it is difficult to have faith, you demonstrated parinirvāṇa. Therefore, the entire Dharmakāya was entrusted to the supreme son." "Difficult to have faith" means lacking faith.

འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་པའི་སྐྱེ་བོ་ལའོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་སྐབས་གཞན་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་ པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ན་ཡང་ངོ་། ། བསྟན་པ་ནི་བསྟན་པ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཆོས་འདི་དག། གཞན་དོན་ཁོ་ནར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སླད་སྲས་ཀྱི་མཆོག་ལ་གཏད་མཛད་དེ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། ། སླད་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏོ། ། སྲས་ནི་འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དང་། འོད་སྲུངས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། གཏད་མཛད་ནི་གཏད་པར་མཛད་པ་སྟེ། ང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་འོད་སྲུངས་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་གྱིས་ཤིག་པའོ། ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་ཡང་དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཟུངས་ཤིག་ཅེས་བསྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་གསུང་རབ་སྟེ། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མ་ལུས་པའོ། ། གཟུགས་སྐུ་ཏིལ་འབྲུ་ ལྟར་བཤིག་ནས། ། ཁྱོད་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་འདས། ། ཏིལ་འབྲུ་ལྟ་བུ་ནི་ཏིལ་འབྲུ་ཙམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བས་གཟུགས་སྐུ་བཤིག་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱོད་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྙེས་པས་སོ། ། གང་ གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་ཆོས་འདི་དག། ཅེས་སྔར་བཤད་པ་དེ་བཤད་དོ། ། བུ་ལོན་མེད་པར་བསྟོད་པ་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དབྱེ་བ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཕན་པ་མཛད་པ་ཡང་སྟེ།

Regarding the phrase "in this," it refers to the people of Jambudvīpa. "Nirvāṇa" refers not only to other temporary states, but also to the attainment of parinirvāṇa without remainder of the aggregates. "The teaching" means the doctrine, which is to be connected with the word "by you." To explain the point that "these, the form body and the Dharma, were performed solely for the sake of others," it is said: "Therefore, he entrusted them to the supreme sons." The word "that" refers to what was just mentioned. "Therefore" (snyad) has the sense of "for what reason." "Sons" refers to the noble Ānanda, Kāśyapa, and so forth. "Entrusted" means he performed the act of entrusting; it means, "When I have passed into parinirvāṇa, Kāśyapa, you must carry out the work of the teaching." Furthermore, it is said that even after passing into parinirvāṇa, he commanded the monk Ānanda, "You must uphold the teaching," and then passed into parinirvāṇa. "Your Dharma body" is the sublime speech, comprising the twelve branches of the scriptures in their entirety. "Having broken the form body into parts like sesame seeds, you have passed into parinirvāṇa." "Like sesame seeds" means by dividing the form body into parts the size of sesame seeds, the Blessed One, you have passed into parinirvāṇa, having attained the parinirvāṇa without remainder of the aggregates. This explains what was previously stated: "these, the form body and the Dharma." This concludes the explanation of the "Praise of the Debtless One," as well as the explanation of how he benefited others through the eightfold division.

བུ་ལོན་མེད་པར་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཤད་པ་སྟེ་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའོ། ། ། ། ད་ནི་ བསྟོད་པ་ཉེ་བར་སྡུད་པར་འདོད་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཕན་འདོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སླར་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཨེ་མའོ་གནས་པ་ཨེ་མའོ་ཚུལ། ། ཨེ་མའོ་ཡོན་ཏན་ཨེ་མའོ་སྐུ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ། ། ཡ་མཚན་མི་ཆེ་འགའ་མ་མཆིས། ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ལ་དབང་ཐོབ་པས་ཀྱང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རྒྱུར་གནས་པ་ནི་གནས་པའོ། ། ཨེ་མའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་མཚར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེས་ནི་ཕན་འདོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཤད་དོ། ། ཕན་འདོགས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ཡང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དགོངས་པ་དང་ ལྡན་པས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པ། ཨེ་མའོ་ཚུལ་ལ། ཚུལ་ནི་སྤྱོད་པ་སྟེ་དགོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། དེས་ནི་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་ཨེ་མའོ་སྐུའོ། ། ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཨེ་མའོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེས་ནི་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་ན་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་དང་། ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཨེ་མའོ། ། ཡོན་ཏན་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེས་ནི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་མཚར་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། ནིའི་སྒྲ་ནི་ཁས་བླངས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་མི་འཇིགས་པ་དང་།

This is the thirteenth chapter, the explanation titled "Praise of Debtlessness." Now, the causes and results of the excellence of benefiting others, which are intended to conclude the praise, will be explained once more: "O, the state! O, the manner! O, the qualities! O, the body! Among the qualities of a Buddha, there is nothing that is not wondrous." "Abiding" refers to remaining as the cause for benefiting others, even though one has attained mastery over complete nirvāṇa. "O" (e ma'o) signifies "wondrous." This explains the excellence of benefiting others. That abiding in the act of benefiting others is due to possessing the intention of great compassion; this is explained by: "O, the manner." "Manner" (tshul) means conduct, which is a synonym for intention. This indicates the excellence of the result. Because it is adorned with the major and minor marks, it is "O, the body." Because it engages without obstruction, it is "O." "Qualities" (yon tan) refers to the powers, the fearlessnesses, and so forth. This indicates the excellence of the result. Alternatively, it is "O" because the qualities have increased over three incalculable eons and are immeasurable. "Qualities" here refers to the perfections and so forth. This indicates the excellence of the cause. Therefore, to explain that all of these are wondrous, it says: "Among the qualities of a Buddha." The word "ni" (of) is used in the sense of acceptance. The qualities of a Buddha are the fearlessnesses and so forth.

ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ་མ་ མཆིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། འགའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་གྱི་ནང་ན་ཆོས་གཞན་ནོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་ངོ་མཚར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལ། ཕན་འདོགས་མཛད་ཅིང་བལྟ་ན་སྡུག། སྐུ་གསུང་ཕྲིན་ལས་ཞི་གྱུར་པ། ། ཁྱོད་(ལའོང་,ལའང་)སྡང་བར་བགྱིད་ པ་ཡི། ། རྨོངས་པ་མི་བཟད་པ་ལ་གཟིགས། ། ཕན་འདོགས་མཛད་ཅིང་བལྟ་ན་སྡུག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། སྨོན་ལམ་ཡན་ཆད་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱི་བར་དུ་ཕན་འདོགས་པའི་ངང་ཚུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཕན་འདོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། ། མཚན་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བལྟ་ན་སྡུག་པ་ནི་བལྟ་ན་སྡུག་པའོ། ། ཞེ་སྡང་གི་རྒྱུ་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སྐྱེད་པ་ཉོན་མོངས་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་སྐུ་གསུང་ཕྲིན་ལས་ཞི་གྱུར་པའོ། ། དེ་ལ་ཞེ་སྡང་གི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བ་ཁྱོད་ལ་སྡང་ བར་བགྱིད་པ་ནི་གདུག་པ་ཅན་སྡང་བར་བགྱིད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་གཏི་མུག་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རྨོངས་པ་མི་བཟད་པ་ལ་གཟིགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་འདྲ་བའི་ ཚིག་ཕྲད་དེ། བྱ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་འཇུག་པའོ། ། རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའོ། ། མི་བཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རུངས་པའོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་རེ་ཞིག་ཤེས་རབ་འཆལ་བ་སྡང་བར་བགྱིད་པ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་བདག་ཉིད་ལ་ཕན་པ་ནི། བསོད་ ནམས་རྒྱ་མཚོ་རིན་ཆེན་གཏེར། །

[This] should be connected with the phrase "great compassion and so forth, which do not exist." The term "some" refers to other phenomena among the qualities of a buddha. Therefore, regarding one who possesses all the qualities of wonder, who acts for the benefit [of others] and is beautiful to behold, whose body, speech, and activities have become peaceful: "Behold the terrible delusion of those who harbor hatred toward you!" The phrase "acting for the benefit and beautiful to behold" is an elaboration. One who has the nature of acting for the benefit from the time of the aspiration prayers until the final parinirvāṇa is "one who acts for the benefit." That [quality] is to be connected with the word "you." Because he is adorned with the [major] marks, he is "beautiful to behold." Because he has abandoned the afflictions along with their latencies—which produce the physical and verbal actions that are the causes of hatred—his "body, speech, and activities have become peaceful." Regarding that, those who harbor hatred toward you, who are free from the causes of hatred, are the malicious ones who harbor hatred; these are to be explained by the phrase "possessing much delusion" and so forth. As for "behold the terrible delusion," the word "behold" is a particle similar to those used by worldly people, functioning to indicate that the action is manifest and focused. "Delusion" refers to ignorance. "Terrible" refers to what is wicked. Thus, for the time being, it is the corrupted insight that harbors hatred. As for the benefit to the self that possesses insight: "An ocean of merit, a treasure of jewels."

ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས། ། ཁྱོད་ལ་སེམས་ཅན་གང་འདུད་པ། ། དེ་དག་ལ་ཡང་ཕྱག་འཚལ་ལེགས། ། ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། བསོད་ནམས་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཏེ། དེ་ ཉིད་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བས་ན་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རིན་ཆེན་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། གཏེར་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་ཏེ་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆོས་ནི་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དང་ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། ། དེ་ལྟར་བྱམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་དེ་ཞིང་དུ་གྱུར་པའོ། ། སེམས་ཅན་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་ཆགས་སོ། ། ཁྱོད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་དང་སྦྱར་རོ། ། འདུད་པ་ནི་འདུད་པར་བྱེད་ པའོ། ། དེ་དག་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལའོ། ། ལེགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བྱ་བའོ། ། དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་སྲོག་ཆགས་དེ་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྟོན་པ་ལ་གུས་པ་ བསྟན་ཏོ། ། ད་ནི་བསྟོད་པ་རྔོ་མི་ཐོགས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མགོན་ཁྱོད་ཡོན་ཏན་མི་བས་ཀྱང་། ། བདག་གི་ཞོ་ཤ་བས་འཚལ་བས། ། དེས་ན་འཇིགས་པ་མཆིས་སླད་དུ། ། གློ་བ་ལ་ནི་གཅགས་བཞིན་མཆིས། ། མགོན་ཁྱོད་ཡོན་ཏན་མི་བས་ཀྱང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ སྨོས་པ་ལ་མི་བས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་བས་པའོ། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱོད་ཀྱིའོ། ། ཡོན་ཏན་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། མགོན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བོད་པའོ། །

"To the assembly of Dharma, the source of qualities, and to those sentient beings who bow to you, I also offer homage. Regarding the statement, 'To the assembly of Dharma, the source of qualities,' and so forth: merit is virtuous action, and because it is like an ocean, it is immeasurable. Jewels are the powers, the fearlessnesses, and so forth; a treasure is a treasury of jewels because it is inexhaustible. The Dharma consists of love, compassion, and so forth; it is the Dharma that is not shared with hearers, pratyekabuddhas, and others. The 'assembly of Dharma' is the collection of such qualities. Thus, through love itself, that source of all qualities has become the field. 'Sentient beings' refers to living creatures. 'To you' is connected to you. 'Bow' means to pay homage. 'To them also' refers to those sentient beings. 'Well' means it is excellent. If one asks what that is, it is said: 'Homage' means that paying homage to those living creatures is what is called 'excellent,' and by this, devotion to the Teacher is shown." Now, the inability to offer praise will be explained: "O Protector, though your qualities are immeasurable, Because I seek to know them through my own efforts, I am filled with fear, And remain as if my heart were pierced." Regarding the statement, "O Protector, though your qualities are immeasurable," and so forth: "Immeasurable" means that which cannot be measured. "Your" refers to yours. The qualities have already been explained. "O Protector" is an address. "Immeasurable" means that which is beyond measure. "Your" is yours. The qualities have been explained previously. "O Protector" is a vocative.

ཞོ་ཤ་ནི་ནུས་པ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་དོན་གཞན་འཆད་པར་འགྱུར་བའོ། ། བས་འཚལ་བ་ནི་ གང་ལ་བས་པ་མཆིས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟོད་པར་བྱེད་པ་ཡིའོ། ། དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་དེ་ལས་སོ། ། འཇིགས་པ་མཆིས་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མི་བས་པ་དང་བདག་གི་ཞོ་ཤ་བས་འཚལ་བའི་སླད་དུ་དང་ སྦྱར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་འགལ་བའི་སྐྱོན་ཐོབ་ཅིང་གནོད་པའི་ལྷུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་ནི་འཇིགས་པའི་སླད་དུའོ། ། གློ་བ་ལ་ནི་གཅགས་བཞིན་མཆིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་བསྟོད་པར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དྲང་ པར་བྱའོ། ། གཅགས་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆིས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ཚིམ་པའི་ཕྱིར་བསྟོད་པ་མི་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་འཇིགས་པ་མ་མཆིས་པའི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་མདོར་བསྡུས་པའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་ཡོན་ཏན་མི་བས་པ་ཡིན་ན་གང་གིས་བསྟོད་པར་བྱེད་ནུས་པ་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད། ། ཚད་མ་མཆིས་ལ་བསམ་མི་ཁྱབ། ། བསྟན་མིན་གྲངས་ཀྱང་མ་མཆིས་པ། ། ཁྱོད་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་ལགས་གྲང་། ། བསྟན་མིན་གྲངས་ཀྱང་མ་མཆིས་ པ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། ཚད་མ་མཆིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་མི་ནུས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་ནུས་པ་གཅིག་ཀྱང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

Jho-sha means capacity; it should be understood as "of wisdom." The word kyang indicates that another point will be explained. Bas-tsal-ba means "that which has been exhausted." Bdag-gi refers to the one who offers the praise. Des-na means "for that reason." 'Jigs-pa mchis-sdud-du means "because of the fear," which is to be connected to the fact that the qualities of the Tathāgata are inexhaustible and that one's own capacity has been exhausted. It is a fault and a harmful downfall to incur a contradiction with the qualities of the Tathāgata; therefore, "fear" means "because of fear." Regarding the phrase "it remains as if cherished in the heart," it should be interpreted as "I do not offer praise for the sake of praising [myself]." Gcags-bzhin is to be connected with mchis. It is not that one does not praise because one is satiated by the qualities of the Tathāgata, but rather it is summarized as "for the sake of being without fear." If the qualities of the Tathāgata are inexhaustible, who is able to praise them? It is said: Your own essential nature Is immeasurable and inconceivable; It is unteachable and without number. Do you yourself surely know it? "Unteachable and without number" is the detailed explanation. "Immeasurable" means it cannot be fully determined, because not even a single capacity of its qualities can be realized.

གཅིག་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ཀྱིས་བགྲང་མི་ནུས་པས་ན་གྲངས་ཀྱང་མ་མཆིས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་མཐའ་ ཡས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སངས་རྒྱས་ལས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་ན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། ། བསྟན་པ་ནི་དཔེའོ། ། བསྟན་མིན་ནི་དཔེ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བདག་ཉིད་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། ། བདག་ ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཆོག་དང་རང་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་སོ། ། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ཁ་ཅིག་སྨྲ་བ་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་གྲོང་དུ་འགྲོ་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། ། ཅི་ཞིག་ངེས་པར་འཛིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་ཡང་ཤཱཀྱའི་སྲས་དང་དུས་མཉམ་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱུང་བ་དེ་དག་ ཕན་ཚུན་ཡོན་ཏན་རྒྱས་པར་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན་དེ་དག་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་མཁྱེན་གྱི། གཞན་གྱིས་ནི་རྔོ་མི་ཐོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྔ་མ་དང་ ཕྱི་མའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཉིས་འཇིག་རྟེན་དུ་དུས་མཉམ་དུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་གནས་དང་གོ་སྐབས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་མདོའི་ཚིག་གོ། ། དེ་བས་ན་ཁྱོད་ཁོ་ནས་བདག་ཉིད་མཁྱེན་པའི་མཆོད་འོས་ཡིན་གྱི། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།

Because they cannot be counted by numbers such as one and so forth, they are also "innumerable," for their qualities are infinite. Because sentient beings are not the domain of the Buddha, he is "inconceivable." "Shown" means by way of an example; "unshown" means the meaning of being without example. "By himself" means by his own self. The word "himself" is used for emphasis. "By himself" means by the supreme hearers and the solitary realizers, but not by others. "Self" is a synonym for "one's own." For example, some worldly people say, "I myself shall go to the village." "One's own" refers to the essential nature of the dharmakāya and the essential nature of the rūpakāya. "You" is used for emphasis. If one asks what is being emphasized, some say: "In other world systems as well, there are Blessed Buddhas who appeared simultaneously with the Son of the Śākyas; since they mutually know the expansion of one another's qualities, in order to refute that, the emphasis is: 'The Blessed One Śākyamuni, you alone know yourself; others are not capable of it.'" This is a scriptural statement that it is impossible and there is no occasion for two Tathāgatas, one preceding and one following, to appear in the world simultaneously. Therefore, you alone are the worthy object of worship who knows yourself, and not the hearers and so forth.

ཁོ་བོ་ཅག་མི་གཙང་བའི་སྲིན་ བུ་དང་འདྲ་བས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ན་ཁྱོད་ཀྱི། མཚོ་ཆེན་ཆབ་ནི་བས་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་། ། སྐྱེ་བོའི་གདུང་བ་རབ་ཏུ་ཞི་བགྱིད་ལྟར། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཆ་ཙམ་མ་བསྒྲགས་ཀྱང་། ། བདག་ནི་མཆོག་ཏུ་གློ་བ་དགའ་ཞིང་མཆིས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ ཆ་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཆ་ནི་ཆ་སྟེ། དེའི་སྐྲ་ཙམ་གྱི་རྩེ་མོ་སྟེ་ཉུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱོད་ཀྱི་མ་བསྒྲགས་པ་ནི་མ་བསྟོད་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ལྟ་ག་ལས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་མཆོག་ནི་ཁྱད་པར་དུའོ། ། བདག་ནི་ བདག་གིའོ། ། དགའ་བ་ནི་རངས་པའོ། ། གློ་བ་ནི་གློ་བ་ལ་མཆིས་པའོ། ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་ཙམ་མ་བསྒྲགས་པས་དགའ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་བརྒལ་བའི་ལན་བཤད་པ་ནི་བྱས་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ། བས་པར་མ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་བས་པར་མ་གྱུར་པའོ། ། མཚོ་ཆེན་ཆབ་ནི་ཆབ་བོ། ། སྐྱེ་བོའི་གདུང་བ་རབ་ཏུ་ཞི་བགྱིད་ལྟར་ནི་ཞི་བར་འགྱུར་བའོ། ། ལྟར་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་ཚད་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚོ་ཆེན་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་ཙམ་ལ་བསྟོད་པས། བདག་ནི་མཆོག་ཏུ་གློ་བ་དགའ་ ཞིང་མཆིས། ། ཞེས་པ་སྟེ་མདོར་བསྡུས་པའོ། ། ད་ནི་བསྟོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བདག་གིས་ཐུབ་ལ་དད་པས་སྤོབས་སྐྱེས་པའི། ། དགེ་བའི་ལས་འདིའི་འབྲས་བུ་འཁྲུངས་པ་ཡིས། ། ངན་རྟོག་རླུང་དམར་འཚུབས་པས་དཀྲུགས་པ་ཡི། །

"What need is there to mention those of us who are like impure worms?" Thus it is said. Therefore: "Just as the waters of a great lake, though not exhausted, Completely pacify the suffering of beings, So too, though not even a fraction of your qualities has been proclaimed, I remain with a heart of supreme joy." Regarding the phrase "a fraction of your qualities": a fraction of qualities is a "part." The meaning is that it is a mere tip of a hair, or a very small amount. That very thing, O Blessed One, has not been proclaimed—that is, not praised. How much less so all your qualities? Likewise, "supremely" means in an extraordinary way. "I" refers to myself. "Joy" means delight. "Heart" refers to what is within the heart. To the objection, "How can one be joyful if not even a fraction of your qualities has been proclaimed?" the response is stated in the words "though not exhausted," and so forth. "Not exhausted" means it has not been depleted. "Waters of a great lake" refers to the water. "Completely pacifies the suffering of beings" means it brings about peace. "Just as" (lta bur) means for the sake of which. Therefore, by praising even a fraction of the qualities of the Blessed One, who is a great ocean of immeasurable qualities, I remain with a heart of supreme joy. This is the summary. Now, the dedication of the fruit of this praise will be explained: "By the ripening of this virtuous action, born from the eloquence of my faith in the Sage, May the winds of distorted conceptions that swirl like a red dust-storm..."

འགྲོ་ བའི་སེམས་ནི་རྣལ་དུ་གནས་པར་ཤོག། དགེ་བའི་ལས་འདིའི་འབྲས་བུ་འཁྲུངས་པ་ཡིས། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པའོ། ། འབྲས་བུ་འཁྲུངས་པ་ནི་འབྲས་བུ་བྱུང་བ་ཡིས་སོ། ། འདིའི་ནི་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པའི་བསྟོད་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དགེ་བ་ནི་ངག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིའོ། ། ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཐུབ་ལ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐུབ་པ་ལ་དད་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྤོབས་པ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐུབ་ལ་དད་པས་སྤོབས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དགེ་བའི་ལས་དེའི་འབྲས་བུ་འཁྲུངས་པ་ཡིས་སོ། ། འདོད་ ཆགས་དང་གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་ངན་རྟོག་གོ། ། དེ་ཉིད་ཡུལ་རྣམས་ལ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཕྱིར་རླུང་དམར་འཚུབས་པའོ། ། དེ་ཡིས་འཚུབས་པ་ནི་ངན་རྟོག་རླུང་དམར་འཚུབས་པས་དཀྲུགས་པའོ། ། འགྲོ་བའི་སེམས་ནི་རྣལ་དུ་གནས་པར་ཤོག། ཅེས་བྱ་བ་ནི་ སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་དབང་དུ་གྱུར་ནས་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དབྱེ་བ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པའི་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པའོ། ། བདེ་གཤེགས་ལ་བསྟོད་བཤད་པ་ཡིས། ། བདག་གིས་དགེ་བ་གང་ཐོབ་པ། ། འགྲོ་བའི་སྡུག་ བསྔལ་ཞི་བའི་ཕྱིར། ། དེ་ལས་བདེ་གཤེགས་འགྱུར་བར་ཤོག། བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ་དགེ་སློང་དགའ་བྱེད་སྙན་པས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཤྲཱི་ཤྲདྡྷཱ་ཀ་ར་ཝརྨྨ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ ཕབ་པའོ། །

May the minds of beings abide in composure. Through the ripening of the fruit of this virtuous action—so it is said in detail. "The ripening of the fruit" means through the emergence of the result. "Of this" refers to that which arises from the praise in the One Hundred and Fifty Verses. "Virtuous" refers to the virtuous action that is the very nature of speech. If one asks what kind [of action], it is said: "Faith in the Sage" and so forth. The eloquence born from faith in the Sage is insight; that which is produced or arisen from that is "eloquence born from faith in the Sage." Through the ripening of the fruit of that virtuous action. "Attachment, malice, and so forth" are evil thoughts. Because they distract the mind toward objects, they are like a swirling dust storm. "Agitated by that" means disturbed by the swirling dust storm of evil thoughts. "May the minds of beings abide in composure" means the intention is: "May the minds of all beings come under control and become Arhats." Thus concludes the commentary on the One Hundred and Fifty Verses, which distinguishes between cause and effect. Whatever virtue I have gained by explaining this praise to the Sugata, may it lead to the Sugata state for the sake of pacifying the suffering of beings. The commentary on the One Hundred and Fifty Verses composed by the monk Nandipriya is hereby complete. It was translated, edited, and finalized by the Indian Abbot Śrī Śraddhākaravarman and the translator Śākya Blo gros.