Commentary on “Praise of the Three Bodies”

#༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཀཱ་ཡ་ཏྲ་ཡ་སྟོ་ཏྲ་ནཱ་མ་སྱ་བི་བ་ར་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། སྐུ་ གསུམ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་སྐུ་གསུམ་གྱི། ། བསྟོད་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ། ། གཞན་གྱི་#གསོལ་བས་བསྐུལ་བས་ན། ། ཇི་ལྟར་བཀོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ། ། དེ་ལ། གཅིག་མིན་དུ་མ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། དགོས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་དང་། དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་དང་། དགོས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་མེད་པ་དག་ལ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྔོན་དུ་ གཏོང་བ་དག་ལེན་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཅི་ཞིག་འཆད་པར་འགྱུར་ཞེས་འདི་ལ་ཡང་དག་པར་རྨོངས་པ་དག་དྲན་པ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་བཤད་དོ། ། བཤད་པ་དོན་མེད་པར་རྟོག་པ་དག་ངེས་པར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དགོས་པ་བསྟན་ཏོ། ། ཐབས་མེད་པར་ དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་བཤད་དེ། གཞན་དུ་ན་ཐབས་མེད་པ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་འགྱུར། ། དེ་ལ་འདིར་སྐུ་གསུམ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། ། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བཤད་པ་ནི་དགོས་པ་སྟེ། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་བྱས་སོ། ། དེ་ བས་ན་དགོས་པ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་རྗོད་#པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འབྲེལ་པའམ། ཚིག་དང་ཚིག་ཅན་འབྲེལ་པའམ། ཐབས་དང་ཐབས་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འབྲེལ་པའམ། སྒྲུབ་པ་དང་བསྒྲུབ་#པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འབྲེལ་བའམ།

In the language of India: Kāyatrayastotra-nāma-vivaraṇa. In the language of Tibet: Sku gsum la bstod pa zhes bya ba'i rnam par 'grel pa (The Commentary on the Praise to the Three Bodies). Homage to the noble Mañjuśrī Kumārabhūta. The praise of the three bodies of the Great Being composed by Nāgārjuna—since I have been exhorted by the requests of others, I shall analyze it as it has been arranged. In this regard, by means of the three verses beginning with "Neither one nor many," the subject matter, the purpose, the connection, and the ultimate purpose shall be stated. For those who prioritize analytical discernment will not undertake [a work] that lacks a subject matter, a purpose, and a connection. Therefore, in order to engage the mindfulness of those who are truly confused as to what will be explained here, the subject matter is stated. In order to ensure that those who suspect the explanation to be purposeless definitely engage [with it], the purpose is shown. In order to dispel the doubt that there is no means [to achieve it], the connection is explained; otherwise, how could those who lack a means engage [with it]? In this context, the three bodies are the subject matter. The explanation of their essential nature is the purpose, for this verse was composed in order to explain that essential nature. Therefore, the purpose and the verse are connected by the characteristic of the expression and the expressed, or by the connection of the words and the possessor of the words, or by the characteristic of the means and the result of the means, or by the characteristic of the proof and the object to be proven.

བྱ་བ་དང་བྱེད་པའི་མཚན་ ཉིད་དུ་འབྲེལ་བ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། དེ་ནས་འབད་པ་དང་རྩོལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྐུ་གསུམ་གྱི་དོན་དང་བྱ་བ་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི་དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རེ་ཞིག་དོན་གྱི་སྤྱི་ཡིན་ནོ། ། ད་ནི་ཡན་ལག་གི་དོན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཅིག་ མིན་དུ་མ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཅིག་དང་དུ་མ་ནི་གཅིག་དང་དུ་མ་སྟེ། གཉིས་#ནི་གཉིས་མེད་པ་ཉིད་དོ། ། དུ་མ་ནི་མང་པོ་ཉིད་དེ། གཅིག་དང་དུ་མར་མ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བདག་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་གཅིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་དུ་མ་ ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་ན་གང་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་གཅིག་དང་དུ་མའི་གནས་སྐབས་སུ་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་བྱུང་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་ གང་ཞིག་གང་ལས་བྱུང་བར་གྱུར་པ་སྟེ། གང་གིས་སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པ་དེ་མ་མཐོང་སྟེ། སཱ་#ལུ་ལ་སོགས་པའི་ས་བོན་ལས་ནི་སཱ་#ལུའི་འབྲས་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་གང་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མ་ལུས་ པ་དང་བྲལ་བའི་རྒྱལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་ཞིང་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བར་གཟིགས་སོ། ། གཞན་ཡང་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཆེན་གཞིར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་དང་གཞན་ནི་བདག་དང་གཞན་ཏེ།

The Relationship Between Action and Agent The connection between the action and the agent is the relationship. Then, one should understand that the ultimate purpose of the purpose is to personally bring the meaning and activity of the three bodies (dharmakāya, saṃbhogakāya, and nirmāṇakāya) to completion through diligence and exertion. This is, for the time being, the general meaning. Now, the meaning of the specific parts will be explained. Regarding the phrase "neither one nor many" and so forth: "one" and "many" refer to unity and plurality. "Two" refers to non-duality. "Many" refers to multiplicity. The meaning is: "I pay homage to that dharmakāya which has become neither one nor many." If one asks why it is neither one nor many, it is because it is stated that it is "unborn from the very beginning." That which is unborn from the very beginning cannot be established in the states of being one or many; its nature is like space, being entirely without limitation. Since all phenomena arise from suchness (tathatā), that which arises from it does not become either eternal or annihilated. Therefore, one does not see that which has become various forms; just as the fruit of rice arises from the seed of rice and so forth, likewise, whatever arises from emptiness (śūnyatā) does not become eternal or annihilated. For this reason, all Victorious Ones (jina), who are free from all conceptual construction without exception, perceive it as empty and like an illusion. Furthermore, in order to specify its excellence, it is stated: "the basis for the perfect fulfillment of the benefit of oneself and others." "Self and others" refers to oneself and others.

དེ་དག་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ གཞིར་གྱུར་པ་ནི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་། ངེས་པར་ལེགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བཤད་ན། ཇི་ལྟར་ན་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉེས་པ་མེད་དེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་#སྣོད་དང་བཅུད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་མ་ རིག་པའི་བག་ཆགས་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་ངོ་བོ་དེ་ཡང་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་གླ་རྩི་ལ་སོགས་པས་བསྒོས་པ་བཞིན་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བས་ན་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གཞིར་ གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་ཕྲད་ཅིང་ལམ་བཟང་པོ་རྙེད་པས་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་གློ་བུར་བ་རིང་དུ་བྱས་ཤིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་གྱུར་པ་ནི་གསེར་དང་ཟངས་ཀྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་བཞིན་ཏེ། འདི་ལ་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་ལེན་ཅིང་སྤོང་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་དོན་རྟོགས་པ་ཁོ་ན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དེའི་ཕྱིར། འདི་ལ་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། ། གཞལ་#བར་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད། ། ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ#། ། ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། །

The basis for the perfect benefit of those [beings] is the meaning of being the foundation for the great excellence characterized by high status (abhyudaya) and definite goodness (niḥśreyasa). If the dharmadhātu is explained as being of the nature of emptiness, free from being one or many, and without beginning or end, how is it the basis for the great excellence of benefit for oneself and others? There is no fault in this. For, through the power of the latencies of ignorance, it appears to exist in the manner of the environment and its inhabitants, and thus it becomes the basis for the great excellence of benefit for oneself and others, just like the cognition in dreams and so forth. If the latencies of ignorance and the dharmadhātu—which is of a nature without beginning or end—become the latencies of ignorance, it is like being perfumed by musk and so forth; such is the dharmatā of things. Therefore, it is the basis for the perfect benefit of oneself and others. Furthermore, by meeting a spiritual friend (kalyāṇamitra) and finding the excellent path, the adventitious latencies of ignorance are distanced and become completely purified, just like gold and copper being freed from impurities. In this, there is the taking up of qualities and the abandoning of faults. Why is that? It is simply the realization of the authentic reality (bhūtārtha). Therefore: "There is nothing here to be removed, And nothing at all to be added. Look truly at the truth itself; Seeing the truth, one is liberated."*

ཞེས་གསུངས་པ་གང་འདི་ལྟར་རྐྱེན་དང་ལྡན་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་གྱི་ མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བར་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། ། སྐྱེས་པ་འགག་པ་དག་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མར་མེ་དང་མཚུངས་སོ། ། གཞན་ཡང་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་#མ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དངོས་པོ་ནི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའོ། ། དེ་ མེད་པར་གྱུར་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། གཉི་ག་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བས་ན། དངོས་མིན་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན། ། ཞེས་བྱ་བ་#སྟེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་དབུས་ལས་འདས་པར་གྱུར་པའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་ལྟར་རོ་གཅིག་པ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བར་རོ་ གཅིག་ཅིང་མཉམ་པའི་རང་བཞིན་དུ་གང་གྱུར་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟར་རོ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་དང་གཞན་ལས་བཙལ་བ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་བས་ན་གོས་པ་མེད་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་ སོགས་པའི་ཉེས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་#མི་འགྱུར་བ་སྟེ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མི་འཕོ་བའོ། ། ཞི་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་གྱུར་པའོ། ། མི་མཉམ་པ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པའོ། ། མཉམ་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་མཚུངས་པར་གྱུར་པའོ། ། ཁྱབ་ པ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བར་གྱུར་པའོ། ། སྤྲོས་པ་མེད་པ་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པའོ། ། ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་གཞན་ཡང་སོ་སོ་རང་རིག་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ།

As it has been said: "In this way, that which possesses conditions would result in total affliction, yet one does not see the unarisen arising. Furthermore, there is no arising whatsoever from that which has already arisen or from that which has ceased; nirvāṇa is like a lamp. Moreover, in order to distinguish it, it is stated: 'Neither a thing nor a non-thing.' A 'thing' is that which exists as form. The absence of that is a 'non-thing.' Since it is the reversal of both, it is said: 'Neither a thing nor a non-thing,' meaning it has transcended existence, non-existence, and the middle. By that very fact, it is of a single taste like space. 'Like space' means that which has become of a single taste and an equal nature, like space; that is what is called 'of a single taste like space.' By that very fact, it is of a nature difficult to realize, being free from seeking it in either things or non-things, or elsewhere. Therefore, it is unstained, being free from the defilements of faults such as desire and so forth. By that very fact, it is unchanging, not shifting from its own essential nature. 'Peace' is the pacification of all afflictions. 'Unequal' means without equal. 'Equal' means having become equal as the basis of all phenomena. 'Pervasive' means having gone everywhere. 'Without elaboration' means having become free from all conceptual elaborations. Furthermore, to distinguish it, it is called 'individually self-cognized.'"

སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་གྱུར་པ་གཞོན་ནུ་མའི་བདེ་བ་དྲིས་པ་བཞིན་ནོ། ། དཔེ་མེད་པ་ནི་དཔེ་ལས་ འདས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། མཚུངས་པ་འགའ་ཡང་ཡོད་མིན་ཏེ། ། ཚིག་ལམ་པ་ཡང་གང་ཞིག་ཡོད། ། ཅུང་ཟད་ཉེ་བའམ་རིང་བ་ནི། ། འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འདྲེན་པ་མཉམ་པ་མེད་གྱུར་པ། ། དེ་ལ་དཔེར་བྱ་གང་ཞིག་གཞལ། ། སྐབས་འབྱེད་གཞི་དང་བྲལ་བ་ཡི། ། མཉམ་མེད་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་ འཚལ་ལོ། ། ཞེས་བཤད་པས་སོ། ། དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་ལུས་དེ་ལ་བདག་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཇི་ལྟ་བུ་སུ་ལ་ཞེ་ན། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཏེ་ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཐུགས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལ་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། རང་གི་འབྱོར་བ་ ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་ལས་རྒལ་བའོ། ། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པའོ། ། ལེགས་མཛད་བརྒྱ་ཡི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡུན་རིང་པོར་ཉེ་བར་བསགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། གང་གི་ཞེ་ན། བློ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། བྱམས་པ་དང་། མཐོང་བ་དོན་ཡོད་དང་། ངན་སོང་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་དང་། མྱ་ངན་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འཇོམས་པའི་བློ་གྲོས་ལ་སོགས་པའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགའ་ བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་རབ་ཏུ་མགུ་བའི་རྒྱུར་རོ། ། འཁོར་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོགས་ཏེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུའོ། ། སྣ་ཚོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་དུ་མའོ། །

It is to be personally realized by sentient beings, just like the bliss of a young maiden when asked about it. "Incomparable" means having transcended all examples. As it is said: "There is nothing whatsoever that is equal; what path of words could there be? There is nothing whatsoever that is even slightly near or far. What example could be used to measure the Peerless Guide? To you, the Peerless One, who is free from any basis for comparison, I prostrate." Thus it is explained. I prostrate with body and mind to that dharmakāya, the body of dharma. To what kind of person? To the Victorious Ones (jina), whose minds are blessed by having realized all objects of knowledge without exception. The meaning is that I prostrate with body and mind. "One's own prosperity" is the characteristic of the great lord of all the three realms. What is its distinction? It is supramundane, having transcended the world. "Inconceivable" means having become far removed from the domain of the ordinary mind. "The fruit of a hundred good deeds" means arising from the long-term accumulation of the perfections (pāramitā), such as generosity and so forth. Of whom? Of the wise ones, such as Maitreya, Amoghadarśin, Sarvadurgatipariśodhana, and Sarvaduḥkhapraśamana-mati. Why? To generate joy, that is, as a cause for great delight. "The assembly" refers to the gathering of bodhisattvas, and "within them" means in the midst of that group. "Diverse" means of many kinds.

རྒྱས་པར་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དག་གི་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བྱེ་བྲག་དུ་ མར་འཆད་པར་མཛད་པའོ། ། རྟག་ཏུ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་སྐད་རྒྱ་ཆེན་འཇིག་རྟེན་ཀུན་དུ་འཕྲོ་བར་མཛད་པ་པོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་གསུང་ངོ་། ། ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་པས་ན་རྒྱ་ཆེ་བའོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དེ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྤྲོ་བས་ན་ཤིན་ཏུ་མང་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་ བ་ལ་སོགས་པའི་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་ཅིང་གསུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྙེས་ཤིང་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། ། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐུ་སྟེ། ས་བཅུའི་དབང་ཕྱུག་ གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པས་ལོངས་སྤྱོད་པར་མཛད་པའོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་གཞན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོ་ལ་བཞུགས་པ་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྲིད་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་ པོ་སྟེ་ཁམས་གསུམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོའོ། ། དེ་ལ་གནས་པའི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། ། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྐུ་རྣམ་པ་གཉིས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་ངོ་བོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྨིན་པར་མཛད་ ཕྱིར་ལ་ལ་དག་ཏུ་མེ་འབར་བཞིན་དུ་གང་སྣང་ཞིང་། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་སྲོགས་ཆགས་རྣམས་སོ། །

It is said, "He who acts to teach extensively." This means that, taking into account the specific inclinations of sentient beings who possess diverse dispositions, he explains in many distinct ways. "He who causes the vast sound of the sublime Dharma to radiate throughout all worlds" refers to the speech of the sublime Dharma that is exceedingly extensive. It is "vast" because it engages everywhere; because it is emitted continuously for that very reason, it is extremely numerous and vast. He who teaches and speaks such sublime Dharma is thus described. "Buddha" refers to one who has attained and realized the suchness of phenomena exactly as it is. "Sambhogakāya" (Enjoyment Body) refers to the body that enjoys in perfection; it is that which causes the enjoyment of the various teachings and so forth for the bodhisattvas who are lords of the ten bhūmis. For that reason, another distinction is stated: "who dwells in the great sovereignty of Dharma." Because it is both the sovereignty of Dharma and great, it is the "great sovereignty of Dharma," the lord of all the three realms. The body that abides in that is thus described. Having thus presented the essential nature of the two bodies through these two verses, in order to show the nature of the Nirmāṇakāya (Emanation Body), it says: "In some places, appearing like a blazing fire, in order to ripen sentient beings," and so forth. "Sentient beings" refers to living creatures.

ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྨིན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དོན་དུའོ། ། གང་གིས་དུས་ལ་ལ་དག་ཏུ་མེ་དང་འདྲ་ཞིང་བྱིན་ཟ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་འབར་ བར་སྣང་ཞིང་འོད་དང་ལྡན་པས་རབ་ཏུ་འབར་བར་སྣང་བའོ། ། གནས་གང་དུ་སྣང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་ཅེས་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་པ་ཉིད་དུའོ། ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནི་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་#དྲང་སྲོང་སྨྲ་བ་རི་དྭགས་ཀྱི་ནགས་#སུའོ། ། རབ་ཏུ་ཞི་བར་གང་སྣང་ལ། ། ཞེས་པ་ནི་གྱད་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ ཤིང་སཱ་ལ་ཟུང་གི་ཚལ་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པའོ། ། ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། སྣ་ཚོགས་ཐབས་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། ཚངས་པ་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་། དབང་ཕྱུག་ ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་སྟོན་པའོ། ། བྱེ་བྲག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་དུ་མར་འཇུག་ཅིང་ཞེས་པ་སྟེ། གདུལ་བྱ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་མཛད་པའོ། ། ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་འཇིགས་སེལ་#ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདོད་པ་ དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་སྟེ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་རིང་དུ་མཛད་པ་ནི་འཇིགས་པ་སེལ་བའོ། ། གཞན་ཡང་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་བཅུར་ཆུབ་མཛད་ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་དོན་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཕྱོགས་བཅུར་ཆུབ་པར་ མཛད་པ་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་པོ་རྣམས་སུ་རྗེས་སུ་ཁྱབ་པའོ། །

Why is this? It is for the sake of maturing, that is, for the purpose of bringing them to full maturity. At certain times, he appears blazing everywhere like fire, like a consumer of offerings, and appears intensely radiant with light. In what place does he appear? It is said: at "perfect awakening," that is, at the very site of awakening. The Wheel of Dharma was turned at Vārāṇasī, in the Deer Park of the Ṛṣipatana. "Where he appears in perfect peace" refers to his demonstration of the Great Parinirvāṇa in the grove of the twin Sāla trees near the Mallas. What is the distinction? It is said: "by means of various methods." This means he manifests in the diverse forms of Buddhas, Pratyekabuddhas, Hearers, Bodhisattvas, Brahmā, Śakra, Maheśvara, and so forth. What is the specific manner? It is said: "engaging in manifold ways," meaning he acts in accordance with the various dispositions of diverse disciples. What is the further distinction? It is said: "dispelling the fears of the three realms." This means he brings to an end the faults of birth and so forth for the sentient beings of the three realms—of desire, form, and formlessness. Furthermore, to distinguish him, he is called the "emanation body of the Munis of great purpose who have awakened throughout the ten directions." "Awakened throughout the ten directions" means he pervades all ten directions.

ཐུབ་པ་ནི་སྐུ་དང་གསུང་ཐུབ་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཐུབ་པ་སྟེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། ། དོན་ཆེན་ནི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་འབྲས་བུ་སྩོལ་བའམ་ཐོབ་པར་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གིས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་ནས། གནས་ཀྱི་མཆོག་དགའ་ལྡན་གྱི་གཞལ་ཡས་ཁང་ན་བཞུགས་པ་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་དམ་པ་ཏོག་དཀར་པོས་ཐུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་བསྒོམས་པའི་རིམ་གྱིས་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་གནས་འོག་མིན་དུ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་རིམ་པས་ཡང་དག་པར་སངས་ རྒྱས་སོ། ། དེ་ནས་སྤྲུལ་པའི་སྐུས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་#ཐམས་ཅད་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུས་བཞུགས་པ་དང་། རི་རབ་ཆེན་པོའི་སྟེང་དུ་རྡོ་རྗེ་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་རྩེ་མོར་གཤེགས་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་རྣམ་པ་བཞིར་མངོན་པར་སྤྲུལ་པར་མཛད་ནས། སླར་ཡང་ དགའ་ལྡན་གྱི་#གནས་མཆོག་ཏུ་བཞུགས་པའི་དམ་པ་ཏོག་དཀར་པོ་དང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ལྷུམས་སུ་འཇུག་པ་དང་། བལྟམས་པ་དང་། བཙུན་མོའི་ནང་ན་རོལ་པ་མཛད་པར་བསྟན་པ་དང་། མཚན་མོ་མངོན་པར་བྱུང་བ་དང་། དཀའ་བ་མཛད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས་པ་ དང་། བདུད་བཏུལ་བ་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་།

The Sage (Muni) is so called because he possesses the restraint of body and speech; he is the Buddha, the Blessed One. "Of great purpose" means that he bestows or causes one to attain the fruits of higher rebirth and definitive excellence. To such an emanation body (nirmāṇakāya), the master Nāgārjuna says, "I pay homage." This is what is being shown: Having himself fully perfected the accumulations of merit and wisdom, the sublime Bodhisattva Śvetaketu, while residing in the supreme abode of the Tuṣita celestial palace, meditated in sequence upon the nature of the mind—loving-kindness, compassion, joy, and equanimity—as well as the four concentrations. Through the stages of the five aspects of manifest awakening, he perfectly attained buddhahood in the state of Great Yoga at Akaniṣṭha. Then, by means of the emanation body, he proceeded to the summit of the celestial palace of the great vajra jewel atop Mount Meru, where all the Tathāgatas reside in the enjoyment body (saṃbhogakāya). Having manifested the four types of maṇḍalas, he once again became one with Śvetaketu, who resides in the supreme abode of Tuṣita, and displayed the entry into the womb, the birth, the sporting among the ladies of the court, the departure in the night, the practice of austerities, the journey to the essence of awakening, the subduing of Māra, and the manifest awakening.

ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་བར་གྱིས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་དོན་མཛད་པར་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ་བདག་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན། འོག་མིན་གནས་ནི་ཉམས་དགའ་བར། ། གཙང་མའི་གནས་ཀྱི་སྟེང་བཞུགས་ཏེ། ། ཡང་དག་སངས་རྒྱས་དེར་སངས་རྒྱས། ། སྤྲུལ་པ་དག་ནི་འདིར་སངས་རྒྱས། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུམ་གྱིས་སྐུ་གསུམ་བསྟན་ ནས། གཞན་ཡང་སྨོན་ལམ་བྱེད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དོན་གཅིག་རྒྱུན་དུ་མཛད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ནི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་དོན་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པས་ན། འགྲོ་བའི་དོན་གཅིག་རྒྱུན་དུ་མཛད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ ཅན་གྱི་དོན་གཅིག་རྒྱུན་དུ་མཛད་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་དེ་ལ་ཕྱག་བྱས་པས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། ཡོན་ཏན་ཇི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་དཔག་མེད་ལས་བྱུང་བའི། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། ། དེ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་མེད་པར་བསགས་པ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེས་པའོ། ། དེ་སུ་ཞིག་ཅེ་ན། བདེ་བར་གཤེགས་པ་སྟེ་མཛེས་པར་གཤེགས་པའམ་སླར་མི་ལྡོག་པར་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཅན་ ཉིད་ཡིན་པས་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པའོ། །

The meaning is: "I prostrate with body, speech, and mind to the nirmāṇakāya, which perfectly demonstrates the performance of the welfare of all beings without exception, from the turning of the wheel of dharma until the great parinirvāṇa." For that very reason, it is said: "In the delightful realm of Akaniṣṭha, / Abiding above the Pure Abodes, / The perfect Buddha attained enlightenment there; / The emanations attain enlightenment here." Thus, the three bodies are shown by these three verses. Furthermore, because one wishes to make an aspiration, it says, "constantly performing the welfare of sentient beings," and so forth. Since "the welfare of sentient beings" means to perfectly accomplish the desired aims of living beings, "constantly performing the welfare of beings" refers to the constant performance of the welfare of sentient beings. This should be connected to the phrase "having prostrated to such a performer of the welfare of sentient beings." If one asks, "Endowed with what qualities?" it says, "arisen from immeasurable great merit and wisdom." "Great merit and wisdom" refers to being endowed with the six perfections. Their accumulation without interruption is "immeasurable." "Arisen from immeasurable great merit and wisdom" means born from that. If one asks, "Who is that?" it is the Sugata. Because he is one whose nature is to have gone beautifully or to have gone without returning, he is the Sugata.

ཡང་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་མཐར་ཕྱིན་པས་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པའོ། ། རྣམས་ཀྱི་སྐུ་གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐུ་གསུམ་པའོ། ། དེ་བས་ན་དེའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ ཚིག་གི་ལམ་ལས་རབ་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དམིགས་སུ་ཡོད་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་དོན་ཏོ། ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ལ་མོས་པའི་དད་པས་འདུད་ཅིང་ཕྱག་བྱས་པ་ལས་སོ། ། བདག་གིས་དགེ་བ་བྱང་ཆུབ་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་པའི་ས་བོན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དེ་བསྒྲུབས་ཤིང་བསགས་པའོ། ། དེས་ན་དེའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་དེས་ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་གསུམ་ཐོབ་ཅིང་རེག་ནས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་ཤིང་ལྷག་མ་མེད་པ་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་འཛུད་པ་སྟེ། བྱང་ ཆུབ་པའི་ལམ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལམ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་ལམ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་རབ་ཏུ་འཛུད་ཅིང་འགོད་པར་ཤོག་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། བསྟོད་པའི་རྒྱལ་པོ་མཁས་ཤིང་ཡོན་ཏན་ཕུལ་བྱུང་སྤྱོད་ཡུལ་བ། ། ཤིན་ཏུ་ཉམས་མེད་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་པོ་དོན་གྱི་ཚོགས་སྦས་པ། ། བདག་ གིས་འདིར་ནི་ལོ་འདབ་རྩེ་ཙམ་བླངས་ནས་རྣམ་བཤད་ཀྱིས། ། མཆོག་ཏུ་མཁས་ཤིང་དོན་གྱི་རྗེས་འབྲང་འདིར་ནི་ཚད་མ་ཡིན། ། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྐུ་གསུམ་ལ་བསྟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འགྲེལ་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཤྲདྡྷཱ་#ཀ་ར་ཝརྨ་དང་།

Alternatively, because he has reached the ultimate goal of his own welfare, he is the Sugata. The three bodies of the [Buddhas] are the dharmakāya, the saṃbhogakāya, and the nirmāṇakāya—these are the three bodies. Therefore, if one asks what the specific qualities of that [state] are: it is said to be "completely transcending the path of mind and speech," meaning it is utterly beyond the objects of the mind that can be apprehended. By bowing and prostrating with the faith of devotion toward that which has become thus, [the author says]: "May the virtue I have gathered, the seed of awakening"—the meaning of which is that the seed of awakening is bodhicitta—having accomplished and accumulated that, may the merit-equipment thereof cause one to attain and touch the three bodies characterized by the dharmakāya, saṃbhogakāya, and nirmāṇakāya, and then lead all beings without exception or remainder onto the path of awakening. The "path of awakening" is the great path of the eightfold noble path; the meaning is: "May they be led and established upon that." This King of Praises, the domain of the wise and those of supreme qualities, which conceals the collection of the essential meaning of the vast and utterly indestructible heart mantra—having taken here only a mere tip of a leaf, I have provided this explanation. In this matter, those who are supremely wise and follow the meaning are the authority. This concludes the commentary on the "Praise to the Three Bodies" composed by the master Nāgārjuna. [Translated by] the Indian abbot Śraddhākaravarman and...

བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ རིན་ཆེན་བཟང་པོས་གསར་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་པ་ལགས་སོ། །

It was newly translated and edited by the Tibetan translator, the monk Rinchen Zangpo.