Praise of Exaltation

༄༅༅། ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། བི་ཤིཥྚ་སྟ་བཿ། བོད་སྐད་དུ། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསྟོད་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། བདག་ནི་སྟོན་པ་གཞན་ སྤངས་ནས། ། བཅོམ་ལྡན་ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་མཆིས་པ། ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན་ཁྱོད། ། སྐྱོན་མི་མངའ་ལ་ཡོན་ཏན་ལྡན། ། གང་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་སྐྱོན་ལ་དགའ། ། ཡོན་ཏན་འཛིན་པར་ཞེན་པས་ན། ། སྐྱོན་ ཡང་ཡོན་ཏན་ལྟར་མཐོང་ནས། ། གཞན་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིས་པར་གྱུར། ། ཁྱབ་འཇུག་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ། ། དེ་ལ་སྐྱེ་བོ་དགའ་དད་པས། ། དེ་ཡི་ཡོན་ཏན་གང་བསྒྲགས་པ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་ལ་དེ་ དག་སྐྱོན། ། ལྷ་ཆེན་ཁྲོས་པའི་མདའ་གཅིག་གིས། ། གྲོང་ཁྱེར་སུམ་བརྩེགས་བསྲེགས་ཞེས་གདའ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མདའ་ཆེན་གྱིས། ། ཁྲོ་བའི་སེམས་ཉིད་ངེས་པར་བསྲེགས། ། ལྷ་ཆེན་གྱིས་ནི་ འདོད་པ་དག། བསྲེགས་ཉེས་པས་ན་ཕྱིར་ཡང་དྲངས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞུགས་ཀྱིས་ནི། ། འདོད་པ་རྩད་བཅད་བསྲེགས་ནས་བཏོན། ། ལྷ་ཆེན་ཐིག་ལེའི་མཆོག་མ་ལ། ། ཆགས་པ་སྐྱེས་པས་གདོང་ བཞི་བྱུང་། ། བདུད་ཀྱི་བུ་མོ་སྒེག་མོ་ཡིས། ། ཁྱོད་ཀྱི་བ་སྤུའི་རྩེ་མ་གཡོས། ། ལྷ་ཆེན་ཕྱེད་ནི་ཆུང་མ་བས། ། ངུར་པ་ཡིས་ཀྱང་ཐུབ་མ་ལགས། ། ཁྱོད་ནི་བདེ་བར་བགྱིད་པ་ཡི། ། འདོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྨོངས་མ་ གྱུར། ། འཁོར་ལོ་མདུང་ཐུང་ཅན་དག་གིས། ། བདུད་སྟོབས་དེ་ལས་རྒྱལ་མི་ནུས། ། ཁྱོད་ནི་འཁོར་ལོ་མདུང་མེད་པར། ། བྱམས་པའི་མཚོན་གང་ལགས་པས་རྒྱལ། ། རྒན་པོས་ཁྱབ་འཇུག་མདའ་ཡིས་བསྣུན། ། ལྷ་ཆེན་ མགྲིན་པ་སྔོ་གྱུར་པས། །

In the language of India: Viśiṣṭastava. In the language of Tibet: Khyad par du ’phags pa’i bstod pa (The Praise of the Exalted One). Homage to all the Tathāgatas! Having abandoned other teachers, I take refuge in you, the Blessed One. Why is that? Because you are free of faults and endowed with qualities. Since worldly beings delight in faults and are attached to grasping at qualities, they see even faults as qualities and thus take refuge in others. Viṣṇu, Īśvara, and the rest—because people are delighted and devoted to them, whatever qualities are proclaimed of them are, in your teaching, faults. It is said that with a single arrow from the wrathful Great God, the triple city was burned. But with the great arrow of your wisdom, the very nature of the angry mind was utterly incinerated. Because the Great God burned his desires and then drew them back again, he was at fault. But with the fire of your wisdom, desires were cut at the root, burned, and removed. When the Great God felt passion for Tilottamā, his four faces appeared. The seductive daughters of Māra could not move even a single hair on your body. Half of the Great God was not even able to overcome a duck because of his wife. You, however, were not deluded by the very desires that bring happiness. Those who possess wheels and spears cannot conquer the power of Māra; but you, without wheels or spears, are victorious through the weapon of loving-kindness. The old man [Śiva] struck Viṣṇu with an arrow, and the Great God’s throat turned blue. But you, through your compassion, conquered the hosts of Māra.

ལྷ་འདི་གཉིས་ལ་གནོད་བགྱིད་མཆིས། ། མགོན་ཁྱོད་གནོད་བགྱིད་བྲལ་བ་ལགས། ། ཁྱབ་འཇུག་མི་ཐུང་གཟུགས་བསྒྱུར་ནས། ། གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་ནི་སྟོབས་ལྡན་བསླུས། ། ཁྱོད་ནི་གཡོ་ཡང་མཁྱེན་གྱུར་ ལ། ། གཞན་དག་ལ་ཡང་སླུ་མི་མཛད། ། མགོན་ཁྱོད་རྫུ་འཕྲུལ་ཙམ་བླང་གི། ། རྨད་བྱུང་གང་གིས་མཐོང་བ་དེས། ། ཁྱབ་འཇུག་འཇིག་རྟེན་གསུམ་བརྒལ་བ། ། འཕྱེ་བོ་མཆི་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་། ། གཞོན་ནུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ན། ། དྲུག་ལྡན་མ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད། ། ཁྱོད་ཀྱིས་འཁྲིག་པའི་སྦྱོར་བ་བདུན། ། ཐལ་བ་བཞིན་དུ་བགྱིས་པར་གྱུར། ། ཚངས་སོགས་འཇིག་རྟེན་འབྱིན་པ་པོ། ། བདག་གཅིག་ཡིན་པར་སྨྲ་ཞེས་གྲག། དེ་ཉིད་གཟིགས་ཁྱོད་འཇིག་རྟེན་དང་། ། དེ་ཡང་ལས་ལས་སྐྱེས་ཞེས་བསྟན། ། བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ནི་བཤོལ་མེད་མ། ། མཐོང་ནས་འདོད་པས་རྨོངས་ཞེས་གྲག། དཔའ་ཁྱོད་འདོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། ། མ་རྨོངས་སླད་དུ་བཙུན་མོ་བཏང་། ། སྒྲ་གཅན་ལག་པས་ཟླ་བ་ཡང་། ། དབང་མེད་པར་ནི་མིད་པ་ལགས། ། མངའ་བརྙེས་ཁྱོད་ལ་སེམས་ཅན་ གང་། ། དབང་མེད་བགྱིད་པ་དེ་མ་མཆིས། ། མི་དབང་དགའ་བྱེད་གོས་སྲེད་སོགས། ། ནགས་ཚལ་ནས་ནི་ཕྱིར་ཡང་མཆིས། ། བདེ་བར་གཤེགས་ཁྱོད་དབེན་པ་ཡི། ། བདུད་རྩིས་ངོམས་ལས་ཕྱིར་མི་བྱོན། ། མཆོད་སྦྱིན་ལ་ནི་ཕྱུགས་འགུམས་པར། ། དྲང་སྲོང་རྣམས་ནི་སྨྲ་ཞེས་གྲག། སྡིག་མེད་ ཁྱོད་ཀྱིས་གྲོག་མ་ལའང་། ། གནོད་པ་བགྱིད་པར་རྗེས་མ་གནང་། ། གཞན་དག་རང་དོན་མཆོད་སྦྱིན་ལ། ། གཞན་གྱི་སྲོག་གི་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད། ། གཞན་གྱི་དོན་དུ་ཁྱོད་གཅིག་པུ། ། རང་གི་སྲོག་གིས་སྦྱིན་སྲེག་མཛད།

These two gods are subject to harm, but you, O Protector, are free from harm. Viṣṇu, having transformed into the form of a dwarf, deceived Bali through deceitful means. You, however, recognize deceit and do not deceive others. O Protector, by merely taking up miraculous power, whoever sees you sees Viṣṇu—who transcends the three worlds—as if he were a crawling cripple. When the youth [Viṣṇu] was practicing the holy life, he consorted with the six-syllabled one. You, however, reduced the seven modes of sexual union to ashes. It is said that Brahmā and others proclaim, "I am the sole creator of the world." You, who perceive reality, taught that the world and that [creator] are born from karma. It is said that Śakra, upon seeing Urvaśī, was deluded by desire. O Hero, you did not abandon your queen out of delusion by desire. Rāhu, without any power, swallowed even the moon with his hand. For you, who have attained mastery, there is no sentient being who can act without your power. King Nanda, Nandika, Ambaṣṭha, and others returned from the forest. O Sugata, you do not return from the nectar of solitude because you are satiated. It is said that the sages proclaim that cattle are slaughtered in sacrifice. You, who are without sin, did not permit harm even to an ant. Others, for their own sake, perform the homa of others' lives in sacrifice. You alone, for the sake of others, performed the homa of your own life.

། དྲང་སྲོང་དམོད་མེ་མི་བཟད་པས། ། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་བསྲེགས་པར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་མེ་ཡིས་ནི། ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་རྒྱུ་བསྲེགས། ། རྒྱས་པ་དྲན་པའི་མཐུ་ཆུང་བས། ། མང་པོ་བགྱིས་པའི་ཚིག་དག་ནི། ། ལྟག་འོག་འགལ་བར་གྱུར་ཅེས་ཐོས། ། ཐུབ་པ་ཁྱོད་ཀྱི་ཀུན་ཀྱང་མིན། ། དྲང་སྲོང་དམོད་པ་གྲུབ་པ་ལས། ། དཀའ་ཐུབ་གྲུབ་པར་རྗེས་སུ་དཔག། མགོན་ཁྱོད་ཐུགས་རྗེ་གྲུབ་པ་ལས། ། དཀའ་ཐུབ་གྲུབ་པར་རྗེས་སུ་དཔག། ལྷ་ཆེན་འདོད་པ་ཅན་གྱི་མཚན། ། དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་དམོད་པས་ལྷུང་། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཕུང་ཁྲོལ་མཐའ་དག་གི། ། རྩ་བ་འདོད་པ་ཉིད་ལྷུང་བགྱིས། ། གླིང་ལས་སྐྱེས་སོགས་ཕལ་ཆེར་ནི། ། གཞན་གྱིས་གང་སྨྲས་སྨྲ་བར་བགྱིད། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཆོས། ། རང་གིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་བསྟན། ། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་རིག་བྱེད་ཚིག། དབེན་པ་ཁོ་ནར་སྨྲ་བར་བགྱིད། ། ཁྱོད་ཀྱིས་བསྒྲགས་ནས་སེང་གེ་ཡི། ། སྒྲ་ཡིས་ཆོས་དག་སྟོན་པར་མཛད། ། གྲངས་ཅན་བྷ་ར་དྭ་ཛ་ནི། ། དེ་ཉིད་མཐོང་ཡང་དཔྱིད་ལྡན་ལ། ། ཡོངས་སུ་ ཆགས་ཀྱི་གཙོ་ཁྱོད་ཀྱི། ། སློབ་མའང་བུད་མེད་ཉིད་མ་ཆགས། ། འུག་པ་པས་ནི་དམན་པ་ལས། ། ཁྱད་པར་ཅན་ལ་སྦྱིན་ཞེས་བསྟན། ། མགོན་པོ་ཁྱོད་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཡིས། ། ཁྱི་ལའང་སྦྱིན་པར་བྱ་ཞེས་གསུངས། ། ལུས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བགྱིས་པ་ཡིས། ། མདུད་པ་འཇིག་པར་གཅེར་བུས་འཚལ། ། ཁྱོད་ནི་ཐུགས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱིས། ། མདུད་པ་འཇིག་པར་བཞེད་པ་ལགས། ། རྟོག་གེ་པ་དག་དངོས་པོ་རྣམས། ། ལྟོས་པ་མེད་པར་གྲུབ་པར་འཚལ། ། ཚིག་དབང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་། །

By the unbearable curses of the rishis, many beings were consumed by fire. You, however, with the fire of wisdom, have incinerated the very causes of birth for all beings. I have heard it said that because the extensive [teachings] lack the power of mindfulness, many of the words spoken therein are contradictory in their sequence. O Sage, none of these apply to you. From the accomplishment of the rishis' curses, one infers the accomplishment of asceticism; from the accomplishment of your compassion, O Protector, one infers the accomplishment of asceticism. The Great God, possessing desire, was brought low by the curses of the rishis. You, however, have brought down desire itself—the root of all ruin. Most others, such as those born on the islands, merely repeat what others have said. You, having realized the uncommon Dharma within your own mind, have taught it. The Vedic words of the non-Buddhists are spoken only in solitude. You, having proclaimed them, teach the Dharmas with the lion’s roar. Although the Sāṃkhya Bharadvāja has seen reality, he is completely attached to Vasanta; yet even your disciples, O Lord, are not attached to women. Ulūka taught that one should give to the superior rather than the inferior. O Protector, out of compassion, you have declared that one should give even to a dog. The naked ones believe that the knots are destroyed by performing physical austerities. You, however, intend for the knots to be destroyed by the austerity of the mind. The logicians believe that things are established without dependence. O Lord of Speech, you [teach that] not even the slightest...

མི་ལྟོས་མེད་ཅེས་ལེགས་པར་གསུངས། ། ནེ་ཙོས་ཉི་མ་བརྟོལ་ནས་ནི། ། ཐར་པ་ མཆིས་པར་བཤད་ཅེས་གྲག། ཁྱོད་ནི་མྱ་ངན་འདས་བརྙེས་ལ། ། གང་དུ་ཡང་ནི་གཤེགས་མ་མཆིས། ། ཐར་པ་རྒྱུད་གཞན་སྐྱེད་པ་དང་། ། ནེ་ཙོས་ལམ་གཞན་སོང་བར་གྱུར། ། ཁྱོད་ཉིད་ལམ་གང་ནས་གཤེགས་པ། ། དེ་ཉིད་ནས་ནི་སློབ་མའང་མཆི། ། ཁྱབ་འཇུག་དག་གིས་བུད་མེད་ནི། ། སྟོང་ཕྲག་དྲུག་ཅུ་ཡོངས་བཟུང་གྱུར། ། སྟོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདས་ཁྱོད་ལ། ། བདག་གི་མེད་ཅིང་ཡོངས་འཛིན་མེད། ། ཀ་ཤི་མཛེས་དགའ་མོ་ལ་ནི། ། རྒྱས་པ་ཡོངས་ཆགས་རྣམ་པར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ཁབ་བཞུགས་ནའང་ཕུང་ཁྲོལ་བའི། ། གདོན་གྱིས་དབང་པོ་རྨོངས་མ་གྱུར། ། རྒྱས་པ་འདོད་གདུངས་ གཡེན་སྤྱོ་བས། ། བུད་མེད་ཀྱི་ནི་རྡོག་པས་བསྣུན། ། ཁྱོད་ནི་ཁྱིམ་པར་བཞུགས་ན་ཡང་། ། ཕྱིར་ཞིང་འཁྲུག་པར་འགྱུར་བ་མེད། ། དགའ་བྱེད་ཆུང་མའི་དོན་གྱི་ཕྱིར། ། རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་སོན་ཅེས་གྲག། ཁྱོད་ཀྱིས་བུད་མེད་སྟོང་ཕྲག་ནི། ། བརྒྱད་ཅུ་སྤངས་ནས་ནགས་སུ་གཤེགས། ། རྣ་ཅན་ འཐབ་དཀའ་ལ་སོགས་ལ། ། ཁྱབ་འཇུག་གིས་ནི་གནོད་པ་བརྩམས། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་བཞེད་པ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྲོག་ཀྱང་བཏང་བ་མཛད། ། ཁྱབ་འཇུག་གིས་ནི་སྒྱུ་བྱས་ནས། ། གོམ་གསུམ་གྱིས་ཕྲོགས་གང་ཡིན་པའི། ། ས་དེ་ངེས་པར་ཐར་བཞེད་པ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་རྩ་བཞིན་ བཏང་བར་གྱུར། ། དགའ་བྱེད་སྲོག་གཅོད་བྱེད་པའི་མདས། ། འཇིག་རྟེན་རྒྱལ་རིགས་མེད་བྱས་ནས། ། གྲགས་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་དེ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་ལ་གྲགས་པ་མིན། ། སྒྲ་ངན་དང་ནི་སྐྱ་བསེང་དག། གང་གི་ཕྱིར་ནི་གཡུལ་བཀྱེ་བའི། །

It is well said that there is no dependence. It is renowned that the parrot, having pierced the sun, attained liberation. You, having attained nirvāṇa, have not gone anywhere at all. The parrot produced another continuum for liberation and traveled by another path. The disciples go by the very same path that you yourself have traveled. Viṣṇu took possession of sixty thousand women. For you, the Teacher who has transcended the world, there is no "mine" and no grasping. Vyāsa was utterly transformed by his passion for the beautiful Kāśī. Even while you resided in the palace, your senses were not deluded by the graha of ruin. Vyāsa, tormented by desire and distracted, was kicked by a woman. Even while you remained a householder, you never again became agitated. It is said that Nanda traveled to the far side of the ocean for the sake of his wife. You, however, abandoned eighty thousand women and went to the forest. Viṣṇu began to inflict harm upon Karṇa, Durjaya, and others. You, desiring the welfare of sentient beings, even gave up your own life. That land which Viṣṇu, through a ruse, seized in three strides—desiring certain liberation, you gave it away like a blade of grass. That fame which Nanda obtained by making the world devoid of kṣatriyas with his life-taking arrows is not the fame found in your teaching. For the sake of which the Kauravas and Pāṇḍavas waged war—

དཔལ་དེ་ཁྱོད་ཀྱིས་འཁྲི་ཤིང་ནི། ། གདུག་པ་ བཞིན་དུ་སྤངས་ནས་གཤེགས། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་རྙེད་པ་ན། ། ཐང་ཤིང་ནགས་ན་ལྷ་ཆེན་པོ། ། རྣལ་འབྱོར་དབང་ཕྱུག་སྤྱོད་པ་པོ། ། དེ་ནི་མི་ཤེས་སྤྱོད་པར་བས། ། དབང་པོ་གཤོལ་མེད་བྱི་བོ་ཞེས། ། བྲམ་ཟེ་ད་དུང་བར་དུ་སྒྲོགས། ། ཁྱོད་ཀྱིས་འབྲས་བུ་མཆོག་བརྙེས་པའི། ། གྲགས་ པ་བརྒྱ་བྱིན་སྒྲོགས་པར་གྱུར། ། ཁྱབ་འཇུག་དག་ནི་ནག་བཀྲ་བོས། ། བྲེད་འཐོམས་གྱུར་ནས་ཀུན་གཏོང་གི། ། ཁྲི་ཡི་འོག་ཏུ་ཞུགས་པར་གྱུར། ། གཙོ་ཁྱོད་ཀུན་དུ་བསྙེངས་མི་མངའ། ། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི། ། བུ་མོ་དང་ནི་འཁྲིག་ཅེས་ཐོས། ། ཐུབ་པ་ཁྱོད་ཀྱི་སློབ་མ་ཡང་། ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྐྱོན་མ་མཆིས། ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་དགེ་སྡིག་དག། སྦྱིན་པ་ལེན་ཅིང་འཕོ་བར་སྨྲ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཆུད་མི་ཟ། ། མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་མེད་གསུངས། ། སེར་སྐྱས་བདག་གི་མཚན་ཉིད་ནི། ། ཤེས་དང་ལྡན་པ་རབ་ཏུ་བརྟགས། ། ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་བདག། མི་རྟག་ ཉིད་དང་ལྡན་ཞེས་བསྟན། ། གཟེགས་ཟན་གྱིས་ནི་ཤེས་ལས་བདག། གཞན་དང་ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་བརྗོད། ། ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ནི་ཤེས་མེད་ན། ། ཤིང་དང་འདྲ་བར་ཐལ་འགྱུར་གསུངས། ། གཅེར་བུས་ལུས་ཀྱི་ཚད་བཞིན་དུ། ། སྲོག་ནི་ཞུམ་དང་རྒྱས་པར་སྨྲ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ནི་ཕྱོགས་ གཅིག་ན། ། རྣམ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས། ། བྲམ་ཟེས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། ། སྐྱེས་བུ་རྟག་པ་ཡིན་ཞེས་བསྟན། ། ཁྱོད་ཀྱིས་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བའི། ། རྒྱུ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་ཅེས་གསུངས། ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དུག་ཅན་པའི། །

O Glorious One, you have departed, having abandoned the creeping vine of worldly attachment as if it were a venomous serpent. When your teaching was found, the great god in the pine forest, a lord of yogis and a practitioner, was said to have acted out of ignorance. Even now, the brahmins proclaim him as the "Indra without a plow" and a "paramour." Yet, when you attained the supreme fruit, your fame was proclaimed by Śakra. Viṣṇu, becoming terrified and bewildered by the dark-skinned one, entered beneath the throne of Kaśyapa. O Lord, you are entirely free from fear. It is heard that the Lord of Beings himself engaged in sexual union with his own daughter. Even the disciples of you, the Sage, maintain a holy life free from fault. The brahmins claim that merit and sin are transferred through the giving and receiving of gifts. You taught that what has been done does not perish, and that one does not encounter the results of what has not been done. Kapila thoroughly analyzed the definition of the self as being endowed with consciousness. You taught that if it were so, the self would be characterized by impermanence. Kaṇāda described the self as being entirely distinct from consciousness. You taught that if it lacked consciousness, it would follow that it is just like a piece of wood. The Nirgranthas claim that the life-force (jīva) contracts and expands according to the size of the body. You taught that if it were so, it would be subject to total destruction in one part. The brahmins taught that the cause of all beings is a permanent person (puruṣa). You taught that there is no such thing as a cause called "permanent." The Great Soul, the Poisonous One...

སྲས་པོ་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་ཅུ་དག། སེར་སྐྱས་བལྟས་ པ་ཙམ་གྱིས་བསྲེགས། ། དེ་ལའང་ཁྱོད་ནི་ཐུགས་རྗེ་མཛད། ། སེར་སྐྱ་དེ་ཉིད་རིག་པས་ནི། ། གཙོ་ལས་འགྲོ་བ་སྐྱེ་བར་བཤད། ། ཁྱོད་ཀྱི་འགྲོ་བའི་སྐྱེ་བ་ནི། ། ཉོན་མོངས་ལས་ལས་བྱུང་བར་བསྒྲགས། ། སེར་སྐྱ་ལ་སོགས་ཐར་པ་ཡི། ། བདག་ནི་སྲིད་པའི་རྒྱུ་ཞེས་ཟེར། ། ཁྱོད་ནི་ཞི་ བར་གཤེགས་གྱུར་ནས། ། ཞུགས་གུམ་ལྟ་བུར་བགྲང་དུ་མེད། ། མུ་སྟེགས་བྱེད་པ་ཁ་ཅིག་ནི། ། ཐར་པ་འགྲོ་དང་ལྡན་ཞེས་སྨྲ། ། གང་ལ་འགྲོ་ཡོད་དེ་འཁོར་བ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་བསྟན། ། གཅེར་བུས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སོགས། ། རྩིག་པ་སྡིག་པའི་རྒྱུ་ཞེས་ཟེར། ། ཐམས་ ཅད་མཁྱེན་པ་ཁྱོད་ཉིད་ནི། ། དེ་ཉིད་བསོད་ནམས་རྒྱུ་ཞེས་གསུངས། ། ལུས་ལས་ལུས་གཞན་དག་ཏུ་ནི། ། ཕྲ་བའི་སྲོག་ནི་འཕོ་ཞེས་གྲག། ཁྱོད་ཀྱི་ལུས་ལས་གཞན་གྱུར་པའི། ། སྲོག་ནི་ཡོད་པ་མིན་ཞེས་གསུངས། ། ཁྲོས་པས་གཡུལ་ངོར་བསད་ན་ནི། ། བདེ་འགྲོར་འགྱུར་ཞེས་རྒྱས་ པ་ཟེར། ། མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་གནས་སྐབས་དེའི། ། སེམས་ནི་ངན་འགྲོ་ཡིན་ཞེས་གསུངས། ། སྐྱ་བསེང་བུ་ནི་བརྗོད་བྱས་ན། ། བསོད་ནམས་འགྱུར་ཞེས་སོ་སོར་སྨྲ། ། གང་ཞིག་བགྲོད་མིན་བགྲོད་བྱེད་པ། ། དེ་དག་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་ལ་སྨད། ། སྐེམ་བྱེད་དབང་པོ་ཉེ་དབང་ པོ། ། དྲག་པོ་ལ་སོགས་འཇིགས་པ་དང་། ། བསྡིགས་ཕྱིར་མཚོན་ཆ་རྟག་ཏུ་ཐོགས། ། ཁྱོད་བསྙེངས་བྲལ་ཞིང་བསྡིགས་མི་མཛད། ། ཁྱོད་ནི་སུས་ཀྱང་མི་བསྙེངས་ལ། ། སུ་ལའང་བསྡིགས་པར་མི་མཛད་པས། ། ཁྱོད་ཉིད་གཅིག་པུ་མཚོན་མི་བསྣམས། །

Sixty thousand sons were incinerated by the mere glance of Kapila; yet even toward him, you exercised compassion. Kapila, through his own reasoning, explained that the world arises from a Primal Cause (Pradhāna). You, however, proclaimed that the birth of beings arises from afflictions and karma. Kapila and others claim that the self (ātman) is the cause of existence and liberation. But once you have passed into peace, you cannot be reckoned as anything other than extinguished like a fire. Some non-Buddhists (tīrthikas) assert that liberation possesses motion. You realized and taught that wherever there is motion, there is saṃsāra. The Nirgranthas claim that building monasteries and the like is a cause of sin. You, the Omniscient One, declared that such things are actually a cause of merit. It is said that a subtle life-force (jīva) migrates from one body to another. You taught that there is no life-force existing apart from the body. The Brahmins claim that if one is killed in battle in a fit of rage, one will attain a happy rebirth. Protector, you taught that in such a state, the mind is destined for the lower realms. Some say that if one recites the names of the sons of Pāṇḍu, merit will be gained. Those who engage in what should not be approached are disparaged in your teaching. Skanda, Indra, Upendra, Rudra, and others always carry weapons to strike and threaten. You are free from fear and do not threaten others. Since you are not intimidated by anyone and do not threaten anyone, you alone do not carry a weapon.

དེས་ན་འགྲོ་བ་རྣམས་ལས་ འཕགས། ། སྨྲ་པོ་ཉོན་མོངས་བཅས་པའི་ཚིག། རིག་བྱེད་ལ་སོགས་ཚིག་དག་ནི། ། ཕལ་ཆེར་ལྟག་འོག་འགལ་བ་ལགས། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུང་། ། གཞན་གྱི་བསྟན་བཅོས་གཞན་དག་ནི། ། ཕལ་ཆེར་སྔ་ཕྱི་འགལ་བ་ལས། ། ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི་ནི་གཞུང་ལུགས་དག། ཐོག་མ་བར་མཐར་སྐྱོན་མ་མཆིས། ། ཆོས་འདོད་པ་དག་དམངས་རིགས་ལ། ། བློ་གྲོས་སྦྱིན་པར་བྱ་མིན་ཟེར། ། ཁྱོད་ནི་གདོལ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་། ། ཐུགས་རྗེས་དམ་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད། ། ལྗོན་ཤིང་བཟང་པོ་རྣམས་སྤངས་ནས། ། ངན་པ་ལ་ནི་སུ་ཞིག་བརྟེན། ། འདོད་ཆགས་ བྲལ་བརྙེས་ཁྱོད་བཞུགས་ན། ། མཁས་པ་སུ་ཞིག་སྟོན་གཞན་འདུད། ། སེར་སྐྱས་ཡུལ་རྣམས་ལ་སྤྱད་བཞིན། ། ཡེ་ཤེས་འགྱུར་མཆི་སྡིག་བྲལ་བ། ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ལ། ། ཐར་པ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་གསུངས། ། བསོད་ནམས་བྱས་པའི་ཚོགས་དག་ནི། ། སེམས་ ཅན་རྣམས་ལ་ཡོངས་བསྔོ་བར། ། བཅོམ་ལྡན་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་གསུངས་པ། ། དེ་གཞན་བསྟན་བཅོས་ལས་མ་བཤད། ། ལྷ་རྟེན་དང་ནི་མཆོད་སྦྱིན་ལ། ། སེམས་ཅན་གསོད་པར་བྱེད་པ་གང་། ། འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ཆོས་སུ་འཚལ། ། ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་ལ་དེ་དག་སྨད། ། གང་ཞིག་སྲོག་ ཆགས་ལ་རྟག་གནོད། ། དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ག་ལ་ཡོད། ། གཙོ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི། ། སྲོག་གིས་སེམས་ཅན་ལེགས་པར་བསྲུངས། ། ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་རིགས་འཁྲུངས་ཁྱོད་ཀྱིས། ། གང་ཞིག་བདེན་དང་མི་སླུ་དང་། ། ཚངས་པར་སྤྱོད་དང་དུལ་བ་དང་། ། བརྩེར་ལྡན་དམ་ཆོས་ལགས་པར་ དགོངས། ། རིག་བྱེད་མཐའ་ལ་འབྱམས་པས་ཀྱང་། ། གཡུལ་ངོར་དགྲ་མངོན་འོངས་བསད་ཅེས། །

Therefore, you are superior to all beings. The words of speakers possessed of afflictions, such as the words of the Vedas and so forth, are for the most part contradictory from beginning to end. Your speech, which is that of the Omniscient One, is unlike other treatises of others, which are for the most part contradictory in their earlier and later parts. Your own scriptural systems are without fault in the beginning, middle, or end. Some say that those who desire the Dharma should not grant their intelligence to the common class. You, however, out of compassion, teach the sublime Dharma even to the outcastes. Abandoning excellent trees, who would rely upon a bad one? While you, who have attained freedom from desire, remain, what wise person would bow to another teacher? While Kapila and others enjoy sense objects, their wisdom is subject to change and is not free from sin. You have declared, "How can there be liberation for those who are thoroughly afflicted?" The Blessed One, you, have taught that the accumulations of merit performed should be fully dedicated to sentient beings; this is not explained in other treatises. The worldly consider the killing of sentient beings for the sake of shrines and sacrificial offerings to be Dharma. In your teaching, these are condemned. How could there be the nature of Dharma (dharmatā) in one who constantly harms living beings? O Lord, you yourself have well protected sentient beings with your own life. Born into the Śākya royal family, you have realized that the sublime Dharma is that which is true, non-deceptive, pure conduct, self-discipline, and endowed with compassion. Even those who have mastered the Vedas say that one must kill an approaching enemy on the battlefield.

འཇིག་རྟེན་སྨྲ་ཡི་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། ། དགྲ་ལའང་སྙིང་རྗེ་བྱ་ཞེས་གསུངས། ། གཞོན་ནུས་རང་གི་ཞང་པོ་ལ། ། མདུང་གིས་བསྣུན་ཞེས་བཀའ་མཆིད་གདའ། ། དཔའ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་ པའི། ། དྲ་བ་ཤེས་རབ་མཚོན་གྱིས་དྲལ། ། ཁྱབ་འཇུག་གིས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི། ། སླས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་མ་ནུས། ། གཙོ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཀུན། ། བསྐྱབ་པའི་སླད་དུ་བརྩོན་པ་ལགས། ། རྒན་པོས་སྦྱར་བའི་འཇིགས་ཤེས་ནས། ། ཁྱབ་འཇུག་གིས་ནི་བཅོམ་བརླག་བཏང་། ། ཐུབ་པ་ཁྱོད་ལ་བསྙིངས་བགྱིད་གང་། ། སེམས་ཅན་དེ་ནི་འགའ་མ་མཆིས། ། ཁྱབ་འཇུག་གིས་ནི་གཉེན་འདུན་དག། ལེ་ལན་གྱིས་ནི་གཏུགས་པར་གྱུར། ། ཁྱོད་ཀྱི་གཉེན་འདུན་ཐམས་ཅད་ནི། ། འཁོར་བ་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྒྲོལ། ། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལ། ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ རྣམ་བསམས་པ། ། དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་མགོན་ཁྱོད་ལ། ། བདག་གི་སེམས་ནི་དད་པར་གྱུར། ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་མིན་པའི། ། གྲུབ་མཐའི་སྐྱོན་གྱི་བརླག་སེམས་ལྡན། ། བསམ་བརླག་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་མེད་པའི། ། སྟོན་པ་ཁྱོད་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་། ། འཇིག་རྟེན་ལྷ་དང་བྲམ་ ཟེ་དང་། ། རིག་བྱེད་ཤཱཀྱ་འདི་དག་ཅེས། ། སྡང་བར་སྨྲ་བ་རང་སྐྱོན་ཉིད། ། ཅི་ཕྱིར་སེམས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ། གང་སླད་ཁྱོད་ཀྱི་བསྟན་པ་ནི། ། བདེ་བས་བདེ་ཉིད་ཐོབ་བགྱིད་པ། ། དེ་སླད་སྨྲ་བའི་སེང་ཁྱོད་ཀྱི། ། གཞུང་ལུགས་ལ་ནི་འགྲོ་འདི་དགའ། ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པ། ། རྣམ་པ་འདི་ལྟར་རབ་བརྗོད་པས། ། བདག་གིས་བསོད་ནམས་གང་ཐོབ་དེས། ། འགྲོ་བའི་འཇིག་རྟེན་ཁྱོད་འདྲར་ཤོག།

You, the World-Speaker, have taught: "One should show compassion even to an enemy." Yet there is a report that the Youth pierced his own maternal uncle with a spear. O Hero, you have torn the net of afflictions with the weapon of insight. Viṣṇu was unable to fully protect even his own consorts. O Lord, you strive for the sake of protecting all sentient beings. Knowing the fear instilled by the Elder, Viṣṇu abandoned Mathurā. There is not a single sentient being who feels aversion toward you, O Sage. Viṣṇu was brought to ruin by the fault of his own kinsmen. All of your kinsmen, however, are completely liberated from saṃsāra. The more I reflect upon the systems of the non-Buddhists, the more my mind gains faith in you, O Protector. Thus, those with minds ruined by the defects of philosophical tenets that are not omniscient do not see you, the faultless Teacher. The world’s gods, brahmins, Vedas, and Śākyas—those who speak with hostility are merely expressing their own faults. If you ask why they think this way, it is because your teaching brings the attainment of bliss through bliss. Therefore, O Lion of Speakers, these beings delight in your system. By whatever merit I have gained through thus perfectly proclaiming your qualities, may the world of beings become like you.

མགོན་པོ་ཁྱད་པར་འཕགས་བསྟོད་པ། ། བཏོན་པས་བདག་གིས་དགེ་བསགས་པ། ། གང་ཡིན་དེས་ནི་འགྲོ་བ་ཀུན། ། བྱང་ཆུབ་ལམ་ལ་གཞོལ་གྱུར་ཅིག། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསྟོད་པ་སློབ་དཔོན་མཐོ་བཙུན་གྲུབ་རྗེས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། ། ། ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སརྦ་ཛྙཱ་དེ་ཝ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བན་དེ་རིན་ཆེན་མཆོག་གིས་བསྒྱུར། སླད་ཀྱིས་བན་དེ་དཔལ་བརྩེགས་རཀྵི་ཏས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ། ། ། །

Through whatever virtue I have accumulated by reciting this Praise of the Exalted Protector, may all wandering beings be directed toward the path of awakening. The Praise of the Exalted One, composed by the master Ācārya Udbhaṭasiddhisvāmin, is hereby complete. It was translated by the Indian abbot Sarvajñādeva and the chief editor-translator, the monk Rinchen Chok. Later, it was translated, edited, and finalized by the monk Paltsek Rakṣita.