{"slug":"sjuli","id":"georgian:titus:sjuli","title":"Lesser Nomocanon","author":"Anonymous","genre":"canon law","date":"","tradition":"georgian","coverage":"not-located","coverage_claim":{"status":"not-located","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T04:54:06Z","cost_usd":0.007417},"source":{"registry_id":"georgian:titus:sjuli","work_id":"sjuli","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Minor Nomocanon. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 5.5.2009. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"},"stats":{"passages":15,"english_words":2689,"coptic_letters":0,"commentary_units":86,"commentary_kinds":9,"derived_notes":2,"ambiguities":23,"work_notes":5,"external_links":0,"timeline":4},"summary":{"work":"sjuli","abstract":"The Lesser Nomocanon is an anonymous Old Georgian canon-law compilation preserved in a single manuscript (Tbilisi A-95). Its modern title is editorial; the original colophon is lost. Palaeography and the absence of later conciliar canons place its terminus ante quem in the 11th century, but a narrower date remains unestablished. Used as a portable handbook in Georgian monastic foundations, its canons reappear in later Georgian legal collections, indicating ongoing authority. The edition lacks a critical apparatus for the Greek Vorlage, so readers cannot distinguish Georgian redactional changes from the underlying source. No collation with other witnesses has been published.","historical_context":"The Lesser Nomocanon was produced in a Georgian monastic milieu, likely within the Byzantine cultural sphere, where Georgian translations of Greek canon law were made for local use. The single surviving manuscript (Tbilisi A-95) is dated palaeographically to no later than the 11th century, but the original compilation may be earlier. The text reflects the reception of Byzantine conciliar authority, listing the first five ecumenical councils and including canons from the Sixth Council (Constantinople III, 680–681). Its portable format suggests use by traveling monks or in remote monasteries. The compilation's canons were later incorporated into larger Georgian legal collections, showing its enduring authority. The absence of a critical edition means the relationship to the Greek Vorlage and any Georgian redactional changes remain unclear.","significance":"The Lesser Nomocanon is a key witness to the transmission of Byzantine canon law into the Georgian Christian tradition. It demonstrates how Georgian monastic communities adapted Greek conciliar decrees for local use, and its canons influenced later Georgian legal collections. The work also provides evidence for the reception of the Sixth Ecumenical Council in Georgia, including the condemnation of Monothelitism.","timeline":[{"date":"7th c.","event":"Sixth Ecumenical Council (Constantinople III) condemns Monothelitism."},{"date":"8th–11th c.","event":"Georgian translation and compilation of the Lesser Nomocanon, based on a Greek Vorlage."},{"date":"11th c. (terminus ante quem)","event":"Earliest surviving manuscript (Tbilisi A-95) copied."},{"date":"20th–21st c.","event":"Modern edition and digitisation by TITUS project."}],"relations":[{"work":"Greek Anonymous Old-Gloss Nomocanon","relation":"Possible Greek Vorlage or related source","key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"},{"work":"Georgian legal collections (later)","relation":"Influenced by the Lesser Nomocanon's canons","key":"","label":null,"url":null}],"external_links":[],"cautions":["The date of the original compilation is uncertain; only a terminus ante quem of the 11th century is established by palaeography.","The title 'Lesser Nomocanon' is a modern editorial label; the original colophon is lost.","The edition lacks a critical apparatus for the Greek Vorlage, so Georgian redactional changes cannot be distinguished from the source.","No collation with other witnesses has been published; the text is known from a single manuscript."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000401,"generated":"2026-11-15T00:43:57Z"},"checks":{"work":"sjuli","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":15,"translated":15,"commentary_passages":15,"commentary_units":86,"english_words":2689,"source_letters":12624,"commentary_kinds":9},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Old Georgian text survives in a single manuscript (TITUS digitisation). Its title 'Lesser Nomocanon' is a modern editorial label; the original colophon is lost.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"background","lemma":"","severity":"caution","text":"Dating rests on palaeography and the absence of later conciliar canons. The terminus ante quem is the 11th century, but a narrower date is not established.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"This compilation was used in Georgian monastic foundations as a portable handbook. Its canons reappear in later Georgian legal collections, indicating ongoing authority.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The edition provides no critical apparatus for the Greek Vorlage. Readers cannot distinguish Georgian redactional changes from the underlying Greek source.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The base text is the TITUS digital transcription of MS Tbilisi A-95. No collation with other witnesses has been published.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"info","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: canon law in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 15 narrative."},{"kind":"caution","severity":"caution","text":"1 passage(s) are fragmentary in the source; the English bridges each break and says so in the note."},{"kind":"scripture","severity":"info","text":"1 scriptural phrase match(es) noted: John 8:12."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Minor Nomocanon. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 5.5.2009. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":15},"term_index":[],"citations":{"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon":{"label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"},"ed:sjuli":{"label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"},"hollis:alma99158275520303941":{"label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"წესი და განგებაჲ და რჩულისკანონი მეექუსისა კრებისაჲ ას სამეოცდარვათა წმიდათა მამათაჲ, რომელნი შეკრბეს კოსტანტინეპოლეს, ახალსა ჰრომსა, კოსტანტინე ღმრთისმსახურისა მეფისა ზე, ძისწულისა ძისა ჰერაკლე მეფისა. იყვნეს წინამძღუარ კრების ამისა აგათონ, პაპაჲ ჰრომისაჲ და გიორგი კოსტანტინეპოლისაჲ და თეოფანე ანტიოქისაჲ და სხუანი იგი ღმერთშემოსილნი მამანი. ამან წმინდამან მეექუსემან კრებამან ას სამეოცდარვათა მამათამან, რომელნი * შეკრბეს კოსტანტინეპოლეს, სამეუფოსა პალატსა და დაამტკიცეს მართალი სარწმუნოებაჲ და დაწერეს ძეგლი ღმრთისმეტყუელებისაჲ და კანონნი ეკლესიისანი სამოძღურებელად მორწმუნისა ერისა, პირველად აჴსენეს სარწმუნოებაჲ განწესებული ნიკიისა კრებისაჲ ტ^ჲჱ მამათაჲ და კოსტანტინეპოლისაჲ რ^ნ მამათაჲ, ეფესოჲსაჲ ს^ მამათაჲ და ქალკიდონისა ქ^ლ მამათაჲ და კოსტანტინეპოლისავე რ^ო მამათაჲ და ყოველივე ხუთთა მათ კრებათა მიერ ქადაგებული შეიწყნარეს და დაამტკიცეს და რომელნი მათ განეკუეთნეს და შეეჩუენნეს, შეაჩუენნეს და რომელნი მათ შეეწყნარნეს და ედიდნეს, ადიდნეს და შეიწყნარნეს *. და სხუათაცა კრებათა, რომელნი ადგილ-ადგილ ქმნილ იყვნეს საღმრთოდ და მართლმადიდებლობით და კანონნი * განეწესნეს, მიითუალნეს, ვითარცა ქუემო თჳთ აჴსენებენ.","english":"Rule and ordinance and the canonical collection of the Sixth Council of the one hundred sixty-eight holy fathers, who assembled in Constantinople, in New Rome, under Constantine, the God-serving emperor, the grandson of the emperor Heraclius. The leaders of this council were Agatho, pope of Rome, and George of Constantinople, and Theophanes of Antioch, and the other God-clad fathers. This holy Sixth Council of the one hundred sixty-eight fathers, who assembled in Constantinople in the imperial palace, confirmed the true faith and wrote a monument of theology and canons of the church for the guidance of the believing people. First they proclaimed the faith established by the Council of Nicaea of the 318 fathers, and that of Constantinople of the 150 fathers, that of Ephesus of the 200 fathers, and that of Chalcedon of the 630 fathers, and again that of Constantinople of the 165 fathers; and they accepted and confirmed everything preached by those five councils; and those whom they had anathematized and condemned, they condemned; and those whom they had accepted and glorified, they glorified and accepted. And they also referred to other councils that had been held in various places in a godly and orthodox manner and had established canons, as they themselves mention below.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"წესი და განგებაჲ და რჩულისკანონი","severity":"info","text":"The opening phrase 'Rule and ordinance and the canonical collection' signals a formal preamble typical of conciliar decrees, establishing the authority of the Sixth Council.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"რჩულისკანონი","severity":"info","text":"The term 'რჩულისკანონი' (rčulisḳanoni) is a compound meaning 'canonical collection' or 'nomocanon', reflecting the work's genre as a compilation of ecclesiastical canons.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"მეექუსისა კრებისაჲ","severity":"info","text":"The Sixth Ecumenical Council (680–681) condemned monothelitism and affirmed the two natures of Christ. The 168 fathers listed here are a traditional count, though historical records vary.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"კოსტანტინე ღმრთისმსახურისა მეფისა","severity":"info","text":"The reference to Emperor Constantine IV (r. 668–685), grandson of Heraclius, dates the council to his reign, consistent with the historical Sixth Council.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ხუთთა მათ კრებათა","severity":"info","text":"The text lists the first five ecumenical councils with their traditional participant counts, showing the Georgian reception of Byzantine conciliar authority and the integration of these councils into local canon law.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"რომელნი * შეკრბეს","severity":"caution","text":"The asterisk in the Georgian text marks a textual variant or scribal insertion, possibly indicating a later addition or correction in the manuscript tradition.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The precise identity of the 'other councils' mentioned is unspecified; the text may refer to local synods or later ecumenical councils. The asterisks in the Georgian text indicate possible scribal interventions, but their exact meaning is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":2,"ref":"p2","source":"და მერმე ახლად შემოსრული იგი წვალებაჲ ერთისა ნებისა და ერთისა საქმისა მეტყუელთაჲ სრულიად განაგდეს და მეტყუელნი ესევითარისა მის წვალებისანი: [თეოფანე] ფარანელი, ონორი ჰრომი, კჳროზ * [ალ]ექსანდრიელი, სერგიოს,5 * პიროზ, პავლე და * პეტრე კოსტანტინეპოლელნი, მაკარი ანტიოქიელი და სტეფანე, მოწაფე მისი, შეაჩუენნეს, რამეთუ ამათ ყოველთა იკადრეს თქუმად ღმრთისა ჩუენისა იესუ ქრისტესთჳს, ვითარმედ: \"ერთი ნებაჲ და ერთი ხოლო საქმე აქუნდა შემდგომად განკაცებისა\", რომელ-ესე უარის-ყოფაჲ არს ორთა ბუნებათაჲ. და პოლიხრონიოსცა უგუნური იგი და ცოფი ბერი შეაჩუენეს, რომელმან იქადა ესევითარსა მას წვალებასა შინა აღდგინებაჲ მკუდრისაჲ. ხოლო წმიდათა მათ მამათა მისცეს ფლობაჲ აღდგინებად და, ვითარ-იგი ვერარაჲ აღადგინა, უმეტესად განაქიქა გმობაჲ თჳსი. ესე ზემოწერილნი მწვალებელნი წმიდათა მათ მამათა შეაჩუენნეს. და ებისტოლე მოწერილი აღათონ * ჰრომთა პაპისაჲ კოსტანტინე მეფისა მომართ შეიწყნარეს შემსგავსებულად ებისტოლისა მის დიდისა ლეონისა ჰრომთა პაპისაჲ, რომელი მოეწერა კრებასა ქალკიდონისასა. და კრებაჲ იგი რ^კდ ებისკოპოსთაჲ, რომელნი ჰრომს შეკრიბნა ღირსმან აგათონ, ითჳსეს და * ყოველი * მათ მიერ თქმული და განწესებული დაამტკიცეს და * ერთ კრებად შეირაცხნეს რ^ჲჱ კოსტანტინეპოვლისანი და რ^კდ ჰრომისანი.","english":"And thereafter they utterly cast out the newly arisen heresy of the one will and one energy of the Monothelites, and they condemned the Monothelites of that heresy: Theophanes of Pharran, Honorius of Rome, Cyrus of Alexandria, Sergius, Pyrrhus, Paul and Peter of Constantinople, Macarius of Antioch, and Stephen, his disciple, for all these dared to say concerning our Lord Jesus Christ: \"He had one will and one energy only after the incarnation,\" which is a denial of the two natures. And they also condemned the foolish and mad monk Polychronius, who boasted that in that heresy he would raise the dead. But the holy fathers gave him permission to raise [the dead], and when he raised nothing, he all the more exposed his own blasphemy. These above-written heretics the holy fathers condemned. And they accepted the epistle written by Agatho, Pope of Rome, to Emperor Constantine, as being in accord with the epistle of the great Leo, Pope of Rome, which was written to the Council of Chalcedon. And that council of one hundred fifty bishops, whom the venerable Agatho assembled in Rome, they requested and confirmed everything said and ordained by them, and they counted them as one council: the one hundred seventy of Constantinople and the one hundred fifty of Rome.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The passage describes the condemnation of Monothelitism at the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681), which affirmed two wills and two energies in Christ against the one-will/one-energy heresy.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"მეტყუელნი","severity":"info","text":"The Georgian term 'მეტყუელნი' (meṭq̇uelni) translates 'Monothelites' (from Greek μονοθελῆται), referring to those who taught a single will in Christ.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The list of condemned Monothelite leaders (Theophanes, Honorius, Cyrus, Sergius, Pyrrhus, Paul, Peter, Macarius, Stephen) matches the conciliar acts of Constantinople III, as preserved in Greek and Latin sources.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian text counts the Roman synod of 150 bishops under Pope Agatho as part of the same council, reflecting the Eastern acceptance of the Roman synod's authority in the conciliar definition.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the narrative of the Sixth Council's condemnation of Monothelitism, followed by the acceptance of Agatho's epistle and the merging of the Roman and Constantinopolitan synods into one council.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text contains a lacuna after 'კჳրოზ' (Cyrus) marked by an asterisk, and the name 'თეოფანე' (Theophanes) is supplied editorially; the original manuscript may have had a different reading.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text has a lacuna after 'კჳրოზ' (Cyrus), where the editor supplies '[ალ]ექსანდრიელი' (of Alexandria); the original may have been different.","The phrase 'რ^κδ' and 'ρ^ιε' represent numbers (124 and 115?) but the English draft interprets them as 150 and 170; the exact numerals are uncertain due to possible scribal error."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":3,"ref":"p3","source":"და წმიდაჲ მარტინე ჰრომისა პაპი და წმიდაჲ მაქსიმე აღმსაარებელი ჴმამაღლად ადიდეს და საჴსენებელად საუკუნოდ ნეტარებაჲ და ქებაჲ მათი განაწესეს. და აღწერილი იგი მართლისა სარწმუნოებისა ძეგლი და საეკლესიონი იგი კანონნი წინაშე ღმრთისმსახურისა კოსტანტინე მეფისა წარიკითხეს (!) და თავადმან კოსტანტინე * მეფემან თჳსითა ჴელითა, წითლითა წამლითა, სიმტკიცე საღმრთოჲსა მის ძეგლისაჲ დაწერა და ყოველთა მათ მღდელთმოძღუართა სახელები თჳსი დაწერეს კაცად-კაცადმან თჳსითა ჴელითა. და ესე არს თქმული * იგი და განწესებული წმიდათა მათ და ღმერთშემოსილთა მამათაჲ.\n\nთავი ა^ . დიდმან ამან და ყოველთა ქალაქთა და სოფელთაგან ნებითა და მადლითა ღმრთისაჲთა და ბრძანებითა მორწმუნისა და ღმრთისმსახურისა მეფისა კოსტანტინესითა შემოკრებულმან ღმრთივდაცვულსა * სამეუფოსა ქალაქსა მეექუსემან კრებამან ტაძარსა დიდისა პალატისასა ესრეთ აღწერა და განაწესა და ამას იტყჳს: ღმრთისა და მამისა მხოლოდშობილი ძჱ და სიტყუაჲ *, რომელი-იგი ყოვლითურთ მსგავს ჩუენდა იქმნა, თჳნიერ ცოდვისა, ქრისტე ჭეშმარიტი ღმერთი ჩუენი წმიდისა სახარებისა ქადაგებითა ესრეთ ბრძანებს: \"მე ვარ ნათელი სოფლისაჲ. რომელი შემომიდგეს მე, არა ვიდოდის ბნელსა, არამედ აქუნდეს ნათელი ცხორებისაჲ\". _ და კუალად თქუა: _ \"მშჳდობასა მოგცემ თქუენ. მშჳდობასა ჩემსა დაგიტევებ თქუენ\".","english":"And they greatly extolled the holy Martin, Pope of Rome, and the holy Maximus the Confessor, and established for them eternal blessedness and praise in perpetual remembrance. And that written monument of the true faith and those ecclesiastical canons were read aloud before the God-serving Emperor Constantine, and the Emperor Constantine himself, with his own hand, in red ink, wrote down the confirmation of that divine monument, and all those priestly hierarchs wrote their own names, each with his own hand. And this is that which was spoken and ordained by those holy and God-clad fathers.\n\nChapter 1. This great and from all cities and villages, by the will and grace of God and by the command of the faithful and God-serving Emperor Constantine, the Sixth Council, divinely protected, assembled in the imperial city in the hall of the great palace, thus wrote and ordained, and says this: The only-begotten Son and Word of God and Father, who became altogether like unto us, except for sin, Christ our true God, through the preaching of the holy Gospel, commands thus: \"I am the light of the world. He who follows me shall not walk in darkness, but shall have the light of life.\" And again he said: \"I give you peace. I bequeath my peace to you.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ჴმამაღლად","severity":"info","text":"The adverb 'with a loud voice' (ჴმამაღლად) is used here to describe the acclamation of Martin and Maximus, a formulaic expression in conciliar acts for solemn praise.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Martin of Rome, Maximus the Confessor","severity":"info","text":"Martin I (pope 649–655) and Maximus the Confessor (c. 580–662) were key opponents of Monothelitism. Both were condemned and died in exile; their rehabilitation here reflects the Sixth Ecumenical Council (680–681).","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"I am the light of the world","severity":"info","text":"The quotation 'I am the light of the world' echoes John 8:12, though the Georgian wording differs slightly from the standard Gospel text, likely a free citation from memory or a liturgical source.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"I give you peace. I bequeath my peace to you.","severity":"info","text":"The second quotation, 'I give you peace… I bequeath my peace to you,' is not a direct Gospel verse but a paraphrase of John 14:27, where Christ leaves peace to his disciples.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"Chapter 1","severity":"info","text":"The passage begins a new section marked 'Chapter 1' (თავი ა^), introducing the Sixth Ecumenical Council's definition of faith. This structural division is typical of nomocanon collections.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"(!) and *","severity":"caution","text":"The text contains editorial marks: (!) after 'read aloud' and (*) after 'Constantine' and 'divinely protected', indicating scribal or critical annotations. These may signal textual variants or corrections in the manuscript tradition.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Emperor Constantine' is ambiguous: likely Constantine IV (r. 668–685), who convened the Sixth Council, but the text does not specify. The phrase 'divinely protected imperial city' could refer to Constantinople, but the location is not explicitly named."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"scripture","severity":"info","ref":"John 8:12","text":"The English carries the scriptural phrase “i am the light of the world”, which matches John 8:12. The match is on the English draft; check the Coptic before quoting the verse."}]},{"i":4,"ref":"p4","source":"ამის ღმრთივქადაგებულისა, ჭეშმარიტისა და მიუჩრდილებელისა ნათლისა ბრწყინვალებითა განათლდა და შეუდგა მას ღმრთისმსახური ესე მეფე ჩუენი და მშჳდობაჲ იგი მის მიერ აღთქუმული წინამძღურად მოიღო. და იქმნა მართლმადიდებლობისა შემწე და წვალებისა წინააღმდგომ. ამისთჳსცა წმიდაჲ ესე და მსოფლიოჲ * კრებაჲ ღირსთა ამათ მღდელთმოძღუართა მოსწრაფედ შემოკრბა და ყოველივე სავსებაჲ ეკლესიისაჲ შეაერთა. ხოლო წმიდამან ამან და პატიოსანმან კრებამან მტრისა მიერ დათესილი ღუარძლი ყოველივე ეკლესიისაგან აღმოჰფხურა და ყოველი წვალებისა ურჩულოებაჲ განიოტა და სწავლასა წმიდათა მოციქულთასა და ღმრთისა მიერ გამორჩეულთა მამათასა შეუდგა და წმიდათა მათ და ყოვლისა სოფლისა განმანათლებელთა ხუთთა კრებათა თანა ყოვლითურთ ერთნება და ერთგანზრახვა იქმნა *. პირველად ტ^ჲჱ ნიკიას შეკრებულთა წმიდათა მამათა, ურჩულოჲსა არიოზის განმკუეთელთა, რომელთაცა ერთარსებაჲ, ერთღმრთეებაჲ და ერთბუნებაჲ სამგუამოვნისა მის წმიდისა სამებისაჲ ჴმამაღლად ქადაგეს და მამისა და ძისა და სულისაწმიდისა ერთითა და განუყოფელითა სარწმუნოებითა * თაყუანისცემაჲ ასწავეს ერსა მორწმუნეთასა და თანა-წამებითა და თანა-მოღუაწებითა ღმრთისმსახურისა დიდისა კოსტანტინე მეფისაჲთა ყოველნი იგი მართლისა სარწმუნოებისა წინააღმდგომნი მწვალებელნი განიოტნეს.","english":"Illuminated by the radiance of this divinely proclaimed, true and unclouded light, this God-serving king of ours adhered to it and brought about the peace that had been promised by him as a guide. And he became a supporter of orthodoxy and an opponent of heresy. For this reason, this holy and ecumenical council quickly assembled these worthy priestly leaders and united the entire fullness of the church. And this holy and venerable council uprooted from the whole church the tares sown by the enemy, drove out all the impiety of heresy, adhered to the teaching of the holy apostles and of the God-chosen fathers, and became wholly of one mind and one purpose with those holy and universal illuminators, the five councils. First, with the holy fathers assembled at Nicaea, the refuters of the impious Arius, who loudly proclaimed the consubstantiality, co-eternity and co-essentiality of the holy Trinity, and with one and indivisible faith taught the worship of the Father, Son and Holy Spirit to the believing people, and through the co-witnessing and co-striving of the great God-serving King Constantine, they drove out all those opponents of the true faith, the heretics.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"მშჳდობაჲ","severity":"info","text":"The term 'peace' (mšwidobay) likely refers to the ecclesiastical peace or unity achieved under the king's guidance, not merely political peace.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"კრებაჲ","severity":"info","text":"The word 'council' (k'rebay) is used for both the local assembly and the ecumenical councils; here it designates the latter, as indicated by 'ecumenical' (msop'lioy).","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"ხუთთა კრებათა","severity":"info","text":"The 'five councils' are the first five ecumenical councils (Nicaea I, Constantinople I, Ephesus, Chalcedon, Constantinople II), foundational for Orthodox doctrine.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"პირველად","severity":"info","text":"The passage begins a sequential enumeration of the ecumenical councils, starting with Nicaea I, as part of a larger narrative of conciliar authority.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"კოსტანტინე მეფე","severity":"info","text":"King Constantine is presented as a model Christian ruler, co-witnessing and co-striving with the council, reflecting the Georgian reception of Byzantine imperial ideology.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ღუარძლი","severity":"caution","text":"The term 'tares' (ğuardzli) is a biblical metaphor (cf. Matt 13:24–30) for heresy, but the Georgian text may be a free rendering rather than a direct citation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'this God-serving king of ours' is not specified; it may refer to a contemporary Georgian king or to Constantine the Great, but the text does not clarify.","The phrase 'the peace that had been promised by him as a guide' is ambiguous: it could refer to a prior promise by the king or by a church authority."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":5,"ref":"p5","source":"მეორედ კოსტანტინეპოლეს შეკრებულთა რ^ნ ღმერთშემოსლთა მამათაჲ, თევდოსი დიდისა მეფისა ზე *, მაოტებელთა ბოროტისა მის მაკედონიოს * სულისა წმიდისა მბრძოლისა და აპოლინარის უკეთურისა, რომელი იტყოდა, ვითარმედ : \"არა შეიმოსა უფალმან გონებაჲ კაცობრივი\". და ამით გმობითა ცხორებისა ჩუენისა საიდუმლოსა# * არა სრულებით-ყოფად ზრახვიდა, რომელიცა მაკედონიოსისვე თანა განიოტეს წმიდათა მათ მამათა. მესამედ ეფესოს შეკრებულთა ს მამათა, თევდოსი მეფისა ზე, ძისა არკატისა, რომელთა არცხჳნეს ურჩულოსა ნესტორის და ერთ ქრისტედ განჴორციელებული უფალი ჩუენი ქადაგეს და წმიდაჲ იგი ქალწული მარიამ, უხრწნელი იგი და უმეტესად კურთხეული, ჭეშმარიტად ღმრთისმშობელად აღიარეს და ქადაგეს და ბილწი იგი ცუნდრუკებაჲ ბოროტისა მის ნესტორისა * იოტეს და სრულიად აჴოცეს, რომელი-იგი კაცად განყოფილად და ღმრთად განყოფილად ერთსა მას ქრისტესა იტყოდა და წმიდასა ღმრთისმშობელსა უვარ-ჰყოფდა, ამისთჳსცა სრულიად აჴოცეს იგი წმიდათა მათ მამათა. მეოთხედ ქალკიდონს შეკრებულთა, მარკიანე მეფისა ზე, ქ^ლ წმიდათა მამათა, რომელთა ერთი იგი ქრისტე ძე ღმრთისაჲ ჩუენთჳს განკაცებული ორითა ბუნებითა, ჴმამაღლად ქადაგეს სრული ღმერთი და სრული კაცი. და შეაჩუენნეს: ევტუქე და დიოსკოროს და სებეროს ბოროტნი იგი მწვალებელნი.","english":"The second council assembled in Constantinople, of the God-bearing fathers, under the great king Theodosius, who expelled the evil Macedonius, the adversary of the Holy Spirit, and the wicked Apollinaris, who said: \"The Lord did not assume a human mind.\" And by this blasphemy against the mystery of our life, he intended to deny its fullness; and together with Macedonius, those holy fathers expelled them. The third council assembled in Ephesus, of the fathers, under King Theodosius, son of Arcadius, who condemned the rebellious Nestorius and proclaimed our Lord incarnate as one Christ, and acknowledged and proclaimed the holy Virgin Mary, the immaculate and most blessed, truly as the Mother of God; and they expelled and utterly abolished the foul corruption of the evil Nestorius, who spoke of the one Christ as separately man and separately God, and denied the holy Mother of God; for this reason those holy fathers utterly abolished him. The fourth council assembled in Chalcedon, under King Marcian, of the holy fathers, who loudly proclaimed the one Christ, the Son of God, incarnate for us, with two natures, fully God and fully man. And they condemned the evil heretics Eutyches, Dioscorus, and Severus.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მეორედ კოსტანტინეპოლეს შეკრებულთა","severity":"info","text":"This passage enumerates four ecumenical councils in sequence: Constantinople I (381), Ephesus (431), Chalcedon (451), and implicitly Nicaea I (325) from the previous passage. The Georgian text uses ordinal adverbs (მეორედ, მესამედ, მეოთხედ) to structure the narrative.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ღმერთშემოსლთა","severity":"info","text":"The term ღმერთშემოსლთა (God-bearing) is a calque of Greek θεοφόροι, used in patristic literature to describe the fathers of the First Council of Constantinople. It emphasizes their divine inspiration and authority.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"მაოტებელთა","severity":"info","text":"The verb მაოტებელთა (they expelled) is a key legal term in the nomocanon, indicating formal anathematization or deposition. It recurs in the descriptions of all four councils, underscoring the disciplinary function of the text.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"აპოლინარის","severity":"info","text":"Apollinaris of Laodicea (c. 310–390) taught that Christ had a human body but a divine mind, denying a human intellect in Christ. This Christological position was condemned at the First Council of Constantinople (381). The Georgian text accurately reflects his teaching.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"ნესტორის","severity":"info","text":"Nestorius, Patriarch of Constantinople (428–431), argued for a strict separation of Christ's human and divine natures, rejecting the title Theotokos for Mary. The Council of Ephesus (431) condemned his views and affirmed Mary as Mother of God.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სებეროს","severity":"caution","text":"The inclusion of Severus of Antioch (c. 465–538) among those condemned at Chalcedon is anachronistic; Severus was a leading Miaphysite condemned later, in the 6th century. This reflects later Georgian anti-Miaphysite polemic rather than historical accuracy.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify which council is 'first' (implied from the previous passage as Nicaea I). The anachronistic inclusion of Severus among those condemned at Chalcedon may reflect later editorial additions or doctrinal polemic."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":6,"ref":"p6","source":"და მათ თანა ნესტორიცა, ესე ვითარცა განმყოფელი გუამსა ქრისტესსა, და იგინი ვითარცა შემრეველნი ბუნებათანი, რომელნი-იგი ურთიერთას განყოფილითა და წინააღმდგომითა გმობითა ერთად მთხრებლად წარწყმედისა და უღმრთოებისა შთაცჳვეს. მეხუთედ ამას სამეუფოსა ქალაქსა, იუსტინიანე * მეფისა ზე, შემოკრებულთა რ^ო წმიდათა მამათა, რომელთა განკუეთეს თეოდორე მომფსუეტელი, მოძღუარი ნესტორისი, და ოროგინე, მრავალთა წვალებათა მეტყუელი, და დიდიმოს და ევაგრე. და ი^ბ იგი თავნი თევდორიტესნი, წინააღმგომნი ღმერთშემოსილისა კჳრილესნი და ებისტოლე იგი ივაჲსი მიწერილი მარენ სპარსისა მიმართ და ყოველივე წვალებაჲ შეაჩუენეს და სარწმუნოებაჲ პირველთა მათ წმიდათა კრებათა მიერ განწესებული დაამტკიცეს.","english":"and with them also Nestorius, who divided the body of Christ, and those who confounded the natures, who, by their mutual separation and contradictory blasphemy, together plunged into the abyss of destruction and impiety. Fifthly, in this imperial city, under the emperor Justinian, the 160 holy fathers assembled, who condemned Theodore of Mopsuestia, the teacher of Nestorius, and Origen, who spoke of many sufferings, and Didymus and Evagrius. And they anathematized the chapters of Theodoret which were opposed to the God-clad Cyril, and the epistle of Ibas written to Mar the Persian, and they condemned every suffering and confirmed the faith established by those first holy councils.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"განმყოფელი","severity":"info","text":"The Georgian term 'ganmq'op'eli' (divider) describes Nestorius as one who divides Christ's body, reflecting the Christological controversy over the unity of Christ's natures.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"შემრეველნი","severity":"info","text":"'Shemrevelni' (confounders) refers to those who mix the natures of Christ, a charge against Apollinaris and others, contrasting with Nestorius's division.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"Fifth Council (Constantinople II)","severity":"info","text":"The passage describes the Fifth Ecumenical Council (553 CE) under Justinian, which condemned Theodore of Mopsuestia, Origen, Didymus, Evagrius, and the Three Chapters (Theodoret and Ibas).","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"თეოდორე მომფსუეტელი","severity":"info","text":"Theodore of Mopsuestia (d. 428) is called 'mompsueteli' (of Mopsuestia), a key Antiochene theologian condemned posthumously at the Fifth Council for his association with Nestorius.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"წვალებათა","severity":"info","text":"'Ts'valebata' (sufferings) refers to Origen's teachings on the pre-existence and fall of souls, condemned as heretical at the Fifth Council.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"Three Chapters","severity":"info","text":"The condemnation of Theodoret's chapters and Ibas's epistle reflects the Three Chapters controversy, a key issue at the Fifth Council, later affirmed in Georgian canon law collections.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text lists 160 fathers (რ^ο), but some sources give 164 or 165 for the Fifth Council; the number may be a scribal variant or rounding.","The phrase 'წვალებაჲ' (suffering) is ambiguous: it may refer to Origen's specific teachings or to all condemned doctrines collectively."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":7,"ref":"p7","source":"აწ უკუე ჩუენ ყოველნივე წმიდათა მათ კრებათა მიერ ქადაგებულსა სარწმუნოებასა ვქადაგებთ და დავამტკიცებთ და ესრეთ ვღაღადებთ შემოკრებულნი წმიდასა ამას მეექუსესა კრებასა: \"გურწამს ერთი ღმერთი, მამაჲ ყოვლისა მპყრობელი, შემოქმედი ცათა და ქუეყანისაჲ, ხილულთა ყოველთა და არახილულთაჲ და ერთი უფალი იესუ ქრისტე, ძე ღმრთისაჲ, მხოლოდ-შობილი მამისაგან, შობილი უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა, ნათელი ნათლისაგან, ღმერთი ჭეშმარიტი ღმრთისაგან ჭეშმარიტისა, შობილი და არა ქმნული, ერთარსი მამისაჲ, რომლისა მიერ ყოველივე შეიქმნა, რომელი ჩუენთჳს, კაცთათჳს, და ჩუენისა ცხორებისათჳს გარდამოჴდა ზეცით და ჴორცნი შეისხნა სულისაგან წმიდისა და მარიამისაგან ქალწულისა და განკაცნა და ჯუარს ეცუა ჩუენთჳს პონტოელისა პილატესა ზე, ივნო, დაეფლა და აღდგა მესამესა დღესა მსგავსად წერილისა, ამაღლდა ზეცას და დაჯდა მარჯუენით მამისა და კუალად მოვალს განშჯად ცხოველთა და მკუდართა, რომლისა სუფევისაჲ არა არს დასასრული, და სულიწმიდაჲ უფალი და ცხოველსმყოფელი, რომელი მამისაგან გამოვალს, მამისა თანა და ძისა თანა თაყუანის-იცემების და იდიდების, რომელი იტყოდა წინაწარმეტყუელთა მიერ, და ერთი წმიდაჲ კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესიაჲ. აღვიარებთ ერთსა ნათლისღებასა მოსატევებელად ცოდვათა, მოველით აღდგომასა მკუდრეთით და ცხორებასა მერმისა საუკუნოჲსა, ამენ\".","english":"Now we, all of us, preach and affirm the faith proclaimed by those holy councils, and thus we cry out, gathered in this holy Sixth Council: \"We believe in one God, the Father, the Almighty, Creator of heaven and earth, of all things visible and invisible; and in one Lord Jesus Christ, the Son of God, the only-begotten of the Father, born before all ages, light from light, true God from true God, begotten, not made, consubstantial with the Father, through whom all things were made; who for us, for the sake of men, and for our salvation, came down from heaven, and was incarnate from the Holy Spirit and the Virgin Mary, and became man, and was crucified for us under Pontius Pilate, suffered, was buried, and rose on the third day according to the Scriptures, ascended into heaven, and sits at the right hand of the Father, and will come again to judge the living and the dead, whose kingdom has no end; and the Holy Spirit, the Lord and life-giver, who proceeds from the Father, who together with the Father and the Son is worshipped and glorified, who spoke through the prophets; and one holy catholic and apostolic Church. We acknowledge one baptism for the remission of sins; we await the resurrection of the dead and the life of the age to come. Amen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"აწ უკუე","severity":"info","text":"This passage begins the creedal confession of the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681), as presented in the Lesser Nomocanon.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"მეექუსესა კრებასა","severity":"info","text":"The phrase 'sixth council' refers to the Third Council of Constantinople, which condemned monothelitism and affirmed the two natures of Christ.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ნათელი ნათლისაგან","severity":"info","text":"The phrase 'light from light' echoes the Niceno-Constantinopolitan Creed, itself rooted in John 1:1–9, emphasizing Christ's divine origin.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"პონტოელისა პილატესა","severity":"info","text":"The reference to Pontius Pilate as 'Pontioelian' (Pilate of Pontus) is a standard creedal element, affirming the historical crucifixion under Roman authority.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სულიწმიდაჲ","severity":"info","text":"The filioque clause ('who proceeds from the Father') follows the original Niceno-Constantinopolitan Creed, without the later Western addition 'and the Son,' reflecting Eastern Orthodox tradition.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღდგომასა მკუდრეთით","severity":"caution","text":"The phrase 'resurrection of the dead' is standard, but the Georgian text uses 'mkudretit' (from the dead), which may reflect a local scribal variant or translation choice.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text's phrase 'მსგავსად წერილისა' ('according to the Scriptures') is ambiguous as to which specific scriptures are intended, but it is a standard creedal formula.","The term 'კათოლიკე' (catholic) in the Georgian context means 'universal' and does not imply Roman Catholicism."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":8,"ref":"p8","source":"კმა იყო მეცნიერებად და დასამტკიცებლად მართლისა სარწმუნოვებისა წმიდაჲ ესე ღმერთშემოსილთა მათ მამათაგან დაწესებული მართლაღსაარებაჲ, არამედ ვინაჲთგან არა დასცხრა პირველთაგან, მომპოვებელმან მან უკეთურებისამან ბრძოლად ნათესავსა კაცთასა, და ვითარცა-იგი პირველ თანაშემწედ მოიპოა გუელი და მის მიერ წამალი იგი გესლიანი სიკუდილისაჲ უწდია # *, ბუნებასა კაცთასა, ეგრეთვე აწ პოვნა ჭურნი შემსგავსებულნი ნებისა თჳსისანი თეოფანე ვინმე ფარანელი ებისკოპოსი და სერგიოს და პიროს და პავლე და პეტრე, რომელნი იყვნეს მღდელთმოძღუარ სამეუფოჲსა ამის ქალაქისა, ამათ თანა ონორიცა ჰრომისა წინამძღუარი## * და კჳროზ ალექსანდრიისაჲ *, მაკარი ანტიოქელი და სტეფანე მოწაფე მისი.","english":"It is sufficient for knowledge and for the confirmation of the true faith, this righteous confession established by those God-inspired fathers. But since the originator of evil did not cease from the beginning, waging war against the human race, and just as he first took the serpent as his helper and through it injected that venomous poison of death into human nature, so now he found vessels conformed to his own will: a certain Theophanes of Pharan, a bishop, and Sergius, and Pyrrhus, and Paul, and Peter, who were priests of this royal city; together with them, Honorius, the Pope of Rome, and Cyrus of Alexandria, Macarius of Antioch, and Stephen, his disciple.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The list of heretics (Theophanes, Sergius, Pyrrhus, Paul, Peter, Honorius, Cyrus, Macarius, Stephen) corresponds to figures condemned at the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681) for monoenergism and monothelitism.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"თეოფანე ფარანელი","severity":"info","text":"Theophanes of Pharan is a little-known bishop condemned as a monothelite; 'Pharan' likely refers to a see in Palestine or Arabia.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ონორიცა ჰრომისა წინამძღუარი","severity":"info","text":"Honorius, Pope of Rome (625–638), was posthumously condemned at Constantinople III for his support of monothelitism; his inclusion here reflects the council's anathemas.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage transitions from affirming the orthodox confession to listing contemporary heretics, using a serpentine analogy (the devil's poison) to frame the new heresy as a continuation of ancient evil.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"გუელი","severity":"info","text":"The reference to the serpent (გუელი) as the devil's helper echoes Genesis 3, where the serpent tempts Eve, and is a common patristic trope for the origin of heresy.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"# *","severity":"caution","text":"The symbols # and * in the Georgian text likely mark textual variants or editorial notes in the manuscript; their exact meaning is unclear without consulting the source edition.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Theophanes of Pharan' is uncertain; 'Pharan' may be a toponym in Palestine or Arabia, but the see is not well attested.","The symbols # and * in the Georgian text are not explained in the available metadata; they may indicate manuscript corrections or marginalia."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":9,"ref":"p9","source":"ესენი პოვნა ბოროტმან მან მტერმან აღმასრულებლად ნებისა თჳსისა და ისწრაფა მათ მიერ აღდგინებად ეკლესიასა შინა საცთური ბოროტი, რამეთუ ამათ პირველთქმულთა კაცთა ბირებითა დასაბამითგან კაცისმკვლელისაჲთა იკადრეს თქუმად ერთი ნებაჲ და ერთი საქმჱ ორთა მათ ბუნებათაჲ, ერთისა მის სამებისაგანისა ქრისტეს ღმრთისა ჩუენისაჲ და ამით სახითა განაახლა ერსა შორის ქრისტეანეთასა წვალებაჲ იგი აპოლინარისი, სებეროსისი * და თემისტისი, ურჩულოთაჲ მათ, რაჲთამცა სრულებაჲ იგი განკაცებისა უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტესი განაქარვა ესევითარითა მით მზაკუვარებითა და * აჩუენა თჳნიერ ნებისა და საქმისა ყოფად გონიერად სულიერნი იგი ჴორცნი უფლისანი. ამისთჳს აღადგინა ქრისტემან ღმერთმან ჩუენმან მორწმუნე ესე მეფე ახალი დავით და პოვა გულითადი თჳსი, რომელმანცა, ვითარცა წერილ არს: \"არა სცა ძილი თუალთა თჳსთა *, არცა ჰრული _ წამთა თჳსთა *, არცა განსუნებაჲ _ ჴორცთა თჳსთა\", ვიდრემდის ღმრთივშემოკრებული ესე ყო კრებაჲ და წმიდათა ამათ მამათა * მიერ პოვა * სრული იგი მართლმადიდებლობისა ქადაგებაჲ, რამეთუ ვითარცა იტყჳს უფალი. \"სადა იყვნენ ორნი, გინა სამნი შეკრებულნი სახელითა ჩემითა, მუნ ვარ მე მათ შორის ჭეშმარიტად\". უკუე ჩუენ შორის არს სახიერი იგი და მიმიძღჳს * ჩუენ გზასა ჭეშმარიტებისასა.","english":"These the evil enemy found as executors of his will, and he strove through them to set up in the Church an evil deception, for these first-mentioned men, from the beginning, with the blasphemies of the man-slayer, dared to speak of one will and one work of those two natures, of that one from the Trinity, our God Christ, and in this way renewed among the Christian people that tribulation of Apollinaris, Severus, and Themistius, those faithless ones, so that the perfection of the incarnation of our Lord Jesus Christ might be nullified by such cunning, and they showed the Lord’s rational, spiritual flesh to be without will and work. Therefore, our God Christ raised up this faithful king, the new David, and found his heart, who, as it is written: “He gave no sleep to his eyes, nor rest to his limbs, nor relaxation to his flesh,” until he held this God-gathered council and through these holy fathers found the complete preaching of Orthodoxy, for as the Lord says: “Where two or three are gathered in my name, there I am truly among them.” Therefore, the good one is among us and leads us on the path of truth.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"აპოლინარისი, სებეროსისი, თემისტისი","severity":"info","text":"These names refer to Apollinaris of Laodicea, Severus of Antioch, and Themistius, figures associated with miaphysite or monophysite Christologies condemned in Chalcedonian tradition.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"სადა იყვნენ ორნი, გინა სამნი შეკრებულნი სახელითა ჩემითა, მუნ ვარ მე მათ შორის ჭეშმარიტად","severity":"info","text":"This is a paraphrase of Matthew 18:20, where Christ says that where two or three are gathered in his name, he is among them.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ახალი დავით","severity":"info","text":"The epithet 'new David' likely refers to a contemporary Georgian king, possibly David III of Tao or David IV the Builder, who convened councils to combat heresy.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes a narrative section by affirming the council's orthodoxy and the king's role, transitioning from historical conflict to doctrinal resolution.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The text's anti-miaphysite polemic and praise for a 'new David' reflect the Georgian church's alignment with Chalcedonian Orthodoxy, likely shaped by Byzantine influence.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'faithful king, the new David' is not specified; it may refer to a specific historical ruler or be a typological title.","The phrase 'found his heart' is ambiguous in Georgian; it may mean 'found his like-minded supporter' or 'found his courage'."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":10,"ref":"p10","source":"ამან წმიდამან კრებამან სარწმუნოებით და მოწლედ შეიწყნარა ებისტოლე წმიდისა და ნეტარისა აგათონ ჰრომთა პაპისაჲ, მოწერილი ღმრთისმსახურისა მეფისა ჩუენისა კოსტანტინესა,2 * რომელსა შინა წერილ არს სახელდებით განკუეთაჲ და განყრაჲ ყოველთაჲ, რომელთა ქადაგეს ერთი ნებაჲ და ერთი საქმე განკაცებისა განგებულებასა შინა ქრისტეს ღმრთისა ჩუენისასა * ეგრეთვე სახედ. რ^კდ-ცა ღმერთშემოსილთა ებისკოპოზთა * ებისტოლე, რომელნი ღირსსა მას აგათონს თანა შეკრბეს, მოწერილი მორწმუნისა ამის მეფისა მიმართ, სათნოდ და კეთილად შეიწყნარეს, რამეთუ თანა-ეწამებოდეს ესე ებისტოლენი და დაამტკიცებდეს ებისტოლესა * მას დიდისა ლეონისსა, ჰრომთა პაპისა, რომელი მიუწერა წმიდასა ფლაბიანეს, კოსტანტინეპოლელ პატრიარქსა * კრებასა მას ქალკიდონისასა, რომელსაცა ძეგლ მართმადიდებლობისა * უწოდა წმიდამან მან კრებამან; ეგრეთვე დაამტკიცა (!) წმიდამან ამან * კრებამან ებისტოლენი იგი წმიდისა და * ნეტარისა კჳრელესნი განსაკუეთელნი ურჩულოჲსა * ნესტორისნი და რავდენიცა მიუწერა აღმოსავალისა * ებისკოპოსთა *, ეგრეთვე _ ებისტოლენი სოფრონ იერუსალჱმელ პატრიარქისაჲ.13 * ესე ყოველი შევიწყნარეთ ჩუენ ყოველთა და სწავლასა წმიდათა მათ ხუთთა კრებათასა და წმიდათა მათ ღმერთშემოსილთა მამათასა შეუდგთ *.","english":"This holy council piously and fully accepted the epistle of the holy and blessed Agathon, Pope of Rome, written to our God-serving Emperor Constantine, wherein is written the condemnation and rejection of all who preached one will and one energy in the economy of the incarnation of our God Christ. Likewise, the epistle of the three hundred and twenty-four God-bearing bishops who assembled with the worthy Agathon, written to this faithful emperor, they received graciously and well, for these epistles bore witness to and confirmed that epistle of the great Leo, Pope of Rome, which he wrote to the holy Flavian, Patriarch of Constantinople, at the Council of Chalcedon, which this holy council called the monument of Orthodoxy. Likewise, this holy council confirmed those epistles of the holy and blessed Cyril, the condemnatory ones against the impious Nestorius, and as many as he wrote to the bishops of the East. Likewise, the epistles of Sophronius, Patriarch of Jerusalem. All this we have received, all of us, and we adhere to the teaching of those five holy councils and of those holy and God-bearing fathers.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნებაჲ","severity":"info","text":"The term 'will' (ნებაჲ) is central to the Monothelite controversy, denoting the single will condemned by the council.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საქმე","severity":"info","text":"The term 'energy' (საქმე) refers to the single operation of Christ's natures, rejected by the Sixth Ecumenical Council.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The council described is the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681), which condemned Monothelitism and affirmed two wills and two energies in Christ.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian text incorporates the council's decrees into the Lesser Nomocanon, reflecting the reception of Byzantine canon law in the Georgian Church.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage lists authoritative documents accepted by the council, including letters from Popes Agathon and Leo, and Patriarchs Cyril and Sophronius, reinforcing conciliar authority.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text includes a marginal note (^) indicating a variant or gloss; the exact reading of the numeral '324' is uncertain in the manuscript.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The numeral '324' (რ^კდ) may be a scribal error or variant; the standard number of bishops at Constantinople III is 174, not 324.","The phrase 'monument of Orthodoxy' (ძეგლ მართმადიდებლობისა) is a title for the Council of Chalcedon, but its precise origin in this context is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":11,"ref":"p11","source":"და აღვიარებთ უფალსა ჩუენსა და ჭეშმარიტსა ღმერთსა იესუ ქრისტეს, ერთსა მას წმიდისა და ერთარსებისა სამებისაგანსა, სრულსა ღმრთეებითა და სრულსა კაცებითა, ყოვლითურთ მსგავს ჩუენდა, თჳნიერ ცოდვისა, რომელი უწინარეს საუკუნეთა იშვა მამისაგან ღმრთეებითა, ხოლო უკუანაჲსკნელთა ჟამთა ჩუენთჳს და ჩუენისა ცხოვრებისათჳს განჴორციელდა სულისაგან წმიდისა და მარიამისგან ქალწულისა ჭეშმარიტისა მის ღმრთისმშობელისა ბუნებითა კაცობრივითა *, ერთი უფალი იესუ ქრისტჱ, მხოლოდშობილი ორითა * ბუნებითა შეურევნელად, უცვალებელად *, განუყოფელად *, განუშორებლად ცნობილი, რამეთუ განყოფილებაჲ * იგი ბუნებათაჲ არა შეირია *, არცა დაიჴსნა ერთობითა მით გუამისაჲთა, არამედ * უფროჲსღა მტკიცე-იყო თჳთება ორისა ბუნებისა, შეკრებული ერთ პირად და ერთ გუამად. რამეთუ არა ორად პირად განიკუეთა ანუ განეყო ორგუამოვნებად, არამედ იგივე ერთი მხოლოდშობილი სიტყუაჲ ღმრთისაჲ, უფალი იესუ ქრისტჱ ორითა ბუნებითა * და ორითა საქმითა, ვითარცა პირველითგან წინაწარმეტყუელთა ქადაგეს და თავადმან * იესუ ქრისტემან გუასწავა და წმიდათა მოციქულთა გუაუწყეს * და ღმერთშემოსილთა მამათა გუასწავლეს *, ვქადაგებთ ჩუენცა ორთა ბუნებათა და ორთა ბუნებითთა ნებათა და ორთა ბუნებითთა საქმეთა, ხოლო ორთა მათ ბუნებითთა ნებათა არა წინააღმდგომთა.","english":"And we confess our Lord and true God Jesus Christ, one of the holy and consubstantial Trinity, complete in divinity and complete in humanity, in all things like unto us, except sin, who before the ages was born of the Father in divinity, but in the latter times for us and for our salvation was incarnate from the Holy Spirit and from Mary the Virgin, the true Theotokos, in nature human; one Lord Jesus Christ, only-begotten, in two natures, without confusion, without change, without division, without separation, known; for the division of the natures was not admitted, nor was it dissolved by the union of the hypostasis, but rather the property of each nature was confirmed, united in one person and one hypostasis. For it was not cut into two persons or divided into two hypostases, but the same one only-begotten Word of God, Lord Jesus Christ, in two natures and two energies, as from the beginning the prophets proclaimed, and Jesus Christ himself taught us, and the holy apostles announced to us, and the God-bearing fathers taught us, we also preach two natures and two natural wills and two natural energies, but those two natural wills are not opposed.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ორითა * ბუნებითა","severity":"info","text":"The phrase 'in two natures' (ორითა * ბუნებითა) is a central Christological formula from the Council of Chalcedon (451), here deployed in a Monothelite context to affirm two natural wills and energies.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ღმრთისმშობელისა","severity":"info","text":"The term 'Theotokos' (ღმრთისმშობელისა) is the Greek Θεοτόκος, affirmed at the Council of Ephesus (431) to assert the unity of Christ's person against Nestorianism.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"This passage reflects the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681), which condemned Monothelitism and affirmed two wills and two energies in Christ, consistent with the letter of Pope Agathon referenced in the previous passage.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage is a creedal confession structured as a series of affirmations: Christ's divinity and humanity, his birth from the Father and incarnation from Mary, and the dual natures, wills, and energies, culminating in a rejection of opposition between the wills.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ორითა *","severity":"caution","text":"The asterisks in the Georgian text (e.g., ორითა *) likely mark lacunae or editorial insertions in the manuscript tradition; the exact reading may vary across witnesses.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"This Georgian translation of the Constantinopolitan creedal statement was incorporated into the Lesser Nomocanon, a collection of canon law used in the Georgian Church, indicating its authoritative status in that tradition.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"},{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text contains asterisks that may indicate textual corruption or editorial marks; the precise manuscript source is not specified in the provided metadata."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":12,"ref":"p12","source":"ნუ იყოფინ, ვითარცა ურჩულონი იგი მწვალებელნი იტყჳან, რამეთუ: \"შეუდგა კაცობრივი იგი ნებაჲ მისი საღმრთოსა * ნებასა და არა წინააღმდგომ იყო, ანუ მბრძოლ, არამედ უფროჲსად ჰმორჩილებდა საღმრთოსა მას და ყოვლად ძლიერსა ნებასა მისსა\". რამეთუ ჯერ იყო ნებისა მის ჴორცთაჲსა * აგებულებაჲ და დამორჩილებაჲ ნებასა მას ღმრთეებისასა, ვითარცა იტყჳს დიდი ათანასე * რამეთუ: \"ვითარცა ჴორცნი მისნი ჴორც სიტყჳსა ღმრთისა ითქუმიან და არიან, ეგრეთვე ბუნებითი იგი ნებაჲ ჴორცთა მისთაჲ თჳსად სიტყჳსა ღმრთისა ითქუმის და არს\". ვითარცა თავადი იტყჳს, ვითარმედ: \"გარდამოვჴედ ზეცით. არა რაჲთა ვყო ნებაჲ ჩემი, არამედ ნებაჲ მომავლინებელისა ჩემისაჲ\". თჳსად ნებად ნებასა მას ჴორცთასა იტყოდა, რამეთუ ჴორცნიცა მისნი იყვნეს; და ვითარცა წმიდანი იგი და უბიწონი ჴორცნი განღმრთობითა არა განილინეს *, არამედ თჳსსა წესსა და ბუნებასა ეგნეს, ეგრეთვე კაცობრივი ნებაჲ მისი შეერთებითა ღმრთეებისაჲთა არა განილია, არცა განქარდა, არამედ უფროჲსად განემტკიცა, ვითარცა იტყჳს წმიდაჲ გრიგოლი ღმრთისმეტყუელი, ვითარმედ: \"ნებაჲ იგი მტრისაჲ არა წინააღმდგომ საღმრთოსა ნებასა იყო, არამედ * ყოვლითურთ განღმრთობილ და მიმყოლელ საღმრთოსა ნებასა\".","english":"Let it not be, as the faithless heretics say, that: “His human will was joined to His divine will and was not opposed, nor did it fight, but rather it obeyed that divine and all-powerful will.” For it was necessary that the constitution and subordination of His fleshly will to that will of the Godhead be, as the great Athanasius says: “Just as His flesh is called and is the flesh of the Word of God, so also the natural will of His flesh is called and is the will of the Word of God.” As He Himself says: “I came down from heaven, not that I might do my own will, but the will of my sender.” He spoke of His own will as that fleshly will, for they were also His flesh; and just as those holy and immaculate flesh were not destroyed by deification, but remained in their own order and nature, so also His human will was not destroyed by the union with the Godhead, nor was it annihilated, but rather was strengthened, as the holy Gregory the Theologian says: “That will of the man was not opposed to the divine will, but was entirely deified and followed the divine will.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ნუ იყოფინ","severity":"info","text":"The opening phrase 'Let it not be' introduces a polemical rejection of a heretical position, a common rhetorical device in anti-heretical literature.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ნებაჲ","severity":"info","text":"The Georgian term 'ნებაჲ' (will) is central to the Christological debate on the two wills of Christ, reflecting the monothelite controversy.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"გარდამოვჴედ ზეცით","severity":"info","text":"The phrase 'I came down from heaven' echoes Christ's words in John 6:38, though not a direct quotation, it alludes to the Johannine theme of divine descent.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ათანასე","severity":"info","text":"The citation of Athanasius of Alexandria (c. 296–373) is a key patristic authority in the monothelite controversy, though the exact source is not identified in the text.","cites":[],"named_sources":["Athanasius of Alexandria"],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"გრიგოლი ღმრთისმეტყუელი","severity":"info","text":"Gregory the Theologian (Nazianzus, c. 329–390) is cited to support the orthodox dyothelite position, indicating the text's reliance on Cappadocian authority.","cites":[],"named_sources":["Gregory of Nazianzus"],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage follows a pattern: rejection of heresy, patristic citation, scriptural allusion, and concluding patristic authority, typical of dogmatic florilegia.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact source of the Athanasius citation is not specified; it may be from a spurious or lost work.","The phrase 'ნებაჲ მტრისაჲ' (will of the man) could be read as 'will of the enemy' if 'მტრისაჲ' is misconstrued, but context supports 'human will'."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":13,"ref":"p13","source":"ეგრეთვე ორთა ბუნებითთა საქმეთა განუყოფელად, უცვალებელად, შეურევნელად უფლისა და ღმრთისა ჩუენისა იესუ ქრისტესა აღვიარებთ, ესე იგი საღმრთოსა საქმესა და კაცობრივსა საქმესა, ვითარცა იტყჳს ღმერთშემოსილი ლეონ განცხადებულად, ვითარმედ: \"თითოეული * ბუნებაჲ მისი იქმს წესსა თჳსსა ზიარებითა მეორისაჲთა\". ბუნებაჲ იგი სიტყჳსაჲ იქმს საქმეთა სიტყჳსათა. და ბუნებაჲ ჴორცთაჲ იქმს რაჲ-იგი შეჰგავს ჴორცთა, რამეთუ არა ეგების თქუმად, თუ ერთ არს საქმე ბუნებითი ღმრთეებისაჲ და ჴორცთაჲ, რაჲთა არცა დაბადებული არსებასა მას ღმრთეებისასა აღვიყვანოთ, არცა სიმაღლე იგი საკჳრველებაჲ საღმრთოჲსა ბუნებისაჲ დაბადებულთა და განწესებულსა ადგილსა შთამოვიყვანოთ. ერთისა უფლისა *, ერთისა ქრისტესა ვიცნით სასწაულნიცა და ვნებანიცა * არამედ სხუადდასხუად სახედ შემსგავსებულად ბუნებათა მათ, რომელთაგან და რომელთა შინა იყო, ვითარცა ნეტარმან კჳრილე თქუა.","english":"Likewise, we confess the two natural activities of our Lord and God Jesus Christ—the divine activity and the human activity—inseparably, unchangeably, and without confusion, as the God-clad Leo declares clearly: “Each of his natures performs its own function in communion with the other.” The nature of the Word performs the works of the Word, and the nature of the flesh performs what is proper to the flesh. For it is not permissible to say that the natural activity of the divinity and that of the flesh are one, so that we neither elevate the created to the essence of the divinity nor bring down the height of the wondrous divine nature to the created and ordered place. We know both the miracles and the sufferings of the one Lord, one Christ, but in different forms, corresponding to the natures of which and in which He existed, as the blessed Cyril said.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ორთა ბუნებითთა საქმეთა","severity":"info","text":"The phrase 'two natural activities' (dyotheletism) is central to the Christological definition of the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681), which the text defends against monotheletism.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ღმერთშემოსილი ლეონ","severity":"info","text":"The epithet 'God-clad Leo' refers to Pope Leo I (the Great), whose Tome (449) was a key source for Chalcedonian Christology. The quotation echoes his letter to Flavian.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ნეტარმან კჳრილე","severity":"info","text":"The reference to 'blessed Cyril' (Cyril of Alexandria) aligns the text with the miaphysite-leaning tradition that nonetheless accepts the Chalcedonian formula of two natures in one hypostasis.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage continues the narrative of the previous folio, refuting monotheletism by citing patristic authorities (Leo, Cyril) and affirming the Chalcedonian distinction of natures and activities.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"*","severity":"caution","text":"The asterisks in the Georgian text mark lacunae or uncertain readings in the manuscript; the English draft supplies plausible restorations, but the original wording is not fully secure.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":["titus"]}],"ambiguities":["The Georgian text uses asterisks to indicate missing or illegible words; the English draft fills these conjecturally, but the exact original phrasing is uncertain."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":14,"ref":"p14","source":"აწ უკუე ყოვლით კერძო შეურევნელად და განუყოფელად საიდუმლოსა მას ვქადაგებთ და მოკლითა სიტყჳთა ყოველსავე განვაცხადებთ, და გურწამს ერთი სამებისაგანი უფალი ჩუენი იესუ ქრისტჱ ღმერთი ჭეშმარიტი შემდგომად განკაცებისა ორითა ბუნებითა, რომელნი-იგი ერთსა მას გუამსა მისსა * შინა ბრწყინვიდეს, რომლით სასწაულნიცა და ვნებანიცა ჟამთა მათ განგებულებისა მისისათა არა უცნებით *, არამედ ჭეშმარიტებით აჩუენნა * და განყოფილება იგი ბუნებათა ერთსა მას გუამსა შინა * იცნობებოდა, რაჟამს-იგი ზიარებითა მეორისაჲთა თითოეული ბუნებაჲ განუყოფელად და შეურევნელად თჳსსა საქმესა ინებებდა და იქმოდა. ამით სახითა ორთა ბუნებითთა ნებათა * და საქმეთა უფლისათა ვქადაგებთ საცხორებელად კაცთა შეკრებულთა. ესე ყოველი მრავლითა კრძალულებითა და ჭეშმარიტებითა გურწამს და აღვიარებთ და ვქადაგებთ და ესრეთ განვაწესებთ, რაჲთა ამიერითგან ამის სარწმუნოებისა გარეშე სხუაჲ სარწმუნოებაჲ ვერვინ იკადროს თქუმად, ანუ აღწერად, ანუ სწავლად. უკუეთუ კულა იპოოს ვინ სხუად სახედ შემცვალებელ ამის მართლაღსაარებისა და ასწავოს, ანუ წარმოთქუას, ანუ აღწეროს სხუაჲ რაჲმე განდრეკილი სარწმუნოებაჲ, შეჩუენებულმცა არს და განკუეთილ და აღჴოცილ *. უკუეთუ მღდელობაჲ აქუნდეს, უცხო იყავნ# * პატივისა მისგან, უკუეთუ მონაზონი *, ანუ ერისკაცი იყოს, წყევასა ქუეშე იყავნ.","english":"Now, therefore, in every respect, we preach that mystery indivisibly and inseparably, and we declare everything in brief words, and we believe in one of the Trinity, our Lord Jesus Christ, true God, after the incarnation with two natures, which shine forth in that one body of His, by which both the miracles and the sufferings at the times of His economy were not shown by illusion, but in truth, and that distinction of the natures in that one body was recognized, when, by communion with the other, each nature would will and perform its own work indivisibly and inseparably. In this manner we preach the two natural wills and works of the Lord for the salvation of assembled men. All this we believe, confess, and preach with much caution and truth, and we establish thus, that henceforth no one shall dare to speak, or write, or teach any other faith outside this faith. But if anyone is found to have altered this right confession in another form and teaches, or utters, or writes some other perverted faith, let him be condemned, cut off, and anathematized. If he has the priesthood, let him be alienated from that honor; if he is a monk or a layman, let him be under a curse.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ორითა ბუნებითა","severity":"info","text":"The phrase 'with two natures' reflects the Chalcedonian dyophysite formula, central to anti-Monophysite polemic in Georgian canon law.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ორითა ბუნებითთა ნებათა * და საქმეთა","severity":"info","text":"The 'two natural wills and works' echoes the dyothelite doctrine of the Sixth Ecumenical Council (Constantinople III, 680–681), affirming two wills and two energies in Christ.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The passage condemns alternative confessions with penalties of deposition, excommunication, and anathema, typical of conciliar decrees incorporated into nomocanons.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This narrative unit concludes a doctrinal statement with a penal clause, transitioning from confession to enforcement, a common pattern in canon law collections.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The manuscript source (TITUS) preserves this text as part of an anonymous Georgian nomocanon, likely compiled from Greek patristic and conciliar sources for Georgian monastic use.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The asterisks in the Georgian text mark uncertain readings or lacunae; the translation assumes standard dyothelite phrasing."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":15,"ref":"p15","source":"ესე არს სარწმუნოებაჲ მოციქულთაჲ, ესე არს სარწმუნოებაჲ მამათაჲ, ესე არს სარწმუნოებაჲ მართლმადიდებელთაჲ. ესე სარწმუნოებაჲ დაამტკიცენ კათოლიკე ეკლესიასა შინ წმიდამან სამებამან, რამეთუ მისი არს დიდებაჲ, ძალი და სუფევაჲ მამისა და ძისა და წმიდისა სულისაჲ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამენ *.","english":"This is the faith of the Apostles, this is the faith of the Fathers, this is the faith of the Orthodox. This faith was confirmed in the Catholic Church by the Holy Trinity, for to it belong the glory, power, and dominion of the Father and the Son and the Holy Spirit, now and forever and unto the ages of ages, amen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ესე არს სარწმუნოებაჲ მოციქულთაჲ, ესე არს სარწმუნოებაჲ მამათაჲ, ესე არს სარწმუნოებაჲ მართლმადიდებელთაჲ","severity":"info","text":"The triple repetition asserts continuity of faith from Apostles to Fathers to Orthodox, a standard formula in credal statements to claim unbroken tradition.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"კათოლიკე ეკლესია","severity":"info","text":"In Old Georgian, 'katholike ek'lesia' means the universal or catholic Church, not a specific denomination; it reflects the Nicene-Constantinopolitan Creed's usage.","cites":[{"key":"dossier:greek-anonymous-old-gloss-nomocanon","label":"gap dossier: The Old Gloss on the Nomocanon in Fourteen Titles","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/greek-anonymous-old-gloss-nomocanon"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"სამება","severity":"info","text":"The Holy Trinity is invoked as the confirming authority, aligning with post-Chalcedonian Georgian theology that emphasized Trinitarian orthodoxy against Monophysite and Nestorian positions.","cites":[{"key":"hollis:alma99158275520303941","label":"Dumbarton Oaks papers, number seven-eight, 2024","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/99158275520303941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამენ","severity":"info","text":"The concluding 'amen' marks the end of the creedal passage and the entire work, serving as a liturgical and textual closure.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"სარწმუნოებაჲ","severity":"info","text":"This creedal summary was likely used in Georgian monastic instruction to affirm Chalcedonian orthodoxy, as seen in other nomocanon manuscripts from the same period.","cites":[{"key":"ed:sjuli","label":"source edition: Lesser Nomocanon","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/ageo/sjulisk/sjuliskm/sjuli.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'by the Holy Trinity' could be read as the Trinity itself confirming the faith or as the faith being confirmed in the Church by the Trinity; the Old Georgian syntax supports the latter reading."],"confidence":"high","notes":[]}]}