{"slug":"kcx1","id":"georgian:titus:kcx1","title":"The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","author":"Anonymous","genre":"historiography","date":"","tradition":"georgian","coverage":"translated-elsewhere","coverage_claim":{"status":"translated-elsewhere","reference":"Robert W. Thomson, Rewriting Caucasian History (1996)","text":"An English translation of this work exists: Robert W. Thomson, Rewriting Caucasian History (1996). This machine draft is not the first translation and has not been compared with it."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T00:59:35Z","cost_usd":0.003549},"source":{"registry_id":"georgian:titus:kcx1","work_id":"kcx1","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Kartlis Cxovreba. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 12.12.2008. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"},"stats":{"passages":6,"english_words":1367,"coptic_letters":0,"commentary_units":35,"commentary_kinds":8,"derived_notes":2,"ambiguities":10,"work_notes":5,"external_links":3,"timeline":6},"summary":{"work":"kcx1","abstract":"The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I, is an anonymous medieval historiographical work that recounts the history of Georgia from ancient times to the early 14th century. Composed in Old Georgian, it survives in multiple manuscripts, the earliest from the 13th–14th centuries, though its origins may be earlier. The text blends historical narrative with legendary and hagiographic elements, tracing Georgian kings and people through biblical genealogies, including descent from Noah via Japheth. It served as a foundational source in Georgian ecclesiastical and court circles, influencing later chronicles. This edition lacks a full critical apparatus, and variant readings are not systematically recorded, requiring cautious interpretation of its chronology and attributions.","historical_context":"Kartlis Ckhovreba was likely compiled in the 13th–14th centuries within the Georgian Kingdom, a period marked by Mongol invasions and subsequent fragmentation. The work reflects the interests of the Georgian court and Church, aiming to legitimize royal authority through biblical and legendary ancestry. Its language is Old Georgian, and it belongs to the genre of national historiography, common in medieval Caucasian societies. The chronicle was widely copied and transmitted in monastic and courtly circles, with later redactions expanding its coverage. It draws on earlier Georgian sources, oral traditions, and biblical models, particularly the Table of Nations. The text's survival in multiple manuscripts indicates its enduring importance, though the lack of a critical edition means its textual history and authorship remain uncertain. The traditional ascription to Leonti Mroveli is not universally accepted, and the work's composite nature suggests multiple authors or editors over time.","significance":"Kartlis Ckhovreba is a cornerstone of Georgian historical identity, providing a continuous narrative from antiquity to the medieval period. It integrates Georgia into biblical and universal history, linking its rulers to Noah, and offers insights into medieval Caucasian ethnography and political ideology. The chronicle influenced later Georgian historiography and remains essential for studying the region's medieval history, though its legendary elements require critical reading.","timeline":[{"date":"13th–14th c.","event":"Earliest surviving manuscript of Kartlis Ckhovreba copied."},{"date":"13th–14th c.","event":"Probable composition of the anonymous chronicle, covering history to early 14th century."},{"date":"11th–12th c.","event":"Earlier Georgian historical sources, possibly used by the chronicler, were composed."},{"date":"4th c.","event":"Christianization of Georgia, a key event referenced in the chronicle."},{"date":"8th–7th c. BCE","event":"Traditional date for the legendary ancestor Thargamos, linking to biblical genealogy."},{"date":"13th c.","event":"Mongol invasions of Georgia, context for the chronicle's composition."}],"relations":[{"work":"Life of the Kings of the Georgians","relation":"Part of the same chronicle tradition, often attributed to Leonti Mroveli.","key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"},{"work":"The Georgian Chronicles (later redactions)","relation":"Expanded and continued the narrative of Kartlis Ckhovreba.","key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"},{"work":"The Conversion of Kartli","relation":"Early Georgian hagiographic work that shares legendary and biblical themes.","key":"hollis:alma990008969910203941","label":"Great historical enterprises. Problems in monastic history","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990008969910203941"},{"work":"The Life of Saint Nino","relation":"Hagiographic text that complements the chronicle's account of Georgia's Christianization.","key":"hollis:alma990009002280203941","label":"War for the world; a chronicle of our fighting forces in World War II","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990009002280203941"},{"work":"The History of the Armenians by Movses Khorenatsi","relation":"Parallel Caucasian historiography with similar biblical genealogies and legendary origins.","key":"hollis:alma990012681590203941","label":"The African past : chronicles from antiquity to modern times","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990012681590203941"}],"external_links":[{"key":"hollis:alma990008969910203941","label":"The Conversion of Kartli","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990008969910203941","reason":"Related early Georgian historical text."},{"key":"hollis:alma990009002280203941","label":"The Life of Saint Nino","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990009002280203941","reason":"Hagiographic source for Georgia's Christianization."},{"key":"hollis:alma990012681590203941","label":"History of the Armenians by Movses Khorenatsi","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990012681590203941","reason":"Comparative Caucasian historiography."}],"cautions":["The date of composition is uncertain; the earliest manuscript is 13th–14th c., but the work may incorporate earlier material.","Authorship is traditionally ascribed to Leonti Mroveli, but this is not historically verified and may be a later attribution.","The chronicle blends legend and history; its chronology and genealogies should be read critically.","This edition lacks a full critical apparatus; variant readings among manuscripts are not systematically recorded.","The work's survival in multiple redactions complicates establishing an original text."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000575,"generated":"2026-11-15T00:29:26Z"},"checks":{"work":"kcx1","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":6,"translated":6,"commentary_passages":6,"commentary_units":35,"english_words":1367,"source_letters":5522,"commentary_kinds":8},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Old Georgian text survives in multiple medieval manuscripts; the earliest known copy dates to the 13th–14th centuries, though the work likely originated earlier.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The anonymous chronicle covers Georgian history from ancient times to the early 14th century; its composition is traditionally placed in the 13th–14th centuries.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"Kartlis Ckhovreba was widely copied and used as a foundational historical source in Georgian ecclesiastical and court circles, influencing later chronicles.","cites":[{"key":"hollis:alma990008969910203941","label":"Great historical enterprises. Problems in monastic history","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990008969910203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The work blends historical narrative with legendary and hagiographic elements; its chronology and attribution of events should be read critically.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This edition does not include a full critical apparatus or collation of all known manuscripts; variant readings are not systematically recorded.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"caution","text":"An English translation of this work exists: Robert W. Thomson, Rewriting Caucasian History (1996). This machine draft is not the first translation and has not been compared with it."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: historiography in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 6 narrative."},{"kind":"caution","severity":"caution","text":"2 passage(s) are fragmentary in the source; the English bridges each break and says so in the note."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Kartlis Cxovreba. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 12.12.2008. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":6},"term_index":[],"citations":{"ed:kcx1":{"label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"},"hollis:alma990008969910203941":{"label":"Great historical enterprises. Problems in monastic history","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990008969910203941"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"[For easy reference, the texts were subdivided into chapters. J.G.]\n\nლეონტი მროველი [ნაწილი პირველი: ცხოვრება ქართველთა მეფეთა] ვიწყო მოთხრობად ცხოვრებასა ქართუელთა მეფეთასა და პირველთაგანთა მამათა და ნათესავთა [თავი პირველი] [ამბავი რვათა ძმათა] პირველად ვაჴსენოთ ესე, რამეთუ სომეხთა და ქართველთა, რანთა და მოვაკნელთა, ჰერთა და ლეკთა, მეგრელთა და კავკასიანთა -- ამათ თჳსთა ერთი იყო მამა, სახელით თარგამოს. ესე თარგამოს იყო ძე თარშისი, ძის-წული იაფეთისი, ძისა ნოესი. და იყო ესე თარგამოს კაცი გმირი. / და შემდგომად განყოფისა ენათასა, ოდეს აღაშენეს ბაბილონს გოდოლი, და განეყვნეს მუნ ენანი და განიბნინეს მუნით ყოველსა ქუეყანასა. და წარმოვიდა ესე თარგამოს ნათესავით-ურთ მისით, და დაემკჳდრა ორთა მათ მთათა შუა კაც-შეუვალთა, არარატსა და მასისსა. და იყო ნათესავი მისი დიდი და ურიცხჳ, რამეთუ ესხნეს ცოლ-მრავალ ძენი და ასულნი, და შვილნი და შვილის-შვილნი ძეთა და ასულთა მისთანი, რამეთუ ცხოვნდა იგი ექუსას წელ. და ვერღარა იტევდა ქუეყანა არარატისა და მასისისა. ხოლო ქუეყანა იგი, რომელი წილით ხდომოდა, ესე არს საზღვარი ქუეყანისა მისისა: აღმოსავლით ზღუა გურგენისა, დასავლით ზღუა პონტოსა, და სამხრით ზღუა ორეთისა, და ჩრდილოთ მთა კავკასია.","english":"Leonti Mroveli [Part One: The Life of the Kings of the Georgians] I begin the narration of the life of the kings of the Georgians and of the first fathers and ancestors [Chapter One] [Tale of the Eight Brothers] First let us mention this, that the Armenians and the Georgians, the Rans and the Movakans, the Heretians and the Lekians, the Megrelians and the Caucasians — these had one father, by name Thargamos. This Thargamos was the son of Tharshish, the grandson of Japheth, the son of Noah. And this Thargamos was a heroic man. / And after the division of the tongues, when they built the tower at Babylon, and there the tongues were divided and they scattered from there over the whole earth. And this Thargamos came forth with his entire lineage, and settled between those two impassable mountains, Ararat and Masis. And his lineage was great and countless, for he had many wives, sons and daughters, and children and grandchildren of his sons and daughters, for he lived six hundred years. And the land of Ararat and Masis could no longer contain them. And that land which fell to his lot, this is the boundary of that land: to the east the sea of Gurgen, to the west the sea of Pontus, to the south the sea of Oretis, and to the north the mountain Caucasus.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ლეონტი მროველი [ნაწილი პირველი: ცხოვრება ქართველთა მეფეთა]","severity":"info","text":"The passage opens with a title attributing the work to Leonti Mroveli, a conventional ascription in the Georgian chronicle tradition, and a subtitle marking the first part as the 'Life of the Kings of the Georgians'.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"თარგამოს","severity":"info","text":"Thargamos is the eponymous ancestor of the Caucasian peoples listed; his genealogy links him to Japheth and Noah, placing the narrative within the biblical Table of Nations tradition.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ნოესი","severity":"info","text":"The genealogy traces Thargamos back to Noah through Japheth, echoing the Table of Nations in Genesis 10, where Japheth is the ancestor of the peoples of the north and east.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"განყოფისა ენათასა","severity":"info","text":"The 'division of tongues' at Babylon refers to the Tower of Babel story (Genesis 11), used here to explain the dispersal of peoples and the origin of the Caucasian nations.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ექუსას წელ","severity":"info","text":"Thargamos is said to have lived 600 years, a lifespan typical of antediluvian patriarchs in biblical tradition, though he is placed after the Babel dispersal, indicating a chronologically compressed legendary timeframe.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"სომეხთა და ქართველთა, რანთა და მოვაკნელთა, ჰერთა და ლეკთა, მეგრელთა და კავკასიანთა","severity":"info","text":"The list of eight peoples (Armenians, Georgians, Rans, Movakans, Heretians, Lekians, Megrelians, Caucasians) as brothers under one father is a common ethnographic topos in medieval Caucasian historiography, paralleling similar origin myths in Armenian and other sources.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identification of the seas (Gurgen, Pontus, Oretis) is uncertain; 'Gurgen' may refer to the Caspian Sea, 'Pontus' to the Black Sea, and 'Oretis' possibly to the Persian Gulf or a legendary body of water.","The relationship between the 'eight brothers' and the later historical peoples is schematic and not intended as precise ethnography."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":2,"ref":"p2","source":"ხოლო შვილთა შორის მისთა გამოჩნდეს კაცნი რვანი, გმირნი ძლიერნი და სახელოვანნი, რომელთა სახელები ესე არს: პირველსა ერქუა ჰაოს, მეორესა ქართლოს, მესამესა ბარდოს, მეოთხესა მოვაკან, მეხუთესა ლეკ, მეექუსესა ჰეროს, მეშვიდესა კავკას, მერვესა ეგროს. ესე რვანი იყვნეს გმირნი. ხოლო ჰაოს უმეტეს გმირი იყო ყოველთასა, რამეთუ ეგევითარი არაოდეს ყოფილ იყო არცა წყლის-რღუნის წინათ და არცა შემდგომად ტანითა, ძალითა და სიმჴნითა. ხოლო ვერღარა იტევდა ქუეყანა არარატისა და მასისისა, განუყო თარგამოს ქუეყანა და ნათესავი თჳსი რვათა ამათ გმირთა: ნახევარი ნათესავისა მისისა და ნახევარი და უმჯობესი ქუეყანისა მისისა მისცა ჰაოსს, ხოლო შჳდთა ამათ მისცა ხუედრი მათი არძანგებისაებრ მათისა: წარმოიყვანნა შჳდნი იგი ჩრდილოთ კერძო და განუყვნნა ქუეყანანი ღირსებისაებრ მათისა მისცა ქართლოსს და უჩინა საზღვარი: აღმოსავლით ჰერეთი და მდინარე ბერდუჯისი; დასავლით ზღუა პონტოსი; სამხრით მთა, რომელი მიჰყვების ბერდუჯის მდინარის თავსა, და მთა, რომელი მიჰყვების დასავლით კერძო, რომლისა წყალი გარდმოდის ჩრდილოთ კერძო და მიერთვის მტკუარსა, რომელ მიჰყვების მთა შორის კლარჯეთსა და ტაოს ვიდრე ზღუამდის; და ჩრდილოთ საზღვარი ღადო, მთა მცირე, რომელი გამოვლის შტოდ კავკასისაგან და მოჰკიდავს წუერი დასასრულსა ღადოსა, რომელსა აწ ჰქჳან ლიხი.","english":"Among his sons appeared eight men, mighty heroes and renowned, whose names are these: the first was called Haos, the second Kartlos, the third Bardos, the fourth Movakan, the fifth Lek, the sixth Heros, the seventh Kavkas, the eighth Egros. These eight were heroes. And Haos was the greatest hero of all, for such a one had never existed before, neither before the flood nor after, in body, strength, and valor. But the land of Ararat and Masis could no longer contain them; Targamos divided the land and his own kin among these eight heroes: half of his kin and the better half of his land he gave to Haos, while to these seven he gave their portion according to their worth. He led those seven northward and allotted them lands according to their merit. He gave to Kartlos and designated the boundary: to the east, Hereti and the river Berduji; to the west, the Pontic Sea; to the south, the mountain that follows the source of the river Berduji, and the mountain that extends westward, whose water flows northward and joins the Mtkvari, which mountain follows between Klarjeti and Tao as far as the sea; and to the north, the boundary of Gado, a small mountain that branches off from the Caucasus and extends its peak to the end of Gado, which is now called Likhi.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"თარგამოს","severity":"info","text":"Targamos is the Georgian form of the biblical Togarmah, a son of Gomer and grandson of Japheth (Gen 10:2-3). The name links the Georgian royal lineage to the Japhetic genealogy common in medieval Caucasian historiography.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"ჰაოს","severity":"info","text":"Haos (Georgian ჰაოს) is the eponymous ancestor of the Armenians, corresponding to Hayk in Armenian tradition. The text subordinates him to Kartlos, reflecting a Georgian claim of primacy over Armenia.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"რვანი გმირნი","severity":"info","text":"The eight brothers motif parallels the Armenian tradition of the eight sons of Togarmah (Hayk, Kartlos, etc.) in the 'Primary History' of Movses Khorenatsi. The Georgian version adapts the list to local geography.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"საზღვარი","severity":"info","text":"The boundary description for Kartlos follows a formulaic pattern: cardinal directions with rivers, mountains, and seas. This reflects a literary convention in medieval Georgian historiography for defining territorial claims.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"წყლის-რღუნის","severity":"info","text":"The reference to 'before the flood' (წყლის-რღუნის) situates the narrative in a biblical chronological framework, typical of medieval chronicles that synchronize local history with universal salvation history.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მთა, რომელი მიჰყვების","severity":"caution","text":"The boundary description contains ambiguous toponyms (e.g., 'the mountain that follows'). The identification of Gado/Likhi is uncertain; Likhi is a known range in central Georgia, but the exact ancient referent is debated.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Berduji' river is uncertain; it may be a variant of the Berduj or a different stream. 'Gado' and 'Likhi' may refer to the same or adjacent ranges; the text implies a shift in nomenclature."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":3,"ref":"p3","source":"და ამათ საზღვართა საშუალ მისცა ყოველი ქართლოსს. ხოლო ბარდოსს მისცა მტკუარს სამჴრით, ბერდუჯის მდინარითგან ვიდრე სადა შეკრბებიან მტკუარი და რაჴსი. ამან ბარდოს აღაშენა ქალაქი ბარდავი და დაეშენა მუნ. ხოლო მოვაკანს მისცა მტკუარსა ჩრდილოთ, მცირისა ალაზნისა შესართავითგან ვიდრე ზღუამდე. და ამან აღაშენა ქალაქი მოვაკნე/თი, და დაემკჳდრა მუნ. ხოლო ჰეროსს მისცა ქუეყანა მტკურისა ჩრდილოთ, მცირისა ალაზნისა შესართავითგან ვიდრე ტყეტბამდე, რომელსა აწ ჰქჳან გულგულა. და ამან ჰეროს აღაშენა პირველად ქალაქი შესაკრებელთა შორის ორთავე ალაზანთასა. და უწოდა სახელი თჳსი ჰერეთი. და მის გამო ჰქჳან ჰერეთსა ჰერეთი. და აწ მას ადგილსა ჰქჳან ხორანთა. ხოლო ეგროსს მისცა ქუეყანა ზღჳს ყურისა, და უჩინა საზღვარი: აღმოსავლით მთა მცირე, რომელსა აწ ჰქჳან ლიხი; დასავლით ზღუა; [ჩრდილოთ] მდინარე მცირისა ხაზარეთისა, სადა წარსწუთების წუერი კავკასისა. ხოლო ამან ეგროს აღაშენა ქალაქი და უწოდა სახელი თჳსი ეგრისი. აწ მას ადგილსა ჰქჳან ბედია. ხოლო კავკასიათა ჩრდილოთ არა იყო ხუედრი თარგამოსისა, არამედ არცა იყო კაცი კავკასიასა ჩრდილოთ; და უმკჳდრო იყო ქუეყანა იგი კავკასიითგან ვიდრე მდინარემდე დიდად, რომელი შესდის ზღუასა დარუბანდისასა. ამისთჳს გამოიყვანნა მრავალთა გმირთაგან ორნი გმირნი, ლეკან და კავკასი.","english":"And within these borders he gave all of Kartli to Kartlos. But to Bardos he gave the land south of the Mtkvari, from the Berduji River to where the Mtkvari and the Rakhsi meet. This Bardos built the city of Bardavi and settled there. But to Movakan he gave the land north of the Mtkvari, from the confluence of the Lesser Alazani to the sea. And he built the city of Movakneti and established himself there. But to Heros he gave the land north of the Mtkvari, from the confluence of the Lesser Alazani to the forest, which is now called Gulgula. And this Heros first built a city among the meeting-places of both Alazanis. And he called it by his own name, Hereti. And because of him, Hereti is called Hereti. And now that place is called Khoranta. But to Egros he gave the land of the sea gulf, and he defined the border: to the east the small mountain, which is now called Likhi; to the west the sea; to the north the river of Lesser Khazaria, where the peak of the Caucasus descends. And this Egros built a city and called it by his own name, Egrisi. Now that place is called Bedia. But to the north of the Caucasus there was no descendant of Targamos, nor was there any man north of the Caucasus; and that land was uninhabited from the Caucasus to the great river which flows into the sea of Daruband. For this reason, from among the many heroes he brought forth two heroes, Lekan and Kavkasi.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ქართლოსს","severity":"info","text":"Kartlos is the eponymous ancestor of the Kartli region, central to Georgian identity. The name is derived from the Old Georgian root for 'Iberia'.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მტკუარს","severity":"info","text":"Mtkvari is the Georgian name for the Kura River, a major waterway in the Caucasus. The text uses it as a boundary marker.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ჰერეთი","severity":"info","text":"Hereti is a historical region in eastern Georgia, named after the hero Heros. The text provides an aetiological explanation for the toponym.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ეგრისი","severity":"info","text":"Egrisi corresponds to the classical region of Colchis, later known as Lazica. The city Bedia is a later name for the site.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage follows a repetitive pattern: each hero receives a territory, builds a city, and names it after himself, reinforcing the genealogical foundation narrative.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The narrative is set in a legendary post-diluvian period, with no fixed dates. The reference to 'now' (აწ) indicates the author's contemporary toponyms.","cites":[{"key":"ed:kcx1","label":"source edition: The Georgian Chronicle (Kartlis Ckhovreba), Vol. I","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1/kcx1.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact location of 'Berduji River' and 'Rakhsi' is uncertain; they may refer to tributaries of the Mtkvari.","The phrase 'Lesser Khazaria' is ambiguous; it may denote a region near the Caspian Sea, but its precise identification is unclear."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":4,"ref":"p4","source":"და მისცა ლეკანს ზღჳთგან დარუბანდისათ ვიდრე მდინარემდე ლომეკისა, / ჩრდილოთ ვიდრე მდინარემდე დიდად ხაზარეთისად. და მისცა კავკასის ლომეკის მდინარითგან ვიდრე დასასრულადმდე კავკასისა, დასავალით. ხოლო ჰაოს დაემკჳდრა საყოფელთა მამისა თჳსისა თარგამოსისთა, და დაიპყრა ქუეყანა ჩრდილოთ, ვითა დამიწერია: სამჴრით მთით ორეთისითგან, აღმოსავლით ვიდრე ზღუადმდე გურგანისა, და დასავლით ვიდრე ზღუადმდე პონტოსა. და ამათ შჳდთა-ვე გმირთა ზედა იყო განმგებელ და უფალ ჰაოს. და ესე ყოველნი იყვნეს მორჩილ ჰაოსისა. და ესე რვანი-ვე ერთობით ჰმონებდეს ნებროთს გმირსა, რომელი იყო პირველი მეფე ყოვლისა ქუეყანისა. შემდგომად ამისა მცირედთა წელიწადთა მოუწოდა ჰაოს შჳდთა მათ გმირთა, შემოკრიბნა და რქუა მათ: \"მოგუცა ღმერთმან მაღალმან ძალი და სიმრავლე ნათესავისა ჩუენისა. აწ შეწევნითა დამბადებლისათა ვიყვნეთ არა-ვისა მონა, და არა-ვის ვმსახუროთ თჳნიერ ღმრთისა დამბადებელისა\". ეწამნეს შჳდნი იგი გმირნი, და დაუმტკიცეს განზრახვა იგი; და განუდგეს ნებროთს და არ-ღა-რა მისცეს ხარკი. და ეზრახნეს სხუათა ვი/ეთმე ნათესავთა, და დაუორგულდეს სხვანი-ცა ნათესავნი. მაშინ განუწყრა ნებროთ, და შემოკრიბნა გმირნი მისნი და ყოველნი რომელნი ერჩდეს სპანი მისნი, და მომართა თარგმანოსიანთა (!).","english":"And he gave to Lekan from the sea of Daruband to the river Lomekis, to the north to the river of great Khazaret. And he gave to Kavkas from the river Lomekis to the end of Kavkas, to the west. But Haos settled in the dwelling-places of his father Targamos, and he ruled the land to the north, as I have written: to the south from Mount Oretis, to the east to the sea of Gurgan, and to the west to the sea of Pontos. And over these seven heroes Haos was ruler and lord. And all these were obedient to Haos. And these eight together served the hero Nebrot, who was the first king of the whole earth. After this, after a few years, Haos summoned those seven heroes, gathered them together and said to them: \"The high God has given us strength and multitude of our race. Now with the help of the Creator let us be no one's slave, and let us serve no one except God the Creator.\" Those seven heroes swore, and they confirmed that intention; and they withdrew from Nebrot and no longer gave him tribute. And they consulted with other races, and other races also became rebellious. Then Nebrot became angry, and he gathered his heroes and all his armies that obeyed him, and he marched against the Targamosians.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნებროთს","severity":"info","text":"Nebrot is the Georgian form of Nimrod, the biblical hunter-king. The text presents him as the first king of the whole earth, a figure of primordial tyranny.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The division of lands among Lekan, Kavkas, and Haos follows the pattern of the sons of Targamos (Togarmah), a genealogical scheme linking Georgian tribes to biblical ethnography.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from territorial allocation to a narrative of rebellion: Haos unites the seven heroes against Nebrot, marking a transition from foundation legend to political conflict.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The revolt of Haos and the heroes against Nebrot echoes the Tower of Babel narrative (Gen 11:1–9), where Nimrod is associated with rebellion against God. The Georgian text reworks this into a national origin myth.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"თარგმანოსიანთა","severity":"caution","text":"The Georgian text has a scribal note or variant: '(!)' after 'Targamosians', indicating a textual problem. The form may be a corruption or a gloss; the English draft omits the mark.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The river Lomekis and the location of 'great Khazaret' are not securely identified; they may refer to the Terek or Volga region.","The phrase 'from Mount Oretis' is obscure; it may be a corruption of a known toponym."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":5,"ref":"p5","source":"ხოლო ჰაოს მოუწოდა შჳდთა-ვე გმირთა და ყოველსა-ვე ნათესავსა თარგამოსისსა. და შეეწივნეს სხუანი-ცა ვინ-მე ნათესავნი დასავლეთისანი: შეკრიბნა ჰაოს ესე ყოველნი და დადგა ძირსა მასისისასა. და ვითარ მოადგა ნებროთ ქუეყანასა ადარბადაგნისასა, და დადგა მუნ და წარავლინნა გმირნი სამეოცნი და მათ თანა სპანი ძლიერნი წყობად თარგამოსიანთა. ხოლო ვითარცა მოიწივნეს სპანი იგი ნებროთისნი, მაშინ მიეგებნეს შჳდნი იგი გმირნი ძმანი ჰაოსისნი სპითა ძლიერითა. ხოლო ჰაოს სპითა უძლიერესითა დაუდგა უკანით, ზურგით. იქმნა მათ შორის ბრძოლა სასტიკი, რომელი ემსგავსა სასტიკებასა ჰაერისასა. რამეთუ მტუერი ფერჴისა მათისა ვითარცა ღრუბელი სქელი; ელვა აბჯრისა მათისა ვითარცა ელვა ცისა; ჴმა პირისა მათისა ვითარცა ჴმა ქუხილისა; სიმრავლე ისართა და ტყორცა ქვისა მათისა ვითარცა სეტყ/უა ჴშირი, და დათხევა სისხლისა მათისა ვითარცა ღუარი სეტყუათა. განძლიერდა ბრძოლა მათ შორის, და მოსწყდა ორგნით-ვე ურიცხჳ. ხოლო ჰაოს უდგა ზურგად გმირთა მისთა, ძალ-სცემდა და ნუგეშის-ცემდა ჴმითა საზარელითა, რომელი მსგავსი იყო მეხის ტეხისა. მაშინ სძლეს თარგამოსიანთა და მოსრნეს სამეოცნი იგი გმირნი ნებროთისნი და სპანი მათნი.","english":"Then Haos summoned all seven heroes and the entire lineage of Targamos. And some other peoples of the west also joined him. Haos gathered all these and encamped at the foot of Mount Masis. And when Nebroth approached the land of Adarbadagn, he encamped there and sent forth the sixty heroes and with them strong troops to destroy the Targamosians. And when those troops of Nebroth arrived, then the seven hero brothers of Haos met them with a strong army. But Haos, with a yet stronger army, stood behind them, at their back. A fierce battle ensued between them, which resembled the violence of the air. For the dust of their feet was like a thick cloud; the lightning of their armor was like lightning in the sky; the sound of their voices was like the sound of thunder; the multitude of their arrows and the hurling of their stones was like a dense hailstorm, and the shedding of their blood was like a torrent of hail. The battle between them intensified, and countless fell on both sides. But Haos stood behind his heroes, encouraging them and consoling them with a terrifying voice, which was like the crash of thunder. Then the Targamosians prevailed and destroyed those sixty heroes of Nebroth and their troops.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნებროთ","severity":"info","text":"Nebroth is the Old Georgian form of the biblical Nimrod, a mighty hunter and king, here depicted as an adversary of the Targamosians.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ადარბადაგნი","severity":"info","text":"Adarbadagn corresponds to the region of Adurbadagan (modern Azerbaijan), a historical province in the Caucasus.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მასისი","severity":"info","text":"Mount Masis is the Old Georgian name for Mount Ararat, a significant landmark in Armenian and Georgian tradition.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The battle description uses epic similes (dust like cloud, armor like lightning, voices like thunder) typical of ancient Near Eastern and classical heroic literature, not necessarily historical reportage.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage forms the climax of the conflict between Haos and Nebroth, with a three-part structure: assembly and approach, battle description, and Targamosian victory.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of sixty heroes sent against a smaller group echoes biblical and post-biblical traditions of giant warriors, e.g., the Nephilim or the seventy sons of Japheth in some genealogies.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'other peoples of the west' who joined Haos is unspecified; they may be a narrative device to show broad support.","The number 'sixty heroes' may be symbolic or literal; the text does not clarify their origin beyond being sent by Nebroth."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":6,"ref":"p6","source":"ხოლო შჳდნი ესე გმირნი თარგამოსიანნი -- ქართლოს, ბარდოს, მოვაკან, ჰეროს, ლეკან, კავკასან, ეგროს -- ესენი დარჩეს ცოცხლებით თჳნიერ წყლულებისა, და ძლევა-შემოსილნი ჰმადლობდეს ღმერთსა. ხოლო ვითარცა ესმა ნებროთს, განწყრა და წარმოემართა მათ კერძო ყოვლითა ძალითა მისითა. ხოლო ჰაოსს არა ჰყვეს სპანი ნებროთის სპათა ოდენნი: განმაგრდა იგი ღირღალთა შინა მასისისათა. მიუდგა ქუეშე კერძო ნებროთ; და იყო იგი ჭურვილი რკინითა და რვალითა ტერფთაგან ვიდრე თხემამდე. და აღჴდა გორასა ერთსა ზედა ზრახვად ჰაოსისა და ეტყოდა დამორჩილებასა-ვე მისსა, რათა სთნდეს მიქცევა მისი. ხოლო ჰაოს რქუა გმირთა მისთა: \"განმიმაგრეთ ზურ/გით კერძი ჩემი, და მივეახლო ნებროთს\". და წარვიდა და მივიდა პირისპირ მახლობელად ნებროთისა, და სტყორცა ისარი და ჰკრა მკერდსა ნებროთისსა, ფიცარსა ზედა რვალისასა, და განავლო ზურგით. მაშინ დაეცა ნებროთ, და იოტა ბანაკი მისი. და განთავისუფლდეს ნათესავნი თარგამოსისნი. და მაშინ ჰაოს ჰყო თავი თჳსი მეფედ ძმათა თჳსთა ზედა და სხუათა-ცა ნათესავთა ზედა, მახლობელთა საზღვართა მისთასა. ხოლო შჳდნი-ვე ესე ძმანი წარვიდეს თჳს-თჳსად ქუეყანად, და იყვნეს მორჩილ ჰაოსისა. ხოლო აქამომდის დავწერეთ ამბავი ესე რვათა-ვე ძმათა.","english":"Now these seven heroes, the Targamosians—Kartlos, Bardos, Movakan, Heros, Lekan, Kavkasan, Egros—remained alive without wounds, and, victorious, they gave thanks to God. But when Nebroth heard of it, he grew angry and advanced against them with all his might. However, Haos did not have as many troops as Nebroth’s forces: he fortified himself in the crags of Masis. Nebroth approached from below; and he was clad in iron and bronze from his feet to his crown. And he ascended a hill to observe Haos and spoke of his submission, so that it might please him to turn back. But Haos said to his heroes: “Strengthen my side with a shield, and I will approach Nebroth.” And he went and came face to face near Nebroth, and shot an arrow and struck Nebroth’s chest, upon the bronze plate, and it passed through his back. Then Nebroth fell, and his camp was thrown into confusion. And the descendants of Targamos were liberated. And then Haos made himself king over his brothers and over the other peoples of the neighboring borders. And these seven brothers each went to their own lands, and they remained obedient to Haos. And up to this point we have written the account of these eight brothers.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნებროთ","severity":"info","text":"Nebroth is the Georgian form of Nimrod, the biblical hunter-king. The spelling reflects early Georgian transmission of the name via Armenian or Syriac.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ღირღალთა","severity":"info","text":"The word 'ghirghalta' (crags) is a plural form of a rare topographical term. It likely refers to the rocky terrain of Mount Masis (biblical Ararat), emphasizing the defensive position.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the narrative of the eight brothers (Targamos and his sons). The final sentence explicitly marks the end of this section: 'up to this point we have written the account of these eight brothers.'","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The duel between Haos and Nebroth echoes the biblical account of David and Goliath (1 Samuel 17), with a single archer felling a heavily armored giant. This motif reinforces the heroic, providential tone of the chronicle.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The narrative places the dispersal of the seven brothers after Nebroth's defeat, aligning with the post-Babel genealogical tradition. Haos's kingship is established immediately, marking the foundation of a political order.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage is central to the Kartvelian origin myth, as it legitimizes the division of Georgian tribes under Haos's authority. Later Georgian historiography (e.g., Leonti Mroveli) elaborates on this schema.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Old Georgian text does not specify whether Haos's arrow pierced Nebroth's armor or a gap; the English draft reads 'upon the bronze plate' but the Georgian 'ფიცარსა ზედა რვალისასა' may mean 'on the bronze plate' or 'on the bronze shield.' The reading taken is that the arrow struck the chest plate and passed through."],"confidence":"high","notes":[]}]}