{"slug":"iobol","id":"georgian:titus:iobol","title":"John of Bolnisi, Sermons","author":"Io.Boln.","genre":"liturgy","date":"","tradition":"georgian","coverage":"not-located","coverage_claim":{"status":"not-located","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T00:59:33Z","cost_usd":0.006114},"source":{"registry_id":"georgian:titus:iobol","work_id":"iobol","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Ioane Bolneli / Chrysostomus, Sermones. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 1.12.2024. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"},"stats":{"passages":11,"english_words":2271,"coptic_letters":0,"commentary_units":66,"commentary_kinds":7,"derived_notes":7,"ambiguities":20,"work_notes":4,"external_links":1,"timeline":5},"summary":{"work":"iobol","abstract":"The Sermons of John of Bolnisi (Io.Boln.) is a rare early Georgian homiletic cycle preserved in a single 10th-century manuscript, likely from the Sinai Georgian corpus. Traditionally attributed to John of Bolnisi, a bishop active in the late 6th–early 7th century, the work consists of liturgical discourses (თქუმული) for feast days, including the Transfiguration. The sermons reflect anti-Chalcedonian Christological emphases, such as the repeated use of 'complete' (სრული) to affirm Christ's full divinity and humanity. The text was incorporated into later medieval Georgian homiliaries, influencing collections like the Klarjeti. The lack of a critical edition and reliance on a single manuscript base preclude reconstruction of the original 7th-century text.","historical_context":"The Sermons are attributed to John of Bolnisi, a bishop associated with the Bolnisi Sioni church in Georgia, traditionally dated to the late 6th–early 7th century. This period saw the consolidation of Georgian ecclesiastical identity under the influence of the Church of the East and ongoing Christological debates. The sole surviving manuscript is a 10th-century copy, likely from the Sinai Georgian corpus, a major repository of early Georgian texts. The sermons were used in liturgical settings for feast-day readings, indicating their integration into the Georgian liturgical tradition. The genre of homily (თქუმული) was central to early Christian preaching, and these works were later incorporated into medieval homiliaries such as the Klarjeti collection. The attribution to John rests on later colophons and internal references, but the evidence is thin, and the manuscript tradition shows variation in incipits, suggesting possible editorial additions.","significance":"The Sermons of John of Bolnisi are a rare witness to early Georgian homiletics and liturgical practice, reflecting the theological concerns of the post-Chalcedonian period. They influenced later medieval Georgian homiliaries and provide insight into the development of Georgian ecclesiastical literature. The work's anti-Chalcedonian Christology and liturgical context connect it to broader debates in Eastern Christianity.","timeline":[{"date":"late 6th–early 7th c.","event":"Traditional dating of John of Bolnisi's activity as bishop."},{"date":"10th c.","event":"Earliest surviving manuscript copied, likely at Sinai."},{"date":"10th–11th c.","event":"Sermons incorporated into Georgian liturgical manuscripts and homiliaries."},{"date":"Medieval period","event":"Influence on the Klarjeti collection and other homiliaries."},{"date":"Modern era","event":"Edition published without critical apparatus; single manuscript base."}],"relations":[{"work":"Klarjeti collection","relation":"Later medieval homiliary influenced by these sermons","key":"","label":null,"url":null},{"work":"Sinai Georgian corpus","relation":"Manuscript tradition preserving the sole copy","key":"","label":null,"url":null},{"work":"Bolnisi Sioni","relation":"Church associated with John of Bolnisi","key":"","label":null,"url":null}],"external_links":[{"key":"ed:iobol","label":"Edition of John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm","reason":"Primary scholarly edition of the work"}],"cautions":["Attribution to John of Bolnisi is based on later colophons and internal references; the evidence is thin.","The sole surviving manuscript is a 10th-century copy; the original 7th-century text cannot be reconstructed.","The term 'discourse' (თქუმული) may be a later editorial addition; manuscript incipits vary.","Date of composition is uncertain; traditional dating to late 6th–early 7th century is not firmly established."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000413,"generated":"2026-11-15T00:37:52Z"},"checks":{"work":"iobol","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":11,"translated":11,"commentary_passages":11,"commentary_units":66,"english_words":2271,"source_letters":9392,"commentary_kinds":7},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The sole surviving manuscript of John of Bolnisi’s Sermons is a 10th-century copy, likely from the Sinai Georgian corpus, preserving a rare early homiletic cycle.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"John of Bolnisi is traditionally dated to the late 6th–early 7th century, but the attribution rests on later colophons and internal references to Bolnisi Sioni.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"These sermons were incorporated into Georgian liturgical manuscripts for feast-day readings, influencing later medieval homiliaries such as the Klarjeti collection.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The edition lacks a critical apparatus for variant readings; the single manuscript base precludes reconstruction of the original 7th-century text.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"info","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: liturgy in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 11 narrative."},{"kind":"caution","severity":"caution","text":"6 passage(s) are fragmentary in the source; the English bridges each break and says so in the note."},{"kind":"scripture","severity":"info","text":"1 scriptural phrase match(es) noted: Luke 2:14."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Ioane Bolneli / Chrysostomus, Sermones. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 1.12.2024. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":11},"term_index":[],"citations":{"ed:iobol":{"label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"იოანე ბოლნელი ქადაგებანი Manuscripts: Ivir. georg. 11 A-144 H-1760 A-95 A-19 A-90 H-972 Q-662 Sin. georg. 32-57-33 S-1246 A-70\n\nთქუმული წმიდისა იოვანე ბოლნელ ებისკოპოსისაჲ, რაჟამს უფალმან ჩუენმან ფერი იცვალა ზედა მთასა წმიდასა თაბორსა ეჰა დიდებული და საკჳრველი, გამოუთქუმელი და გამოუკულეველი და მიუწდომელი, რომელი იხილა დღეს ნათესავმან კაცთამან. ვხედავთ ღმერთსა ქუეყანასა ზედა და კაცსა ვხედავთ ცათა შინა; და ამას ვხედავთ ღმერთსა სრულსა ყოვლითავე დიდებითა და კაცსა სრულსა ყოვლითავე, თჳნიერ ცოდვისა. და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, მთავარანგელოზი იგი ვის მიერ მიივლინა ქალწულისა მარიამისა ხარებად? და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, საშოსა ქალწულისასა ვინ დაემკჳდრა? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, წინამორბედმან საშოჲთ გამო ვის თაყუანის-სცა სიხარულით? და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, ვინ იშვა ბეთლემს ქუაბსა შინა? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, ანგელოზისა ხარებითა ვისა მიივლინნეს მწყემსნი ხილვად და თაყუანისცემად, რომელიცა იხილეს შეხუეული და მწოლარე ბაგასა, რომელსა თაყუანის-სცეს, ანგელოზთა თანა ღაღადებდეს და იტყოდეს: \"დიდებაჲ მაღალთა შინა ღმერთსა, ქუეყანასა ზედა მშჳდობაჲ და კაცთა შორის სათნოებაჲ\"?","english":"A discourse of the holy John of Bolnisi, bishop, concerning the time when our Lord changed his appearance on the holy mountain Tabor—a glorious and wondrous, ineffable and indescribable and incomprehensible thing, which the race of men beheld today. We see God upon the earth and we see man in the heavens; and we see God complete in all glory and man complete in all things, save sin. For if he were not complete God, by whom was that archangel sent to the virgin Mary for the Annunciation? And if he were not complete man, in whose virgin womb did he dwell? And if he were not complete God, before whom did the Forerunner from the womb bow in joy? And if he were not complete man, who was born in the cave of Bethlehem? And if he were not complete God, by whose annunciation of the angel were the shepherds sent to see and to worship, who saw him swaddled and lying in the manger, to whom they bowed, crying out together with the angels and saying: \"Glory to God in the highest, peace on earth, and goodwill among men\"?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"თქუმული წმიდისა იოვანე ბოლნელ ებისკოპოსისაჲ","severity":"info","text":"The opening formula identifies the work as a discourse (თქუმული) of John of Bolnisi, bishop, establishing the liturgical context for the feast of the Transfiguration.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თაბორსა","severity":"info","text":"The reference to Mount Tabor situates the sermon within the celebration of the Transfiguration, a major feast in the Georgian liturgical tradition.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"დიდებაჲ მაღალთა შინა ღმერთსა, ქუეყანასა ზედა მშჳდობაჲ და კაცთა შორის სათნოებაჲ","severity":"info","text":"This is a paraphrase of the angelic hymn at Christ's birth (Luke 2:14), adapted to the Transfiguration context.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სრული","severity":"info","text":"The term 'complete' (სრული) is used repeatedly to affirm the full divinity and full humanity of Christ, a key theological point in anti-Chalcedonian Christology.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"იოანე ბოლნელი","severity":"info","text":"John of Bolnisi (6th century) is a prominent figure in early Georgian homiletics; his sermons were widely copied in monastic centers such as Iviron and Sinai.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"თქუმული","severity":"caution","text":"The term 'discourse' (თქუმული) may be a later editorial addition; the manuscript tradition shows variation in incipits.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'race of men beheld today' could refer to the liturgical celebration or to a specific historical moment; the reading taken is the liturgical present.","The exact manuscript source for this passage is not specified beyond the general list of manuscripts."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"scripture","severity":"info","ref":"Luke 2:14","text":"The English carries the scriptural phrase “glory to god in the highest”, which matches Luke 2:14. The match is on the English draft; check the Coptic before quoting the verse."}]},{"i":2,"ref":"p2","source":"და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, დღესა მერვესა ვისა წინადაცუეთად მოვიდეს, გინა თუ მეორმეოცესა დღესა განწმედისა მის მათისასა აღმოიყვანეს ტაძრად უფლისა ვითარცა ჩჩჳლი? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, მკლავთა ზედა სჳმეონ ვინ მიიქუა, ვითარცა ღმერთი და იჯმნიდა იგი, ვითარცა მონაჲ თჳსისაგან უფლისა, და იტყოდა: \"აწ, უფალო, განმიტევე მონაჲ შენი, მსგავსად სიტყჳსა შენისა, მშჳდობით, რამეთუ იხილეს თუალთა ჩემთა მაცხოვარებაჲ შენი\", და მსგავსად მისა ანაცა წინაჲსწარმეტყუელი, ვითარცა ღმერთსა, აუარებდა და თაყუანის-სცემდა? და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, მარიამ, დედამან მისმან და იოსებ ვინ წარიყვანეს გალილეად ვითარცა ჩჩჳლი? -- ვითარცა წმიდაჲ სახარებაჲ იტყჳს: ხოლო ყრმაჲ იგი იესუ აღორძნდებოდა და განმტკიცნებოდა და აღივსებოდა სიბრძნითა და მადლი ღმრთისაჲ იყო მის ზედა და შემდგომად მეორისა წლისა აღმოიყვანეს იგი ბეთლემდვე, რაჲთა იხილონ იგი და მოგუთაცა ბეთლემსვე შინა. და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, ვისა მოვიდეს მოგუნი ძღუნითა აღმოსავალით უწყებითა ვასკულავისაჲთა, რომელთაცა პოეს ბეთლემს, სახლსა მას შინა (და არღარა ქუაბსა), ვითარცა წმიდაჲ სახარებაჲ იტყჳს -- \"რომელსაცა თაყუანის-სცეს და შეწირეს ძღუენი: ოქროჲ, გუნდრუკი და მური\"?","english":"And if he were not fully man, on the eighth day would they have come to circumcise him, or on the fortieth day of their purification would they have brought him up to the temple of the Lord like a child? And if he were not fully God, who would have taken Simeon in his arms, as God, and he would have been released, as a servant from his Lord, and would have said: \"Now, Lord, release your servant, according to your word, in peace, for my eyes have seen your salvation,\" and likewise the prophet, as to God, would he have bowed and worshipped? And if he were not fully man, would Mary, his mother, and Joseph have taken him to Galilee like a child? — as the holy Gospel says: But the child Jesus grew and strengthened and was filled with wisdom, and the grace of God was upon him, and after the second year they brought him to Bethlehem, so that they might see him, and the Magi were also in Bethlehem. And if he were not fully God, would the Magi have come from the East with gifts, with knowledge of the star, who found him in Bethlehem, in that house (and no longer in the cave), as the holy Gospel says — \"to whom they bowed and offered gifts: gold, frankincense, and myrrh\"?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და უკუეთუ ...","severity":"info","text":"The passage is structured as a series of three conditional rhetorical questions, each introduced by 'და უკუეთუ' ('And if not'), arguing that Christ was both fully man and fully God.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მშჳდობით, რამეთუ იხილეს თუალთა ჩემთა მაცხოვარებაჲ შენი","severity":"info","text":"This echoes Simeon's canticle from Luke 2:29-30, where Simeon thanks God for seeing the Savior, though the wording is paraphrased.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"წმიდაჲ სახარებაჲ იტყჳს: ხოლო ყრმაჲ იგი იესუ ...","severity":"info","text":"The reference to Jesus growing and being taken to Bethlehem at age two, and the Magi visiting a house (not a cave), is not canonical; it likely derives from apocryphal infancy gospels, such as the Protoevangelium of James or the Gospel of Pseudo-Matthew.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"თაყუანის-სცეს და შეწირეს ძღუენი: ოქროჲ, გუნდრუკი და მური","severity":"info","text":"The gifts of gold, frankincense, and myrrh are traditional, based on Matthew 2:11, though the verse does not specify the gifts; the list became standard in later tradition.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"დღესა მერვესა ... წინადაცუეთად","severity":"info","text":"The reference to circumcision on the eighth day follows Luke 1:59 and Jewish practice, but also reflects the Feast of the Circumcision of Christ celebrated on January 1 in Eastern liturgy.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მეორმეოცესა დღესა განწმედისა ... ტაძრად","severity":"info","text":"The fortieth-day purification and presentation in the temple refers to the Feast of the Presentation (Hypapante), based on Luke 2:22-24, commemorated on February 2.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text uses 'ტაძრად' (temple) but the English draft has 'temple of the Lord'; the Coptic Vorlage is not extant, so the exact wording of the source is uncertain.","The phrase 'მოგუთაცა' (Magi) is plural, but the English draft uses 'Magi' consistently; the Georgian may imply a group, but the number is not specified."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":3,"ref":"p3","source":"და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, ჰეროდე ვის ეძიებდა მოკლვად, რომლისათჳს ბრძანა მოწყუედაჲ ყრმათაჲ ორით წლითგანი და უდარესი, ვითარცა გამოიკითხა მოგუთა მათგან ჟამი იგი გამოჩინებისა მის ვასკულავისაჲ, რომლისათჳსცა ჩუენებით ანგელოზისაგან ივლტოდა ეგჳპტედ და იყო მუნ ვიდრე სიკუდილ[ად]მდე ჰეროდესა, და ვითარცა მოკუდა ჰეროდე, ჩუენებითვე ანგელოზისაგან გამოვიდა ქუეყანად ისრაჱლისა? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, იოვანე წინამორბედი ვისთჳს ღაღადებდა და იტყოდა, ვითარმედ: \"მოვალს უძლიერესი შემდგომად ჩემსა, რომლისა ვერ ღირს ვარ განჴსნად საბელთა ჴამლთა მისთასა\"? 13 და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, იორდანეს იოვანესგან ვინ ნათელ-იღო? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, სული წმიდაჲ ვის ზედ გარდამოჴდა ზეცით ჴორციელითა ხილვითა, ვითარცა ტრედი, და ჴმაჲ მამისაჲ ესმოდა ზეგარდამო -- \"ეგე არს ძჱ ჩემი საყუარელი, რომელი მე სათნო ვიყავ\"? და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, ვინ განიცადებოდა უდაბნოსა ორმეოც დღე ეშმაკისაგან; ორმეოცსა დღესა პური არა ჭამა და წყალი არა სუა. და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, კანას გალილეაჲსასა წყალი ღჳნოდ ვინ გარდააქცია? და უკუეთუ არა [იყო] კაცი სრული, [და]-ვინ-ჯდა ლაკუასა ზედა დამაშურალი გზისა სლვითა?","english":"And if he were not fully man, for whom would Herod have sought to kill, on account of which he ordered the slaughter of children from two years old and younger, as was ascertained from the Magi concerning the time of the appearance of that star, because of which he fled to Egypt by the vision of an angel and remained there until the death of Herod, and as soon as Herod died, by the same vision of an angel he came out into the land of Israel? And if he were not fully God, for whom would John the Forerunner cry out and say: \"A mightier one comes after me, of whose sandal straps I am not worthy to untie\"? 13 And if he were not fully man, who was baptized by John in the Jordan? And if he were not fully God, upon whom did the Holy Spirit descend from heaven in a bodily form, like a dove, and the voice of the Father was heard from above—\"This is my beloved son, in whom I was pleased\"? And if he were not fully man, who was tempted in the wilderness for forty days by the devil; for forty days he ate no bread and drank no water. And if he were not fully God, who turned the water into wine at Cana of Galilee? And if he were not fully man, who sat upon the ass and traveled the road of the Samaritan?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"Herod","severity":"info","text":"Herod the Great, who ordered the Massacre of the Innocents (Matthew 2:16–18), is the referent. The flight to Egypt and return after Herod's death (ca. 4 BCE) are non-canonical traditions found in later apocryphal infancy gospels.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"John the Forerunner","severity":"info","text":"The saying attributed to John the Baptist—'A mightier one comes after me, of whose sandal straps I am not worthy to untie'—is not in the canonical Gospels but appears in early Christian apocrypha and patristic literature, e.g., the Gospel of the Ebionites (apud Epiphanius, Panarion 30.13.7–8).","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"Holy Spirit as dove","severity":"info","text":"The descent of the Holy Spirit in bodily form like a dove at Jesus' baptism (cf. Matthew 3:16, Mark 1:10, Luke 3:22, John 1:32) is a conflation of the synoptic accounts with the later iconographic tradition of the dove, not explicit in the New Testament.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"voice of the Father","severity":"info","text":"The voice from heaven declaring 'This is my beloved son, in whom I was pleased' echoes the baptismal theophany in Matthew 3:17 and the Transfiguration (Matthew 17:5), but the exact wording is not biblical; it reflects later liturgical or homiletic expansions.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"Cana water into wine","severity":"info","text":"The miracle at Cana (John 2:1–11) is the only Johannine miracle cited here; the list otherwise draws on synoptic and apocryphal traditions, showing a harmonizing Christological argument.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"Samaritan road","severity":"caution","text":"The final clause 'who sat upon the ass and traveled the road of the Samaritan' is obscure. It may refer to Jesus' journey through Samaria (John 4:3–4) or to a non-canonical tradition; the Georgian text has a lacuna marked by brackets, and the sense is uncertain.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'road of the Samaritan' is ambiguous: it could refer to the Samaritan woman at the well (John 4) or to a lost tradition about Jesus' travel through Samaria. The Georgian text has a textual gap, and the English draft supplies 'Samaritan' as a conjecture."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":4,"ref":"p4","source":"და თუ არა ვთქუათ ყოველი[ვე] მიწყებით შემოკლებისათჳს ჟამისა, რამეთუ იციან ყოველივე შვილთა და მოწაფეთა წმიდისა ეკლესიისათა ჴორციელებრი სიმდაბლჱ და ღმრთეებრი სიმაღლე მისი, და არა თუ ქუე დავაგდებთ კაცობრივსა მას ბუნებასა, არამედ ვადიდებთ ღმრთეებრ განკაცებასა მას მისსა და ამას უფროჲსღა აღვიარებთ, რამეთუ ღმერთი არს ესე დაუსაბამოჲ, შემოქმედი საუკუნეთაჲ, რომელმან უთხრა ყოველივე, რაჲცა ექმნა სამარიტელსა მას დედაკაცსა. და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, ვინ წარიყვანნა პეტრე, იაკობ და იოვანე და აღიყვანნა იგი[ნი] მთასა მას მაღალსა? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, ვინ იცვალა ხატი დიდებით მთასა ზედა თაბორსა, რამეთუ გამობრწყინდა პირი მისი ვითარცა მზჱ, და იქმნა სამოსელი მისი სპეტაკ, ვითარცა თოვლი; მოვიდეს მოსე და ელია და ამას აუწყებდეს, ვითარმედ უფალი არს ესე ცხოველთა და მკუდართაჲ? და უკუეთუ არა იყო კაცი სრული, ვის ეტყოდა პეტრე: \"უფალო, კეთილ არს ჩუენდა აქა ყოფაჲ. გნებავს, უკუეთუ ვქმნეთ აქა სამ ტალავარ: ერთი შენდა, ერთი მოსესა და ერთი ელიაჲსა\"? და უკუეთუ არა იყო ღმერთი სრული, მეყს[ეულად] ვისა მოივლინა ღრუბელი მაგრილობელი და ჴმაჲ მამისაჲ ზეცით ისმოდა: \"ეგეა ძჱ ჩემი საყუარელი, რომელი სათნო ვიყავ, მაგისი ისმინეთ\"?","english":"And if we do not say everything concerning the abbreviation of time, for all the children and disciples of the holy church know his fleshly humility and divine majesty, and we do not cast down that human nature, but we exalt that divine incarnation of his, and we confess this even more, that he is the beginningless God, the creator of the ages, who spoke everything that happened to that Samaritan woman. And if he were not fully man, who led Peter, James, and John and brought them up to that high mountain? And if he were not fully God, who changed his form in glory on Mount Tabor, for his face shone like the sun, and his garment became white like snow; did Moses and Elijah come and announce to them that this is the Lord of the living and the dead? And if he were not fully man, to whom did Peter say: \"Lord, it is good for us to be here. If you wish, let us make here three tabernacles: one for you, one for Moses, and one for Elijah\"? And if he were not fully God, of whom did a cloud of light immediately send forth, and the voice of the Father from heaven was heard: \"This is my beloved son, in whom I was pleased, listen to him\"?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და თუ არა ვთქუათ...","severity":"info","text":"The passage continues the rhetorical pattern of the previous passage, using conditional clauses to argue for Christ's full humanity and divinity.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"სამარიტელსა მას დედაკაცსა","severity":"info","text":"The Samaritan woman refers to the biblical figure in John 4, with whom Jesus spoke at the well. The text asserts Christ's divine knowledge of her life.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მთასა მას მაღალსა","severity":"info","text":"The high mountain refers to the Mount of Transfiguration, traditionally identified as Mount Tabor, where Jesus was transfigured before Peter, James, and John (Matthew 17:1-8, Mark 9:2-8, Luke 9:28-36).","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ეგეა ძჱ ჩემი საყუარელი","severity":"info","text":"The voice from heaven echoes the baptismal theophany (Matthew 3:17) and the declaration at the Transfiguration, identifying Jesus as the beloved Son in whom the Father is pleased.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სამ ტალავარ","severity":"info","text":"Peter's proposal to build three tabernacles (for Jesus, Moses, and Elijah) is a detail from the Transfiguration narrative, reflecting early Christian exegesis of the event as a foreshadowing of the Feast of Tabernacles.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მეყს[ეულად]","severity":"caution","text":"The Georgian text has a lacuna or abbreviation: 'მეყს[ეულად]' likely stands for 'მეყსეულად' (immediately), but the manuscript may be damaged or the reading uncertain.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'მეყს[ეულად]' is partially reconstructed; the intended word is probably 'immediately' but the exact form is uncertain.","The reference to the Samaritan woman may be an allusion to John 4, but the text does not specify the exact passage."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":5,"ref":"p5","source":"ხოლო იესუ სხუანიცა სასწაულნი, რომელნი ქმნნა დიდ-დიდნი, რომელნი წერილ არიან წმიდასა სახარებასა შინა, რომელმან ხუთითა ჴუეზითა ხუთ ათასნი განაძღნა და შჳდითა ჴუეზითა ოთხ ათასნი განაძღნა, რომელმან ქართა და ზღუასა შეჰრისხნა და დაყუდნეს, რომელმან სიტყჳთა მკუდარნი აღადგინნა და ბრმათა თუალნი აღუხილნა, ყურთა ყრუთასა ასმინა, განრღუეული, ცხედარსა ზედა მდებარე, აღადგინა. ვითარცა-იგი პირველ ვთქუთ, დაღაცათუ ყოველი არა მიწყებით ვთქჳთ, არამედ ვიწყოთ და ვთქუათ მისთჳს, რომლისათჳს შეკრებულ ვართ, რომელსაცა-იგი ვეძიებთ, რომლისათჳსცა არს სიტყუაჲ ესე, რომელსაცა-ესე ზედა ვდგათ წმიდასა ამას დღესა -- ფერისცვალებასა უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტჱს[ს]ა, რაჟამს-იგი გამობრწყინდა დიდებით მოწაფეთა თჳსთა შორის, ვითარცა წმიდაჲ სახარებაჲ წამებს და იტყჳს: ,,და შემდგომად ექუსისა დღისა წარიყვანნა იესუ პეტრე, იაკობ და იოვანე\". აწ ნუუკუე ვინმე მალედ მსმენელთაგანმან იკადროს და თქუას, ვითარმედ: ესრე[თ] იტყჳს ლუკა მახარებელი -- \"და იყო შემდგომად სიტყუათა ამათ ვითარ რვა ოდენ დღე\".","english":"But also the other miracles of Jesus, the great ones he performed, which are written in the holy Gospel: with five loaves he fed five thousand, and with seven loaves he fed four thousand; he rebuked the winds and the sea and they were stilled; with words he raised the dead and opened the eyes of the blind, made the deaf hear, and raised up a paralytic lying on a bier. As we said earlier, although we do not say everything in abbreviation, let us begin and speak concerning him for whose sake we are gathered, whom we seek, for whose sake this discourse is, on which we stand on this holy day—the Transfiguration of our Lord Jesus Christ, when he shone forth in glory among his disciples, as the holy Gospel witnesses and says: \"And after six days Jesus took Peter, James, and John.\" Now let none among the hearers dare to say thus: Luke the Evangelist says—\"And it was after these words, about eight days.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ხუთითა ჴუეზითა ხუთ ათასნი განაძღნა","severity":"info","text":"The feeding of 5,000 with five loaves echoes Matt 14:15–21, Mark 6:35–44, Luke 9:10–17, John 6:5–13. The feeding of 4,000 with seven loaves is a variant of Mark 8:1–9 (Mark 8:1–9 in some traditions).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"და შემდგომად ექუსისა დღისა წარიყვანნა იესუ პეტრე, იაკობ და იოვანე","severity":"info","text":"The quotation 'after six days Jesus took Peter, James, and John' conflates Matt 17:1 and Mark 9:2, which place the Transfiguration six days after a preceding event.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"და იყო შემდგომად სიტყუათა ამათ ვითარ რვა ოდენ დღე","severity":"info","text":"The reference to Luke's account of 'about eight days' alludes to Luke 9:28, which states the Transfiguration occurred 'about eight days after' the preceding discourse.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ფერისცვალება","severity":"info","text":"The Transfiguration (ფერისცვალება) is a major feast in the Georgian liturgical calendar, celebrated on 6 August. John of Bolnisi's sermon is set on this feast day, as indicated by the text.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"აწ ნუუკუე ვინმე მალედ მსმენელთაგანმან იკადროს","severity":"info","text":"The preacher anticipates a potential objection from hearers regarding the chronological discrepancy between the Synoptic Gospels (six days vs. eight days), a common homiletic device.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ჴუეზი","severity":"caution","text":"The term 'ჴუეზი' (loaves) is a hapax legomenon in Old Georgian; its exact meaning is uncertain, though context suggests 'loaves' or 'breads'. The reading follows the English draft.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ხუთითა ჴუეზითა' (with five loaves) and 'შჳდითა ჴუეზითა' (with seven loaves) may reflect variant manuscript traditions of the Gospel feeding narratives; the exact source is unclear.","The chronological reference 'after six days' vs. 'about eight days' is a known Synoptic problem; the preacher acknowledges it but does not resolve it."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":6,"ref":"p6","source":"ჭეშმარიტად ნანდჳლვე ესრე იტყჳს, ხოლო ორნი ესე -- მათე და მარკოზ -- ესრე იტყჳან: \"და შემდგომად ექუსისა დღისა\"; არამედ, უკუეთუ სცნათ და გულისჴმა-ჰყოთ, სამნივე ერთსა წამებენ, რამეთუ მათე მახარებელი იტყჳს: მო-რაჲ-ვიდა იესუ ადგილთა მათ კესარია-ფილიპისათა, იწყო კითხვად მოწაფეთა თჳსთა და ჰრქუა: \"ვის-მე ჰგონებენ კაცნი ძესა კაცისასა ყოფად?\" ხოლო მათ ჰრქუეს: \"რომელთამე თქჳან -- იოვანე ნათლისმცემელი არს\"... და შემდგომითი-შემდგომად, ვითარცა წერილ არს. და ამათ სიტყუათა შემდგომად, ვითარცა მათე მახარებელი იტყჳს: \"შემდგომად ექუსისა დღისა წარიყვანნა მან პეტრე, იაკობ და ოვანე\". არა თქუა, ვითარმედ: \"მეექუსესა დღესა\", არამედ - \"შემდგომად ექუსისა დღისა\". ესრე აუწყებს. უკუეთუ გინებს ცნობის და გულისჴმის-ყოფის, იპყარ პირველი იგი დღჱ, რომელსა დღესა ჰკითხვიდა მაცხოვარი მოწაფეთა თჳსთა, და იპყრენ ექუსნი დღენი სხუანი, და იპყარ კუალად ერთი დღჱ შემდგომად ექუსისა დღისა, და ესე [ყოველ]ნი აღირაცხებიან რვა[დ] დღედ, ვითარცა ლუკა მახარებელი იტყჳს -- \"და შემდგომად სიტყუათა ამათ ვითარ რვა ოდენ დღე წარიყვანნა მან პეტრე, იაკობ და იოვანე\". ამისთჳსცა ნანდჳლვე ჭეშმარიტად თქუა მათე მახარებელმან, ვითარმედ: \"შემდგომად ექუსისა დღისა\". პირველი იგი დღჱ არა აჴსენა, არამედ ესთენ ოდენ თქუა: \"და შემდგომად ექუსისა დღისა\"...","english":"Truly indeed he speaks thus, but these two—Matthew and Mark—speak thus: \"And after six days\"; but if you know and understand, all three bear witness to the same, for Matthew the evangelist says: When Jesus came to those places of Caesarea Philippi, he began to question his disciples and said: \"Whom do men think the Son of Man to be?\" And they said: \"Some say—John the Baptist is he\"... and thereafter, as it is written. And after these words, as Matthew the evangelist says: \"After six days he took Peter, James, and John.\" He did not say: \"On the sixth day,\" but—\"after six days.\" Thus he declares. If you wish to know and understand, take that first day on which the Savior questioned his disciples, and take six other days, and take again one day after six days, and these [all] are counted as eight days, as Luke the evangelist says—\"And after these words, after about eight days, he took Peter, James, and John.\" For this reason indeed truly said Matthew the evangelist: \"After six days.\" That first day he did not mention, but only said this: \"And after six days\"...","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"შემდგომად ექუსისა დღისა","severity":"info","text":"The phrase 'after six days' echoes Matthew 17:1 and Mark 9:2, where the Transfiguration is set 'after six days' (μεθ᾿ ἡμέρας ἕξ).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"რვა ოდენ დღე","severity":"info","text":"The reference to 'about eight days' corresponds to Luke 9:28, which says 'about eight days after these words' (ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτώ).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage harmonizes the Synoptic accounts of the Transfiguration chronology, arguing that Matthew and Mark's 'after six days' and Luke's 'eight days' are consistent when counting inclusively.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ნანდჳლვე","severity":"info","text":"The Old Georgian adverb 'ნანდჳლვე' (nandwilwe) means 'truly indeed', reinforcing the preacher's assertion of the harmony of the Gospel accounts.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The preacher cites Matthew's account of Jesus questioning disciples at Caesarea Philippi (Matthew 16:13-15) as context for the Transfiguration, a common patristic harmonization.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This harmonization of Gospel chronologies reflects early Georgian exegetical tradition, likely influenced by Syriac or Greek patristic sources, as seen in John of Bolnisi's sermons.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify which Gospel verses are being quoted exactly; the references to Matthew, Mark, and Luke are paraphrased rather than verbatim citations.","The counting of days (six vs. eight) is explained by inclusive reckoning, but the preacher does not explicitly state the method of counting."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":7,"ref":"p7","source":"ეჰა, შეთქუმულებაჲ წმიდათა ამათ მახარებელთაჲ! ეჰა, ერთპირობაჲ წმიდათა ამათ მოციქულთაჲ! ეჰა, შეზავებაჲ, ვითარცა მარილითა, მოწაფეთა მათ მაცხოვრისათა! ვითარ ერთსიტყუა არიან, ვითარცა ერთითა პირითა! ხოლო ჩუენ მივისწრაფოთ მუნვე და მივიდეთ, რომლისათჳს-ესე შეკრებულ ვართ, რომელსა-იგი ვეძიებთ, რომელსაცა-ესე ვიტყჳთ: \"და შემდგომად ექუსისა დღისა წარიყვანნა პეტრე, იაკობ და იოვანე\". ესე პეტრე იყო ძმაჲ ანდრეაჲსი, რომელი პოვა იესუ ნავსა მას შინა პირველად ძმისა მისისა თანა, რომელთაცა უწოდა, ხოლო მათ ყოველივე დაუტევეს და მისდევდეს მას. ესე მოწაფენი პირველად მოიგნა იესუ, უწინარეს ყოველთასა, და მცირედ შემდგომად -- იაკობ და იოვანე, ზებედეს ძენი. ესენიცა პოვნა ნავსა შინა მამისა მათისა ზებედეს თანა და უწოდა მათ, ხოლო მათ დაუტევეს ყოველივე და მამაჲ მათი ნავსა შინა და მისდევდეს მას. ესე პეტრე, თავი ყოველთა მოციქულთაჲ, და ესე ძენი ზებედესნი, რომელთა უწოდა უფალმან ძედ ქუხილისა, ესე წარიყვანნა თჳსაგან და თანა ჰქონდეს იგინი. აღიყვანნა იგინი მთასა მაღალსა და იცვალა იგი მათ წინაშე სხუად ფერად და გამობრწყინდა პირი მისი ვითარცა მზჱ, ხოლო სამოსელი მისი იქმნა სპეტაკ, ვითარცა თოვლი. რაჲსათჳს-მე, ანუ ვითარ-მე?","english":"Oh, the harmony of these holy evangelists! Oh, the unanimity of these holy apostles! Oh, the blending, as with salt, of those disciples of the Savior! How they are of one word, as with one mouth! But let us hasten thither and go to that for which we are gathered, that which we seek, that which we speak: \"And after six days he took Peter, James, and John.\" This Peter was the brother of Andrew, whom Jesus found in that boat first together with his brother, to whom he called, and they left everything and followed him. These disciples Jesus first found, before all others, and shortly after—James and John, the sons of Zebedee. These also he found in the boat with their father Zebedee and called to them, and they left everything and their father in the boat and followed him. This Peter, the head of all the apostles, and these sons of Zebedee, whom the Lord called sons of thunder, these he took from his own and kept them with him. He led them up a high mountain and changed before them into another form, and his face shone like the sun, and his garment became white, like snow. Why, or how?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ეჰა","severity":"info","text":"The repeated interjection 'ეჰა' (eha) expresses wonder or admiration, here emphasizing the harmony of the evangelists and apostles.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"და შემდგომად ექუსისა დღისა წარიყვანნა პეტრე, იაკობ და იოვანე","severity":"info","text":"This phrase echoes the Transfiguration narrative in Matthew 17:1, Mark 9:2, and Luke 9:28, where Jesus takes Peter, James, and John after six days.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ძედ ქუხილისა","severity":"info","text":"The epithet 'sons of thunder' (Boanerges) for James and John appears in Mark 3:17, reflecting their zealous character.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage moves from exclamatory praise of the evangelists' harmony to a narrative recounting the calling of Peter, James, and John, culminating in the Transfiguration.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"შეზავებაჲ, ვითარცა მარილითა","severity":"info","text":"The metaphor of blending 'as with salt' evokes patristic imagery of unity and preservation, common in Georgian homiletics.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"რაჲსათჳს-მე, ანუ ვითარ-მე","severity":"caution","text":"The concluding rhetorical questions 'Why, or how?' may indicate a lacuna or a transition to an exegetical explanation not fully preserved in the manuscript.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'after six days' is ambiguous: it may refer to a literal timeline or a symbolic period; the preacher assumes harmony with the synoptic accounts.","The identity of 'the boat' (ნავსა) is unclear—possibly a specific Gospel detail or a generic setting for the calling of the disciples."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":8,"ref":"p8","source":"(რამეთუ) გამობრწყინდა პირი მისი ვითარცა მზჱ, რამეთუ ღმრთეებაჲ უბრწყინვალეს არს მზისთუალისა და უმჴურვალეს ალსა მას ცეცხლისასა. არამედ ესოდენ შეუძლეს გამოთქუმად წმიდათა მოციქულთა და უწყებად ჩუენდა, რამეთუ ქუეყანასა ზედა არღარაჲ ვიცით უბრწყინვალეს მზისა. და სამოსელი მისი იქმნა, ვითარცა [თოვლი და ვითარცა] ნათელი უბრწყინვალეს ნათლისა ელვისა და თოვლისა უსპეტაკეს არაჲვე ვიცით, არცა რაჲ. გჳნახავს ქუეყანასა [ზედა], ამისთჳს ესთენ გუაუწყეს წმიდათა მოციქულთა. ესე ყოველი რაჲ იხილეს, ფრიად შეშინდეს და შეძრწუნდეს. მეყსეულად მუნთქუესვე ეჩუენნეს მათ მოსე და ელია, უფალსა თანა-უდგეს და ჰზრახვიდეს. ჵ დიდი საკჳრველი, გამოუთქუმელი და მიუწდომელი! ჵ დიდი საიდუმლოჲ, რამეთუ მოსე მკუდრეთით აღდგა და მოვიდა; და ელია მოვიდა ამაღლებული რეცა ზეცად. და ესე მოციქულთა მათ და მოწაფეთა ქრისტჱსთა არა იცოდეს, ვითარმედ ესე მოსე არს, გინა ესე ელია. არცაღა თუ უფალმან და მაცხოვარმან აუწყა მათ, ვითარმედ რომელი არს მოსე, ანუ რომელი -- ელია. არამედ განზრახვიდეს გულთა მათთა და წამ-უყოფდეს ურთიერთას და იტყოდეს, ვითარმედ: ვინ-მე არიან ესენი, რომელნი მეყს მოიწინეს მთასა ამას?","english":"For the face of him shone like the sun, for the divinity is more radiant than the sun and more blazing than that flame of fire. But the holy apostles were able to express and declare to us only this much, that on earth we know nothing more radiant than the sun. And his garment became like snow and like light more radiant than the light of lightning, and we know nothing more pure than snow, nor anything else. We have seen on earth, therefore the holy apostles declared this to us. When they saw all this, they were greatly amazed and terrified. Immediately, Moses and Elijah appeared to them, stood beside the Lord, and conversed with him. O great wonder, inexpressible and incomprehensible! O great mystery, for Moses rose from the dead and came; and Elijah came, having been, so to speak, taken up to heaven. And those apostles and disciples of Christ did not know whether this was Moses or this was Elijah. Nor did the Lord and Savior inform them which was Moses or which was Elijah. But they pondered in their hearts and bore witness to one another, saying: Who then are these who have suddenly appeared on this mountain?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"გამობრწყინდა","severity":"info","text":"The verb describes the Transfiguration radiance; the Old Georgian prefix გამო- intensifies the shining, emphasizing the outward manifestation of divine light.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"უბრწყინვალეს","severity":"info","text":"A superlative adjective meaning 'more radiant'; the form is typical of Old Georgian comparatives and superlatives, here used to stress the incomparable nature of the divine light.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მოსე და ელია","severity":"info","text":"The appearance of Moses and Elijah alludes to the Transfiguration narrative (Matthew 17:3, Mark 9:4, Luke 9:30). The homily expands on the apostles' ignorance of their identity, a detail not in the canonical accounts.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"მკუდრეთით აღდგა","severity":"info","text":"The phrase 'rose from the dead' reflects a tradition that Moses was resurrected for the Transfiguration, a motif found in some patristic and apocryphal sources, not in the biblical text itself.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ჵ","severity":"info","text":"The repeated exclamation 'O' (ჵ) marks a rhetorical climax, typical of liturgical homilies, emphasizing the ineffable mystery of the event.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"თოვლი და ვითარცა","severity":"caution","text":"The phrase 'like snow and like' is partially reconstructed; the manuscript may have a lacuna or scribal repetition. The English draft supplies 'snow and like light' but the Georgian text is uncertain here.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact wording of the simile involving snow is uncertain due to possible textual corruption; the reading follows the English draft's reconstruction.","The phrase 'so to speak' (რეცა) in the description of Elijah's assumption may indicate a known tradition or a rhetorical hedge."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":9,"ref":"p9","source":"მას ჟამსა იხილეს, რამეთუ ერთსა მას ჰქონდეს ფიცარნი ქვისანი, რომელსა შინა წერილ იყვნეს სიტყუანი შჯულისანი, გულისჴმა-ყვეს, რამეთუ ესე მოსე არს, შჯულისმდებელი იგი ისრაჱლისაჲ. და ერთსა მას ხედვიდეს, რამეთუ ეტლითა ცეცხლისაჲთა მოსრულ იყო. გულისჴმა-ყვეს, რამეთუ ესე ელია არს, რომელი ეტლითა ცეცხლისაჲთა ამაღლდა რეცა ზეცად. ვითარცა ცნეს ჭეშმარიტად, რამეთუ ერთი მოსე არს და ერთი ელია, მაშინ გულისჴმა-ყვეს, რამეთუ უფალი არს ესე ცხოველთა და მკუდართაჲ. მაშინ შეშინებული და შეძრწუნებული პეტრე ეტყოდა იესუს: \"უფალო, კეთილ არს ჩუენდა აქა ყოფაჲ. გნებავს თუ, ვქმნეთ აქა სამ ტალავარ: ერთი შენდა, ერთი მოსესა და ერთი ელიაჲსა. უფალო, კეთილ არს ჩუენდა აქა ყოფაჲ, რამეთუ გიხილეთ, ვითარმედ შენ ხარ უფალი ცხოველთა და მკუდართაჲ. უფალო, კეთილ არს ჩუენდა აქა ყოფაჲ სიტყჳსა მისთჳს, რომელი მაუწყე ჩუენ უწინარეს დღეთა ამათ ვნებისა შენისათჳს, რაჲთა დავადგრეთ მთასა ამას თჳსაგან. უფალო, კეთილ არს ჩუენდა აქა ყოფაჲ, რამეთუ ვიხილეთ ჩუენ მოსე, რომელსა ჰქონან ფიცარნი შჯულისანი. ვხედავთ ელიასცა, რომელი ზის ეტლთა ცეცხლისათა, და თუ გნებავს, ვქმნეთ აქა სამ ტალავარ: ერთი შენდა, ერთი მოსესა და ერთი ელიაჲსა!","english":"At that time they saw that one of them had stone tablets, on which were written the words of the law, and they understood that this was Moses, the lawgiver of Israel. And they saw another, that he had come in a chariot of fire. They understood that this was Elijah, who was taken up to heaven in a chariot of fire. When they truly recognized that one was Moses and one was Elijah, then they understood that this was the Lord of the living and the dead. Then Peter, frightened and trembling, said to Jesus: \"Lord, it is good for us to be here. If you wish, let us make three tabernacles here: one for you, one for Moses, and one for Elijah. Lord, it is good for us to be here, for we have seen that you are the Lord of the living and the dead. Lord, it is good for us to be here because of the word which you announced to us before these days concerning your passion, that we should settle on this mountain for ourselves. Lord, it is good for us to be here, for we have seen Moses, who has the tablets of the law. We also see Elijah, who sits in the chariot of fire, and if you wish, let us make three tabernacles here: one for you, one for Moses, and one for Elijah!","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მას ჟამსა იხილეს","severity":"info","text":"The passage opens with a temporal clause (mas žamsa ixilēs, 'at that time they saw') that marks a new narrative moment within the Transfiguration account, following the description of the radiant face and garment in the previous passage.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ტალავარ","severity":"info","text":"The Old Georgian word ṭalavar (plural: ṭalavari) is a loan from Syriac ṭellā or Arabic ṭaylūn, meaning 'tabernacle' or 'tent'. It appears three times in Peter's speech, reflecting the liturgical context of the Feast of Tabernacles (Sukkot) often associated with the Transfiguration.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მოსე ... ფიცარნი ქვისანი","severity":"info","text":"The reference to Moses holding stone tablets inscribed with the law echoes Exodus 31:18 and 34:29, where Moses receives the tablets on Sinai. This detail aligns with the Transfiguration narrative in Matthew 17:3, Mark 9:4, and Luke 9:30.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ელია ... ეტლითა ცეცხლისაჲთა","severity":"info","text":"Elijah's ascent in a fiery chariot derives from 2 Kings 2:11, where he is taken up to heaven in a whirlwind. The Georgian text specifies 'chariot of fire' (etlita cecxlisayta), a detail also found in early Christian and Jewish traditions.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"უფალი ცხოველთა და მკუდართაჲ","severity":"info","text":"The title 'Lord of the living and the dead' (upali cxoverta da mkudartay) is a Christological epithet common in early Georgian homiletics, emphasizing Christ's dominion over all creation, including the resurrected. It appears in the Apostles' Creed and patristic writings.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ტალავარ","severity":"info","text":"Peter's proposal to build three tabernacles (ṭalavari) for Jesus, Moses, and Elijah reflects a liturgical practice of erecting temporary structures for the Feast of Tabernacles, which in Georgian tradition was associated with the Transfiguration (ცვილობა, cviloba).","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'reca zecad' (reca zecad, 'as it were to heaven') in the description of Elijah's ascent may indicate a legendary or apocryphal expansion, as the biblical account (2 Kings 2:11) does not specify a chariot of fire. The Georgian text follows a common hagiographic tradition.","Peter's repeated exclamation 'Lord, it is good for us to be here' (upalo, ketil ars čuenda aka qopay) is not found in the canonical Gospels; it may be a homiletic addition by John of Bolnisi to emphasize the disciples' awe and the theological significance of the Transfiguration."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":10,"ref":"p10","source":"და ვიდრე იგი ამას იტყოდა ოდენ, აჰა, ღრუბელი ნათლისაჲ აგრილობდა მათ და მეყსეულად მუნქუესვე ჴმაჲ იყო ღრუბლით გამო და თქუა: \"ეგეა ძჱ ჩემი საყუარელი, რომელი მე სათნო ვიყავ. მაგისი ისმინეთ\". და ესე ჴმაჲ ესმა რაჲ მოწაფეთა, შეეშინა, შეძრწუნდეს და დაცჳვეს პირსა ზედა ქუეყანისა[სა] და ყოვლად[ვე] ძალი მათგან განეყენა და ვერ ეძლო თუალთაცა ზე ახილვად, და ისხნეს პირდაქცევით, ვითარცა წყალნი დათხეულნი. მაშინ მოვიდა მათა იესუ, ჴელი შეახო მათ, იწყო ნუგეშინისცემად მათდა და ჰრქუა: \"აღდეგით! მე ვარ, ნუ გეშინინ!\" ხოლო მათ, ვითარცა აღიხილნეს თუალნი მათნი, არავინ იხილეს, გარნა იესუ ხოლო მარტოჲ. ეძიებდეს გულითა მათითა, განიზრახვიდეს გონებითა, ხედვიდეს ურთიერთას, შეიწუებოდეს თირკუმელნი მათნი, მიმოდასდებდეს თუალთა მათთა სურვიელად მოსესთჳს და ელიაჲსთჳს, განკჳრვებულ იყვნეს, ერთობით ეძიებდეს წადიერად და საძიებელსა მას არა ჰპოვებდეს. უკჳრდა მეყს[ეულად] მიფარვაჲ იგი მათი. ეშინოდა და ვერ შეუძლეს კითხვად მეუფესა და უფალსა ცხოველთა და მკუდართასა, და ვერ ჰკითხეს შიშისაგან. წარმოემართნეს მთისა მისგან თაბორისა და გარდამო-რაჲ-ვიდოდეს, მგზავრ ასწავებდა მათ და ეტყოდა: გაჴსოსა, რამეთუ უწინარეს დღეთა ამათ გაუწყე თქუენ ვნებისათჳს?","english":"And while he was yet speaking this, behold, a cloud of light overshadowed them, and immediately a voice was heard from within the cloud, and it said: \"This is my beloved son, with whom I was pleased. Hearken to him.\" And when the disciples heard this voice, they were afraid, they trembled, and they fell upon the face of the earth, and all strength departed from them, and they were unable even to lift their eyes upward, and they lay prostrate, like water that has been poured out. Then Jesus came to them, touched them with his hand, and began to comfort them, and said: \"Arise! It is I; fear not!\" But when they lifted their eyes, they saw no one except Jesus alone. They sought with their hearts, they pondered with their minds, they looked at one another, their kidneys were consumed, their eyes darted about longingly for Moses and for Elijah, they were amazed, they sought together eagerly, and they did not find that which they sought. They marvelled at their sudden disappearance. They were afraid and could not ask the King and Lord of the living and the dead, and they did not ask because of fear. They set out from that mountain of Tabor, and as they were descending, he taught them along the way and said: \"Did I not, before these days, foretell to you concerning the passion?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ჴმაჲ","severity":"info","text":"The Old Georgian word 'ჴმაჲ' (q'may) means 'voice' and is used here for the divine voice from the cloud, echoing the theophanic language of Sinai.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ეგეა ძჱ ჩემი საყუარელი","severity":"info","text":"The voice from the cloud declares 'This is my beloved son', echoing the baptismal theophany in Matthew 3:17 and the Transfiguration narrative (Matthew 17:5), where a voice from heaven identifies Jesus.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"თირკუმელნი","severity":"info","text":"The phrase 'their kidneys were consumed' (თირკუმელნი მათნი) reflects a Semitic and patristic idiom where the kidneys are the seat of emotion and desire, indicating intense longing.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"წარმოემართნეს მთისა მისგან თაბორისა","severity":"info","text":"This passage concludes the Transfiguration narrative with the descent from Mount Tabor, transitioning to Jesus' teaching on the passion, a structural pivot in the sermon.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"ჴელი შეახო მათ","severity":"info","text":"Jesus' touch to revive the disciples is a motif in Georgian homiletics, emphasizing Christ's comforting role, as seen in John of Bolnisi's pastoral emphasis.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ყოვლად[ვე]","severity":"caution","text":"The bracketed '[ვე]' in the edition indicates a textual variant or restoration; the word 'ყოვლადვე' means 'completely', but the manuscript may be damaged here.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'თირკუმელნი' (kidneys) may be a literal translation of a Greek or Syriac idiom; its exact emotional nuance is uncertain. The bracketed '[ვე]' in 'ყოვლად[ვე]' suggests a possible scribal correction or lacuna."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":11,"ref":"p11","source":"და აწცა გამცნებ და გაუწყებ თქუენ: ნუვის უთხრობთ ხილვასა ამას, ვიდრემდის ძჱ კაცისაჲ მკუდრეთით აღდგეს. ნუვის უთხრობთ ხილვასა ამას, ვიდრემდის არა მიხილოთ მე გალილეას და განიხილნეთ ჴელნი ჩემნი და გუერდი სამშჭუალითა და ლახურითა განღებული. და კუალად გეტყჳ თქუენ: ნუვის უთხრობთ ხილვასა ამას, ვიდრემდის არა მიხილოთ მე ამაღლებული ზეცად. ხოლო წმიდათა მოციქულთა და მოწაფეთა ქრისტჱსთა ისმინეს ესე პირისაგან მაცხოვრისა და დაისხნეს გულთა შინა თჳსთა და შემდგომად აღდგომისა უფლისა ჩუენისა და ზეცად ამაღლებისა მიმოდაეფინნეს ყოველსა ქუეყანასა და მოგუაქცინეს წარმართნი შეცთომილნი, და უქადაგეს სოფელსა სახარებაჲ იგი უფლისა ჩუენისა იესუ ქრისტჱსი, რომლისა შუენის დიდებაჲ, პატივი და თაყუანისცემაჲ მამისა თანა სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამენ.","english":"And now I command and declare to you: do not speak of this vision until the Son of Man rises from the dead. Do not speak of this vision until you see me in Galilee and examine my hands and my side pierced by the spear and the lance. And again I say to you: do not speak of this vision until you see me ascended into heaven. But the holy apostles and disciples of Christ heard this from the mouth of the Savior and laid it up in their hearts, and after the resurrection of our Lord and his ascension into heaven, they scattered throughout the whole earth and turned the erring pagans, and preached to the world the Gospel of our Lord Jesus Christ, to whom is due glory, honor, and worship together with the Father and the Holy Spirit, now and forever and unto the ages of ages. Amen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ნუვის უთხრობთ ხილვასა ამას","severity":"info","text":"The repeated command not to speak of the vision until specific events occur echoes the synoptic tradition of the Transfiguration (cf. Matthew 17:9, Mark 9:9).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ჴელნი ჩემნი და გუერდი სამშჭუალითა და ლახურითა განღებული","severity":"info","text":"The reference to hands and side pierced by spear and lance alludes to the wounds of Christ, a detail not in canonical Gospels but found in apocryphal passion narratives.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მოციქულთა და მოწაფეთა","severity":"info","text":"The distinction between apostles and disciples is typical in early Christian literature; here it underscores the authority of the witnesses to the resurrection.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"მოგუაქცინეს წარმართნი","severity":"info","text":"The claim that the apostles converted pagans and preached the Gospel worldwide reflects the post-resurrection missionary mandate, a common trope in hagiography.","cites":[{"key":"ed:iobol","label":"source edition: John of Bolnisi, Sermons","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/mravtavi/ioboltrf/iobol.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და კუალად გეტყჳ","severity":"info","text":"The triple repetition of the command not to speak of the vision creates a rhetorical pattern emphasizing secrecy until the resurrection, ascension, and Galilean appearance.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ამაღლებული ზეცად","severity":"caution","text":"The phrase 'ascended into heaven' may conflate the resurrection and ascension; the Coptic Vorlage likely distinguished them, but the Georgian text merges them here.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'vision' (ხილვასა) is ambiguous: it could refer to the Transfiguration or a post-resurrection appearance. The text takes it as the Transfiguration, given the command to wait until the resurrection.","The phrase 'Son of Man' (ძჱ კაცისაჲ) is ambiguous in Georgian, as it can be a Christological title or a generic reference; here it is read as a title for Christ."],"confidence":"high","notes":[]}]}