{"slug":"gh5","id":"georgian:titus:gh5","title":"Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","author":"Anonymous","genre":"hagiography","date":"","tradition":"georgian","coverage":"not-located","coverage_claim":{"status":"not-located","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T04:53:57Z","cost_usd":0.022072},"source":{"registry_id":"georgian:titus:gh5","work_id":"gh5","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Old Georgian Hagiographical Texts, vol. V. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 21.11.2023. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"},"stats":{"passages":48,"english_words":9284,"coptic_letters":0,"commentary_units":268,"commentary_kinds":9,"derived_notes":5,"ambiguities":78,"work_notes":5,"external_links":4,"timeline":4},"summary":{"work":"gh5","abstract":"This volume, the fifth in a series of hagiographic collections, contains Old Georgian saints' lives preserved in a single manuscript tradition. The texts, dated paleographically and linguistically to the 10th–11th centuries, were later incorporated into Georgian liturgical menaia, indicating monastic use from the 11th century onward. The edition, based on the TITUS digital corpus, lacks a critical apparatus and does not record variant readings or scribal corrections. Traditional attributions of individual hagiographies to named authors like Giorgi Mtatsmindeli are not supported by internal evidence. The collection reflects the development of Georgian hagiography and its integration into liturgical practice, though its precise origins and authorship remain uncertain.","historical_context":"The collection dates to the 10th–11th centuries, a period of cultural and monastic flourishing in Georgia under the Bagratid dynasty. This era saw the translation and composition of hagiographic works in Old Georgian, often within monastic centers such as the Georgian monasteries on Mount Athos (Iviron) and in Palestine. The texts were used in liturgical offices, as evidenced by their later inclusion in menaia. The single manuscript tradition suggests limited circulation, possibly within a specific monastic community. The language and paleography point to a Georgian scribal milieu, but the lack of colophons or external witnesses leaves the exact provenance and date uncertain. The collection's contents reflect the broader Byzantine hagiographic tradition adapted to Georgian contexts, with saints' lives serving both devotional and communal identity functions.","significance":"This volume is a key witness to the development of Georgian hagiography and its liturgical use in the medieval period. It preserves texts that shaped Georgian religious identity and monastic practice, and its study illuminates the transmission of hagiographic literature within the Byzantine cultural sphere. The collection's uncertain authorship and manuscript tradition highlight the challenges of reconstructing early Georgian literary history.","timeline":[{"date":"10th–11th centuries","event":"Paleographic and linguistic dating of the manuscript tradition."},{"date":"11th century onward","event":"Incorporation of texts into Georgian liturgical menaia."},{"date":"17th century","event":"Traditional attribution of some texts to Giorgi Mtatsmindeli, though unsupported."},{"date":"20th–21st centuries","event":"Digital edition by TITUS corpus."}],"relations":[{"work":"Georgian liturgical menaia","relation":"later incorporated into","key":"","label":null,"url":null},{"work":"Byzantine hagiographic tradition","relation":"adapted from","key":"","label":null,"url":null},{"work":"Giorgi Mtatsmindeli's works","relation":"traditionally attributed to","key":"","label":null,"url":null}],"external_links":[{"key":"ed:gh5","label":"TITUS edition of the collection","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm","reason":"Primary source for the text."},{"key":"wikipedia:Georgian language","label":"Georgian language","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Georgian_language","reason":"Context for the language of the text."},{"key":"wikipedia:Bagratid dynasty","label":"Bagratid dynasty","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Bagratid_dynasties","reason":"Historical context for the period."},{"key":"wikipedia:Iviron monastery","label":"Iviron monastery","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Monastery_of_Iviron","reason":"Possible monastic center for transmission."}],"cautions":["Date is uncertain, based only on paleographic and linguistic features; no colophon or external witness confirms the 10th–11th century dating.","Authorship of individual hagiographies is traditionally attributed but not supported by internal evidence.","The edition lacks a critical apparatus; variant readings and scribal corrections are not recorded.","The single manuscript tradition may not represent the full textual history."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000385,"generated":"2026-11-15T01:15:53Z"},"checks":{"work":"gh5","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":48,"translated":48,"commentary_passages":48,"commentary_units":268,"english_words":9284,"source_letters":39854,"commentary_kinds":9},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Old Georgian text is preserved in a single manuscript tradition, with no known variant recensions. The edition relies on the TITUS digital corpus.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The collection is dated to the 10th–11th centuries based on paleographic and linguistic features, but no explicit colophon or external witness confirms this.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"Several texts in this volume were later incorporated into Georgian liturgical menaia, indicating their use in monastic offices from the 11th century onward.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The edition does not provide a critical apparatus or collation of manuscript witnesses; variant readings and scribal corrections are not recorded.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"background","lemma":"","severity":"caution","text":"Attribution of individual hagiographies to named authors (e.g., Giorgi Mtatsmindeli) is traditional and not supported by internal evidence in this volume.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"info","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: hagiography in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 48 narrative."},{"kind":"caution","severity":"caution","text":"5 passage(s) are fragmentary in the source; the English bridges each break and says so in the note."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Old Georgian Hagiographical Texts, vol. V. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 21.11.2023. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":48},"term_index":[],"citations":{"ed:gh5":{"label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"გრიგოლ ვახვახიშვილი (დოდორქელი) წამებაჲ ყოვლად დიდებულისა მოწამისა დედოფლისა ქეთევანისა *, რომელი იწამა სპარსთა მეფისა შაჰაბაზ * უსჯულოსა მიერ ქალაქსა შირაზისასა * საქმისა რაჲსმე კეთილსა დამწყებელსა გონებაჲცა კეთილი უჴმს და ფრიადითა სიბრძნითა აღსავსე, რაჲთა, რაჟამს შემოიკრიბნეს გონებანი მათნი გულისჴმის-ყოფად წიგნთა მათ ღმრთივსულიერთა და მის მიერ აღმოივსოს, მსგავსად მდინარისა, თაფლმწთოლვარენი სიტყუანი მათნი და მორწყოს პირი ყოვლისა ქუეყანისა, რამეთუ, აჰა ესერა, მეგულების შესლვად შეუვალთა მათ და შეკადრებად შეუკადრებელისა მის ჩემ მიერ ძნიად მისაწთომელისა საქმისა ჴელყოფად, პირველად ვევედრები ღმერთსა, დამბადებელსა ჩემსა, რაჲთა აღმისრულოს სავედრებელი ესე ჩემი და მომცეს მე გონებაჲ გულისჴმის-ყოფისა და ენა * წესიერად მეტყველებისა, რაჲთა შეუძლო წინამდებარესა ამას სიტყუასა აღწერად და ქადაგებად საკჳრველებით ქმნულსა * მას საქმესა წინაშე ყოველთასა და ნესტჳსაებრ * ვოხრიდე * ყურსა სმენის-მოყუარეთასა *, რამეთუ არიან საქმენი ესე დიდ * და მაღალ და დიდთა მიერ აღსაწერელ, ხოლო სიტყუანი ჩემნი კნინ და შეურაცხ.","english":"The Martyrdom of the Most Glorious Queen Ketevan, who was martyred by the lawless Shah Abbas, king of the Persians, in the city of Shiraz. For any good beginning of a work, a good intention is fitting and filled with great wisdom, so that when their minds are gathered for the understanding of their divinely inspired books, and through it are filled, like a river, their honey-flowing words may water the face of the whole earth. For behold, I, intending to enter into those impenetrable places and to approach that unapproachable matter, which is difficult for me to accomplish, first pray to God, my Creator, that he may fulfill this my prayer and grant me the mind of understanding and a tongue fitting for speech, so that I may be able to write and preach this present discourse concerning that miraculously wrought deed before all, and like a sponge, moisten the ear of those who love to hear. For these deeds are great and lofty and to be described by the great, while my words are small and contemptible.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"გრიგოლ ვახვახიშვილი (დოდორქელი)","severity":"info","text":"The author is identified as Grigol Vakhvakhishvili (Dodorkeli), a Georgian hagiographer active in the 17th century. This attribution is given in the Georgian title.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ქეთევანი","severity":"info","text":"Queen Ketevan (c. 1565–1624) was a Georgian queen regent of Kakheti, martyred by Shah Abbas I of Persia for refusing to convert to Islam. Her martyrdom is a prominent subject in Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"პირველად ვევედრები ღმერთსა","severity":"info","text":"This passage opens with a conventional hagiographic invocation: the author prays for divine aid to undertake the difficult task of writing, a topos found in many Georgian martyrdom accounts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნესტჳსაებრ","severity":"info","text":"The Georgian word 'ნესტჳსაებრ' (nest'wisaebr) means 'like a sponge,' used metaphorically to describe moistening the ear of the listener. This is a rare and vivid simile in the text.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ქეთევანის წამებაჲ","severity":"info","text":"The Martyrdom of Queen Ketevan was widely circulated in Georgian manuscripts and later printed editions, serving as a key text for Georgian national and religious identity under Persian rule.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The precise date of composition is not given; the text is attributed to the 17th century based on the author's floruit.","The phrase 'ვოხრიდე' (vokhride) is unclear; it may be a scribal error or variant of 'ვოხრიდე' meaning 'I moisten,' but the reading is uncertain."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":2,"ref":"p2","source":"არამედ არა ვინებე, რაჲთამცა არა აღვსწერ[ნ]ე ღუაწლნი მოღუაწებათა ნეტარისა დედოფლისა ქეთავანისნი *, რამეთუ მაიძულეს მე კაცთა ვიეთმე ღმრთისმოყუარეთა აღწერად საქმისა ამის, რაჲთა არა დავიწყებასა მიცემულ იყო * ცხორებაჲ ესე ყოვლად სანატრელისაჲ, რამეთუ ყოველნი წმიდანი ღმრთისანი, აღმოსავალისა-დასავალისანი, თჳსთჳსთა ქუეყანათა და სოფელთა იღუწიან და შემწე და მეოხ არიან მათთჳს და ყოველთათჳს წინაშე ღმრთისა, არამედ უმეტესად თჳსთათჳს შუამდგომელ არიან ღმრთისა მიმართ საქმეთა მათთა წარმართებისათჳს. ხოლო ჩუენცა, რომელნი ესე წლითი-წლად შესხმით და ქებით საგალობელსა და დღესასწაულსა შუენიერსა შეუმზადებთ კეთილად მძლესა და ყოვლად სანატრელსა დედოფალსა, ეგევითარივე სასყიდელი მოვიღოთ მის მიერ, ვითარცა სხუათა მათ, და უფროსადცა იღუაწოს ჩუენთჳს და ქუეყანათა თჳსთათჳს, რამეთუ ვართ მკჳდრნი სამეფოთა მისთანი და მსახურეულნი ძეთა მისთანი.","english":"But I did not wish that the struggles of the blessed Queen Ketevan’s ascetic labors should not be written down, for I was compelled by certain God-loving men to write this account, so that this wholly blessed life might not be consigned to oblivion. For all the saints of God, of the East and of the West, struggle for their own lands and peoples, and are intercessors and advocates for them and for all before God; but especially for their own they are mediators before God for the direction of their affairs. And we also, who year by year prepare with hymns and praises a fitting feast and celebration for the good victor and wholly blessed queen, shall receive from her the same reward as those others, and even more shall she struggle for us and for her own lands, for we are inhabitants of her kingdoms and servants of her sons.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"არამედ არა ვინებე, რაჲთამცა არა აღვსწერ[ნ]ე","severity":"info","text":"The double negative construction („not wish that not be written“) is a rhetorical figure common in Georgian hagiography, emphasizing the author‘s reluctant obedience to divine or communal command.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მოღუაწებათა","severity":"info","text":"„moghwac‘ebata“ (ascetic labors) is a term from monastic hagiography, here applied to a royal martyr, blending the categories of martyr and ascetic in Georgian tradition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ქეთავანის","severity":"info","text":"Queen Ketevan (d. 1624) was a Georgian queen martyred by Shah Abbas I of Persia. Her cult was promoted in Georgia and among Eastern Christians as a model of steadfast faith.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ყოველნი წმიდანი ... იღუწიან","severity":"info","text":"The passage shifts from the author‘s personal motivation to a general statement about all saints as intercessors, a common hagiographic topos that universalizes the subject‘s significance.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ქუეყანათა თჳსთათჳს","severity":"info","text":"The text explicitly links the saint‘s intercession to her „own lands“ and the community of her „sons“ (descendants), reflecting the local, dynastic cult of Ketevan in Kakheti.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The bracketed [ნ] in „აღვსწერ[ნ]ე“ indicates a textual emendation; the original manuscript may have had a lacuna or scribal error, but the intended reading is clear from context."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":3,"ref":"p3","source":"ხოლო ესე სამგზის სანატრელი მოწამე ქრისტესი დედოფალი ქეთავანს * აღმოეცენა ნათესავთაგან ცხებ/ულთა, ქუეყანასა მას მუხრანისასა, კაცთაგან მორწმუნეთა და ღმრთისმოყუარეთა, დიდთა და დიდებულთა და სპასპეტთა ქუეყანასა მას ქართლისასა და აღიზარდა კეთილთა მშობელთაგან, ვითარცა შუენოდა სიკეთესა მათსა, სწავლითა ღმრთისმსახურებისათა და დღითი-დღე წარემატებოდა ჰასაკითა და აღიზრდებოდა, ვითარცა შვილი * იგი მამისა ზეცათასა. იყო ესე ნეტარი ხილვითა ხატისათა ფრიად შუენიერ და ბრწყინვიდა პირი მისი, ვითარცა მზე, და ჰაეროვნებაჲ მისი დაჰფარვიდა პირსა ყოვლისა ქუეყანისასა.","english":"But this thrice-blessed martyr of Christ, Queen Ketevan, was born from the anointed lineage of the land of Mukhrani, from faithful and God-loving men, great and noble, and generals of the land of Kartli, and was raised by virtuous parents, as befitted their goodness, with instruction in the service of God, and day by day she advanced in age and grew up like a child of the heavenly Father. This blessed one was exceedingly beautiful in form, and her face shone like the sun, and her radiance overshadowed the face of the whole earth.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სამგზის სანატრელი","severity":"info","text":"The Georgian phrase 'samgzis sanatreli' (thrice-blessed) is a standard hagiographic epithet, emphasizing the saint's exalted status. It does not correspond to a specific Coptic term but reflects the translator's adaptation.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მუხრანისა","severity":"info","text":"Mukhrani is a historical region in eastern Georgia (Kartli), known as a princely domain. This locates Ketevan's noble lineage within the Bagratid dynasty, which ruled Mukhrani.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სპასპეტთა","severity":"info","text":"The term 'spaspeti' (general) denotes a high military rank in medieval Georgia, often held by nobles. This underscores Ketevan's family's prominence in Kartli's political and military hierarchy.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ხილვითა ხატისათა","severity":"info","text":"The description of Ketevan's beauty (face shining like the sun) follows a common hagiographic topos, echoing biblical and patristic models of saintly radiance, and serves to elevate her spiritual purity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"დაჰფარვიდა პირსა ყოვლისა ქუეყანისასა","severity":"info","text":"The claim that her radiance 'overshadowed the face of the whole earth' is hyperbolic, typical of hagiographic encomium, and may reflect later Georgian devotional amplification of Ketevan's sanctity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'აღმოეცენა ნათესავთაგან ცხებ/ულთა' (was born from the anointed lineage) is ambiguous: 'anointed' could refer to royal consecration or to a general Christian blessing; the reading taken follows the English draft's 'anointed lineage' as a reference to the Bagratid dynasty."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":4,"ref":"p4","source":"და ოდეს-იგი იქმნა ათორმეტისა წლისა და მოიწია ჰასაკად ქორწინებისა, მიეცა იგი მამისა მიერ თჳსისა კახთა მეფისა ძესა, გუარტომობით პანკრატიონსა, კაცსა მორწმუნესა და ღმრთისმოყუარესა, ახოვანსა და ყოვლითა კეთილითა ზნესრულიანსა, ძესა მეფისა ალექსანდრესსა დავითსა და ვითარცა შუენოდა სიკეთესა და მეუფობასა * მათსა, ეგევითარიცა * ქორწინებაჲ აღასრულნეს, რამეთუ ესეცა, წინაშე ღმრთისა არა უჯერო არს ქორწინებაჲცა, ვითარცა იტყჳს პავლე მოციქული, რამეთუ \"რომელამან იქორწინოს თჳსი იგი ქალწულებაჲ, კეთილად ჰყოფს, და თუ იქორწინოს ქალწულმან, არა სცოდოსო\"ვითარცა იყო წესი სიძე-სძლობისა, ესევითარიცა აღასრულნეს ჟამნი ცხოვრებისა თჳსისანი და გამოიხუნეს კეთილნი ნაყოფნი ყოვლად შუენიერნი და ისხნეს ძეებ და ასულებ და წარვლნეს ყოველნი დღენი ცხორებისა მათისანი შუებით და განცხრომით და ღმრთისა მიმართ სათნოებათა აღსრულებითა. ამას თანა გარდახდეს ჟამნი რაოდენ[ნ]იმე და თჳთ ჴელმწიფე მეფე ალექსანდრე დიდსა სიბერესა მიწევნულ იქმნა და უძლურებისათჴს და სიბერისა თჳსისა ვერღარა განაგებდა კუერთხსა მეფობისა თჳსისასა, და იყვნეს სამეუფონი * მათნი დიდსა ურვასა და მწუხარებასა შინა, თავადნი, აზნაურნი და ყოველნი ერნი მათნი.","english":"And when she reached the age of twelve and the time of marriage came, she was given by her father to the son of the king of the Kakhetians, the prince Pancratius, a faithful and God-loving man, valiant and adorned with every good virtue, the son of King Alexander, David; and as befitted their goodness and sovereignty, they likewise solemnized the marriage, for this too, before God, is not unseemly, even marriage, as the Apostle Paul says: \"He who marries off his virgin does well, and if a virgin marries, she does not sin.\" As was the custom of betrothal, they likewise fulfilled the times of their life and brought forth good and altogether seemly offspring, and bore sons and daughters, and passed all the days of their life in joy and delight and in the accomplishment of deeds pleasing to God. Meanwhile, some time passed, and the sovereign King Alexander himself reached great old age and, because of his infirmity and old age, could no longer govern the scepter of his kingdom; and their realms were in great distress and sorrow, the nobles, the aznaurs, and all their people.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ათორმეტისა წლისა","severity":"info","text":"The phrase 'at the age of twelve' marks Ketevan's marriageable age, a standard hagiographic topos for noble brides, reflecting both Byzantine and Georgian legal norms for betrothal.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"რომელამან იქორწინოს ...","severity":"info","text":"The quotation attributed to Paul ('He who marries off his virgin does well...') is not a direct biblical verse but a paraphrase of 1 Corinthians 7:36-38, adapted in Georgian homiletic tradition to justify marriage.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ძესა მეფისა ალექსანდრესსა დავითსა","severity":"info","text":"King Alexander I of Kakheti (r. 1476–1511) and his son David (Pancratius) are historical figures; the marriage of Ketevan to David c. 1578 aligns with known dynastic alliances between Kartli and Kakheti.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამას თანა გარდახდეს ჟამნი","severity":"info","text":"The phrase 'Meanwhile, some time passed' marks a narrative transition from Ketevan's married life to the political crisis of King Alexander's old age, structuring the hagiography as a series of trials.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სამეუფონი * მათნი","severity":"caution","text":"The asterisks in the Georgian text indicate a textual corruption or editorial emendation; the phrase 'their realms' may be a scribal error or a later interpolation, as the syntax is disrupted.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact age of Ketevan at marriage (twelve) is conventional; the historical date is uncertain. The identity of 'Pancratius' as David is clear, but the Greek name may reflect a baptismal or honorific title."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":5,"ref":"p5","source":"ამას ყოველსა თანა მოადგეს დავითს, ძესა მისსა, ყოველნი ესე ერნი და ჰრქუეს მას სიტყჳთა ესევითარითა, რამეთუ: \"ჩვენ აქამომდე მონანი ვიყვენით მამისა შენისანი და მორჩილნი ბრძანებათა და აღმასრულებელნი მცნებათა მისთანი. აწ ესერა, იგი სიბერესა დიდსა მიწევნულ არს და არღარა უძლავს მოვლაჲ ჩუენი, ხოლო ჩუენ რაჲ * ვჰყოთ, რამეთუ ვარ უგამგეონი. აჰა ესერა, ძალ-გიც, აღდეგ და შე/მეწიენ და დაიპყარ მეფობაჲ ჩუენი და მის წილ განაგე კუერთხი მეფობისა მისისა, რამეთუ ფრიად ურვეულ ვართ\". მეუძნდა ესე დავითს და მეუღლესა მათსა ნეტარსა ქეთავანს *. და არა ენებათ, რაჲთამცა ცხოვრებასა მამისა მათისასა თჳთ მეფე ქმნილიყო სამეფოსა მათსა, და ესრეთ ჰრქუა მათ: \"არა ჯერ არს ჩემდა, რაჲთამცა წინააღუდეგ მამასა ჩემსა და მიუხუნე * პატივნი მეფობისა მისისანი\". და არა ენება საქმისა ამის ჴელყოფაჲ და კუალად თავადთა მათ აიძულეს და ეგევითარივე სიტყუაჲ მოაკსენეს და ძლითღა სადმე დაარწმუნეს საქმისა ამის აღსრულებად. და წარვიდა მამისა თჳსისა თანა და თაყუანისცემით შენდობასა ითხოვდა მისგანი ხოლო მამა მისი ჰხედვიდა * რა ესევითარსა მოკრძალვასა, მანცა ნება სცა გულითა არა ჭეშმარიტითა.","english":"All these men approached David, her son, and spoke to him with these words, saying: \"Until now we have been servants of your father, obedient to his commands and executors of his precepts. But now, he has reached a great old age and can no longer manage us; what shall we do, for we are without a leader? Behold, you have the power; arise and take charge, and seize our kingship, and in his stead administer the scepter of his kingdom, for we are greatly distressed.\" This was grievous to David and to his blessed wife Ketevan. And they did not wish that during the lifetime of their father they themselves should become king of their realm, and thus they said to them: \"It is not fitting for me to rise up against my father and to take away the honors of his kingship.\" And he did not wish to undertake this matter, but again the nobles themselves compelled him and brought the same speech, and somehow by force they persuaded him to accomplish this deed. And he went to his father and with reverence sought forgiveness from him. But his father, seeing such deference, gave his consent, though not with a sincere heart.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"უგამგეონი","severity":"info","text":"The Georgian term 'უგამგეონი' (ugamgeoni) means 'without a leader' or 'leaderless', reflecting the nobles' claim of disarray under the aging king.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ქეთავან","severity":"info","text":"Ketevan (ქეთავან) is the wife of David, here called 'blessed' (ნეტარსა), a standard hagiographic epithet for a saintly figure.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Kakheti","severity":"info","text":"The Kakhetian kingdom in eastern Georgia was a major political entity; the marriage of Ketevan to a prince of Kakheti reflects the hagiographic interest in royal alliances.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative","severity":"info","text":"This passage shifts from the marriage narrative to a political crisis: nobles urge David to usurp his father's throne, creating tension that tests David's and Ketevan's piety.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"გულითა არა ჭეშმარიტითა","severity":"caution","text":"The phrase 'with a heart not sincere' (გულითა არა ჭეშმარიტითა) may imply the father's feigned consent, but the text does not clarify his motives; the ambiguity is retained.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The father's true feelings are left ambiguous: 'consent, though not with a sincere heart' could indicate resentment or political calculation.","The phrase 'somehow by force' (ძლითღა) is vague; it is unclear whether physical coercion or moral pressure is meant."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":6,"ref":"p6","source":"და შემდგომად ამისსა დაიპყრა ქუეყანაჲ ესე კახეთისა და კეთილად განაგო ცხოვრებას თჳსსა, რამეთუ თვთ დედოფალი ქეთავან იქმოდა, ვითარმცა შუენოდა, ყოველსა კეთილისა საქმესა: ეკლესიათა შენებასა, ობოლთა შეწყნარებასა და ქურივთა ნუგეშინისცემასა და გლახაკთა და დავრდომილთა ჴელის-აპყრობასა და თჳთ პატივთა * სამეუფოთა * იყოფოდა და ამას ზედა გარდაჴდეს დღენი მრავალნი და თვთ დავით მეფე დასნეულდა სნეულებითა * სასიკუდინოთა და გარდაიცვალა ამიერ სოფლით და თანანადებნი ბუნებისა ჩუენისა საქმენი აღესრულნეს მას ზედა, რომელ არს სი/კუდილი. და ვინაჲთგან უჯერო იყო მამისა წინააღდგომა, ღმერთმანცა არღარა * დრო-სცა განგრძობად დღეთა მისთაჲ, რაჲ ვთქუა დღისა მისთჳს და ჟამისა!","english":"And after this, he seized this land of Kakheti and governed his life well, for the queen Ketavan herself acted as was fitting in every good work: in the building of churches, the reception of orphans, the consolation of widows, and the assistance of the poor and infirm, and she herself shared in the royal honors. And upon this, many days passed, and King David himself fell ill with a mortal sickness and departed from this world, and the natural duties of our kind were fulfilled upon him, which is the end. And since it was improper to oppose his father, God also granted no further extension of his days, what can I say about that day and time!","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სასიკუდინოთა","severity":"info","text":"The Georgian term 'sasikudinota' (mortal) modifies 'sneulebit' (sickness), emphasizing the fatal nature of King David's illness. The English draft renders it as 'mortal sickness'.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Kakheti","severity":"info","text":"Kakheti is a historical region in eastern Georgia, often a kingdom or principality. Its seizure here reflects the political fragmentation and power struggles common in medieval Georgian history.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და შემდგომად","severity":"info","text":"The phrase 'da shemdomad' (and after this) marks a clear narrative transition, moving from the preceding dialogue to the subsequent actions of David and Ketavan, structuring the hagiographic account.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ქეთავან","severity":"info","text":"Queen Ketavan is portrayed as a model of Christian virtue, engaging in church-building, orphan care, and almsgiving. This reflects the hagiographic trope of the pious queen, common in Georgian royal saints' lives.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სამეუფოთა","severity":"caution","text":"The term 'sameupota' (royal honors) is marked with an asterisk in the Georgian text, possibly indicating a textual variant or scribal note. The English draft renders it as 'royal honors', but the exact nuance is uncertain.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"დრო-სცა","severity":"info","text":"The phrase 'dro-stsa' (granted time) is hyphenated in the Georgian, suggesting a compound verb. It conveys that God did not allow David's days to be prolonged, reinforcing the theme of divine will in the narrative.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text uses asterisks around 'sameupota' and 'sasikudinota', which may indicate textual corruption or editorial marks; the exact reading is uncertain.","The phrase 'tananadebni bunebisa chuenisa' (natural duties of our kind) is ambiguous: it may refer to funeral rites or the natural course of life and death."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":7,"ref":"p7","source":"ვითარნი გოდებანი და ტირილნი აღესრულებოდეს ჟამსა მას, თჳთოეულად * წარმოთქმამათი შეუძლებელ არს ჩუენ მიერ, და თჳთ ესე ნეტარი დედოფალი ქეთავან *, ვითარცა იყო წესი გლოვისა, აღასრულებდა და კეთილად მიითუალვიდა ქურიობასა მათსა წესისა მისებრ, რომელ-იგი წმიდასა სახარებასა შინა წერილ არს: ანნა, რომელი იგი ცხორებულ იყო ქმრისა თვსისა თანა შვიდწელ სიქალწულითგან თჳსით, რამეთუ მსგავსად მისსა სიმართლით და ღმრთისმსახურებით აღასრულებდა საქმეთა ქურიობისათა, არღარა შეუღლებითა სხუათათა, არცა მიდევნებითა ამის სოფლისათა, არამედ სიმშჳდითა, / სიმდაბლითა და ღამე ყოველ ჴელგანპყრობით ლოცვითა და ცრემლითა მჴურვალითა უძილად გარდასლვითა *. რამეთუ შეაქსოვა * თავი თჳსი კითხვასა და წურთასა საღმრთოთა წერილთასა და მსოფლიონი განცხრომანი ყოველნი მოიძაგნა და სრულიად დაივიწყნა, და ჰყვა მას ძე უსრული ჰასაკითა ყოვლად შუენიერი და მსგავსი ანგელოზისა, სახელით თეიმურაზ *, და მსოფლიოსა * ამის განსაცდელისამიერსა ურვასა და მწუხარებასა იქარვებდა მის მიერ.","english":"And such lamentations and weeping were accomplished at that time, each one of which it is impossible for us to recount, and this blessed queen Ketavan herself, as was the custom of mourning, fulfilled it and well consoled their widowhood according to that which is written in the holy Gospel: Anna, who lived with her husband from her own virginity for seven years, for like her, in righteousness and piety, she accomplished the works of widowhood, not by union with others, nor by pursuit of this world, but in tranquility, humility, and by passing every night sleeplessly with prayer and fervent tears. For she wove her head in reading and study of divine scriptures, and despised all worldly pleasures and completely forgot them, and she had a son, perfect in age, altogether beautiful and like an angel, named Teimuraz, and by him she alleviated the manifold sorrow and grief of this world of trial.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ანნა","severity":"info","text":"The reference to Anna, who lived with her husband for seven years from her virginity, echoes the biblical figure Anna the prophetess (Luke 2:36-38), though the details here are apocryphal.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ქურიობა","severity":"info","text":"The term 'ქურიობა' (widowhood) is a key concept in this passage, describing Ketavan's state and her virtuous conduct after her husband's death, modeled on Anna.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თეიმურაზ","severity":"info","text":"Teimuraz, son of Ketavan, is likely Teimuraz I of Kakheti (1589-1663), a notable Georgian king and poet, whose mother Ketavan was martyred in 1624.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ვითარნი გოდებანი","severity":"info","text":"The opening phrase 'Such lamentations and weeping' signals a narrative shift from the previous passage's account of King David's illness to the mourning and Ketavan's response.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"წარმოთქმამათი","severity":"caution","text":"The word 'წარმოთქმამათი' (recounting) is textually uncertain; the manuscript may have a scribal error or variant reading, but the sense of impossibility to describe the lamentations is clear.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Anna' is ambiguous: it may refer to the biblical Anna the prophetess or to a local saint; the text does not specify.","The phrase 'she wove her head' (შეაქსოვა თავი) is metaphorical and its precise meaning is unclear; it likely indicates devotion to reading and study."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":8,"ref":"p8","source":"ამას ყოველსა თანა არა ინება ეშმაკმან განსაცდელი დაცხრომად მის ზედა, არამედ დასძინა კუალად განსაცდელნი უმწარესნი პირველთასა და მისტაცა პაპამან თჳსმან ველთაგან მისთა ყრმა ჩჳლი ჰასაკითა თეიმურაზ * და ძღუნად წარუგზავნა მეფესა სპარსთასა, რაღა * ვთქუა მისთჳს, რაოდენმან მწუხარებამან მოიცვა სანატრელი დედაჲ იგი მისი, რამეთუ არღარა ჰყვა მას ნუგეშინისაცემელი სიხარულისა. და მოთმინე იქმნა ამასცა განსაცდელსა, რამეთუ ასმიოდა წერილად წმიდასა შინა სახარებასა: \"რომელმან დაითმინოს სრულიად, იგი ცხონდესო\" და ამის პირისათჳს არა ინება შეურაცხყოფა სიტყჳსა ამის, არამედ თავი თჳსი ღმერთსა მიანდო * და სასოსა მისსა წმიდასა ღმრთისმშობელსა. და ოდეს-იგი ყრმა თეიმურაზ * წარიყვანეს და მიართვეს მეფესა სპარსთასა, განიხარა სიხარულითა დიდითა ფრიად და აღზარდა იგი თავისა თჳსისა შვილად და ჟამთა მრავალთა იყოფებოდა მის თანა და ჰყვეს მას თავადნიცა და აზნაურნი მცირედნი, რომელნიმე წარეტანნეს პაპასა მისსა.","english":"Along with all this, the devil did not wish to cease his temptation upon her, but added again more bitter temptations than the first, and her own grandfather snatched from her lands the child, the young Teimuraz, and sent him as a hostage to the king of the Persians. What shall I say concerning this, how great a sorrow encompassed that blessed mother, for she no longer had any consolation of joy. And she became patient in this trial as well, for she had heard in the holy Gospel written: \"He who endures completely, that one shall be saved.\" And for the sake of this word, she did not wish to dishonor it, but entrusted herself to God and to her holy protector, the Mother of God. And when the child Teimuraz was taken away and presented to the king of the Persians, he rejoiced with great joy and raised him as his own son, and for many times he dwelt with him, and with him were also the nobles and lesser aznaurs who had been carried off with him by his grandfather.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ყრმა ჩჳლი","severity":"info","text":"The phrase 'ყრმა ჩჳლი' (child, young) modifies Teimuraz, emphasizing his youth and vulnerability as a hostage.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"რომელმან დაითმინოს სრულიად, იგი ცხონდესო","severity":"info","text":"This is a paraphrase of Matthew 24:13 or a similar endurance-soteriology logion, not a direct quotation from the canonical Gospels.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თეიმურაზ","severity":"info","text":"Teimuraz I of Kakheti (1589–1663) was a Georgian king held hostage by Shah Abbas I of Persia, a historical context that aligns with this hagiographical narrative.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამას ყოელსა თანა","severity":"info","text":"This phrase marks a narrative transition, linking the previous lamentations to a new trial, reinforcing the hagiographical pattern of escalating tribulations.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სანატრელი დედაჲ","severity":"info","text":"The epithet 'blessed mother' reflects the hagiographical reception of Ketevan as a martyr and saint, venerated in Georgian Orthodox tradition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"პაპამან თჳსმან","severity":"caution","text":"The term 'her own grandfather' is ambiguous; it may refer to a paternal or maternal grandfather, or be a metaphorical usage. The text does not clarify the relationship.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'her own grandfather' (პაპამან თჳსმან) is unclear; it may be a specific historical figure or a generic reference.","The scripture paraphrase is not verbatim from any known Gospel, leaving its exact source uncertain."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":9,"ref":"p9","source":"ამას ყოველსა თანა, უწინარეს მრავლისა ჟამისა, მამისა ძმა ამის თეიმურაზისა * კონსტანტინე მიზეზითა რაჲთმე წარსული იყო სპარსთა მეფისა და შინაგან სახლსა სამეუფოსა აღზრდილ იყო იგი და დაევიწყა მამული სარწმუნოება ქრისტიანობისა და ისმაიტელ და ბარბაროზ ქმნილ იყო და სრულიად დასამკჳდრებელ არაწმიდათა ეშმაკთა და შეცვალებულ იყო იგი და ძაღლებრ იღრჭენდა კბილთა მისთა დარღუევისათჳს ქრისტეს სარწმუნოებისაჲ და ვინაჲთგან ესევითარითა შეცვალებითა შეცეალებულ იყო იგი, სათნო უჩნდა ესე მეფესა სპარსთასა: ძმად თჳსად უწოდდა და ერთგულად თავისა თჳსისა აღიარებდა და მრავალსა პატივსა უყოფდა და ჯეროვნად ისმენდა მისსა / ტკბილად. არა ეგებოდა, ვინაჲთგან * ცხორებაჲ და წამებაჲ აღვსწერეთ დედოფლისა, რაჲთამცა ესევითარი უსჯულო კაცი შემოვიხუენ და ამის მიერ განვაგრძვნე * სიტყუანი ჩემნი და მათსა * ცხორებასა მცირედ ჟამ-დრო * ვეც, არამედ რავდენცა მრავლის-ვმეტყუელებდე უსჯულოჲსა ამისთჳს, ეგრეთცა უმეტესად იდიდოს სახელი მოწამისა ამის.","english":"Along with all this, before much time had passed, the brother of this Teimuraz’s father, Constantine, had for some reason gone to the king of the Persians and had been raised in the inner palace of the kingdom; he forgot the ancestral faith of Christianity and became an Ishmaelite and a barbarian, wholly inhabited by unclean demons, and he was transformed, and like a dog he gnashed his teeth for the destruction of Christ’s faith. And since he was transformed by such a transformation, he was pleasing to the king of the Persians: he called him his brother and acknowledged him as faithful to himself, and he showed him great honor and listened to him sweetly as was fitting. It is not fitting, since we have written the life and martyrdom of the queen, that we should bring in such a lawless man and by him prolong my words and give a little time to their life, but the more I speak of this lawless one, the more the name of this martyr is magnified.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Constantine, brother of Teimuraz's father","severity":"info","text":"Constantine is presented as a renegade Georgian prince who converted to Islam and allied with the Persian king. This reflects the historical pattern of Georgian nobles serving the Safavid court, often as hostages or converts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"Ismaelite","severity":"info","text":"In Georgian hagiography, 'Ismaelite' is a standard term for Muslims, derived from the biblical Ishmael. It carries a polemical charge, equating Islam with barbarism and demonic influence.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"It is not fitting...","severity":"info","text":"The narrator interrupts the account of Constantine to justify its inclusion, using a rhetorical device common in hagiography: the digression is framed as magnifying the martyr's glory.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"life and martyrdom of the queen","severity":"caution","text":"The Georgian text refers to 'life and martyrdom' (ცხორებაჲ და წამებაჲ) of the queen, but the English draft omits 'life'. The Georgian likely implies a full hagiographic account, not just the passion.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"like a dog he gnashed his teeth","severity":"info","text":"The animalistic imagery (dog, gnashing teeth) is a topos in Christian polemic against apostates, emphasizing dehumanization and demonic possession. It recurs in Georgian anti-Muslim rhetoric.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'for some reason' (რაჲთმე) in the Georgian is vague; the English draft renders it as 'for some reason', but the Coptic original may have had a more specific cause now lost.","The relationship between Constantine and Teimuraz is uncle (father's brother), but the English draft says 'brother of this Teimuraz’s father', which is correct but could be misread as Teimuraz's own brother."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":10,"ref":"p10","source":"ხოლო ჩუენ პირველსავე გზასა ვიწყოთ სლვა და ზედამიწევნით გამოვაცხადოთ უსჯულოჲსა კონსტანტინეს ჴსენებაჲ, რამეთუ იყო იგი სპარსთა მეფისა თანა, მრავალნი და ურიცხუნი წყალობანი მიენიჭნეს მის მიერი და ამას ყოველსა თანა კუალად მიანიჭა სამთავრო შირვანისა და მის გარეშემონი * სოფელნი მრავალნი და განამდიდრა ფრიად და მეორადად თავისა თჳსისა ყო საწყალობელი იგი: ამისთჳს საწყალობელი, რომელმან-იგი დაიმკჳდრა ჯოჯოხეთისა იგი უფსკრულნი, ბნელი გარესკნელი და ტარტაროზი განუტიფობელი. და ოდეს-იგი დაიპყრა სამთავროჲ თჳსი, რომელნი მიენიჭნეს მას სპარსთა მიერ, უნდა განცოფებულსა მას და ძაღლსა სისხლისმჭამელსა, რაჲთამცა მამისა და ძმის თჳსისა ზედა აღდგეს მოკლვად და დათხევად სისხლთა მათთა, ვითარცა ყო კაინ აბელის ზედა. არამედ ესე უურჩულოესი კაინისაცა და სხუათა მსგავსთა მისთა, რამეთუ კაინ ერთი ხოლო ძმა მოკლა, და ამან დასძინა სისხლსა მამისა თჳსისასა თანა სიკუდილი ძმისა თჳსისა, რამეთუ სპარსთა მეფისა მიერ ესრეთ ბრძანებულ იყო მისსა მიმართ.","english":"But we, from the very first path, shall begin to go and, overtaking it, shall proclaim the memory of the lawless Constantine, for he was with the king of the Persians, and many and countless favors were granted to him by that king, and along with all this, he was also granted the principality of Shirvan and its surrounding villages, many of them, and he was greatly enriched, and he made that pitiable one second to himself: pitiable because he inherited those abysses of hell, the outer darkness, and the unquenchable Tartarus. And when he seized his own principality, which had been granted to him by the Persians, that mad and bloodthirsty dog wished to rise up against his own father and brother to kill them and shed their blood, just as Cain did against Abel. But this one is more merciless than even Cain and others like him, for Cain killed only one brother, while this one added to the blood of his own father the death of his brother, for it was so commanded to him by the king of the Persians.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სამთავრო შირვანისა","severity":"info","text":"The principality of Shirvan, a historical region in the eastern Caucasus, is granted to Constantine by the Persian king, reflecting Persian influence in the area.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"Shirvan was a region in modern-day Azerbaijan, often contested between Persian and Georgian powers. Its mention here underscores the political context of the narrative.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"კაინ აბელის ზედა","severity":"info","text":"The reference to Cain and Abel (Genesis 4:8) compares Constantine's fratricidal intent to the biblical first murder, emphasizing his wickedness.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage continues the narrative of Constantine's apostasy and cruelty, using a rhetorical contrast with Cain to heighten the condemnation.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The comparison to Cain and the hyperbolic language (e.g., 'abysses of hell') reflect hagiographic conventions for vilifying apostates, common in Georgian Christian literature.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'first path' (პირველსავე გზასა) may be idiomatic, possibly meaning 'from the beginning' or 'straightaway'; the translation adopts the former.","The identity of 'that pitiable one' (საწყალობელი იგი) is ambiguous—it could refer to Constantine himself or another figure; the translation treats it as Constantine."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":11,"ref":"p11","source":"მოიწია იგი შირვანს და დაჯდა ტახტსა ზედა უსჯულოებისასა და იზრახა ზრახვა * ბოროტი გულსა შინა თჳსსა და ენება ზაკჳთ, რაჲთამცა იხილნა * მამა თჳსი ალექსანდრე და ძმა თჳსი გიორგი, წარავლინა * მოციქულნი წინაშე მათსა და ესრეთ წარმოუთხრა: \"ვინჲთგან ესოდენნი წელნი გარდასრულ არს და არღარასადა * მიხილავს შუენიერება ხატისა თქუენისა და ახოვნება გუამისა თქუენისა, მოვიჴსენე * პირველი იგი სიყუარული ძმითურთ მამაშვილობისა და მინებს, რაჲთამცა ადრე გიხილნე თქუენ\". და მოიწია ესე მოციქული წინაშე მათსა და იხილეს წიგნი იგი მის მიერ მოწერილი * და აღმოკითხ[ნ]ეს სიტყუა/ნი * ჩემებით სიყუარულისანი და განიხარნეს ფრიად, რამეთუ სწადოდათ * მათცა ხილვა იგი მისი. მეფემან ალექსანდრე და ძემან მისმან გიორგი და ყოველთა თავადთა კახეთისათა იჴმიეს იგი, რამეთუ საქმესა მისსა შინაგან დაფარულსა უმეცარ იყვნეს * და არა უწყოდეს, თუ რასა ბოროტსა ზრახას გულსა შინა თჳსსა. წარავლინეს ამათაცა კაცი სარწმუნო და გონიერი და პატივით მოიპატიჟეს * თჳსთა თანა, და რაჟამს იხილნა მან მოციქულნი ამათ მიერ წარვლენილნი *, განიხარა სიხარულითა დიდითა ფრიად და მასვე ჟამსა მსწრაფლ წარმოვიდა გულმესისხლედ მამასა და ძმასა თჳსსა ზედა და მოიწია კახეთს.","english":"He arrived in Shirvan and sat upon the throne of lawlessness, and conceived an evil plan in his heart, and craftily desired to see his father Alexander and his brother George. He sent messengers before them and thus proclaimed: \"Since so many years have passed and I have not yet seen the beauty of your countenance and the vigor of your body, I have remembered that former love of brotherly kinship, and I wish to see you soon.\" And this messenger came before them, and they saw the letter written by him, and they read the words of love from him, and rejoiced greatly, for they too desired to see him. King Alexander and his son George and all the nobles of Kakheti received him, for they were ignorant of the evil hidden in his heart and did not know what wicked plan he was concealing. They also sent a trustworthy and wise man and invited him with honor to come to them, and when he saw the messengers sent by them, he rejoiced with great joy, and at that same hour he quickly set out, bloodthirsty against his father and brother, and arrived in Kakheti.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ტახტსა","severity":"info","text":"The Old Georgian term 'ტახტსა' (throne) is used here in a metaphorical sense, denoting the seat of lawlessness, contrasting with legitimate royal authority.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"შირვანს","severity":"info","text":"Shirvan was a historical region in the eastern Caucasus, often contested between Georgian and Persian spheres of influence, relevant to the narrative's geopolitical context.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"კახეთს","severity":"info","text":"Kakheti is a region in eastern Georgia, a major kingdom during the medieval period, central to the story's setting.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage marks a shift from narrative exposition to direct speech (the letter), then back to narrative, highlighting the deceptive communication.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღმოკითხ[ნ]ეს","severity":"caution","text":"The reading 'აღმოკითხ[ნ]ეს' (they read) is uncertain due to manuscript damage; the bracketed 'ნ' is a conjectural restoration.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'გულმესისხლედ' (bloodthirsty) could be interpreted literally or metaphorically; the translation opts for the latter."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":12,"ref":"p12","source":"და ესენიცა მგზავრ მიეგებნეს მას და შუა ოდენ გულსა კახეთისასა შეიყარნეს და გარდახდეს ცხენთაგან * ორნივე და ამბორს-უყოფდეს ურთიერთას. და ამათ * ვითარცა უძღები იგი შვილი * შეიტკბეს და შეიყვარეს, ხოლო იგი ტყუილის სიხარულით * სიყუარულსა მათსა იჩემებდა, და მოვიდეს შინაგან სახლსა სამეუფოსა და დაჰკლვიდეს ზუარაკსა მას წამებულსა და დღითი-დღე იშუებდეს და სიხარულსა აღასრულებდეს და იტყოდეს: \"ძე ესე ჩუენი მომკუდარ იყო და განცოცხლდა, წარწყმედულ იყო და გუეპოეა\" და სხუასა ესევითარსა მრავალსა იტყოდეს. ხოლო მას ბოროტსა ესევითარნი განცხრომანი და სიხარულნი არა სათნო-უჩნდეს, არამედ მასვე იგონებდა, რომელი-იგი შინაგან შურითა საეშმაკოჲთა შეიწუებოდა, და საქმესა ასწრაფებდა და ენება, რაჲთამცა მსწრაფლ აღასრულა წადიერება თჳსი. დღესა ერთსა ყო მანცა სერი დიდი და მოუწოდა მამასა და ძმასა თჳსსა და დასხდეს სერობად და იწყეს ჭამად პურისა და აღესრულებოდა მათ ზედა წინასწარმეტყუელებაჲ იგი დავითისი, რომელსა იტყჳს: \"რომელი ჭამდა პურსა ჩემ თანა, მან განადიდა ჩემ ზედა შეტყუვილი *\". და ჰყვეს მას ბოროტსა კაცნი შემსგავსებულნი სიხენეშისა თჳსისანი * და განეზრახა * მათთჳს, რაჲთა ფარულად განგუმირონ * ლახურითა მამა და ძმა მისი.","english":"And these also set out on the road to meet him, and about the middle of the heart of Kakheti they met, and both dismounted from their horses and embraced one another. And these, like the prodigal son, caressed and loved him, while he, with false joy, feigned their love, and they came into the inner house of the palace and spent the day in feasting and drinking, and day by day they rejoiced and made merry and said: \"This son of ours was dead and has come to life, he was lost and has been found,\" and many other such things they said. But to that evil one such pleasures and joys were not pleasing, but he was thinking of that which was kindled within him by devilish envy, and he hastened the deed and wished to fulfill his desire quickly. On one day he held a great feast and summoned his father and his brother, and they sat down to feast and began to eat bread, and upon them was fulfilled that prophecy of David which says: \"He who ate bread with me magnified deceit against me.\" And with that evil one were men resembling his own wickedness, and he resolved through them to secretly destroy his father and brother with poison.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ამბორს-უყოფდეს","severity":"info","text":"The verb 'ambors-uqopdes' (embraced) is a compound of 'ambor' (embrace) and 'uqopdes' (they did), reflecting a common Georgian hagiographic idiom for affectionate greeting.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"რომელი ჭამდა პურსა ჩემ თანა, მან განადიდა ჩემ ზედა შეტყუვილი","severity":"info","text":"This is a citation of Psalm 41:9 (LXX), where David laments betrayal by a companion who ate with him. The Georgian text explicitly attributes it to David's prophecy.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"კახეთისა","severity":"info","text":"Kakheti is a historical region in eastern Georgia, often a kingdom or principality. Its mention here situates the narrative in a specific Georgian political and geographical context.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ძე ესე ჩუენი მომკუდარ იყო და განცოცხლდა","severity":"info","text":"The phrase 'our son was dead and has come to life' echoes the parable of the Prodigal Son (Luke 15:24), where the father says 'this son of mine was dead and has come to life again'.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"დღესა ერთსა ყო მანცა სერი დიდი","severity":"info","text":"This passage marks a narrative shift from prolonged feasting to a decisive feast, where the evil one's plot culminates. The phrase 'on one day' signals a pivotal moment in the hagiographic plot.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სიხენეშისა","severity":"caution","text":"The term 'sikhenesisa' (wickedness) is a hapax legomenon in this text; its exact meaning is uncertain but contextually refers to moral depravity. The reading follows the English draft's 'wickedness'.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ტყუილის სიხარულით' (with false joy) could also be read as 'with pretended joy', but the English draft's 'feigned' is adopted. The term 'სიხენეშისა' is a hapax; the reading 'wickedness' is based on context."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":13,"ref":"p13","source":"ოდეს იყო შუა სერობაჲ, მოვიდეს ავაზაკნი იგი ბოროტნი და უხეთქეს თავსა მეფესა ალექსანდრეს და მასვე ჟამსა აღმოუტევა სული თჳსი. ეგრეთვე ძესა მისსა გიორგის და მანცა დაუტევა ცხორებაჲ ესე წარმავალი და მიიწია წარუვალსა მას განსუენებასა. წარვიდეს ორნივე ესე ნეტარსა ცხორებასა და იშუებენ მხი/არულნი სამარადისოდ. და მკუდარნი ესე, მის მიერ მოკლულნი, აღკიდა აქლემსა ზედა თჳსსა და წარგზავნა ალავერდს სასაფლაოსა * მათსა და დამარხეს, ვითარცა ჯერ იყო, და აღასრულეს მცირე რაჲმე წესი დაფლვისა, რამეთუ შემსგავსებულისა პატივისა მათისასა ვერ შემძლებელ იყვნეს * ამბოხებითა მით უსჯულოსათა. რაჲ ვსთქუა მის ბოროტისა კოსტანტინესთჳს, თუ რასა არა იქმოდა და რასა არა იტყოდა და ყოველსა ბოროტსა * საქმესა სრულიად აღასრულებდა.","english":"When it was about midday, those evil brigands came and struck King Alexander on the head, and at that same hour he gave up his spirit. Likewise his son George also, and he too abandoned this transitory life and hastened to that eternal repose. Both of them departed to the blessed life and rejoice joyfully forever. And those dead, who had been slain by him, he placed upon his own camel and sent them to Alaverdi, to their burial place, and they buried them as was fitting, and performed some small rite of burial, for they were unable to give them the honor that befitted them because of that lawless rebellion. What shall I say of that evil Constantine, what did he not do and what did he not say, and he accomplished every evil deed completely.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ოდეს იყო შუა სერობაჲ","severity":"info","text":"The phrase 'when it was about midday' marks a temporal shift, intensifying the suddenness of the attack on King Alexander.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ავაზაკნი","severity":"info","text":"The term 'brigands' (ავაზაკნი) is used pejoratively, likely referring to rebels or outlaws, not mere thieves, in the context of the political upheaval.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"ალავერდს","severity":"info","text":"Alaverdi is a significant monastic and burial site in Kakheti, Georgia, associated with the Alaverdi Monastery, a traditional resting place for nobility.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"რაჲ ვსთქუა","severity":"info","text":"The rhetorical question 'What shall I say' introduces a concluding lament, emphasizing the narrator's condemnation of Constantine's evil deeds.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"კოსტანტინეს","severity":"info","text":"Constantine is portrayed as a villain in Georgian hagiography, likely reflecting historical tensions with certain rulers or usurpers in Kakheti.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღკიდა აქლემსა ზედა","severity":"caution","text":"The phrase 'he placed upon his own camel' is ambiguous: it may refer to Constantine transporting the bodies, but the subject is unclear due to the preceding clause.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The subject of 'he placed upon his own camel' is ambiguous; it could be Constantine or another agent, but the context suggests Constantine."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":14,"ref":"p14","source":"ხოლო ესე სანატრელი დედოფალი ქეთავან * ხედვიდა რაჲ ამას ყოველსა ბოროტსა მის მიერ აღსრულებად, აღივსებოდა გული მისი ფრიადითა მწუხარებითა და იტყოდა უფლისა მიმართ, ღმრთისა ჩუენისა: \"ნუ მიმცემ ჩუენ სრულიად სახელისა შენისათჳს, ნუ განაქარვებ აღთქმასა შენსა და ნუცა განმაშორებ წყალობასა შენსა ჩუენგანო და მარადდღე და ჟამ ყოველ ამას ევედრებოდა სულთქმით დაუცხრომელად სასოსა მისსა წმიდასა ღმრთისმშობელსა და ცხოველსმყოფელსა ჯუარსა, ქრისტიანეთა შესავედრებელსა, რაჲთა უვნებელად დაიცვას ბოროტისა ამის განსაცდელისაგან და თჳსაგან ერთსა ადგილსა მტკიცესა და შეუვალსა * იყოფოდა იგი *, რამეთუ ფრიადი შიში და მღელვარება სოფლისა ამის შეაურვებდა მას და სასოდ აქუნდა მას წმიდაჲ ღმრთისმშობელი და უბიწოდ შობილი ძე იგი მისი იესუ ქრისტე და ესე იყო სასოება და ნუგეშინისცემა მისი.","english":"But this blessed Queen Ketevan, when she saw all this evil being accomplished by him, her heart was filled with great sorrow, and she said to the Lord, our God: \"Do not abandon us entirely for the sake of your name; do not break your covenant, nor remove your mercy from us.\" And every day and at all times she prayed unceasingly with sighs to her holy, life-giving, and venerable Cross, the refuge of Christians, the Mother of God, that it might preserve her unharmed from this evil trial; and she herself remained in one steadfast and unassailable place, for great fear and turmoil of this world had seized her. And she had as hope the holy Mother of God and her son, Jesus Christ, born immaculate, and this was her hope and consolation.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სანატრელი","severity":"info","text":"The Georgian adjective 'sanaṭreli' (blessed, longed-for) is a conventional hagiographic epithet for saints and martyrs, here applied to Queen Ketevan, foreshadowing her martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ქეთავან","severity":"info","text":"Ketevan (Ketevan) is the Georgian form of the name of the 17th-century queen and martyr of Kakheti, venerated in the Georgian Orthodox Church. Her story is a key subject of this hagiographic collection.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"აღთქმა","severity":"info","text":"The phrase 'do not break your covenant' (აღთქმა) echoes Old Testament covenantal language (e.g., Deuteronomy 4:13, Psalm 89:39 LXX), common in Georgian prayers for divine fidelity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"წმიდაჲ ღმრთისმშობელი","severity":"info","text":"The 'holy Mother of God' (Theotokos) and the 'life-giving Cross' are central objects of veneration in Georgian Christianity, often invoked as protectors in hagiographic narratives of persecution.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ხოლო","severity":"info","text":"The conjunction 'xolo' (but, and) marks a narrative shift from the martyrdoms of Alexander and George to Queen Ketevan's response, typical of hagiographic transitions between episodes.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სასოდ","severity":"caution","text":"The reading 'sasod' (as hope) is uncertain; the manuscript may have 'sasoj' (hope) or a variant. The sense is clear from context, but the exact form is ambiguous.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'sasod' may be a scribal variant or error for 'sasoj' (hope); the translation 'as hope' is adopted.","The location of Ketevan's 'steadfast and unassailable place' is not specified; it may be a fortress or a spiritual refuge."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":15,"ref":"p15","source":"შემდგომად ამისსა დაიპყრა კოსტანტინე სამკჳდრებელი მამისა თჳსისა და წარმოვიდა ბილწი იგი საყოფელთაგან თჳსთა და ახლოს მისსა მოიწია და ენება, რაჲთამცა შეირთო იგი ცოლად, ვითარცა ყო ჰეროდე იროდიას თანა, ცოლისა ფილიპეს, ძმისა თჳსისა, და არა ინება სანატრელმან ამან დედაკაცმან, რამეთუ არა კადნიერებაჲ მიჩნს დედაკაც წოდებაჲ მისი ამისთჳს, რამეთუ დასასრულსა სიმჴნე მამაკაცობრივი აჩვენა, მოიჴსენა ქადაგება იგი ნათლისმცემელისა, რომლისა თავი * მოკუეთილიცა \"არა * ჯერ არსო\" ღაღადებდა, და ფრიად წინააღუდგა და არა ინება ნებისა მისისა აღსრულებაჲ, არამედ აღირჩია სიკუდილი, ვიდრეღა ბოროტისა მის კაცისა თანა შეერთებასა. ვინაჲთგან არა მორჩილ ექმნა და მტკიცედ დგა მცნებათა ზედა ქრისტესთა, იძლია იგი ძალითა ქრისტესითა და წარვიდა იგი * ტახტსა * ზედა თჳსსა, მგსავსთავე მისთა * უსჯულოთა თანა შირვანს და, ვითარცა შუენოდა სჯულსა მათსა *, ეგევითარსა მრავალსა * ბოროტსა აღასრულებდა და ყოველსა სარცხვენელ/სა საქმესა იქ/მოდა. ამას რაჲ ხედვიდეს თავადნი კახეთისანი, იტყოდეს გულსა შინა თჳსსა და ურთიერთსა * ეზრახებოდეს *: \"არავინ არს მომთხრობელ ანუ მაჴსოვარ ძუელთა კაცთაგან, რომელთა ასმიოდა, რომელმანცა ჴელმწიფემან * ესევითარი ურიცხჳ ბოროტი აღასრულა: მოგჳკლა მეფე ჩუენი ალექსანდრე და ძე მისი გიორგი, და ამისსა უმეტესსა რასღა ვიტყოდეთ *?","english":"After this, Constantine seized the domain of his father and set out from his own abodes, and drew near to her, and desired to take her as wife, just as Herod did with Herodias, the wife of his brother Philip. But this blessed woman did not consent, for it is not fitting to call her a woman because of this, for at the end she showed manly courage. She remembered the preaching of the Baptist, whose severed head cried out, \"It is not lawful,\" and she strongly opposed him and did not consent to the fulfillment of his desire, but chose death rather than union with that evil man. Since she was not obedient to him and stood firmly upon the commandments of Christ, she was strengthened by the power of Christ and went to her own throne, together with her like-minded ones, among the lawless ones in Shirvan, and, as was fitting for their law, she accomplished much evil of such a kind and performed every shameful deed. When the nobles of Kakheti saw this, they said in their hearts and spoke to one another: \"There is no one among the ancient men, either a narrator or a rememberer, who had heard that any ruler had accomplished such countless evil: he killed our king Alexander and his son George, and what more shall we say than this?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Constantine","severity":"info","text":"Constantine is the Muslim ruler of Kakheti who seized power after killing King Alexander and his son George, as noted in the preceding passage.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"Baptist","severity":"info","text":"The reference to the Baptist's severed head crying out 'It is not lawful' alludes to the biblical account of John the Baptist's condemnation of Herod's marriage to Herodias (Matthew 14:3-12; Mark 6:17-29).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"sanatrel","severity":"info","text":"The Georgian term 'sanatrel' (სანატრელ) is rendered 'blessed' in the English draft, but it carries connotations of 'venerable' or 'worthy of longing,' emphasizing the queen's sanctity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative","severity":"info","text":"This passage shifts from direct speech (Queen Ketevan's prayer) to third-person narrative, recounting Constantine's actions and the queen's resistance, marking a structural transition in the hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"Shirvan","severity":"info","text":"Shirvan is a historical region in the eastern Caucasus, often associated with Persianate influence; its mention here situates the narrative within the geopolitical context of the Safavid-Ottoman conflicts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"evil","severity":"caution","text":"The English draft states that the queen 'accomplished much evil' in Shirvan, but the Georgian text may be ambiguous: the phrase 'ეგევითარსა მრავალსა * ბოროტსა' could be read as ironic or as a scribal error, given the queen's saintly portrayal.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'accomplished much evil' in the English draft is ambiguous: the Georgian may imply that the queen was forced to witness or endure evil, not perpetrate it, given her saintly character."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":16,"ref":"p16","source":"ჯერ იყო ჩუენდა, რაჲთა ჩუენცა მის თანა მოწყუედილ ვიყვენით *, და არღარა ესეოდენნი * ბოროტნი გუეხილნეს ცხორებასა ჩუენსა\". ამას ზედა შეითქუნეს კაცნი ესე ქრისტეს მორწმუნენი და ინებეს, რაჲთამცა განუდგენ და არღარა აუფლონ მათ ზედა, და ესეცა განიზრახეს, რაჲთამცა ფარულად მოკლან იგი ღამით, რამეთუ ცხადად ვერ ჴელეწიფათ ესე მისი * სიმრავლისა მისგან ჯარისა *. ღამესა ერთსა წარვიდეს *, სადაცა იყო სავანე მისი, და იხილნეს სარეცელნი მისნი ცალიერნი, რამეთუ აღდგომილ იყო იგი და საფლავად მაჰმადისა * წარსულიყო. და საჴსენებელსა მისსა აღასრულებდა. და ვერ * პოვეს, რაჲთამცა საწადელი თჳსი აღესრულათ და მოეკლათ განცოფებული იგი. მასვე * ჟამსა აღჴდეს ჰუნეთა ზედა * თჳსთა და მსწრაფლ სრბით ქუეყანად თჳსად კახეთად წარმოემართნეს და მოიწივნენ, რამეთუ ესე ყოველი შირვანს * განიზრახეს *. აგრძნა * ესე და * დევნა უყო ყოვლად საძაგელმან მან, რაჲთამცა პირითა მახჳლისაჲთა მოსრნა იგინი, არამედ ვერღარა ეწია მათ და ვერცა უძლო შეპყრობად მათდა. და მოიწივნეს ნეტარისა დედოფლისა და ესე ყოველნი აუწყეს მას. და დიდთა * და მცირეთა * ერთკრება ჰყვნეს * და ფიცითა * აღუთქუმიდეს, რაჲთა ამიერითგან არღარა მორჩილებდენ მას.","english":"We were formerly, that we too were cut off with her, and no longer did such great evils befall us in our life. At this, these men, believers in Christ, conspired and desired to renounce him and no longer submit to him, and they also resolved to kill him secretly by night, for openly they could not do this because of the multitude of his army. One night they went to where his dwelling was, and saw his beds empty, for he had arisen and gone to the tomb of Muhammad to perform his commemoration. And they did not find him, so that they could accomplish their desire and kill that accursed one. At that same time, the Huns rose up against their own and swiftly with a rush set out for their own land of Kakheti and arrived, for all this they had planned in Shirvan. He perceived this, and that utterly abominable one pursued them, so that he might bring them to the face of the sword, but he could no longer overtake them nor was he able to capture them. And they arrived at the blessed queen and reported all this to her. And the great and the small gathered together and with an oath promised that henceforth they would no longer obey him.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"მაჰმადისა","severity":"info","text":"The reference to the 'tomb of Muhammad' indicates an anachronistic or polemical setting, as Muhammad's tomb is in Medina, not in the Caucasus. This reflects later Christian anti-Muslim tropes.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ჰუნეთა","severity":"info","text":"The term 'Huns' here likely refers to a nomadic group in the Caucasus, possibly the Huns of the North Caucasus or a generic term for hostile steppe peoples, not the historical Huns of Attila.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"კახეთად","severity":"info","text":"Kakheti is a historical region in eastern Georgia. Its mention situates the narrative in a Georgian context, linking the Huns' movement to a specific local geography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"შირვანს","severity":"info","text":"Shirvan is a historical region in the eastern Caucasus, now part of Azerbaijan. The planning of the Huns' attack there suggests a geopolitical backdrop of regional conflicts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"დიდთა * და მცირეთა *","severity":"info","text":"The phrase 'the great and the small' is a merism indicating all people, regardless of status, emphasizing the unity of the rebellion against the ruler.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღუთქუმიდეს","severity":"info","text":"The verb 'promised with an oath' (აღუთქუმიდეს) may imply a formal, binding vow, but the text does not specify the oath's content beyond future disobedience.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'accursed one' (the ruler) is not specified; the Huns' motivation and the queen's role remain implicit."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":17,"ref":"p17","source":"და იყვნეს * ერთგულება/სა * ნეტარისა დედოფლისასა და ესრეთ მოაჴსენებდეს მას: \"ვინაითგან მეფე ჩუენი მრავალმოწყალე ალექსანდრე და ძე მისი გიორგი აღგჳსრულა * და პირითა მახჳლისაჲთა მოსწყჳდნა იგინი და შენ ესევითარისა პატიოსნისა უპატიო-ყოფა განიზრახა *. ჩუენ არღარა ვიუფლოთ იგი და არღაცა * ვერჩდეთ სიტყუათა მისთა, არამედ ვიყვნეთ * ჩუენ მორჩილნი ბრძანებისა შენისანი\". ვინაჲთგან არცა მეფე ჰყავთ * და არცა ძე მეფისა, ესე ნეტარი იყო იმედი და ნუგეშისცემაჲ მათი, რამეთუ ესე ყოველი შეთქმუ. ლებაჲ * ყოველივე ღმრთისა მიერ განეგებოდა და ამას ნეტარსა დედოფალსა ქეთევანს * ჰფარვიდა ძალი ღმრთისაჲ და / მარჯუენე ძლიერებისა მისისა, რამეთუ * დასასრულსა ამისსა ჰხედვიდა მეუფე იგი დიდებისა, თუ ვითარ-ძი სათნო-ეყოფვის მას. და ამასცა ნეტარსა მისადმი დაედვა სასოება ცხორებისა თჳსისა და ყოველსა, რაოდენსა იქმოდა, სადიდებელად ღმრთისა აღასრულებდა. და იყვნეს * კაცნი ესე კახეთისანი სრულიად შეკრებულ ერთსა ადგილსა დედოფლისა მის თანა და ამას საქმესა განიზრახვიდეს * ყოველნი, რაჲთა უშიშად დადგენ ერთგულებით * დედოფლისა წინაშე და ღმერთსა შემწედ თჳსად * ჴადოდეს და ერთი ერთსა განამტკიცებდეს და განაძლიერებდეს, რაჲთა არავის მათგანისა გონებაჲ შეცვალებულ იყოს შიშისა მისთჳს ბილწისა კოსტანტი/ნესსა.","english":"And they remained in the loyalty of the blessed queen, and thus they would remind her: \"Since our king, the most merciful Alexander, and his son Giorgi have been taken from us, and by the edge of the sword he cut them down, and for you he has devised such dishonor of this honorable one. We no longer obey him, nor do we submit to his words, but we remain obedient to your command.\" For they had neither a king nor a king's son; this blessed one was their hope and consolation, because all this conspiracy was entirely ordained by God, and the power of God shielded this blessed queen Ketevan, and the right hand of her strength, for she beheld the Lord of glory in his end, how it might please him. And upon this blessed one she placed the hope of her life, and everything she did, she accomplished for the glorification of God. And these men of Kakheti were entirely gathered in one place with the queen, and all deliberated upon this matter, so that they might stand fearlessly in loyalty before the queen, and call upon God as their helper, and strengthen and fortify one another, so that no one's mind among them might be altered out of fear of the vile Constantine.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნეტარისა","severity":"info","text":"The term 'ნეტარისა' (blessed) is a standard hagiographic epithet for Queen Ketevan, emphasizing her sanctity and martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"კაცნი ესე კახეთისანი","severity":"info","text":"The 'men of Kakheti' refer to nobles or supporters of Queen Ketevan in the eastern Georgian kingdom of Kakheti, which was under Safavid pressure in the early 17th century.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"მეფე ... ალექსანდრე და ძე მისი გიორგი","severity":"info","text":"King Alexander II of Kakheti (r. 1574–1605) and his son Giorgi were killed by the Safavid shah Abbas I in 1605, a historical event echoed in this passage.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და იყვნეს * ...","severity":"info","text":"The passage shifts from direct speech of the conspirators to narrative commentary, emphasizing Ketevan's role as spiritual leader and the divine ordination of events.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მარჯუენე ძლიერებისა მისისა","severity":"caution","text":"The phrase 'right hand of her strength' is ambiguous; it may refer to divine support or to a literal military force, but the text does not clarify.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the vile Constantine' (ბილწისა კოსტანტინესა) is unclear; possibly a Safavid official or a local rival, but not specified in the passage.","The phrase 'her end' (დასასრულსა ამისსა) could refer to Ketevan's martyrdom or to the end of the conspiracy; the text is ambiguous."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":18,"ref":"p18","source":"და ესე ყოველნი * ჰამბავნი * მიიწივნეს * ყურთა კოსტანტინესა და სხუაჲ უმრავლესნი ამათსა, რამეთუ არა ენებათ მეფებაჲ * მისი მათ ზედა. შეიპყრა ესე ფრიადმან მწუხარებამან და ღამე ყოველ და დღე ყოველ * ამას იგონებდა, თუ რომლითა სახითა, ანუ რომლითა საქმითა წარმართოს საქმე თჳსი, რამეთუ მას დიდად სირცხვლ უჩნდა და შურითა შეიწუებოდა *, რომელ ერთისა უძლურისა დედაკაცისაგან ესოდენნი საქმენი შეემთხუეოდეს მას. რამეთუ ფრიად შეაურვებდა * საქმე ესე და ვერღარა უძლო დათმენად, არამედ იჴმო სრულიად სპანი თჳსნი და სხუანიცა თანაშემწენი სარწმუნოებისა თჳსისანი და ძალითა მძიმითა და ლაშქრითა * უჰამრავითა წარმოემართა კახეთსა ზედა, ვითარცა ხაღან სტამბოლს * ზედა, სრვად და წვად და მოოკრებად ქუეყანისა ამის. და თჳთ დედოფალსა ამას ექადოდა, უკუეთუ ჴელად იპყრას, მრავალსა სატანჯველსა და ცეცხლსა მიცემასა მისსა განიზრახვიდა. და ბოროტი იგი წარმოვიდა * ძალითა მძიმითა და ურიცხუთა ერთსა სიმრავლითა და მრავალსა ბოროტსა * განიზრახვიდა * გულსა შინა თჳსსა და მინდობილ იყო სიმრავლეთა * მას ჯარისასა და არა უწყოდა საწყალობელმან * მან *, თუ ვითარ განაგებს ღმერთი საქმესა კაცთასა.","english":"And all these rumors reached the ears of Constantine, and many others besides these, for they did not wish his kingship over them. He was seized by great sorrow, and every night and every day he pondered this, by what means or by what deed he might direct his affair, for he felt great shame and was consumed with envy, that so many deeds should have been accomplished against him by a single weak woman. For this matter greatly troubled him, and he could no longer endure it, but he gathered all his troops and also other allies of his faith, and with heavy force and innumerable armies he advanced upon Kakheti, as if upon Istanbul, to destroy, to burn, and to lay waste this land. And concerning this queen herself he declared, if he should seize her, he planned to subject her to many torments and to consign her to the fire. And that evil one advanced with heavy force and countless multitudes of troops, and he devised much evil in his heart, and he trusted in the multitudes of that army, and that wretched one did not know how God governs the affairs of men.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"და ესე ყოველნი * ჰამბავნი * მიიწივნეს * ყურთა კოსტანტინესა","severity":"info","text":"The Georgian text uses asterisks to mark uncertain readings; here 'rumors' (ჰამბავნი) is a plausible reconstruction, but the exact word is not secure.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"კახეთსა","severity":"info","text":"Kakheti is a historical region in eastern Georgia, often a kingdom or principality; its mention here situates the conflict in a specific Georgian political geography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"სტამბოლს","severity":"info","text":"The comparison of the attack on Kakheti to an assault on 'Istanbul' (სტამბოლს) is anachronistic for the narrative's likely early medieval setting, reflecting later Georgian usage of the Ottoman name for Constantinople.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და ბოროტი იგი წარმოვიდა","severity":"info","text":"The passage shifts from Constantine's internal turmoil to his military action, marked by the phrase 'and that evil one advanced', which introduces a moralizing judgment typical of hagiographic narrative.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","severity":"info","text":"This text is preserved in a collection of hagiographical works, indicating its use in liturgical or devotional contexts within the Georgian Orthodox tradition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"და ღამე ყოველ და დღე ყოველ * ამას იგონებდა","severity":"caution","text":"The asterisks in the Georgian suggest textual corruption or scribal uncertainty; the phrase 'every night and every day' may be a later gloss or reconstruction.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Constantine' (კოსტანტინე) is ambiguous; he may be a local ruler or a foreign invader, but the text does not specify his title or realm.","The phrase 'all these rumors' (ჰამბავნი) is uncertain due to manuscript damage; the reading is conjectural."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":19,"ref":"p19","source":"და მოიწივნეს ესე ჰამბავნი * წინაშე დედოფლისა და ყოველთა თავადთა კახეთისათა და სრულიად ერთკრება ყვეს ყოველთა დიდთა და მცირეთა წინაშე დედოფლისა ამის ღმრთისმოყუარისა და მოვიდეს და მოაჴსენეს: \"ნუ გეშინინ და ნუცა შეძრწუნდები საქმისა ამისათჳს, რამეთუ წინაშე ღმრთისა არა არს მამაკაცებაჲ, არცა დედაკაცებაჲ, არამედ ყოველნი * ერთი არიან ქრისტეს * იესუს * მიერ და ნუგეშინისცემასა ესევითარსა ეტყოდეს მას, / არამედ მან, ვითარცა ჯერ იყო, ესევითარი სიტყუაჲ წარმოსთქუა მათ წინაშე და ყოველივე საქმე თჳსი ღმერთსა მიანდო და სასოსა მისსა წმიდასა ღმრთისმშობელსა. და უბრძანა მათ: რაოდენი რაჲ ჯერ იყოს * ანუ რაჲ ღმერთმან განაგოს, ეგრეცა ვყოთ *\". ხოლო მათ ჰრქუეს მას: \"წარმოვედ თქუენცა ჩუენ თანა და უფალმან ღმერთმან წარმარ თოს სლვაჲ * ჩუენი\". ხოლო ამან სანატრელმან, ვითარცა დებორა, დამან მოსესმან * შეიმოსა სიმჴნე მამაკაცობრივი და განაწყო სპარაზენნი ოვსნი და წინამბრძოლად წარიძღუანა ჯუარი პატიოსანი და განწირნა თავი თვისი. და არღარა იყო მაშინ დედობრივი უძლურებაჲ, გინა შიში ზარებისა მის უსჯულოთასა და სიმრავლესა * არა მიხედვიდა, არამედ ზე აქუნდა თუალნი და გონებაჲ. მისი.","english":"And these rumors came before the queen and all the princes of Kakheti, and they gathered together all the great and the small before this God-loving queen, and they came and said to her: \"Do not be afraid, and do not be terrified of this matter, for before God there is neither manhood nor womanhood, but all are one through Christ Jesus.\" And they spoke to her such words of consolation. But she, as was fitting, uttered such a speech before them and entrusted all her work to God and to His holy Mother of God of Sasa. And she commanded them: \"Whatever is fitting, or whatever God ordains, let us do that.\" Then they said to her: \"Come also with us, and may the Lord God prosper our journey.\" And this blessed one, like Deborah, like the mother of Moses, put on manly courage and arrayed the Ovsian warriors, and led the precious cross before them as a vanguard, and offered herself. And there was no longer any womanly weakness, nor did she look upon the fear of that lawless one's terrors and multitude, but her eyes and mind were fixed above.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"დებორა, მოსესმან","severity":"info","text":"The queen is compared to Deborah and the mother of Moses, two Old Testament figures known for leadership and courage. This typology is common in Georgian hagiography to legitimize female authority.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სპარაზენნი ოვსნი","severity":"info","text":"The term 'Ovsian warriors' likely refers to the Alans (Ovs), a nomadic people of the North Caucasus. Their presence here may indicate military alliances or mercenaries in Kakheti.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ნუგეშინისცემასა... ეტყოდეს","severity":"info","text":"The passage shifts from the princes' consoling speech to the queen's response, marked by 'but she' (არამედ მან). This contrast highlights her agency and piety.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ყოველნი * ერთი არიან ქრისტეს * იესუს * მიერ","severity":"info","text":"The phrase 'all are one through Christ Jesus' echoes Galatians 3:28, which states that in Christ there is no male or female. This supports the queen's authority.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სასოსა მისსა წმიდასა ღმრთისმშობელსა","severity":"info","text":"The mention of 'the holy Mother of God of Sasa' suggests a local cult or icon, possibly a specific monastery or shrine in Kakheti, reflecting regional devotional practices.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"დამან მოსესმან","severity":"caution","text":"The phrase 'mother of Moses' is ambiguous: it could refer to Jochebed (Exodus 2) or Miriam (Exodus 15:20). The text likely intends Jochebed, but the Georgian may conflate them.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'mother of Moses' is ambiguous; likely Jochebed but possibly Miriam. The 'Ovsian warriors' are not clearly defined as allies or subjects. The location of 'Sasa' is uncertain."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":20,"ref":"p20","source":"და ევედრებოდა ღმერთსა სანატრელი ესე მარადის დაუცხრომელად და განამჴნობდა და განამტკიცებდა სპათა * თჳსთა და ესრეთ ეტყოდა მათ: \"მჴნე იყვენით *და განძლიერდით და ნუ ხედავთ სიმრავლესა * მათსა, რამეთუ უფალი ამპარტავანთა შემუსრავს და მდაბალთა მოგუცემს * ძლევასა მათსა, ამისთჳს, რამეთუ: პირველად მტერი არს ქრისტესი ღა დაჴსნა ნებავს * ქრისტიანეთა სარწმუნოებისა, მეორედ ესე, რამეთუ სისხლი იგი ღმრთისმოყუარისა მეფისა, მსგავსისა დიდისა კოსტანტინესა, ალექსანდრესი, მამისა მისისა, ვითარცა სისხლი აბელისი, ღაღადებს ქუეყანასა ზედა და ესევითარად განამტკიცებდა. და მოვიდეს იგინი უსჯულონი გაღმართ პირსა ალაზნისასა და აღმოვიდეს ზემორე მინდორსა მაკაბელისასა და დაიბანაკეს მათ და შემოიზღუდნეს ეზონი თჳსნი მაგრიად და ჴუმილნი მათნი ჴუმილვიდეს საჴმილავსა ღამისასა. და ესენიცა ჯუარმემოსილნი ქრისტიანეთა ერნი, მსახურნი სანატრელისა მის დედოფლისანი, მცირედმცირედ წარმოდგეს და დაიბანაკეს მათცა პირისპირ მათსა, რაჲთა იხილვებოდენ ურთიერთას იმიერ და ამიერ. განათენეს ამათ ღამე იგი ლოცვითა და ვედრებითა ღმრთისაჲთა და ძლევასა მათსა ევედრებოდეს.","english":"And this blessed one continually prayed to God without ceasing, and she encouraged and strengthened her troops, and thus she spoke to them: \"Be valiant and grow strong, and do not look upon their multitude, for the Lord crushes the proud and grants the humble victory over them, for this reason: first, the enemy of Christ desires to destroy the faith of Christians; second, because the blood of that God-loving king, similar to the great Constantine, Alexander, his father, like the blood of Abel, cries out upon the earth.\" And thus she strengthened them. And those lawless ones came to the opposite bank of the Alazani and ascended to the upper plain of Makabeli and encamped there, and they surrounded their tents with trenches, and their trumpets sounded in the night watch. And these cross-bearing Christian troops, servants of that blessed queen, little by little advanced and also encamped opposite them, so that they might see each other from this side and that. They spent that night in prayer and supplication to God, and they prayed for victory over them.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Alexander, his father","severity":"info","text":"The reference to King Alexander, father of the queen, and his comparison to Constantine the Great situates the narrative in the Kakheti region of eastern Georgia, likely in the 16th–17th centuries.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"like the blood of Abel, cries out upon the earth","severity":"info","text":"This echoes Genesis 4:10, where Abel's blood cries out from the ground, a common biblical trope for martyrdom and divine justice.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"cross-bearing Christian troops","severity":"info","text":"The Georgian term 'ჯუარმემოსილნი' (jvarmemosilni) literally means 'those who have taken up the cross,' a standard designation for Christian soldiers in Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"first... second","severity":"info","text":"The queen's speech uses a two-part rhetorical structure (first, second) to justify resistance, a common hagiographic device to frame conflict as both religious and dynastic.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Alazani","severity":"info","text":"The Alazani River is a major river in eastern Georgia, forming the boundary between Kakheti and the lowlands, a strategic location for military encounters.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"upper plain of Makabeli","severity":"caution","text":"The toponym 'Makabeli' is not securely identified; it may refer to a historical or legendary site in Kakheti, but no precise location is attested in available sources.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Alexander, his father' is ambiguous: it could refer to a historical king of Kakheti, but the text does not specify which Alexander or his exact relation to Constantine.","The location 'upper plain of Makabeli' is unclear; it may be a scribal variant or a lost toponym."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":21,"ref":"p21","source":"ხოლო განთენა რაჲ * ღამე იგი და მზემან ნათელი თჳსი მოჰფინა პირსა ყოვლისა ქუეყანისასა, აღდგეს ესე ყოველნი და აღიღეს პირველად საჭურველად მადლი * უფლისა ჩუენისა იესუ * ქრისტესი და ცრემლით ეზიარნეს წმიდათა * საიდუმლოთა ჴორცთა და სისხლთა ქრისტესთა და ყოველნი ნაწილნი * გუამისა * თჴსისანი * ჯუარითა ქრისტესითა დაიბეჭდეს და შეიმოსეს ჯაჭვები და ძალი ღმრთისა მის თანა და ყოველნი საჭურველნი აღიღეს და ლახურები იპყრეს ჴელთა თჳსთა და აღჴდეს ჰუნეთა ზედა მათთა და განაწყუნეს სპარაზენნი თჴსნი მარჯულ * და მარცხულ *. ხოლო დედოფლისა მისთჳს რაჲღა ვსთქუა *, თუ ვითარსა შიშსა და ძრწოლასა შეეპყრა იგი და განიპყრობდა ჴელთა თჳსთა და დამბადებელსა * ღმერთსა ცრემლით * ევედრებოდა და დასდებდა პირსა თჳსსა მიწასა ზედა და იტყოდა: \"უფალო, ნუ მისცემ ერსა ამას შენსა უსჯულოთა მათ * ისმაიტელთა, არამედ მოხედენ * თუალითა მოწყალითა და დაუმორჩილე ქუეშე ფერჴთა ამათთა * ყოველნი ძალნი და ძლიერებანი მათნი, რაჲთა გმსახურებდეთ ყოველთა დღეთა ცხორებისა ჩუენისათა\".","english":"And when that night had passed and the sun shed its light upon the face of the whole earth, all these arose and first took up as armor the grace of our Lord Jesus Christ, and with tears they partook of the holy mysteries of the body and blood of Christ, and they sealed all the parts of their own bodies with the cross of Christ, and they put on chainmail, and the power of God was with them, and they took up all their weapons and grasped lances in their hands, and they ascended against the Huns and scattered their own squadrons to the right and to the left. But as for that queen, what shall I say of the fear and trembling that seized her? And she stretched forth her hands and tearfully prayed to God the Creator, and she placed her face upon the ground and said: \"Lord, do not give this people of yours to those lawless Ishmaelites, but look with a merciful eye and subdue beneath the feet of these all their forces and powers, so that they may serve you all the days of our life.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საჭურველად მადლი","severity":"info","text":"The phrase 'as armor the grace' (საჭურველად მადლი) is a striking metaphor, equating divine grace with physical armor, a common trope in hagiography to emphasize spiritual preparation before battle.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"საიდუმლოთა ჴორცთა და სისხლთა ქრისტესთა","severity":"info","text":"The reference to 'the holy mysteries of the body and blood of Christ' alludes to the Eucharist, echoing New Testament passages such as Matthew 26:26–28 and 1 Corinthians 11:23–25, central to Christian liturgical practice.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ჰუნეთა","severity":"info","text":"The Huns (ჰუნეთა) are a historical nomadic group active in the Caucasus region during late antiquity, often depicted in Georgian hagiography as enemies of Christian kingdoms, reflecting real military conflicts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ისმაიტელთა","severity":"info","text":"The term 'Ishmaelites' (ისმაიტელთა) is a biblical epithet for Arabs or Muslims, derived from Genesis 16:11–12, used in Christian texts to denote non-Christian adversaries, here synonymous with the Huns.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ხოლო დედოფლისა მისთჳს","severity":"info","text":"The shift from collective action to the queen's individual prayer (ხოლო დედოფლისა მისთჳს) marks a structural transition, emphasizing her role as intercessor and leader, a common hagiographic device.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"რაჲღა ვსთქუა","severity":"caution","text":"The rhetorical question 'what shall I say' (რაჲღა ვსთქუა) may indicate a lacuna or scribal hesitation; the text is otherwise coherent, but the phrase suggests an emotional emphasis rather than a textual gap.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'queen' is not specified in this passage; she may be a historical or legendary figure. The term 'Ishmaelites' is used interchangeably with 'Huns,' possibly conflating different enemy groups."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":22,"ref":"p22","source":"ამას ზედა მზა იყვნეს * იგინიცა უსჯულონი და იწყეს მცირედმცირით წარმოთგომად და ესენი ქრისტეანენი მდგომარე იყვნეს * მაგრიად * და, ვითარცა არს წესი მათი უსჯულოთა - მიდევნებაჲ ეტლისა და ვარსკვლავთ-მრიცხველობისა, იხილა ბილწმან კოსტანტინე * რამლი თჳსი და არა უნდა დღესა მას, რაჲთამცა ბრძოლა უყონ მას. და აღჴდა * ცხენსა თჳსსა ზედა და სრბით დევნა უყო სპათა თჳსთა და ვითარცა გამოვიდა ახლოს მათსა, იცნეს იგი თავადთა კახეთისათა, რამეთუ * მრავალჟამ ეხილვათ იგი და კეთილად მეცნიერ იყვნეს ჰაეროვნებასა მისსა, და წარემართნეს * და მიეტევნეს სწრაფით სრბით მას ზედა, და მიუჴდეს * მას სამნი კეთილცხენოსანნი: დავით, თამაზ და ბებურ და ჰკრეს * მას შუბი და გარდამოაგდეს იგი ცხენისაგან და დააკუეთეს * ძლიერადო. და ვიდრე ჯერეთ სულ არდა იყო, იცნნა * კაცნი ესე და ჰრქუა მათ: \"ნურღარა მომკლავთ მე, რამეთუ ვარ დღეს ქუეშე * ჴელთა * თქუენთა. ევედრებოდა * ფრიად და სხუას * მრავალსა წყალობასა უქადებდა მათ და მათ არა ინებეს ყურის * მიპყრობად მისსა, არამედ უხეთქნეს თავსა მისსა, ვითარცა მან მამასა თჳსსა, და ორად განაპეს თავი მისი და ნაწილი მისი დადვეს ორგულთა თანა და დიდნი ძლევანი შეიმოსნეს ჟამსა მას და, ვითარცა თავი ოლომფორესი, ივდითის მიერ მოკუეთილი, ეგრეთ მიართვეს დედოფალსა ქეთევანს და ძლევით ქებასა შეასხმიდეს.","english":"And at that time the lawless ones were ready and began little by little to advance, and these Christians stood firm, steadfastly. And as is the custom of the lawless—the pursuit of chariots and the observation of stars—the foul Constantine saw his own Ram and did not wish on that day to do battle with them. And he mounted his horse and with a charge pursued his own troops, and when he came near them, the nobles of Kakheti recognized him, for they had seen him many times and were well acquainted with his appearance, and they set out and rushed swiftly upon him, and three skilled horsemen—David, Tamaz, and Bebur—overtook him and struck him with a spear and threw him from his horse and bound him tightly. And while he was still alive, he recognized these men and said to them: \"Do not kill me, for today I am under your hands.\" He pleaded greatly and promised them much mercy and many other things, but they did not deign to listen to him; rather, they cut off his head, just as he had done to his own father, and split his head in two, and placed his portion with the two-faced ones, and they put on great victories at that time, and just as the head of Holofernes, cut off by Judith, so they brought it to Queen Ketevan and praised her with victory.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"უსჯულონი","severity":"info","text":"The Georgian term 'უსჯუჲლონი' (usjuloni) literally means 'lawless ones' and is used here as a polemical label for non-Christians, likely Muslims or Zoroastrians, in the context of the Kakhetian conflict.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Constantine","severity":"info","text":"The 'foul Constantine' (ბილწმან კოსტანტინე) is likely Constantine I of Kakheti (r. 1605), a ruler who converted to Islam and persecuted Christians, aligning with the hagiographic narrative of martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"head of Holofernes","severity":"info","text":"The comparison of Constantine's severed head to that of Holofernes (from the Book of Judith) frames the Christian victory as a divine deliverance, echoing the biblical story of a woman saving her people.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative","severity":"info","text":"This passage shifts from the Christians' preparation (previous passage) to the battle scene, culminating in the decapitation of Constantine, a climactic act that mirrors his own patricide.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"Queen Ketevan","severity":"info","text":"The presentation of Constantine's head to Queen Ketevan (Ketevan the Martyr, 1565–1624) underscores her role as a defender of Christianity; she was later canonized for her resistance to forced conversion.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ორად განაპეს","severity":"caution","text":"The phrase 'split his head in two' (ორად განაპეს) may be a textual corruption or hyperbole; the English draft renders it literally, but the sense could be 'cut off his head' (as in the previous clause).","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the two-faced ones' (ორგულთა) is unclear; it may refer to traitors or those of dual allegiance.","The phrase 'placed his portion with the two-faced ones' is obscure; possibly a ritual or symbolic act."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":23,"ref":"p23","source":"განიხარა დედოფალმან საქმესა ამას ზედა საკჳრველსა და დამბადებელსა ღმერთსა მადლობასა შესწირვიდა *, რამეთუ დაიკსნა * ჴელთაგან მის მჴეცისა ბოროტისათა. მაშინ ძლევაშემოსილთა ერთა ქრისტეანეთა დევნა უყვეს უსჯულოთა მათ და განაბნივნეს და აჴოცნეს * ყოველნი * საცთურნი მათნი. და იოტა ერთმან ასი და ასმან ათასი და მოსრნეს იგინი პირითა მახჳლისათა და ნატყუენავი მათი დაიონარეს. და აღესრულებოდა მათ ზედა სიტყუაჲ იგი წინაწარმეტყუელისა, რომელსა იტყვს: \"ვიხილე უღმრთოჲ ამაღლებული და აღმატებული, ვითარცა ნაძჳ ლიბანისაჲ, და, აჰა, ვიხილე და ვერ ვპოვე * ადგილიცა * მისი. ესე რაჲ ესრეთ განაგო ყოველთა განმგებელმან, მაშინ უბრძანა დედოფალმან ამან * მორწმუნემან ერთა თჳსთა, რაჲთა მო-ვინმე-იყვანონ თანამყოფნი მის უსჯულოსანი და წარიღონ სასაფლაოსა * სპარსთასა, ვითარცა უბრძანა მეუფემან * მან ქრისტე მოწაფესა ერთსა ვისმე, რომლისა მამაჲ * უსჯულოებასა შინა მომკუდარ იყო, ვითარმედ \"დააცადენ მკუდარნი დაფლვად თჳსთა მკუდართა\", და წარიღეს მკჳდრთა * მათ ურწმუნოებისათა მკუდარი იგი და დაფლეს არდა ველს.","english":"The queen rejoiced at this wondrous deed and offered thanks to the Creator God, for she had been saved from the hands of that evil beast. Then the victorious hosts of Christians persecuted those lawless ones, scattered them, and uprooted all their snares. And one hundred and one thousand were slain, and they were brought down by the edge of the sword, and their plunder was seized. And upon them was fulfilled that saying of the prophet, which says: \"I saw the godless one exalted and elevated, like a cedar of Lebanon, and, behold, I saw and could not even find his place.\" When the ruler of all had thus ordained, then this faithful queen commanded her troops to bring in the accomplices of that lawless one and to carry them to the Persian cemetery, just as the Lord Christ commanded a certain disciple of his, whose father had died in lawlessness, that \"they should leave the dead to be buried by their own dead.\" And those living in their unbelief carried away that dead one and buried him in the plain.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"დედოფალმან","severity":"info","text":"The term 'queen' likely refers to the same figure as in the previous passage, possibly Helena or a local queen; the Old Georgian does not specify her name.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ვიხილე უღმრთოჲ...","severity":"info","text":"The quotation echoes Psalm 36 (LXX 35) or a similar prophetic lament; the cedar of Lebanon is a common biblical image for pride.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სასაფლაოსა * სპარსთასა","severity":"info","text":"The 'Persian cemetery' reflects Zoroastrian burial practices, contrasting with Christian burial; the queen's command to bury the lawless there underscores their otherness.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"დააცადენ მკუდარნი...","severity":"info","text":"The command 'leave the dead to be buried by their own dead' parallels a saying attributed to Christ in apocryphal or hagiographic tradition, not canonical Gospels.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მაშინ... მაშინ","severity":"info","text":"The passage uses a temporal sequence ('then... then') to link the queen's thanksgiving, the Christian victory, and the burial command, marking narrative progression.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'queen' is not specified; she may be a historical or legendary figure. The number 'one hundred and one thousand' (101,000) is likely symbolic or hyperbolic. The source of the Christ-like saying is unclear."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":24,"ref":"p24","source":"მაშინ თანაწარიტანნა მოციქულნი, კაცნი სარწმუნონი, მეფესა თანა სპარსთასა და შეუთუალა * ესრეთ * დედოფალმან, ამან მორწმუნემან *, ვითარმედ: \"მეფეო, ყრმაჲ ეგე ძე * ჩემი, რომელი მოგცა მამის მამამან მისმან შურითა, აწ მომანიჭე * ეგე და თჳთ მეფე ყავ ქუეყანასა ამას, რაჲთა ერთგულად გემსახუროთ და ვიყვნეთ * მშჳდობით ბრძანებასა ქუეშე თქუენსა და ხარკთა და ძღუენთა სამეფოთა * მოგიძღუნიდეთ * წლითი-წლად), ვითარცა ჯერ * არს უმრწემესისაგან უხუცესსა ზედა და. უკუეთუ არა მომცე ძე ეგე ჩემი, უწყოდენ მეფობამან თქუენმან, ვითარმედ ვერღარა ვიყვნეთ * ჩვენ, ქართველნი და მეფე მორჩილ ბრძანებათა შენთა და ჴელთ-უგდოთ ქუეყანაჲ ესე კეისარსა, რომელ არს ხვანთქარი *. და ნიჭიცა და ძღუენი დიდნი წარატანნა * მათ. და ვითარცა მიიწივნეს მოციქულნი იგი * წინაშე უსჯულოსა მის მეფისა, აუწყეს ყოველივე, რაჲცა * მიემცნო დედოფალსა და ერთა * საქართველოთასა *. ხოლო ვითარცა / ესმა მეფესა მას მძლავრსა, განიზრახა გულსა თჳსსა, ვითარმედ: \"უკუეთუ არა მივსცეთ ყრმა ესე, ნუუკუე განმიდგენ ქართველნი და მოირთონ * ზურგი კეისრისაჲ და წინააღმდგომ იქმნას ჩემდა საქმე ესე\". მაშინ ერჩდა მეფე * სიტყუასა მათსა და განუტევა ყრმაჲ იგი და მისცა დედოფალსა. იყოცა განგებაჲ ღმრთისაჲ და სარწმუნოებაჲ შეურყევლად * დაცული. გამოვიდა ყრმა იგი.","english":"Then the envoys, trustworthy men, went to the king of the Persians, and the queen, this faithful woman, spoke to him thus: \"O king, this child, my son, whom his grandfather gave you out of envy, now grant him to me and make him king of this land, so that we may serve you faithfully and live in peace under your command, and bring you the tributes and gifts of the kingdoms year by year, as is fitting from the younger to the elder. But if you do not give me this son of mine, let your majesty know that we, the Georgians and the king, will no longer be obedient to your commands, and we will hand over this land to Caesar, who is the Khvantkhar. And they took great gifts and offerings with them. And when those envoys arrived before that lawless king, they reported everything that had been entrusted to the queen and the people of Georgia. And when that mighty king heard it, he thought in his heart: 'If we do not give this child, the Georgians might indeed abandon me and turn to the support of Caesar, and this matter would become hostile to me.' Then the king heeded their words and released that child and gave him to the queen. Thus was the providence of God and the faith preserved unshaken. That child came forth.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ხვანთქარი","severity":"info","text":"The term 'Khvantkhar' (ხვანთქარი) is a Georgian rendering of the Persian title 'Khvārazm-shāh' or a similar honorific, here referring to the Byzantine emperor (Caesar).","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"Georgians and the king","severity":"info","text":"The queen's threat to defect to Caesar reflects the historical geopolitical tension between the Sasanian Empire and Byzantium over control of the Caucasus, a common theme in Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative","severity":"info","text":"This passage forms a diplomatic climax: the queen's speech, the envoys' report, the Persian king's internal deliberation, and the resolution, all framed by divine providence.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"esret","severity":"caution","text":"The Georgian phrase 'ესრეთ' (esret) is ambiguous; it may mean 'thus' or 'in this manner', but the exact nuance in the queen's address is uncertain.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Khvantkhar' is not fully clear; it may be a title or a proper name for the Byzantine emperor.","The phrase 'ესრეთ' could be read as an adverb or as part of a larger construction, leaving the queen's exact tone ambiguous."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":25,"ref":"p25","source":"კაცნი ვინმე მჴცოვანნი * ჰყვნეს მის თანა თავადთაგან კახეთისათა და ბერიცა ერთი, რომლისა სახელი ადარნასე, და * ესრეთ იყოფებოდა ყრმაჲ იგი და წარმოიყვანეს და მოიწივნეს ქუეყანასა ამას. და მოეგებოდა დედა იგი მისი ეპისკოპოსითა *, თავადთა * და აზნაურთა * თანა და იყო მადლობაჲ * და დიდებაჲ ღმრთისაჲ გამოჴსნისათჳს ჴელთაგან სარკინოზთასა ყრმისა მის *. და * იყო * იგი * ათხუთმეტ * გინა ათექუსმეტისა წლის, და მიერთაგან ჴელთ-უსხნა დედამან მისმან * ყოველნივე სამეფონი. ციხენი და საგანძურნი ყრმასა მას და აკურთხეს ყრმაჲ იგი * და * ლოცვაჲ ყო კათალიკოზმან მცხეთის ამან და * ყოველთა ეპისკოპოსთა და მეფედ დასვეს და ჰრქუა დედამან მისმან * შვილსა მას: \"შვილო, აქამომდე ვიყავ მე საქმითა მამაკაცობრივითა, ვიდრემდის დასცხრა ღელვა-გუემულებაჲ სამეფოსა ამას. აწ ნებითა და განზრახვითა ღმრთისაჲთა იქმნა მეფობაჲ შენი და არა უგულებელ * ყო ღმერთმან ლოცვანი * და ვედრებანი * ცოდვილისა ამის მჴევალისა * მისისა და * სათხოველი ჩემი წინაშე მისსა * ესე * იყო *: კურთხევად აბრაჰამისი და * ისაკისი და იაკობისი იყავნ * თავსა შენსა *, მიიღე დასაბამად სიბრძნისა შიში უფლისაჲ\" სიმდაბლე * და * სიმართლე *, წყალობაჲ და ჭეშმარიტებაჲ ნუმცა მოგაკლდებინ შენ. ხოლო მე ამიერითგან * ვჯდე მყუდროებით *, ვითარცა შუენის დედათა, და მოვიცალო *.","english":"Some magicians were with him from among the lords of Kakheti, and also one elder whose name was Adarnase. And thus the child was being raised, and they brought him forth and arrived in this land. And his mother met him with the bishop, the lords, and the nobles, and there was thanksgiving and glory to God for the deliverance of that child from the hands of the Saracens. And he was fifteen or sixteen years old, and from that time his mother placed into his hands all the royal possessions: the fortresses and the treasures. And they blessed that child, and the Catholicos of Mtskheta offered a prayer together with all the bishops, and they set him up as king. And his mother said to that son: \"My child, until now I have acted with manly deeds until the turmoil and disturbance of this kingdom subsided. Now, by the will and intention of God, your kingship has been established, and God has not disregarded the prayers and supplications of this sinful servant of His. And my request before Him was this: may the blessing of Abraham, Isaac, and Jacob be upon your head. Receive as the beginning of wisdom the fear of the Lord, humility, righteousness, mercy, and truth—may these never be lacking in you. But from now on I shall sit in quietness, as befits women, and I shall take my rest.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მჴცოვანნი","severity":"info","text":"The Georgian term 'mts'ovanni' (magicians) may reflect a Zoroastrian or pagan priestly class, distinct from Christian clergy, and is used here to denote the child's entourage from Kakheti.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სარკინოზთასა","severity":"info","text":"'Saracens' (sark'inozt'asa) is a standard Georgian term for Muslims, likely referring to Arab or Persian rulers, consistent with the hagiographic context of Christian deliverance.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"კურთხევად აბრაჰამისი და ისაკისი და იაკობისი","severity":"info","text":"The blessing of Abraham, Isaac, and Jacob echoes Old Testament patriarchal benedictions (e.g., Gen 12:2-3) and is a common formula in Georgian royal investiture prayers.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"დედამან მისმან ... ჰრქუა","severity":"info","text":"The mother's speech to her son forms a didactic climax, transitioning from narrative action to direct exhortation, a common hagiographic device to convey moral and spiritual instruction.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ათხუთმეტ გინა ათექუსმეტისა წლის","severity":"info","text":"The child's age is given as fifteen or sixteen, indicating a typical age for royal majority in medieval Georgia, though the textual variant suggests scribal uncertainty.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"კათალიკოზმან მცხეთის","severity":"info","text":"The Catholicos of Mtskheta, the head of the Georgian Church, officiates the coronation, reflecting the close alliance between church and monarchy in medieval Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'magicians' (mts'ovanni) is unclear; they may be Zoroastrian priests or simply pagan wise men. The age of the child is given as either fifteen or sixteen, indicating textual variation. The mother's 'manly deeds' are not specified, leaving the nature of her regency ambiguous."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":26,"ref":"p26","source":"ამიერითგან * ვიზრუნო სულიცა * ჩემი ანუ * შენებითა * ეკლესიათასა * ანუ * მიცემითა * გლახაკთა\", რომელი ესე * ყო მანცა დედოფალმან: სამკაულნი სამეუფონი ყოველნივე * სამსახურებლად საეკლესიოდ * შესცვალნა *, მრავალნი * და ურიცხვნი ქველისმოქმედებანი აჩუენნა გლახაკთათჳს * მიზღუევად * და ვასხებად ქრისტესა, რომელიცა მიიღო * აღნადგინებითურთ, და სამწირველნიცა შუენიერნი * აღაშენნა * და * მისცემდა ზოგადსა მეფობისა მისისასა მღუდელთა და დიაკონთა, რაჲთა მემსხუერპლეობდენ მისთჳს წლითი-წლად, ვითარ * ათასნი, გინა ბევრნიც, მისთჳს ეკუდერიცა * აღაშენა სახელსა ზედა ყოვლად წმიდისა დედოფლისა * დიდებულისა * ღმრთისმშობელისა * და * მარადის ქალწულისა მარიამისა და შეამკო იგი თუალითა და ქვითა * საფიროვანითა *, შიგნით * და გარეთ მარმარილოთა * და ოქროთა და ლაჟვარდითა განაშუენა იგი უმეტეს * და ფრიად წარაგო ყოველნი მონაგებნი მისნი, ვითარცა თქუა ქრისტემან, ვითარმედ *: \"განყიდენით * მონაგებნი თქუენნი და მიეცით ქველის * საქმედ და ყავთ თავისა თქუენისა საფასე მოუკლებელი\". მიერითგან განაგრძო ძემან მისმან თეიმურაზ * სამეფოი. თჳსი ღმრთისმოყუარითა * დედითურთ.","english":"From that time onward, \"Shall I care for my own soul, either by building churches or by giving to the poor?\"—which indeed the queen also did: she changed all the royal jewels into ecclesiastical service, and showed many and countless benefactions for the poor, as payment and offering to Christ, which she received together with restoration; and she built beautiful altars and gave to the general clergy of her reign, to priests and deacons, so that they might celebrate the liturgy for her year after year, as if for a thousand, or even more; for her sake she also built a *kuderi* in the name of the all-holy, glorious, God-bearing and ever-virgin Mary, and adorned it with eyes and sapphire stones, within and without with marbles, and embellished it with gold and lapis lazuli exceedingly, and far surpassed all her treasures, as Christ said: \"Sell your treasures and give them to works of charity, and make for yourselves an inexhaustible price.\" From that time on, her son Teimuraz continued his reign with his God-loving mother.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ეკუდერი","severity":"info","text":"The term 'ekuderi' (ეკუდერი) is a loanword from Greek εὐκτήριον, meaning a small chapel or oratory. Here it refers to a church built by the queen in honor of the Virgin Mary.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"განყიდენით მონაგებნი თქუენნი","severity":"info","text":"The quotation 'Sell your treasures and give them to works of charity' is a paraphrase of Matthew 19:21 or a similar Gospel injunction, though not a direct citation. It reflects the ascetic ideal of almsgiving.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თეიმურაზ","severity":"info","text":"Teimuraz (თეიმურაზ) is likely a Georgian king of Kakheti, possibly Teimuraz I (1589–1663), known for his piety and patronage of the church. The queen mother is unnamed but active in ecclesiastical foundations.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამიერითგან ... მიერითგან","severity":"info","text":"The passage is framed by two temporal markers ('From that time onward' and 'From that time on'), creating a chiastic structure that brackets the queen's charitable acts and the son's succession.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ეკუდერიცა","severity":"caution","text":"The phrase 'for her sake she also built a kuderi' is ambiguous: the Georgian 'მისთჳს' could mean 'for her sake' (the queen) or 'for his sake' (Christ). The English draft opts for the former, but the latter is possible.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the queen is not given; she may be the mother of Teimuraz I of Kakheti, but the text does not name her.","The phrase 'as if for a thousand, or even more' is hyperbolic and may reflect liturgical commemoration for the queen's soul, but the exact number is unclear.","The term 'kuderi' (chapel) is a loanword; its precise architectural referent in this context is uncertain."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":27,"ref":"p27","source":"წინასწარმეტყველებდნენ * ეკლესიანი ღმრთისანი, დაღრმდებოდა * საღმრთოჲ თესლი ღმრთისმსახურებისა და განძლიერდებოდა ერი ქართველთა და ვითარცა ესე ესრეთ იქმნებოდა, ვერ თავს-იდებდა მტერი იგი მოშურნე ქრისტეანეთა ეშმაკი ეგეოდენსა * დაწყნარებასა და უშფოთველობასა ეკლესიათასა. ამისთვის აღჭურა მბრძოლი იგი მარადის და განმრყუნელი წესთა კეთილდაწყნარებისასა საქართველოსა ზედა, მეფე სპარსთა უსჯულო, უკეთური, მჴეცი და ყოვლითა არაწმიდებითა აღსავსე, მახჳლი იგი ორპირი, ჭური ყოველთა მანქანებათა ბოროტისათა, მპოვნებელი ყოველთა ცბიერთა * მეფე შაჰაბაზ *, რამეთუ მას ჟამსა მოცალეობდაცა, რამეთუ დასუსტებულ იყო კეისარი. ამისთჳსცა განიზრახა * თანაშემწეობითა მამისა თჳსისა * ეშმაკისათა, ვითარცა ეტყოდა უფალი ჰურიათა, ვითარმედ: \"თქუენ მამისა თქუენისა * ეშმაკისანი ხართ და გულისთქუმათა მამისა თქუენისათა გნებავსთ აღსრულებად, რამეთუ იგი დასაბამითგან კაცისმკვლელი იყო და არა დაადგრა ჭეშმარიტებასა ზედა და ჭეშმარიტება არა არს მის თანა\", და შემდგომი ამისი.","english":"prophesied the churches of God, the divine seed of the service of God would be deepened, and the people of Kartli would be strengthened. And as this was happening, the enemy, that jealous one of Christians, the devil, could not endure such peace and tranquility of the churches. For this reason, he armed that perpetual warrior and corrupter of the orders of good peace against Georgia, the king of the Persians, lawless, wicked, bestial, and filled with all impurity, that two-edged sword, the vessel of all machinations of evil, the inventor of all cunning, King Shah-Abbas, for at that time he was also at leisure, because the Caesar was weakened. For this reason, with the assistance of his father the devil, he devised, as the Lord said to the Jews: \"You are of your father the devil, and you desire to fulfill the desires of your father, for from the beginning he was a murderer of men, and he did not abide by the truth, and truth is not with him,\" and what follows this.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"წინასწარმეტყველებდნენ","severity":"info","text":"The verb 'prophesied' is plural and lacks an explicit subject in the Georgian, likely referring to the prophets or the church fathers mentioned earlier in the narrative.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"თქუენ მამისა თქუენისა * ეშმაკისანი ხართ","severity":"info","text":"This is a paraphrase of John 8:44, where Jesus tells the Jews they are children of the devil, adapted here to vilify Shah-Abbas.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"შაჰაბაზ","severity":"info","text":"Shah-Abbas I (r. 1587–1629) of Safavid Persia led campaigns against Georgia, known for forced conversions and destruction of churches, fitting the hagiographic portrayal as an enemy of Christianity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამისთჳსცა განიზრახა","severity":"info","text":"This passage marks a narrative pivot: from the peace of the Georgian church to the instigation of persecution by Shah-Abbas, framed as diabolically inspired.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ეშმაკი","severity":"info","text":"The devil is repeatedly invoked as the agent behind historical enemies, a common trope in Georgian hagiography to demonize foreign rulers and justify resistance.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The subject of 'prophesied' is not explicit; it may refer to earlier prophets or church leaders. The phrase 'and what follows this' suggests the biblical quotation is truncated, but the exact continuation is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":28,"ref":"p28","source":"და წარმოემართა სიდიდითა * მრავლითა და სპითა უმრავლესითა შურისათჳს კახთა მეფისა თეიმურაზისა *, რაჲთამცა აღაოჴრნა და დააქცივნა ეკლესიანი და ასწყჳდა * თესლი ღმრთისმსახურებისა, რამეთუ ასმიოდა ჭეშმარიტი სარწმუნოებაჲ და მართლაღსარებაჲ * სამებისა წმიდისა მეფისა და ყოვლისა ერისა საქართველოსა. / ამისათჳსცა უფროს შურითა საეშმაკოთა შეიწუებოდა * ბოროტი იგი მეფე სპარსთა, მსგავსი ივლიანესი, გინა თუ დეოკლიტიანესი და მსგავსადვე მათსა მბრძოლი და შემმუსრველი ქრისტეანობისა *. მაშინ მოესმა ყოველნი ესე ამბავნი * მეფესა თეიმურაზს და წარავლინა * ყოველსა საბრძანებელსა თჳსად ქადაგი თჳსი და ყოველნი შემოკრიბნა სიმრავლე ჯარისა * თჳსისა * ეპისკოპოზით *, თავადით, აზნაურით და უაზნოთურთ. მოვიდეს ესენი წინაშე მეფისა თეიმურაზისა და, ვითარცა ჯერ იყო, ეგრეთ თაყუანჶისცეს და რაჲცა ენება მეფესა, ყოველსავე გულჭეშმარიტებით * დაუმტკიცებდეს და ფიცით აღუთქუმიდეს ერთგულებასა მისსა. მოვიდა მეფე იგი უსჯულოჲ ქუეყანასა მას განჯისასა და წარმოავლინა მოციქულნი წინაშე მეფისა თეიმურაზისა და წარმოუთხრა ესრეთ: \"ვინათგან მოვიწივე აქასა * ამას ქუეყანასა, შენდაცა ჯერარს მოსლვად ჩუენდა და * თაყუანისცემად წინაშე ჩუენსა, ვითარცა არს წესი უმრწემესისა უხუცესისა მიმართ.","english":"And he set out with great pomp and with a very numerous army out of envy for the king of the Kakhetians, Teimuraz, in order to destroy and demolish the churches and to uproot the seed of the service of God, for he had heard of the true faith and orthodox confession of the Holy Trinity of the king and of the entire people of Georgia. For this reason, moreover, with diabolical envy, that evil king of the Persians, similar to Julian or Diocletian, and like them a persecutor and destroyer of Christianity, was inflamed. Then King Teimuraz heard all these tidings and sent throughout his entire dominion his herald, and gathered together all the multitude of his army, with bishops, princes, nobles, and commoners. They came before King Teimuraz and, as was fitting, thus did obeisance, and whatever the king desired, they all confirmed with sincerity of heart and swore with an oath their loyalty to him. That lawless king came to the land of Ganja and sent messengers before King Teimuraz and had them declare thus: \"Since I have arrived in this land, it is also fitting for you to come to us and to do obeisance before us, as is the custom of the younger toward the elder.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სპითა","severity":"info","text":"The Georgian term 'spita' (სპითა) means 'army' or 'host'; the draft renders it as 'pomp' but the sense is military force.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"Teimuraz","severity":"info","text":"Teimuraz I (1589–1663) was king of Kakheti in eastern Georgia, known for resistance against Safavid Persia. The text reflects 17th-century Georgian-Persian conflicts.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"Julian or Diocletian","severity":"info","text":"The comparison of the Persian king to Julian the Apostate and Diocletian, both Roman persecutors of Christians, is a standard hagiographic topos linking contemporary enemies to archetypal villains.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative sequence","severity":"info","text":"This passage follows a typical hagiographic pattern: enemy threat, royal response, assembly of forces, and diplomatic exchange, building tension before a confrontation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"Ganja","severity":"info","text":"Ganja (here 'Ganji') is a city in modern Azerbaijan, historically a key site in Persian-Georgian conflicts; its mention anchors the geography of the narrative.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"herald","severity":"caution","text":"The Georgian 'kadagi' (ქადაგი) can mean 'herald' or 'preacher'; the draft chooses 'herald', but the ambiguity may affect interpretation of the king's communication.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'lawless king' is not explicitly named in the passage; context suggests a Persian ruler, possibly Shah Abbas I or a successor.","The phrase 'seed of the service of God' is metaphorical; its precise referent (clergy, laity, or Christian community) is open."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":29,"ref":"p29","source":"ენება უსჯულოსა მას მეფესა, რაჲთამცა ზაკჳთ შეეპყრა *, ანუ მახვლითა მოეკლა, ანუ ცეცხლითა დაეწუა * მეფე ესე ღმრთისმოყუარე. ცნა ამანცა მანქანებაჲ კაცისა მის ბოროტისა და თჳთ არა მიენდო განზრახვასა * მათსა, არამედ იჴმო თავადნი თჳსნი და უბრძანა მათ: \"მე განმზადებულ ვარ წყობად უსჯულოთა მათ სარკინოზთა, ვითარცა მოწამე ქრისტესი ნესტორ ლეოსა ზედა, უკუეთუ ღმერთი ჩუენ კერძო არს, ვინ შემიძლოს ჩუენ * ვნებად რაჲსამე?\" ამისა შემდგომად მოიღო წიგნი და შემოთვლილობაჲ * მეფისა მის უსჯულოსა და ყოველთა * შორის საანჯმნოდ ყო. ყურად-იღეს ყოველთა ბრძანებაჲ * იგი სავსე მანქანებითა და ზაკჳთა ბოროტითა, შიში და ძრწოლა შეედგათ ყოველთა მუნ მდგომარეთა და ზოგი რომელიმე განიზრახვიდა * ყოფასა * ბრძოლისასა და განზრახვა * მათი, რამეთუ არა კეთილ და ჭეშმარიტ იყო. ამას ზედა შეწუხნა მეფე ესე მორწმუნე, მსგავსი კოსტანტინესი, გინათუ თეოდოსისი, და შთავარდა დიდსა ზრუნვასა გულისსიტყუათა * თჳსთასა და ვერა რომელი * ღონე ეპოვა * ნუგეშინისცემისა მათისა. მოაჴსენეს თავადთა კახეთისათა: \"ვინათგან ჩუენ ვერ შეუძლებთ / ბრძოლისა ყოფად მისსა, მოვიპოოთ * მიზეზი მშჳდობისა რაჲსამე ყოფისა მათისა: წარვგზავნოთ დედოფალი ქეთავან * და თანა წარვატანოთ ძე თქუენი ალექსანდრე და მიეგებოს წინაშე მისსა და გვიჴსნას პირისა მისგან მჴეცისა ბოროტისა\".","english":"The lawless king desired to seize him by deceit, or to kill him with the sword, or to burn this God-loving king with fire. This one also knew the machination of that evil man and did not trust their plan, but summoned his nobles and commanded them: \"I am prepared to be slain by those lawless Saracens, like the martyr Nestor upon Leo, for if God is on our side, who can do us any harm?\" After this he brought forth a letter and the enumeration of that lawless king and made it known among all. All who were present heard that command full of machinations and evil deceit; fear and trembling seized all those standing there, and some were considering the matter of battle and their plan, for it was not good and true. At this, this faithful king, like Constantine or Theodosius, was grieved and fell into great anxiety of his own thoughts, and could find no means of consolation for them. The nobles of Kakheti recalled: \"Since we are unable to wage war against him, let us find some pretext for peace with them: let us send Queen Ketevan and take with us your son Alexander, and let him go before him and deliver us from the face of that evil beast.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნესტორ","severity":"info","text":"The reference to 'Nestor upon Leo' alludes to the martyr Nestor, a companion of Saint Leo of Patara, venerated in Eastern Christian tradition. The Georgian text uses this exemplar to underscore the king's readiness for martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ქეთავან","severity":"info","text":"Queen Ketevan (Ketevan the Martyr) is a historical figure, a Kakhetian queen who was martyred in 1624 by Shah Abbas I of Persia. Her mention here situates the narrative in the early 17th-century Georgian-Persian conflicts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"კოსტანტინესი, თეოდოსისი","severity":"info","text":"The comparison of the king to Constantine and Theodosius aligns him with exemplary Christian Roman emperors, a common hagiographic trope in Georgian texts to emphasize piety and orthodoxy.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from the king's internal resolve to external counsel, introducing the plan to send Queen Ketevan and Prince Alexander, which sets up the subsequent narrative conflict.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"საანჯმნოდ","severity":"caution","text":"The term 'საანჯმნოდ' (sa-anjmnod) is ambiguous; it may mean 'made known' or 'arranged for display'. The English draft renders it as 'made it known', but a sense of 'prepared for inspection' is possible.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Nestor upon Leo' is not fully specified; it likely refers to a known hagiographic pair but the exact source is unclear.","The phrase 'საანჯმნოდ' could imply either public proclamation or ceremonial arrangement."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":30,"ref":"p30","source":"შეწუხნა მეფე სიტყუასა ამას ზედა მათსა და აღდუღნა გული მისი და თუალნი * ცრემლითა აღევსნეს და მწარითა ტყებითა და ტირილითა დიდითა მიუთხრა ესე ყოველი * დედასა თჳსსა. მაშინ მეწუხნა დედოფალი ქეთავან და მანცა * იწყო ტირილად და თქუა ესრეთ: \"შვილო ჩემო სასურველო და ნათელო თუალთა ჩემთაო, მრავალჯერ მიჴსნია ქუეყანა ესე კახეთისა დედობრივითა უძლურებითა ჩემითა. უკუეთუ წარვიდე მეცა, არ ინებებს მეფე იგი უსჯულო მმჳდობის ყოფად ჩუენდა, რამეთუ არს იგი მოუმდოვრებელ *. მაშინ ყოველთა ერთა აღმოუტევეს * ერთობით საწყალობელად ჴმაჲ მათი და თქუეს: \"დაგჳჴსენ *, ;დაგჳჴსენ, დედოფალო, ბოროტისა მისგან მჴეცისა მომსრველისა\". მაშინ განემზადა * და წარვიდა მწუხარებითა * და ტირილითა ფრიადითა. და გამოესალმნეს მეფე და დედოფალი ხვარაშან, ასული ქართველთა მეფისა, და ყოველნი თავადნი კახეთისანი, რამეთუ დიდნი გოდებანი * და მწუხარებანი აღესრულებოდეს ჟამსა მას და ფრიადნი ცრემლნი დაითხეოდეს * და ემსგავსებოდა დღე იგი ტირილსა მას რაქაელისსა, ანუ გოდებასა იერემიასსა. და წარვიდა ესევითარითა მწუხარებითა შეპყრობილი თანამყოფით შვილისშვილითურთ ალექსანდრეთ დამ მიიწია, სადაცა ბილწი იგი და დაბანაკებულ იყო.","english":"The king was grieved at this their word, and his heart was troubled, and his eyes filled with tears, and with bitter lamentation and great weeping he related all this to his mother. Then Queen Ketavan was also grieved, and she too began to weep and spoke thus: \"My beloved child and light of my eyes, many times have I saved this land of Kakheti with my motherly weakness. If I also go, that lawless king will not consent to peace with us, for he is unyielding.\" Then all the people together raised their voice in lamentation and said: \"Save us, save us, O Queen, from that evil beast, the destroyer.\" Then she prepared herself and set out with great sorrow and weeping. And the king and Queen Khuarashan, daughter of the king of the Georgians, and all the nobles of Kakheti bade her farewell, for great lamentations and sorrows were accomplished at that time, and many tears were shed, and that day resembled the weeping of Rachel or the lamentation of Jeremiah. And she set out, seized with such sorrow, accompanied by her grandson Alexander, and arrived where that vile one was encamped.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"შეწუხნა მეფე","severity":"info","text":"The king's grief and tearful report to his mother sets the emotional tone for the ensuing departure scene.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ქეთავან","severity":"info","text":"Ketavan is the queen mother of Kakheti, a key figure in Georgian hagiography; her name is rendered as Ketevan in standard English.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ტირილსა მას რაქაელისსა, ანუ გოდებასა იერემიასსა","severity":"info","text":"The weeping of Rachel (Jer 31:15) and the Lamentations of Jeremiah are biblical types of mourning, here used to heighten the pathos of the farewell.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ხვარაშან, ასული ქართველთა მეფისა","severity":"info","text":"Khuarashan, daughter of the king of the Georgians, is a historical figure; her presence underscores the political alliances of the Kakhetian court.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მაშინ","severity":"info","text":"The repeated 'then' (მაშין) marks a sequence of emotional responses: the king's grief, Ketavan's speech, the people's plea, and the departure.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"დაგჳჴსენ","severity":"caution","text":"The repeated imperative 'save us' (დაგჳჴსენ) is partially obscured by a scribal mark; the reading is secure from context.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact location of the 'vile one's' encampment is not specified; the text only says 'where that vile one was encamped'."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":31,"ref":"p31","source":"და მოესმა ესე მეფესა მას უსჯულოსა მისლვა დედოფლისა ამის და განიხარა სიხარულითა დიდითა * და მასვე ჟამსა წინაშე თჳსსა მიიყვანა * თანამყოფით ძითურთ. აღდგა მეფე იგი უშჯულო და წინამოეგება და სიხარულით შინაგან ტახტსა * მას სამეუფოსა შეიყვანა და დასხდეს და იყო სიტყუად მათდა და ჰრქუა: \"რაჲსათჳს არა მოვიდა ძე შენი მეფე თეიმურაზ და არა ყო მშვიდობაჲ შორის ჩუენსა და მისსა, რამეთუ ჩუენ ესრეთ წადიერ ვართ, რაჲთა მოვიდეს და გჳხილნეს ჩუენ და იყოს მორჩილებასა ქუეშე ჩუენსა ანუ კუალად წარმოგვგზავნოს ძე თჳსი წინაშე ჩუენსა\". / მაშინ ცნა * დედოფალმან ამან ღმრთისმოყუარემან მცბიერებაჲ *. იგი მისი და ზაკუა * გულისა მისისა. მწუხარებითა შეპყრობილმან მოუწერა ძესა თჳსსა, მეფესა თეიმურაზს ყოველნი ესე * ხილულნი თჳსნი და ბრძანებაიჲ მეფისა მის უსჯულოსა. და მოიწია ესე ამბავი * წინაშე მეფისა და ფრიად მწუხარე იქმნა საქმესა ამას ზედა, არამედ არარაჲ იყო სხუაჲ ამისსა გარეშე და წარუგზავნა მეორეცა ძე თჳსი ლევანო და შემდგომად ჴელთგდებისა ორთავე ამათ ძეთა მისთა იცვალ * სახე და საქმე სიყვარულისა წილ სიძულვილისა * და სიმართლის წილ სიტყუილისა * და აღიძრა გულისწყრომითა და რისხჳთა დაუპყრობელითა და შეიპყრა დედოფალი ესე ყოვლად სანატრელი და ექსორიობად დასაჯა: შორად ქალაქად შირაზად წარგზავნა და ესე ძენი მისნი პატიჟითა გამოსაჭურისნა.","english":"And this news of the departure of the queen reached that lawless king, and he rejoiced with great joy, and at that same time he brought her before him together with her son. That lawless king arose and went out to meet her, and with joy he brought her into that royal palace, and they sat down, and he spoke to them and said: \"Why did your son King Teimuraz not come and make peace between us and him, for we are so desirous that he should come and see us and be under our obedience, or else send us his son again before us?\" Then this God-loving queen perceived his deceit and the cunning of his heart. Seized with sorrow, she wrote to her son, King Teimuraz, all these things she had seen and the command of that lawless king. And this news came before the king, and he became very sorrowful over this matter, but there was nothing else besides this, and he sent his other son Levan as well, and after the seizure of both these his sons, he changed his countenance and his deed from love to hatred and from truth to falsehood, and he was stirred up with uncontrollable anger and wrath, and he seized this wholly blessed queen and condemned her to exile: he sent her far away to the city of Shiraz, and these his sons he tormented with tortures.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"და მოესმა ესე მეფესა მას უსჯულოსა მისლვა დედოფლისა","severity":"info","text":"The Georgian text reports that the lawless king heard of the queen's departure and rejoiced, a narrative turn that sets up the subsequent deception.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"უსჯულოსა","severity":"info","text":"The term 'lawless' (უსჯულოსა) is a recurring epithet for the Persian king, emphasizing his perceived illegitimacy from the Georgian Christian perspective.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"შირაზად","severity":"info","text":"Shiraz (შირაზად) was a major city in Safavid Persia, often used as a place of exile for political prisoners, consistent with the queen's fate here.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მაშინ ცნა * დედოფალმან ამან ღმრთისმოყუარემან მცბიერებაჲ","severity":"info","text":"The queen's perception of deceit marks a structural pivot: from the king's feigned welcome to the queen's sorrowful letter and the subsequent persecution.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"და მასვე ჟამსა","severity":"info","text":"The phrase 'at that same time' (და მასვე ჟამსა) indicates a compressed narrative timeline, typical of hagiographic accounts that telescope events for dramatic effect.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"იცვალ * სახე და საქმე","severity":"caution","text":"The phrase 'changed his countenance and his deed' (იცვალ * სახე და საქმე) may be a textual corruption or a deliberate rhetorical doubling; the asterisk in the edition marks a possible scribal insertion.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'lawless king' is not explicitly named in this passage, but context suggests the Safavid shah (likely Shah Abbas I).","The phrase 'together with her son' (თანამყოფით ძითურთ) could refer to one son or multiple; the English draft interprets it as singular."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":32,"ref":"p32","source":"და ვითარცა იხილნა წმიდამან ამან ძის ძენი იგი მისნი ესრეთ დასჯილნი, რომელმან ენამან გამოთქუნეს ტკივილნი გულისა მისისანი ანუ ნაკადულნი ცრემლთა მისთანი? განიშალნა * თმანი * და იგლეჯდა * სახესა პირისა მისისა და იტყოდა: \"დიდებაჲ შენდა / მეუფეო ყოველთაო ქრისტე, რამეთუ ცოდვათა ჩემთათჳს მოიწივნეს სასტიკნი ესე განსაცდელნი\". და იტყოდა, მსგავსად იობისა, ვითარმედ: \"უფალმან მომცა და უფალმან წარმიღო, იყავნ სახელი უფლისაჲ კურთხეულ უკუნისამდე\", და თანა-ახლდეს მჴევალნიცა მცირენი და ბერი ერთი, სახითა მღდელი, რომელი უკუანასკნელ ცილისწამებითა რაჲთმე ცეცხლითა დასაჯეს *. ხატნი *, წიგნნი და ნაწილნი წმიდანი * თანა აქუნდეს * მცველად * თჳსად * და ეკუდერიცა * მცირე აღაშენა სალოცველად თჳსად და იყოფებოდა ლოცვითა და ვედრებითა * დღე და ღამე წინაშე ღმრთისა *, რომელი * მოგითხრა ყოველივე ცხორებაჲ * მისი. ხოლო მეფე იგი უსჯულო შემდგომად შეპყრობისა * წმიდისა ამის შევიდა საქართველოდ და აღაოჴრა იგი, აოკრებითა * ცხელითა წარტყუენა ფრიად, რამეთუ აღესრულა სიტყუა ფსალმუნისა, ვითარმედ *: \"ღმერთო, შევიდეს წარმართნი სამკვდრებელსა შენსა და შეაგინეს ტაძარი წმიდაჲ შენი\" და შემდგომი ამისა. და ივლტოდა მეფე * ჴელთაგან მისთა, რამეთუ ვერ ეძლო ბრძოლად, ვითარცა ზემორე ვთქჳ *, განერა მცირით კაცითა და * / წარვიდა ქუეყანად ლიხთიმერად *.","english":"And when the holy woman saw her grandsons thus punished, what tongue can express the pains of her heart or the streams of her tears? She tore her hair and rent the skin of her face, and said: \"Glory to you, O Christ, King of all, for because of my sins these harsh trials have come.\" And she said, like Job: \"The Lord gave and the Lord took away; blessed be the name of the Lord forever.\" And with her were a few maidservants and one elder, in the guise of a priest, whom they later punished with fire by some slander. Icons, books, and relics of the saints she had with her for her protection, and she built a small cell for her prayer and spent her time in prayer and supplication day and night before God, whose whole life I have recounted to you. But that lawless king, after the seizure of this holy woman, entered Georgia and tormented her greatly, burning her with hot coals, for the word of the psalm was fulfilled, saying: \"O Lord, the pagans entered your sanctuary and defiled your holy temple,\" and what follows after this. And the king fled from her hands, for he was unable to fight, as I said above; he escaped with a few men and went to the land of Likhtimer.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"თმანი","severity":"info","text":"The Old Georgian word 'თმანი' (hair) is a variant form of 'თმა' (hair), reflecting the orthographic conventions of the manuscript tradition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"უფალმან მომცა და უფალმან წარმიღო","severity":"info","text":"This phrase echoes Job 1:21, though not a direct quotation; the Georgian text adapts the sentiment of Job's submission to divine will.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ღმერთო, შევიდეს წარმართნი სამკვდრებელსა შენსა","severity":"info","text":"This is a paraphrase of Psalm 79:1 (LXX 78:1), referring to the desecration of the sanctuary by pagans, applied here to the king's actions.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ლიხთიმერად","severity":"info","text":"Likhtimer (Likhtimeri) is a historical region in western Georgia, often associated with the kingdom of Imereti; the king's flight there indicates a retreat to a remote area.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და იტყოდა, მსგავსად იობისა","severity":"info","text":"The narrator explicitly compares the holy woman's lament to Job's, a common hagiographic trope that aligns her suffering with biblical models of patience.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"რომელი უკუანასკნელ ცილისწამებითა რაჲთმე ცეცხლითა დასაჯეს","severity":"caution","text":"The phrase 'by some slander' (ცილისწამებითა) is ambiguous; it may refer to a false accusation against the elder, but the exact circumstances are unclear in the text.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'elder in the guise of a priest' is not specified; the phrase 'by some slander' leaves the reason for his punishment unclear.","The phrase 'whose whole life I have recounted to you' may refer to the holy woman or to God, but the antecedent is ambiguous in the Georgian."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":33,"ref":"p33","source":"დაწუეს * ცეცხლითა ქალაქი, შუენიერი კახეთი და დააქცივნეს ყოველნივე და იატაკნეს ფერჴითა ბილწითა ადგილნი წმიდათანი, სალოცველნი, ვითარცა მეფემან ხოსრო ქალაქი იერუსალიმი, და მოიწია ჭირი დიდი ქუეყანასა ქართველთასა, რომელი არა მოწევნულ იყო დასაბამითგან სოფლისათა *. და იყო ჭირი იგი * განგრძელებულ ვიდრე ათხუთმეტ * წელი და მოვიდა * უსჯულო იგი მეფე ქუეყანად ქართლად, ვათარცა * ასწყჳდნა * კაცნი * კახეთს *. მას ჟამს მეფობდა ქართლს მეფე ლუარსაბ, ძე მეფისა გიორგისი, კაცი მჴნე და ახოვანი *, შუენიერი უფროს ყოველთა ძეთა კაცთასა და იყო ჯერეთ ყრმა და გამოუცდელი *. დაშთომილ იყო იგი მამისა მისგან ღმრთისმოყუარისა და მორწმუნისა. ხოლო მეფე იგი სპარსთა ლიქნიდა მას ფრიად და ეტყოდა * ფიცით, ვითარმედ: \"უკუეთუ * მოხჳდე და მერჩდე მე, მეგობრად ჩემდა გყო შენ და მიგცნე ყოველნივე სამეფონი საქართველოსანი, შენნი და უშენნი, რამეთუ მიყუარ შენ ფრიად ჰასაკისათჳს და შუენიერებისათჳს * და ახოვნებისათჳს გუამისა შენისა. რამეთუ მეფე იგი კახთა და ადგილი მისი ამისთვს მოვაოჴრე, რამეთუ იყვნეს * იგინი მეგობარ კეისრისა, ხოლო შენ დაგიჭირავ * სწორად თავისა ჩემისა და მეორედად მეფობისა ჩემისა გყო *.","english":"They set the city on fire, beautiful Kakheti, and destroyed everything, and trampled with filthy feet the holy places, the churches, just as King Khosro did to the city of Jerusalem. And a great calamity befell the land of the Georgians, such as had not occurred from the beginning of the world. And that calamity lasted for fifteen years. And that lawless king came into the land of Kartli, just as he had devastated the men of Kakheti. At that time, King Luarsab, son of King Giorgi, reigned in Kartli, a man valiant and vigorous, more handsome than all the sons of men, but he was still a youth and inexperienced. He had been left by his father, who was God-loving and faithful. And that Persian king greatly flattered him and said under oath: \"If you come and submit to me, I will make you my friend and give you all the kingdoms of Georgia, yours and those not yours, for I love you greatly because of your youth, your beauty, and the vigor of your body. For that king of the Kakhetians and his territory I destroyed for this reason, because they were friends of the Caesar, but I have held you as equal to my own self and will make you second to my kingship.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"King Khosro","severity":"info","text":"The reference to King Khosro destroying Jerusalem alludes to the Persian sack of Jerusalem in 614 CE under Khosrow II, a well-known event in Christian historiography.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"Kakheti","severity":"info","text":"Kakheti is a historical region in eastern Georgia, often a distinct kingdom or principality; here it is the target of Persian devastation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"Kartli","severity":"info","text":"Kartli is the central region of Georgia, the heartland of the Georgian kingdom, distinct from Kakheti.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"Luarsab","severity":"info","text":"King Luarsab I of Kartli (r. 1527–1556 or 1534–1556) is a historical figure; his youth and inexperience are emphasized here.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"fifteen years","severity":"info","text":"The fifteen-year duration of the calamity is a specific chronological marker, possibly symbolic or historical, framing the narrative.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"asterisks","severity":"caution","text":"The Georgian text contains asterisks (e.g., after * and before *), likely indicating textual corruption or editorial marks in the source edition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'lawless king' is not explicitly named; context suggests a Persian king, possibly Shah Tahmasp I, but the text does not confirm.","The exact relationship between the fifteen-year calamity and the reign of Luarsab is unclear; the chronology may be compressed or symbolic."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":34,"ref":"p34","source":"ამით ესევითარითა სიტყჳთა მოაღორა მეფე ესე უსჯულომან და მივიდა * მის თანა, სოლთ ვითარცა ჴელთ-იგდო, აღუსრულდა ყოველივე საწადელი მისი და იტყოდა მეფე ლუარსაბ, ვითარმედ *: \"იესუ ქრისტე, უწყი, ვითარმედ * ყრმა ვარ და უსწავლელ, გარნა უწყი, ვითარმედ შენ ხარ ღმერთი ყოველთა და სჯულთა შენთათჳს მზა ვარ სიკუ/დილად\". დღესა ერთსა ჯდა მეფე უსჯულო და უჯდა მეფე იგი მორწმუნე დღეთა მათ მარხვისათა წმიდათა * ორმეოცთა და აიძულა მას ჭამად თევზისა. ხოლო მან ჰრქუა: \"არა ვჭამო წმიდათა ამათ მარხუათა, რამეთუ ესრეთ განწესებულ არს, და უკუეთუ * ვჭამო თევზი, კუალად მაიძულებდე ჴორცსაცა * ჭამად მარხვათა შინა არა უწყია, მეფე, რამეთუ მე ქრისტიანე ვარ?\" და ივლტოდა მისგან. ხოლო ვითარცა განთენდა *, შეიპყრეს მეფე იგი შუენიერი, ცხებული ღმრთისაჲ, და წარგზავნეს საპყრობილედ იგიცა ქალაქსა მას / შირაზისა *. და ვითარცა იხილა უსჯულომან მან მიუდრეკელობაჲ სარწმუნოებისაგან, განიზრახა * გულსა შინა თჳსსა: \"უკუეთუ ვაიძულო უარის-ყოფად * ქრისტესა *, არა მერჩდეს ზიარებად სჯულთა ჩემთა\". და წარავლინნა კაცნი საპყრობილესა შინა და საბლითა მოაშთვეს * წმიდაჲ იგი და გჳრჳნმემოსილი წარვიდა წინაშე ღმრთისა, შემკული ღუაწლითა წამებისათა. და განიზრახეს *, რაჲთა დამალონ წმიდაჲ * იგი შუენიერი გუამი მისი, ნუუკუე წარიპარონ ქრსტეანეთა ნაწილნი მისნი.","english":"With such words this lawless king deceived him and went with him, as soon as he had seized him, all his desire was fulfilled. And King Luarsab said: \"Jesus Christ, you know that I am a child and unlearned, but I know that you are God of all, and for your laws I am ready for death.\" One day the lawless king was sitting, and that faithful king was sitting during those holy forty days of fasting, and he forced him to eat fish. But he said: \"I will not eat during these holy fasts, for it is so ordained, and if I eat fish, you would again force me to eat meat as well during the fasts. Do you not know, O king, that I am a Christian?\" And he fled from him. But when it dawned, they seized that beautiful king, the anointed of God, and sent him also to prison in that city of Shiraz. And when that lawless one saw his inflexibility from the faith, he thought in his heart: \"If I force him to deny Christ, he will not be fit to partake of my laws.\" And he sent men into the prison and with a saw they put out the holy one's eyes, and he, crowned with a crown, went before God, adorned with the struggle of martyrdom. And they planned to hide that beautiful holy body of his, lest Christians steal his relics.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სოლთ","severity":"info","text":"The Georgian 'სოლთ' (sol-t) is a hapax legomenon in this corpus, likely a scribal error or dialectal form for 'სოფთ' (sop-t, 'as soon as'), as rendered in the English draft. The reading is uncertain.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საბლითა","severity":"info","text":"The Georgian 'საბლითა' (sablita, 'with a saw') is a rare instrumental form; the English draft translates 'with a saw they put out the holy one's eyes', but the text does not explicitly state the eyes were put out, only that the saw was used. The sense is inferred from context.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"Shiraz","severity":"info","text":"Shiraz, a city in Persia (modern Iran), appears as the place of imprisonment and martyrdom. This reflects the historical context of Persian invasions of Georgia, likely under Shah Abbas I (r. 1588–1629), who deported Georgian captives to Shiraz.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"Jesus Christ, you know that I am a child and unlearned","severity":"info","text":"King Luarsab's plea echoes Psalm 51:7 (LXX) or similar humility tropes in hagiography, but no direct quotation is present. The phrase 'child and unlearned' is a topos of Christian humility, not a specific scriptural citation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the narrative of King Luarsab's martyrdom, following a pattern of temptation (forced fish-eating), imprisonment, and execution by sawing. The final sentence about hiding the body is a common hagiographic motif to protect relics.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"გჳრჳნმემოსილი","severity":"caution","text":"The Georgian 'გჳრჳნმემოსილი' (gwirwnmemocili, 'crowned with a crown') is a textual crux; the manuscript may be corrupt. The English draft reads 'crowned with a crown', but the form is unusual and may reflect a scribal error or a rare compound.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact meaning of 'სოლთ' (sol-t) is unclear; it is read as 'as soon as' based on context. The phrase 'საბლითა მოაშთვես' (sablita moashtves) is ambiguous: it may mean 'they put out his eyes with a saw' or 'they sawed him', but the English draft opts for the former. The term 'გჳრჳნმემოსილი' (gwirwnmemocili) is a hapax and may be a scribal error for 'გვირგვინემოსილი' (gwirgwinemosili, 'crowned')."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":35,"ref":"p35","source":"თუესა * მარტსა ერთსა აღესრულა ღმრთივ-გჳრგჳნოსანი ესე მეფე ლუარსაბ. ამისა შემდგომად დაიპყრნა * უსჯულომან მან ქუეყანანი ქართლისანი და კახეთისანი და სამცხეცა მიუღო ჴელთაგან ბერძენთა, დააყენნა ნოინნი და წარ/ვიდა. ხოლო ჩუენ აღვიდეთ პირველსავე მას სიტყუასა ზედა. წმიდაჲ იგი მოწამე ქრისტესი დედოფალი ქეთავან * იყო საპყრობილესა შინა და სცვდეს მას კრძალულად და მისცემდიან * როჭიკსა რაისამე კმასაყოფელად საჴმართა, ხოლო იგი განუყოფნ უღონოთა და გლახაკთა და განამტკიცებნ მუნ მყოფთა ქრისტეანეთა მწირთა, რაჲთა არავინ უარ-ყოს * ქრისტე. ხუცესიცა ვინმე მღდელი ჰყვა თანა, რაჲთა, ოდეს ეჴმარებოდნენ *, მისცეს * მათ საიდუმლო ქრისტესი და იყო წმიდაჲ იგი ღუაწლსა შინა, ნუუკუე იქმნას განსლვა მისი ჴორცთაგან ადგილსა მას უსჯულოთასა, და ევედრებოდა უფალსა ცრემლით * დღე ყოველ * და მიავლენდა * მეოხად და შუამდგომლად * უხრწნელსა მას მშობელსა მისსა, მეოხსა და მჴსნელსა ქრისტეანეთასა. მარხვასა ეგეზომსა მისცა თავი თჳსი, ვიდრე. ჴორცთა საზომსა თანა წარჴდა აღუთქუაცა * აღუთქმითა * საშინლითა, უკუეთუ განეროს * ჴელთაგან მათთა ცდა მივიდეს სამეფოდ თჳსად, განშიშულდეს სოფლისაგან და აღიღოს ჯუარი და იქმნეს მონაზონ და დაუწესოს მოწესეთა თანა.","english":"On the first of March this divinely crowned King Luarsab was martyred. After this, the lawless one seized the lands of Kartli and Kakheti, and also took Samtskhe from the hands of the Greeks, appointed governors, and departed. But let us return to that first word. That holy martyr of Christ, Queen Ketevan, was in prison, and they secretly gave her and provided her with some kind of *rochiki* for the needs of the household, but she distributed it to the weak and the poor and strengthened the Christians dwelling there who were in need, so that no one would deny Christ. She also had with her some priest, a presbyter, so that when they were helped, she might give them the mystery of Christ; and that holy one was in struggle, lest her departure from the flesh take place in that lawless place, and she prayed to the Lord with tears every day and sent as intercessor and mediator that immaculate Mother of hers, the intercessor and savior of Christians. She gave herself to a strict fast, until the measure of her flesh was consumed; she also made a vow with a terrible oath: if she should escape from their hands, she would go to her own kingdom, renounce the world, take up the cross, become a monk, and dwell with the monks.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"თუესა * მარტსა ერთსა","severity":"info","text":"The date 'first of March' for Luarsab's martyrdom is given without a year; the Georgian tradition places his death in 1622 or 1624.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"როჭიკსა","severity":"info","text":"The term 'rochiki' (როჭიკსა) is a loanword from Persian (rūzīk, 'daily allowance') and refers to a daily provision or ration, here for household needs.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ქეთავან","severity":"info","text":"Queen Ketevan (Ketevan the Martyr) was a 17th-century Georgian queen regent of Kakheti, imprisoned and later martyred by the Safavid Shah Abbas I. Her cult is prominent in Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ხოლო ჩუენ აღვიდეთ პირველსავე მას სიტყუასა ზედა","severity":"info","text":"The phrase 'let us return to that first word' signals a narrative flashback, resuming the account of Queen Ketevan after a chronological aside on Luarsab's death.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ეგეზომსა","severity":"info","text":"The term 'egezomsa' (ეგეზომსა) is a Greek loanword (ἔξοδος, 'exodus' or 'departure') used here in the sense of a strict fast, possibly referring to the Great Fast of Lent.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღუთქუაცა * აღუთქმითა * საშინლითა","severity":"caution","text":"The phrase 'vow with a terrible oath' is textually uncertain; the asterisks in the edition mark lacunae or uncertain readings, and the precise nature of the oath is unclear.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact year of Luarsab's martyrdom is not specified in the text.","The nature of the 'terrible oath' (აღუთქუაცა * აღუთქმითა * საშინლითა) is unclear due to textual corruption.","The term 'rochiki' may refer to a specific type of ration or allowance, but its precise referent is ambiguous."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":36,"ref":"p36","source":"ხოლო ყოველთა ზედამხედველი იგი და უმჯობესად განმაწესებელი მონათა თჳსთასა, უმცირესისა მეძიებელსა მისცემდა უზეშთაესსა, ვითარცა თჳთ ბრძანებს სახარებასა შინა, ვითარმედ: \"უკუეთუ თქუენ, უკეთურთა, იცით მისაცემელი კეთილი მიცემად შვილთა თქუენთა, რავდენ მამამან თქუენმან ზეცათამან იცის მოცემად, რომელნი სთხოვდენ მას\". სული წმიდაჲ * იგი ითხოვდა / ჴორციელად განრომად საბრჴისაგან და შერთვად გუნდსა * მონაზონთასა, ხოლო მსმენელი იგი თხოვისა უქადებდა მას სულთა განრომად ბრძოლათაგან სულთა მომსრველისა და გუნდსა თანა ანგელოზთასა შერთვად მოუგონებელთა მათ კეთილთა მინიჭებასა და გჳრგჳნთა მათ უხრწნელთა აღუთქუმიდა მას მოთმინებისათჳს მისისა, რომელსა ჩუენებად იყო სიყუარულისათჳს მისისა. ამისა შემდგომად წარჴდეს რაჲ ჟამნი რაოდენნიმე, იკითხა უსჯულომან მან და ბოროტთა სადგურმან მეფემან, თუ: \"ვითარ იყოფების და * ვითარ ამას ცხორებს * დედოფალი, რომელ * ტყუე ვყავ ქუეყანასა * შირაზისასა?\" ხოლო მათ ყოველივე აუწყეს კეთილი იგი მოქალაქობიაჲ მისი დი შეურყეველად და მტკიცედ დგომა სარწმუნოებასა ზედა ქრისტესსა.","english":"But the overseer of all and the best appointer of his own servants would give the lesser seeker the greater, as the Gospel itself commands, saying: \"If you, the wicked, know how to give a good gift to your children, how much more does your Father in heaven know how to give to those who ask Him.\" The Holy Spirit sought to be separated from the body and joined to the company of monks, but the hearer of the petition promised him the separation of the soul from the battles of the soul-destroyer and the joining with the company of angels, the granting of those unutterable goods, and promised him those incorruptible crowns for his patience, which was a manifestation of his love. After this, when some time had passed, the lawless one and the evil ruler, the king, asked: \"How is the queen, whom I hold captive in the land of Shiraz, faring and how does she live?\" And they reported to him all her good conduct and her unshakable and steadfast standing in the faith of Christ.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"უკუეთუ თქუენ, უკეთურთა, იცით მისაცემელი კეთილი მიცემად შვილთა თქუენთა, რავდენ მამამან თქუენმან ზეცათამან იცის მოცემად, რომელნი სთხოვდენ მას","severity":"info","text":"The Georgian text adapts Matthew 7:11 or a similar dominical saying, though the canonical form differs. The citation is introduced as a Gospel command, but the wording is paraphrastic.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სული წმიდაჲ","severity":"info","text":"The phrase 'Holy Spirit' here is ambiguous: it may refer to the Holy Spirit as a divine agent or to the spirit of the martyr (Queen Ketevan) as sanctified. The context suggests the latter, as it seeks separation from the body.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ტყუე ვყავ ქუეყანასა * შირაზისასა","severity":"info","text":"Shiraz, in Persia, is the location of Queen Ketevan's captivity. This aligns with historical accounts of her imprisonment under Shah Abbas I before her martyrdom in 1624.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage shifts from a theological reflection on divine reward to a narrative query about the queen's condition, marking a transition from homiletic to historical reportage.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The queen's steadfastness in faith is presented as exemplary, reinforcing the hagiographic purpose of the collection to edify readers through the endurance of martyrs.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the lawless one and the evil ruler, the king' is not specified in this passage; from context it is likely Shah Abbas I, but the text does not name him here.","The phrase 'the hearer of the petition' is ambiguous: it may refer to God, an angel, or a spiritual guide; the Georgian does not clarify."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":37,"ref":"p37","source":"აღშფოთდა სულითა ბილწი იგი და აღმოუტევებდა ორთქლთა შავთა პირისაგან მისისა შეჭირვებითა დიდითა, ფიცით დაამტკიცა * და თქუა *, ვითარმედ: \"ანუ განვაყენო სჯულისაგან ჯუარცმულისა და * ანუ * სიკუდილითა მწარითა განვიყვანო * საწუთოსაგან *\". აქუნდაცა სასოებაჲ ამისი, ვითარმედ ბუნებითა დედათათა იქმნას მომედგრებაჲ. სატანჯველთაგან. და არა უწყოდა უგუწურმან შინაგან დამკჳდრებული იგი ცეცხლი * მოტყინარე, სიყუარული ქრისტესი მის შორის, ანდამატებრ მტკიცე სარწმუნოებაჲ, რამეთუ საძირკველი * იგი სახლისა მისი[საჲႨ არა ქჳშასა დამყარებულ იყო, არამედ კლდესა მას შეურყეველსა. ამისა შემდგომად საქმით სრულ-ყო სიტყუაიჲ იგი უსჯულომან მან და წარავლინნა კაცნი ვინმე შემსგავსებულნი საქმეთა მათ ბოროტთა, მიუმცნო პირველად ლბილნი სიტყუანი, ვითარმედ, \"ჵი\" დედოფალო, უწყი პატიოსნებაჲ და წესიერებაჲ შენი და სიბრძნე და * და სიმჴნე და მნებავს, რაჲთა იყო ჩემდა დედად საყუარელად * და * მე ვიყო შენდა შვილი და მორჩილ სიტყუათა შენთა, და განაგებდე პალატსა ჩემსა, ვითარცა ჯერ-გიჩნდეს. მოვაქციო შენდა * ძე შენი და მოვიყვანო * სამეფოსა თჳსსა და მივსცნე სამეფონი თჳსნი და იყოს იგი ძედ საყუარელად ჩემდა, უკუეთუ მოხჳდე სჯულსა ჩემსა და იქმნე მუსურმან, რომელსა * ჰრქვიან განწმენდილ *.","english":"The foul one was enraged in spirit and emitted black vapors from his mouth with great distress, confirmed by oath and said: \"Either I will remove her from the law of the Crucified, or I will take her out of the world with a bitter death.\" He had hope of this, that by the nature of women she would become a helper from the torments. And the unclean one did not know that fire, the gleaming love of Christ, was settled within her, nor the faith as firm as adamant, for the foundation of her house was not established on sand, but on that unshakable rock. After this, that lawless one fulfilled his word by deed and sent some men resembling their evil deeds, first sending flattering words: \"O queen, I know your honor and propriety and wisdom and courage, and I desire that you be to me a beloved mother, and I be to you a child and obedient to your words, and you govern my palace as you see fit. I will bring back your son to you and lead him to his kingdom and give him his kingdoms, and he shall be a beloved son to me, if you come to my law and become a Muslim, which is called purified.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"აღშფოთდა","severity":"info","text":"The verb 'aγšφotda' (was enraged) introduces the demonic antagonist's emotional state, contrasting with the saint's steadfastness.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"მუსურმან","severity":"info","text":"The term 'musurman' (Muslim) appears in the antagonist's ultimatum, reflecting the Islamic context of the hagiography's setting.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"კლდესა მას შეურყეველსა","severity":"info","text":"The phrase 'unshakable rock' echoes 1 Corinthians 3:11 (or similar) and Matthew 7:24-25, reinforcing the saint's faith as immovable.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ჯუარცმულისა","severity":"info","text":"The reference to 'the Crucified' (Christ) is a standard hagiographic epithet, emphasizing the saint's Christian identity against the antagonist's threats.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამისა შემდგომად","severity":"info","text":"The phrase 'after this' marks a narrative transition from the antagonist's internal rage to his external action, structuring the passage as cause and effect.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"საწუთოსაგან","severity":"caution","text":"The term 'sačutosagan' (from the world) is ambiguous; it may mean 'from the world' (i.e., death) or 'from the monastery' (contextual), but the draft takes it as 'out of the world'.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'საწუთოსაგან' could be read as 'from the world' (death) or 'from the monastery' (exile); the draft opts for the former.","The identity of 'the foul one' is not explicitly named; it is likely a demon or persecutor, but the text does not specify."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":38,"ref":"p38","source":"და * უკუეთუ არა ერჩდე ბრძანებასა ჩემსა, ვფუცავ მოჰმადსა, არა ვრიდებ * მე/ფობასა და პატიოსნებასა შენსა და სატანჯველთა * სასტიკთა * განგიყვანო ამის ცხორებისაგან\". მიიწივნეს * რაჲ მივლინებულნი იგი, სადა-იგი იყო წმიდაჲ, და პირველად შეიპყრეს ხუცესი, რომელი ჰყვა წმიდასა მას, აუწყეს ყოველი ბრძანებული მეფისა. უწინ * წმიდისა მის აიძულეს ხუცესსა მას დატევებად სჯულისა * ქრისტესა და ჰრქუეს მას: \"ანუ აღირჩიე სიკუდილი და ანუ უარ-ჰყავ ქრისტე\". ხოლო ვითარცა ნახა * ხუცესმან თავი თჳსი ესევითარსა განსაცდელსა, შეშინდა შიშითა მწარითა * და უარ-ყო * ქრისტე და იქმნა საპრიკ და არა ნიკიფორე *. ამის საქმისათჳსცა აღესრულა სიტყუა იგი სახარებისაჲ, რომელსა იტყჳს მთესვრისად * აგარაკისათჳს, ვითარმედ *: \"რაჟამს მოიწევიან ჭირნი და ანუ განსაცდელნი, მეყსეულად დაუტევიან * და უნაყოფო იქმნიან\", რომელიცა შეემთხვია ხუცესსა ამას * საწყალობელსა. და რაჲ * აღასრულეს გულისნებაჲ * თჳსი ხუცესსა მას ზედა მტარვალთა მათ, აღმოათქმევინეს სიტყუანი * ბილწისა სარწმუნოების მათისანი *, მაშინ წარავლინეს ხუცესი წინაშე დედოფლისა და შესთვალეს ყოველივე ბრძანებაჲ მეფისა *, განგებაჲ იგი მათი * უმსჯავროჲ *. ხოლო შევიდა ხუცესი და ტირილითა მწარითა ყოველივე იკადრა წინაშე დედოფლისა.","english":"And if you do not obey my command, I swear by Muhammad, I will not spare your fear and honor, and I will remove you from this life through fierce torments.\" When those envoys arrived at the place where the holy woman was, they first seized the priest who accompanied the holy woman, and they informed him of all the king's orders. Before the holy woman, they forced that priest to abandon the law of Christ and said to him: \"Either choose death, or renounce Christ.\" But when the priest saw himself in such a trial, he was terrified with bitter fear and renounced Christ, becoming a *saprik* and not a *Nikiphore*. Because of this deed, that saying of the Gospel was fulfilled, which speaks of the sower of the field, that: \"When troubles or trials come, they immediately abandon and become fruitless,\" which happened to this wretched priest. And when those tormentors had accomplished their intention regarding that priest, they made him utter the words of their foul faith; then they sent the priest before the queen and reported to her all the king's command, their own plan, and the judgment. And the priest entered and with bitter tears dared everything before the queen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საპრიკ","severity":"info","text":"The Georgian term 'saprik' likely renders a Coptic or Greek term for a renegade or apostate, possibly related to 'apostates' or 'proditor'. The contrast with 'Nikiphore' (a proper name, perhaps a confessor) underscores the priest's fall.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნიკიფორე","severity":"info","text":"The name 'Nikiphore' (Νικηφόρος) is used here as a type or title for a steadfast confessor, contrasting with 'saprik'. This may reflect a hagiographic trope where a character's name signifies their role.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მთესვრისად აგარაკისათჳս","severity":"info","text":"The reference to the sower of the field alludes to the Parable of the Sower (Matthew 13:3–8; Mark 4:3–8; Luke 8:5–8). The application to apostasy under trial is a hagiographic adaptation.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ვფუცავ მოჰმადსა","severity":"info","text":"The oath 'by Muhammad' situates the narrative in a context of Islamic rule, typical of Georgian hagiography from the Arab period (7th–9th centuries). The antagonist's invocation of Muhammad underscores the religious conflict.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage forms a narrative climax: the priest's apostasy is presented as a foil to the holy woman's steadfastness, fulfilling the Gospel parable. The sequence of seizure, coercion, and renunciation follows a standard hagiographic pattern.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"უმსჯავროჲ","severity":"caution","text":"The Georgian term 'umsjavroy' is obscure; it may mean 'judgment' or 'sentence' but could be a corruption or hapax. The English draft renders it as 'judgment', but the precise sense is uncertain.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Nikiphore' as a specific historical figure or a generic confessor type is unclear. The term 'umsjavroy' is of uncertain meaning. The exact relationship between the priest's apostasy and the queen's role is left implicit."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":39,"ref":"p39","source":"ხოლო ესმა რაჲ ესე წმიდასა მას, აყვედრა პირველად ხუცესსა მას უარისყოფა * ქრისტესი, საწუთოსა * ამის წილ განსუენება და აღიპყრნა ველნი თჳსნი ზეცად და ნაკადულნი ცრემლთანი გარდამოუტევნა და თქუა სიტყუაჲ იგი წინასწარმეტყუელისა ელიასი, რაჟამს სდევდა მას აქაბ და ცოლი მისი იეზაბელ * სიკუდილად: \"წინასწარმეტყუელნი მოსწყჳდნეს, საკურთხეველი შენი დაარღჳვეს *\" მე მარტო დაშთომილ ვარ და სულსაცა ჩემსა ეძიებენ მოკლვად\". ესე რაჲ თქუა, ჰრქუა ხუცესსა მას: \"წარვედ, არქჳ * მათ, მოვიდენ და აღასრულონ ბრძანებული მათი ყოველივე, რამეთუ მე მზა ვარ ქრისტესჳს სიკუ/დილად\". ვითარცა ესმა * მათ * სიტყუაიჲ ესე, შემოვიდეს წინაშე წმიდისა მის * და უთხრეს ყოველივე ბრძანებული მეფისა და თჳთ თავით თჳსით ლიქნიდენ * მას და აწუევდენ * უარყოფად * ქრისტესა. ხოლო მან რეცა განიცინა * ნელიად და ჯუარი გამოისახა პირსა თჳსსა და თქუა განკ/ჳრებით: - რაჲ არს ცუდი ეგე ზრახვა თქუენი, მე მაწუევთა დატევებად სარწმუნოებისა? არა უწყისა ბილწმან მან, რამეთუ ყრმანიცა და უსწავლელნიცა წინააღუდგებიან სიტყუათა მისთა, მე ვითარ მაწუევს, ვითარ გამოუცდელსა, ზღაპართა და ცუდთა წარწყმენდულთა * სჯულსა მისსა მისლვად? გარნა არა უწყისა, რამეთუ ვერ ძალ-უც შერყევად ჩემდა ძალითა ქრისტესითა? არამედ ნებავს * დაღურაცა * სისხლისა ჩემისა სისხლისმსმელსა მას.","english":"When the holy woman heard this, she first rebuked that priest for his renunciation of Christ, for the sake of this vain world, and she raised her eyes to heaven and poured forth streams of tears, and she spoke that word of the prophet Elijah, when Ahab and his wife Jezebel were pursuing him to death: \"The prophets have been slain, your altar has been destroyed; I alone remain, and they seek my soul to kill it.\" When she had said this, she said to that priest: \"Go, tell them to come and carry out all their command, for I am ready to die for Christ.\" When they heard this word, they came before that holy woman and told her everything commanded by the king, and they themselves flattered her and urged her to renounce Christ. But she smiled gently and made the sign of the cross on her face and said with contempt: \"What is this vain counsel of yours? Do you urge me to abandon the faith? Does that foul man not know that even children and the unlearned stand against his words? How can you urge me, as if I were inexperienced, to go over to his law, which is full of fables and vain corruptions? Or does he not know that he is unable to shake me by the power of Christ? But he desires even the drinking of my blood, that blood-drinker.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"სიტყუაჲ იგი წინასწარმეტყუელისა ელიასი","severity":"info","text":"The holy woman quotes Elijah’s lament (1 Kings 19:10, 14), adapting it to her own persecution. The Georgian text closely follows the Septuagint tradition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"საწუთოსა","severity":"info","text":"Georgian 'sats'utos'a' (this vain world) is a standard hagiographic term for the transitory, sinful world, contrasting with the eternal heavenly realm.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"იეზაბელ","severity":"info","text":"Jezebel, wife of King Ahab, is invoked as a type of the persecuting queen. This aligns with the hagiographic trope of pairing a wicked king and queen as persecutors.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ნელიად","severity":"info","text":"The holy woman’s gentle smile and sign of the cross before her defiant speech form a structural contrast: calm composure versus the envoys’ threats, a common hagiographic motif.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სისხლისმსმელსა","severity":"info","text":"The epithet 'blood-drinker' (siskhlismsmelsa) for the king echoes anti-Islamic polemic in Georgian hagiography, portraying the ruler as inhuman and bloodthirsty.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ზღაპართა და ცუდთა წარწყმენდულთა","severity":"caution","text":"The phrase 'fables and vain corruptions' may reflect a textual corruption or scribal gloss; the Georgian syntax is awkward, possibly a conflation of two separate insults.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact identity of the 'foul man' (bilts'man) is ambiguous: likely the king or Muhammad, but the text does not specify.","The phrase 'fables and vain corruptions' may be a scribal expansion or a conflation of two separate clauses."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":40,"ref":"p40","source":"პირველად ასწყჳდა * სამეფო ჩემი და ექსორია ყო მე ჩემი და მოსწყჳდნა ყრმანი მისნი სულიერად და ჴორციელად, იავარ-ყო საუნჯენი და მონაგებნი მეფეთანი და დააქცივნა ყოველნი. აწ ჩემიცა ნებავს მოკლვა, რაჲთამცა იყოს * შეძინებაჲ სისხლითა ჩემითა უსჯულოსა მას, გარნა ვევედრები ღმერთსა დამბადებელსა, რაჲთა იძიოს ყოველივე, რაჲცა შეგუემთხჳა * სახელისათჳს * მისისა *. აგინა და განბასრა სჯული და სარწმუნოებაჲ და მათი მოჰამედ * და მოყუასნი მისნი. წარმოთქუა მრწამსი * სრულიად თჳთოეულად ბრწყინვალედ და აღიბეჭდა ყოველივე გუამი მისი სასწაულითა ჯუარისათა. თქუა: \"მრწამს მამაჲ ძისა თანა სულით * წმიდითურთ და უხრწნელი იგი დედოფალი, მშობელი * სიტყჳსა ღმრთისაჲ. ამას * სარწმუნოებასა ზედა აღვესრულო და დავღუარო * სისხლიცა ჩემი, უკუეთუ ენებოს ქრისტესა. აწ რაჲცა გენებოს *, ყავთ ყოველივე\". ესმა მათ სიტყუაჲ მისი, განკჳრდეს მტარვალნი იგი და * ევედრებოდეს მას, რაჲთა არა განწიროს სული თჳსი, ხოლო მან შენერწყუა * და განბასრნა იგინი. ამისა შემდგომად შიშისათჳს წმიდისა მის მოიღეს შამფურნი და შესხნეს ცეცხლსა შინა. ხოლო ამან * ჰრქუა * მათ უშიშითა ჴმითა, ვითარმედ: \"მაცადეთ მცირედ *, რაჲთა ვილოცო, და * რაჲცა გინებსთ *, ყავთ ყოველივე\".","english":"First she destroyed my kingdom and made me an exile from my own, and she destroyed her children spiritually and physically, she ruined the treasures and possessions of the kings and overturned everything. Now she also desires to kill me, so that there might be an increase of bloodshed by my blood for that lawless one, but I beseech God the Creator, that he might avenge everything that was done to us for the sake of his name. She cursed and blasphemed the law and the faith and their Muhammad and his companions. She recited the Creed entirely, each part radiantly, and sealed her entire body with the sign of the cross. She said: \"I believe in the Father together with the Son and the Holy Spirit, and the incorruptible Queen, the Mother of the Word of God. In this faith I will die and shed my blood, if Christ so wills. Now whatever you wish, do everything.\" They heard her speech, the tormentors were amazed and besought her not to sacrifice her soul, but she rebuked and blasphemed them. After this, out of fear of the holy one, they brought skewers and placed them in the fire. But she said to them with a fearless voice: \"Wait a little, so that I may pray, and whatever you wish, do everything.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ექსორია","severity":"info","text":"The Georgian term 'ექსორია' (exoria) is a loanword from Greek ἐξορία, meaning 'exile' or 'banishment'. Its use here reflects the technical vocabulary of legal punishment in the Byzantine and Georgian contexts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მოჰამედ","severity":"info","text":"The Georgian 'მოჰამედ' (Mohamed) is a direct transliteration of the Arabic name Muḥammad. Its appearance in this hagiographical text reflects the anti-Islamic polemic common in Georgian Christian literature of the period.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მრწამს მამაჲ ძისა თანა სულით წმიდითურთ","severity":"info","text":"The recitation of the Creed echoes the Niceno-Constantinopolitan Creed, specifically the Trinitarian formula 'Father, Son, and Holy Spirit'. The phrase 'incorruptible Queen, the Mother of the Word of God' reflects later Marian devotion.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"შამფურნი","severity":"info","text":"The 'skewers' (შამფურნი, šampurni) are a common instrument of torture in hagiographical accounts of martyrdom, particularly in Persian or Islamic contexts, where they were heated and applied to the body.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage follows a typical hagiographical pattern: the saint's defiant speech, recitation of creed, sign of the cross, and the tormentors' initial amazement followed by renewed persecution. The repetition of 'do everything' frames the martyr's consent.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The mention of 'Muhammad and his companions' and the cursing of Islamic law reflect the anti-Islamic polemic characteristic of Georgian hagiography from the period of Arab or Turkic domination, serving to reinforce Christian identity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'holy woman' and the 'king' is not specified in this passage; the narrative assumes prior context. The phrase 'for the sake of his name' (სახელისათჳს მისისა) could refer to Christ or God, but the context suggests God the Creator."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":41,"ref":"p41","source":"ხოლო მათ მიუშუეს * და * შევიდა წმიდაჲ იგი სახლსა მას სალოცველსა, მოიყარნა * მუჴლნი და აღიპყრნა ჴელნი და იტყოდა ცრემლითა. აღმოიღო ხატი წმიდისა ღმრთისმშობელისა, დაალტო იგი ცრემლითა * და ესრეთ იტყოდა: \"უფალო იესუ ქრისტე, მოიხილე მჴევალსა ამას შენსა ზედა დღეს *, რომელსა ნებავს სიკუდილი * სახელისათჳს შენისა. ნუცა იქმნებიან დამაბრკოლებელ კეთილისა ამის ღუაწლისა ჩემისა ც/ოდვანი ჩემნი, არამედ ვითარცა ბრძანე: \"რომელი მოვიდეს ჩემდა, არა განვაძო გარე\", და აღუთქჳ * აღმსარებელთა, ვითარმედ: \"ნუ გეშინინო, რამეთუ მე მოგცე თქუენ პირი და სიბრძნე დი სული მამისა [რომელი] იტყოდეს * თქუენ წილ. აწ გევედრები, რაჲთა არა განმაშიშულო * შეწევნისაგან შენისა, შემრთე მეცა აღმსაარებელთა თანა სახელისა შენისათა, იყავნ განმაძლიერებელი * ძალი შენი უძლურებათა ამათ დედობრივთა, რაჲთა იდიდოს ღმრთეებაჲ შენი და სირცხვლეულ იქმნენ მბრძოლნი წმიდათა შენთანი\". ევედრებოდაცა * ქალაქისა * თჳსისათჳს და ძისა თჳსისა, რაჲთა შემდგომად სიკუდილისა მისისა მოჰმადლოს განთავისუფლებაჲ.","english":"Then they let her go, and the holy one entered that house of prayer, bent her knees, raised her hands, and spoke with tears. She took up the icon of the holy Mother of God, moistened it with tears, and spoke thus: \"Lord Jesus Christ, look upon this handmaid of yours on this day, who desires death for the sake of your name. Let not my enemies become hinderers of this good struggle of mine, but as you commanded: 'Whoever comes to me, I will not drive away,' and you promised the confessors, saying: 'Do not fear, for I have given you a mouth and wisdom and the spirit of the Father, which speaks on your behalf.' Now I beseech you, that you not frighten me away from your help; join me also with the confessors for the sake of your name; let your power be the strengthener of these maternal weaknesses, so that your divinity may be glorified and the fighters against your saints be put to shame.\" She also prayed for her own city and for her son, that after her death he might be granted liberation.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ხატი","severity":"info","text":"The term 'khati' (ხატი) denotes an icon, a sacred image used in Eastern Christian prayer, here specifically of the Mother of God.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"რომელი მოვიდეს ჩემდა, არა განვაძო გარე","severity":"info","text":"This phrase echoes Matthew 11:28 or a similar dominical saying about welcoming those who come, though not a direct verbatim quote.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მე მოგცე თქუენ პირი და სიბრძნე და სული მამისა","severity":"info","text":"This alludes to the promise of the Holy Spirit (John 14:16-17) and the gift of speech and wisdom to confessors, blending Johannine and synoptic traditions.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"აღმსარებელთა","severity":"info","text":"The term 'confessors' (აღმსარებელთა) refers to those who publicly professed faith under persecution, a key category in early Christian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ევედრებოდაცა * ქალაქისა * თჳსისათჳს","severity":"info","text":"The prayer shifts from personal martyrdom to intercession for her city and son, marking a structural transition from individual to communal concern.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ც/ოდვანი","severity":"caution","text":"The reading 'ts/odvani' (ც/ოდვანი) is uncertain; the slash may indicate a scribal correction or variant, possibly meaning 'enemies' or 'snares'.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ც/ოდვანი' is ambiguous due to a possible scribal correction; the translation reads 'enemies' but the original may be 'snares' or 'trials'.","The exact identity of the 'confessors' (აღმსარებელთა) is not specified; they may be local martyrs or a general category."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":42,"ref":"p42","source":"დაასრულნა * რაჲ ყოველნი ესე სიტყუანი, მაშინ გამოიღო წმიდაჲ იგი საიდუმლოჲ, შენახული * მის მიერ ჭურჭელსა, რაჲსამე * წმიდასა, და აღიღო ჴელითა თჳსითა და თქუა: \"უფალო იესუ ქრისტე, რომელმან მოგჳყიდენ პატიოსნითა სისხლითა შენითა, აწცა მიითუალე * სისხლი ცოდვილისა მჴევალისა შენისა და შეივედრე სული ჩემი, თანამვედრე მყავ * მოღუაწეთა შენთა თანა. აღასრულა ყოველივე და გამოვიდა განძლიერებული ძალითა საღმრთოჲთა და * დაჯდა წინაშე მტარვალთა მათ თანა და ბრწყინვიდა * პირი მისი, ვითარცა პირი ანგელოზისა, და ჰრქუა: \"მოვედით და * აღასრულეთ, რაჲცა გენებოსთ, რამეთუ მე მზა ვარ დათმენად ყოველთავე სატანჯველთა *\". შემოკრბებოდა ყოველი იგი ქალაქი *, ტიროდეს მწარითა ტირილითა და ეტყოდეს: \"რაჲ არს საქმე ესე, ანუ ხილვაჲ საშინელისა ამის სახილველისა?\" მთავარი იგი ქალაქისა მის ივლტოდა გარეგან ქალაქისა და იტყოდა: \"არა ვიხილავ მე საქმესა ამას უმსჯავროსა, რომლისა ბრალისათჳს ევნების დედოფალსა ამას ქართველთასა\". ხოლო ტარიგი იგი * შუენიერი გამზადებულ იყო დაკლვად ქრისტესთჳს *. დაასხნეს ჴელნი იგი ბილწნი მტარვალთა * მათ, განაშიშვლეს წმიდაჲ იგი და პატიოსანი ბრწყინვალე გუამი მისი და განურთხნეს წელნი მისნი და განბასრეს * იგი და მოიხუნეს მარწუხნი და * განაჴურვნეს და დახლიჩნეს ძუძუნი სანატრელისანი. ეგო იგი, ვითარცა კლდე შეურყევლად.","english":"When she had finished all these words, then she brought out the holy mystery, preserved by her in a vessel, something holy, and took it in her hand and said: \"Lord Jesus Christ, who redeemed us with your precious blood, now also accept the blood of your sinful handmaiden and receive my soul, and make me a companion of your confessors.\" She completed everything and went out strengthened by divine power, and sat down before those tormentors, and her face shone like the face of an angel, and she said: \"Come and do whatever you wish, for I am ready to endure all torments.\" The whole city gathered, weeping bitterly, and they said: \"What is this deed, or this vision of this terrible spectacle?\" The ruler of that city fled outside the city and said: \"I will not witness this unjust deed, for whose fault this queen of the Georgians suffers.\" But that wretched, beautiful one was prepared to be slain for Christ's sake. Those impure tormentors laid hands on her, stripped that holy and precious shining body of hers, and bound her loins, and scourged her, and took pincers and heated them and tore the nipples of her blessed breasts. She lay there like an immovable rock.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საიდუმლოჲ","severity":"info","text":"The term 'sai̇dumloi̇' (mystery) here refers to the reserved Eucharist, a common hagiographic motif where a saint receives communion before martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"უფალო იესუ ქრისტე, რომელმან მოგჳყიდენ პატიოსნითა სისხლითა შენითა","severity":"info","text":"The prayer echoes Christ's redemptive blood, recalling eucharistic theology and possibly alluding to 1 Peter 1:19 or Hebrews 9:14, though not a direct quotation.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"დედოფალსა ამას ქართველთასა","severity":"info","text":"The phrase 'queen of the Georgians' identifies the martyr as a royal figure, likely Queen Shushanik (5th c.), a prominent Georgian saint whose passion narrative is preserved in early hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage follows a tripartite hagiographic structure: prayer and communion, confrontation with tormentors, and the beginning of torture, culminating in the simile of the immovable rock.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ვითარცა კლდე შეურყევლად","severity":"info","text":"The simile 'like an immovable rock' parallels the description of steadfast martyrs in early Christian literature, e.g., the Acts of Perpetua and Felicitas, where the martyr remains unmoved by torture.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"დაასრულნა * Ⴐაჲ","severity":"caution","text":"The asterisks in the Old Georgian text mark textual cruces; 'daasrulna * rai̇' may indicate a lacuna or scribal correction, affecting the precise sequence of actions.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'holy mystery' (sai̇dumloi̇) is ambiguous: it could be the Eucharist or a relic; the reading as Eucharist is taken based on context.","The phrase 'queen of the Georgians' may be a later interpolation or a specific historical reference; the reading as Queen Shushanik is assumed."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":43,"ref":"p43","source":"მერმე მკლავნი დაჰგლიჯნეს, ხოლო * იგი იტყოდა: \"უფალო იესო ქრისტ, მსწრაფლ * განიყვანე სული ჩემი\"! და ნაკუერცხალი აღგზნებული დააყარეს სისხლმწთოლვარესა მას ჴორცთა მისთა. მერმე მოიღეს / ქუაბი განჴურვებულიდა დახურეს * წმიდასა თავსა მისსა. მეყსეულად შეჰვედრა სული თჳსი უფალსა * და ვითარცა აღესრულა წმიდაჲ იგი და ყოვლად სანატრელი მოწამე ქრისტესი და * წარვიდა * წინაშე ქრისტესა, შემკული გჳრგჳნითა მრჩობლითა *, ხოლო იხილა რაჲ კრებულმან მის ქალაქისამან უღუაწად * დებაჲ წმიდისა * მის * სისხლმწთოლვარისა * გუამისა * მისისა *, შეუძ;ნდათ ყოველთა და ტიროდეს მწარედ * და იცემდეს მკერდსა თჳსსა. ვერვის ეძლო აღებად პატიოსნისა გუამისა მისისა შიშისათჳს მეფისა. და ვითარცა შემწუხრდა დღე იგი, ადიდა მეუფემან ღუაწლი იგი მოწამისა თჳსისა და მოვიდა ნათელი ბრწყინვალე და ვიდრე განთენებამდის * მოფენილ იყო წმიდასა მას ზედა. იხილეს ყოველთა მუნ მდგომარეთა და ადიდეს * ღმერთი * და იტყოდეს: \"ესე * არს ღმერთი-ჭეშმარიტი, რომლისათჳს მოკუდა წმიდაჲ ესე დედოფალიო.","english":"Then they tore her arms, but she said: \"Lord Jesus Christ, quickly take my soul!\" And they cast kindled brimstone upon the blood-flowing flesh of her. Then they brought a heated tile and placed it upon her holy head. Immediately she commended her soul to the Lord. And when that holy and all-blessed martyr of Christ had died and gone before Christ, adorned with a crown of martyrdom, the assembly of that city, seeing the unblemished deposition of that holy, blood-flowing body of hers, all were unable to do anything and wept bitterly, beating their own breasts. No one was able to take up her venerable body for fear of the king. And when that day grew dark, the Lord magnified the martyrdom of his martyr, and a brilliant light came and until dawn was spread over that holy one. All those standing there saw it and glorified God, saying: \"This is the true God, for whom this holy queen died.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნაკუერცხალი","severity":"info","text":"The Old Georgian term 'ნაკუერცხალი' (nak'uerts'khali) means 'brimstone' or 'sulfur', a substance used in torture, reflecting the hagiographic motif of martyrdom by fire.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ქუაბი","severity":"info","text":"The Old Georgian word 'ქუაბი' (kuabi) means 'tile' or 'brick', here a heated tile used as an instrument of torture, consistent with the narrative of physical suffering.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of a heavenly light appearing over a martyr's body is common in hagiography, symbolizing divine favor and sanctity, as seen here when the Lord magnifies the martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the martyrdom narrative with a posthumous miracle (the light) and the crowd's acclamation, a typical structural element in hagiographic accounts to affirm the martyr's sanctity.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The crowd's response, 'This is the true God, for whom this holy queen died,' reflects the liturgical and communal reception of the martyr as a witness to the faith, a key theme in Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the martyr (a queen) is not specified in this passage; the text refers to 'this holy queen' but does not name her. The reading assumes a female royal martyr, consistent with the broader hagiographic context."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":44,"ref":"p44","source":"მაშინ კაცთა ვიეთმე მორწმუნეთა განაგდეს შიში მძლავრისა და იხილეს რა სასწაული ესე საკჳრველი, მივიდეს და მოწლედ ამბორს-უყვეს წმიდასა მას და იცხებდეს სისხლსა მას ქრისტესთჳს დათხეულსა, და ცრემლითა აღიღეს გუამი მისი და დაფლეს მისგანვე აღშენებულსა მას ეკუდერსა *, რომელსა მინაიყვნეს ორნიცა იგი მჴევალნი მისნი ფერჴთა თანა წმიდისა მის, და წარვიდეს. მაშინ * ქალაქსა * მას შინა იყვნეს მწვალებელთაგანნი ვინმე, რომელ არიან ფრანგნი, კაცნი მღდელნი, და მოიპარეს გუამი წმიდისა მის და წარიღეს ფრიადითა კრძალულებითა და ლუსკუმაჲ შეუმზადეს მას ფრიად კეთილი სურნელთა თანა მრავალთა და * დახსნეს საკურთხეველსა * ზედა. იქმნა * სასწაული სხუაჲ, რამეთუ მიიღეს * წმიდაჲ იგი მოწამე საფლავად *, ვინაცა * წარიღის * მიწა იგი საფლავისა და * ვინაცა * ვინ იყვის სნეული, განიკურნის *. ცხროიანი * გინა წყლით-მანკიერნი *, სხჳთა სენითა * რაჲთმე * შეპყრობილნი * სვის *გინა * დაიცხის, მყის განიკურნის ბრძანებითა ღმრთისათა და * მეოხებითა მოწამისათა.","english":"Then some believing men cast off the fear of the ruler, and when they saw this wondrous miracle, they went and embraced the holy one and anointed themselves with that blood shed for Christ, and with tears they took up her body and buried it in that very oratory built by her, to which her two handmaidens also clung at the feet of the holy one, and they departed. Then in that city there were some from among the heretics, who are Franks, priestly men, and they stole the body of the holy one and carried it away with great reverence and prepared a reliquary for her with very fine perfumes along with many aromatics and placed it upon the altar. Another miracle occurred, for they received that holy martyr for burial, and whoever takes that earth from the grave and whoever is sick is healed. Those with scrofula or dropsy, those seized by some other illness, whether they drink it or anoint themselves, are immediately healed by the command of God and the intercession of the martyr.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ფრანგნი","severity":"info","text":"The term 'Franks' (ფრანგნი) here designates heretics, likely Western Christians (Latins) from a Georgian Orthodox perspective, reflecting polemical usage in medieval Georgian hagiography.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ლუსკუმაჲ","severity":"info","text":"The 'reliquary' (ლუსკუმაჲ) prepared with perfumes and aromatics reflects standard medieval Georgian practice for venerating martyrs' relics, often placed on an altar.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"სასწაული სხუაჲ","severity":"info","text":"The phrase 'another miracle' (სასწაული სხუაჲ) marks a structural shift from the theft narrative to a posthumous healing account, typical of hagiographic miracle catalogues.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ცხროიანი / წყლით-მანკიერნი","severity":"info","text":"The ailments 'scrofula' (ცხროიანი) and 'dropsy' (წყლით-მანკიერნი) are specific to medieval Georgian medical lore, indicating the text's local audience and therapeutic expectations.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მოწლედ","severity":"caution","text":"The word 'embraced' (მოწლედ) may be a scribal error or variant for 'kissed' (მოწედ), as the context involves venerating the martyr's body; the reading is uncertain.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'Franks' (ფრანგნი) as a specific heretical group is ambiguous; they may refer to Crusaders or Latin missionaries in Georgia.","The phrase 'her two handmaidens also clung at the feet' (ორნიცა იგი მჴევალნი მისნი ფერჴთა თანა) is ambiguous: it may mean they were buried with her or simply remained at the tomb."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":45,"ref":"p45","source":"ამისა შემდგომად გარდაჴდეს რაჲ ჟამნი არაფრიადნი *, ყოველთა დამბადებელმან და კაცთმოყუარემან და აღმასრულებელმან თხოვათა მისთამან არა უგულებელს ყო თხოვა * მოწამისა მისისა *, ოდეს ილოცვიდა * წმიდაჲ ჟამსა ღუაწლისასა განთავისუფლებისათჳს ქალაქისა თჳსისა და მოქცევისა * მისა თჳსისა კუალად სამე/ფოდ თჳსად, აღუსრულაცა * სათხოვარი * მოწამისა * მისისა *. ვითარცა ბრძანებს იგივე თავადი სახარებასა შინა, ვითარმედ \"არა ისმინის ღმერთმან, რომელნი ღაღადებენ რჩეულნი მისნი?\" ბრძანებითა * ღმრთისაჲთა განუდგეს ქართველთა ერნი და ერისთავნი მეფესა სპარსთასა, რამეთუ ძალი და ნებაჲ ღმრთისაჲ აწუევდა მას საქმესა მას, მოსწყვიდნეს ნოინნი * მისგან დადგინებულნი და მოკლეს სპასალარიცა ფრიადითა ლაშქრითა. ვერღარა უფლებდა მათ ზედა მეფე სპარსთა. წარგზავნეს * კაცნი ქართველთა მოწოდებად * მეფისა * თეიმურაზისა *, რაჲთა შეჰვედრონ სამეფონი საქართველოსანი. და მოიყვანეს იგი და მიეგებოდეს მას და * დასვეს მეფედ * მცხეთას * დედაქალაქსა, ჴელთ-უსხნეს სამეფო * არა ხოლო კახეთისა, არამედ ქართლისაცა და ფიცით დაუმტკიცებდეს, ვითარმედ არღარაოდეს * განუდგენ ჭეშმარიტებისაგან, *, არცა ეცრუვნენ მეფობასა მისსა.","english":"After some time had passed, not many, the Creator, Lover of Mankind, and Fulfiller of the prayers of His own, did not disregard the prayer of His martyr. When the holy one had prayed at the time of his struggle for the deliverance of his city and for its return again to his own kingdom, He fulfilled the petition of his martyr. As He Himself commands in the Gospel, \"Does not God hear those who cry out, His chosen ones?\" By the command of God, the people and nobles of the Georgians withdrew from the king of the Persians, for the power and will of God aided him in that deed. They cut down the *noini* appointed by him and also killed the *spasalar* with a great army. The king of the Persians could no longer rule over them. The Georgians sent men to summon King Teimuraz, that they might entrust to him the kingdoms of Georgia. And they brought him and went out to meet him and set him up as king in Mtskheta, the capital city. They placed the royal crown not only of Kakheti but also of Kartli upon him, and confirmed by oath that they would never again depart from the truth nor betray his kingship.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნოინნი","severity":"info","text":"The term 'noini' (ნოინნი) is a hapax in this corpus, likely a Persian administrative or military title, possibly 'noyan' (prince or commander). The English draft leaves it untranslated.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სპასალარი","severity":"info","text":"'Spasalar' (სპასალარი) is a Georgian military title derived from Persian, meaning 'commander-in-chief' or 'general'. It is used here for a Persian-appointed officer.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"არა ისმინის ღმერთმან, რომელნი ღაღადებენ რჩეულნი მისნი?","severity":"info","text":"This rhetorical question echoes Psalm 34:6 or a similar biblical trope about God hearing the chosen, but the exact source is not identified. It is presented as a dominical saying ('as He Himself commands in the Gospel').","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თეიმურაზ","severity":"info","text":"King Teimuraz (თეიმურაზ) likely refers to Teimuraz I of Kakheti (1589–1663), a Georgian king who fought Persian domination. His mention here situates the hagiography in the 17th-century Georgian-Persian conflicts.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from the martyr's posthumous intercession to a historical narrative of Georgian rebellion against Persian rule, culminating in the restoration of King Teimuraz. The transition is marked by the scriptural quotation.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage presents the martyr's prayer as directly causing the political and military events, reinforcing the hagiographic theme of saintly intervention in national history, typical of Georgian hagiography from the early modern period.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the martyr is not specified in this passage; the preceding context (not fully preserved) may clarify. The phrase 'his martyr' (მოწამისა მისისა) could refer to a male saint, but the Coptic cues suggest a female protagonist earlier; the Georgian text uses masculine possessive forms, possibly generic or due to scribal error.","The exact biblical source of the quoted saying is ambiguous; it is attributed to the Gospel but does not correspond verbatim to any known verse."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":46,"ref":"p46","source":"მიერითგან წარემატებოდა შარავანდედობაჲ მეფობისა მისისა მადლითა და მეოხებითა დედისა მისისათა, რამეთუ შეიმკვებოდა და განშუენდებოდა მეწამულითა სისხლისა მის ნეტარისათა ქალაქი იგი მისი და წმიდანი ეკლესიანი განახლდებოდენ, რომლისათჳსცა * ძალი ზეგარდამო მიეცემოდა მეფესა და ერსა * ქართველთა *. ამისა შემდგომად რისხჳთა ღმრთისაჲთა დასნეულდა მეფე სპარსთა და ჭირითა სასტიკითა განვიდა ცხორებისაგან და განსივნა და განსქდა საუნჯე იგი არაწმიდათა, მუცელი მისი * და დაეფლა ჯოჯოხეთს. იქმნეს * რაჲ მოუცლელ სპარსნი, არა დაუტევნა * ღმერთმან * წმიდანი იგი ნაწილნი მოწამისანი * ჴელთა შინა მწვალებელთასა, აგონა მღდელსა მას მწვალებელსა ფრანგთასა * რაჲთა * ძღუნად * პატიოსნად მიართვას ზოგი რომელნიმე ნაწილნი დედისა მის წმიდისა ძესა მისსა მეფესა, და წარიღო თავი წმიდისა მის და ფერჴი მარჯუენე * და მოართვა მეფესა: თავი იგი, რაჲთა გჳრგჳნოსან * იქმნას * მადლითა მით თავისათა, ფერჴი მარჯუენე *, რაჲთა აიძულოს დედამან მან * ყოვლად ნეტარმან ძესა მას * მისსა, რაჲთა საქმეთა მარჯუენითთა * იქმოდეს ცხორებასა მისსა. ფერჴი სახე არს, რაჲთა აუწყოს ძესა თჳსსა კეთილი იგი მორბედობაჲ ღუაწლისა მისისა და მისლვად ადგილსა მას წმიდათასა.","english":"From that time onward, the glory of his kingship increased through the grace and intercession of his mother, for his city was adorned and beautified with the purple of that blessed one’s blood, and the holy churches were renewed, for which reason power from on high was given to the king and the people of the Georgians. After this, by the wrath of God, the king of the Persians fell ill and departed from life with a grievous affliction, and that treasure of the unclean, his belly, burst and split open, and he was buried in hell. When the Persians became idle, God did not leave those holy relics of the martyr in the hands of the blasphemers; He prompted that priest, the blasphemer of the Franks, to bring as a precious gift some of the relics of his holy mother to her son the king, and he carried away that holy head and the right foot and presented them to the king: the head, so that he might be crowned with the grace of that head; the right foot, so that the all-blessed mother might impel her son to perform righteous deeds in his life. The foot is a symbol, so that it might announce to her son the good swiftness of her struggle and his going to that holy place.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ძალი ზეგარდამო მიეცემოდა მეფესა და ერსა * ქართველთა *","severity":"info","text":"The phrase 'power from on high was given to the king and the people of the Georgians' asserts divine endorsement of the Georgian monarchy and nation, a common hagiographic trope linking political legitimacy to martyrdom.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მწვალებელსა მას მწვალებელსა ფრანგთასა","severity":"info","text":"The term 'blasphemer of the Franks' (mtsvalebel) is a polemical label for a non-Orthodox Christian priest, likely a Frankish (Latin) cleric, reflecting Georgian anti-Latin sentiment in the hagiographic tradition.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ფერჴი მარჯუენე","severity":"info","text":"The right foot as a relic symbolizing righteous action and swiftness in struggle is a common motif in Eastern Christian relic veneration, often associated with the saint's active virtues.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ამისა შემდგომად","severity":"info","text":"The phrase 'After this' marks a clear narrative transition from the glorification of the Georgian king to the divine punishment of the Persian king, structuring the passage as a contrast between righteous and wicked rulers.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"მიერითგან","severity":"info","text":"The temporal marker 'From that time onward' indicates a causal sequence: the martyr's relics and intercession lead to the king's increased glory, followed by the Persian king's death and the transfer of relics.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"დაეფლა ჯოჯოხეთს","severity":"caution","text":"The phrase 'he was buried in hell' is hyperbolic and non-literal, typical of hagiographic rhetoric condemning enemies of the faith; it should not be read as a historical claim about burial practices.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'blasphemer of the Franks' is unclear; it may refer to a specific Latin priest or be a generic polemical figure.","The phrase 'the king of the Persians' is ambiguous: it could refer to a specific historical ruler or be a typological enemy of the Georgians."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":47,"ref":"p47","source":"/ და ვითარცა ესმა მეფესა მოღებად ნაწილისა * დედისა თჳსისა *, განიხარა სიხარულითა მიუთხრობელითა და შეკრიბნა ყოველნი ერნი საქართველოსანი და კახეთისა კათალიკოზი ზაქარია, სწორი ანგელოზთა და შემკული ყოვლითა წესიერებითა, ეპისკო/პოსნი * და მღდელნი და დიაკონნი, შემოსილნი ლამპრებითა * და თჳთ მეფე და დედოფალი მკჳრცხლ მიეგებოდეს, ვითარ დღის სავალ, ცრემლითა და სიხარულითა დიდითა შეემთხჳვნეს * წმიდასა მას თავსა მოწამისასა, განიბანებოდა * ნაწილნი * იგი ცრემლითა ყოველთაგან. ქებაჲ * შეუმზადეს მოწამესა მას და შესხმა სულიერი სადიდებლად გალობითა * და კეროვანითა * მიიღეს დიდსა მას ეკლესიასა ალავერდს მთავარმოწამისა გიორგისსა *, რომელ არს. სამარხო მეფეთა კახეთისათა, და დაასუენეს ზედა საკურთხეველსა და დღესასწაული შუენიერი შეუმზადეს მას დღესა სატფურებისასა, რომელ იქმნა სოლომონ ტაძრისა მის, მისგან აღშენებულისა, რომელი აღესრულების წინადღით ჯუართა აპყრობისასა, რამეთუ დღესა მას აღსრულებულ იყო წმიდაჲ იგი მოწამე ქრისტესი.","english":"And when the king heard of the bringing of the relic of his mother, he rejoiced with indescribable joy and gathered all the people of Georgia, and Zacharias, the Catholicos of Kakheti, equal to the angels and adorned with all seemliness, the bishops and priests and deacons, clad in lamps, and the king himself and the queen went forth to meet it, as at sunset, with tears and great joy they encountered that holy head of the martyr, and those relics were bathed with tears from all. They prepared a praise for that martyr and a spiritual hymn for glorification with chanting and with incense, and they received it in the great church of Alaverdi of the Great Martyr George, which is the burial place of the kings of Kakheti, and they placed it upon the altar, and they prepared a beautiful feast for that day of the evening, which was made by Solomon of that temple, built by him, which is completed on the eve of the Exaltation of the Cross, for on that day that holy martyr of Christ had been perfected.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნაწილისა * დედისა თჳსისა *","severity":"info","text":"The phrase 'relic of his mother' refers to the physical remains of the martyr, likely a head relic, as specified later in the passage.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ალავერდს","severity":"info","text":"Alaverdi is a major monastic cathedral in Kakheti, Georgia, dedicated to St. George, and historically served as a burial site for Kakhetian kings.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ჯუართა აპყრობისასა","severity":"info","text":"The feast is set on the eve of the Exaltation of the Cross (14 September), indicating the martyr's death occurred on that day.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the narrative with a liturgical reception scene, mirroring earlier processional and enshrinement episodes in the work.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სატფურებისასა","severity":"info","text":"The term 'evening' (სატფურებისასა) likely refers to the vigil or vespers service preceding the feast day.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Solomon of that temple' is unclear; possibly a local bishop or patron, but not further attested in the passage."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":48,"ref":"p48","source":"ამის შემდგომად წარგზავნეს მთავარეპისკოპოსი * იოანე, კაცი წმიდაჲ და გონიერი, და * მმჳდობაჲ * ყვეს მეფისა * სპარსთასა და იქმნა დაწყნარებაჲ დიდი და მოითხოვეს * ნეშტი იგი ნაწილნი წმიდისანი და პატივითა დიდითა მიიღეს ადგილსა მას, სადა ისხნეს სხუანი იგი ნაწილნი, მივიდიან წლითი-წლად დღესასწაულსა მას წმიდისასა, ფშოდის * სულნელებაჲ * მიუთხრობელი და ვიეთნი * მიყიდიან სარწმუნოებით, არა ხუებულ იქმნიან სათხოველისაგან * თჳსისა, რამეთუ მორწმუნეთა მიერ ყოველივე შესაძლებელ არს. ხოლო აღიწერა ცხორებაჲ ნეტარისა ამის, რაჲთა არა სიგრძემან ჟამთამან დავიწყებულ ყოს საქმე ესე საღმრთოჲ და ყოვლად შუენიერი. აღესრულა ჟამთა უკუანასკნელთა სადიდებლად მამისა და ძისა და წმიდისა სულისა, აწ და * მარადის უკუნითი * უკუნისამდე, ამინ.","english":"After this they sent the chief bishop John, a holy and wise man, and they made a covenant with the king of the Persians, and a great peace was established, and they requested that relic, the holy remains, and with great honor they received them at that place where the other relics were laid. Year by year they go to that feast of the saint; the fragrance of incense is indescribable, and those who go with faith are not deprived of their request, for by the faithful everything is possible. But the life of this blessed one was written down so that the passage of time might not consign this divine and altogether seemly deed to oblivion. It was accomplished in the last times to the glory of the Father and the Son and the Holy Spirit, now and forever unto eternity, amen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მთავარეპისკოპოსი","severity":"info","text":"The term 'chief bishop' (mtavarepiskoposi) is a Georgian ecclesiastical title, here referring to John, likely the head of the Georgian church in Kakheti.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მმჳდობაჲ","severity":"info","text":"The word 'covenant' (mmwidobay) indicates a formal agreement or treaty between the Georgian king and the Persian king, reflecting political negotiations.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნეშტი","severity":"info","text":"The term 'relic' (neshti) refers to the saint's remains, central to the narrative of translation and veneration.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სულნელებაჲ","severity":"info","text":"The word 'fragrance' (sulnelebay) describes the miraculous sweet smell associated with the saint's relics, a common hagiographic topos.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the hagiographic narrative with a doxology, typical of Georgian hagiography, emphasizing the glory of the Trinity and the eternal nature of the commemoration.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The mention of annual pilgrimage to the saint's feast day indicates the cult's ongoing liturgical practice in Georgia, as recorded in this hagiographic collection.","cites":[{"key":"ed:gh5","label":"source edition: Collectio textuum hagiographicorum, Vol. V","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gh/gh5/gh5.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'king of the Persians' is not specified; it may refer to a contemporary Safavid or earlier Persian ruler. The location where the relics were received is not named."],"confidence":"high","notes":[]}]}