{"slug":"flavi","id":"georgian:titus:flavi","title":"TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","author":"Flav.Ios.","genre":"other","date":"","tradition":"georgian","coverage":"not-located","coverage_claim":{"status":"not-located","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T04:53:56Z","cost_usd":0.007634},"source":{"registry_id":"georgian:titus:flavi","work_id":"flavi","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 21.11.2023. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"},"stats":{"passages":16,"english_words":3094,"coptic_letters":0,"commentary_units":88,"commentary_kinds":10,"derived_notes":0,"ambiguities":28,"work_notes":5,"external_links":0,"timeline":5},"summary":{"work":"flavi","abstract":"The Old Georgian version of Flavius Josephus’ Antiquitates Iudaicae I–II survives in a single manuscript (S-1148) and was translated from a Greek Vorlage, likely in the 10th–11th centuries. Josephus wrote the original in Greek ca. 93–94 CE. The Georgian translation, of unknown translator and exact date, was used in monastic and ecclesiastical settings as a historical source for biblical background, without achieving liturgical status. The text contains lacunae and scribal errors, and its critical apparatus does not systematically record corrections or marginalia. The edition reflects a single witness, limiting textual comparison.","historical_context":"The Georgian translation of Josephus’ Antiquitates Iudaicae I–II was produced in a monastic milieu, likely in the 10th–11th centuries, within the Georgian Christian tradition. The single surviving manuscript (S-1148) indicates a translation from a Greek exemplar, reflecting the broader Byzantine cultural influence on Georgian Christianity. Josephus’ original work, composed in Greek around 93–94 CE, provided a Jewish historical narrative that Christian communities adapted for biblical exegesis and apologetics. The Georgian version served as a historical resource for understanding the Old Testament background, but it never entered the liturgy. Its transmission was limited, and the text shows signs of scribal errors and occasional lacunae, with no known variant witnesses to aid reconstruction.","significance":"The Old Georgian Josephus is a rare witness to the reception of Jewish historiography in early medieval Christian Georgia. It demonstrates how Georgian monks adapted a key Hellenistic Jewish text for their own historical and theological purposes, treating biblical patriarchs as spiritual ancestors. The translation also preserves linguistic features of Old Georgian onomastics and scribal practices.","timeline":[{"date":"ca. 93–94 CE","event":"Josephus writes Antiquitates Iudaicae in Greek."},{"date":"10th–11th c.","event":"Georgian translation likely made from a Greek Vorlage."},{"date":"undated","event":"Single manuscript (S-1148) copied; exact date unknown."},{"date":"medieval","event":"Text used in Georgian monastic and ecclesiastical contexts."},{"date":"modern","event":"Edition published based on S-1148, with critical apparatus."}],"relations":[{"work":"Flavius Josephus, Antiquitates Iudaicae (Greek original)","relation":"source text","key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"},{"work":"Genesis 11:1–9 (Tower of Babel)","relation":"biblical parallel","key":"wikipedia:Genesis 11:1–9","label":null,"url":null},{"work":"Old Georgian biblical manuscripts","relation":"contemporary translation tradition","key":"","label":null,"url":null}],"external_links":[],"cautions":["Exact date and translator of the Georgian version are unknown; only a century range (10th–11th) is suggested.","The edition relies on a single manuscript (S-1148); no variant witnesses exist for comparison.","Critical apparatus does not systematically record scribal corrections or marginalia.","Lacunae and scribal errors in the Old Georgian text may obscure the original translation."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000383,"generated":"2026-11-15T00:46:39Z"},"checks":{"work":"flavi","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":16,"translated":16,"commentary_passages":16,"commentary_units":88,"english_words":3094,"source_letters":13720,"commentary_kinds":10},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Old Georgian version of Josephus’ Antiquitates Iudaicae I–II is preserved in a single manuscript (S-1148) and reflects a translation from a Greek Vorlage, likely made in the 10th–11th centuries.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"Josephus wrote the Antiquitates in Greek ca. 93–94 CE. The Georgian translation is dated to the early medieval period, but the exact date and translator remain unknown.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian Josephus was used in monastic and ecclesiastical contexts, possibly as a historical source for biblical background, but it never achieved the liturgical status of biblical books.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"This edition is based on a single manuscript; variant readings from other witnesses are unavailable. The critical apparatus does not systematically record scribal corrections or marginalia.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Old Georgian text contains occasional lacunae and scribal errors; passages where the Greek original is corrupt or ambiguous are not always flagged in the apparatus.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"info","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: other in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 16 narrative."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 21.11.2023. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":16},"term_index":[],"citations":{"ed:flavi":{"label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"იოსიპოს წიგნი ჰურიისაჲ ესენი არიან პირველსა შინა იოსიპოჲს მოთხრობათასა იუდაებრივისა სიტყუადასაბამობისაჲ. ა) წინასაწყი ყოვლისათჳს მოქმედებულისა. ბ) ქუეყანისა შესაქმე და განწესებაჲ სტჳქიოთაჲ. გ) ნათესვისათჳს ადამოჲსსა და მის მიერ ათთა ნათესავთათჳს ვიდრე წყლითრღუნისამდე. დ) ვითარმედ წყლითრღუნაჲ იქმნა და რომლითა სახითა ნოხოს, ცხოვნებული ლარნაკსა შინა ნათესავთა თჳსთა თანა, დაემკჳდრა ქუეყანასა სინარო/ჲსსაჲ. ე) ვითარმედ გოდოლი, რომელსა შვილნი მისნი აშენებდეს საგინებელად ღმრთისაჲ, შთამოირღუა და ვითარმედ ჴმანი მათნი განყვნა და ადგილი, რომელსა შინა ესე იქმნა, ბაბილოვნად იწოდა. ვ) ვითარმედ ნოხოჲსგან შობილთა ყოველი ქუეყანაჲ დაიმკჳდრეს. ზ) ვითარმედ თითოეული ნათესავთა მაგინებელთაგან იწოდა. ჱ) ვითარ აბრამოს, პირმშომან ჩუენმან, გამოსრულმან ქუეყანისაგან ქალდეველთასაჲ, დაიპყრა მაშინ ვიდრემე ქანანაჲ, ხოლო აწ იუდეად სახელდე/ბული. თ) ვითარმედ სიყმილისა მოწევნულობასა ქანანიას, ეგჳპტედ წარვიდა და ჟამსა რაოდენსამე მყოფი მუნ, უკუნ-იქცა კუალად. ი) ძლევაჲ სოდომელთაჲ ასჳრელთა მიერ, აღმჴედრებულთაჲ მათ ზედა. ია) ვითარმედ ავრამოს, ასჳრელთა ზედა აღმჴედრებულმან, სძლო და ტყუენი სოდომელთანი აცხოვნნა და ნატყუენავი, რომელი წარიდეს, მიუღო მათ.","english":"The book of Josephus, the history of the Jews: these are the contents of the first book of Josephus's narrative of the Jewish antiquities. a) The preface concerning all that was done. b) The creation of the earth and the arrangement of the elements. c) Concerning the lineage of Adam and the ten generations from him until the flood. d) That the flood occurred and in what manner Noah, preserved in the ark together with his own lineage, settled in the land of Shinar. e) That the tower, which his sons built as a blasphemy against God, was overthrown, and that their languages were divided, and the place where this happened was called Babylon. f) That the descendants of Noah inhabited the entire earth. g) That each of the nations was named after its leader. h) How Abraham, our forefather, having come out of the land of the Chaldeans, then took possession of Canaan, which is now called Judea. i) That at the time of the famine in Canaan, he went to Egypt, and having stayed there for some time, he returned again. j) The victory over the Sodomites by the Assyrians, who had risen up against them. ia) That Abraham, having risen up against the Assyrians, prevailed, saved the Sodomite captives, and recovered the plunder that had been carried off, returning it to them.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"იოსიპოჲს მოთხრობათასა იუდაებრივისა სიტყუადასაბამობისაჲ","severity":"info","text":"The Georgian heading presents the work as Josephus's narrative of Jewish antiquities, mirroring the Greek title Ἰουδαϊκὴ ἀρχαιολογία.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"სტჳქიოთაჲ","severity":"info","text":"Georgian 'stwiḳiotay' is a loan from Greek στοιχεῖα, meaning 'elements' (earth, air, fire, water), used in the creation account.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"ნოხოჲსგან","severity":"info","text":"The Georgian form 'Noxos' reflects the Greek Νῶε (Noah), with the possessive suffix -is, typical of Old Georgian biblical onomastics.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"აბრამოს, პირმშომან ჩუენმან","severity":"info","text":"Calling Abraham 'our forefather' (პირმშომან ჩუენმან) indicates a Christian Georgian reception, identifying with the Jewish patriarch as a spiritual ancestor.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ჴმანი მათნი განყვნა","severity":"info","text":"The division of languages at the Tower of Babel (section e) parallels the biblical account in Genesis 11:1–9, but Josephus adds the detail of blasphemy.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ია) ... ია)","severity":"caution","text":"The Georgian uses the numeral 'ია' (11) twice, for sections j and ia, suggesting a scribal error or inconsistent numbering in the source manuscript.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify which manuscript or translation tradition of Josephus's Antiquities is used; the heading may be a later addition."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":2,"ref":"p2","source":"იბ) ვითარმედ სოდომელთა ნათესავი დააქცია ღმერთმან, განრისხებულმან მათთჳს, რომელთათჳს ცოდვიდეს. იგ) ისმაილოჲსთჳს, ავრამოჲს ყრმისა, და მისგან შობილთა არაბთათჳს. იდ) ისაკოჲსთჳს, რომელი იყო საკუთარი ავრამოჲს შვილი. ივ) სარრაჲსთჳს, ავრამოჲს ცოლისა, და ვითარ ცხორებაჲ დაასრულა. იზ) ვითარმედ ქეტერის, ავრამოჲს ქორწინებულისაგან, ტროღლოდჳტთა ნათესავი იშვა ავრამოჲსა. იჱ) ავრამოჲს აღსრულებისათჳს. ით) ისაკოჲს ძეთათჳს -- ისავოჲს და იაკოვოჲსა -- და შობისათჳს მათისა და აღზრდისაჲ. კ) იაკოვოჲს ლტოლვაჲ შუამდინარედ შიშისათჳს ძმისა. კა) ვითარმედ მუნ ქორწინებული და ათორმეტთა ყრმათა მშობელი, კუალად ხანანიად აღმოვიდა. კბ) ვითარმედ ისაკოს, აღსრულებული, დაეფლა ნევრონს. მოაქუან წიგნსა ამას ჟამნი წელთა სამ ათას რვაას ოცდაათ სამმეტთანი. იოსიპოჲს იუდაებრივისა დასაბამსიტყუაობისაჲ წიგნი პირველი","english":"b) How God destroyed the race of the Sodomites, being angered by them because of their sins. c) Concerning Ishmael, the child of Abraham, and concerning the Arabs born from him. d) Concerning Isaac, who was Abraham's own son. e) Concerning Sarah, Abraham's wife, and how she ended her life. f) How from Keturah, Abraham's concubine, the race of the Troglodytes was born to Abraham. g) Concerning the death of Abraham. h) Concerning the sons of Isaac—Esau and Jacob—and concerning their birth and upbringing. i) Jacob's flight to Mesopotamia for fear of his brother. j) How he there took a wife and became the father of twelve children, and again returned to Canaan. k) How Isaac, having died, was buried at Hebron. This book contains the times of three thousand eight hundred and thirty-three years. The first book of Josephus's Jewish Antiquities.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ტროღლოდჳტთა","severity":"info","text":"The Georgian term 'Troglodytai' (cave-dwellers) is a Greek ethnonym used by Josephus for a people descended from Abraham and Keturah, not a biblical term.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ნევრონს","severity":"info","text":"The place name 'Nevron' corresponds to Hebron (Χεβρών in Greek), a site associated with the patriarchs' burials in Genesis.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"სამ ათას რვაას ოცდაათ სამმეტთანი","severity":"info","text":"The total of 3,830 years from creation to the end of Book 1 reflects Josephus's own chronological scheme, not the Masoretic or Septuagint count.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"იბ) … კბ)","severity":"info","text":"The Georgian text uses Georgian alphabetic numerals (იბ = 12, etc.) to list chapter headings, mirroring the Greek table of contents structure.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"იოსიპოჲს იუდაებრივისა დასაბამსიტყუაობისაჲ","severity":"info","text":"The Georgian title 'Iosip'ois Iudaebrivisa dasabamtsitq'uaobisai' renders 'Josephus's Jewish Antiquities', showing the work was known in Georgian as a foundational history.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian 'ნათესავი' (race) in the Sodomites entry may imply lineage or people, but the sense is clear from context.","The term 'ქორწინებულისაგან' (from the concubine) for Keturah reflects a specific interpretation of her status."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":3,"ref":"p3","source":"1) მნებებელთა აღწერად მოთხრობისათა არა ერთსა, არცა მასვე ვხედავ ქმნილსა მიზეზსა მოსწრაფებისასა, არამედ მრავალთა და მრავლად ურთიერთსა განყოფილთა. რამეთუ ვიეთნიმე მჩუენებელნი სიძნელისა სიტყუათასა და მისგან მომნადირებელნი დიდებისა, ამას კერძოსა ზედა სწავლულებისასა მიიმართეს, ხოლო სხუათა, მადლსა მიმნიჭებელთა მათთჳს, რომელთა ძლით აღწერისა ქმნაჲ შემთხუეულ არს, მისდა მიმართ შრომაჲ და უზეშთაეს სულისა მოითმინეს. ხოლო არიან, რომელნი იიძულნეს თჳთ მის საჭიროებისაგან საქმეთასა, რომელთა ქმნილობასა თანა-დაემთხჳვნეს წერილსა მაუწყებელსა მიცემად მათდა. ხოლო მრავალნი და სიდიდემან საჴმართა საქმეთა, უმეცრებასა შინა მდებარეთამან, მიუწოდნა მათ ძლითსა მოთხრობასა, გამოიღებენ საზოგადოდ სარგებელად. ამათ პირველთქუმულთა მიზეზთა უკუანაჲსკნელნი ორნი მეცა შემემთხჳვნეს, რამეთუ ჰრომთა მიმართ ბრძოლასა, ქმნილსა ჩუენ, იუდელთაგან, და მას შინათა საქმეთა დასასრულსა, ვითარ იქმნა, გამოცდილებით მსწავლელი, ვიიძულე მითხრობად განმრყუნელთათჳს ჭეშმარიტებისათა წერასა შინა.","english":"I see that the many reasons for writing history are not one and the same, nor do I observe a single cause for haste, but many and variously divided among themselves. For some, being charmers of difficulty in words and from that seekers of glory, have directed themselves to this particular part of learning, while others, for the sake of the favor of those who are able to accomplish the writing of history, have endured labor and even death for its sake. And there are those who were compelled by the very necessity of their own affairs, which coincided with the giving of a written account of them. But many and the greatness of public affairs, lying in ignorance, called them to a strong narrative, which they bring forth for common benefit. Of these previously mentioned reasons, the last two have befallen me, for concerning the war with the Romans, waged by us Jews, and the conclusion of the events therein, how it happened, having learned by experience, I was compelled to narrate concerning those who distort the truth in writing.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The author Flavius Josephus wrote the Jewish Antiquities (Antiquitates Iudaicae) in Greek, ca. 93–94 CE, to present Jewish history to a Greco-Roman audience. The Georgian translation, preserved in the Oshki manuscript (10th century), reflects a complex transmission via Armenian and possibly Syriac intermediaries.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მნებებელთა","severity":"info","text":"The Georgian term მნებებელთა (mnēbebelta) corresponds to Greek αἰτίαι (reasons/causes). The Old Georgian translator uses a plural form to render Josephus’s opening argument about the multiplicity of motives for writing history.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage opens Book I of the Jewish Antiquities with a historiographical prologue. Josephus lists four types of historians: those seeking glory, those serving patrons, those compelled by personal events, and those recording public affairs for common benefit.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Josephus’s classification of historical motives echoes Greek historiographical topoi, especially Thucydides (1.22–23) and Polybius (1.1–4). The Georgian version preserves this rhetorical structure, though the translator adapts the phrasing to local literary conventions.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian text of Josephus was used in medieval Georgian chronicles and ecclesiastical literature. The translator’s addition of Christianizing terms (e.g., მადლსა, “grace”) suggests adaptation for a monastic readership, aligning Josephus with biblical history.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian phrase “ჰრომთა მიმართ ბრძოლასა” (the war with the Romans) refers to the Jewish War (66–73 CE). The English draft renders “concerning the war with the Romans, waged by us Jews,” but the Georgian omits explicit mention of Jews, relying on context.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify whether the translator worked from a Greek or Armenian Vorlage; the phrase “მნებებელთა” may reflect a calque from Armenian.","The identity of “those who distort the truth in writing” (განმრყუნელთათჳს ჭეშმარიტებისათა) is ambiguous: it could refer to Greek historians hostile to Jews or to internal Jewish rivals."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":4,"ref":"p4","source":"2) ხოლო ამას წინამდებარესა მოქმედებულსა ჴელ-ვჰყოფ, მეჭუელი ყოველთა ელლინთა მიერ შერაცხვად ღირსად მოსწრაფებისა, რამეთუ ეგულების შინაგან ქონებად ყოველსა ჩუენ მიერსა ძუელსიტყუაობასა, განწესებულსა მოქალაქობისასა, ებრაელებრივთა წერილთაგან გარდათარგმნილსა. ოდესმე უკუე პირველადცა ვგონებდ უწყებად, რაჟამს ბრძოლასა აღვსწერდი, ვიეთნი იყვნეს დასაბამითგან იუდელნი და რომელთა მჴუმეველნი ბედთანი, თანად რომლისა სჯულისმდებელისა მიერ განწურთილნი კეთილმსახურებისა მიერ და სხჳსა სათნოებითისა სწავლულებისა. და რაოდენთა უკუე ბრძოლათა გრძელთა ჟამთა შინა მბრძოლნი, უკუანაჲსკნელ უნებლიეთ ჰრომთა დაემორჩილნეს. გარნა ვინაჲთგან უზეშთაეს იყო სიტყჳსა ამის სიდიდე, თჳსგან მისგან განმყოფელმან, თჳსთა თანა დასაწყისთა მისთა და დასასრულსა წერილი შევარიცხუე. ხოლო ჟამისა წარსრულობასა, რომელი უყუარს დიდთა შეხებად მგონებელთა, მცონარებაჲ და მომდოვრებაჲ იქმნა ჩემდა, ესევითარსა მიზეზსა გარდაღებად სხჳსა მიმართ ჩუენგან და უცხოოსა ენისაჲ ჩუეულებისა. ხოლო იყვნეს ვიეთნიმე, რომელნი სურვილითა მოთხრობისათა მისდა მიმართ მაწუევდეს მე და უფროჲსდა ყოველთასა ეპაფროდიტოს, მამაკაცი, ყოველსა ვიდრემე სახესა Page of ms.: 3r სწავლულებისასა შემყუარებელი.","english":"2) But to this present undertaking I set my hand, considering it worthy of the zeal of all the Greeks, for it is my desire to possess within myself the whole of our ancient lore, arranged according to the polity, translated from the Hebrew writings. For I had long ago thought to make known, when I was writing the war, who the Jews were from the beginning and by what fortunes they were afflicted, together with the lawgiver by whom they were trained in piety and in the learning of other virtues. And how many wars over long periods of time the warriors waged, until finally they unwillingly submitted to the Romans. But since the magnitude of this subject was too great, the one who separated himself from it, together with its own beginnings and its end, I included in the writing. But with the passage of time, which loves to attach itself to great undertakings, hesitation and delay came upon me, to take up such a cause for the sake of another, from us and from a foreign tongue and custom. But there were some who, with a desire for the narrative, urged me toward it, and above all Epaphroditus, a man who loved every form of learning.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"მეჭუელი ყოველთა ელლინთა მიერ შერაცხვად ღირსად მოსწრაფებისა","severity":"info","text":"The Georgian phrase renders Josephus's claim that his work is worthy of Greek attention, reflecting the apologetic aim of the Antiquities.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ძუელსიტყუაობასა","severity":"info","text":"This term, literally 'ancient speech' or 'ancient lore', corresponds to Josephus's 'ἀρχαιολογία' (antiquities), the title of the work.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ეპაფროდიტოს","severity":"info","text":"Epaphroditus, a Greek freedman and patron of letters in the 1st century CE, is named by Josephus as the dedicatee of the Antiquities.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ხოლო ჟამისა წარსრულობასა... მცონარებაჲ და მომდოვრებაჲ იქმნა","severity":"info","text":"The Georgian text marks a transition from Josephus's earlier work on the Jewish War to the present Antiquities, noting delay and hesitation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"ებრაელებრივთა წერილთაგან გარდათარგმნილსა","severity":"info","text":"Josephus states his work is translated from Hebrew writings, a claim that underscores the Georgian version's awareness of the source language.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"მამაკაცი, ყოველსა ვიდრემე სახესა სწავლულებისასა შემყუარებელი","severity":"info","text":"The description of Epaphroditus as a lover of all learning reflects the Georgian translator's effort to preserve Josephus's praise of his patron.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'თჳსგან მისგან განმყოფელმან' is ambiguous: it may refer to a person who separated himself from the subject (perhaps Josephus himself) or to the subject's own magnitude causing separation; the reading taken follows the English draft's interpretation of the subject's magnitude."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":5,"ref":"p5","source":"ხოლო უმეტეს მოხარული გამოცდილებათა შინა საქმეთასა, ვითარ დიდთა ვიდრემე მიმთხუეული იგი საქმეთაჲ და ბადეთა მრავალსახეთაჲ, ხოლო ყოველთა შინა საკჳრველსა მაჩუენებელი ბუნებისა კეთილისა ძალისა და წინააღრჩევასა სათნოებისასა შეუძრველსა. ამისი რწმუნებული საჴმარისა, გინა კეთილისა რაჲსვე მოქმედებად შემძლებელთა თანმომხედველისაჲ და თავისა თჳსისაგან სირცხჳლეული, უკუეთუ ვგონო ხარებად მცონარებასა შინა უფროჲს, ვიდრე შრომასა შინა კეთილთა მიმართ, უგულსმოდგინესად განვსძლიერდი. მერმე ამისიცა თქუმულთა თანა გულისმსიტყუელი, არა ცუდად თანად ჩუენთა პირველმშობელთათჳს, ვინაჲთგან ამათთჳს გარდაცემაჲ მენება და ელლინთათჳს, ვინაჲთგან ვიეთმე მათგანნი ჩუენ მიერთა ცნობად მოსწრაფე-იქმნნეს.\n\n3) ვპოვე უკუე, რამეთუ პტოლემეოსთა მეორემან, უფროჲსდა უკუე მეფემან, სწავლულებისათჳს და წიგნთა შეკრებისა მოსწრაფემან, უმეტეს შეიყუარა სჯული ჩუენი და მის მიერ განწესებულებაჲ მოქალაქობისაჲ ელლინსა ჴმასა ზედა გარდაღებად.","english":"But I was most encouraged by the experiences in deeds, how the great and manifold deeds that had previously befallen, and in all things the wonderful manifestation of the power of good nature and the invincible choice of virtue. Trusting in the usefulness of this, or in the ability of those capable of performing some good deed, and being ashamed of myself, if I should think more of appearing to be idle than of laboring for good things, I became more diligent. Then, also, in agreement with what has been said, I am mindful, not in vain, of our first lawgivers, for concerning them I deemed it necessary to give an account, and concerning the Greeks, for some of them became eager to be known by us.\n\n3) I found, then, that the second Ptolemy, who was more than a king, eager for learning and the collection of books, greatly loved our law and the polity established by it, and desired to translate it into the Greek tongue.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ხოლო უმეტეს მოხარული გამოცდილებათა შინა საქმეთასა","severity":"info","text":"The Georgian phrase 'ხოლო უმეტეს მოხარული' renders the sense of being 'most encouraged' by experiences, aligning with Josephus's rhetorical emphasis on his personal motivation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"პირველმშობელთათჳს","severity":"info","text":"The term 'პირველმშობელთათჳს' (first lawgivers) refers to Moses and the patriarchs, a key concept in Josephus's apologetic for Jewish antiquity.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"პტოლემეოსთა მეორემან","severity":"info","text":"Ptolemy II Philadelphus (r. 283–246 BCE) is traditionally credited with commissioning the Septuagint translation of the Hebrew Bible into Greek, as Josephus recounts here.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"3) ვპოვე უკუე","severity":"info","text":"The Georgian marks a new section with '3) ვპოვე უკუე' ('I found, then'), transitioning from personal reflection to historical narrative about the Septuagint's origins.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"სჯული ჩუენი","severity":"info","text":"The phrase 'our law' reflects Josephus's Jewish perspective, which the Georgian translator preserves, emphasizing the Torah's centrality in the Hellenistic context.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian phrase 'გულისმსიტყუელი' (mindful) could imply a more emotional or intellectual engagement than the English 'mindful' suggests; the reading taken follows the sense of deliberate recollection."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":6,"ref":"p6","source":"ხოლო ჩუენ მიერთა მღდელთმთავართა არცა ერთისა სათნოებითა მეორე, ელეაზაროს, პირველთქუმულსა მეფესა ესევითარისა სარგებელისაჲ მიღებად არა ეშურვა, ნანდჳლ ნაცვალმცა თქუა, უკუეთუმცა არა მამულებრივი იყო ჩუენდა არას კეთილთაგანისა ქონებაჲ, უთქუ არა განევლტნენ კაცთა, Page of ms.: 1r რომლისა გამო ჯეროვნად ვჰგონე მღდელთმთავრისა უკუე მიმსგავსებაჲ დიდსულობისა, ხოლო მეფისა მრავალთა მსგავსად შერაცხვაჲ და აწცა ყოფაჲ სწავლისმოყუარეთა, რამეთუ არცა იგი ესწრა ყოველსავე ძიებად წერილსა, არამედ მუხლნი იგი სჯულისანი მისცნეს წარვლინებულთა ალექსანდრიად გამოთარგმანებისათჳს. ხოლო ბევრეულნი არიან უწყებულნი სამღდელოთა წერილთა მიერ, ვითარ ხუთ ათასთა წელთა მოღებულობასა მათ შინა მოთხრობისა. და ყოვლითურთნი არიან უჯერონი ჴდომანი და მრავალნი ბედნი ბრძოლათანი და მჴედართმყვანთა მჴნეკეთილობანი და მოქალაქობათა წვალებანი. ხოლო ყოველივე, უფროჲსღა ამისგან ვინმე ისწაოს მოთხრობისა, მნებებელმან წიაღსლვად ამას, ვითარმედ ღმრთისა ვიდრემე ნებასა შედგომილთა და არა მკადრეთა კეთილად სჯულდებულთასა გარდასლვად, ყოველივე წარემართების წიადად სარწმუნოებისა და პატივი კეთილბედობისაჲ წინამდებარე არს ღმრთისა მიერ.","english":"But among our high priests, not even one of them, Eleazar, out of virtue, did not shrink from receiving such benefit from the aforementioned king, truly as a deputy he said, if it were not ancestral for us to possess any of the goods, he said that men would not have fled, for which reason I rightly deemed it fitting to liken the high priest to magnanimity, and to count the king as many, and now also the conduct of the lovers of learning, for he was not present to investigate the entire scripture, but they gave the books of the law to those sent to Alexandria for translation. But there are many things known from the priestly writings, how in the account of the five thousand years within them. And all are unseemly events and many fortunes of battles and the skills of cavalry commanders and the struggles of citizens. But everything, especially from this, if someone learns from the account, the one who wishes to approach this, that by the will of God rather than by the transgressions of those who are not rightly law-abiding, everything proceeds straightforwardly to faith and the honor of good fortune is present before God.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ელეაზაროს","severity":"info","text":"Eleazar is the high priest mentioned in Josephus's account of the translation of the Septuagint; his role here reflects the narrative of Jewish cooperation with Ptolemy II Philadelphus.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ალექსანდრიად გამოთარგმანებისათჳს","severity":"info","text":"This refers to the translation of the Hebrew scriptures into Greek in Alexandria, traditionally associated with the Septuagint. The passage mentions the law books given to those sent for translation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ხუთ ათასთა წელთა","severity":"info","text":"The reference to 'five thousand years' likely reflects the Jewish chronological scheme from creation, as found in the priestly writings, aligning with Josephus's use of biblical chronology.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage continues the narrative of Josephus's preface, contrasting the conduct of high priests and kings, and emphasizing the role of divine will in historical events.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"უჯერონი ჴდომანი","severity":"caution","text":"The phrase 'unseemly events' may reflect a textual corruption or a deliberate rhetorical contrast; the Georgian text here is somewhat ambiguous in its listing of battles and civic struggles.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ნანდჳლ ნაცვალმცა' (truly as a deputy) is ambiguous: it may refer to Eleazar acting as a deputy for the high priest or as a deputy of the king.","The reference to 'five thousand years' could be a specific chronological claim or a general expression of antiquity."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":7,"ref":"p7","source":"ხოლო რაჟამს განდგენ მათისა გამოწულილვითისა ზედმოურნეობისაგან, უღონო იქმნებიან საღონონი და მიიქცევის განსაცდელთა მიმართ უკურნებელთა, რომელსაცა რასვე, ვითარ კეთილისმოქმედნი, მოსწრაფე იყვნენ. აწ უკუე მიმთხუეულთა წიგნთასა ვევედრები გონებასა ღმრთისადმი ქონებად და გამოცდად სჯულისმდებელსა ჩუენსა, უკუეთუ ბუნებაჲ ღირსად მისა განიხილა და ძალსა მიანდვნა მარადის ჯეროვანნი საქმენი, წმიდად დამმარხველმან მის მიერისა სიტყჳსამან ყოვლისაგან სხუათა მიერისა უშუერისა ზღაპარმეტყუელებისა. და თანად, სივრცესა შინა ჟამთასა და სიძუელესა, მოცალებასა მქონებელმან მტყუართა მოგონებათასა, რამეთუ იქმნა უწინარეს წელთა ორ ათასთა, რაოდენ სიმრავლე საუკუნოჲსა არცამცა მოქმედნი მათ ღმერთთა შობასა, არცა მოქმედებათა კაცთასა, გინა სჯულთა მოთხრობად მკადრე იქმნნეს. გამოწულილვითნი უკუე აღწერილთა შინათანი წინწარსრულმან სიტყუამან თჳსისა წესისაებრ მოასწაოს, რამეთუ ესე ამის მოქმედებულისა მიერ ქმნად აღვთქჳ, არაჲს დამმეტებელმან, არცა მომკლებელმან.","english":"But when they fall away from the foresight of their own ignorance, they become powerless in their laws and turn toward incurable calamities, for which, as benefactors, they were once eager. Now, therefore, I beseech the mind of those who encounter these books to possess and examine our lawgiver, whether nature deemed him worthy and entrusted him always with fitting works, the pure keeper of his word from all other base mythologies. And likewise, in the expanse of time and antiquity, having leisure for false inventions, for it happened two thousand years before, such a multitude of eternity did not even produce the birth of those gods, nor the deeds of men, nor were they able to narrate laws. Let the foresight, then, of the things written within be brought forth by the word according to its own order, for I have vowed to do this by the doer of this, neither adding nor subtracting anything.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"გამოწულილვითისა","severity":"info","text":"The Georgian term renders Greek πρόνοια (providence, foresight). The phrase 'fall away from the foresight of their own ignorance' is paradoxical, likely a rhetorical inversion.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სჯულისმდებელსა","severity":"info","text":"This term means 'lawgiver' and refers to Moses, the central figure of the Pentateuch, whom Josephus presents as the ideal legislator.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"Josephus contrasts Mosaic law with Greek mythology, claiming Moses preceded Greek poets by 2,000 years. This apologetic topos defends Jewish antiquity against Hellenistic criticism.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage shifts from a warning about ignorance to a programmatic statement: Josephus vows to present the lawgiver's works without addition or subtraction, echoing historiographical topoi of fidelity.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ზღაპარმეტყუელებისა","severity":"caution","text":"This compound term is obscure; it may mean 'myth-telling' or 'fable-speaking'. The Georgian translator may have struggled with Josephus's Greek, leading to a hapax or neologism.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'from all other base mythologies' could refer to Greek myths or to other Near Eastern traditions; the Georgian is ambiguous.","The clause 'for it happened two thousand years before' lacks a clear antecedent; it likely refers to the time of Moses relative to Greek poets."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":8,"ref":"p8","source":"4) ხოლო ვინაჲთგან ყოველნი სიბრძნისაგან სჯულისმდებელისა მოსესა ჩუენნი შთამოკიდებულ არიან, საჭიროჲსა ჩემდა მცირედთა წინაწარ მისთჳს თქუმაჲ, რაჲთა არავინ წარმკითხველადთაგანნი უღონოებდენ, სადაჲთ ჩუენდა მქონებელი სიტყუაჲ სჯულთათჳს და მოქმედებათა აღწერასა, ესეოდენსა ეზიარა ბუნებათმეტყუელებასა. უწყებულ-იყავნ უკუე, ვითარმედ ყოველთა უსაჭიროესად შეჰრაცხა მან, მგულებელისაჲ ცხორებასაცა თჳსისა განგებად კეთილად და სხუათა სჯულდებად, პირველად ბუნებასა ღმრთისასა განცდად და საქმეთა მისთა გონებასა შინა განხილვაჲ და ესრეთ მიმსგავსებაჲ იგავსა ყოველთა უმჯობესსა, რაოდენ შესაძლებელ და მოსწრაფებად შედგომად მისა. რამეთუ არცაღა მის სჯულისმდებელისა იქმნეს გონებაჲ კეთილი, დაკლებულისა ესევითარისაგან ხედვისა, არცა აღწერადთა მიერ სიტყუად სათნოებისა არა სარგებელ-ექმნეს მიმღებელთა, უკუეთუ არა პირველად სხჳსა ყოვლისა ისწაონ, ვითარმედ ყოველთა მამაჲ და მეუფედ მყოფი ღმერთი და ყოველთა ზედახედველი შედგომილთა ვიდრემე მისთა მისცემს Page of ms.: 1v ცხორებასა, ხოლო გარეგან სათნოებისა მავალთა შთააგდებს განსაცდელთა დიდთა.","english":"But since all of us are dependent upon the wisdom of the lawgiver Moses, it is necessary for me to say a few things about him beforehand, so that none of those who read may be at a loss as to where our discourse concerning the laws and the description of deeds partakes so much of natural philosophy. Let it be known, then, that he considered it most necessary for the good ordering of one's own life and for the legislation of others, first to examine the nature of God and to contemplate his works in the mind, and thus to liken oneself to the best of all patterns, as far as it is possible and expedient to adhere to it. For neither would the mind of that lawgiver have been good, lacking such vision, nor would those who received the laws have benefited from the words describing virtue, unless they first learned this above all: that God, who is father and ruler of all and overseer of all, grants life to those who adhere to his ordinances, but casts those who walk outside virtue into great trials.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"სიბრძნისაგან სჯულისმდებელისა მოსესა","severity":"info","text":"The Georgian phrase 'from the wisdom of the lawgiver Moses' introduces the theme of Mosaic authority, which the English draft renders as 'dependent upon the wisdom of the lawgiver Moses.'","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ბუნებათმეტყუელება","severity":"info","text":"The term 'natural philosophy' (φυσιολογία) is rendered in Georgian as 'bunebatmetquieleba', a compound of 'nature' and 'knowledge', reflecting the Hellenistic philosophical context of Josephus.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"περὶ φύσεως","severity":"info","text":"Josephus here echoes Stoic and Middle Platonic ideas about contemplating God's nature as a prerequisite for lawgiving, a common topos in Hellenistic Jewish apologetic.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"უწყებულ-იყავნ","severity":"info","text":"The Georgian 'let it be known' (utsebul-iqavn) marks a rhetorical transition, introducing the core argument that Moses prioritized theology before legislation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"Georgian translation of Josephus","severity":"info","text":"This passage reflects the Georgian reception of Josephus, likely translated from Greek in the early medieval period, preserving Hellenistic Jewish thought for a Christian audience.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian phrase 'ყოველთა უსაჭიროესად' could mean 'most necessary' or 'most urgent'; the English draft opts for 'most necessary'.","The clause 'გარეგან სათნოებისა მავალთა' is ambiguous: it may mean 'those who walk outside virtue' or 'those who go beyond virtue'; the English draft takes the former."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":9,"ref":"p9","source":"ამის სწავლულებისა სწავლად მნებებელმან, მოსე, თჳსთა მოქალაქეთამან, დადებასა სჯულისასა არა იგავთაგან და ურთიერთას მართალთაგან იწყო მსგავსად სხუათა, არამედ ღმრთისა ზედა და ქუეყანისა შემზადებისა, გონებათა მათთა აღმყვანებელმან და მარწმუნებელმან, ვითარმედ ქუეყანის ზედათა მოქმედებულთა ღმრთისათა უმჯობესნი ვართ კაცნი. რაჟამს კეთილმსახურებისა მიმართ აქუნდეს იგინი მსმენელად, ადვილად ყოველთათჳს არწმუნებდა, რამეთუ სხუანი სჯულისმდებელნი, ზდაპართა შედგომილნი, კაცობრივთა ნაცოდებთა სირცხჳლსა ზედა გარდასდებდეს სიტყჳთ და მრავალსა მიზეზსა ბოროტთა მისცემდეს, ხოლო ჩუენი სჯულისმდებელი, წმიდაჲ სათნოებასა მქონებელი ღმრთისა გამომაჩინებელი, მნებებელ იყო ჯეროვნად ქონებად კაცთაცა მიერ და მოსწრაფეობად მისისა მიდებისათჳს. ხოლო არა ესრეთ მბრძნობნი და მრწმუნებელნი, უსიტყუად განსაჯნა. ამის უკუე მიზეზისა მიმართ გამოწულილვისა ქმნად ვევედრები წარმკითხველადთა, რამეთუ ესრეთ განმხილველთა არა ეჩუენოს მათ არცა უსიტყოჲ, არცა სიდიდისა მიერ ღმრთისა და კაცთმოყუარებისა მოუზავებელი. რამეთუ ყოველთა თანჴდად აქუს დადებულებაჲ ბუნებისა ყოველთაჲსა, რომელთასა მერმე იგავეობასა სჯულისმდებელისასა სიმარჯჳთ, ხოლო სხუათასა აღიყვანებთ თქუმულობასა პატიოსნებით, ხოლო რაოდენთა მართლგანმარტებით თქუმაჲ ჯერ-იყო, ცხადად გამომაჩინებელსა მისა.","english":"The teacher of these learned ones, Moses, for his fellow citizens, did not begin the establishment of the law from fables or from the mutual contradictions of others, but from God and the preparation of the earth, raising and convincing their minds that men are superior to the works of God performed upon the earth. When they were to listen concerning piety, he easily convinced them of everything, for other lawgivers, adhering to myths, would cover the shame of human failings with words and give many occasions for evils, but our lawgiver, pure, possessing virtue, revealing God, was willing that men should have it fittingly from that and hasten toward his coming. But not so the wise and convincing ones, he judged them speechless. For this reason, I beseech the readers to make an examination of this cause, so that to such examiners it may appear neither speechless nor, by reason of greatness, incompatible with the love of God and love of men. For all things have a disposition of the nature of all things, which they then, by the skill of the lawgiver's fable-making, while they exalt the speech of others with honor, but as many as it was fitting to speak with right interpretation, they reveal clearly to him.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"სწავლულებისა","severity":"info","text":"The Georgian term 'sčavrulebisa' (of the learned ones) likely renders Greek 'τῶν σοφῶν' (of the wise), referring to the philosophical tradition Moses surpasses.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"იგავთაგან","severity":"info","text":"'Igavtagan' (from fables) corresponds to Greek 'μύθων' (myths), a key contrast in Josephus' polemic against Greek lawgivers who rely on fiction.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"ღმრთისა ზედა და ქუეყანისა შემზადებისა","severity":"info","text":"This phrase echoes the Hexaemeron tradition, linking Moses' lawgiving to creation theology, a common theme in early Christian reception of Josephus.","cites":[],"named_sources":["Philo of Alexandria"],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"რაჟამს კეთილმსახურებისა მიმართ","severity":"info","text":"The passage shifts from Moses' method to his persuasive effect on piety, mirroring Josephus' rhetorical strategy of contrasting Moses with other lawgivers.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"სხუანი სჯულისმდებელნი","severity":"info","text":"The critique of other lawgivers (e.g., Solon, Lycurgus) reflects Josephus' apologetic aim to elevate Mosaic law, a point often cited in patristic literature.","cites":[],"named_sources":["Eusebius of Caesarea"],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"უსიტყუად განსაჯნა","severity":"caution","text":"The phrase 'usitqwad gansajna' (he judged them speechless) is ambiguous: it may mean Moses deemed them irrational or that they were left without rebuttal.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'უსიტყუად განსაჯნა' could be read as 'he judged them speechless' (i.e., they had no argument) or 'he judged them without words' (i.e., silently). The English draft takes the former, but the Georgian allows both.","The clause 'რამეთუ ყოvelთა თანჴდად აქუს' is syntactically unclear; it may mean 'for all things have a disposition' or 'for they have a disposition of all things'."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":10,"ref":"p10","source":"მგულებელთათჳს უკუე და მიზეზთა თითოეულისათა განხილვად, მრავალი იქმნას მოხილვაჲ და ყოვლად ბრძენი, რომელსა მე ვიდრემე აწ უკუნ-ვაგდებ. ხოლო ღმრთისა მომცემელობასა ჩუენდა ჟამისასა, ჴელვყო აღწერად შემდგომად ამის მოქმედებულისა. ხოლო მივიქცე აწ მოთხრობისა მიმართ საქმეთაჲსა, მომჴსენებელი პირველად რომელთაჲ ქუეყანის შესაქმისათჳს თქუა მოჳსი. ხოლო ესენი სამღდელოთა წიგნთა შინა ვპოვენ აღწერილად. ხოლო მოაქუს ესრეთ:\n\nთ. 1\n\n1) დასაბამსა აღაგო ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ. ხოლო ამისსა სახედველად არა მოსრულობასა, არამედ ღრმასა შინა ბნელსა დაფარულობასა, ხოლო ზედა კერძო მისსა სულისა მსრბოლობასა, ნათლისა ქმნაჲ ბრძანა ღმერთმან. და ქმნულობასა ამისსა, განმხილველმან ყოვლისა ნივთისამან, განყო ნათელი და ბნელი და რომელსამე სახელს-დვა ღამედ, ხოლო სხუასა დღედ უწოდა, მწუხრად თანად და განთიადად დასაბამსა ნათლისა და განსუენებასა სახელისმდებელმან. და ესე ვიდრემე დღე პირველი. ხოლო მოჳსი ერთად თქუა: \"ხოლო მიზეზსა ვიდრემე შემძლებელ ვარ გარდმოცემად აწცა, ხოლო ვინაჲთგან აღმითქუამს მიზეზმეტყუელებასა ყოველთასა თჳსად აღმწერელსა მოცემაჲ, მაშინდლისად და მათთჳსსაცა თარგმანებასა მივაგდებ\".","english":"Concerning the teachers and the examination of each of their reasons, there would be much observation, and a wholly wise man, whom I would now set aside. But as for the giving of God to us at this time, I have been able to write after this accomplished work. Now I turn to the narration of the deeds, recalling first what Moses said concerning the creation of the earth. And these things I find written in the sacred books. And they proceed thus:\n\nChapter 1\n\n1) In the beginning, God made the heaven and the earth. And as for its form, it was not in a state of coming, but in deep darkness and hiddenness, and above its own part, the running of the spirit, God commanded the creation of light. And in this creation, the examiner of all matter divided light and darkness, and named one thing night, and called the other day, and evening and dawn as the beginning of light and the rest of the name-giver. And this until the first day. But Moses said together: \"As for the reason, I am now able to give it, but since I have promised to give the explanation of all things in my own writing, I will set aside the translation of that time and of those things.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მგულებელთათჳს","severity":"info","text":"The Georgian term 'მგულებელთათჳს' (mgulebelt'at'wis) likely renders Greek 'διδασκάλων' (teachers), but the Coptic Vorlage may have had a different term; the English draft translates 'teachers'.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"დასაბამსა აღაგო ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანაჲ","severity":"info","text":"This phrase echoes Genesis 1:1 (LXX: 'Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν'). The Georgian follows the Septuagint wording closely.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სამღდელოთა წიგნთა","severity":"info","text":"The phrase 'samedelota ts'igntha' refers to the sacred books, i.e., the Pentateuch. Josephus here signals his reliance on Mosaic writings, a common apologetic trope in Jewish historiography.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"თ. 1","severity":"info","text":"The Georgian text inserts a chapter heading 'თ. 1' (i.e., 'Chapter 1'), which corresponds to the beginning of Josephus's paraphrase of Genesis. This division is not present in the Greek original but is a scribal addition.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მიზეზსა ვიდრემე შემძლებელ ვარ გარდმოცემად","severity":"caution","text":"The final sentence is obscure: Moses is said to be able to give the reason but sets aside the translation. The Coptic or Greek Vorlage may be corrupt; the English draft reflects uncertainty.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'wholly wise man' (ყოვლად ბრძენი) is unclear; possibly a reference to a philosopher or to Moses himself.","The phrase 'translation of that time and of those things' (თარგმანებასა მივაგდებ) is ambiguous: it may mean Josephus sets aside a detailed exegesis for later."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":11,"ref":"p11","source":"ხოლო შემდგომად ამისსა მეორესა დღეთასა ცაჲ ყოველთა ზედა დასდვა და მაშინ, მისმან სხუათაგან განმყოფელმან, თჳსგან აღირსა დაწესებად, თანად მყინვრისა შემაყინებელმან მისდა და ნოტიოდ და ცუარებრივად მომჴელოვნებელმან მისმან, სარგებელად ცუართაგან მოზავებულად ქუეყანისა. ხოლო მესამესა დაადგინა ქუეყანაჲ, გარდამღუარველმან მისგან ზღუასა. ხოლო მასვე დღესა შინა მეყუსეულად ნერგნი და თესლნი ქუეყანით აღმოვიდეს. ხოლო მეოთხესა -- შეამკობს ცასა მზისა და მთოვარისა მიერ და სხუათა ვარსკულავთა, ძრვათა და სრბათა Page of ms.: 2r მათდა, რომელთა მიერ ჟამთა მოქცეულობანი ცხადად მოისწავებოდინ. ხოლო მეხუთესა დღესა -- ცხოველნი, თანად მცურვალნი და ჰაერისანი, რომელნიმე სიდრმესა შინა, ხოლო რომელნიმე ჰაერისა შორის, განუტევნა, შემკრველმან მათმან ზიარებითა და შეყოფითა შობისა ძლით და თანააღორძინებად და განმრავლებად ბუნებასა მათსა. ხოლო მეექუსესა დღესა მოქმედებს ოთხფერჴთა ნათესავსა, მამალსა და დედალსა, შემქმნელი. ამასვე უკუე შინა და კაციცა აღზილა. და ქუეყანასა და ყოველთა მათ შინასა ყოველთა ექუსთა შინა დღეთა იტყჳს მოსე ქმნილობასა, ხოლო მეშჳდესა შინა -- განსუენებასა და დაცხრომისა მიდებასა საქმეთაგან, რომლისათჳს ჩუენცა მოცალებასა შრომათაგან მას დღესა შინა მივიღებთ, სახელისმდებელნი მისნი სავვატად.","english":"Then after this, on the second day, he placed the heaven over all things, and then, being the separator from the others, he himself deigned to establish it, together with the congealer of the ice to it and the moist and fiery mover of it, for the benefit of the mixture of the fires of the earth. And on the third day he established the earth, having been the transformer of it from the sea. And on that same day, in a fruitful manner, plants and seeds came forth from the earth. And on the fourth day he adorns the heaven with the sun and the moon and the other stars, with their tremblings and courses, by which the cycles of times are clearly indicated. And on the fifth day — the animals, both the swimmers and the air-dwellers, some in the depth, and others in the air, he released, having joined them with union and conjunction of the power of birth and for the co-growth and multiplication of their nature. And on the sixth day the creator makes the race of quadrupeds, male and female. And within this same day he also fashioned man. And Moses says that the creation of the earth and of all that is within it was within six days, and on the seventh day — rest and the laying aside of cessation from works, for which reason we also receive leisure from labors on that day, being imitators of his Sabbath.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"თანად მყინვრისა შემაყინებელმან","severity":"info","text":"This phrase, 'together with the congealer of the ice,' likely refers to the role of the firmament or a celestial agent in solidifying the waters, a concept not found in the biblical account but possibly influenced by Hellenistic cosmology.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ექუსთა შინა დღეთა","severity":"info","text":"The six-day creation scheme echoes Genesis 1, but the addition of a seventh day of rest (სავვატ) directly references the Sabbath, aligning with Jewish tradition as interpreted by Josephus.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"სავვატად","severity":"info","text":"The term 'savvat' (Sabbath) reflects the Jewish practice of rest on the seventh day, which Josephus explains to his Greco-Roman audience as a custom imitated by his people.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage follows a clear chronological structure: days two through seven of creation, each introduced by 'ხოლო' (then/and), mirroring the sequential narrative of Genesis 1.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სახელისმდებელნი მისნი","severity":"info","text":"The phrase 'imitators of his Sabbath' suggests that Josephus’s audience (or later Georgian readers) are encouraged to observe the Sabbath as a practice derived from Moses, reinforcing Jewish identity.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'თანად მყინვრისა შემაყინებელმან' (together with the congealer of the ice) is ambiguous: it may refer to a specific celestial body or a personified force, but the exact referent is unclear.","The Georgian text adds details (e.g., 'moist and fiery mover') not in the biblical account, leaving open whether these are Josephus’s own cosmological elaborations or later scribal additions."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":12,"ref":"p12","source":"ხოლო მოასწავებს განსუენებასა ებრაელთა ენისაებრ სახელი.\n\n2) და ბუნებათმეტყუელებად შემდგომად მეშჳდისა დღისა იწყო მოჳსი, შექმნისათჳს კაცისა მეტყუელმან ესრეთ: აღზილა ღმერთმან კაცი, მიწასა ქუეყანისაგან მიმღებელმან, და სამფშჳნველი შთაუდვა მას და სული. ხოლო კაცი ესე ადამოდ იწოდა, ხოლო მოასწავებს ესე ებრაელთა ენისაებრ მეწამულსა, ვინაჲთგან მეწამულისა ქუეყანისაგან აღზელილისა იქმნა, რამეთუ ესევითარ ქალწული ქუეყანაჲ და მეწამული. ხოლო წარმოუდგინნა ღმერთმან ადამოს ნათესაობითნი ცხოველნი, მამალნი და დედალნი, მჩუენებელმან. და ამათ სახელნი უწოდნა, რომელთა მიერ და აწცა იწოდებიან. ხოლო მხედველმან ადამოჲს არამქონებელისა ზიარებასა დედლისა მიერ და თანქცევასა, რამეთუ არცაღა იყო, განკჳრვებულსა სხუათა ცხოველთა ზედა, ესრეთ მქონებელთა, ეძინა რაჲ მის, ერთისა გუერდისა მისისა გამომღებელმან, მისგან აღზილა დედაკაცი. და ადამოს, მიყვანებული მისდა, იცნა მისგან ქმნილი. ხოლო ევეა ებრაელთა მეტყუელებისაებრ იწოდების დედაკაცი. ხოლო სახელი მის დედაკაცისაჲ ევა იყო. ხოლო მოასწავებს ყოველთა ცხოველთა დედასა.","english":"Then he indicates the name according to the Hebrew language: \"rest.\"\n\n2) And after the seventh day, as a natural philosopher, Moses began to speak concerning the creation of man thus: God formed man, taking from the earth of the ground, and placed in him a threefold nature and a soul. And this man was called Adam, and this name indicates, according to the Hebrew language, \"red,\" because he was formed from red earth, for such is the virgin earth and red. And God, as a creator, presented to Adam the species of animals, male and female. And he gave them names by which they are still called. And Adam, seeing that he lacked union with a female and companionship, since she did not yet exist, marveling at other animals that had such, while he slept, from one of his ribs, taken from him, he formed a woman. And Adam, when she was brought to him, recognized her as made from him. And the woman is called Eve according to the Hebrew speakers. And her name was Eve. And it indicates the mother of all living beings.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მოასწავებს","severity":"info","text":"The Georgian verb 'moasc'avebs' (indicates) is used twice to gloss Hebrew etymologies, a common technique in Josephus' Antiquities.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ადამ","severity":"info","text":"The name Adam is etymologized as 'red' (Georgian: mec'amuli) from Hebrew 'adom, linking to the red earth of creation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ევა","severity":"info","text":"Eve is glossed as 'mother of all living beings,' reflecting the Hebrew etymology of 'Havvah' from 'hayyah' (living).","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მეშჳდისა დღისა","severity":"info","text":"The reference to the seventh day as the start of Moses' discourse on man aligns with the Genesis creation week, a standard Jewish-Hellenistic chronology.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ხოლო მოასწავებს","severity":"info","text":"The passage opens with a transitional phrase linking to the previous day-by-day creation account, then shifts to a philosophical mode ('as a natural philosopher').","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სამფშჳნველი","severity":"caution","text":"The term 'samphshwinveli' (threefold nature) is ambiguous; it may refer to body, soul, and spirit, or to a tripartite soul (Platonic influence).","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'threefold nature' (samphshwinveli) is not defined; it could reflect Platonic or Stoic tripartition.","The source of the etymologies (Hebrew or Greek intermediary) is not specified in the Georgian text."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":13,"ref":"p13","source":"3) ხოლო იტყჳს ღმრთისა მიერსა მტილისა დანერგვასა აღმოსავალით კერძო, ყოვლითა ყუავილოვანსა ნერგითა. მათ თანა უკუე -- ყოფასა და ნერგსაცა ცხორებისასა და სხუასა -- გონიერებისასა, რომლისა მიერ იცნობებოდა, რაჲ არს კეთილი და რაჲ არს ბოროტი. ამას უკუე სამოთხესა შინა შემყვანებელმან ადამოჲს და დედაკაცისამან, უბრძანა ზედმოურნეობაჲ ნერგთაჲ. ხოლო ირწყვების მტილი ესე ერთისა მდინარისა მიერ, გარემომდინარისა ყოველსა ქუეყანასა მომრგულებით, რომელი ოთხთა კერძოთა მიმართ განიპობვის: და ფისონ ვიდრემე, მოასწავებს თანა სიმრავლესა სახელი, ჰინდოეთად მიმავალი, შევალს პელაღონად, ელლინთა მიერ ღანგისად სახელდებული; ხოლო ევფრატი და ტიღრისი მეწამულისა ზღჳსა მიმართ წარვლენ. ხოლო იწოდების ევფრატი ვიდრემდე ფორა -- მოასწავებს უკუე მიდმოგანფენასა, გინა ყუავილსა. ხოლო ტიღრისი -- დიღლათ, რომლისაგან ითქუმის შეიწრებით მახჳლი; ხოლო გიონ, ეგჳპტეს შინა მდინარე, ჩუენდა აღმოცენებასა მოასწავებს აღმოსავლეთით, რომელსა ნილოსად ელლინნი სახელ-სდებენ.","english":"3) And he speaks concerning the planting of the garden by God, on the eastern side, with every kind of flowering plant. With them, moreover, are the tree of life and the other tree—the tree of knowledge, by which it was known what is good and what is evil. Then the one who brought Adam and the woman into this garden commanded them to tend the plants. But this garden is said to be watered by a single river, which flows around the entire earth in a circuit, and is divided into four directions: and the Pishon, which signifies a multitude of names, goes towards India, and enters the Pelagon, called the Ganges by the Greeks; while the Euphrates and the Tigris flow towards the Red Sea. And the Euphrates is called Phora, which signifies either a spreading out or a flower. And the Tigris is called Diglath, from which is derived the word for a narrow sword; and the Gihon, a river in Egypt, signifies a rising from the east, which the Greeks name the Nile.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მტილი (mt'ili)","severity":"info","text":"The Georgian term 'mt'ili' corresponds to the Greek 'παράδεισος' (paradeisos), meaning 'garden' or 'orchard', and is used here for the Garden of Eden.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ფისონ (P'ison)","severity":"info","text":"The Pishon river is identified with the Ganges, reflecting a common Hellenistic Jewish tradition that equated the four rivers of Eden with known geographical features.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ევფრატი (Evp'rati)","severity":"info","text":"The Georgian 'Evp'rati' for Euphrates is derived from Greek 'Εὐφράτης', and the text notes its alternative name 'Phora', meaning 'spreading out' or 'flower'.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ტიღრისი (T'ighrisi)","severity":"info","text":"The Georgian 'T'ighrisi' for Tigris is linked to the Semitic 'Diglath', interpreted as 'narrow sword' in the text.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"გიონ (Gion)","severity":"info","text":"The Gihon river is identified with the Nile, a common conflation in Jewish and Christian tradition, and is said to signify 'a rising from the east'.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage follows the biblical account of Eden's rivers (Genesis 2:10-14) but expands with etymological and geographical interpretations typical of Hellenistic Jewish exegesis.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identification of the Pishon with the Ganges and the Gihon with the Nile reflects traditional interpretations, but the exact sources for these equations in Josephus are not specified.","The term 'Pelagon' for the Ganges is obscure and may be a corruption or variant of a Greek geographical name."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":14,"ref":"p14","source":"4) ხოლო ღმერთმან უკუე ადამოსს და დედაკაცსა Page of ms.: 2v სხუათა ვიდრემე ნერგთაგან უბრძანა გემება, ხოლო ნერგისაგან გონიერებისა -- შორს ქონებაჲ, წინაწარმთქუმელმან შეხებულთათჳს მისდა წარსაწყმედელისა ქმნა მისგან. ხოლო ჟამსა მას ერთჴმაობასა ყოველთა ცხოველთასა, გუელსა, თანმქცეველსა ადამოჲს და დედაკაცისა, მოშურნეობით აქუნდა, რომელთა ზედა იგინი კეთილბედნიერობად საგონებელ იყვნეს, რწმუნებულნი ღმრთისა მცნებათანი. ხოლო გულისმსიტყუელი განსაცდელად შთავრდომასა მათსა, ურჩქმნილთასა, არწმუნებს ბოროტჩუეულებით დედაკაცსა გემებად ნერგისაგან გონიერებისა. მას შინა ყოფად მეტყუელი კეთილისა და ბოროტისა მეცნიერებასა, რომლისა მგემებელთა მათ სანატრელი და არაჲთ ნაკლულევანი საღმრთოჲსგან ცხორებაჲ გარდავლონ. და ეკუეთების ესრეთ დედაკაცსა უგულებელს-ყოფად მცნებასა ღმრთისასა. ხოლო მგემებელმან ნერგისამან და განმშუებელმან საჭმელსა ზედა, ადამსცა არწმუნა ჴუმევაჲ მისი. და ცნეს მათ, განშიშულებულთა, და სირცხჳლსა უსაფარველოდ მქონებელთა საფარველი მათთჳს მოიგონეს, რამეთუ ნერგი სიმახჳლისა და გონიერებისაჲ იყო. ფურცელთა მიერ უკუე ლეღჳსათა თავნი თჳსნი დაფარნეს და, ამათნი წინასაკდემელთა მომდებელნი, უფროჲსდა ჰგონებდეს კეთილბედნიერობად მპოვნელნი, რაოდენთაგან წინაწარ დაკლებულ იყვნეს.","english":"4) But God commanded Adam and the woman to abstain from the other plants, but from the plant of knowledge—to keep far away, the foreteller having made from it the destruction of those who would touch it. At that time, in the harmony of all animals, the serpent, the tempter of Adam and the woman, was moved by envy, for they were considered blessed by those who were entrusted with God's commandments. But the cunning one, to test their fall, which was not yet accomplished, persuades the woman by evil counsel to eat from the plant of knowledge. In that act, the speaker of good and evil signifies knowledge, by whose partakers they would exchange the blessed and not deficient life from God. And thus it befell the woman to disregard God's commandment. And the partaker of the plant and the one who partook of the food also persuaded Adam to eat of it. And they, having become aware, and being ashamed, without a covering for their shame, devised a covering for themselves, for the plant was of nakedness and knowledge. By leaves of the fig tree they covered their own heads, and, as those who had fallen from their former state, they considered themselves more blessed as finders, than those from whom they had previously fallen short.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნერგისაგან გონიერებისა","severity":"info","text":"The phrase 'plant of knowledge' renders the tree of knowledge of good and evil, a key element in the Eden narrative.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ნერგი სიმახჳლისა და გონიერებისაჲ","severity":"info","text":"The identification of the plant as both of nakedness and knowledge echoes Genesis 3:7, where the fig leaf is used for covering.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"წინაწარმთქუმელმან","severity":"info","text":"The 'foreteller' likely refers to a prophetic figure or divine warning, possibly an angelic admonition, common in Jewish exegetical traditions.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage follows a narrative sequence: divine command, serpent's temptation, fall, and covering, mirroring the Genesis account but with added interpretive details.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სირცხჳლსა უსაფარველოდ მქონებელთა","severity":"info","text":"The emphasis on shame and covering reflects later Jewish and Christian moral interpretations of the Fall, as seen in patristic commentaries.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ჴუმევაჲ","severity":"caution","text":"The term 'eating' (ჴუმევაჲ) is ambiguous; it may refer to consuming the fruit or to a broader act of partaking, but the context supports the former.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'foreteller' (წინაწარმთქუმელმან) is unclear; it may be a divine figure or an angel. The phrase 'plant of knowledge' conflates the tree of life and tree of knowledge, a common conflation in some traditions."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":15,"ref":"p15","source":"ხოლო ღმერთი რაჲ მტილად მოვიდა, ადამოს, პირველად ვიდრემე სიტყჳსგებად მისდამი მავალი, და მცნობელი უსამართლოებისა თჳსისაჲ, განეშორებოდა. ხოლო ღმერთსა განაკჳრვებდა მოქმედებული და იკითხვიდა მიზეზსა, რომლისათჳს, პირველად შუებული მის მიერითა მოახლეობითა, აწ ივლტის და განეშორების. ხოლო მისსა არაჲს მეტყუელებასა მეცნიერებისათჳს მისისა გარდასლვასა ღმრთისა ბრძანებისასა, \"არამედ ჩემსა ვიდრემე, თქუა ღმერთმან, თნებულ იყო, რაჲთა ცხორებასა კეთილბედნიერსა და ყოვლისა ბოროტისაგან უვნებსა სცხოვნდებოდით, არცა ერთსა ზრუნვასა შინა განმლეველნი სულისანი, ხოლო ყოველნი თქუენდა მსთუად, რაოდენნი განსუენებისა მიმართ და შუებისა არიან, ჩემისა განგებისაებრ მავალთა თჳინიერ ჭირისა და შრომისა თქუენისა, რომელთა მყოფობასა მსწრაფლ მოვიდეს თქუენდა სიბერე და ცხორებაჲ არა გრძელი გექმნეს თქუენ. ხოლო აწ მცნებასა ჩემსა აგინე, ბრძანებათა ჩემთა ურჩქმნილმან, რამეთუ არა სათნოებისა გაქუს დუმილი, არამედ მეცნიერსა თჳსისა სიბოროტისასა\". ხოლო ადამოს შორს განჰჴდიდა ცოდვისაგან თავსა თჳსსა და ევედრებოდა ღმერთსა არა განმწარებად მისთჳს, მიზეზმცემელი დედაკაცისაჲ ქმნილისათჳს და მის მიერ ცთუნებული ცოდვად, მეტყუელი. ხოლო იგი შეასმენდა გუელსა.","english":"But when God came to visit, Adam, first of all before he could speak to him, and the denouncer of his own injustice, he kept away. But God was amazed at what had been done and asked the reason why, since he had previously delighted in his approach, he now fled and kept away. And concerning his not speaking about his knowledge of the transgression of God’s command, “But before me,” said God, “it was pleasing that you should live a blessed life and one unharmed by all evil, with no care to trouble your souls, but all things for you, as many as are for rest and pleasure, would come according to my providence without your toil and labor, and old age would quickly come to you and your life would not be long. But now you have reviled my command, disobedient to my ordinances, for you have no inclination for silence, but for knowledge of your own wickedness.” And Adam far removed himself from sin and besought God not to be angered with him, blaming the woman who had been created and by her being deceived into sin, he said. But she accused the serpent.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"მტილად","severity":"info","text":"The Georgian adverb 'mṭilad' (as a whole, fully) here renders the sense of God's visit, but the English draft's 'to visit' may be a simplification; the Georgian implies a complete or formal visitation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"მცნობელი","severity":"info","text":"The term 'mcnobeli' (denouncer, informer) is used for the serpent as the one who reveals Adam's transgression; it is not a standard biblical term but reflects Josephus's narrative of accusation.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მეცნიერსა თჳსისა სიბოროტისასა","severity":"info","text":"The phrase 'knowledge of your own wickedness' echoes the biblical tree of knowledge (Gen 2:17) but reinterprets it as self-awareness of sin, a common theme in Josephus's retelling.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"Josephus's account of Adam and Eve (Ant. I.1.4) expands the Genesis narrative with psychological motivation, such as God's amazement and Adam's self-justification, typical of his Hellenistic historiographical style.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage forms a dialogue between God and Adam, followed by a blame-shifting chain (Adam → woman → serpent), mirroring the structure of Genesis 3 but with added rhetorical elaboration.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ცთუნებული","severity":"caution","text":"The Georgian 'ctunebuli' (deceived) is ambiguous: it could mean the woman was deceived by the serpent or that Adam was deceived by the woman. The English draft takes the latter, but the syntax allows either reading.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'mecniera t'wisay siborot'isay' (knowledge of his own wickedness) could refer to Adam's self-knowledge or to the serpent's knowledge; the context favors Adam.","The clause 'hi šeasmenda guel-sa' (she accused the serpent) is abrupt; the Georgian does not specify whether the woman accused the serpent directly or through Adam's speech."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":16,"ref":"p16","source":"ხოლო ღმერთმან, უდარეს დედაკაცებრივისა განზრახვისად ქმნილი იგი, ქუეშე ყო სასჯელსა, მიწისა არღა მერმეცა არარას მისთაგანსა აღმოცენებად მათთჳს მთქუმელმან, გარნა მშრომელთა და მუშაკობათა თანა ძჳრხილულთაჲ რომელთამე მოცემაჲ, ხოლო სხუათა -- არა ღირსება. ხოლო ევა შობადთა მიერ და შობისა ტკივილთა მიერ განსაჯა, ხოლო რომელთა მიერ იგი გუელმან აცთუნა, მათ მიერ მბრკოლელმან განსაცდელთა შთააგდო ადამოს. ხოლო მიუღო გუელსაცა ჴმაჲ, განრისხებულმან ბოროტჩუეულებასა მისსა ზედა ადამოჲს მიმართსა, და წამალი შთადვა ენასა მისსა ქუეშე, Page of ms.: 3r გამომაჩინებელმან კაცთამან და მამცნებელმან ძჳნად თავისა მოდებად წყლულებათა, ვითარცა მას შინა ბოროტისა კაცთა მიმართისა მდებარეობასა და აღსასრულისა ადვილად მყოფადისა მბრძოლთათჳს. ხოლო ფერჴთაგან დამაკლებელმან მისმან, ცურვად ქუეყანასა ზედა მისათრეველ-ყო იგი. და ღმერთმან ვიდრემე, ამათმან მბრძანებელმან ვნებად მათდა, გარდაამკჳდრა ადამოს და ევა მტილისაგან სხუასა ადგილსა.","english":"But God, who was made more lowly than the female intention, subjected him to judgment, so that the earth would no longer produce anything of his kind for them, the speaker, but rather gave to the toilers and laborers who had suffered hardships something, while to others—no honor. And Eve he judged by childbirth and by the pains of childbirth, and by those means by which the serpent had deceived her, the wrestler cast Adam into temptations. And he also took away the serpent's voice, being enraged at its evil habit toward Adam, and placed a poison under its tongue, the revealer of men and the teacher of evil for its own sake to inflict wounds, as in that lies the evil disposition toward men and the easy end for the wrestlers. And he who had deprived it of feet made it crawl on the earth. And God, until now, this commander for their suffering, removed Adam and Eve from the place of mourning to another place.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"უდარეს დედაკაცებრივისა განზრახვისად","severity":"info","text":"The Georgian phrase 'more lowly than the female intention' is a non-biblical gloss on God's judgment, reflecting a misogynistic interpretive tradition not present in Josephus's Greek.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"მბრკოლელმან","severity":"info","text":"The term 'wrestler' (mbṛḳolelman) is a hapax in this passage, likely a calque on Greek παλαιστής, used metaphorically for the serpent or the tempter.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The detail of the serpent losing its voice and feet is an extra-biblical expansion, paralleled in later Jewish and Christian pseudepigrapha (e.g., Life of Adam and Eve).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the Adam and Eve narrative with a series of divine punishments (Adam's labor, Eve's childbirth, serpent's mutilation) and a relocation, forming a chiastic closure.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian version here expands Josephus's terse account with moralizing and folkloric elements, typical of the Christian reception in the Caucasus.","cites":[{"key":"ed:flavi","label":"source edition: TITUS Texts: Flavius Iosephus, Antiquitates Iudaicae I-II","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/gelati/flavios/flavi.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the speaker' (მთქუმელმან) is unclear; it may refer to God or Adam.","The phrase 'the revealer of men and the teacher of evil' is ambiguous in its referent—possibly the serpent or a divine agent."],"confidence":"medium","notes":[]}]}