{"slug":"cantt","id":"georgian:titus:cantt","title":"Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","author":"Greg.Nyss.","genre":"hagiography","date":"","tradition":"georgian","coverage":"not-located","coverage_claim":{"status":"not-located","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T04:53:17Z","cost_usd":0.00622},"source":{"registry_id":"georgian:titus:cantt","work_id":"cantt","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 21.11.2023. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"},"stats":{"passages":13,"english_words":2234,"coptic_letters":0,"commentary_units":71,"commentary_kinds":9,"derived_notes":0,"ambiguities":25,"work_notes":5,"external_links":3,"timeline":4},"summary":{"work":"cantt","abstract":"The Old Georgian version of Gregory of Nyssa's homilies on the Song of Songs is a translation from a lost Greek original, likely produced in a medieval monastic setting. Its survival in a few manuscripts limits knowledge of its circulation, and its dating is uncertain, possibly as early as the 10th century. The translation preserves a text that may differ from the standard Greek tradition, reflecting the Byzantine reception of Gregory's allegorical exegesis within the Georgian Church.","historical_context":"The Georgian translation of Gregory of Nyssa's homilies on the Song of Songs likely originated in a medieval monastic community, possibly in Georgia or a Georgian monastery abroad, between the 10th and 12th centuries. The original Greek homilies were composed in the late 4th century in Cappadocia, within a context of Neoplatonic and Origenist allegorical exegesis. The Georgian version was transmitted in a limited number of manuscripts, used in liturgy and theological education, and reflects the broader Byzantine reception of patristic works. The translation may have been produced to support monastic spiritual formation, adapting Gregory's allegorical method for a Georgian audience. The lack of a critical apparatus for the Greek Vorlage and the absence of systematic recording of variants between the Georgian and Greek traditions highlight the challenges in studying this text.","significance":"This Georgian version is significant as a witness to the medieval reception of Gregory of Nyssa's exegesis in the Christian East, particularly within the Georgian Church. It preserves a text that may differ from the standard Greek tradition, offering potential insights into textual variants and the adaptation of patristic works for liturgical and educational purposes. The translation also illustrates the transmission of Neoplatonic and Origenist allegorical methods in a monastic context.","timeline":[{"date":"Late 4th c.","event":"Gregory of Nyssa composes the original Greek homilies on the Song of Songs."},{"date":"10th–12th c. (uncertain)","event":"Georgian translation likely produced in a monastic setting."},{"date":"Medieval period","event":"Translation transmitted in Georgian monastic circles, used in liturgy and education."},{"date":"Modern era","event":"Edition based on four manuscripts, without critical apparatus for the Greek Vorlage."}],"relations":[{"work":"Gregory of Nyssa's Homilies on the Song of Songs (Greek original)","relation":"Source text for the Georgian translation","key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"},{"work":"Origen's Commentary on the Song of Songs","relation":"Influences Gregory's allegorical exegesis","key":"","label":null,"url":null},{"work":"Georgian hagiographical tradition","relation":"Uses epithet 'God-clad' for Gregory","key":"","label":null,"url":null}],"external_links":[{"key":"wikipedia:Gregory of Nyssa","label":"Gregory of Nyssa","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Gregory_of_Nyssa","reason":"Author of the original homilies"},{"key":"wikipedia:Song of Songs","label":"Song of Songs","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Song_of_Songs","reason":"Biblical text commented upon"},{"key":"wikipedia:Georgian language","label":"Georgian language","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Georgian_language","reason":"Language of the translation"}],"cautions":["The dating of the Georgian translation is uncertain; it may be as early as the 10th century, but firm evidence is lacking.","The translation survives in a single or few manuscripts, limiting knowledge of its circulation.","Variants between the Georgian and Greek traditions are not systematically recorded in the edition."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000372,"generated":"2026-11-15T00:40:03Z"},"checks":{"work":"cantt","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":13,"translated":13,"commentary_passages":13,"commentary_units":71,"english_words":2234,"source_letters":9855,"commentary_kinds":9},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Old Georgian version of Gregory of Nyssa's homilies on the Song of Songs is a translation from a lost Greek original, preserving a text that may differ from the standard Greek manuscript tradition.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian translation likely originated in the medieval period, transmitted within monastic circles. Its survival in a single or few manuscripts limits our knowledge of its circulation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"external","lemma":"","severity":"caution","text":"The dating of the Georgian translation is uncertain; it may be as early as the 10th century, but firm evidence is lacking. The original Greek homilies date to the late 4th century.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"This edition does not provide a critical apparatus for the Greek Vorlage; variants between the Georgian and Greek traditions are not systematically recorded.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian version was used in the liturgy and theological education of the Georgian Church, reflecting the broader Byzantine reception of Gregory's allegorical exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"info","text":"No English translation was located by an automated check of the source corpus and one library catalogue. That is not evidence that none exists: the check matches English title words, so works catalogued under a Latin or original-language title are missed."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: hagiography in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 13 narrative."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 21.11.2023. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":13},"term_index":[],"citations":{"ed:cantt":{"label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"Mss.: A-55, 73v-165v A-108, 235v-351v Ath-49, 146r-202r Q-1052, 1r-196r\n\nწმიდისა და ღმერთშემოსილისა მამისა ჩუენისა გრიგოლ ნოსელ მთავარეპისკოპოსისა თარგმანებაჲ ქებისა ქებათაჲსა მივითუალე, ვითარცა შემსგავსებული პატიოსნისა ცხორებისა შენისა და უბიწოჲსა სულისა შენისა, ქებისა ქებათაჲსათჳს მოსწრაფებაჲ, რომლისათჳს-იგი პირისპირცა და წიგნითაცა გუევედრე ჩუენ, რაჲთა ურთიერთარს შემსგავსებულითა თარგმანებითა გამოვაცხადოთ თქუმულთა მათ შინა დაფარული იგი სიბრძნისმეტყუელებაჲ და ადვილად საგონებელთა მათ სიტყუათა წარმოჩინებაჲ, მაღლისა მის და ღმრთივშუენიერისა ძალისა და გონებისა მათისა უკუდავებითა განბრწყინვებული და განწმედილი, საჩინოდ წარმოვადგინოთ. ვინაჲცა წადიერად მივითუალე ამის პირისათჳს ზრუნვაჲ, არა თუ ვითარმცა შენ რაჲმე საჴმარ-გეყო ამათგანი (რამეთუ მრწამს, ვითარმედ წმიდა არიან თუალნი გულისა შენისანი ყოვლისაგან ვნებულისა და მწიკულევანისა გონებისა და ღმრთივბრწყინვალისა მის მიმართ მადლისა საღმრთოთა მათ მიერ სიტყუათა დაუბრკოლებელად ხედვენ), არამედ რაჲთა ჴორციელთა ვიეთმე და ზრქელთა სარგებელი რაჲმე პოონ სულიერისა და უნივთოჲსა ცხორებისაჲ, რომლისა მიმართ მიიყვანებს წიგნი ესე მის შორის დაფარულისა მის მიერ სიბრძნისა.","english":"The translation of the Song of Songs by our holy and God-clad father Gregory, Archbishop of Nyssa, I have undertaken, as befits your honorable life and your pure soul, the zeal for the Song of Songs, concerning which you have entreated us both in person and in writing, that we might, by a fitting translation, reveal the hidden wisdom in those words and the clear presentation of those easily comprehensible phrases, shining with the immortality of that lofty and divinely radiant power and intellect, and purified, we might set forth clearly. For I have eagerly undertaken the care of this matter, not as if you would derive any benefit from these things (for I believe that the eyes of your heart are holy, free from all passion and petty thought, and behold unhindered that divinely radiant grace in those divine words), but so that some corporeal and earthly beings might find some benefit for the spiritual and immaterial life, to which this book leads through the wisdom hidden within it.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"წმიდისა და ღმერთშემოსილისა","severity":"info","text":"The epithet 'God-clad' (ღმერთშემოსილისა) is a standard hagiographic formula for Gregory of Nyssa in Georgian, emphasizing his sanctity and divine inspiration.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თარგმანებაჲ ქებისა ქებათაჲსა","severity":"info","text":"This preface introduces Gregory of Nyssa's homilies on the Song of Songs, a work originally in Greek. The Georgian translation is part of the medieval Christian East's reception of patristic exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მივითუალე","severity":"info","text":"The first-person verb 'I have undertaken' (მივითუალე) signals the translator's direct address to the dedicatee, framing the work as a personal response to a request.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ჴორციელთა ... და ზრქელთა","severity":"info","text":"The contrast between 'corporeal and earthly' beings and 'spiritual and immaterial' life reflects the Neoplatonic and Origenist allegorical method typical of Gregory's exegesis, adapted for a Georgian monastic audience.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"Mss.: A-55, 73v-165v A-108, 235v-351v Ath-49, 146r-202r Q-1052, 1r-196r","severity":"info","text":"The manuscript list indicates multiple witnesses, but the text may contain scribal variants or lacunae; the edition relies on these four codices without specifying a base manuscript.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the dedicatee ('your honorable life and your pure soul') is not specified in the passage; it may be a bishop or monastic figure."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":2,"ref":"p2","source":"ხოლო ვინაჲთგან ვიეთმე ეკლესიისა შვილთა ჰგონიეს, თუ სიტყუანი წიგნთა საღმრთოთანი თჳნიერ მარტივთა და ადვილად განსაგონებელთაჲსა, რაოდენნიცა იგავით და სახისმეტყუელებით და მიფარულად ითქუმიან, არარაჲ სარგებელ გუეყოფის მათგან, საჭიროდ შემირაცხიეს, რაჲთა პირველად ესევითარისა მისთჳს მაბრალობელთა პასუხი განვსცეთ.","english":"But since some of the children of the Church suppose that the words of the divine books, apart from those that are simple and easy to comprehend, as many as are spoken by way of parable and allegory and in a hidden manner, yield us no benefit, I have deemed it necessary first to give a response to such accusers.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ვიეთმე ეკლესიისა შვილთა","severity":"info","text":"The phrase 'some of the children of the Church' identifies a group within the Christian community who hold a literalist view of Scripture, a common polemical target in patristic exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"იგავით","severity":"info","text":"The term 'იგავით' (igavit) means 'by way of parable' and is a key term in the Georgian translation of Gregory's homilies, reflecting the Greek παραβολῇ.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"სახისმეტყუელებით","severity":"info","text":"The term 'სახისმეტყუელებით' (saxismetqvelebit) means 'by way of allegory' and corresponds to Greek ἀλληγορίᾳ, a central hermeneutical concept in Gregory's exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"Gregory of Nyssa's homilies on the Song of Songs defend allegorical interpretation against literalist critics, a common concern in early Christian exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"პირველად","severity":"info","text":"The adverb 'პირველად' (pirvelad, 'first') signals the beginning of a rhetorical response, structuring the homily as a defense before proceeding to exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მაბრალობელთა","severity":"caution","text":"The term 'მაბრალობელთა' (mabralobelta, 'accusers') is ambiguous: it may refer to literalist critics or to heretical groups; the Georgian translation does not specify further.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'accusers' (მაბრალობელთა) is not specified; they may be literalist Christians or heretical groups.","The phrase 'children of the Church' could denote lay members or a specific faction, but the text does not clarify."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":3,"ref":"p3","source":"და რამეთუ არარაჲ არს საღმრთოთა წიგნთა შინა უქმ და ურგებ, უკუეთუ ჩუენ მოსწრაფე ვიქმნნეთ ღმრთივსულიერთა წიგნთაგან ყოვლით კერძო სარგებელისა მონადირებად: რაჲთა სიტყუანი, რომელნი ადვილ იყვნენ მათ შორის განსაგონებელად, განმზადებულად მოვისთულებდეთ მათგან სარგებელსა დაუჭირველად, ხოლო უკუეთუ დაფარულ და უჩინო იყვნენ და იგავით და სახისმეტყუელებით თქუმულ და ძალი და სარგებელი მათი ძნელ იყოს განსაგონებელად, არა შეჰვრაცხნეთ იგი უქმად, არამედ ეგევითართა მათ სიტყუათა გამოვეძიებდეთ და გულისჴმა-ვჰყოფდეთ, ვითარცა გუასწავებენ ჩუენ სიტყუანი იგავთანი და გჳბრძანებენ ცნობად და გულისჴმის-ყოფად -- ანუ თუ ვითარცა იგავსა, ანუ თუ ვითარცა ბნელსა სიტყუასა, ანუ თუ ვითარცა თქუმულსა ბრძენთასა, ანუ თუ ვითარცა ბუნებათა მეტყუელებასა, გინა იგავით შესატყუებელსა, გინა თუ სახისმეტყუელებასა, გინა თუ ვითარცა ვის უნდეს სახელისდებად, რამეთუ ჩუენ სახელთათჳს არარას ვზრუნავთ, ძალი ოდენ რაჲ და გულისჴმის-ყოფაჲ მისი სარგებელსა მომატყუებდეს.","english":"And since there is nothing in the divine books that is idle or useless, if we become diligent in hunting for benefit from every side of the divinely inspired books: so that the words which are easy among them to understand, we may readily and without difficulty gather benefit from them; but if they are hidden and obscure and spoken by way of parable and allegory, and their power and benefit are difficult to understand, let us not reject them as idle, but let us investigate such words and comprehend them, as the words of the proverbs teach us and command us to know and comprehend—whether as a parable, or as a dark saying, or as a saying of the wise, or as a natural description, or as something to be understood by parable, or as an allegory, or as one may wish to name it; for we care nothing about names, only what power and comprehension of it may bring benefit.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"და რამეთუ არარაჲ არს საღმრთოთა წიგნთა შინა უქმ და ურგებ","severity":"info","text":"The Georgian asserts that nothing in the divine books is idle or useless, echoing the previous English passage's defense of allegorical interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"სახისმეტყუელება","severity":"info","text":"This term, meaning 'allegory' or 'figurative speech', is a key technical term in Georgian patristic hermeneutics, corresponding to Greek ἀλληγορία.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"სიტყუანი იგავთანი","severity":"info","text":"The reference to 'words of the proverbs' likely alludes to the biblical Book of Proverbs, which in Christian tradition was read as a model of figurative wisdom.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"რაჲთა ... ხოლო ...","severity":"info","text":"The passage uses a contrastive structure: easy passages yield benefit readily, while hidden ones require investigation, mirroring the homiletic method of Gregory.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"სახელთათჳს არარას ვზრუნავთ","severity":"info","text":"The dismissal of concern over names reflects a common patristic topos, seen in Gregory of Nyssa's emphasis on spiritual meaning over terminology.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian phrase 'სახისმეტყუელება' may be read as either 'allegory' or 'figurative description'; the translation adopts 'allegory' for consistency.","The list of interpretive modes (parable, dark saying, etc.) is loosely structured; the exact hierarchy is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":4,"ref":"p4","source":"და რამეთუ დიდიცა მოციქული სულიერად უწესს შჯულსა და რაჟამს უვრცელესადრე წარმოიტყოდის სახელითა შჯულისაჲთა, მითხრობითა სიტყუათა იტყჳს და ვითარმედ ყოველივე ღმრთივსულიერი წიგნი შჯულ არს მათთჳს, რომელნი აღმოიკითხვიდენ და არა ხოლო თუ ცხადთა მცნებათა მიერ, არამედ მითხრობითთაცა უწყებათა ასწავებენ ცნობასა საიდუმლოთასა და უბიწოსა მოქალაქობასა, რომელნი გულისჴმის-ყოფით აღმოიკითხვიდენ; და ვითარცა ჯერ-უჩნდეს, ეგრეთ იჴუმევს მოთხრობასა მას, რამეთუ სარგებელსა ხედავს, ხოლო სახელთათჳს არას ზრუნავს, თუ ვითარ ჯერ-არს სახელისდებაჲ სახელსა მას მითხრობისასა. არამედ ოდესმე იტყჳს ცვალებასა ჴმისასა, ეგულებოდის რაჲ შეცვალებაჲ უწყებისაჲ გულისჴმის-ყოფად ორთა მათ შჯულთა განგებისა; და მერმე მოიჴსენნა რაჲ ორნი ძენი აბრაჰამისნი, რომელნი ესხნეს მჴევლისაგან და აზნაურისა, გულისჴმის-ყოფასა მათსა იგავად და სახისმეტყუელებად სახელ-სდებს და კუალად საქმენი რაჲ მითხრობითნი წარმოთქუნა, იტყჳს, ვითარმედ: \"სახედ და იგავად შეემთხუეოდა მათ, ხოლო დაიწერა ჩუენდა სამოძღურებელად\". და კუალად თქუას რაჲ, ვითარმედ: \"არა დაუკრა პირი ჴარსა მლეწველსა\", შესძინებს და იტყჳს, ვითარმედ: \"არა თუ ჴართაჲ რაჲმე ეურვებოდა ღმერთსა, არამედ ჩუენთჳს სამე დაიწერა\" და ოდესმე მცირედსა ცნობასა და მცირედსა გულისჴმის-ყოფასა სახედ და იგავად სახელ-სდებს.","english":"And since the great apostle spiritually interprets the law, and when he speaks more extensively in the name of the law, he speaks by way of allegorical words, and that every divinely inspired book is a law for those who read it, and not only through the clear commandments, but also through allegorical teachings they instruct in the knowledge of mysteries and in pure conduct, for those who read with understanding; and as it seemed fitting, so he interprets that narrative, for he sees benefit, but concerning the names he does not care, how the naming is appropriate to that allegorical name. But when he speaks of a change of voice, intending a change of understanding to comprehend those two laws of providence; and then, recalling the two sons of Abraham, who were born from a handmaid and a noblewoman, he sets their understanding as a parable and a type, and again when he recounts allegorical deeds, he says: \"It happened to them as a sign and a parable, but it was written for us as a lesson.\" And again, when he says: \"The mouth of the calf-milker did not strike,\" he adds and says: \"It was not because God cared anything about calves, but it was written for our sake,\" and sometimes he sets a small knowledge and a small understanding as a sign and a parable.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სულიერად","severity":"info","text":"The Georgian adverb 'spiritually' renders the Greek πνευματικῶς, a key term in Origenist exegesis, indicating non-literal interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ორნი ძენი აბრაჰამისნი","severity":"info","text":"The two sons of Abraham (Ishmael and Isaac) are referenced from Genesis 16 and 21, used here as an allegorical example of typological interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ჴარსა მლეწველსა","severity":"info","text":"The phrase 'the mouth of the calf-milker' alludes to a specific Old Testament regulation (Deuteronomy 25:4), cited by Paul in 1 Corinthians 9:9 as an example of seemingly trivial law with deeper meaning.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage continues the homily's argument that all scripture, even obscure or narrative portions, serves as law for the attentive reader, following Paul's allegorical method.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian translation closely follows the Greek original's emphasis on typological exegesis, reflecting the influence of Origen and Gregory of Nyssa on early Georgian monastic education.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'change of voice' (ცვალებასა ჴმისასა) may refer to a shift in speaker or rhetorical mode in Paul's text; the exact referent is not specified.","The identity of the 'great apostle' is assumed to be Paul, but the Georgian text does not name him explicitly in this passage."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":5,"ref":"p5","source":"და კუალად ჴორციელთაგან სულიერად შეცვალებასა უფლისა მიმართ მოქცევად იტყჳს და საბურველისა მოძარცუად უწესს. და ამას ყოველსა და პირად-პირადსა სახესა და სახელსა და გონებითსა ხედვასა ზედა გუმოძღურის ჩუენ და გუასწავებს, რაჲთა არა წიგნსა და წერილთა ხოლო შევექუსნეთ, ვითარცა მრავალსახედ მავნებელსა სათნოდ ცხორებისასა მარტივად გულისჴმის-ყოფითა სახელთაჲთა, არამედ რაჲთა მივიცვალნეთ უნივთოთა და უხილავთა ხედვათა მიმართ და რაჲთა ჴორციელთა და ზრქელთა გონებათა სულიერად და საღმრთოდ გულისჴმა-ვჰყოფდეთ და სახედ მტუერისა ზრქელთა მათ და ჴორციელთა სიტყუათა განვიბერტყდეთ. რამეთუ ამისთჳს გუასწავებს და იტყჳს, ვითარმედ: \"წიგნი მოაკუდინებს, ხოლო სული ცხოველ-ჰყოფს\". ესე იგი არს, ვითარმედ უკუეთუ მარტივისა და შიშულისა სიტყჳსაებრ წერილთაჲსა გულისჴმა-ვჰყოფდეთ ძალსა საქმეთასა, არა კეთილისა ცხორებისა სახესა მოგუცემენ ჩუენ. რამეთუ რაჲ სათნოებაჲ ასწავოს სიძვისაგან შვილთსხმამან, ვითარცა წერილ არს ოსე წინაჲსწარმეტყუელისათჳს, და ესაიაჲს შესლვამან წინაჲსწარმეტყუელისა, უკუეთუ სიტყუათამდინ ოდენ ვინ დაადგინოს ძალი თქუმულთაჲ მათ, ანუ თუ ვითარსა სათნოდ ცხორებასა ასწავებს უწყებაჲ იგი დავითისი, რომელსა-იგი შინა მრუშებისა და კაცისკლვისა ბილწებაჲ ერთბამად და ზოგებით შემოკრბეს.","english":"And again, it speaks of turning from the corporeal to the spiritual toward the Lord, and it prescribes the plundering of the veil. And over every single form and name and intellectual vision, it guides and teaches us, so that we may not cling only to the book and the writings, as is harmful in many ways to the virtuous life by a simple understanding of the names, but rather that we may change toward incorporeal and invisible visions, and that we may understand corporeal and material thoughts spiritually and divinely, and that we may break through the dust of those material and corporeal words. For this reason it teaches and says: \"The letter kills, but the spirit gives life.\" That is to say, if we understand the power of the deeds according to the simple and literal word of the writings, they do not give us the form of a good life. For what virtue does the begetting of children from fornication teach, as is written about the prophet Hosea, and the entering of the prophet Isaiah, if one establishes the power of those utterances only according to the words, or what virtuous life does that account of David teach, in which the abomination of adultery and murder are together and in some way combined?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საბურველისა მოძარცუად","severity":"info","text":"The phrase 'plundering of the veil' echoes the allegorical stripping away of literal meaning, a key theme in Gregory's hermeneutics.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"წიგნი მოაკუდინებს, ხოლო სული ცხოველ-ჰყოფს","severity":"info","text":"This is a direct citation of 2 Corinthians 3:6, rendered in Old Georgian as 'The letter kills, but the spirit gives life.'","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ოსე წინაჲსწარმეტყუელისათჳս","severity":"info","text":"Reference to the prophet Hosea, whose marriage to Gomer (Hosea 1–3) is cited as an example of literal interpretation leading to moral confusion.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ესაიაჲს შესლვამან","severity":"info","text":"The 'entering of Isaiah' likely alludes to Isaiah's vision in the temple (Isaiah 6), which Gregory interprets allegorically to avoid literal absurdity.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"დავითისი","severity":"info","text":"Reference to David's adultery with Bathsheba and murder of Uriah (2 Samuel 11), used as an example of morally problematic literal reading.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Gregory of Nyssa's homilies on the Song of Songs employ allegorical interpretation to reconcile Old Testament narratives with Christian moral teaching.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the great apostle' in the previous passage is not specified in the Georgian text; likely Paul, but not explicit.","The phrase 'plundering of the veil' may refer to a specific exegetical tradition, but the exact source is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":6,"ref":"p6","source":"ხოლო რაჟამს იპოვოს სიტყუაჲ, საქმეთა მათ წარმოთქუმისა უბრალოდ გამომაჩინებელი, მაშინ გამოჩნდეს ჭეშმარიტებაჲ სამოციქულოჲსა მის სიტყჳსაჲ, ვითარმედ: \"წიგნი მოაკუდინებს\", ესე იგი არს, რამეთუ ბოროტთა საქმეთა სახესა მისცემს, ხოლო სული აცხოვნებს, რამეთუ შესცვალებს უშუერსა მას და შესმენილსა გონებასა საღმრთოდ და სრულად გულისჴმის-ყოფად. უწყით უკუე თჳთ თავადიცა იგი სიტყუაჲ, ყოველთაგან დაბადებულთა თაყუანისცემული, რაჟამს-იგი განკაცნა და გუასწავებდა ჩუენ საღმრთოთა საიდუმლოთა თავისა თჳსისათჳს; ესრეთ თქუა, ვითარმედ: \"ორისა კაცისაჲ წამებაჲ ჭეშმარიტ არს\" და ვითარმედ: \"მე და მამაჲ ერთ ვართ\" და \"რვალისა იგი გუელი, ნაკბენთა ერისათა სალხინებელად უდაბნოს ამაღლებული\", ჯუარისა მიერ ჩუენთჳს აღსრულებადისა მის განგებულებისა სახედ მოიღო. ხოლო წმიდათა მათ თჳსთა მოწაფეთა გულისჴმის-ყოფასა უჩინოთა და დაფარულთა სიტყუათა მიერ წურთიდა და იგავთა და სახეთა და ბნელთა სიტყუათა და მოძღურებათა და სახისმეტყუელებათა წინაუყოფდა, რომელთა-იგი თჳსაგან გამოუთარგმანებდა და განუმარტებ/და.","english":"But when it finds a word that simply reveals the utterance of those deeds, then the truth of that apostolic word appears, namely: \"The letter kills,\" that is, it gives form to evil deeds, but the spirit saves, for it transforms that crude and perceptible understanding into a divine and complete comprehension. Know then that the Word itself, worshipped by all created things, when it became incarnate and taught us the divine mysteries concerning itself, spoke thus: \"The testimony of two men is true,\" and \"I and the Father are one,\" and \"That bronze serpent, raised up in the wilderness for the healing of the people's bites,\" it took as a type of that dispensation accomplished for us through the cross. And to its holy disciples, for the comprehension of hidden and concealed words, it instructed them through parables and figures and dark sayings and teachings and allegories, which it itself interpreted and explained to them.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"წიგნი მოაკუდინებს","severity":"info","text":"The phrase 'the letter kills' echoes 2 Corinthians 3:6, a key Pauline text on spiritual versus literal interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ორისა კაცისაჲ წამებაჲ ჭეშმარიტ არს","severity":"info","text":"The saying 'the testimony of two men is true' likely alludes to Matthew 18:16 or a similar synoptic passage on witness, though the exact reference is uncertain.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მე და მამაჲ ერთ ვართ","severity":"info","text":"The phrase 'I and the Father are one' directly quotes John 10:30, a central Christological verse.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"რვალისა იგი გუელი","severity":"info","text":"The 'bronze serpent' refers to Numbers 21:4-9, where Moses erects a bronze serpent for healing, here typologically linked to the cross.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"საღმრთოთა საიდუმლოთა","severity":"info","text":"The phrase 'divine mysteries' reflects Gregory's Neoplatonic and Origenist hermeneutics, where Scripture conceals deeper spiritual truths beneath literal words.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სახისმეტყუელებათა","severity":"info","text":"The term 'allegories' (სახისმეტყუელებათა) is a key technical term in patristic exegesis, denoting figurative interpretation of Scripture.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact biblical source for 'the testimony of two men is true' is unclear; it may be a loose paraphrase or a non-canonical saying.","The phrase 'the letter kills' is attributed to Paul but the specific verse (2 Cor 3:6) is not explicitly cited in the Georgian text."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":7,"ref":"p7","source":"და რაჟამს ვერ გულისჴმა-ყვიან თქუმულთა მათ ძალი, აბრალებნ მათ სიმძიმესა გონებათა მათთასა და უგულისჴმოებასა; ვითარ-იგი ჰრქუა რაჲ კრძალვაჲ ცომისაგან ფარისეველთაჲსა და მათ ვერ გულისჴმა-ყვეს, შეჰრისხნა მათ და ჰრქუა, ვითარმედ: \"არა გარქუ თქუენ კრძალვაჲ პურისაგან, არამედ მოძღურებისაგან\", რამეთუ ცომი სახედ მოძღურებისა მოიღო. და კუალად აწუევდეს რაჲ ჭამად, ჰრქუა მათ, ვითარმედ: \"მე ჭამადი მაქუს ჭამად, რომელი თქუენ არა იცით\". და იგინი რაჲ ჰგონებდეს, ვითარმედ: \"მო-თურე-ვინმე-ართუა ჭამადი\", გამოუთარგმანა სიტყუაჲ თჳსი და ჰრქუა, ვითარმედ: \"ჩემი ჭამადი ესე არს, რაჲთა აღვასრულო ნებაჲ მამისა ჩემისაჲ\".","english":"And when they cannot comprehend the power of those words, they attribute it to the heaviness of their own minds and to their lack of understanding; as when he spoke of the abstinence from leaven of the Pharisees, and they did not understand, he rebuked them and said: \"I did not tell you to abstain from bread, but from teaching,\" for he took leaven as a symbol of teaching. And again, when they were troubled about eating, he said to them: \"I have an eating which you do not know.\" And when they thought: \"He has brought some kind of food,\" he interpreted his own word and said: \"My eating is this: to fulfill the will of my Father.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"კრძალვაჲ","severity":"info","text":"The Georgian term 'krzalvay' (abstinence) renders the Greek concept of 'enkrateia' or 'apechomai', central to the homily's allegorical interpretation of dietary practices.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"არა გარქუ თქუენ კრძალვაჲ პურისაგან, არამედ მოძღურებისაგან","severity":"info","text":"This saying is not a direct biblical quotation but an adaptation of Jesus' teaching on true spiritual nourishment, echoing Matthew 4:2-3 or John 6:32-35, where Jesus distinguishes physical from spiritual sustenance.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ცომი","severity":"info","text":"The leaven (tsomi) as a symbol of teaching reflects patristic exegesis, particularly Gregory of Nyssa's method of interpreting Old Testament purity laws allegorically, as seen in his homilies on the Song of Songs.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage continues the homily's argument that literal understanding of Scripture leads to error, using the example of the Pharisees' misunderstanding of Jesus' words about leaven and eating.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian translation preserves Gregory's allegorical method, which was influential in Eastern Christian monasticism, as evidenced by the inclusion of this homily in the Georgian manuscript tradition.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify the exact source of the saying about leaven; it may be a paraphrase of a lost apocryphal tradition or a creative expansion by Gregory.","The phrase 'I have an eating which you do not know' is ambiguous in its referent; the homily interprets it as Christ's fulfillment of the Father's will, but the original context is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":8,"ref":"p8","source":"და ესევითარნი ბევრეულნი სიტყუანი იპოვებიან სახარებასა შინა, რომელთა-იგი მარტივი პირი სხუაჲ არს და გონებაჲ, რომლისა მიმართ ხედავს, სიღმრე მისი სხუაჲ არს , ვითარ წყალი იგი, რომელი წყურიელთა აღუთქუა, რომლისა მიერ წყარო მდინარეთა იქმნებიან მორწმუნენი და პური, რომელი ზეცით გარდამოჴდა, ტაძრისა დაჴსნაჲ და მესამესა დღესა აღდგომაჲ და კარი და გზაჲ და ლოდი, მაშენებელთაგან შეურაცხ-ქმნილი და თავკიდეთა მოზავებული და ორნი ცხედარსა ზედა ერთსა და წისქჳლი და მფქველნი და წარტაცებული და დატევებული და მძორი და ორბები და ლეღჳ, რტოდაჩჩობილი - ესე ყოველი და სხუაჲ, რაოდენიცა არს ესევითარი, ამისთჳს თქუმულ არიან, რაჲთა გამოვეძიებდეთ ძალსა საღმრთოთა ბრძანებათასა და ვეკრძალებოდით საკითხავსა და რაჲთა გულსმოდგინედ და ყოვლითა გულითა გამოვიკულევდეთ, უკუეთუ სამე იპოვოს სიტყუაჲ მარტივისა პირისა უმაღლესი და უღრმესი, რომელი საღმრთოდ და უნივთოდ და ღმრთივბრწყინვალედ გულისჴმის-ყოფად წარუმართებდეს გონებასა. ვინაჲცა ამის პირისათჳს დაყენებულსა მას ხესა არცა ლეღუდ ვიტყჳთ, არცა სხუად რომლადმე ხედ, ვითარცა ვიეთმე თქუეს, რამეთუ უკუეთუმცა მაშინ სიკუდილშემოსილ ყოფილ იყო ლეღჳ, არცამცა აწ იჭმებოდა უეჭუელად.","english":"And many such words are found in the Gospel, whose literal surface is one thing, and the meaning toward which it looks is another, its depth being another, like that water which he promised to the thirsty, through which a spring of rivers becomes for the faithful, and the bread which came down from heaven, the breaking of the temple, and the resurrection on the third day, and the door and the way and the stone, the stone rejected by the builders and the stone joined to the head, and two bodies upon one, and the mill and the millers, and the one seized and the one left behind, and the corpse and the eagles and the fig tree, the fig tree with its branch cut off—all this and whatever else is of this kind have been spoken for this reason: that we might seek out the power of the divine commandments and beware of the literal reading, and that we might diligently and with all our heart search out, whether perhaps one might find the word of the literal surface higher and deeper, which might direct the mind toward understanding divinely and immaterially and with divine radiance. For concerning this surface, we do not call that tree which was set up a fig tree, nor any other kind of tree, as some have said, for if the fig tree had then been clothed with death, it would not now be eaten without doubt.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და ესევითარნი ბევრეულნი სიტყუანი იპოვებიან სახარებასა შინა","severity":"info","text":"This passage continues the homily's argument that Gospel words have a literal surface and a deeper meaning, listing examples of such symbolic language.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"წყალი იგი, რომელი წყურიელთა აღუთქუა","severity":"info","text":"The 'water promised to the thirsty' likely alludes to John 4:7-15, where Jesus offers water that quenches thirst symbolically.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ტაძრისა დაჴსნაჲ","severity":"info","text":"The 'breaking of the temple' may refer to the rending of the Temple veil (Matthew 27:51) or the destruction of the Temple as a symbol.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მარტივი პირი","severity":"info","text":"The phrase 'literal surface' (მარტივი პირი) is a key term in Gregory's hermeneutics, contrasting the literal sense with deeper spiritual meaning.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ლეღჳ, რტოდაჩჩობილი","severity":"info","text":"The fig tree with its branch cut off is a Gospel symbol (Mark 11:12-14; Luke 13:6-9), used here to illustrate the need for allegorical interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"უკუეთუმცა მაშინ სიკუდილშემოსილ ყოფილ იყო ლეღჳ","severity":"caution","text":"The phrase 'if the fig tree had then been clothed with death' is obscure; it may refer to a patristic tradition about the fig tree's symbolic death, but the exact reference is uncertain.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the stone rejected by the builders' and 'the stone joined to the head' is unclear; they may refer to Gospel parables or apocryphal traditions.","The phrase 'two bodies upon one' is ambiguous; it could refer to the dual nature of Christ or a specific Gospel episode."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":9,"ref":"p9","source":"და ამის თანა გჳსწავიეს უფლისაგან განჩინებით, ვითარმედ: \"არარაჲ არს პირით შემავალი, რომელიმცა შეაგინებდა კაცსა\", არამედ სხუასა რასმე გულისჴმის-ყოფასა ვეძიებთ ამის შჯულისა წილ, შემსგავსებულსა შჯულისმდებელისა სიმაღლისასა. დაღაცათუ გუესმის, ვითარმედ მუშაკობითა ღმრთისაჲთა დაენერგა სამოთხე იგი და გინა თუ ხე იგი ცხორებისაჲ შორის სამოთხისა, ვითხოვთ მისგან სწავლად, რომელმან-იგი გამოაცხადნის დაფარულნი საიდუმლონი, თუ რომელთა ნერგთა იქმნების მამაჲ მოქმედ და დამნერგველ, გინა თუ ვითარ შესაძლებელ არს, რაჲთამცა საშუვალ სამოთხისა იყვნეს ორნივე იგი ხენი ერთბამად, რომელ არს ცხორებისა და წარწყმედისაჲ. რამეთუ გამოწულილვითი საშუვალი ესევითარი არს, რაჟამს კარაკინითა მოავლო მრგუალი წერტილი იგი კარაკინისაჲ, რომელი შიგნით კარაკინისა მიერ დაიწერტა, იგი არს საშუვალი. ხოლო უკუეთუ წერტილსა მას წარჰჴდეს, რომელსაცა კერძსა უღონო არს თჳნიერ სხჳსა მრგულისა მოვლებისა, უკუეთუმცა საშუვალად იწოდაღა იგი. და მუნ ერთი იყო სამოთხე, ვითარცა წერილ არს აწ უკუე ვითარ ეგების განთჳსებულთა ხეთა ორთავე საშუვალ სამოთხისა ყოფაჲ? და სიკუდილ-შემოსილისა მის ღმრთისა მუშაკობისაგან უცხო-ყოფასა გუასწავებს ჩუენ სიტყუაჲ იგი, რომელმან ყოველთავე საქმეთა ღმრთისათა კეთილ უწოდა და კეთილ ფრიად.","english":"And from this we have learned from the Lord with discernment, that: \"There is nothing entering through the mouth that would defile a man,\" but we seek some other understanding for the sake of this law, one akin to the height of the lawgiver. Although we hear that by the labor of God that paradise was planted, or that tree of life in the midst of paradise, we seek from it to learn that which reveals the hidden mysteries, what kind of plantings the Father is the doer and planter, or how it is possible that both those trees, which are of life and of destruction, might be at the center of paradise. For the center is like this: when with a compass one draws the circular point of the compass, which is inscribed from within the compass, that is the center. But if that point should depart, to whichever side, it is impossible without another circular revolution; would it then be called the center? And there was one paradise, as it is written; now then how is it possible for two distinct trees to be at the center of paradise? And that word teaches us to alienate ourselves from that death-clad labor of God, which called all the works of God good and very good.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"არარაჲ არს პირით შემავალი, რომელიმცა შეაგინებდა კაცსა","severity":"info","text":"The Georgian text echoes a logion reminiscent of Matthew 15:11 or a similar synoptic saying, though the wording is not verbatim from the canonical Gospels. The homily treats it as a dominical saying requiring allegorical interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"საშუვალი","severity":"info","text":"Georgian 'sashuvali' translates Greek 'kentron' (center). The passage uses the compass metaphor to argue that two distinct trees cannot both occupy the same center of paradise, a logical point in the allegorical reading.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"სიკუდილ-შემოსილისა მის ღმრთისა მუშაკობისაგან","severity":"info","text":"The phrase 'death-clad labor of God' likely refers to a heretical or literalist interpretation of Genesis that attributes physical labor to God, which Gregory rejects. This reflects the homily's anti-Anthropomorphite polemic.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage moves from a dominical saying about purity to a critique of literal readings of paradise, then to a geometric analogy for the center, and finally to a rejection of the idea that God's works are merely 'good' without deeper spiritual meaning.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"დაღაცათუ","severity":"caution","text":"The conjunction 'daghach'atu' ('although') introduces a concessive clause that may be corrupt or mispointed in the Georgian manuscript; the sense is clear but the syntax is awkward, possibly reflecting a Greek original's 'ei kai'.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'Lord' cited (whether Christ or a patristic authority) is not explicit; the reading assumes a dominical saying.","The phrase 'death-clad labor of God' may refer to a specific heretical group or to a literalist exegesis; the text does not specify."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":10,"ref":"p10","source":"და ესე ყოველი უკუეთუ ვინ სიბრძნით არა გულისჴმა-ყოს და პოვოს ჭეშმარიტებაჲ დაუდგრომელად და ზღაპრად საგონებელ იქმნენ განუკრძალველთა მიერ ჭეშმარიტებისა სიტყუანი. ხოლო უკუეთუ ყოველსავე წინაჲსწარმეტყუელთა თქუმულსა აღმოვიკულევდეთ, გრძელ იყოს ჩუენდა და შეუმსგავსებელ; გარნა რაჲთა მცირედთა ამათ სიტყუათა მიერ ყოვლისა მისთჳს გულისჴმა-ვყოთ, მცირედთა შევსძინოთ და დავაცადოთ, თუ ვითარ იტყჳს მიქეა უკუანაჲსკნელთა დღეთა გამოჩინებად მთასა ღმრთისასა, წუერსა ზედა მთათასა დარღუევად ძალთა მათ წინააღმდგომთა სარწმუნოებისა მიერ. და კუალად ჴმამაღალი ესაია იტყჳს, ვითარმედ: \"აღმოსცენდეს კუერთხი და ყუავილი ძირთაგან მისთა აღმოჴდეს\". რამეთუ უფლისა ჴორცითა გამოჩინებასა ესრეთ სახელ-სდვა, ანუ შეყოფილსა მთასა, დავითის მიერ უწყებულსა, თუ ვითარი ძალი აქუს, ანუ თუ მარტივი სიტყუაჲ ვითარი არის, ანუ თუ ბევრწილი იგი ეტლი და კრებული ზუარაკთაჲ, აღრეული დიაკეულთა შორის ერისათა, ანუ თუ სისხლითა შეღებული ფერჴი და ენანი ძაღლთანი და ჴბოჲ იგი ლიბანისაჲ, დაწულილებული ნაძუთა თანა ლიბანისათა.","english":"And all this, if one does not understand it with wisdom and find the truth unshakably, the words of truth will become a fable and a subject of thought for the undiscerning. But if we were to recount everything spoken by the prophets, it would be lengthy for us and incomparable; however, so that we may understand all of it through these few words, let us add a little and pause, as Micah says concerning the manifestation of the last days on the mountain of God, and the crushing of the opposing forces on the summit of the mountains by faith. And again the loud-voiced Isaiah says: \"The thorn-bush and the lily shall spring up from its roots.\" For he thus named the manifestation of the Lord in the flesh, or the assembled mountain, as declared by David, what power it has, or what the simple word is, or that many-charioted and gathered heap of beasts, mixed among the deacons of the people, or the foot stained with blood and the tongues of dogs, and that calf of Lebanon, crushed together with the shoots of Lebanon.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მიქეა","severity":"info","text":"The reference to Micah's prophecy of the last days and the mountain of God echoes Micah 4:1 (LXX), though the specific imagery of crushing opposing forces is not directly biblical.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ესაია","severity":"info","text":"The quotation 'The thorn-bush and the lily shall spring up from its roots' is not a direct biblical verse but likely alludes to Isaiah 35:1-2 (LXX) or similar prophetic imagery of renewal.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ზღაპრად","severity":"info","text":"The Georgian term 'zghaprad' (as a fable) translates Greek 'μῦθος', indicating a contrast between allegorical truth and literal fable, a key hermeneutical move in Gregory's homilies.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"მთასა ღმრთისასა","severity":"info","text":"The 'mountain of God' (Mt. Sinai or Zion) is a common typological symbol in patristic exegesis for divine revelation and the Church, as seen in Gregory's allegorical method.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და კუალադ","severity":"info","text":"The phrase 'And again' (da kualad) marks a transition to a new prophetic citation, structuring the homily as a series of scriptural proofs woven into the allegorical argument.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სისხლითა შეღებული ფერჴი","severity":"caution","text":"The phrase 'foot stained with blood' is obscure; it may refer to a lost biblical or apocryphal tradition, or be a corruption in the Georgian transmission. The English draft leaves it ambiguous.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'foot stained with blood' and 'tongues of dogs' is unclear; possibly a reference to a non-canonical source or a textual corruption.","The phrase 'many-charioted and gathered heap of beasts' may be a misreading or interpolation in the Georgian tradition."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":11,"ref":"p11","source":"და ესევითარი ბევრეული იპოვების საწინაჲსწარმეტყუელოთა შინა, რომელნი აჩუენებენ ღმრთივშუენიერსა მას ძალსა ცხადთა მათ სიტყუათა შინა დაფარულსა, რომელი-იგი, ვითარცა ვიეთმე სათნო-უჩნს, უკუეთუ ვინ განსძარცოს მათგან, ესევითარი სახე შეემთხუევის, ვითარმცა ვინ მჯაჲ იფქლისაჲ განულეწველი საზრდელად კაცთა დაუგო და არცამცა განლეწა და არცამცა განანქრია და არცა ბზისაგან განყო იფქლი და არცა დაფქვა და არცა შეაცხო, ვითარცა არს წესი პურისაჲ. რამეთუ ვითარცა განულეწველი მჯაჲ პირუტყუთაჲ არს საზრდელი და არა კაცთაჲ, ეგრეთვე ღმრთივსულიერნი სიტყუანი, უკუეთუ წულილადთა ხედვათა მიერ არა დაწულილდენ და შეცხვენ და შეინელნენ, პირუტყუთა საზრდელ არიან უფროჲსღა, ვიდრეღა პირმეტყუელთა, არა ხოლო თუ ძუელისა შჯულისანი, არამედ ახლისანიცა და უფროჲსღა სახარებისა მოძღურებანი. ესე იგი არს ნიჩაბი, განმწმედელი კალოჲსაჲ და განრჩევაჲ იფქლისაჲ და დაწუვაჲ ბზისაჲ და ცეცხლი უშრეტი და კეთილი იგი საუნჯე და ნაყოფიერი იგი და ხენეში ხე და ზარი იგი ცულისაჲ, რომელი უთქუამს მოკუეთასა და კაცთა ბუნებად შეცვალებადნი იგი ქვანი. ესე მოვწერე შენისა გონიერებისა მათთჳს, რომელნი-იგი საღმრთოთა სიტყუათა შინა მარტივისა პირისა უმეტესსა რასმე გულისჴმის-ყოფასა ძიებად არავის აწუევენ.","english":"And such a multitude is found among the prophets, who reveal that divine-inspired power hidden within their clear words, which, as it seems to some, if one strips it from them, such a form occurs as if someone were to place unleavened wheat as food for men, and neither leavened it, nor kneaded it, nor separated the chaff from the wheat, nor ground it, nor baked it, as is the custom of bread. For just as unleavened wheat is food for beasts and not for men, so also divinely inspired words, if they are not refined by subtle perceptions and kneaded and softened, are more food for beasts than for rational beings, not only those of the old law, but also those of the new and especially the teachings of the Gospel. This is the winnowing fan, the purifier of the threshing floor and the separation of the wheat and the crushing of the chaff and the inextinguishable fire and that good treasure and that fruitful one and the cypress tree and that sound of the axe, which he spoke of concerning the cut and those stones transformed into the nature of men. I have written this concerning your understanding for those who do not deign to seek any deeper comprehension beyond the simple literal sense in the divine words.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საწინაჲსწარმეტყუელოთა","severity":"info","text":"The Georgian term 'sats'inays ts'armet'q'uelota' refers to the prophets of the Old Testament, specifically those considered 'fore-prophets' or prophetic books.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ნიჩაბი","severity":"info","text":"'Nichabi' means 'winnowing fan', a tool used in grain processing, symbolizing purification and separation of truth from falsehood in the context of scriptural interpretation.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მჯაჲ იფქლისაჲ","severity":"info","text":"The metaphor of unleavened wheat (mǰay ipxlisi) as food for beasts, not men, reflects patristic exegesis on the need for spiritual interpretation of Scripture, common in Gregory of Nyssa's homilies.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"Micah","severity":"info","text":"The reference to Micah (mentioned in the previous passage) and the 'sound of the axe' likely alludes to Micah 1:6 or similar prophetic imagery, though not directly quoted here.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative","severity":"info","text":"This passage continues the homiletic narrative, using extended metaphors (wheat, winnowing, fire) to argue for allegorical interpretation of Scripture, a key structural element in Gregory's exegesis.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"Georgian translation","severity":"info","text":"The Georgian version preserves the rhetorical force of Gregory's original Greek, adapting agricultural imagery (e.g., 'winnowing fan') for a Georgian audience familiar with grain processing.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ხენეში ხე' (kheneshi khe) is ambiguous: it may mean 'cypress tree' or refer to a specific type of wood used in winnowing; the translation 'cypress tree' is adopted based on context.","The reference to 'those stones transformed into the nature of men' is unclear; it may allude to a specific biblical or patristic allegory not fully identified."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":12,"ref":"p12","source":"ხოლო რამეთუ ორიგენი მოსწრაფებაჲ აჩუენა ამის წიგნისათჳს და ჩუენ შრომისა ჩუენისა აღწერად გულს-ვიდგინეთ, ნუვინ გუაბრალებს, არამედ სიტყუაჲ იგი სამოციქულოჲ გულისჴმა-ყავნ, რამეთუ იტყჳს, ვითარმედ: \"თითოეულმან სასყიდელი მოიღოს თჳსისაებრ შრომისა\"; რამეთუ ჩუენ არა თუ საჩუენებელად ვისსამე აღვსწერთ თქუმულთა ამათ, არამედ სახილველად მხოლოჲსა ღმრთისა, რომელი-იგი არს მომცემელი სიტყჳსაჲ. ხოლო ვინაჲთგან უმრავლესნი ამათ თქუმულთანი ეკლესიასა შინა ითქუნეს ჩუენ მიერ და ვიეთმე ჩუენ თანა მყოფთა სწავლისმოყუარეთა აღწერნეს სიმიაჲთა, აღწერილი იგი მათი მოვიღეთ და რომელი ნუსხათა მათ შინა შეწყობილად მივიდოდა, მიერ აღვწერეთ და სხუაჲ, რომელი საჭირო იყო შეძინებად, თავით თჳსით შევსძინეთ და სახითა სწავლისაჲთა შემდგომითი შემდგომად მითხრობაჲ მათი ჴელ-ვყავთ და საჩინოთა სიტყუათა მიერ დაფარულებაჲ იგი თქუმულთაჲ მათ გამოვაცხადეთ, ვითარ-იგი ჟამმან და საქმემან ამის პირისათჳს მოცალებაჲ მომცა ჩუენ დღეთა შინა წმიდათა მარხვათასა; რამეთუ სიტყუათა ამათ ძალი სასმენელთა მიმართ ერისათა ამათ დღეთა შინა სასწრაფო იქმნა ჩუენდა მითხრობად.","english":"Now, as for Origen, he showed great zeal concerning this book, and we have set our mind to writing down our own labor. Let no one blame us, but let them understand that apostolic word which says: \"Let each one receive his reward according to his labor.\" For we are not writing these words for the sake of showing off to anyone, but for the contemplation of God alone, who is the giver of speech. And since most of these words were spoken by us in the church, and some of the studious ones who were with us wrote them down with accuracy, we took that written record of theirs, and whatever was found coherently in those copies, we wrote down from that; and the other things that were necessary to add, we added from our own head, and in the form of teaching, we arranged their exposition sequentially, and we revealed the hidden meaning of those words through clear expressions, just as time and the task for this purpose gave us leisure during the holy days of Lent; for the power of these words for the hearing of the people became urgent for us to expound during these days.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"ორიგენი","severity":"info","text":"Origen of Alexandria (c. 185–254) wrote a commentary on the Song of Songs that heavily influenced Gregory of Nyssa’s homilies. Gregory here acknowledges Origen’s zeal for the book while distinguishing his own method.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"თითოეულმან სასყიდელი მოიღოს თჳსისაებრ შრომისა","severity":"info","text":"This is a paraphrase of 1 Corinthians 3:8, where Paul speaks of each receiving his reward according to his labor. Gregory uses it to justify his own exegetical work.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"text","lemma":"აღწერნეს სიმიაჲთა","severity":"info","text":"Gregory states that studious hearers wrote down his sermons with accuracy (სიმიაჲთა). He then used those transcripts, adding material where needed, to produce the final text.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"დღეთა შინა წმიდათა მარხვათასა","severity":"info","text":"Gregory specifies that these homilies were delivered during the holy days of Lent, a period of fasting. This liturgical context explains the urgency and the pastoral focus of the exposition.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"სახილველად მხოლოჲსა ღმრთისა","severity":"info","text":"Gregory insists his work is for the contemplation of God alone, not for display. This reflects a common ascetic and theological humility in patristic exegesis, especially in the Lenten setting.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'სიმიაჲთა' (with accuracy) could imply verbatim transcription or careful paraphrase; the reading taken is that the hearers produced a faithful written record.","The reference to 'clear expressions' (საჩინოთა სიტყუათა) may indicate a hermeneutical move from allegorical to literal language, but the exact method is not specified."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":13,"ref":"p13","source":"ხოლო უკუეთუ მომცნეს ჩუენ ჟამნი ცხორებისანი და მშჳდობაჲ და მყუდროებაჲ ცხორებისა საუნჯემან ქრისტემან, ნეშტისა მისცა ჴელ-ვყოთ აღწერად, რამეთუ აწ ვიდრე ნახევრადმდე წარმოჴდა ძალი სიტყჳსა ჩუენისაჲ სადიდებელად უფლისა, რომლისაჲ არს დიდებაჲ უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.","english":"But if the times of life, peace, and tranquility of life are granted to us by the treasure Christ, we may be able to complete the remainder of the writing, for now the power of our word has advanced only to the midpoint for the glorification of the Lord, whose glory is from eternity to eternity, amen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ნეშტისა მისცა ჴელ-ვყოთ აღწერად","severity":"info","text":"The phrase expresses a hope to complete the commentary if granted time and peace, echoing the homiletic conclusion of Gregory's work.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"საუნჯემან ქრისტემან","severity":"info","text":"The Georgian term 'saunǰeman' (treasure) is a Christological title, reflecting Gregory's view of Christ as the source of spiritual riches.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"აწ ვიდრე ნახევრადმდე წარმოჴდა","severity":"info","text":"This signals that the homilies are only half-complete, marking a structural break and indicating the work's unfinished state.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian translation of Gregory's homilies on the Song of Songs was influential in medieval Georgian monasticism, often used for spiritual instruction.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ნეშტისა მისცა","severity":"caution","text":"The phrase 'nešt'isa mispa' is ambiguous: it may mean 'the remainder' (of the writing) or 'the rest' (of life); the translation opts for the former.","cites":[{"key":"ed:cantt","label":"source edition: Gregory of Nyssa, In Canticum canticorum homiliae","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/hagiorit/canttarg/cantt.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ნეშტისა მისცა' could refer either to the remaining portion of the commentary or to the remainder of the author's life; the English draft takes it as the former.","The clause 'საუნჯემან ქრისტემან' is grammatically ambiguous: it may be a vocative or an instrumental, but the translation treats it as the subject of the conditional clause."],"confidence":"high","notes":[]}]}