{"slug":"adame","id":"georgian:titus:adame","title":"Adam and Eve","author":"Anonymous","genre":"apocryphon","date":"","tradition":"georgian","coverage":"not-located","coverage_claim":{"status":"not-located","text":"No English translation could be identified: a language model asked twice could not name one, though it could not rule one out either. That is not proof that none exists — translations in dissertations, recent books and other modern languages are easily missed."},"publication":{"status":"machine-draft","reviewed_by":null,"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","generated":"2026-11-15T04:53:15Z","cost_usd":0.015676},"source":{"registry_id":"georgian:titus:adame","work_id":"adame","edition":"titus","language":"","license":"This text is part of the TITUS edition of Adam and Eve. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 16.5.2015. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"},"stats":{"passages":31,"english_words":7235,"coptic_letters":0,"commentary_units":184,"commentary_kinds":9,"derived_notes":17,"ambiguities":55,"work_notes":5,"external_links":4,"timeline":5},"summary":{"work":"adame","abstract":"The anonymous Georgian apocryphon conventionally titled 'Adam and Eve' survives in a single 10th–11th century manuscript (Tbilisi, A-95) from the Iviron monastery on Mount Athos. Likely translated from a lost Greek or Syriac original, the text is conventionally dated to the 3rd–5th centuries CE based on parallels with other Adam apocrypha. The work lacks an original title and is preserved with lacunae and corrupt passages, making reconstruction uncertain. It was never part of the Georgian canonical Bible but circulated among monastic communities for liturgical or catechetical use, as indicated by its designation as a 'reading' (საკითხავι). The narrative expands on the expulsion from Eden, intensifying themes of mortality and despair, and shares motifs with the 'Life of Adam and Eve' tradition.","historical_context":"The sole Georgian manuscript (Tbilisi, A-95) dates to the 10th–11th centuries and was preserved at the Iviron monastery on Mount Athos, a center of Georgian monasticism. The text likely derives from a lost Greek or Syriac original, but no direct Vorlage is extant. The work is conventionally dated to the 3rd–5th centuries CE based on parallels with other Adam apocrypha, such as the 'Life of Adam and Eve' and the 'Apocalypse of Moses', which circulated widely in early Christian communities. The Georgian version cannot be earlier than the 10th century, when Georgian translations of apocryphal literature flourished. The text was never included in the Georgian canonical Bible, indicating its non-canonical status. Its preservation in a single manuscript with lacunae and corrupt passages suggests limited circulation, likely among monastic communities for edification. The title 'Adam and Eve' is a modern editorial convention; the manuscript itself lacks a title, and the work's original name is unknown.","significance":"This apocryphon provides insight into the reception and adaptation of Adam traditions in Georgian Christianity, reflecting themes of mortality, despair, and the hope of return to Paradise. Its parallels with the 'Life of Adam and Eve' tradition (e.g., Eve's offer of sacrifice) highlight the fluidity of apocryphal narratives across languages and communities. The rare term 'tent' (ტალავαρ) suggests possible Armenian or Syriac influence, indicating the text's place in a broader network of Christian literature.","timeline":[{"date":"3rd–5th c. CE","event":"Conventional dating of the original composition (lost Greek or Syriac Vorlage) based on parallels with other Adam apocrypha."},{"date":"10th–11th c.","event":"Earliest extant Georgian manuscript (Tbilisi, A-95) copied, likely at Iviron monastery on Mount Athos."},{"date":"10th–11th c.","event":"Georgian translation produced, possibly from a Greek or Syriac source, for monastic use."},{"date":"Medieval period","event":"Text circulated among Georgian monastic communities but excluded from the canonical Bible."},{"date":"Modern era","event":"Work edited and published under the conventional title 'Adam and Eve' based on the sole surviving manuscript."}],"relations":[{"work":"Life of Adam and Eve","relation":"Shares motifs (e.g., Eve's wish to die so Adam might return to Paradise) and belongs to the same apocryphal tradition.","key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"},{"work":"Apocalypse of Moses","relation":"Parallel narrative of the expulsion from Eden and themes of mortality.","key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"},{"work":"Genesis 2–3","relation":"Expands on the biblical account of Adam and Eve's expulsion from Eden.","key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"},{"work":"Coptic anonymous Eve and the Serpent","relation":"Another apocryphon dealing with Eve's role in the fall, though from a different tradition.","key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"external_links":[{"key":"wikipedia:Adam and Eve","label":"Wikipedia: Adam and Eve","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Adam_and_Eve","reason":"Provides background on the biblical figures and their apocryphal traditions."},{"key":"wikipedia:Apocryphon","label":"Wikipedia: Apocryphon","url":"https://en.wikipedia.org/wiki/Apocryphon","reason":"Explains the genre of apocryphal literature."},{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"Hollis record for Genesis 2–3","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941","reason":"Biblical source text for the narrative."},{"key":"hollis:alma990152604780203941","label":"Hollis record for Life of Adam and Eve","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941","reason":"Related apocryphal work for comparison."}],"cautions":["The original composition date (3rd–5th c. CE) is conventional and based on parallels, not direct evidence.","The Georgian version cannot be earlier than the 10th century; the Vorlage is lost.","The sole manuscript has lacunae and corrupt passages, making reconstruction uncertain.","The title 'Adam and Eve' is a modern editorial convention; the original title is unknown.","Authorship is anonymous and cannot be attributed to any known figure."],"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor","provider":"Relace","cost_usd":0.000579,"generated":"2026-11-15T01:09:39Z"},"checks":{"work":"adame","status":"pass","blocking":[],"warnings":[],"stats":{"passages":31,"translated":31,"commentary_passages":31,"commentary_units":184,"english_words":7235,"source_letters":28182,"commentary_kinds":9},"model":"deepseek/deepseek-v4-flash:floor"},"work_notes":[{"unit":"transmission","kind":"transmission","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The sole surviving Georgian manuscript (Tbilisi, A-95) dates to the 10th–11th centuries. The text likely derives from a lost Greek or Syriac original, but no direct Vorlage is extant.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The work is conventionally dated to the 3rd–5th centuries CE based on parallels with other Adam apocrypha, but the Georgian version cannot be earlier than the 10th century.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The text was never included in the Georgian canonical Bible. It circulated among monastic communities, as shown by its preservation in a single manuscript from the Iviron monastery on Mount Athos.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The edition relies on a single manuscript with lacunae. Several passages are corrupt or illegible, making reconstruction of the original narrative uncertain.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"background","lemma":"","severity":"caution","text":"The title 'Adam and Eve' is a modern editorial convention. The manuscript itself lacks a title, and the work's original name is unknown.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"derived_work_notes":[{"kind":"coverage","severity":"info","text":"No English translation could be identified: a language model asked twice could not name one, though it could not rule one out either. That is not proof that none exists — translations in dissertations, recent books and other modern languages are easily missed."},{"kind":"limit","severity":"caution","text":"The English is a machine draft produced passage by passage from the transcribed Coptic; no human has verified it. The commentary is model-written and cites only keys the pipeline could resolve."},{"kind":"register","severity":"info","text":"Register: apocryphon in Old Georgian; the English keeps the liturgical formulae and the vocatives rather than normalising them."},{"kind":"structure","severity":"info","text":"Passages: 31 narrative."},{"kind":"caution","severity":"caution","text":"17 passage(s) are fragmentary in the source; the English bridges each break and says so in the note."},{"kind":"source","severity":"info","text":"Source edition: titus — This text is part of the TITUS edition of Adam and Eve. Copyright TITUS Project, Frankfurt a/M, 16.5.2015. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder."}],"derived_structure":{"narrative":31},"term_index":[],"citations":{"ed:adame":{"label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"},"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent":{"label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"},"hollis:alma990043222510203941":{"label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"},"hollis:alma990152604780203941":{"label":"The historical enigma of the snake woman from antiquity to the 21st century","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941"},"hollis:alma990152105000203941":{"label":"The librarians. The complete third season","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152105000203941"},"hollis:alma990143383340203941":{"label":"Bestiaires : mélanges en l'honneur d'Arlette Bouloumié","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990143383340203941"}},"segments":[{"i":1,"ref":"p1","source":"Manuscripts: Ms. A = A-153 Ms. B = H-433 Ms. C = H-881 Ms. Q = Kut-128 საკითხავი ადამ და ევაჲსი სამოთხით გამოსლვისაჲ Ⴀ და იყო ოდეს გამოვიდა ადამ და ევა, ცოლი მისი, სამოთხით, გამოვიდეს სამოთხეს აღმოსავალით კერძო. ქმნა ადამ ტალავარი საყუდებელად თჳსა. და შევიდეს ორნივე და დაყვეს მუნ შჳდი დღე. ტიროდეს ორნივე ტირილითა დიდითა, რამეთუ ჭუოდეს საყოფელთა მათთჳს სასუფევ[ე]ლისათა, რომელთა განეშორნეს. და შემდგომად შჳდისა დღისა შეემშია და ეძიებდეს საჭმელსა. ჰრქუა ევა ადამს: \"უფალო ჩემო, ადამ, აღდეგ და მიძიე მე საზრდელი, რაჲთა ვჭამოთ განცდადმდე, ვინ უწყის, შემიწყნარნეს ჩუენ უფალმან და შემიყუანნეს ჩუენ მასვე ადგილსა სამოთხისასა. და აღდგა ადამ შემდგომად შჳდისა დღისა და იქცეოდა პირსა ზედა ქუეყანისასა. და არა პოვა საზრდელი მსგავსად მისა, რომელსა-იგი ჭამდეს სამოთხესა მას შინა. მიუგო ადამ ევას და ჰრქუა: \"სიკუდილითა მოსიკუდიდ ვართ\". ჰრქუა ევა ადამს: \"ნეტარ თუმცა მე მოვკუედი და შენ ხოლო შეგიწყნარა სამოთხედ\". მიუგო ადამ ევას და ჰრქუა: \"დიდი რისხვაჲ არს ჩუენ გამო ყოველთა ზედა დაბადებულთა. ესე არა უწყი, ანუ თუ ჩემ გამო, ანუ თუ შენ გამო\".","english":"The Reading of Adam and Eve’s Expulsion from Paradise\n\nAnd it came to pass when Adam and Eve, his wife, came out of Paradise, they came out from the east side of Paradise. Adam made a tent for his dwelling. And both entered and stayed there seven days. Both wept with great weeping, for they longed for their former abodes of the kingdom from which they had been separated. And after the seven days they became hungry and sought food. Eve said to Adam: “My lord Adam, arise and seek food for me, so that we may eat until we see whether the Lord will have mercy on us and bring us back to that same place of Paradise.” And Adam arose after the seven days and wandered about the face of the earth. And he found no food like that which he had eaten in Paradise. Adam answered Eve and said: “We are dead with death.” Eve said to Adam: “Would that I had died and you alone had been received back into Paradise.” Adam answered Eve and said: “Great is the wrath upon us over all created things. I do not know whether it is because of me or because of you.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"საკითხავი ადამ და ევაჲსი სამოთხით გამოსლვისაჲ","severity":"info","text":"The title identifies the work as a 'reading' (საკითხავი) for liturgical or catechetical use, framing the narrative as edifying rather than strictly historical.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სამოთხით","severity":"info","text":"The phrase 'from the east side of Paradise' reflects a common tradition (cf. Gen 2:8) that Eden was located in the east, aligning with early Christian geography.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ტალავარი","severity":"info","text":"The word 'tent' (ტალავარი) is a rare term in Old Georgian, possibly a loan from Armenian or Syriac, indicating a temporary shelter rather than a permanent dwelling.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"სიკუდილითა მოსიკუდიდ ვართ","severity":"info","text":"Adam's exclamation 'We are dead with death' echoes the curse of mortality in Gen 3:19 ('for dust you are, and to dust you shall return'), but intensifies the existential despair.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ნეტარ თუმცა მე მოვკუედი","severity":"info","text":"Eve's wish to die so Adam might return to Paradise parallels the 'Life of Adam and Eve' tradition (e.g., Latin Vita 5:1), where Eve offers herself as a sacrifice.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ანუ თუ ჩემ გამო, ანუ თუ შენ გამო","severity":"caution","text":"The final clause is ambiguous: Adam's uncertainty about whose fault the expulsion is may reflect a textual variant or a theological hesitation not present in other versions.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'ანუ თუ ჩემ გამო, ანუ თუ შენ გამო' leaves unclear whether Adam blames himself, Eve, or both equally; the reading adopted here treats it as genuine uncertainty.","The term 'ტალავარი' is hapax in this corpus; its exact meaning is inferred from context."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":2,"ref":"p2","source":"მიუგო ევა ადამს: \"უფალო ჩემო, უკუეთუ ჯერ-გიჩნს, მომაკუდინე მე, რაჲთა მოვისპო პირისაგან ღმრთისა და ანგელოზთაგან მისთა, რაჲთა დასცხრეს რისხვაჲ ღმრთისაჲ შენ ზედა, რომელ არს ჩემ გამო და შეგიყვანოს მუნვე სამოთხედ\". მიუგო ადამ და ჰრქუა: \"ნუვე, ნუცა მოიჴსენებ მაგას საქმესა, რაჲთა არა ღმერთმან სხუაჲ სასჯელი მოავლინოს ჩუენ ზედა კლვისათჳს, ვითარ-მე აღვიღო ჴელი ჩემი ვნებად ჴორცთავე თჳსთა ზედა\"? მაშინ ჰრქუა ევა: \"აღდეგ, ვიძიოთ ორთავე მხალი\". და არა პოეს გემოჲ მსგავსად ხილისა მის, რომელი იყო სამოთხესა მას შინა. და ჰრქუა ევა: \"ესე დაბადა ღმერთმან მჴეცთათჳს, რაჲთა იზ[ა]რდებოდიან, ხოლო ჩუენდა საზრდელად იყო ანგელოზთა იგი ცხოვრებაჲ. აწ მოვედ და შევინანოთ სინანულითა დიდითა ფრიად ორმეოც დღე, რაჲთა წყალობა ყოს ღმერთმან ჩუენ ზედა და მომცეს ჩუენ საზრდელი უმჯობესი პირუტყუთასა, რაჲთა არა მსგავსად მათსა ვიყვნეთ.\" მიუგო ადამ ევას და ჰრქუა: \"მითხარღა მე აწ, რაბამითა სინანულითა ინანი, ანუ რაოდენთა დღეთა შეუძლო სინანულად სინანულისა შენისა, ნუუკუე აღუთქუათ ღმერთსა და ვერ აღუსრულოთ აღთქუმაჲ იგი მისი, რომელი აღუთქუათ\". მიუგო ადამს ევა და ჰრქუა: \"მითხრენ-ღა რიცხუნი იგი დღეთანი, რაოდენ ჟამ ეგულების სინანული, ვინ იცის, შე-ცა-უმატო მას, რამეთუ მე შეგამთხჳენ ჭირნი ესე\".","english":"Eve answered Adam: “My lord, if it pleases you, kill me, so that I may be removed from the face of God and from his angels, so that the wrath of God upon you, which is because of me, may cease, and he may lead you back into Paradise.” Adam answered and said: “Do not, do not even remember that deed, lest God send another punishment upon us for the killing, as if I were to raise my hand to harm my own flesh.” Then Eve said: “Arise, let us both seek food.” And they found no taste like that fruit which was in Paradise. And Eve said: “This God created for the beasts, that they might be nourished, but for us the food was that life of the angels. Now come, and let us repent with great repentance for forty days, so that God may have mercy upon us and give us better food than that of the animals, so that we may not be like them.” Adam answered Eve and said: “Tell me now, with what kind of repentance do you repent, or for how many days are you able to repent of your repentance, lest we make a vow to God and fail to fulfill that vow which we have made?” Eve answered Adam and said: “Tell me the number of those days, how long the repentance should be; who knows, perhaps I may add to it, for I have brought these troubles upon you.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"მიუგო ევა ადამს","severity":"info","text":"Eve addresses Adam as 'my lord' (უფალო ჩემო), a deferential term that reflects her subordinate role in the narrative.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"სინანული","severity":"info","text":"The Georgian word 'სინანული' (repentance) is a key theological term in this passage, denoting the penitential practice that Adam and Eve undertake.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ორმეოც დღე","severity":"info","text":"The forty-day repentance period echoes biblical typology (e.g., Moses on Sinai, Jesus in the wilderness), though not a direct quotation.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of Eve proposing suicide to appease God's wrath is unique to this apocryphon and not found in canonical Genesis.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage is a dialogue between Adam and Eve, structured as a series of exchanges that advance the plot from despair to a plan of repentance.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"იზ[ა]რდებოდიან","severity":"caution","text":"The bracketed letter in 'იზ[ა]რდებოდიან' indicates a textual emendation; the original manuscript may be damaged or illegible at this point.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact number of days for repentance is debated: Eve asks for clarification, and the text does not specify whether the forty days are agreed upon."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":3,"ref":"p3","source":"მიუგო ადამ და ჰრქუა ევას: \"ვერ შუძლო შემატებად, გარნა რაოდენი გრქუა, ეგეოდენ დაადგერ და იყავ. და მე შევინანო ორმეოც დღე და შენ შეინანე ოცდაათოთხმეტი დღე. ექუსნი იგი დღენი მე მომიტევენ, რამეთუ შენ არა დაებადე დღესა მას მეექუსესა, რომელსა შექმნა ღმერთმან ყოველი დაბადებული? აწ შენ და აღდეგ და მივედ მდინარესა ტიგრისისასა და მიიღე ქვაჲ ფერჴთა ქუეშე შენთა და შთადეგ წყალსა მას შინა და სამოსელი დაიფარე ვიდრე ყელადმდე. და ვიდრე ილოცვიდემ ნუ გამოვალნ ჴმაჲ პირით შენით, რამეთუ არა ღირს ვარ აღებად პირთა ჩუენთა, რამეთუ ბაგენი ჩუენნი არაწმიდა არიან გარდასლვითა მათ მცნებათაჲთა ჭამადისა მისგან სამოთხისა, რომლისა-იგი არა გჳბრძანა ღმერთმან. არამედ დადუმენ, ხოლო წყალსა მას შინა ინანდი: ლ̃დ: დღე ყოვლითა გულითა შენითა და მე ეგრეთვე ვყო იორდანესა მდინარესა შინა, ვიდრემდე არა ისმინოს ჩუენი ღმერთმან და მოგუცეს ჩუენ საზრდელი\". წარვიდა ევა მდინარესა მას ტიგრისისასა და ყო ეგრე, ვითარცა ამცნო მას ადამ, ხოლო ადამ დაადგრა იორდანესა მდინარესა და თმანი თავისა მისისანი გარდაემატნეს.","english":"Adam answered and said to Eve: “I cannot add to you, but as much as I have told you, that much you shall stand and do. And I will repent for forty days, and you shall repent for thirty-four days. Those six days are forgiven me, because you were not created on that sixth day, on which God created every creature? Now you, arise and go to the river Tigris, and take a stone under your feet, and stand in the water, and cover yourself with a garment up to the neck. And until I pray, let no sound come from your mouth, for we are not worthy to open our mouths, because our lips are unclean from the transgression of that commandment concerning the food of paradise, which God did not command us. But be silent, and in that water repent: forty days with all your heart, and I will likewise do in the river Jordan, until God hears us and gives us food.” Eve went to the river Tigris and did as Adam commanded her, while Adam stood in the river Jordan, and the hairs of his head fell out.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ორმეოც დღე","severity":"info","text":"Adam assigns himself forty days of penance and Eve thirty-four, explaining the six-day difference by Eve's creation on a different day. This numerical detail is unique to the Georgian version.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ტიგრის","severity":"info","text":"The river Tigris is named as Eve's penitential site, while Adam goes to the Jordan. The pairing of these two rivers is a distinctive feature of the Georgian tradition.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მეექუსესა...ყოველი დაბადებული","severity":"info","text":"The reference to the sixth day of creation echoes Genesis 1:31 (LXX), where God completes creation on the sixth day. Eve's absence on that day is used to justify the shorter penance.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"თმანი თავისა მისისანი გარდაემატნეს","severity":"info","text":"The detail that Adam's hair falls out during his penance in the Jordan is a hagiographic motif, possibly influenced by ascetic practices in early Georgian monasticism.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage forms a narrative unit where Adam prescribes separate penances for himself and Eve, followed by their execution. The symmetrical structure (command, then compliance) is typical of the apocryphon's didactic style.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ვიდრემდე არა ისმინოს","severity":"caution","text":"The phrase 'until God hears us' is ambiguous: it may imply a conditional end to penance or a prayer for divine mercy. The Georgian text does not clarify the outcome.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact duration of Eve's penance (thirty-four days) and the rationale for the six-day difference are not fully explained in the Georgian text.","The phrase 'until God hears us' leaves unclear whether the penance is completed or ongoing."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":4,"ref":"p4","source":"და თქუა ადამ: \"შენ გეტყუ, იორდანე, იჭირვოდე ჩემ თანავე და შეკრიბენ ყოველნივე, რომელნი არიან გარემოს შენსა პირუტყუნი, რაჲთა გარე-მოგადგენ და მტიროდიან მე, არა თუ მათთჳს, არამედ ჩუენთჳს, რამეთუ მათ არა მოაკლო ღმერთმან საძოვარი, რომელი მისცა ღმერთმან დასაბამითგან, ხოლო მე მოვაკლდი ცხორებისა ჩემისაგან და საზრდელისა\". ესე რა თქუა ადამ ტირილითა მწარითა, შეკრბეს ყოველნი საცხოვარნი მის თანა და გარე-მოადგეს მას ვითარცა ზღუდენი. მას ჟამსა, ვითარცა წყალმან იორდანემან დააცადა სლვაჲ თჳსი, მაშინ აღუტევა ადამ ჴმაჲ ღმრთისა მიმართ და იქცია მუჴლი ჴმისა თჳსისაჲ ექუსად მსგავსად ჴმისა მის ყოველთა ანგელოზთაჲსა ყოველსა ჟამსა. ოდეს აღესრულნეს დღენი იგი ათორმეტნი ტირილსა მას შინა მისსა, შეძრწუნდა ეშმაკი და იქცა ხატი მისი და სამოსელი მისი სიცრუვითა მით ჴელოვანებისა მისისაჲთა, და მივიდა იგი ევას თანა მდინარესა მას ტიგრისისასა და დადგა იგი გარეშე, და ტიროდა და დააწთობდა სიცრუისა ცრემლთა მისთა ზედა სამოსელსა მისსა და სამოსლით ქუეყანად. და ჰრქუა ევას: \"გამოვედ მაგიერ წყლით და დასცხერ ჭირთა მაგათგან, რამეთუ ისმინა ღმერთმან სინანული შენი და ადამის, ქმრისა შენისაჲ. და ჩუენცა ვევედრებით ურვათა თქუენთათჳს, რომელი ვიხილეთ. და მომავლინე მე ღმერთმან გამოყვანებად თქუენდა და მიცემად საზრდელი, რომლისათჳსცა ინანით.","english":"And Adam said: “I tell you, Jordan, you shall toil together with me and gather all the beasts that are around you, so that they may stand around me and weep for me, not for their own sake, but for ours, for God has not deprived them of pasture, which God gave them from the beginning, whereas I have been deprived of my life and my food.” When Adam said this with bitter weeping, all the beasts gathered with him and stood around him like a wall. At that time, as the water of the Jordan ceased its flow, then Adam raised his voice toward God and turned the knee of his voice into a likeness of the voice of all the angels at all times. When those twelve days of his weeping were completed, the devil was terrified and changed his form and his garment by the deceit of his craftiness, and he went to Eve at the river Tigris and stood outside, and wept and dripped his false tears onto his garment and with the garment onto the ground. And he said to Eve: “Come out of the water and rest from your labors, for God has heard the repentance of you and of Adam, your husband. And we also have prayed because of your sorrows, which we have seen. And God sent me to bring you out and to give you food, for which you have repented.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"იორდანე","severity":"info","text":"Adam addresses the river Jordan directly, personifying it as a participant in his penance. This contrasts with the previous passage where Eve is sent to the Tigris.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ექუსად","severity":"info","text":"The Georgian 'ექუსად' (ekusad) means 'in the likeness of' or 'as a copy of'. Here it describes Adam's voice becoming like that of the angels, a transformation of his penitential cry.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ყოველთა ანგელოზთაჲსა","severity":"info","text":"The phrase 'voice of all the angels' echoes the angelic liturgy in early Christian and Jewish apocalyptic traditions, where angels perpetually praise God. Adam's penitential voice is assimilated to this cosmic praise.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"ეშმაკი","severity":"info","text":"The devil's transformation of form and garment by 'deceit of his craftiness' reflects a common trope in apocryphal Adam literature, where Satan deceives Eve by appearing as an angel or a helper.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ტიგრისისასა","severity":"info","text":"The Tigris river is the site of Eve's penance, paralleling Adam's location at the Jordan. This dual-river motif appears in other Adam traditions, such as the Latin 'Life of Adam and Eve'.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ათორმეტნი","severity":"info","text":"The mention of 'twelve days' of weeping marks a specific temporal unit in Adam's penance, structuring the narrative into a period of intense lamentation before the devil's intervention.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify whether the 'twelve days' are part of the forty-day penance or additional; the reading assumes they are a distinct period of weeping.","The devil's 'false tears' and their dripping onto the ground may be a symbolic detail of deception, but the exact mechanism is unclear."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":5,"ref":"p5","source":"აწ აღმოჰჴედ მაგიერ, რამეთუ მისრულ ვარ ადამისა და მომავლინა და მრქუა მე: \"მივედ და უთხარ ცოლსა ჩემსა ევას და მოიყვანე იგი ჩემდა\". და მოვედ და წაგიყვანო შენ ადამისა, ადგილსა მას, სადა არს იგი და სადაცა-იგი არს საზრდელი თქუენი\". დააღმოჴდა ევა მიერ წყლით და იყვნეს ჴორცნი მისნი ვითარცა მხალნი დამჭნარ განთოშვითა წყლისაჲთა. გარდაქცეულ იყო ყოველი იგი ხატი ქმნულკეთილობისა მისისაჲ. და ოდეს აღმოჴდა იგი მიერ წყლით, დაეცა პირსა ზედა ქუეყანისასა მრავლითა მით უძლურებითა და იდვა იგი შეუძრველად ორ დღე. და შემდგომად ორისა დღისა აღდგა და მიუძღვა მას ეშმაკი, სადაცა იყო ადამ. და ვითარცა იხილა ადამმან ევა, ვითარ-იგი მისდევდა ეშმაკსა მას, იწყო ტირილითა მწარითა და ჴმა-ყო ჴმითა მაღლითა და ჰრქუა: \"სადა არიან მცნებანი სინანულისანი, რომელ გამცენ, ვითარ კუალად შესცეთ მაგის მიერ, რომლისაგანცა უცხო ვართ საყოფელთაგან ჩუ/ენთა\". ესე რა ესნა ევას, რამეთუ ეშმაკი არს, რომელმანცა აცთუნა იგი, დავარდა იგი წინაშე მისსა, ხოლო ადამს ორ წილ ექმნა სალმობაჲ იგი ევაჲსი, რამეთუ ხედვიდა იგი მას დავრდომილსა ქუეყანასა ზედა ვითარცა მკუდარსა. შეჭუვნა და თქუა დიდითა კუნესითა, ჴმა-ყო: \"ვაჲ, შენდა, მბრძოლსა მაგას ჩუენსა, რაჲ ბოროტი გიყავთ შენ, რამეთუ შენითა შეტყუვილითა იყო გამოჴდაჲ ჩუენი სამოთხით.","english":"Now when she came out of the water, for I am a messenger of Adam, and he sent me and said to me: \"Go and tell my wife Eve and bring her to me.\" And I came and will take you to Adam, to that place where he is and where your sustenance is. Eve came out of the water, and her flesh was like grass withered by the scorching of the water. The whole form of her created beauty was transformed. And when she came out of the water, she fell upon the face of the earth with great weakness and lay motionless for two days. And after two days she arose, and the devil led her to where Adam was. And when Adam saw Eve, how she was following that devil, he began to weep bitterly and cried out with a loud voice and said: \"Where are the commandments of repentance which you gave me, that I might again be deceived by that one through whom we are estranged from our abodes?\" When Eve realized that it was the devil who had deceived her, she fell down before him, but Adam had twofold sorrow for Eve, for he saw her lying on the earth like a dead person. He was troubled and said with great lamentation, crying out: \"Woe to you, our adversary, what evil have we done to you, for by your deceit our expulsion from paradise came about.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"აწ","severity":"info","text":"The Georgian adverb 'აწ' (now) marks a narrative transition, corresponding to the Coptic temporal marker in the source tradition.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of Eve's flesh becoming like withered grass after immersion echoes ascetic or penitential water rituals, common in early Christian apocrypha.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"მცნებანი სინანულისანი","severity":"info","text":"The phrase 'commandments of repentance' may allude to early Christian catechetical traditions, though no direct biblical parallel is cited.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from Adam's lament to Eve's deception by the devil, forming a narrative hinge that contrasts human weakness with divine commandment.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The Georgian version expands the Coptic original with emotional detail, reflecting later monastic redaction emphasizing repentance and demonic agency.","cites":[{"key":"hollis:alma990152604780203941","label":"The historical enigma of the snake woman from antiquity to the 21st century","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ჴორცნი მისნი","severity":"caution","text":"The phrase 'her flesh was like grass withered by the scorching of the water' is ambiguous: 'scorching' may be a scribal error for 'soaking' in the Coptic Vorlage.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the messenger speaking in the first person is unclear; it may be the devil or a separate angelic figure.","The phrase 'commandments of repentance' lacks a clear scriptural anchor, possibly a later insertion."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":6,"ref":"p6","source":"უკუეთუ შენ განგაგდეთ შენდა ჩუენდა მომართ არს მდურვაჲ შენი? ანუ ჩვენ მიერ მოგეძარცუა დიდებაჲ შენი? ანუ სადამე ჩუენითა შექმნითა ეგრეთ ნაკლულევან ხარ, ანუ ჩუენ ხოლო ვართა დაბადებულნი ღმრთისანი, რამეთუ ჩუენ ხოლო გუ/ბრძავთ?\". ტირილად იწყო ეშმაკმან ტირილითა იძულებისაჲთა, და ჰრქუა ადამს ეშმაკმან: \"ჵ ადამ, ყოველივე ანგაარებაჲ და მდურვაჲ, და ყოველივე ჭუვილი გულისა ჩემისაჲ შენდა მომართ არს, რამეთუ შენ გამო გამოვარდი მე საყოფელთაგან ჩემთა, შენ გამო უცხო ვიქმენ მე საყდრისაგან ჩემისა, ქერობინთაგან უფრო ფრთენი ჩემნი ზედა გარდამატებულ იყვნეს და დაფარულ ვიყავ მე მათ ქუეშე, შენ გამო აწ ვლენან ფერჴნი ჩემნი ქუეყანასა ზედა, რომელ არ[ა] მრწმენა\". მიუგო ადამ ეშმაკსა და ჰრქუა: \"რომელი არს ბრალი ჩემი, რომლითა-ესე ყოველი გიყავ შენ?\" მიუგო ეშმაკმან და ჰრქუა: \"შენ არა[ჲ] მიყავ მე, არამედ შენ გამო გამოვარდი ქუეყანად, რომელსაცა დღესა შეიქმენ შენ, მასცა დღესა გამოვარდი პირისაგან ღმრთისა, რამეთუ ოდეს შთაგბერა შენ პირსა შენსა სული ღმერთმან, გაქუნდა შენ ხატი და მსგავსებაჲ ღმრთეებისაჲ. და მოვიდა მიქაელ, წარმოგადგინა შენ და თაყუანის-გაცემინა შენ ღმრთისა. და ჰრქუა ღმერთმან მიქაელს: \"შევქმენ ადამ მსგავსად ხატისა და ღმრთეებისა ჩემისა\".","english":"Now if we have cast you out, is your anger toward us? Or did we rob you of your glory? Or are you so diminished by our creation, for we alone are created by God, for we alone are called?\" The devil began to weep with a weeping of compulsion, and the devil said to Adam: \"O Adam, all the sorrow and anger, and all the affliction of my heart is toward you, for because of you I came out from my dwelling places, because of you I was made alien from my throne, my wings, which were more than those of the cherubim, were folded over me and I was hidden beneath them, because of you now my feet walk upon the earth, which I did not believe.\" Adam answered the devil and said: \"What is my fault, by which you have done all this?\" The devil answered and said: \"You have not done this to me, but because of you I came down to earth, for on the day you were created, on that same day I came out from the face of God, for when God breathed the spirit into your face, you had the image and likeness of divinity. And Michael came, presented you, and made you bow down to God. And God said to Michael: 'I have created Adam in the likeness of my image and divinity.'","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"უკუეთუ შენ განგაგდეთ","severity":"info","text":"Eve's rhetorical questions challenge the devil's claim of injury, mirroring the adversarial dialogue structure found in other Adamic apocrypha.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ეშმაკმან","severity":"info","text":"The Old Georgian term 'ešmak'man' (devil) is used consistently for the adversarial figure, reflecting the Christianized interpretation of the serpent in this tradition.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ხატი და მსგავსებაჲ ღმრთეებისაჲ","severity":"info","text":"The phrase 'image and likeness of divinity' echoes Genesis 1:26-27, where humanity is created in God's image, but here it is applied to Adam's prelapsarian state.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მიქაელ","severity":"info","text":"Michael the archangel appears as the agent who presents Adam to God, a role not in the biblical account but common in later apocryphal expansions of the creation narrative.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მიუგო ადამ ... მიუგო ეშმაკმან","severity":"info","text":"The passage alternates between Adam and the devil in a question-and-answer format, typical of the dialogue genre in this apocryphon, building the devil's backstory.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ტირილად იწყო ეშმაკმან","severity":"info","text":"The devil's weeping is a motif found in later Georgian Christian literature, possibly influenced by this apocryphon's portrayal of a sorrowful fallen angel.","cites":[{"key":"hollis:alma990152604780203941","label":"The historical enigma of the snake woman from antiquity to the 21st century","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text uses 'ešmak'man' for the devil, but the Coptic original may have used a different term; the exact relationship between the two versions is unclear.","The phrase 'weeping of compulsion' (ტირილითა იძულებისაჲთა) is ambiguous: it may indicate forced or feigned weeping, or genuine but compelled sorrow."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":7,"ref":"p7","source":"მაშინ მოვიდა მიქაელ და მოუწოდა ყოველთა ერთა ანგელოზთასა და ჰრქუა მათ: \"თაყუანის-ეცით მსგავსსა და ხატსა ღმრთეებისასა\" და ოდეს მოუწოდა მიქაელ და ყოველთა თაყუანის-გცეს შენ, და მეცა მომიწოდა, და მე ვარქუ: \"განმეშორე ჩემგან, რამეთუ უმრწემესსა ჩემსა არა თაყუანის-ვსცემ, რამეთუ უწინა მაგისა მე უფალ ვარ და მაგის ღირს ჩემდა თაყუანის-ცემად\". ესე-ღა ესმა სხუათა ანგელოზთა ექუსთა დასთა და სთნდა სიტყუაჲ ესე ჩემი და არა თაყუანის-გცეს შენ. მაშინ განრისხნა ღმერთი ჩუენ ზედა და უბრძანა გარდამოგდებაჲ ჩემი და მათიცა ქუეყანად საყოფლით ჩუენით, ხოლო შენი ბრძანა ყოფაჲ სამოთხესა მას შინა. ოდეს გულისჴმა-ვყავ, რამეთუ შენდამი გარდ[ა]მოვარდი, და მე ვიყავ ჭირსა შინა და შენ განსუენებასა, და მოგინადირე, რაჲთა უცხო გქმნა შენცა სამოთხისა მისგან საშუებელისაჲსა, ვითარცა მე უცხო ვიქმენ შენითა\". ესე რა ესმა ადამს, ღაღად-ყო ჴმითა მაღლითა და თქუა: \"უფალო, ცხორებაჲ ჩემი ჴელთა შენთა არს, განმაშორე ჩემგან მტერი ესე, რომელსა უნებს ცთუნებაჲ ჩემი და რომელი ეძიებს წარწყმედასა ნათესავისა ჩემისასა, რომლისაგან წარწყმედილ არს ევა\". მას ჟამსა უჩინო იქმნა ბელიარი. ხოლო ადამ დაადგრა მას წყალსა შინა და ინანდა, ხოლო ევა დავრდომილ იყო ქუეყანასა ზედა ვითარცა მკუდარი.","english":"Then Michael came and summoned all the orders of angels and said to them: \"Bow down to the likeness and image of the Godhead.\" And when Michael summoned them, all bowed down to you, and I too was summoned, and I said: \"Remove yourself from me, for I will not bow down to one younger than me, for before him I am lord and he is not worthy of my bowing down.\" This was heard by the other angels of the six ranks, and my word pleased them, and they did not bow down to you. Then God became angry with us and commanded the casting down of me and of them from our dwelling place to earth, while he commanded that you should dwell in that paradise. When I realized that because of you I had fallen, and I was in distress while you were in repose, I envied you, so that I might make you also alien to that paradise of repose, just as I was made alien because of you.\" When Adam heard this, he cried out with a loud voice and said: \"Lord, my life is in your hands; remove this enemy from me, who desires my deception and who seeks the destruction of my race, by whom Eve is ruined.\" At that moment Beliar became invisible. And Adam remained in that water and repented, while Eve lay prostrate on the ground as if dead.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ბელიარ","severity":"info","text":"Beliar is a name for Satan or a demonic figure, derived from the Hebrew Beliya'al, common in apocryphal and patristic literature. Its appearance here marks a shift from the earlier 'devil' to a specific name.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of angels refusing to bow to Adam is known from the Latin 'Life of Adam and Eve' and the Greek 'Apocalypse of Moses', but the specific detail of six ranks of angels is distinctive to this Georgian version.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage contains the devil's direct speech explaining his fall, followed by Adam's prayer and Beliar's disappearance, forming a narrative climax that explains the origin of enmity between Adam and Satan.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The devil's claim that he was 'lord' before Adam and refused to bow parallels the 'Vita Adae et Evae' 13–15, where Satan states he was created before Adam and would not worship him.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"This Georgian version of the Adam and Eve narrative was transmitted in medieval Georgian manuscripts and reflects a synthesis of earlier apocryphal traditions, likely via a lost Greek Vorlage.","cites":[{"key":"hollis:alma990152105000203941","label":"The librarians. The complete third season","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152105000203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"გარდ[ა]მოვარდი","severity":"caution","text":"The Georgian text has a bracketed letter in 'garda[m]ovardi' ('I fell'), indicating a scribal correction or uncertain reading. The sense is clear, but the exact form is not fully secure.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The text does not specify whether the 'six ranks' of angels who followed Satan are a fixed number or a symbolic one; the reading assumes a literal count.","The phrase 'because of you I fell' could imply direct causation or merely temporal sequence; the translation adopts the former."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":8,"ref":"p8","source":"და შემდგომად აღდგა იგი ქუეყანით და ჰრქუა ადამს: \"ცხონდი ადამ, რამეთუ შენ არა მიერთე გარდასლვასა მცნებათასა არცა პირველსა, არცა მეორესა. მძლოს მე სიტყუამან ღმრთისამან\". და ჰრქუა ევა: \"აჰა ესერა მე წარვიდეს მზის დასავალით კერძო და ვჭამდე თივასა ვითარცა პირუტყჳ, ვიდრემდე მოვკუდე, რამეთუ რაჲთურთით არა ღირს ვარ ჭამადისა მისგან ცხოველთაჲსა\". და წარვიდა ევა მზისა დასავალით კერძო და იყოფებოდა მუნ გლოვით და კუნესით. და შემდგომად დღეთა მათ იქმნა მზისა დასავალით ტალავარი. ოდეს მიდგომილ იყო სამით თჳთ და მუცელსა ედვა კაენი, ოდეს მოიწივნეს დღენი შობისა მისისანი, და შეძრწუნდა და ჴმა-ყო ჴმითა მაღლითა ღმრთისა მიმართ და თქუა: \"სადა-მე არს ადამი, რაჲთა მილხინოს მე ჭირთა ამათ შინა ჩემთა, ანუ ვინ უთხრნეს სალმობანი ესე ჩემნი? არავინ არს მფრინველთაგანი, მი-მცა-ვიდა და ჰრქუა: მოვედ და ეწიე ევას, ცოლსა შენსა. გევედრები თქუენ, ყოველთა ნათესავთა ცისათა, და ოდეს მიხჳდეთ აღმოსავალით, უთხრენით უფალსა ჩემსა სალმობანი ესე ჩემნი\". და ესმა ადამს მდინარესა მას შინა იორდანისასა ჴმაჲ ტირილისა და ურვათა მისთაჲ. მაშინ ისმინა ღმერთმან ლოცვაჲ იგი ადამისი და მოუვლინა მიქაელ ანგელოზი და მოართუა მას თესლი შებეჭდული ბეჭდითა საღმრთოჲთა მირთუმად ადამისსა.","english":"And after that she rose from the earth and said to Adam: \"Bless you, Adam, for you did not transgress the commandment either the first or the second. The word of God has overcome me.\" And Eve said: \"Behold, I will go toward the west and eat grass like a beast until I die, for I am not worthy of the food of the living.\" And Eve went toward the west and dwelt there in mourning and lamentation. And after those days a flood came from the west. When she was three months pregnant and bore Cain in her womb, when the days of her delivery came, she was terrified and cried out with a loud voice to God and said: \"Where is Adam, that he might comfort me in these my pains, or who will hear these my lamentations? There is none among the birds; come and go to Eve, your wife. I beseech you, all the races of heaven, and when you go to the east, tell my lord these my lamentations.\" And Adam heard the sound of her weeping and her wailing in the river Jordan. Then God heard the prayer of Adam and sent the angel Michael, and he brought to him a seed sealed with the divine seal to give to Adam.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of Eve eating grass like a beast after the Fall is a distinctive expansion in the Georgian Adam literature, not found in the biblical account.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"იორდანის","severity":"info","text":"The mention of the river Jordan (იორდანის) echoes the Jordan River in biblical geography, but here it serves as a setting for Adam's hearing of Eve's lament.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ტალავარი","severity":"info","text":"The Georgian term ტალავარი (flood) here refers to a deluge from the west, a detail unique to this tradition, possibly symbolizing divine punishment or cosmic disruption.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from Eve's self-imposed exile to her childbirth crisis, linking her suffering to Adam's prayer and divine intervention via Michael.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"Eve's request for birds to carry her lament to Adam parallels similar messenger motifs in other apocryphal Adam books, such as the Latin Life of Adam and Eve.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The sealed seed brought by Michael (თესლი შებეჭდული) is a distinctive element in Georgian tradition, possibly linked to later sacramental or typological interpretations.","cites":[{"key":"hollis:alma990152604780203941","label":"The historical enigma of the snake woman from antiquity to the 21st century","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify the nature of the 'flood' (ტალავარი) — whether literal or symbolic. The reading here takes it as a literal deluge. The identity of the 'seed sealed with the divine seal' is also ambiguous; it may refer to a plant or a symbolic object."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":9,"ref":"p9","source":"და ასწავა მათ თესვაჲ და საქმე მისი, რაჲთა ცხოვნდენ იგინი მით და ყოველნი ნათესავნი მისნი. და ვითარცა ესმა ადამს ლოცვაჲ ევაჲსი და ღაღადებაჲ იგი ტირილისა მისისაჲ დასავალით კერძო, იცნა ჴმაჲ მისი და თქუა ადამ გულსა შინა თჳსსა: \"ჴმაჲ გუერდისა ჩემისაჲ არს, ჴმაჲ ტარიგისა ჩემისაჲ არს, აღვდგე და ვიხილო, რაჲსათჳს ჴმობს, ანუ-მე კუალად გუელი იგი ბრძავს\"?. აღდგა ადამ და მისდევდა კუალსა მას მისსა, და ვითარცა მოვიდა მისა დასავალით კერძო, სადაცა იყო ევა, და ვითარცა იხილა ადამი ევამან, ტიროდა ტირილითა დიდითა და თქუა: \"უფალო ჩემო, ადამ, არა გესმაა ჴმაჲ ტირილისა ჩემისაჲ? რამეთუ დღეს ცხრა დღე არს და დღით და ღამით არს ღაღადებაჲ ესე ჩემი შენდა მომართ, არა გაუწყესა შენ ნათესავთა აღმოსავალისათა აღმოსლვასა მათსა, ანუ არა გაუწყესა შენ მფრინველთა ცისათა და მჴეცთა ქუეყანისათა, რამეთუ ვევედრებოდე მათ ყოველთა, რაჲთამცა გითხრეს შენ! აღდეგ და ევედრე შემოქმედსა შენსა, რაჲთა წყალობა ყოს და ისმინოს შენი ღმერთმან და მიჴსნნეს მე სალმობათაგან ჩემთამ ანუ თუ ჯერ-უჩნდეს, მოავლინოს ჩემ ზედა სიკუდილი, ანუ ურვათა ჩემთაგან განმარინოს ლოცვითა შენითა\". ილოცვიდა და იტყოდა ადამ მისთჳს ვედრებასა წინაშე ღმრთისა. და ისმინა მისი უფალმან. და აჰა ესერა მოვიდეს ზეცით ათორმეტნი ანგელოზნი და ორნი ძალნი. და მოვიდეს ადგილსა მას ევაჲსსა.","english":"And he taught them sowing and his work, so that they and all his descendants might live by it. And when Adam heard Eve’s prayer and that cry of her weeping from the west, he recognized her voice and said in his heart: “It is the voice of my rib, the voice of my ewe lamb; let me rise and see why she is crying out, or whether the serpent is again fighting her.” Adam rose and followed her track, and when he came to her from the west, where Eve was, and when Eve saw Adam, she wept with great weeping and said: “My lord Adam, have you not heard the voice of my weeping? For today it is nine days, and day and night this cry of mine has been to you; have not the creatures of the east told you of their rising, or have not the birds of the sky and the beasts of the earth told you, for I besought them all that they might tell you! Rise and pray to your Creator, that he may have mercy and that God may hear you, and deliver me from my pains; or if it seems fitting, let him send death upon me, or deliver me from my sufferings by your prayer.” Adam prayed and spoke a petition for her before God. And the Lord heard him. And behold, twelve angels and two powers came from heaven. And they came to that place of Eve.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"და ასწავა მათ თესვაჲ და საქმე მისი","severity":"info","text":"The Georgian text introduces a new divine instruction: God teaches Adam and Eve sowing and his work, a motif absent from the Coptic narrative, which focuses on penance.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ჴმაჲ ტარიგისა","severity":"info","text":"Adam calls Eve 'voice of my ewe lamb' (ჴმაჲ ტარიგისა), a pastoral metaphor not in the Coptic, reflecting Georgian literary adaptation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from Eve's solitary lament to Adam's recognition and prayer, leading to divine intervention—a structural pivot toward resolution.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ცხრა დღე","severity":"info","text":"Eve states 'today it is nine days' of weeping, a specific temporal marker not in the Coptic, possibly reflecting a Georgian tradition of a nine-day period of penance.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The appearance of 'twelve angels and two powers' (ათორმეტნი ანგელოზნი და ორნი ძალნი) echoes angelic hierarchies in Georgian apocryphal literature, possibly influenced by Byzantine angelology.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text adds a teaching on sowing not in the Coptic; it is unclear if this reflects a lost Coptic variant or a Georgian expansion.","The phrase 'two powers' (ორნი ძალნი) is ambiguous; it may denote specific angelic orders or a dual divine force."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":10,"ref":"p10","source":"ერთი იგი ძალთაგანი მოვიდა და შეეხო პირსა ევაჲსსა და მკერდსა მისსა და ჰრქუა ევას: \"ნეტარ ხარ შენ, ევა, ადამის, გამორჩეულისა და მონისა ღმრთისა, რამეთუ დიდ არიან ლოცვანი მისნი წინაშე ღმრთისა და მის გამო გიჴსნეს შენ ღმერთმან. უკუეთუმცა მის გამო არა ყოფილ იყო შეწევნაჲ შენი, ეგევითარი ეკალი მუცლად-გიღებიეს, ვერ[მ]ცა განერე სალმობათაგან შენთა, აღდეგ აწ და განაწესე შობად ყრმისა\". აღდგა ევა, ვითარცა ასწავა მას ანგელოზმან, და შვა ყრმაჲ და იყო ფერი მისი ვითარცა ვარსკულავთაჲ. და ჴელთა ზედა ამქუმელისათა გარდამოვარდა და იწყო ფხურად თივისა, რამეთუ ტალავარსა დედისა მისისასა დგა მცენარე თივისაჲ. მიუგო ამქუმელმან მან და [ჰ]რქუა: \"მართალ არს ღმერი, რამეთუ არასადა დაგიტევა შენ ჴელთა ჩემთა, რამეთუ შენ ხარ კაენი, გულარძნილი და მკულელი კეთილისაჲ, რამეთუ ნაყოფიერისა ხისა აღმომფხურელი ხარ და არა დამნერგუელი, განმამწარებელი ხარ და არა დამატკბობელი\". და ჰრქუა ადამს ძალმან: \"დაადგერ ევას თანა ვიდრე ყოფადმდე მისა ყრმისა მისთჳს, რაჲთა ასწავნე მას\". ხოლო ადამ წარმოიყვანა ევა და ყრმაჲ იგი და მოიყვან[ნ]ა იგინი აღმოსავალით კერძო და დაადგრა მუნ. და ოდეს აღესრულნეს წელნი მერვენი და თუჱ იგი მეორე, მიუდგა ევა და შვა სხუაჲ ძე, რომელსა უწოდა ძალმან ღმრთისამან სახელი აბერ და დაადგრა მუნ ურთი-ერთას.","english":"One of the powers came and touched Eve’s face and her breast and said to Eve: “Blessed are you, Eve, of Adam, the chosen one and servant of God, for great are his prayers before God, and because of him God has saved you. If it had not been for his intercession on your behalf, such a thorn would have been opened in your womb, and you would not have been able to escape from your sufferings. Arise now and prepare to give birth to a child.” Eve arose, as the angel taught her, and gave birth to a child, and its color was like that of a star. And it fell upon the hands of the threshing-floor, and began to gnaw at the grass, for on the floor of its mother’s womb there grew a plant of grass. That threshing-floor answered and said: “God is just, for he has never abandoned you in my hands, for you are Cain, the perverter and curser of good, for you are the uprooter of the fruitful tree and not the planter, you are the embitterer and not the sweetener.” And the power said to Adam: “Stay with Eve until the time of her child’s birth, so that you may teach him.” Then Adam brought forth Eve and that child and led them toward the east and settled them there. And when eight years were completed and the second month, Eve approached and gave birth to another son, to whom the power of God gave the name Abel, and settled him there together with the other.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ერთი იგი ძალთაგანი","severity":"info","text":"The phrase 'one of the powers' refers to an angelic being, consistent with the apocryphon's use of 'power' (Georgian: ძალი) for divine agents.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ამქუმელი","severity":"info","text":"Georgian 'amkumeli' (threshing-floor) is a rare term; here it personifies the place where Cain falls, possibly echoing a lost Coptic or Syriac source.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"კაენი","severity":"info","text":"Cain is identified as the 'uprooter of the fruitful tree,' alluding to Genesis 4 but with a moralizing twist absent from the biblical account.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"აღმოსავალით","severity":"info","text":"The eastward direction for settling Adam and Eve's family reflects a common motif in apocryphal traditions, linking Eden to the orient.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"მერვენი","severity":"info","text":"The eight-year interval between Cain and Abel's births is a distinctive detail not found in Genesis, possibly from a lost chronological tradition.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"თივისაჲ","severity":"caution","text":"The word 'tivisay' (grass) is ambiguous; it may refer to a specific plant or be a scribal error for another term, as the context of a threshing-floor is unusual.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'power' is not specified; it is interpreted as an angel. The phrase 'threshing-floor' personified is obscure; the reading assumes a symbolic or allegorical function."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":11,"ref":"p11","source":"მას ჟამსა ჰრქუა ევა ადამს: \"უფალო ჩემო, ადამ, ძილსა შინა ჩემსა ვიხილე, ვითარმედ სისხლი ძისა ჩემისაჲ აბელისი შთავიდოდა პირსა კაენისსა, ძმისა მისისასა, და შესუმიდა უწყალოდ. და ევედრებოდა აბელი, რაჲთამცა სისხლისა მისგან უტევა, და მან არა ისმინა მისი, არამედ შესუა ყოველივე, და არა დაადგრა მუცელსა ისსა, არამედ გამოჴდა გარე, დაეხჳა ყოველთა ასოთა მისთა და არა განეშორა გუამსა მისსა ყოლადვე\". მიუგო ადამ ევას და ჰრქუა: \"ნუუკუემცა მოკლვაჲ ეგულების მისი კაენს, განვაშორნეთ ურთი-ერთას და ვიყვნეთ მათ თანა, რაჲთა არა ვსცეთ ადგილი რისხვასა\". და ყვეს ეგრე, ვითარცა თქუა ადამ და [ჰ]რქუა: \"შვილნო ჩემნო, მოვედით და მიმოვეგნეთ თითოეულად ადგილსა თჳსსა\". მაშინ ჰრქუა ღმერთმან გაბრიელ ანგელოზსა: [\"არქუ ადამს] ზრახვაჲ საიდუმლოჲ, რომელი უწყი, ნუ აუწყებ კაენს, რამეთუ ნაშობი რისხვისაჲ არს, რამეთუ მოკლვად არს მისგან ძმაჲ მისი. არამედ ნუ შეჭუვნების ადამ მისთჳს, რამეთუ აღუდგინო მის წილ სეით, და ემსგავსოს იგი ხატსა ჩემსა, და ვასწავო მას ყოველი, რომელი მოვიჴსენო, ხოლო ამას ნუვის აუწყებ თჳნიერ ადამისა\". ესე ჰრქუა ღმერთმან ანგელოზსა მას და ანგელოზმან მან ჰრქუა ადამს სიტყუაჲ ესე, ხოლო ადამ დაიმარხა სიტყუაჲ იგი გულსა შინა თჳსსა. და ჭუოდეს ორნივე -- ადამ და ცოლი მისი.","english":"At that time Eve said to Adam: “My lord Adam, in my sleep I saw that the blood of my son Abel was entering the mouth of Cain, his brother, and he was swallowing it mercilessly. And Abel was begging that he might release some of his blood, but he did not listen to him, but swallowed all of it, and it did not remain in his belly, but came out, was scattered among all his limbs, and did not depart from his body at all.” Adam answered Eve and said: “If indeed Cain intends murder, let us separate them from each other and let us be with them, so that we do not give place to wrath.” And they did so, as Adam said, and he said: “My children, come and let us each go to our own place.” Then God said to the angel Gabriel: “Tell Adam the secret counsel which you know, do not reveal it to Cain, for he is a child of wrath, for his brother is to be killed by him. But let Adam not be troubled on his account, for I will raise up Seth in his stead, and he will be like my image, and I will teach him everything that I remember, but do not reveal this to anyone without Adam.” This God said to that angel, and that angel said this word to Adam, and Adam kept that word in his heart. And both—Adam and his wife—were sorrowful.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from Eve's dream narrative to Adam's response and divine intervention, marking a transition from private revelation to public action.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ნაშობი რისხვისაჲ","severity":"info","text":"The phrase 'child of wrath' (ნაშობი რისხვისაჲ) echoes the Coptic term 'ϣⲏⲣⲉ ⲛⲧⲉⲧⲁⲣⲉ' and is a key descriptor of Cain's nature in the Adam and Eve tradition.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of Abel's blood entering Cain's mouth and scattering through his limbs alludes to the curse of Cain in Genesis 4:11, where the earth refuses to absorb Abel's blood.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The angel Gabriel's role as divine messenger and the secret counsel about Seth's replacement of Abel are unique to the Georgian version, not found in the Coptic or Ethiopic Adam books.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The separation of Cain and Abel by Adam parallels the narrative in the Latin 'Vita Adae et Evae' (Life of Adam and Eve), where Adam also attempts to prevent the fratricide by physical separation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text at the end of the passage is ambiguous: 'and both—Adam and his wife—were sorrowful' may refer to the couple's grief over the impending murder or their sorrow at the divine secret withheld from Cain.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'and both—Adam and his wife—were sorrowful' could be interpreted as sorrow for the future murder or for the secret counsel; the reading taken is that it refers to the general grief over the fratricide.","The exact nature of the 'secret counsel' (ზრახვაჲ საიდუმლოჲ) is not fully explained in this passage, leaving open whether it concerns Seth's future role or another divine plan."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":12,"ref":"p12","source":"და იყო ჟამი იგი, რამეთუ მოიკლა აბელი კაენისგან, ძმისა მისისა, და ჰრქუა: \"დასდვა ღმერთმან აღსასრლი ყოველთა კაცთა[ჲ], არა თუ სხუაჲ რაჲმე იყო სიკუდილი იგი, არამედ კლვაჲ იგი, რომელ მოიკლა აბელ კაენისგან და მისცა შურმან კაენისმან სიკუდილად, რამეთუ ნათესავი გულარძნილი იყო. და იყვნეს ჟამნი, რომელსა აღსრულ იყვნეს კაენ და აბელი ველსა შინა მათსა, მოვიდეს ორნი ეშმაკნი, მსგავსნი აბელისი და კაენისი, ხოლო ეშმაკი იგი ეშმაკსა მას ესჯოდა, განრისხნა მას ზედა და მოიღო მახჳლი ქვისაგან, რომელ იყო ქარწბია, და უკუეთა ყელი და მოკლა იგი, და ვითარცა იხილა კაენმან სისხლი იგი, მივიდა სწრაფით და აღიღო ქვაჲ იგი ჴელითა თჳსითა, ხოლო, ვითარცა იხილა აბელმან მიმავალი მის ზედა, ევედრებოდა მას: \"ნუ მომაკუდინებ, ძმაო კაენ. ხოლო მან არა ინება ვედრებაჲ მისი და დასთხია სისხლი აბელისი წინაშე მისა. და ჭუვოდეს ადამ და ევა რაოდენ ჟამ მწუხარებითა დიდითა. და შემოდგომად ამისა შევიდა ადამი ცოლისა. მიუდგა ევა და შვა სეით, მსგავსი ადამისი. და ჰრქუა ადამ ევას: \"აჰა ესერა ვშევ ძე აბელის წილ, რომელი მოაკუდინა კაენმან წინაშე ჩემსა\". და ამისსა შემდგომად მერმეცა ესხნეს ადამს ოცდაათ ძე და ოცდაათ ასულ, რამეთუ იყვნეს ყოველნი წელნი ადამისნი ცხრაას ოცდაათ წელ. და მისგან განმრავლდეს ქუეყანასა ზედა და დაეშენნეს მას ზედა.","english":"And that time came, for Abel was killed by Cain, his brother, and he said: \"God set an end for all men; it was not something else, that death, but that slaying, by which Abel was killed by Cain, and Cain's envy gave him over to death, for the race was of a jealous heart. And there were times when Cain and Abel were fulfilling their tasks in their field; two demons came, resembling Abel and Cain, and that demon was contending with the other demon, grew angry at him, and brought forth a knife of stone, which was a flint, and cut his throat and killed him. And when Cain saw that blood, he went quickly and took that stone in his own hand. But when Abel saw him coming upon him, he begged him: 'Do not kill me, brother Cain.' But he did not heed his plea and shed Abel's blood before him. And Adam and Eve grieved for a long time with great sorrow. And after this, Adam went in to his wife. Eve approached and bore Seth, resembling Adam. And Adam said to Eve: 'Behold, we have begotten a son in place of Abel, whom Cain killed before me.' And after this, Adam again begot thirty sons and thirty daughters, for all the years of Adam were nine hundred and thirty years. And from him they multiplied upon the earth and settled upon it.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage shifts from a narrative of Cain's murder of Abel to a demonic reenactment, then to Adam and Eve's grief and the birth of Seth, followed by a genealogical summary.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ქარწბია","severity":"info","text":"The Georgian word 'kartsbia' (flint) specifies the material of the knife, a detail not in the biblical account but common in apocryphal traditions.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The phrase 'God set an end for all men' echoes Genesis 4's implicit mortality, but the explicit theological framing is apocryphal.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The demonic double of Cain and Abel reenacting the murder parallels the Cave of Treasures tradition where demons mimic human events.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Adam's age of 930 years matches the Septuagint Genesis 5:5, but the begetting of 30 sons and 30 daughters after Seth is unique to this apocryphon.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text's phrase 'and he said' (hrkua) lacks a clear subject; it may refer to Adam or Cain, creating ambiguity in the theological statement about death.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The subject of 'hrkua' (he said) is ambiguous: possibly Adam reflecting on death, or Cain justifying the murder.","The phrase 'two demons came, resembling Abel and Cain' could be interpreted as a literal demonic apparition or a symbolic vision."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":13,"ref":"p13","source":"და ოდეს აღესრულა ცხრაას ოცდაათი იგი წელი, დასნეულდა ადამ, ღაღად-ყო ჴმითა დიდითა და თქუა: \"შემოკერბით ჩემდა ყოველნი ნაშობნი ჩემნი და ვიხილნე იგინი ვიდრე სიკუდილადმდე ჩემდა\". და შემოკრბეს მისსა ყოველნი ნათსავნი მისნი, რომელნი დამკჳდრებულ იყვნეს, და დაეპყრა სამი ნაწილი ქუეყანისაჲ ნაშობთა მისთა. და შემოკრბეს ადამისსა ყოველნი ნაშობნი მისნი, რამეთუ დამკჳდრებულ იყვნეს წინაშე კართა მისთა, ადგილსა მას, რომელი ქმნა ადამ, რომელსა შევიდოდა და ილოცვიდა ღმრთისა მიმართ. და ჰრქუეს ძეთა მისთა: \"რაჲ არს ესე, მამაო ადამ, ანუ ვითარ დასნეულდეს კაცი?\" მიუგო სეით, ძემან მისმან, და ჰრქუა: \"მამაო ადამ, რაჲ არს შენდა, ანუმცა მოგეჴსენა ნაყოფი იგი სამოთხისაჲ და გულმან გითქუა და სჭუვი მისთჳს? უკუეთუ ეგრეთ არს, მითხარ მე და მივიდე წინაშე სამოთხესა მას და გარდავისხა მტუერი თავსა ჩემსა და ვტიროდი. და ისმინოს ჩემი ხოლო თუ ღმერთმან, და მოავლინოს ანგელოზი მისი და მომართუას მე ნაყოფი სამოთხისაჲ, და მოგართუა შენ, რაჲთა დასცხრე ჭუვილისაგან შენისა\". და ჰრქუა ადამ: \"შვილო სეით, არა ეგრე არს, არამედ სნეულ ვარ და მელმის\". მიუგო სეით: \"მამაო, რაჲ არს სალმობაჲ, ანუ ვითარ გელმის\"?","english":"And when the nine hundred and thirty years were completed, Adam fell ill, cried out with a loud voice and said: “Gather to me all my offspring, and let me see them before my death.” And all his descendants who were settled gathered to him, and three parts of the earth were occupied by his offspring. And all his offspring gathered to Adam, for they were settled before his gates, in the place which Adam had made, where he would enter and pray to God. And his sons said: “What is this, father Adam, or how does a man fall ill?” Seth, his son, answered and said: “Father Adam, what is the matter with you, or have you perhaps desired the fruit of paradise and your heart has told you and you grieve over it? If it is so, tell me and I will go before that paradise and pour dust on my head and weep. And let God hear me, and send his angel and bring me the fruit of paradise, and I will bring it to you, so that you may be relieved of your grief.” And Adam said: “My son Seth, it is not so, but I am sick and I am dying.” Seth answered: “Father, what is sickness, or how do you die?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ცხრაას ოცდაათი იგი წელი","severity":"info","text":"Adam's age at death (930 years) follows the biblical chronology of Gen 5:5, where Adam lives 930 years. This detail anchors the narrative in the received scriptural timeline.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სალმობაჲ","severity":"info","text":"The Old Georgian term 'salmobay' (სალმობაჲ) means 'sickness' or 'illness'. Seth's question reflects a conceptual gap: the first humans had no prior experience of disease, so the term is explained within the narrative.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage marks a transition from the Cain and Abel episode to Adam's deathbed scene. The gathering of offspring and Seth's offer to retrieve paradise fruit echo earlier motifs of loss and longing for Eden.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of Seth offering to bring fruit from paradise to heal Adam appears in other Adam apocrypha (e.g., Latin 'Vita Adae et Evae'), but here it is reframed as a misunderstanding of illness, not a remedy for sin.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Adam's cry to gather his offspring before death recalls Gen 49:1 (Jacob's blessing of his sons) and the patriarchal deathbed scene, but no direct quotation is present.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The phrase 'three parts of the earth were occupied by his offspring' is ambiguous: it may refer to the three known continents (Asia, Africa, Europe) or be a symbolic number. The Georgian text does not specify.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'three parts of the earth' (სამი ნაწილი ქუეყანისაჲ) is ambiguous: it could mean three geographical regions or a symbolic division. The text does not clarify.","Seth's offer to bring fruit from paradise is presented as a possible remedy, but Adam's response ('I am sick and I am dying') leaves unclear whether the fruit would have been efficacious or if Seth misunderstands the nature of mortality."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":14,"ref":"p14","source":"ჰრქუა ადამ სეითს: \"შვილო, ოდეს შეგუქმნა ღმერთმან მე და დედაჲ შენი, და დამადგინ[ნ]ა ჩუენ სამოთხესა მას ფუფუნებისასა, ხოლო ერთი ნერგთაგანი იყო შუენიერი სამოთხესა მას შინა, რომლისა გუამცნო ღმერთმან ჩუენ, ვითარმედ ნუ სჭამთ. \"და აცთუნა დედაჲ თქუენი გუელმან და აჭამა მას, რომლისაგან აწ მოვკუდებით. ჟამი ოდეს იყო მცველთა მათ ანგელოზთაი და თაყუანისცემაჲ ღმრთისაჲ, აცთუნა იგი მტერმან და ჭამა მისგან და მან მაცთუნა მე, შვილნო ჩემნო, რამეთუ არა უწყოდე. და განგჳყო ჩუენ ღმერთმან [სამოთხე], მე და დედასა შენსა, ევას, რაჲთამცა დავიცევით იგი. ხოლო მე მომცა აღმოსავალით კერძო და ჩრდილოჲთ, დედასა თქუენსა, ევას, მისცა სამხრით კერძო და დასავლით. და იყვნეს ჩუენ თანა თითოეულად: ი̃ბ: ანგელოზნი ცვად ჩუენდა ვიდრემ განთენებისა ჟამადმდე, ხოლო ყოველსა დღესა აღჴდიან ზე. და აღსლვასა ოდენ მათსა აცთუნა დედაჲ შენი გულემან, და ხისა მისგანი აჭამა-ღა. და იხილა, არცა მე ვრთე, არცა ანგელოზნი. მეცა მაჭამა და არა გულისჴმა-ვყავ. ოდეს ვჭამეთ, განრისხდა ღმერთი ჩუენდა და გურქუა: \"შეურაცხჰყავთ-ღა ბრძანებაჲ ჩემი და მეცა შეურაცხ-გყვნე თქუენ\". და მოავლინა სამეოცდაათი სალმობაჲ ჩუენ ზედა, თუალთა და ყურთა ვიდრე ფერჴთამდე, გუემაჲ და სასწაულნი დაუნჯებულნი საუნჯეთანი. ესე მიყო მე ღმერთმან წარსაწყმედელად აღსრუ/ლებისა\".","english":"Adam said to Seth: \"My child, when God created me and your mother, and placed us in that paradise of delight, there was one of the trees, beautiful in that paradise, concerning which God commanded us, saying, 'Do not eat.' And the serpent deceived your mother and made her eat of it, from which we now die. At the time when those guardian angels and the worship of God were present, the enemy deceived her, and she ate of it, and she deceived me, my children, for I did not know. And God expelled us from paradise, me and your mother Eve, so that we might guard it. But to me He gave the east side and the north, and to your mother Eve He gave the south side and the west. And with us were, each one, seventy angels until the time of dawn, but every day they ascended upward. And at the time of their ascent, the serpent deceived your mother, and made her eat of that tree. And she saw that neither I nor the angels were there. She also made me eat, and I did not understand. When we ate, God became angry with us and said to us: 'You have despised my commandment, and I too will despise you.' And He sent seventy afflictions upon us, from the eyes and ears to the feet, beatings and unsparing wonders with treasures. This God did to me for the destruction of the fulfillment.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage is Adam's direct speech to Seth, recounting the Fall. It forms a first-person confession within the larger narrative frame of Adam's deathbed address to his offspring.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"სამოთხესა მას ფუფუნებისასა","severity":"info","text":"The Georgian phrase 'samoṭxesa ma p'up'unebisasa' translates 'that paradise of delight' (lit. 'paradise of breath/pleasure'). It corresponds to the Coptic 'ⲡⲡⲁⲣⲁⲇⲓⲥⲟⲥ ⲛ̀ⲧⲉ ⲡⲓⲱⲛϩ' in the source tradition.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ნუ სჭამთ","severity":"info","text":"The command 'Do not eat' echoes Genesis 2:16–17 (LXX: 'οὐ φάγεσθε'). The Georgian uses the negative imperative 'nu sč̣amt', consistent with the biblical prohibition.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სამეოცდაათი სალმობაჲ","severity":"info","text":"The 'seventy afflictions' (samedaati salmobay) sent upon Adam and Eve are a distinctive feature of this apocryphon, not found in Genesis. The number seventy may symbolise completeness or derive from angelological traditions.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The division of the four cardinal directions between Adam (east and north) and Eve (south and west) after the expulsion is paralleled in the Latin 'Vita Adae et Evae' (ch. 4) and the Armenian 'Penitence of Adam', though the assignment of sides varies.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"სასწაულნი დაუნჯებულნი საუნჯეთანი","severity":"caution","text":"The phrase 'unsparing wonders with treasures' is obscure. The Georgian 'sasčaulni daunǯebulni sauǯetani' may be a corruption or a scribal gloss; the Coptic Vorlage likely read differently. The English draft renders it literally but the sense is uncertain.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The number of guardian angels is given as 'ĩb' (70) in the Georgian, but the Coptic may have had a different numeral; the reading is secure here.","The phrase 'unsparing wonders with treasures' (sasčaulni daunǯebulni sauǯetani) is textually corrupt and its exact meaning in the original Coptic is unclear."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":15,"ref":"p15","source":"ამას რაჲ ეტყოდა ადამი ძესა თჳსსა სეითს, ღაღად-ყო და თქუა: \"რაჲ-მე ვყო? დიდსა შრომასა შინა ვარ\". ტირილით თქუა [ევა]: უფალო ჩემო, ადამ, მომეც ზოგი სალმობათა შენთაჲ და შრომაჲ ეგე შენი მე ვიტჳრთო, რამეთუ ჩემ გამო არს სალმობაჲ შენი და მე შეგამთჳენ შრომანი ეგე\". და ჰრქუა ადამ ევას: \"აღდეგ და მოვედ სეითის თანა, ძისა ჩემისა თანა, სამოთხედ, დაისხით მიწაჲ თავსა თქუენსა და ტიროდეთ წინაშე ღმრთისა, რაჲთა წყალობაჲ ყოს ჩუენ ზედა და მოავლინოს ანგელოზი თჳსი სამოთხედ, სადაცა არს ხე იგი ცხოვრებისაჲ, რომელსა გამოსდის ზეთი, რაჲთა კნინი გცეს ზეთი იგი. და მომართუთ მე იგი აქა და ვიცხო და განვისუენო სალმობათაგან ჩემთა. მაშინ-ღა გაუწყო შენ ყოველი იგი სახე, რომლითა განვიცა/დენით\". ესე რა ესმა, წარვიდეს სეით და ევა, სადა იგი იყო სამოთხე ადამისი. სლვასა მისსა იხილა ნაშობთა მისთაგანი, რომელსა ჰბრძოდა მჴეცი და უკბენდა ყრმასა მას, მაშინ ტირილად იწყო ევა და თქუა: \"ვაჲ ჩემდა, რამეთუ ოდეს მივიწიო მე დღესა მას სასჯელისასა, ყოველნი შეცოდებანი ჩემნი მწვიდნენ მე და მრქუან: პირველად შენ არა დაიმარხენ მცნებანი ღმრთისანი. ჴმა უყო ევა და ჰრქუა მჴეცსა მას ბოროტსა: \"ჵ მჴეცო უკეთურო, არა გეშინის შენ, იკადრებ და დაჰბრძავ ხატსა ღმრთისასა?","english":"While Adam was saying this to his son Seth, he cried out and said: \"What shall I do? I am in great suffering.\" [Eve] said with weeping: \"My lord Adam, give me some of your pains, and let me bear this suffering of yours, for your pain is because of me, and I have caused these sufferings.\" And Adam said to Eve: \"Arise and go with Seth, with my son, to the paradise, and sprinkle earth on your heads and weep before God, that he may have mercy upon us and send his angel to the paradise, where the tree of life is, from which oil flows, so that he may give you a little of that oil. And bring it to me here, that I may anoint myself and be relieved from my pains. Then I will reveal to you the whole manner by which we were deceived.\" When she heard this, Seth and Eve went to where Adam's paradise was. On their way, she saw one of her offspring, whom a beast was attacking and biting, that child. Then Eve began to weep and said: \"Woe is me, for when I come to that day of judgment, all my sins will reproach me and say: 'First of all, you did not keep the commandments of God.'\" Eve cried out and said to that evil beast: \"O wicked beast, are you not afraid? Do you dare to attack and fight the image of God?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"სამოთხედ","severity":"info","text":"The Georgian term 'samotkhed' (სამოთხედ) here refers to the paradise from which Adam and Eve were expelled, but the narrative treats it as a still-accessible location on earth, consistent with the apocryphon's geography.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ზეთი","severity":"info","text":"The word 'zeti' (ზეთი) means 'oil', here flowing from the tree of life. This oil is a healing substance, distinct from the fruit of the tree of knowledge, and is a key motif in the Adam apocrypha.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ხატსა ღმრთისასა","severity":"info","text":"Eve's rebuke to the beast invokes the concept of the 'image of God' (ხატსა ღმრთისასა), echoing Genesis 1:26-27, where humanity is created in God's image, and implying that attacking the child is an affront to God.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სეით","severity":"info","text":"Seth (სეით) is Adam's third son, born after Cain and Abel. In the Adam literature, he often serves as a mediator and recipient of revelations, as seen here when Adam sends him with Eve to the paradise.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from Adam's lament to Eve's self-blame and then to a journey narrative, with a dramatic encounter with a beast attacking a child. The episode introduces a new narrative thread of danger in the postlapsarian world.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ტირილით","severity":"info","text":"Eve's weeping and self-accusation ('Woe is me... all my sins will reproach me') parallel the penitential tone found in the Latin 'Life of Adam and Eve' (Vita Adae et Evae), where Eve similarly laments her role in the Fall.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify whether the beast attacking the child is the serpent or another creature; the English draft interprets it as a generic 'beast'.","The phrase 'sprinkle earth on your heads' (დაისხით მიწაჲ თავსა თქუენსა) is a gesture of mourning, but its exact ritual significance in this context is unclear."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":16,"ref":"p16","source":"ვითარ ეუფლე აღებად პირისა შენისა, ანუ ვითარ განაწონენ კბილნი შენნი, ანუ ვითარ არა მოიჴსენე პირველი იგი ბრძანებაჲ ღმრთისაჲ? და აღგიღებიეს პირი შენი ხატსა ღმრთისასა ზედა?\" მაშინ მიუგო მჴეცმან მან ევას და ჰრქუა მას: \"არა ჩუენისა [ა]ნგარებისაგან არს მდურვაჲ შენი და ტირილი, არამედ შენისა [ა]ნგარებისაგან არს მდურვაჲ შენი და ტირილი, რამეთუ პირველ დასაბამსა შენ ისმინე მჴეცისა მის გუელისაჲ. ვითარ იკადრე აღებად პირისა შენისა და ჭამად ხისა მისგან, რომლისა გამცნო შენ ღმერთმან არაჭამაჲ? ხოლო რომლისა გემოჲ ყოველთა სახე იცვალების, აწ შენ ვერ უძლო დათმენად, უკუეთუ ვიწყო სიტყუად და მხილებად შენდა\". მიუგო სეით და ჰრქუა მჴეცსა მას: \"დაიყავნ პირი შენი და დადუმენ, მჴეცო, და განგუეშორე ჩუენ ხატისაგან ღმრთეებისა, ვიდრე მუნ დღედმდე, ოდეს წარმოგადგინოს შენ ღმერთმან\". მაშინღა ჰრქუა მჴეცმან სეითს: \"აჰა ესერა მე შენ განგეშორები, ხატისაგან ღმრთისა, თუალთშეუდგამისაგან ღმრთისა\". და ოდეს დაუტევა, ივლტოდა მჴეცი იგი სეითისაგან. და მოვიდა კაცი წყლული ტალავარსა მას ადამისსა, მამისა თჳსისა, ხოლო სეით წარვიდა ევასთანა სამოთხედ და ტიროდეს ზღუდესა თანა სამოთხისასა და მუნ ილოცვიდეს ღმრთისა იმართ, რაჲთამცა მოავლინა ანგელოზი თჳსი.","english":"how did you dare to open your mouth, or how did your teeth not rot, or how did you not remember that first commandment of God? And you raised your mouth against the image of God?\" Then that beast answered Eve and said to her: \"It is not because of our anger that you are grieving and weeping, but because of your own anger you are grieving and weeping, for in the beginning you heeded that serpent-beast. How did you dare to open your mouth and eat from that tree, from which God forbade you to eat? But as for that which changes the taste of all forms, now you could not endure it, if I were to begin to speak and reproach you.\" Seth answered and said to that beast: \"Shut your mouth and be silent, beast, and depart from us, away from the image of the Godhead, until that day when God will set you forth.\" Then the beast said to Seth: \"Behold, I depart from you, from the image of God, from the God who is before the eyes.\" And when it left, that beast fled from Seth. And the man came, wounded, to that tent of Adam, his father, while Seth went to Eve in Paradise, and they wept by the wall of Paradise and there prayed to God that he might send his angel.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ვითარ იკადრე აღებად პირისა შენისა","severity":"info","text":"The beast's rhetorical question echoes the earlier reproach of Eve by Adam and the serpent, reinforcing the theme of Eve's transgression as the origin of suffering.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ხატსა ღმრთისასა","severity":"info","text":"The phrase 'image of God' (ხატსა ღმრთისასა) is a key theological term in this apocryphon, denoting the divine likeness that the beast is commanded to respect.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"პირველი იგი ბრძანებაჲ ღმრთისაჲ","severity":"info","text":"The reference to the 'first commandment of God' alludes to the divine prohibition in Genesis 2:16-17, which is central to the narrative of the Fall.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"სამოთხე","severity":"info","text":"The term 'paradise' (სამოთხე) in Georgian Christian literature often refers to the Garden of Eden, but here it may also denote a liminal space near the earthly paradise where Seth and Eve pray.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მაშინღა","severity":"info","text":"The Georgian adverb 'then' (მაშინღა) marks a narrative turning point: the beast's departure and Seth's subsequent journey to Eve, shifting the scene from confrontation to supplication.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ტალავარსა","severity":"caution","text":"The Georgian word 'tent' (ტალავარსა) is ambiguous: it may refer to Adam's dwelling or a symbolic structure; the Coptic Vorlage likely had a different term, and the translation may reflect local Georgian usage.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'beast' (მჴეცმან) is unclear: it may be the serpent or a different creature; the text does not specify.","The phrase 'God who is before the eyes' (თუალთშეუდგამისაგან ღმრთისა) is obscure; it may be a corruption or a theological epithet."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":17,"ref":"p17","source":"[და მოავლინა ღმერთმან მთავარ-ანგელოზი მიქაელ], რომელ არს სულთა ზედა და ჰრქუა სეითს: \"კაცო ღმრთისაო, ნუ შურები ლოცვასა მაგას ხისა მისთჳს ზეთისხილთაისა ცხებად მამისა შენისა ადამისსა, აწვე არა ყოფად არს, არამედ მერმეთა მათ ჟამთა, ოდეს აღესრულოს ხუთათასი წელი. ხოლო მეხუთათასესა და ნახევარსა წელსა მოვიდეს ქუეანად საყუარელი ძე ღმრთისაჲ, ქრისტე, აღსრულებად(!) გუამისა მის ადამისა დაცემისა მისგან გარდასლვითა მცნებათაჲთა. მოვიდეს და ნათელ-იღოს იორდანესა მდინარესა და ოდეს მიერ წყლით გამოვიდეს ზეთითურთ, და სცხოს იგი მას და ყოველთა ნათესავთა მისთა, რაჲთა აღდგენ ჟამსა მას აღდგომისასა. თქუა უფალმან: შევიყვანნე მუნ სამოთხედ და ვსცხო მას საცხებელი ესე. ხოლო აწ მივედ მამისა შენისა ადამისა, რამეთუ აღსრულებულ არიან დღენი ჟამთა მისთანი, სამ დღე გამოვიდეს სული გუამისაგან მისისა და იხილნეს საკჳრველებანი მრავალნი ცათა შინა\". ესე რაჲ ჰრქუა ანგელოზმან მან და დაეფარა ნერგსა მას ქუეშე სამოთხისასა. ხოლო სეით და ევა წარვიდეს ტალავარსა მას ადამისსა და ტიროდა ადამ წყლულებასა მას მჴეცისასა და ჰრქუა ევას: \"რაჲ მეყო ჩეუნ, რამეთუ მოიწია ჩუენ ზედა გუემაჲ, და ყოვლისა ნათესავისა ჩუენისა. რამეთუ რაჲ არიან შეცოდებანი შენნი, აუწყენ შვილთა შენთა, რამეთუ ჩუენ მოვკუდეთ, მე და შენ და განეფინნენ ჭირნი ქუეყანასა ზედა.","english":"[And the Lord God sent the chief angel Michael], who is over the souls, and he said to Seth: \"Man of God, do not begrudge that prayer of yours concerning that olive tree for anointing your father Adam; now it is not to be, but in those later times, when five thousand years are completed. And in the five-thousandth and half year, the beloved Son of God, Christ, will come down to earth, to fulfill the body of that Adam from his fall through the transgression of the commandments. He will come and be baptized in the river Jordan, and when he comes out of that water with oil, he will anoint him with it and all his descendants, so that they may rise at that time of resurrection. The Lord said: I will bring them there into paradise and anoint him with this ointment. But now go to your father Adam, for the days of his times are fulfilled; in three days his soul will depart from his body, and he will see many wonders in the heavens.\" When the angel had said this, he hid himself under that plant of paradise. Then Seth and Eve went to that tent of Adam's, and Adam was weeping over that wound from the beast, and he said to Eve: \"What has happened to us, for a blow has come upon us, and upon all our race. For what your sins are, tell your children, for we shall die, I and you, and troubles will spread over the earth.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"მთავარ-ანგელოზი მიქაელ","severity":"info","text":"The title 'chief angel Michael' identifies Michael as the archangel over souls, a role attested in other apocrypha.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"dating","kind":"chronology","basis":"text","lemma":"ხუთათასი წეל","severity":"info","text":"The five-thousand-year timeline reflects a common apocalyptic motif linking Christ's coming to the completion of a world age.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ნათელ-იღოს იორდანესა","severity":"info","text":"The reference to Christ's baptism in the Jordan and anointing with oil echoes New Testament accounts (e.g., Matthew 3:13–17).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"ზეთითურთ","severity":"info","text":"The oil from the olive tree is linked to the anointing of Adam's body, a theme found in the 'Life of Adam and Eve' tradition.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from angelic prophecy to narrative action, as Seth and Eve return to Adam's tent, marking a transition in the story.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღსრულებად","severity":"caution","text":"The Georgian 'აღსრულებად' (to fulfill) may be a scribal error or variant; the Coptic Vorlage likely read 'to restore' or 'to complete'.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact relationship between the olive tree and the anointing oil is unclear; the text may conflate two separate traditions.","The phrase 'when he comes out of that water with oil' could imply a miraculous appearance of oil, but the mechanics are not specified."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":18,"ref":"p18","source":"ყოველნი ნათესავნი, რომელნი არიან გამოსრულნი ჩუენგან, გუწყევდენ ჩუენ და თქუან, ვითარმედ: \"მამა-დედათა ჩუენთა მოიღეს ჭირი ესე ჩუენ ზედა\". მაშინ ტირილად იწყო ევა და თქუა: \"ისმინეთ აწ ჩემი, შვილნო ჩემნო, და გითხრა თქუენ, ვითარ შევიტყუვენით: და იყო მამაჲ თქუენი სცვიდა თჳსსა სამოთხისა ნაწილსა აღმოსავლით და ჩრდილოჲთ, ხოლო მე ვსცევდი თჳსსა ნაწილსა დასავალით და სამხრით. და მოვიდა ეშმაკი ნაწილსა ადამისსა და იყვნენ მუნ მჴეცნი, რამეთუ მჴეცნიცა განგჳყვნა უფალმან: მამალი ყოველი მისცა ადამს და დედალი ყოველი მომცა მე. და თჳითოეულად ვზრდიდით მას. ოდეს მოვიდა ეშმაკი ნაწილსა მას მამისა თქუენისასა, მოუწოდა ეშმაკმან გუელსა მას და ჰრქუა: \"აღდეგ და მოვედ ჩემდა და გაუწყო შენ სარგებელი სუტყჳსაჲ\". მაშინ მოვიდა გუელი იგი და ჰრქუა ეშმაკმან გუელსა მას, ვითარმედ: უბრძნეს ხარ შენ ყოველთა პირუტყვთა და მოსრულ ვარ განცდად მეცნიერებისა შენისა, რამეთუ ადამმან მისცის საზრდელი ყოველთა პირუტყუთა, ეგრეცა შენ ზედა, ოდეს-იგი მოვიდიან ყოველნი პირუტყუნი თაყუანის-ცემად ადამისა დღითი-დღე და დილითი-დილად, ყოველსა დღესა მიხჳდი შენცა თაყუანი[ს]-ცემად. პირველად მისსა შენ დაბადებული ხარ, დიდი ესე და კნინსა მას თაყუანი[ს]-ცემა? და რაჲსა სჭამ ნარჩევსა და შეურაცხსა და არანაყოფთა კეთილთა სამოთხისათა?","english":"All the descendants who have come forth from us curse us and say: \"Our parents brought this affliction upon us.\" Then Eve began to weep and said: \"Hear me now, my children, and I will tell you how we sinned. And it was thus: your father tended his own portion of Paradise to the east and north, while I tended my own portion to the west and south. And the devil came to Adam's portion, and there were beasts there, for the Lord had divided the beasts among us: every male he gave to Adam, and every female he gave to me. And we each tended them separately. When the devil came to that portion of your father's, the devil called to the serpent and said: 'Arise and come to me, and I will reveal to you the benefit of deceit.' Then the serpent came, and the devil said to the serpent: 'You are wiser than all the animals, and I have come to test your knowledge, for Adam gives food to all the animals, even to you, when all the animals come to worship Adam day by day and morning by morning. Every day you too go to worship him. Were you not created before him, that you, so great, should worship that little one? And why do you eat the leftover and despised things, and not the good fruits of Paradise?'","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Eve's direct address to her children marks a shift from narrative to embedded speech, a common device in apocryphal expansions of Genesis.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The division of Paradise into four quadrants (east, north, west, south) and the assignment of male and female beasts to Adam and Eve respectively are non-biblical elaborations found in later Adam literature.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The devil's temptation of the serpent, rather than directly of Eve, parallels the 'Life of Adam and Eve' tradition, where the devil uses the serpent as an intermediary.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"სუტყჳსაჲ","severity":"info","text":"The Georgian term 'sutq'wisay' (deceit) is a key theological term in this passage, denoting the devil's cunning manipulation.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The serpent's question 'Were you not created before him?' echoes the Genesis narrative (3:1) but inverts the hierarchy, a common motif in apocryphal expansions.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text's phrase 'ნარჩევსა და შეურაცხსა' (leftover and despised) may reflect a textual corruption or variant in the source tradition; the Coptic Vorlage is uncertain.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The exact relationship between the Georgian and Coptic versions is unclear; the Georgian may represent a later reworking.","The phrase 'benefit of deceit' (სარგებელი სუტყჳსაჲ) is ambiguous: it could mean 'advantage of deception' or 'profit from falsehood'."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":19,"ref":"p19","source":"არამედ მოვედ და ისმინე ჩემი, რაჲთა გამოვხადო იგი გარეშე ზღუდესა სამოთხისასა\". \"და შთაეცუა გუელსა მას ეშმაკი, შთამოჰკიდა თავი თჳსი ზღუდესა მას სამოთხისასა, ღაღად-ყო და თქუა: \"ჰაჲ შენდა დედაკაცო, რომელი-ეგე ხარ სამოთხესა ფუფუნებისასა, რომელი-ეგე ბრმა ხარ, მოვედ ჩემდა და გრქუა რაჲმე სიტყუაჲ საიდუმლოჲ\". და ვითარ მივედ მრქუა მე: \"ევა!\" და ვარქუ: \"აჰა ესერა ვარ\". მომიგო და მრქუა მე: \"რასა ზამ შენ სამოთხესა შინა?\" მიუგე და ვარქუ: \"ღმერთმან დამადგინა ცვად სამოთხისა და ჭამად\". მომიგო ეშმაკმან მან და მრქუა მე პირითა გუელისაჲთა: კეთილად შჭამთ თქუენ ნაყოფსა ყოვლისაგან ხისა, რომელ არს სამოთხესა მას შინა\"? მიუგე და ვარქუ მე: \"ვჭამ ყოველსავე ნაყოფსა, გარნა ერთისა მის ხისა, ხოლო რომელ არს შუა სამოთხესა ამას\", რამეთუ ღმერთმან გუამცნო ჩუენ, ვითარმედ ნუ შჭამთ მისგანსა, რაჲთა არა სიკუდილითა მოკუდეთ\". \"მაშინ მრქუა გუელმან მან: \"ვჭუვი, მე თქუენთჳს, რამეთუ ხართ თქუენ ვითარცა პირუტყუნი. შურდა თქუენი ღმერთსა და არა გაუფლნა თქუენ, ხოლო მე არა მნებავს უმეცრებაჲ თქუენი, არამედ მივედ და ჭამე და იხილო დიდებულებაჲ იგი, რომელ ყოფად არს შენ თანა\". ხოლო მე ვარქუ: \"მეშინის მე, ნუუკუე მოვკუდე, ვითარცა თქუა ღმერთმან\". მომიგო გუელმან მან და მრქუა: \"რაჲარს სიკუდილი, ანუ ვითარ მოკუდის? სიკუდილი ცხორებაჲ არს\".","english":"But come and hear me, so that I may cast it outside the wall of Paradise. \"And the devil entered into that serpent, cast his head over that wall of Paradise, cried out and said: 'Hail to you, woman, who are in the Paradise of delight, who are blind, come to me and I will tell you some secret word.' And when I came, he said to me: 'Eve!' And I said: 'Here I am.' He answered and said to me: 'What do you do in Paradise?' I answered and said: 'God appointed me to guard Paradise and to eat.' That devil answered and said to me through the mouth of the serpent: 'Do you eat well the fruit from every tree that is in that Paradise?' I answered and said: 'I eat every fruit, except that one tree, which is in the middle of this Paradise,' for God commanded us that we should not eat from it, lest you die by death.' \"Then that serpent said to me: 'I am hungry, for your sake, for you are like beasts. God envied you and did not let you, but I do not desire your ignorance, but come and eat and see that glory which is to be with you.' But I said: 'I am afraid, lest I die, as God said.' That serpent answered and said to me: 'What is death, or how does one die? Death is life.'","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The passage shifts from Eve's direct speech to a narrative of the serpent's temptation, marked by the devil entering the serpent and speaking through it.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ფუფუნებისა","severity":"info","text":"The Georgian term 'ფუფუნებისა' (p'up'unebisa) translates 'delight' or 'pleasure', rendering the Greek 'τρυφή' (tryphē) in the phrase 'Paradise of delight'.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The serpent's claim 'Death is life' inverts the biblical warning of Gen 2:17, where God threatens death for eating the forbidden fruit.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The devil's entry into the serpent and speaking through it reflects a common motif in early Christian apocrypha, such as the Life of Adam and Eve, where the serpent is a vessel for Satan.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text has a lacuna or abrupt transition at 'But come and hear me, so that I may cast it outside the wall of Paradise', where the antecedent of 'it' is unclear.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the speaker at the start of the passage is ambiguous; it may be Eve continuing her speech or a narrative interjection.","The phrase 'cast it outside the wall of Paradise' lacks a clear referent for 'it'."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":20,"ref":"p20","source":"მიუგე და ვარქუ: \"არა უწყი მე\". მომიგო და მრქუა: \"ცხოველ არს ღმერთი, რაჲთა არა მოჰკუდეთ, არამედ რომელსა ჟამსა სჭამოთ, განეხუნენ თუალნი თქუენნი და იყვნეთ მეცნიერ, ვითარცა ღმერთი, კეთილისა და ბოროტისა. უწყოდა ღმერთმან, რამეთუ მსგავს მისა იყვენით და შურდა ღმერთსა თქუენი, მისთჳს გრქუა თქუენ ღმერთმან, ვითარმედ: \"ნუ სჭამთ მისგანსა. მივედ ხესა მას და იხილე გარემოჲს მისსა დიდებულებაჲ მისი\". ხოლო მე ვითარცა მივედ და ვიხილე გარემო მისა დიდებულებაჲ მისი. და ვთქუ: \"კეთილ არს ხე ესე და საცნაურ არს თუალთა ჩემთა ნაყოფი მისი, ხოლო მე მიყოფად ჴელისა და მოღებად მეშინის, ხოლო შენ თუ არა გეშინის, მომართუ მე და ვჭამო და ვცნა, უკუეთუ ჭეშმარიტ არიან სიტყუანი შენნი ესე, ანუარა\". მომიგო გუელმან მან და მრქუა: \"მოვედ და განმიღე მე კარი და გცე შენ მისგანი\". და ვითარ მივედ და განუღე კარი, და ვითარცა შემოვიდა სამოთხედ, წარვიდა და დადგა მცირედ. მიუგე და ვარქუ მას: \"რაჲსა სდგა\"? \"ხოლო მან, შვილნო ჩემნო, იწყო ზაკუად ჩემდა მომართ.","english":"I answered and said: \"I do not know.\" He answered and said to me: \"God is merciful, that you may not die; but when you eat, your eyes will be opened and you will be knowing, like God, of good and evil. God knew that you would become like him, and God was jealous of you; therefore God said to you: 'Do not eat of it.' Go to that tree and behold the glory around it.\" And as I went and beheld the glory around it, I said: \"This tree is good, and its fruit is pleasing to my eyes; but I am afraid to reach out my hand and take it. But if you are not afraid, give it to me and I will eat and know whether these words of yours are true or not.\" That serpent answered and said to me: \"Come and open the door for me, and I will give you some of it.\" And when I went and opened the door, and as it entered Paradise, it went and stood a little. I answered and said to it: \"Why do you stand?\" \"But it, my children, began to speak deceitfully to me.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ცხოველ არს ღმერთი","severity":"info","text":"The serpent claims God is 'merciful' (ცხოველ), a term that contrasts with the divine prohibition and foreshadows the deception.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ზაკუად","severity":"info","text":"The Georgian adverb 'deceitfully' (ზაკუად) marks the serpent's speech as treacherous, a key motif in the temptation narrative.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ნუ სჭამთ მისგანსა","severity":"info","text":"The divine command 'Do not eat of it' echoes Genesis 2:17, but the Georgian text adds a motive of divine jealousy absent from the biblical account.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"Georgian apocryphon","severity":"info","text":"This passage is part of a Georgian apocryphon that expands the Eden story, likely influenced by earlier Coptic or Syriac traditions.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"narrative","severity":"info","text":"The passage continues Eve's first-person account, with the serpent's speech and Eve's response forming a dialogue that advances the plot toward the fall.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"მომიგო გუელმან","severity":"caution","text":"The Georgian text has a lacuna or abrupt transition after 'Why do you stand?', as the serpent's reply is missing; the English draft supplies a conjectural continuation.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text breaks off mid-dialogue; the exact words of the serpent's deceitful speech are not preserved in this passage."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":21,"ref":"p21","source":"მომიგო და მრქუა: \"ამისთჳს ვდეგ მე, რამეთუ შევინანე, ნუუკუე შენ გცე, და სჭამო და განგეხუნენ თუალნი შენნი და იყო შენ ვითარცა ღმერთი და სცნა კეთილი და ბოროტი და განჰლაღნე და გშურდეს ადამისთჳს და არა აჭამო მას და იყოს იგი ვითარცა პირუტყჳ შენ წინაშე, ვითარცა თქუენ იყვენით წინაშე ღმრთისა, რამეთუ შურდა ღმერთსა თქუენი. უკუეთუ გინებს, მეფუცე მე ჭეშმარიტად, ვითარმედ მე თუ გაჭამო შენ, არა გშურდეს ადამისთჳს, ქმრისა შენისა, არამედ აჭამო და სცე მასცა\". მიუგე და ვარქუ მას: \"ფიცი არა ვიცი, ვითარ გეფუცო შენ?\" და მრქუა მე: \"თქუ, ვფუცავ ნერგთა მათ სამოთხისათა და ქერობინთა ზედა, რომელთა ზედა ზის მამაჲ, და გარდამოჴდის სამოთხესა მას. უკუეთუ ვჭამო და ვცნა ყოველი, არა მშურდეს, არამედ ვსცე ადამსცა\". და ოდეს მოიღო ჩემ ზედა ფიცი, შემკრა მე, მცა ხისა მისგანი და ვჭამე. \"და ვეც მამასა თქუენსა და ვცანთ, რამეთუ შიშუელ ვართ. \"და იყო რაჟამს მოვიდა ღმერთი სამოთხედ, დავემალენით პირისაგან უფლისა, რამეთუ შეგუემოსა ორთავე ფურცელი ლეღჳსაჲ. \"და უწოდა ღმერთმან ადამს: \"ადამ, ადამ, სადა ხარ? და მან ჰრქუა: აქა ვარ, უფალო, რამეთუ შიშუელ ვიყავ და დაგემალე. ხოლო ღმერთმან თქუა: და ვინ გითხრა შენ, რამეთუ შიშუელ ხარ შენ, გარნა მისგანი, რომლისა გამცენ არაჭამაჲ, მისგანი სჭამეა? და მან ჰრქუა: დედაკაცმან ამან მცა.","english":"He answered and said to me: \"For this I am lying, because I repented, lest you should have it and eat, and your eyes be opened, and you become like God, and know good and evil, and be filled with pride and envy Adam and not give to him to eat, and he remain like a beast before you, as you were before God, because God envied you. But if you wish, swear to me truly, that if I give you to eat, you will not envy your husband Adam, but will give to him also to eat.\" I answered and said to him: \"I do not know an oath, how shall I swear to you?\" And he said to me: \"Say, I swear by those plants of paradise and by the cherubim upon which the Father sits, and who descends into that paradise. If I eat and know all, I will not envy, but will give to Adam also.\" And when he had exacted the oath from me, he plucked for me from that tree, and I ate. \"And I gave to your father and we knew, for we were ashamed. And when God came into paradise, we hid ourselves from the face of the Lord, for we had both covered ourselves with a fig leaf. \"And God called to Adam: 'Adam, Adam, where are you?' And he said: 'Here I am, Lord, for I was ashamed and hid myself.' But God said: 'And who told you that you were ashamed, if not he from whom you learned not to eat, from whom you ate?' And he said: 'This woman gave me.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage continues the serpent's speech to Eve, recounting the temptation and fall. It shifts from direct dialogue to Eve's first-person narration of the events, including the oath, the eating, and the subsequent hiding.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"ფიცი","severity":"info","text":"The Georgian term 'ფიცი' (p'itsi) means 'oath' or 'swear'. Eve's ignorance of oaths ('ფიცი არა ვიცი') highlights her innocence before the fall, contrasting with the serpent's manipulative demand for a binding promise.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"Gen 3:6-7","severity":"info","text":"The serpent's instruction to Eve to swear 'by those plants of paradise and by the cherubim' echoes the biblical setting of Eden (Gen 2-3) but introduces extra-biblical elements like the cherubim as witnesses, not found in the canonical Genesis account.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"","severity":"info","text":"The motif of Eve swearing an oath to the serpent is unique to this apocryphon, expanding on the brief biblical narrative. It reflects later Jewish and Christian traditions that elaborate on the temptation, emphasizing Eve's agency and the serpent's deceit.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The detail of Adam and Eve covering themselves with fig leaves ('ფურცელი ლეღჳსაჲ') after eating appears in other apocryphal texts (e.g., Life of Adam and Eve) and is derived from Gen 3:7, but here it is explicitly linked to their shame and hiding from God.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The Georgian text at the end is ambiguous: 'დედაკაცმან ამან მცა' could mean 'this woman gave me' (as in the English draft) or 'this woman gave to me'. The lack of a direct object in the Georgian leaves open whether Adam refers to the fruit or the act of eating.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian phrase 'დედაკაცმან ამან მცა' is ambiguous: it may mean 'this woman gave me' (the fruit) or 'this woman gave to me' (the act of eating). The English draft interprets it as 'this woman gave me', but the Georgian lacks an explicit direct object.","The identity of 'the Father' in the oath ('მამაჲ') is ambiguous: it could refer to God the Father or to a divine figure associated with the cherubim, as the text does not clarify."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":22,"ref":"p22","source":"და მიბრძანა მე ღმერთმან: \"რაჲ-ესე ჰყავ?\" და ვარქუ მე: \"გუელმან მაცთუნა\". \"და ჰრქუა ღმერთმან გუელსა მას: \"წარწყმდი შენცა და წყეულ იყავ ყოველთა შორის პირუტყუთა, მოაკლდი საზრდელისაგან შენისა, რომელსა სჭამდი და მიწა იყავნ საჭმელად შენდა ყოველთა დღეთა ცხორებისა შენისათა, მკერდითა და მუცლითა შენითა ხჳდოდე შენ\", მოაკლდენ შენგან ჴელნი და ფერჴნი შენნი და ნუ იყვნენ ყურნი და ფრჩხილნი შენნი და ნუ იყოფინ ნუცა ერთი ასოჲ შენი, დაგსაჯენ შენ პატიოსანმან ჯუარმან, რომელი აღიღოს ძემან ჩემმან ქუეყანასა ზედა, საცთურისა მისთჳს აცთუნე. არამედ შენ იყავ კუალადვე მგლინავ და განსხეულ(!) უკვეთურებითა გულისა შენისაჲთა, და დავდვა მტერობაჲ შორისა შენსა და შორის ნათესავისა მისგან დედაკაცისა, იგი უმზირდეს თავსა შენსა და შენ უმზირდე ბრჭალსა მისსა, ვიდრე დღედმდე სასჯელისა\". \"ესე თქუა ღმერთმან და ბრძანა ჩუენი ორთავე გამოვლინებაჲ სამოთხით. ევედრებოდა ადამ ანგელოზთა და ჰრქუა: \"მაცადეთ მე, რაჲთა ვევედრო უფალსა, ვინ უწყის, თუ სინანული მცეს მე უფალმან ამისთჳს, რომელი-ესე ვყავ მე და არა გამოვჴდე სამოთხით\". \"მაშინ დააცადეს ანგელოზთა გამოძიებაჲ ჩუენი, ევედრებოდა ადამ უფალსა და თქუა: \"გევედრები, მომიტევე მე, უფალო, რომელი-ესე ვყავ\".","english":"And the Lord said to me: \"What is this you have done?\" And I said: \"The serpent deceived me.\" And the Lord said to the serpent: \"Be accursed, you also, and be cursed among all beasts; be deprived of your food, which you ate, and let earth be your food for all the days of your life; go upon your breast and your belly; be deprived of your hands and your feet; and let your ears and your nails not be; and let not even one of your bones remain; I have condemned you by the honorable cross, which my son shall raise up upon the earth, because of the deception with which you deceived. But you shall again be a flatterer and a tempter by the perversity of your heart; and I have placed enmity between you and the race of that woman; she shall strike your head, and you shall strike her heel, until the day of judgment.\" \"Thus spoke the Lord and commanded the expulsion of us both from Paradise. Adam besought the angels and said: 'Wait for me, that I may pray to the Lord; who knows, perhaps the Lord will grant me repentance for this which I have done, and I shall not go out of Paradise.'\" \"Then the angels delayed our expulsion; Adam prayed to the Lord and said: 'I beseech you, forgive me, O Lord, for this which I have done.'","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"და მიბრძანა მე ღმერთმან: \"რაჲ-ესე ჰყავ?\"","severity":"info","text":"The passage shifts from Eve's confession to God's direct speech, then to a curse on the serpent, and finally to Adam's plea, marking a tripartite narrative structure.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"წარწყმდი","severity":"info","text":"The Old Georgian verb 'c̣arc̣q̇mdi' (be accursed) renders a curse formula, echoing biblical language of condemnation (cf. Gen 3:14).","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"პატიოსანმან ჯუარმან","severity":"info","text":"The 'honorable cross' anticipates Christ's crucifixion, a typological reading of the serpent's curse that is absent from the biblical Genesis account.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მგლინავ","severity":"info","text":"The serpent is called 'flatterer' (mglinaṿ), a term linking the serpent's deception to later demonic temptation in Christian tradition.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"უმზირდეს თავსა შენსა","severity":"info","text":"The enmity between woman and serpent (she strikes his head, he strikes her heel) parallels the Protoevangelium of James and later iconography of Mary crushing the serpent.","cites":[{"key":"hollis:alma990152105000203941","label":"The librarians. The complete third season","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152105000203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"განსხეუწ","severity":"caution","text":"The Georgian 'gansxeuł' (tempter) is a hapax or rare form; the manuscript may be corrupt, and the reading is uncertain.","cites":[{"key":"hollis:alma990152604780203941","label":"The historical enigma of the snake woman from antiquity to the 21st century","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The Georgian text does not specify whether the serpent's curse is eternal or until judgment; the phrase 'until the day of judgment' may be a later gloss.","The identity of the 'honorable cross' is anachronistic; the passage may reflect a post-4th-century Christian interpolation."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":23,"ref":"p23","source":"\"მაშინ ჰრქუა უფალმან ანგელოზთა: \"რაჲსა დააცადეთ გამოყვანებაჲ ადამისი სამოთხით, ნუუკუე ჩემი ბრალი არსა, ანუ თუ არა მართალი ვსაჯე?\" \"მაშინ დავარდეს ანგელოზნი ქუეყანასა ზედა და ჰრქუეს თაყუანის-ცემით უფალსა: \"მართალ ხარ შენ, უფალო, და წრფელ არს სასჯელი შენი\". მოექცა უფალი და ჰრქუა ადამს: \"არა დატევებად ხარ შენ სამოთხესა შინა\". მიუგო ადამ და ჰრქუა უფალსა: \"გევედრები შენ, უფალო, მეც მე ხისა მისგან ცხორებისა, რაჲთა ვჭამო გამოსლვად ჩემდამდე\". მაშინ ეტყოდა უფალი ადამს და ჰრქუა: \"არღარა მიიღო იგი ცხორებასა შენსა, დამიდგინებია ქერობინი მოტყინარე და მახჳლი იქცევისი დაცვად მაგისა შენთჳს\", რაჲთა არა გემო იხილო და უკუდავ იყო და იქადოდი, ვითარმედ: არა მოვკუდე მე უკუნისამდე. და ჰყო ბრძოლა, რომელ ჰყო მტერმან შენ ზედა. უკუეთუ გახჳდე სამოთხისაგან და დაიცვა თავი შენი ყოვლისაგან ბოროტისა და სთქუა, ვითარმედ: მოვჰკუდე და [შემდგომად] სიკუდილისა აღვდგე მერმესა მას, მაშინ-ღა მიგცე შენ ხისა მისგან სამოთხისა და უკუდავ იყო უკუნისამდე\". ესე რაჲ თქ[უა] უფალმან სამოთხესა, და ტიროდა მამაჲ თქუენი წინაშე ანგელოზთა, ხოლო მათ ჰრქუეს მას: \"რაჲ არს, ანუ რაჲ გიყოთ შენ\"?","english":"Then the Lord said to the angels: \"Why did you delay the expulsion of Adam from paradise? Is it my fault, or did I not judge rightly?\" Then the angels fell upon the earth and said with prostration to the Lord: \"You are just, O Lord, and your judgment is righteous.\" The Lord turned and said to Adam: \"You are not to remain in paradise.\" Adam answered and said to the Lord: \"I beseech you, O Lord, give me also of that tree of life, that I may eat before my departure.\" Then the Lord spoke to Adam and said: \"You shall no longer receive that for your life; I have stationed a fiery cherub and a revolving sword to guard it against you,\" so that you may not taste of it and be immortal and boast, saying: I have not died unto eternity. And the battle that the enemy waged against you took place. If you depart from paradise and keep yourself from all evil, and say: I have died and after death I shall rise again, then I shall give you of that tree of paradise and you shall be immortal unto eternity.\" When the Lord said this in paradise, your father wept before the angels, and they said to him: \"What is it, or what has been done to you?","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"მაშინ ჰრქუა უფალმან ანგელოზთა","severity":"info","text":"The passage opens with the Lord addressing the angels, a narrative shift from the previous passage where the Lord addressed the serpent directly. This marks a new scene in the dialogue.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"თაყუანის-ცემით","severity":"info","text":"The Georgian term 'თაყუანის-ცემით' (taq'uanis-tsemit) means 'with prostration' or 'with adoration,' reflecting a gesture of submission and reverence typical in early Christian literature.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ხისა მისგან ცხორებისა","severity":"info","text":"The 'tree of life' (ხისა მისგან ცხორებისა) echoes Genesis 2:9 and 3:22, where it is a symbol of immortality. The Lord's refusal to grant it to Adam here parallels the biblical expulsion narrative.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"ქერობინი მოტყინარე","severity":"info","text":"The 'fiery cherub' (ქერობინი მოტყინარე) and 'revolving sword' (მახჳლი იქცევისი) are motifs from Genesis 3:24, where a cherub with a flaming sword guards the way to the tree of life. This detail is expanded in apocryphal traditions.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ესე რაჲ თქ[უა]","severity":"info","text":"The passage concludes with Adam weeping before the angels, a detail not found in the canonical Genesis but common in apocryphal Adam literature, emphasizing human sorrow and divine judgment.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"თქ[უა]","severity":"caution","text":"The text has a lacuna: 'თქ[უა]' (said) is partially reconstructed. The bracketed letters indicate a manuscript defect, but the sense is clear from context.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'რაჲსა დააცადეთ გამოყვანებაჲ' could be read as 'Why did you delay the expulsion?' or 'Why did you wait to expel?'; the English draft takes the former. The identity of the 'enemy' (მტერმან) in the battle reference is ambiguous—possibly Satan or the serpent."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":24,"ref":"p24","source":"მაშინ მიუგო უფალმან თქუენმან და თქუა: \"აჰა ესერა მე განვალ, აწ გევედრები თქუენ, რაჲთა განსლვასა ამას ჩემსა ა ღვიღო საკუმეველი სამოთხისაგან, რაჲთა ოდეს განვიდე, შევსწირო საკუმეველი სულნელებისაჲ და ისმინოს ჩემი ღმერთმან\". და მიუტევეს ანგელოზთა. და მოიღო საკუმეველი სურნელი ოთხი: ნარდი[ი]ნი, კროკონი, ლერწამი და იამინდოჲ - ესე გამოიღო სამოთხით ადამ ქუეყანად. \"ხოლო აწ, შვილნო ჩემნო, გაუწყე თქუენ ესე სახე ყოველი, რომელთა შევიტყუენით და ამას გევედრებით, რაჲთა დაცუნეთ თავნი თქუენნი და ნუ დააც[ა]დებთ კეთილის ყოფასა\". ესე ღა თქუა ევა შორის შვილთა თჳსთა, ოდეს ეძინა ადამს სნეულებასა მისსა. და მეორესა დღესა გამოსლვად იყო [ს]ული გუამისაგან მისისა. ჰრქუა ევა ადამს: \"რად-მე შენ ხოლო მოჰკუდები და ცოცხალ ვარ, ანუ რაოდენ ჟამადმდე ვიყო, ანუ რაჲ ყოფად არს ჩემდა შემდგომად სიკუდილისა შენისა? მაუწყე მე\". მაშინ ჰრქუა ადამ ევას: \"ნურაჲ გჭირან შენ, რაჲცა ჰყავ. უკუეთუ მოვკუდეთ ორნივე, შენცა დადებად ხარ ჩემ თანა და თუ მე მოვკუდე, ნუ შემძრავენ ადგილით ჩემით, ვიდრე ოდეს ღმერთმან გიბრძანოს ჩემთჳს, რამეთუ არა დამიტეოს მე უფალმან, არამედ მოიძიოს ჭური, რომელი შექმნა. აღდეგ და ილოცე ღმრთისა მიმართ, რაჲთა შეივედროს სული ჩემი ჴელთა შემოქმედისა ჩემისათა.","english":"Then the Lord your Lord answered and said: \"Behold, I am departing. Now I beseech you, that at this my departure I may take incense from paradise, so that when I go forth, I may offer incense of fragrant substances and God may hear me.\" And the angels permitted it. And he brought forth four fragrant spices: nard, crocus, reed, and jasmine—these Adam brought forth from paradise onto the earth. \"But now, my children, I have revealed to you this entire form which we have learned, and I beseech you to guard yourselves and not to neglect the doing of good.\" This Eve said among her children, while Adam was sleeping in his illness. And on the second day his soul was to depart from his body. Eve said to Adam: \"Why do you alone die while I am alive, or how long shall I remain, or what is to become of me after your death? Tell me.\" Then Adam said to Eve: \"Do not be troubled, whatever you do. If we both die, you too are to be laid with me; and if I die, let them not remove me from my place until God commands you concerning me, for the Lord will not abandon me, but will seek the clay which he created. Arise and pray to God, that my soul may be commended into the hands of my Creator.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საკუმეველი","severity":"info","text":"The Georgian term 'sak'umeveli' (incense) is used here for the fragrant offering Adam requests from paradise. The list of four spices (nard, crocus, reed, jasmine) is a specific tradition not found in the Coptic or other versions.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"The four spices (nard, crocus, reed, jasmine) reflect a Georgian or Eastern Christian tradition of aromatic substances associated with paradise. This list is not standard in the Coptic Adam and Eve apocryphon and may be a local addition.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from Adam's request for incense to Eve's speech to her children, then to a dialogue between Eve and Adam about death. The narrative is disjointed, possibly due to textual corruption or conflation of sources.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ჭური","severity":"info","text":"Adam's reference to 'the clay which he created' (ჭური) echoes Genesis 2:7, where God forms Adam from clay. This motif is common in Adam and Eve apocrypha, emphasizing Adam's origin and God's continued claim on his body.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The phrase 'the Lord your Lord' (უფალმან თქუენმან) is ambiguous: it may be a scribal error or a deliberate distinction between God and Adam. The English draft smooths this to 'the Lord your Lord,' but the Georgian could imply a different speaker.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"external","lemma":"","severity":"info","text":"This Georgian version of the Adam and Eve apocryphon is preserved in a single manuscript (Titus edition). Its inclusion of Eve's speech to her children and the specific spices suggests a later, possibly monastic, redaction.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"},{"key":"hollis:alma990143383340203941","label":"Bestiaires : mélanges en l'honneur d'Arlette Bouloumié","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990143383340203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'the Lord your Lord' is unclear: it may be God speaking to Adam, or a secondary divine figure. The transition from Adam's request to Eve's speech is abrupt, possibly indicating a lacuna. The phrase 'this entire form' (ესე სახე) is vague and may refer to a lost teaching."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":25,"ref":"p25","source":"რამეთუ არა უწყი, ვითარ შემთხუევად ვარ მე შემოქმედისა ყოველთაჲსა ანუ თუ მრისხავსა ანუ თუ შემიწყნარებს?\" მაშინ აღდგა ევა და გამოვიდა ადამისაგან და თქუა: \"შეგცოდე, ღმერთო, შეგცოდე და ვცოდე წინაშე შენსა, ვცოდე წინაშე რჩეულთა ანგელოზთა შენთა, ვცოდე წინაშე ქერობინთა, ვცოდე წინაშე საკურთხეველსა სიწმიდისა შენისასა, ვცოდე წინაშე ნათესავთა ცისათა, ვცოდე წინაშე მფრინველთა ცისათა, ვცოდე წინაშე მჴეცთა ქუეყანისათა, შეგცოდე, ღმერთო, ყოვლითა ანგარებითა ჩემითა ყოველთა შორის დაბადებულთა შენთა, გევედრები თქუენ ყოველთა დაბადებულთა ცისათა და ქუეყანისათა, ევედრებოდეთ ჩემთჳს უფალსა ყოველთასა\". ილოცვიდა ოდენ ევა ფერჴთა თჳსთა ზედა და მეყსეულად მოვიდა მიქაელ ანგელოზი კაცებისა და აღადგინა ევა და ჰრქუა: \"აღდეგ სინანულისაგან მაგის შენისა, რამეთუ ადამ, ქმარი შენი, გამოსრულ არს ჴორცთაგან. აღდეგ და იხილე სული მისი, ვითარ-ღა ჰყავს შემოქმედსა თჳსსა\". აღდგა ევა და დაიდვა ჴელი პირსა ზედა თჳსსა და ამაღლდა ანგელოზი იგი და ჰრქუა ევას: \"აღიხილენ თუალნი შენნი და განეშორე ზრუნვათაგან ქუეყანისათა\".","english":"Because I do not know how I shall meet the Creator of all, whether He is angry or whether He will receive me.\" Then Eve arose and went out from Adam and said: \"I have sinned against You, O God, I have sinned and I sinned before You, I sinned before Your chosen angels, I sinned before the cherubim, I sinned before the altar of Your holiness, I sinned before the races of heaven, I sinned before the birds of heaven, I sinned before the beasts of the earth, I have sinned against You, O God, with all my desire among all Your creatures, I beseech you all, creatures of heaven and earth, pray for me to the Lord of all.\" Eve prayed only upon her own feet, and immediately Michael the angel of men came and raised Eve up and said to her: \"Arise from that repentance of yours, for Adam, your husband, has departed from the body. Arise and behold his soul, how it fares with its Creator.\" Eve arose and placed her hand upon her own face, and the angel ascended and said to Eve: \"Lift up your eyes and separate yourself from earthly cares.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"რამეთუ არა უწყი, ვითარ შემთხუევად ვარ მე შემოქმედისა ყოველთაჲსა","severity":"info","text":"Eve's speech begins with a rhetorical question expressing uncertainty about the Creator's reception, continuing the theme of repentance from the previous passage.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ევა ... ილოცვიდა ოდენ ევა ფერჴთა თჳსთა ზედა","severity":"info","text":"Eve's prayer posture—standing on her own feet—contrasts with prostration, possibly indicating a distinct liturgical or narrative tradition.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"მიქაელ ანგელოზი კაცებისა","severity":"info","text":"Michael is titled 'angel of men' (ანგელოზი კაცებისა), a rare epithet in Georgian apocrypha, possibly reflecting a specific angelological hierarchy.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"აღდეგ სინანულისაგან","severity":"info","text":"Michael's command to 'arise from repentance' echoes the biblical call to action (cf. Luke 15:20), but here it redirects Eve from mourning to witnessing Adam's soul.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"აღიხილენ თუალნი შენნი","severity":"caution","text":"The phrase 'lift up your eyes' may be a textual corruption or variant; the Georgian could imply a physical gesture of spiritual awakening, but the exact meaning is ambiguous.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"ევა ... გევედრები თქუენ ყოველთა დაბადებულთა","severity":"info","text":"Eve's plea to all creatures for intercession reflects a penitential motif that influenced later Georgian monastic prayers, as seen in manuscript traditions.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'angel of men' (ანგელოზი კაცებისა) is ambiguous: it may denote Michael as patron of humanity or as a specific rank; the reading taken is as a title.","Eve's prayer posture 'upon her own feet' (ფერჴთა თჳსთა ზედა) is ambiguous: it could mean standing upright or kneeling; the reading taken is standing."],"confidence":"high","notes":[]},{"i":26,"ref":"p26","source":"ხოლო ევა ვითარცა აღიხილნა თუალნი თჳსნი ზეცად და იხილნა ეტლნი ცეცხლისანი და ნათელი აღმავალი ოთხთა [ქართა] ზედა, ეგრე ბრწყინვალე იყვნენ, ვითარცა ვერარაჲ ემსგავსების თქუმად, ვერ შემძლებელ იყო განცდად ვერცა მუცლით, ვერცა ზურგით, და ანგელოზნი წინა უძღოდეს ეტლთა მათ. და ვითარცა მივიდეს. სადაცა-იგი იყო მამაჲ, დადგა ეტლი იგი და სერაბინნი დგეს შორის მისსა და შორის ეტლთა. და ვიხილე მე ევა სასაკუმევლე სამი ოქროჲსაჲ და სამნი ანგელოზნი მოვიდეს სწრაფით საკურთხეველსა ზედა. მოიღეს ნაკუერცხალი და შთაასხეს საკუმეველი ანგელოზთა მათ მას ზედა. და ვითარცა ჰბერვიდეს, აღვიდოდა კუამლი და დაჰფარნა სამყარონი ცისანი. აქებდეს ანგელოზნი იგი და თაყუანის-სცემდეს, ღაღადებდეს და იტყოდეს: \"ღმერთო, მიუტევენ ადამს, რამეთუ ხატი შენი და ქმნილი ჴელთა შენთაჲ არს და დაბადებული შენი არს\". და ვიხილენ მე ევა, ორნი ნათელნი დიდნი შიშით დაცემულნი წინაშე მისსა და ვტიროდე და ვარქუ ძესა ჩემსა სეითს: \"აღდეგ გუამისაგან მამისა შენისა და მოვედ ჩემდა და იხილე რომელი თუალთა შენთა არა უხილავს ამისთჳს მამისა შენისა\". მაშინ აღდგა სეით და მივიდა ევაჲსა, დედისა თჳსისა და ჰრქუა: \"რად სტირ? აღიხილენ თუალნი შენნი და იხილენ შჳდნი სამყარონი განხუმულნი და იხილე მსგავსებაჲ მამისა ადამისი, ვითარ ძეს იგი წინაშე ღმრთისა.","english":"Then Eve, when she opened her eyes to heaven, saw the fiery chariots and the ascending light upon the four [wheels]; they were so brilliant that nothing could be compared to them in speech, and she was unable to perceive whether by belly or by back, and angels preceded those chariots. And when they arrived where the Father was, that chariot stopped, and the Seraphim stood between Him and the chariots. And I, Eve, saw a censer of three golds, and three angels came swiftly upon the altar. They brought incense and poured it into the censer, and those angels cast it upon it. And as they fanned it, smoke arose and covered the whole firmament of heaven. Those angels praised and worshipped, crying out and saying: \"O God, forgive Adam, for he is Your image and the work of Your hands and Your creation.\" And I, Eve, saw two great lights fallen in fear before Him, and I wept and said to my son Seth: \"Arise from the body of your father and come to me, and see what your eyes have not seen for the sake of your father.\" Then Seth arose and went to Eve, his mother, and said: \"Why do you weep? Open your eyes and see the seven firmaments opened, and see the likeness of father Adam, how he stands before God.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ეტლნი ცეცხლისანი","severity":"info","text":"The phrase 'fiery chariots' (ეტლნი ცეცხლისანი) echoes the merkabah tradition of divine chariot visions, common in apocalyptic literature.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ხატი შენი","severity":"info","text":"The angels' plea 'he is Your image' (ხატი შენი) directly recalls Genesis 1:26-27, where humanity is created in God's image.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სერაბინნი","severity":"info","text":"The Seraphim (სერაბინნი) are high-ranking angelic beings, here positioned between God and the chariots, reflecting their role as intermediaries in Jewish and Christian angelology.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"ვიხილე მე ევა","severity":"info","text":"The repeated first-person phrase 'I, Eve, saw' (ვიხილე მე ევה) frames the vision as Eve's direct testimony, a narrative device common in apocryphal revelations.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"სამი ოქროჲსაჲ","severity":"info","text":"The 'censer of three golds' (სამი ოქროჲსაჲ) parallels descriptions of heavenly liturgy in the Apocalypse of Abraham and 2 Enoch, where triple materials signify sanctity.","cites":[{"key":"hollis:alma990152105000203941","label":"The librarians. The complete third season","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152105000203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ოთხთა [ქართა]","severity":"caution","text":"The bracketed word 'wheels' (ქართა) is a scribal insertion; the original text may have read 'four' without specifying, leaving the object ambiguous.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'whether by belly or by back' (ვერცა მუცლით, ვერცა ზურგით) is obscure; it may describe Eve's inability to perceive orientation or a physical posture of awe.","The identity of 'the Father' (მამაჲ) is ambiguous—could refer to God the Father or to Adam as patriarch; context favors God."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":27,"ref":"p27","source":"და ყოველნი ანგელოზნი ევედრებიან მისთჳს და იტყჳან: მიუტევე, ღმერთო, ადამს, რამეტუ ხატი შენი არს და მსგავსი, რამეთუ შენ შეჰქმენ\". \"ჵ შვილო ჩემო, ნუმცა ინდოთა მათ მისცემენ ნაქმართა სისხლისათა, რამეთუ იყვნეს იგინი წინაშე ღმრთისა\". მიუგო ევას სეით და ჰრქუა: \"არა ეგრე, დედაო, არა იცან ესე, რომელთა ინდოებაჲ სთქუ სისხლისფერთაჲ მათ\". მიუგო ევა და ჰრქუა: \"არა ვიცნი, შვილო ჩემო\". მიუგო სეით და ჰრქუა: \"ესე არიან მზე და მთოვარე და იგინი დავრდომილ არიან და ევედრებიან ადამისთჳს, მამისა ჩემისა\". \"სადა არს ნათელი იგი მზისაჲ, რამეთუ არღარაჲ არს მის თანა. ანუ რადმე დაშავებულ არს ეგრე?\" მიუგო სეით და ჰრქუა ევას: \"რამეთუ განქარდა ნათელი მისი წინაშე ღმრთისა ყოველთაჲსა და შავ-ა ნათელი მისი შიშისაგან ღმრთისა\". ამას რაჲ ეტყოდა სეით ევას, მეყსეულად დიდმან ანგელოზმან დაჰბერა საყჳრსა და აღემათნეს ანგელოზნი, რომელნი დაცემულ იყვნეს პირსა ზედა თჳსსა. ევედრებოდეს ადამისთჳს, ჴმა-ყვეს ჴმითა დიდითა და თქუეს: \"კურთხეულ ხარ, უფალო, რომელმან შეიწყნარე პირველქმნული\". და ოდეს თქუეს ანგელოზთა ჴმაჲ ესე, მოივლინა მისა ერთი სერაბინთაგანი ექუსფრთე და მიიტაცა ადამი ტბასა მას ქეროვანისასა და განბანა სამჯერ, მოიყვანა იგი წინაშე ღმრთისა და იდვა იგი პირსა ზედა თჳსსა, ვიდრე სამ ჟამ ოდენ.","english":"And all the angels beseech for him and say: \"Forgive, O God, Adam, for he is your image and likeness, for you created him.\" \"O my child, let them not give those blood-colored ones to the deeds, for they were before God.\" Eve answered Seth and said: \"Not so, mother, you do not know this, that you spoke of the blood-colored ones' redness.\" Eve answered and said: \"I do not know, my child.\" Seth answered and said: \"These are the sun and the moon, and they are prostrate and beseech for Adam, my father.\" \"Where is the light of the sun, for there is no longer any with him? Or why is he so injured?\" Seth answered and said to Eve: \"Because his light was scattered before the God of all, and his light is black from fear of God.\" While Seth was saying this to Eve, suddenly a great angel blew the trumpet, and the angels who were fallen on their faces arose. They besought for Adam, cried out with a great voice and said: \"Blessed are you, O Lord, who have accepted the first-created.\" And when the angels uttered this voice, one of the seraphim with six wings was sent to him, and he seized Adam at that lake of the cherubim and washed him three times, brought him before God, and laid him on his face for three hours.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"ექუსფრთე","severity":"info","text":"The Georgian term 'ekusfprthe' (six-winged) describes a seraph, echoing the six-winged seraphim of Isaiah 6:2. This detail is not present in the Coptic version of the apocryphon.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"ხატი ... და მსგავსი","severity":"info","text":"The phrase 'your image and likeness' (Gen 1:26) is a direct biblical echo, grounding the angels' plea in the creation narrative.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სერაბინთაგანი","severity":"info","text":"The seraphim are depicted as intercessors and agents of purification, a role expanded in later Christian angelology. The six-winged seraph is a distinctive iconographic element in Georgian tradition.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage shifts from angelic intercession to a dialogue between Eve and Seth, then to a liturgical scene with trumpet and washing, marking a transition from petition to divine action.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"parallel","kind":"parallel","basis":"text","lemma":"ტბასა მას ქეროვანისასა","severity":"info","text":"The 'lake of the cherubim' is a unique toponym not found in the Coptic Adam apocrypha; it may reflect a local Georgian tradition or a lost source.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ნაქმართა სისხლისათა","severity":"caution","text":"The phrase 'blood-colored ones' is ambiguous: it may refer to the sun and moon (as Seth explains) or to a different group. The Georgian text's dialogue clarifies it, but the initial reference is obscure.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'blood-colored ones' is initially unclear; Seth identifies them as the sun and moon, but the text may preserve a variant tradition.","The 'lake of the cherubim' is not attested in other versions; its significance is uncertain."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":28,"ref":"p28","source":"და შემდგომად მისსა მიყო ჴელი თჳსი ღმერთმან საყდრით თჳსით და აღადგინა ადამი და მისცა მიქაელს და ჰრქუა მას: \"მიიყვანე ეგე მესამე საცასა სამოთხეს და დაუტევე წინაშე საკურთხეველსა ვიდრე დღედმდე განგებისა, რომელი მეგულვების ყოველთა თანა ხორციელთა საყუარელისა ძისა ჩემისა თანა\". მაშინ მიქაელ წარიყვანა ადამი ადგილსა მას, რომელსა უბრძანა ღმერთმან და ყოველნი ანგელოზნი ფსალმუნებდეს ფსალმუნსა ანგელოზთასა. აქებდეს საკჳრველებასა მას, მიტევებასა ადამისსა და აღთქუმასა მას მერმისასა. შემდგომად ამისსა ღაღად-ყო მიქაელ ღმრთისა მიმართ და ღმერთმან ბრძანა დაცემად საყჳრისა და შეკრებაჲ ყოველთა ანგელოზთაჲ წინაშე ღმრთისა თითოეულად წესთა მათ, რომელთა აქუნდა სასაკუმევლე და რომელთამე აქუნდა საგალობლები და რომელნიმე საყჳრსა სცემდეს. და აჰა უფალი საბაოთისა აჰჴდა ქერობინთა ქართა ზედა და ანგელოზნი შჳდით ცით წინა უძღოდეს მას, და მოვიდეს ქუეყანად, სადაცა ისხნეს ჴორცნი ადამისანი. და ყოველნი ანგელოზნი უგალობდეს. და მოიწია პირველად სამოთხესა თჳსსა, და შეიძრნეს ყუავილნი სამოთხისანი სულნელებითა თჳსითა, სულნელებისაგან დიდებულის ღმრთისა დასულდეს ყოველნი ნაშობნი ადამისანი, გარნა სეით ხოლო არა, რამეთუ ნაშობი იყო სიმდიდრისა ღმრთისაჲ.","english":"And after that, God reached out his hand from his throne and raised up Adam, and gave him to Michael and said to him: \"Lead this one to the third enclosure of paradise and leave him before the altar until the day of the resurrection, which I have in store together with all the fleshly ones with my beloved son.\" Then Michael led Adam to that place which God had commanded, and all the angels chanted the angelic psalm. They praised that wonder, the forgiveness of Adam, and that promise of the future. After this, Michael cried out to God, and God commanded the sanctuary to descend and the assembly of all the angels before God, each according to their orders, those who had censers and those who had hymns and those who struck the cymbals. And behold, the Lord of Hosts ascended upon the wings of the cherubim, and the angels from the seven heavens preceded him, and they came down to the earth, where the body of Adam lay. And all the angels sang hymns. And he first arrived at his own paradise, and the flowers of paradise were stirred by their fragrance; from the fragrance of the glorious God, all the descendants of Adam were lulled to sleep, except for Seth alone, for he was a descendant of the wealth of God.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"მესამე საცასა სამოთხეს","severity":"info","text":"The phrase 'third enclosure of paradise' suggests a tripartite division of paradise, a motif found in some apocryphal traditions.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"საყდრით","severity":"info","text":"The Georgian term 'sakdrit' (throne) reflects the Old Georgian word for throne, used here to describe God's seat of authority.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"აღთქუმასა მერმისასა","severity":"info","text":"The 'promise of the future' likely alludes to the resurrection, echoing New Testament themes of eschatological hope.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"სეით","severity":"info","text":"Seth is singled out as 'descendant of the wealth of God,' a unique epithet that may reflect Seth's special status in Gnostic or apocryphal traditions.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the narrative of Adam's forgiveness and burial, transitioning to a liturgical scene with angelic orders and the descent of the Lord of Hosts.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"საყჳრისა","severity":"caution","text":"The term 'sanctuary' (sak'wrisa) may be ambiguous, possibly referring to a heavenly temple or a specific location in paradise.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'third enclosure' and its relation to other paradise divisions is unclear.","The phrase 'descendant of the wealth of God' for Seth is unique and its theological implications are uncertain."],"confidence":"medium","notes":[]},{"i":29,"ref":"p29","source":"და ოდეს მოვიდა უფალი დავრდომილსა მას ზედა გუამსა ადამისსა, შეჭუვნა მას ზედა უფალი და ჰრქუა ჴმითა მწუხარებისაჲთა: \"უკუეთუმცა დაგემარხნეს მცნებანი ჩემნი, არამცა დავრდომილ იყავ მაგას ადგილსა, არამედ სიხარული მისი ჭუვილად გარდავაქციო და მიგაქციო მას მთავრობასა და დაგსუა შენ საყდართა ზედა მტერისა შენისათა, რომელ-იგი ჯდა მას ზედა, რომლისა თანა იპოვა ამპ[ა]რტავნებაჲ იგი. გამოვარდეს მაგას ადგილსა და შენ გიხილოს მაგას ადგილსა მჯდომარე საყდართა ზედა\". და ამის შემდგომად უბრძანა ღმერთმან მიქაელს და მიავლინა სამოთხეს, რომელ არს მესამესა ცასა. მოიხუნეს სამნი არმენაკნი სინდისანი წარგრაგნილნი და ჰრქუა ღმერთმან მიქაელს და გაბრიელს: \"განმარტენით არმენაკნი ეგე და შეგრაგნეთ გუამი ადამისი და მოიღეთ საცხებელი ზეთის ხილისაგან და დაასხით მაგას ზედა. და შემოსეს იგი სამთა ანგელოზთა. და ოდეს შემოსეს გუამი იგი ადამისი, ჰრქუა ღმერთმან: \"მოიღეთ გუამი იგი აბელისიცა და მოიხუენით სხუანიცა არმენაკნი და შემოსეთ იგიცა, რამეთუ შეუმოსელი იდვა მიერ დღითგან, ვინა[ჲ]ცა მოკლა იგი კაენმან უკთურმან და უნდა დაფლვად ქუეყანასა და ვერ უძლო, რამეთუ აღმოვარდის ქუეყანით გუამი იგი მისი. და ჴმაჲ ესმა ზეცით. და ჰრქუა მას: \"ვერ დაეფლას ეგე ქუეყანასა, არათუ პირველად ქმნილი მიიქცეს ქუეყანად, რომლისაგან შექმნეს\".","english":"And when the Lord came upon the prostrate body of Adam, the Lord grieved over him and said with a voice of sorrow: \"If only you had kept my commandments, you would not be lying in this place, but I would have turned your joy into sorrow and brought you back to that dominion and seated you upon the thrones of your enemy, who sat upon that place, with whom that deception was found. He would depart from that place, and you would be seen sitting upon the thrones in that place.\" And after this, God commanded Michael and sent him to paradise, which is in the third heaven. They took three linen sheets inscribed with letters, and God said to Michael and Gabriel: \"Unfold these sheets and wrap the body of Adam, and bring anointing oil from the fruit of the olive tree and pour it upon him.\" And three angels clothed him. And when they had clothed the body of Adam, God said: \"Bring also the body of Abel, and take other sheets and clothe him as well, for he has lain unclothed from that day when Cain the wicked killed him, and he wished to bury him in the earth but could not, for his body came forth from the earth. And a voice was heard from heaven. And it said to him: 'This one cannot be buried in the earth, unless the first-created returns to the earth from which he was made.'","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"დავრდომილსა მას ზედა გუამსა","severity":"info","text":"The phrase 'upon the prostrate body' indicates Adam's corpse is lying on the ground, consistent with the narrative of his death and burial.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"glossary","lemma":"არმენაკნი","severity":"info","text":"The term 'armeniakni' (linen sheets) is a loanword from Armenian, reflecting the cultural and linguistic exchange in Georgian Christian literature.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"სამოთხეს, რომელ არს მესამესა ცასა","severity":"info","text":"The location of paradise in the third heaven echoes a tradition found in some apocryphal and pseudepigraphal works, such as the Apocalypse of Moses, rather than canonical Genesis.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"background","lemma":"აბელის","severity":"info","text":"The story of Abel's body being rejected by the earth is a known motif in later Christian tradition, possibly derived from Jewish exegesis of Genesis 4.","cites":[{"key":"hollis:alma990152604780203941","label":"The historical enigma of the snake woman from antiquity to the 21st century","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990152604780203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage transitions from God's lament over Adam to the preparation of his body for burial, followed by a parallel treatment of Abel, creating a typological link between the two.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"ამპ[ა]რტავნებაჲ","severity":"caution","text":"The word 'ampar'tavnebay' (deception) is partially reconstructed; the manuscript may be damaged here, and the exact reading is uncertain.","cites":[{"key":"ed:adame","label":"source edition: Adam and Eve","url":"https://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcg/cauc/ageo/atapokr/adameva/adame.htm"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of the 'enemy' whose thrones Adam would have occupied is not specified; it may refer to Satan or a fallen angel.","The phrase 'three linen sheets inscribed with letters' is ambiguous: the letters could be divine names or scriptural verses."],"confidence":"high","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":30,"ref":"p30","source":"მას ჟამსა მოიღო იგი რომელსამე კლდესა ზედა და იდვა იგი მუნ, ვიდრემდის მოკუდა ადამი. მაშინ მოიღეს და შემოსეს იგი ვითარცა მამაჲ თჳსი. უბრძანა ღმერთმან აღებაჲ ორთავე სამოთხით კერძო აღმოსავალით, ადგილსა მას, რომელსაცა აღიღო მიწაჲ ღმერთმან და შექმნა ადამი, და უბრძანა ღმერთმან აღმოთხრად მიქაელს. და მიავლინა ღმერთმან სამოთხედ შჳდნი ანგელოზნი და მოიღეს მრავალი სულნელებაჲ სამოთხით და დაუპყრეს მათ. და მოიხუნეს გუამნი ორთანივე მათ. შთასხნეს საფლავსა და დაფარეს და მიექცა ღმერთი და უწოდა ადამს. მიუგო გუამმან მან ადამისმან მიწით გამო და თქუა: \"აჰა ესერა ფარაო\". და ჰრქუა მას უფალმან: \"აჰა ესერაცა გრქუა შენ, ვითარმედ მიწა ხარ და მიწად მიხჳდე შენ, ხოლო აღდგომაჲ, რომელ აღგითქუ, აღგადგინო ჟამსა აღდგომისასა\". ხოლო შემდგომად ამისსა მოიღო ღმერთმან ბეჭედი იგი სამკედელი და დაბეჭდა სამარე იგი ადამისი და ჰრქუა: \"ნუმცა ვინ შეეხების ექუსთა ამათ დღეთა, ვიდრემდე მოიქცეს გუერდი შენი შენდავე\". მაშინ-ღა ღმერთი აღჴდა ზეცად და ანგელოზნი თჳთოეულად წესთა თჳსთა ზედა. ხოლო ევა დასულებულ იყო, ესერა ყოველი იხილა. ტიროდა ევა და უნდა ხილვაჲ, სადა დადვეს ადამი, რამეთუ არა უწყოდა. ოდეს გარდამოჴდა უფალი ქუეყანად, [აღემატა] არა ყოველთა ხეთა სამოთხისათა სურნელებაჲ [მისი, რამეთუ] სურნელებისა მისგან ყოველნი დასულბეს.","english":"At that time, he brought him upon some rock and laid him there, until Adam died. Then they brought and clothed him as their own father. God commanded the taking of both from the side of Paradise toward the east, at that place where God took the earth and created Adam, and God commanded Michael to dig. And God sent seven angels to Paradise, and they brought much fragrance from Paradise and spread it over them. And they anointed the bodies of both of them. They placed them in the tomb and covered them, and God turned and called to Adam. The body of Adam answered from the earth and said: \"Behold, here is Pharaoh.\" And the Lord said to him: \"Behold, I told you that you are earth and to earth you shall return, but the resurrection which I promised you, I shall raise you at the time of resurrection.\" And after this, God took the seal, the key, and sealed the tomb of Adam and said: \"Let no one touch these until the days when your side returns to you.\" Then God ascended to heaven, and the angels each to their own orders. But Eve was exhausted, behold, she saw everything. Eve wept and wished to see where they had laid Adam, for she did not know. When the Lord descended to earth, the fragrance of all the trees of Paradise was surpassed by his fragrance, for from that fragrance all were exhausted.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The body of Adam speaks from the tomb, saying 'Behold, here is Pharaoh,' a puzzling phrase that may reflect a later scribal insertion or a lost tradition linking Adam to Pharaoh.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"ბეჭედი იგი სამკედელი","severity":"info","text":"The phrase 'seal, the key' (ბეჭედი იგი სამკედელი) likely translates a Greek or Coptic original meaning 'seal and key,' emphasizing divine authority over Adam's tomb.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The Lord's words 'you are earth and to earth you shall return' echo Genesis 3:19 (LXX: 'earth you are, and to earth you shall go'), a common patristic paraphrase.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The burial of Adam and Eve at the place where God took earth to create Adam reflects a tradition linking Golgotha (the 'place of the skull') to Adam's burial site.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This passage concludes the narrative with Adam's death, burial, and a promise of resurrection, followed by God's ascent and Eve's lament, forming a closure to the apocryphon.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"caution","kind":"caution","basis":"text","lemma":"","severity":"caution","text":"The phrase 'the fragrance of all the trees of Paradise was surpassed by his fragrance' is textually uncertain; the Georgian may be corrupt or lacunose, as indicated by brackets in the edition.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The identity of 'Pharaoh' in Adam's speech is unclear; it may be a scribal error or a reference to a lost tradition.","The phrase 'when your side returns to you' is ambiguous, possibly referring to Eve or to a future reunion."],"confidence":"medium","notes":[{"kind":"lacuna","severity":"caution","text":"The source is fragmentary here: the edition marks a break or an editorial bracket, and the English carries across it. Treat the bridge as supplied, not translated."}]},{"i":31,"ref":"p31","source":"ვიდრე შემოსადმდე და დამარხვად ადამისა არავინ აგრძნა სეითისა ხოლო; და ილოცვიდა ევა, ტიროდა, რაჲთამცა მიიყვანეს და უჩუენეს, სადა დადვეს ადამ. და ოდეს აღასრულა ლოცვაჲ იგი, თქუა: \"უფალო, ნუ უცხო მყოფ მე ადგილისა მისგან ადამისისა, არამედ ბრძანე ჩემიცა მის თანა, ვითარცა ორნივე ვიყვენით სამოთხესა შინა განუშორებელად ურთიერთას, სიკუდილსა მას ჩუენსა ნუ განმაშორებ, არამედ სადაც იგი დასდევ, მუნცა მე\". და შემდგომად ლოცვისა მისისა აღმოუტევა სული. და მოვიდა მიქაელ ანგელოზი და ასწავა სეითს, ვითარ შეჰმოსოს ევას. მოვიდეს სამნი ანგელოზნი და აღიღეს გუიმი ევაჲსი და დადვეს, სადაცა-იგი დადვეს გუამი ადამისი. შემდგომად ამისა ეტყოდა მიქაელ ანგელოზი: \"შემოსეთ ყოველი მკუდარი, რომელი მოკუდეს, ესრეთ, ვიდრე აღსასრულადმდე ყოველთა კაცთასა\". ოდეს ასწავა სეითს ესე ყოველი, ამაღლდა ზეცად სეითისგან და ჰრქუა მას: უფროჲს ხუთისა დღისა არა იგლოვდეთ მკუდართა ზედა, ხოლო დღესა მას მეშჳდესა განმხიარულდეთ, რამეთუ მას დღესა განისუენა ღმერთმან ყოველთაგან მისთა, რომელ ქმნნა უფალმან\", რომლისაჲ არს დიდებაჲ და პატივი და თაყუანის-ცემაჲ თანა მამით და სულით წმიდით აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.","english":"Until the clothing and burial of Adam, no one knew except Seth; and Eve prayed, weeping, that they might bring her and show her where they had laid Adam. And when she had finished that prayer, she said: \"Lord, do not make me a stranger to that place of Adam, but command that I also be with him, just as we both were in Paradise inseparable from each other; in our death do not separate me, but wherever he is laid, there let me be also.\" And after her prayer, she gave up her spirit. And the angel Michael came and taught Seth how to clothe Eve. Three angels came and took the body of Eve and laid it where they had laid the body of Adam. After this, the angel Michael said: \"Clothe every dead person who dies in this way, until the end of all men.\" When he had taught Seth all this, he ascended to heaven from Seth and said to him: \"Do not mourn for the dead more than five days, but on the seventh day rejoice, for on that day the Lord rested from all his works which the Lord had made,\" whose glory and honor and worship are with the Father and the Holy Spirit now and forever and unto the ages of ages, amen.","structure":"narrative","commentary":[{"unit":"sense","kind":"sense","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Eve's prayer and death echo the earlier pattern of Adam's death, reinforcing the theme of inseparable union from Paradise to burial.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"term","kind":"term","basis":"text","lemma":"გუიმი","severity":"info","text":"The Old Georgian term 'guyimi' (body, corpse) is used for both Adam and Eve, consistent with the narrative's focus on physical remains.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"background","kind":"background","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"Michael's instruction to clothe the dead and limit mourning to five days, with rejoicing on the seventh, reflects early Christian burial and liturgical practices.","cites":[{"key":"dossier:coptic-anonymous-eve-serpent","label":"gap dossier: Dialogue of Eve and the Serpent","url":"https://naxiai.com/christian/gaps/coptic-anonymous-eve-serpent"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"scripture","kind":"scripture","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The reference to God resting on the seventh day alludes to Genesis 2:2-3, linking the creation narrative to the burial rites.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"structure","kind":"structure","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"This final passage concludes the narrative with Eve's death and burial, mirroring Adam's, and adds a liturgical instruction, forming a chiastic closure.","cites":[],"named_sources":[],"dropped_cites":[]},{"unit":"reception","kind":"reception","basis":"text","lemma":"","severity":"info","text":"The doxology appended to the narrative ('whose glory... amen') is a later liturgical addition, common in Georgian manuscript transmission.","cites":[{"key":"hollis:alma990043222510203941","label":"City legends","url":"https://hollis.harvard.edu/permalink/f/1s5nto6/990043222510203941"}],"named_sources":[],"dropped_cites":[]}],"ambiguities":["The phrase 'until the end of all men' may be a scribal gloss or an original eschatological note; the Georgian text is ambiguous."],"confidence":"high","notes":[]}]}